1886.05.31

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 19

Τῆς 31 Μαΐου 1886.

(Σάββατον)

Ὥρᾳ 4 Μ. Μ. (Εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας καὶ ἐπεκυρώθησαν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διάφοροι πολῖται τῆς πόλεως Πατρῶν ὑπογεγραμμένοι εἰς τηλεγράφημα περὶ τοὺς χιλίους θερμῶς παρακαλοῦσι τοὺς Ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους, ὅπως ἐπιψηφίσουν τὰ μεταῤῥυθμιστικὰ νομοσχέδια διὰ νὰ σωθῇ ἡ Πατρίς.

§2ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Οἱ χίλιοι, νομίζω, ὅτι εἶναι τὸ ἓν δέκατον ἕβδομον τῶν δεκαεπτὰ χιλιάδων ἐκλογέων.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διάφοροι δῆμοι καὶ Δήμαρχοι παρακαλοῦν τοὺς Ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους, ὅπως ἐπιψηφίσουν τοὺς ἐθνοσωτηρίους νόμους, τοὺς ὑποβληθέντας ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως.

§4ΡΑΛΛΗΣ. Πρέπει νὰ ἐννοηθῇ, ὅτι αἱ ἀναφοραὶ αὗται, αἵτινες προκαλοῦνται ἀπὸ τὰ διοικητικὰ ὄργανα, ὡς εἶναι γνωστὸν, ἐκ τῆς ἰδίας Κυβερνήσεως, ὅτε ἦτον εἰς τὴν Ἐξουσίαν, οὔτε κατ’ ἐλάχιστον δύνανται νὰ ἐπιδράσουν εἰς τὴν γνώμην τῶν κκ. βουλευτῶν, ὅτι μόνον γελωτοποιοῦν καὶ ἐκείνους τοὺς ὁποίους νομίζουσιν, ὅτι συντρέχουν καὶ αὐτοὺς, διότι ἐννοεῖτε, ὅτι εἶναι ὅ,τι κωμικὸν νὰ συζητῶνται ὡρισμένα νομοσχέδια καὶ νὰ στέλλωνται ἀναφοραὶ, ὅτι χίλιοι ἐκλογεῖς παρακαλοῦσι νὰ ψηφισθῶσι ταῦτα, διότι ἤθελον νὰ ἤξευρον ἐὰν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἀνέγνωσαν αὐτὰ τὰ νομοσχέδια. Εἴδομεν τοιαύτας ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐκπροσωπεῖται παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν τῆς 7 Ἀπριλίου, καὶ εἴδομεν τ’ ἀποτελέσματα. Τέλος πάντων δὲν ἔχει ἀρκετὸν νοῦν ἡ Κυβέρνησις νὰ εἴπῃ εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους: μὴ μὲ γελωτοποιεῖτε, ὅπως μ’ ἐγελωτοποιήσατε προχθές;

§5ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐὰν νομίζῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ὁ λαὸς φρονεῖ, ὅσα φρονοῦν οἱ κύριοι αὐτοὶ, τότε δὲν ἔχει παρὰ νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλήν.

§6Κ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Πρό τινων ἡμερῶν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐζητήθησαν παρά τινος βουλευτοῦ πάντα τὰ διπλωματικὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἄρσιν τοῦ ἀποκλεισμοῦ. Παρατηρῶ ἐν τούτοις, ὅτι τὰ ἔγγραφα ταῦτα δὲν κατετέθησαν ἀκόμη, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ τι τὸ κωλῦον, νὰ τὰ καταθέσῃ ὅσον τάχιστα.

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδὲν ὑπάρχει τὸ κωλῦον τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ καταθέσιμα, ἀλλ’ εἶναι ὅλως περιττὸν νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα ἐν χειρογράφοις, πρέπει νὰ κατατεθῶσι τετυπωμένα. Εὑρίσκονται ἤδη εἰς τὸ τυπογραφεῖον καὶ ἐλπίζομεν, ὅτι τὴν Δευτέραν θέλουσι κατατεθῆ ἐν πρωτοτύπῳ καὶ ἐν μεταφράσει, ἐν τεύχει. Κατὰ κείμενον νόμον ΩΠΘʹ οἱ ἔχοντες δίπλωμα ἰατροῦ ἢ πτυχίον φαρμακοποιοῦ ἐν ἐπιστρατεύσει κατατάσσονται ἐφ’ ὅσον καλοῦνται ἐξ ὑποχρεώσεως ἐπιστρατεύσεως ὡς ἐπίκουροι ἰατροὶ ἢ φαρμακοποιοί, ἢ δόκιμοι ἰατροὶ καὶ φαρμακοποιοί· ὁ νόμος ὅμως οὗτος, ὁ ὁποῖος λειτουργεῖ λίαν χρησίμως διὰ τὸν στρατὸν, δὲν ἰσχύει εἰμὴ ἐν ἐπιστρατεύσει μόνον, ἐνῷ θὰ ἦτο ὠφέλιμον ὅμοιος νόμος νὰ ἐλειτούργει καὶ ἐν ὁμαλαῖς περιστάσεσιν, ἵνα παρασκευάζωνται οὕτω οἱ ἐπίκουροι ἰατροὶ καὶ φαρμακοποιοὶ πρὸς τὴν ἐπιστράτευσιν. Τούτου ἕνεκα ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου, καθ’ ὃ καὶ ἐν εἰρήνῃ οἱ καλούμενοι εἰς στράτευσιν, ἐφ’ ὅσον ἔχουσι δίπλωμα ἰατροῦ ἢ πτυχίον φαρμακοποιοῦ, νὰ ὑπηρετῶσιν ἐν τῇ ὑγιειονομικῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ στρατοῦ κατὰ τοὺς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὅρους· συνοδεύεται δὲ τὸ νομοσχέδιον καὶ ὑπὸ ἐκθέσεως αἰτιολογικῆς.

§8ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§9ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, φρονῶ, ὅτι ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς παρούσης Κυβερνήσεως καὶ ἡ ἀνάγκη νὰ νομοποιηθῇ οὕτως εἰπεῖν καὶ νὰ παραστήσῃ ἑαυτὴν ὡς κατ’ οὐσίαν Κοινοβουλευτικὴν καὶ ὄχι κατὰ τύπους, ἐπιβάλλει ὅπως τὸ ταχύτερον γίνῃ ὁ ἔλεγχος τῶν πεπραγμένων καὶ ἡ ἐξέλιξις ὅλου τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἐναυάγησε τελευταῖον. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἐξηγήσῃ ὅλην τὴν πορείαν τῶν πραγμάτων, ἡ ὁποία ἔφερεν αὐτὴν εἰς τὰ πράγματα· ὀφείλει νὰ ἐξηγήσῃ ποία εἶναι ἡ σειρὰ τῶν πράξεων ἢ τῶν παραλείψεων, ἡ ὁποία ἔφερεν ὡς ἀποτέλεσμα τὸ νὰ κληθῶμεν, ὅπως ἡμεῖς παράσχωμεν εἰς τὸ Στέμμα Κυβέρνησιν, ὀφείλει νὰ μᾶς εἴπῃ ἡ Κυβέρνησις πῶς ἐπῆλθεν ἡ παραίτησις τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως καὶ ὀφείλει βεβαίως καὶ ἐκείνη ἡ Κυβέρνησις, πρὸς τὴν ὁποίαν ὡς μὴ ὑφισταμένην ἤδη κατὰ τύπους δὲν δύναμαι νὰ ἀποταθῶ, νὰ εἴπῃ τίνες εἰσὶν οἱ συνταγματικοὶ λόγοι, οἵτινες ἠνάγκασαν αὐτὴν νὰ παραιτήσῃ τὴν Ἐξουσίαν. Λέγω δὲ τοῦτο οὐχὶ ἀμφισβητῶν τὴν κατὰ τύπους συνταγματικότητα τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι συνετέλεσα εἰς τὸ νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Ἐξουσίαν καὶ ἐγὼ αὐτός.

§10ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Πρὸ πολλῶν ἡμερῶν παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπως δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἐὰν τὸ τελευταῖον ψήφισμα τῶν Κρητῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Χριστιανικοῦ λαοῦ ἐδόθη εἰς τὸν Πρόξενον τῆς Ἑλλάδος καὶ ἂν ἐστάλη εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἐπ’ αὐτοῦ ἔχω νὰ δώσω λόγον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶπεν, ὅτι τοῦτο δὲν συμφέρει· ἀλλὰ τότε πρέπει νὰ ἐρωτήσωμεν καὶ τί μέλλομεν νὰ μὴ ἐρωτήσωμεν. Ἀξιῶ λοιπὸν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ μᾶς εἴπῃ ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔλαβε τὸ ψήφισμα τῆς 6 Μαΐου.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν μοὶ ἐδόθησαν διάφοροι ἀναφοραὶ πολιτῶν τῶν Ἀθηνῶν φέρουσαι ὑπογραφὰς χιλίας ἑξακοσίας καὶ συνιστῶσαι τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων, ὅπως σωθῇ ἡ Πολιτεία.

§12ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα, ἐπὶ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ στηριχθῇ ἡ Νομαρχιακὴ ἐκλογή, καταγίνονται εἰς τὴν σύνταξιν τοιούτων ἀναφορῶν.

§13ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλούστατον, νὰ ἐρωτηθῇ ὁ λαός.

§14ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Νὰ κάμωμεν Συνέλευσιν διὰ νὰ ἀποφανθῇ ὁ λαός.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ πολίτης ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀναφέρεται.

§16ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§17Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Λιβελλογραφικὸν ὄργανον τοῦ τύπου, ἀντιπροσωπεῦον τὰς ἰδέας τῆς Κυβερνήσεως καὶ δημοσιευόμενον ἑκάστην πρωΐαν, σήμερον μᾶς ἀνήγγειλεν, ὅτι τοιαῦται ἀναφοραὶ ἐπεδόθησαν ἀπὸ χθὲς εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, φαίνεται, ὅτι μόνον κατὰ τὸν χρόνον ἐπλανήθη τὸ λιβελλογραφικὸν τοῦτο ὄργανον. Σᾶς παρακαλῶ ὅμως αὐτὰς τὰς ἀναφορὰς νὰ τὰς κρατήσητε διὰ νὰ σαβανώσητε μὲ αὐτὰς τοὺς ὑποψηφίους τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐσαβανώθησαν οἱ ὑποψήφιοι τῆς Κυβερνήσεως μὲ παρομοίας ἀναφορὰς κατὰ τὰς παρελθούσας ἐκλογάς.

§18ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. Χθὲς ἐξῆλθον τῆς Αἰθούσης ἐπί τινα λεπτὰ καὶ εἶδον σωρείαν ἀστυνομικῶν κλητήρων, σωρείαν ἀστυνόμων καὶ ὑπαστυνόμων, κατεχόντων ἀμφοτέρων τὰς εἰσόδους τοῦ Βουλευτηρίου καὶ τὸ προαύλιον. Ἐρωτῶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς διατί ἡ Ἀστυνομία ἔλαβε τοιαῦτα ἔκτακτα μέτρα πρὸς φρούρησιν τοῦ Βουλευτηρίου; Μήπως ὑπάρχει κίνδυνός τις; Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ καὶ εἶναι ζήτημα ὑπουργικῆς ἐνεργείας, τότε ἂς φέρουν καὶ διπλασίους καὶ τριπλασίους· ἐὰν ὅμως ὑπάρχῃ κίνδυνός τις κατὰ τοῦ καταστήματος αὐτοῦ, τότε νὰ μᾶς τὸ εἴπουν.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐπὶ τέλους χθὲς δὲν ἦτον ἐν ἀπαρτίᾳ, ὅτε εἷς τῶν Βουλευτῶν μοὶ ἐδήλωσεν, ὅτι εἶναι μερικοὶ κλητῆρες ἔξωθεν. Ἀμέσως παρήγγειλα καὶ οἱ ἀστυνομικοὶ κλητῆρες ἀνεχώρησαν, καὶ σήμερον ἐὰν εἶναι, θὰ παραγγείλω ν’ ἀναχωρήσουν.

§20ΤΙΝΕΣ. Σήμερον εἶνε ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ τοὺς καταγγείλητε διὰ νὰ τοὺς κάμω νὰ ἐξέλθουν.

§22ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κ. Λυμπερόπουλον ὅτι, ὅταν πρόκειται μία Κυβέρνησις, μία Βουλὴ νὰ προβῇ εἰς ἓν πραξικόπημα, ὀφείλει νὰ φρουρῆται ἀπὸ τὰ ὄργανα τῆς Ἐξουσίας. Σήμερον πρόκειται νὰ προβῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ εἰς πραξικόπημα κατὰ τοῦ Συντάγματος, συνεπῶς ἤρχισεν ἡ Κυβέρνησις νὰ λαμβάνῃ τὰ κατάλληλα μέτρα καὶ νὰ φρουρῆται ἀπὸ τὰ ὄργανα τῆς Ἐξουσίας· ἀλλ’ ἐὰν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι προβαίνουσιν εἰς πραξικοπήματα φρουροῦνται σήμερον ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς Ἐξουσίας, διότι φοβοῦνται, θὰ ἔλθῃ ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν εἰς οὐδὲν τὰ μέτρα των ταῦτα θὰ τοὺς ὠφελήσωσιν. Ἤδη ὅμως, κύριε Πρόεδρε, ἐπιδοκιμάζω πληρέστατα τὰς ἐνεργείας σας, ὅπως προσκαλέσητε τὰ ὄργανα τῆς Ἐξουσίας διὰ νὰ σᾶς φρουρῶσι.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεμία ἐνέργεια ἐγένετο, οὐδὲ μέτρον τι ἐλήφθη ὅπως ἔλθωσιν ἀστυνομικὰ ὄργανα καὶ παραμένωσιν ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ· ὅλως τυχαῖον ἦτο νὰ εὑρεθῶσι κλητῆρές τινες ἔξωθεν αὐτοῦ.

§24Ι. ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ. Ἐπικαλοῦμαι, κύριε Πρόεδρε, τὴν μαρτυρίαν σας, ὅτι χθὲς ἐξήλθομεν ὁμοῦ καὶ ἀπεδιώξαμεν τρεῖς κλητῆρας.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, κύριε Βουλευτὰ, τοῦτο ἐγένετο πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς συνεδριάσεως, καὶ εἴδετε ὅτι οὐδεμίαν ὑπηρεσίαν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἐξετέλουν.

§26ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ μὲ ἀκροασθῇ. Ἀφοῦ ὁ στρατὸς ἐτέθη ἐπὶ ποδὸς εἰρήνης, ἀφοῦ ἡ ἐπιστρατεία ἔπαυσε νὰ λειτουργῇ, νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ παύσῃ λειτουργῶν καὶ ὁ νόμος περὶ εἰσφορῶν, διότι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ὑποφέρωσιν ἀκόμη ἐξ αὐτοῦ οἱ πτωχοὶ ὑπάλληλοι.

§27Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔπαυσεν ἀκόμη ἡ ἐπιστρατεία.

§28ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἀνέγνωσα σήμερον εἴς τι φύλλον ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, φιλοτίμως πάνυ, διέταξε τὴν συσκευασίαν τοῦ ἐν Χαιρωνείᾳ Λέοντος. Εἰς τὸ πεδίον ἐκεῖνο ἔνθα ἐδόθη ἡ τελευταία μάχη τῆς παρηκμακυίας Ἑλλάδος καὶ ἔκτοτε δὲν ὑπῆρχεν Ἑλλὰς, ἀλλὰ μόνον συμπολιτεῖαί τινες, αἵτινες καὶ αὗται κατεβλήθησαν, εἰς τὸ πεδίον ἐκεῖνο ἔπεσαν οἱ τελευταῖοι πρόμαχοι τῆς ἐλευθερίας συμπάσης τῆς Ἑλλάδος, καὶ οἱ σύγχρονοι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐτίμησαν αὐτοὺς διὰ τῆς ἀνιδρύσεως τοῦ μνημείου ἐκείνου, καὶ μάλιστα εἰς τὸ ἐπίγραμμα, τὸ ἐπὶ τοῦ τύμβου τεθὲν, ἀναφέρεται καὶ ἡ τύχη ἡ οἰκτρὰ αὐτῶν ὡς ἑξῆς: «Οἵδε πάτρας ἕνεκα σφετέρας εἰς δῆριν ἔθεντο ὅπλα, καὶ ἀντιπάλων ὕβριν ἀπεσκέδασαν, μαρνάμενοι δ’ ἀρετῆς καὶ λήμματος οὐκ ἐσάωσαν ψυχὰς, ἀλλ’ Αἴδην κοινὰν ἔθεντο βράβην, οὕνεκεν Ἑλλήνων, ὡς μὴ ζυγὸν αὐχένι θέντες δουλοσύνης στυγερὰν ἀμφὶς ἔχωσιν ὕβριν· γαῖα δὲ πατρὶς ἔχει κόλποις τῶν πλεῖστα καμόντων σώματα, ἐπεὶ θνητοῖς ἐκ Διὸς ἥδε κρίσις· μηδὲν ἁμαρτεῖν ἐστὶ θεῶν καὶ πάντα κατορθοῦν ἐν βιοτῇ, μοῖραν δ’ οὔτι φυγεῖν ἔπορεν». Λοιπὸν τὸ μηδὲν ἁμαρτεῖν καὶ πάντα κατορθοῦν εἶναι ἀνώτερον τῶν ἀνθρωπίνων δυνάμεων καὶ διὰ τοῦτο ἐτίμησαν αὐτοὺς, καίπερ ἀποτυχόντας, διὰ τῶν τότε ἀνεγερθέντων βωμῶν καὶ τελευταῖον διὰ τῆς τοποθετήσεως ἐμφαντικωτάτου σήματος τοῦ Λέοντος, Λέοντος μελαγχολικῶς κεκλιμένου κατὰ τοὺς περιγράφοντας αὐτόν. Μοὶ φαίνεται λοιπὸν ὅταν ἔχωμεν τόσην ἀγαθὴν διάθεσιν νὰ τιμήσωμεν τοὺς τότε ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν πεσόντας, δὲν δικαιούμεθα νὰ παρατρέξωμεν καὶ τοὺς ἐπ’ ἐσχάτων ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν καὶ τῶν θεσμῶν πεσόντας. Μοὶ φαίνεται λοιπὸν ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ φροντίσωμεν καὶ περὶ τῶν ἐσχάτως ἐν τοῖς μεθορίοις πεσόντων, καθ’ ὅσον μάλιστα περὶ αὐτῶν δὲν γνωρίζομεν ποῦ ἔχουσι ταφῆ ἢ ἐὰν ἐβρώθησαν τὰ πτώματα αὐτῶν ὑπὸ τῶν πτηνῶν τοῦ οὐρανοῦ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν ὅπως καὶ δι’ ἔργων τιμήσῃ αὐτοὺς καὶ φροντίσῃ ἀκόμη καὶ περὶ τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν, ἐξεγείρουσα οὕτω καὶ τὴν φιλοτιμίαν τῶν ἐπιζώντων. Περὶ τούτου ἔχομεν ὑποβάλει πρὸ ἡμερῶν πρότασιν, θαυμάζω δὲ πῶς ἐπὶ τοσοῦτον καιρὸν ἡ πρότασις αὕτη παραμελεῖται. Ἐὰν λοιπὸν θέλητε νὰ ἔχητε εἰς τὸ μέλλον ἔνδοξον ἱστορίαν, βραβεύσατε τοὺς ἀγωνιζομένους ὑπὲρ τῆς πατρίδος.

§29ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν, κύριοι, κατακρίνωμεν τὰ νομοσχέδια, τοῦτο πράττομεν, διότι εἶνε ἀνωφελῆ· διότι ὅλαι αἱ μεταῤῥυθμίσεις, αἱ μέχρι τοῦδε γενόμεναι, δὲν ἀρκοῦν οὐδὲ χρησιμεύουν ἐνόσῳ μένει τὸ αὐτὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔχει κύριον ἐλατήριον τὴν συναλλαγήν. Εἷς ἐκ τῶν ἐσχάτως ἀπελθόντων ἀρχαίων ὑπαλλήλων Πολυδωρόπουλος, ὑπάλληλος ἀπὸ τὰ 1869, ἔχων οἰκογένειαν πολυμελῆ, ἐβιάσθη νὰ στείλῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφοράν. Πιστεύω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος θέλει συστήσει εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ὅπως διορθωθῇ ἓν τῶν ἀδικημάτων, τὰ ὁποῖα τελευταίως συνέβησαν εἰς τὴν κοινωνίαν (καταθέτει τὴν αἴτησίν του εἰς τὸ Προεδρεῖον).

§30ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀπευθύνω πρὸς τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν τὴν ἐπερώτησιν, εἰς ἣν παρακαλῶ αὐτὸν ὅπως εὐαρεστούμενος ἀπαντήσῃ. Ἔχει ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπισήμους εἰδήσεις περὶ τῶν κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς ἐν Βαλακλῇ τῆς Ἀνατολικῆς Ῥωμυλίας γενομένων; Κατὰ τὸν τύπον τῆς τε Κωνσταντινουπόλεως καὶ τῶν Ἀθηνῶν ἐγένετο ἐκεῖσε αἱματηρὰ σύγκρουσις τῶν ἡμετέρων πρὸς τὰ Βουλγαρικὰ στρατεύματα, συνεπείᾳ βιαιοτήτων μέχρι βανδαλισμοῦ, πρὸς παρακώλυσιν τῆς ἐλευθέρας ἐνασκήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος. Ἐφονεύθησαν, λέγουσι, καὶ ἐπληγώθησαν περὶ τοὺς 100 ἐκ τῶν ἡμετέρων. Οἱ δὲ Βούλγαροι, ἐπανερχόμενοι ἐκ Βαλακλῆ ἐθέρισαν ἀώρους τοὺς καρποὺς τῶν Ἑλληνικῶν χωρίων, συνέτριψαν τὰς χεῖρας χωρικῶν Ἑλλήνων, καὶ ἔδειραν ἄλλους ἀνηλεῶς. Ἔχονται ταῦτα ἀληθείας, ἢ κατὰ πόσον; Ἐφιστῶ δὲ, κύριε Πρόεδρε, τὴν προσοχὴν τῆς τε Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς ἐπὶ τὰ διαδραματιζόμενα ἐν Ῥωμυλίᾳ, ὅπου διεξάγεται ἐμφύλιος πόλεμος, καταστρέφων τὴν ὅλην Ἀνατολὴν καὶ προπαρασκευάζων τὴν πραγματοποίησιν σχεδίων ἀπαισίων καὶ ὀλεθρίων διὰ τε τὴν Ἀνατολὴν καὶ τὴν Εὐρώπην, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ πράξῃ πᾶν τὸ καθ’ ἑαυτὴν ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ εἰρηνικὴ συμβίωσις ἁπάντων τῶν ἐν τῇ Ἀνατολικῇ Ῥωμυλίᾳ λαῶν, ἐπικαλουμένη πρὸς τοῦτο τὴν παρέμβασιν καὶ τῶν μεγάλων τῆς Εὐρώπης Δυνάμεων, τῶν ὁποίων ἡ θέλησις δὲν πιστεύω ν’ ἀποδειχθῇ ἐπιβλητικὴ καὶ πανίσχυρος μόνον ὡς πρὸς τὴν μικρὰν καὶ στερουμένην, κατὰ τὸ κοινὸν λόγιον, χαμοθεοῦ Ἑλλάδα.

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶνε ἀληθὲς, ὅτι συνέβησαν συγκρούσεις κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς Ἀνατολικῆς Ῥωμυλίας καὶ ἰδίᾳ ἐν τοῖς τμήμασιν, ἔνθα τὸ Ἑλληνικὸν στοιχεῖον ἐπεκράτει. Περὶ τῶν συγκρούσεων τούτων ἔχει λεπτομερεῖς πληροφορίας τὸ ὑπουργεῖον. Αἱ πρῶται πληροφορίαι ἦσαν σύμφωνοι πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας, αἱ μεταγενέστεραι ὅμως δεικνύουσιν ὅτι αἱ ἐντυπώσεις αἱ πρῶται ἦσαν κατά τι ὑπερβολικαὶ, οὐχ ἧττον ἐπῆλθον αἱματηραὶ συγκρούσεις καὶ διωγμοὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ στοιχείου, εἴς τινα δὲ μέρη τὸ Ἑλληνικὸν στοιχεῖον ἀπεκλείσθη τῶν ἐκλογῶν, ἐξαναγκασθὲν εἰς ἀποχήν. Τίνα τὰ Ἑλληνικὸν Ὑπουργεῖον ἔχει καθήκοντα συνηγορίας ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ στοιχείου κατὰ τὰ ἐν Βερολίνῳ κανονισθέντα, βεβαίως θὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, καὶ στηριζόμενοι ἐπὶ τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἀντλεῖ τὸ Ἑλληνικὸν στοιχεῖον ἐκ τῶν συνθηκῶν, θέλομεν ἐργασθῆ προσπαθοῦντες, ἵνα κατὰ τὸ ἐφικτὸν παράσχωμεν εἰς αὐτὸ τὴν συνδρομὴν, ἣν ἐκ τῆς Ἑλλάδος δικαιοῦται ν’ ἀπεκδέχηται.

§32Κ. ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν παρελθόντα Ἰούνιον προσῆλθεν εἰς τὸ χωρίον μου εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς Κυνουρίας χωρικός τις Κράπαλος, καταγόμενος ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, ὅστις κατέλυσε τὴν ἑσπέραν ἐκείνην εἴς τινα γειτονικὴν οἰκίαν ὅπου καὶ ἄλλοτε εἶχε καταλύσει· τὴν πρωΐαν ἐξῆλθεν εἰς τὴν ἀγορὰν, ἔμεινεν ἐκεῖ μέχρι τῆς μεσημβρίας καὶ μετὰ μεσημβρίαν ἀνεχώρησε διευθυνόμενος εἰς τὴν πατρίδα του. Ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι εἶχε λόγους ὁ ἄνθρωπος, ἵνα μὴ ἐπανέλθῃ ἐκεῖ καὶ μετέβη ἀλλαχοῦ, χωρὶς νὰ γνωρίζουν οὔτε οἱ ἐν τῇ οἰκίᾳ, οὔτε κανεὶς τίποτε. Μετά τινας ἡμέρας οἱ συγγενεῖς του ὑποπτεύθησαν, ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς κἄτι τι ἔπαθεν. Ἐξῆλθον πρὸς ἀνακάλυψιν αὐτοῦ, ἠρεύνησαν καὶ ἡ τελευταία πληροφορία, ἣν ἔλαβον, ἦτο, ὅτι τὸ ἑσπέρας ἐκεῖνο τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἀνεχώρησεν, εἶχε καταλύσει εἰς μίαν οἰκίαν φιλικήν. Αὕτη ἡ ἔνδειξις ἢ ἡ ἀπόδειξις ἐχρησίμευσεν ὡς ὑπόνοια, ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἐδολοφονήθη ἀπὸ τὸν οἰκοδεσπότην ἐκεῖνον, εἰς τοῦ ὁποίου τὴν οἰκίαν πολλάκις ἄλλοτε κατέλυσεν. Ἐδόθη τοιαύτη καταγγελία εἰς τὴν Ἀρχὴν καὶ ἡ Ἀρχὴ ἐρευνήσασα ἀνεκάλυψε τοῦτο καὶ μόνον, ὅτι τὸ ἑσπέρας ἐκεῖνο ὁ ἄνθρωπος κατέλυσεν εἰς οἰκίαν φιλικὴν, ὅπου καὶ ἄλλοτε εἶχε καταλύσει, ὅτι τὴν πρωΐαν ἐξῆλθεν ἐλεύθερος εἰς τὴν ἀγορὰν ἐπὶ τέσσαρας πέντε ὥρας καὶ ὅτι κατόπιν, ἀφοῦ ἐχαιρέτισε τοὺς φίλους του, ἀνεχώρησε. Πλὴν ἡ δικαιοσύνη ὤφειλε νὰ παρουσιάσῃ δεῖγμα τῆς ἱκανότητός της. Ἔπρεπε νὰ ἀποδείξῃ εἰς τὴν κοινωνίαν, ὅτι συνέλαβεν ἀνθρώπους ἐπὶ φόνῳ κατηγορουμένους. Συνέλαβε πράγματι αὐτοὺς καὶ τοὺς ἐφυλάκισεν ἀπὸ τὸν παρελθόντα Ἰούνιον καὶ τοὺς ἐκράτει φυλακισμένους· οἱ δυστυχεῖς οὗτοι ἄνθρωποι διεμαρτύροντο, ὅτι οὐδὲν ἐγνώριζον, λέγοντες, ὅτι ἦτο φίλος μας, ὁ ὁποῖος πολλάκις ἦλθεν εἰς τὴν οἰκίαν μας, καὶ τὸν ὁποῖον ἐπεριποιήθημεν, ἀλλὰ δὲν εἴχομέν τι κατ’ αὐτοῦ, καὶ ὅτι ἐν ὅσῳ δὲν ἔχετε ἱκανὰ τεκμήρια περὶ ἐνοχῆς, ἐν ὅσῳ δὲν ἔχετε μάρτυρας, οἱ ὁποῖοι νὰ βεβαιώσουν τι, δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ μᾶς φυλακίζετε. Ἀλλὰ ἡ Ἀρχὴ ἀγρὸν ἠγόρασε καὶ ἐξηκολούθει νὰ ἀγοράζῃ. Εἶχε τὴν ἀξίωσιν ἡ δικαιοσύνη οἱ κατηγορούμενοι νὰ ἀποδείξουν μόνοι τὴν ἀθωότητά των, νὰ ἀνεύρωσι ποῦ ἦτο ἐκεῖνος ὁ ἄνθρωπος, διότι, ἀφοῦ δὲν εὑρίσκετο οὐδὲ τὸ πτῶμά του, ἐγείρετο ἔτι μᾶλλον ὑπόνοια κατ’ αὐτῶν, καὶ τότε ὕψωσαν τὴν φωνήν των οἱ κατηγορούμενοι, λέγοντες ἢ ἀφήσατέ μας τοὐλάχιστον νὰ προσέλθωμεν εἰς τὴν ἀνάκρισιν, νὰ ὑπάγωμεν εἰς τὰ δικαστήρια καὶ διευκρινήσωμεν τὴν ὑπόθεσιν, ἢ ἀφήσατέ μας ἐλευθέρους, ἀφοῦ δὲν ἔχετε ἱκανὰ τεκμήρια. Ἀλλὰ ἡ ἀνάκρισις καὶ ἡ δικαστικὴ Ἀρχὴ ἐδείκνυε τὴν μεγάλην ἐκείνην ἀδιαφορίαν, ἣν ἔδειξε πάντοτε. Τέλος πάντων οἱ συγγενεῖς τῶν κατηγορουμένων, οἱ ὁποῖοι ἐνδιεφέροντο περισσότερον δι’ αὐτούς, ἀνέλαβον δικαστικὰ καὶ ἀνακριτικὰ καθήκοντα καὶ ἀνεκαλύφθη οὕτω, ὅτι ὁ φονευθεὶς ἔζη εἰς μίαν ἄλλην πόλιν. Τὸ ἀνήγγειλον εἰς τὸν Εἰσαγγελέα, ἀλλ’ οὗτος ἔχει ἀνάγκην νὰ τρώγῃ, νὰ πίνῃ καὶ νὰ κοιμᾶται, οὔτε εἰς τὸ γραφεῖόν του ἐργάζεται, οὔτε εἰς τὸ δικαστήριον μετέβαινε νὰ ἐργασθῇ. Ἔχω ἀποδείξεις, ὅτι ὁ Εἰσαγγελεὺς διεσκέδαζε καὶ ἔπινε, διότι τὸν γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Δὲν ἐνθυμοῦμαι· νομίζω ὅτι λέγεται Νάνος. Τέλος πάντων, κύριοι, ὁ ἀδελφὸς ἑνὸς τῶν φυλακισθέντων ἀναγκάζεται νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν Δημοτικὴν Ἀρχὴν Σελινοῦντος νὰ περιγράψῃ τὰ χαρακτηριστικὰ τοῦ φονευθέντος καὶ ἐτελείωσαν οὕτω τὰ καθήκοντα τοῦ ἀνακριτοῦ, τὰ ὁποῖα ἀνέλαβεν, ἀφοῦ ἡ δικαιοσύνη τῆς Πατρίδος οὐδὲν εἶχεν ἐνδιαφέρον περὶ τῆς προσωπικῆς ἀσφαλείας τῶν πολιτῶν, καὶ εὑρῆκαν τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν καὶ τὸν συνέλαβον πρὸ τῶν ὀμμάτων τῆς Δημοτικῆς Ἀρχῆς καὶ ἐβεβαίωσαν τὰ γεγονότα ὅπως εἶχον. Ὡμολόγησεν, ὅτι εἶναι αὐτὸς, διὰ τὸν ὁποῖον κατηγοροῦνται οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὅτι, ἐπειδὴ ὤφειλε χρήματα εἴς τινας, ἔφυγε κρύφα ἀπὸ τὸ μέρος ἐκεῖνο καὶ ἔζη ἐκεῖ μέχρις οὗ βελτιώσῃ τὴν χρηματικήν του κατάστασιν, ὅπως ἐπιστρέψῃ διὰ νὰ ἐξοφλήσῃ τὰ χρέη του. Ἀλλ’ ὁ Δήμαρχος ἐνόμισεν, ὅτι ὁ σκοπὸς ἐξεπληρώθη καὶ ἀφίνει τὸν ἄνθρωπον ἐλεύθερον χωρὶς νὰ ἀπελευθερώσῃ καὶ τοὺς κατηγορουμένους. Καὶ τέλος πάντων οἱ κατηγορούμενοι ἔμειναν εἰς τὰς φυλακὰς ἐπὶ δώδεκα μῆνας, ἐνῷ ἡ δικαιοσύνη ὤφειλεν ἢ νὰ τοὺς κρατήσῃ εἰς τὰς φυλακὰς καὶ νὰ τοὺς ἐνάξῃ εἰς δίκην, ἢ δὲν ὤφειλε νὰ τοὺς ἀπολύσῃ μέχρις οὗ ἤθελεν ἐκδώσει βούλευμα. Ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν της ἡ δικαιοσύνη, διὰ τοῦτο ἤθελε νὰ κρατῇ τοὺς ἀνθρώπους εἰς τὰς φυλακὰς ἐπὶ δώδεκα μῆνας. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ προσκαλέσῃ τηλεγραφικῶς τὸν Εἰσαγγελέα καὶ νὰ ἐξετάσῃ διατί εὑρίσκονται εἰς τὰς φυλακὰς; καὶ ἐὰν ἡ δικαιοσύνη ἔχῃ ἐνδείξεις, νὰ τοὺς παραπέμψῃ σήμερον, ἢ ἄλλως νὰ ἐκδώσῃ βούλευμα ἀθωωτικόν· διότι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἄλλως θὰ κινήσουν δίκην, διότι κρατοῦνται ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς δικαιοσύνης δώδεκα ὁλοκλήρους μῆνας ἐν τῇ φυλακῇ καὶ ἐννοοῦν νὰ καταγγείλουν καὶ τὸν Εἰσαγγελέα καὶ τὸν Ἀνακριτήν, διότι δὲν ἔπραξαν τὰ κατὰ νόμον.

§33ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐὰν ὅ,τι κατήγγειλεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κυνουρίας, ἦνε πραγματικῶς ἀληθές, εἶναι ἄξιον πολλῆς προσοχῆς καὶ πληρέστατα δικαιολογεῖ τὴν συγκίνησιν καὶ ἀγανάκτησιν, ὑφ’ ἧς κατείχετο ὁμιλῶν ὁ κύριος βουλευτής. Ἓν μόνον εἶναι λυπηρὸν, ὅτι ἐνῷ λέγει ὅτι ἀπὸ τοῦ Ἰουνίου εἶναι βέβαιος ὅτι ὑφίσταται ἡ κατάστασις αὕτη τῶν πραγμάτων, ἐν τούτοις περιέμενεν αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ τὴν φέρῃ εἰς γνῶσιν ἡμῶν. Δὲν ἐπιτρέπεται ἀμφιβολία, ὅτι θέλω διατάξει ἀμέσως νὰ ἐξετασθῇ μετὰ πάσης αὐστηρότητος τὸ πρᾶγμα, καὶ νὰ ἀποδοθῇ μὲν εὐθὺς δικαιοσύνη, ἐὰν τὰ ὑπὸ τοῦ κ. βουλευτοῦ λεγόμενα εἶναι ἀληθῆ, νὰ ζητηθῇ δὲ καὶ εὐθύνη ἀπὸ τοὺς ὑπαιτίους τῶν γενομένων, ἐὰν, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ἀληθῆ τὰ λεχθέντα.

§34ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Μετὰ τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐξετυλίχθησαν, μετὰ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης περὶ αὐτῶν, φρονῶ ὅτι ἤδη πλέον καὶ ἡ Συμπολίτευσις καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις θέλει ἐγκαταλείψει τὸ νομοσχέδιον περὶ νομαρχιακῆς περιφερείας. Ἀπεδείχθη ἐκ τῶν πραγμάτων ὅτι ὁ βουλευτὴς εἶναι ὁ μόνος ἄνθρωπος, ὁ κηδόμενος οὐ μόνον τῶν γενικῶν συμφερόντων τῶν πολιτῶν, ἀλλὰ καὶ τῆς ζωῆς αὐτῶν καὶ αὐτῆς τῆς πρὸς αὐτοὺς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης, ὁ δὲ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀγνοεῖ τὰ περὶ τῆς διαγωγῆς τῶν ὀργάνων αὐτοῦ, τῶν εἰσαγγελέων καὶ ἄλλων λειτουργῶν τῆς Θέμιδος. Ἐὰν, κύριε Κατσικόπουλε, ἠθέλατε εἶσθαι βουλευτὴς τῆς νομαρχιακῆς περιφερείας, ἠθέλατε ἀναπτύξει σήμερον ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου αὐτὴν τὴν λίαν ἐνδιαφέρουσαν κατάστασιν τῆς εἰσαγγελίας καὶ δικαστικῆς Ἀρχῆς, αἵτινες παραμελοῦσι τὸ καθῆκόν των; Ἠθέλατε λάβει ἀφορμὴν νὰ παρακαλέσητε τὸν ἀξιότιμον κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἔχῃ διαρκῶς τὸ ὄμμα του ἐπὶ τῶν ὀργάνων τῆς δικαιοσύνης; Βλέπετε λοιπὸν ἀριδήλως, ψηλαφητῶς, ὅτι ὁ βουλευτὴς δὲν εἶνε ζωοκλέπτης, ἀλλ’ εἶνε προστάτης παντὸς συμφέροντος τῶν πολιτῶν νομίμου καὶ τιμίου, κατὰ συνέπειαν βλέπετε ὅτι ἐπικαίρως παρέστη ἡ περίστασις αὕτη, ὅπως ἀποτρέψῃ τὰς γνώμας τῆς πλειονοψηφίας ἐκ τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν περὶ νομαρχιακῆς περιφερείας νομοσχεδίων.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§36ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Πρόκειται νὰ τελεσθῶσιν ἑορταὶ ἐν Βαυαρίᾳ ἐπὶ τῇ ἑκατονταετηρίδι τῆς μνήμης τοῦ Βασιλέως τῆς Βαυαρίας. Φρονῶ δὲ ὅτι καὶ ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει νὰ παραστῇ κατὰ τὴν τελετὴν ταύτην ἐπισήμως, τιμῶσα τὴν μνήμην Βασιλέως ἐξόχου, πρὸς τὸν ὁποῖον ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει ἄπειρον καὶ ἀΐδιον εὐγνωμοσύνην.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, διότι πλησιάζει ἕξ ἡ ὥρα.

§38ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Παρακαλῶ νὰ προκαλέσητε τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ἐπ’ αὐτοῦ....

§39ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη προκλήσεως ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, προκειμένου περὶ ἀποδόσεως τιμῆς παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν μνήμην ἡγεμόνος, ἥτις ἐν τῇ καρδίᾳ παντὸς Ἕλληνος εἶναι ἀνεξίτηλος. Ὁ ἡγεμὼν, τοῦ ὁποίου τὴν μνήμην πανηγυρίζουσιν οἱ ἐν Βαυαρίᾳ, ἔπραξεν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος τοσαῦτα ἐν ἐποχῇ, καθ’ ἣν οἱ ἄλλοι ἡγεμόνες ἀντέδρων κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἀγῶνος, ὑπῆρξεν ἡ φιλελληνικὴ αὐτοῦ ἐνέργεια τοσοῦτον ἀκραιφνής, τοσοῦτον ὑψηλόφρων, τοσοῦτον τελεσφόρος, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ μὴ δράξῃ πᾶσαν εὐκαιρίαν, καὶ δὴ τὴν εὐκαιρίαν ταύτην, ὅπως ἐπιδείξῃ δημοτελῶς καὶ ἐπισήμως τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§40Π. ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Προκειμένης τῆς συζητήσεως τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα σήμερον τίθενται ὑπὸ τὴν σκέψιν ὑμῶν, ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ λάβω τὸν λόγον. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι οὔτε ἡ κατάλληλος ἐποχή, οὔτε δικαίωμα ὑπάρχει ὅπως ὑποβληθῶσι τὰ νομοσχέδια ταῦτα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν ἀποτελοῦσι πραξικόπημα κατὰ τοῦ ἡμετέρου Πολιτεύματος. Θεωρῶ ἀκατάλληλον τὴν ἐποχήν, διότι βεβαίως ἐξερχόμεθα μιᾶς μεγάλης κρίσεως τῆς ἡμετέρας Πατρίδος. Δὲν ἦτο ἐποχὴ ὅπως προσαχθῶσι νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀποβλέπουσιν ἐσωτερικὴν διακόσμησιν τοῦ ἡμετέρου Πολιτεύματος. Φρονῶ, ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ τῶν νομοσχεδίων τούτων εἶναι ἐθνικὴ βλάβη. Αἱ ἀτυχίαι, αἱ ὁποῖαι ἀλλαχοῦ ἠδύναντο νὰ ἀποδοθῶσιν, ἀποδίδονται παρὰ τῶν Ὑπουργῶν εἰς ἀτέλειαν δῆθεν τοῦ Συνταγματικοῦ ἡμῶν Πολιτεύματος. Θεωρῶ ὡς πραξικόπημα ἀληθὲς τὰ ὑποβαλλόμενα νομοσχέδια πραξικόπημα κατὰ τοῦ Πολιτεύματος ἡμῶν. Πολλοὶ ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μας, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον τὸν λόγον ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τούτων, ἐπέτυχον νὰ ἀποδείξωσιν, ὅτι ἀντίκεινται εἰς σαφεῖς διατάξεις τοῦ ἡμετέρου Συντάγματος. Ἐπεκαλέσθησαν, κύριοι, ῥητὰς αὐτοῦ διατάξεις, τὰς ὁποίας θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ὅπως ἐν συντόμῳ σᾶς ἐπαναλάβω. Ῥητῶς, κύριοι, τὸ ἄρθρον 67 τοῦ ἡμετέρου Συντάγματος ἀναγράφει, ὅτι οἱ βουλευταὶ ἀντιπροσωπεύουσι τὴν ἐπαρχίαν ἐξ ἧς ἐκλέγονται καὶ τὸ Ἔθνος. Τὰ ἄρθρα 68, 69 καὶ 70 ἀναφέρουσιν ὅτι ὁ βουλευτὴς πρέπει νὰ εἶναι ἐκ τῆς ἐπαρχίας ἐξ ἧς ἐκλέγεται. Ἐνθυμεῖσθε τὰς σφοδρὰς συζητήσεις, αἵτινες ἔγειναν ἐν τῇ Συνελεύσει κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν ἄρθρων τούτων. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι τότε ἐπροτάθη ἡ γενικὴ πολιτογράφησις, ἀλλ’ ἡ πρότασις ἐκείνη ἐπολεμήθη λογικῶς, διότι οἱ πληρεξούσιοι τοῦ 1862 ἔκριναν ὅτι εἶναι καλὸν νὰ ἐμμείνῃ ἡ Ἑλλὰς εἰς τὰς ἱστορικὰς αὐτῆς παραδόσεις, εἰς τὴν ἐπαρχιακὴν ἀντιπροσωπείαν. Ἐπιτυχῶς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ σεβαστὸς γέρων κ. Καλλιφρονᾶς σᾶς ἀνέπτυξεν ὅτι ἐπί τε τῆς παλαιᾶς καὶ νέας ἱστορίας ἡ ἐπαρχία εἶχε τὴν πολιτειακὴν αὐτῆς αὐτονομίαν, ὅτι ἡ ἐπαρχία ἐθεωρεῖτο ὡς τὸ μικρὸν πολιτικὸν κέντρον, ἐκ τοῦ ὁποίου ἤρχιζεν ὁ πολιτικὸς ἀγών. Ἐκ τῆς ἱστορίας σᾶς ἀπέδειξεν ὅτι ἡ ἐπαρχία εἶχε τὴν μεγίστην ἐπιῤῥοήν, καὶ ἔφερε τὰ ἄριστα ἀποτελέσματα οὐ μόνον κατὰ τὴν ἀρχαιότητα, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτής, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν νεωτέραν ἐποχήν, εἰς τὴν μεγάλην ἡμῶν ἐπανάστασιν. Αἱ κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τέσσαρες κατὰ σειρὰν Συνελεύσεις καθιέρωσαν τὴν ἐπαρχιακὴν ἀντιπροσωπείαν καὶ βεβαίως ὀρθῶς ἔπραξαν, διότι εἰς τὴν ἐπαρχιακὴν ἀντιπροσωπείαν ἐνέβλεπον τὸ μεγαλεῖον, τὸ ἀληθὲς συμφέρον τοῦ Ἔθνους. Μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν πραγμάτων εἰς τὴν πρώτην τοῦ 1843 Συνέλευσιν οἱ πληρεξούσιοι τοῦ Ἔθνους ὀρθῶς καὶ τότε πράττοντες ἀνεγνώρισαν τὴν ἐπαρχίαν καὶ μόνην ὡς δικαιουμένην νὰ δίδῃ τοὺς Ἀντιπροσώπους. Διὰ τοῦτο πολὺ ὀρθῶς καὶ οἱ πληρεξούσιοι τοῦ 1862 τὴν ἐπαρχίαν ἐθεώρησαν ὡς τὸ κέντρον, ἐκ τοῦ ὁποίου ἔπρεπε νὰ ἀναδεικνύωνται οἱ βουλευταί. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ βουλευτὴς ἐκ Ζακύνθου εἶπεν, ὅτι τρία μόνον εἶναι τὰ ἀμετάβλητα ὡς πρὸς τὰς ἐκλογὰς κατὰ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1862, ὁ ἀριθμὸς τῶν 150, ἡ καθολικὴ καὶ ἡ μυστικὴ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορία. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐάν τις ἀναγνώσῃ ἐπισταμένως τὰ ἄρθρα 6–70 τοῦ Συντάγματος θέλει ἰδεῖ ποῖαι αἱ ὡρισμέναι αὐτοῦ διατάξεις, ποῖον δικαίωμα δίδει εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ ἑρμηνεύῃ τὰς περὶ ἐκλογῶν διατάξεις. Ῥητῶς λέγει τὸ ἄρθρον 70 (ἀναγινώσκει) Ἰδοὺ, κύριοι, τὸ Σύνταγμα τὶ παρεχώρησεν. Ἐκτὸς τῶν ἀνωτέρω ὅρων, λέγει ὅτι δύναται ὁ ἐκλογικὸς νόμος παρ’ ὁποίας δήποτε Βουλῆς νὰ ἀπαιτήσῃ καὶ ἕτερα προσόντα· δὲν δύναται ὅμως βεβαίως νὰ μεταβάλλῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα αὐτὴ ἡ Συνέλευσις ἐθεώρησεν ὡς συντακτικά. Εἶναι εὔκολον νὰ λέγωμεν, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἑρμηνεύσωμεν ποῖαι ἐκ τῶν Συνταγματικῶν διατάξεων εἶναι συντακτικαὶ καὶ ποῖαι ὑπάγονται εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθὸν, οὔτε πολιτικόν. Ὅ,τι ἐν τῷ Συντάγματι κεῖται ὡς συντακτικὸν, οὐδεμία Βουλὴ δύναται νὰ τὸ μεταβάλῃ. Ἡ τοῦτο δὲ πράττουσα σφάλλεται μεγάλως. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σᾶς λέγει, ὅτι 150 εἶναι ἀρκετὸς ἀριθμὸς βουλευτῶν καὶ ὅτι δὲν ἀντιστρατεύεται πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Ἐὰν λάβωμεν τὸ Σύνταγμα τοῦ 1843, θέλομεν ἰδεῖ ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν μετὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Γερουσιαστῶν φέρει βεβαίως ἀριθμὸν πλέον τῶν 210. Ὁ πληθυσμὸς τῆς Ἑλλάδος τότε, κύριοι, δὲν ὑπερέβαινε τὸ 1,500,000 κατοίκων, ἑπομένως ἀναλογία ἤρχετο πάντοτε εἷς βουλευτὴς ἐπὶ 10,000 ψυχῶν. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον τίθησιν ὡς βάσιν τῆς ἐκλογῆς οὐχὶ τὸν πληθυσμὸν, ἀλλὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλογέων· καὶ ὅμως τὸ Σύνταγμα ἔθετο ὡς βάσιν τῆς ἐκλογῆς τὸν πληθυσμόν. Βεβαίως, κύριοι, δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ 1843 μέχρι τοῦ 1862 ῥητῶς ἔπταισεν ὁ πολὺς ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν, ὅπως δὲν ἔπταισεν ἡ ἐπαρχιακὴ περιφέρεια· οὐδεὶς τὸ εἶπεν· ἔπταισε τοῦτο: ὅτι ἡ φωνὴ τῆς μιᾶς ἐκ τῶν Ἐξουσιῶν τοῦ Ἔθνους δὲν ἠκούετο, καὶ ὅτι δὲν ἐφαίνετο ἐλευθέρα ἡ ψῆφος τῶν ἐκλογέων. Ὁ περιορισμὸς ἐκεῖνος ἔφερε τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1862, διότι, ὡς προεῖπον, ἡ μία τῶν Ἐξουσιῶν ἠθέλησε νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν ἑτέραν καὶ νὰ καταστήσῃ ἄφωνον τὴν Βουλὴν, ἠθέλησε νὰ μὴ ὑπάρξῃ Βουλὴ ἐκλεγομένη διὰ τῆς ἐλευθέρας ψήφου τῶν Ἑλλήνων. Κατὰ τὸ 1864 ῥητῶς οἱ πληρεξούσιοι τοῦ Ἔθνους ἐν τῷ Συντάγματι ἐνέγραψαν ὅτι ὡς ἐλάχιστον ἀριθμὸν θεωροῦσι τὸν ἀριθμὸν 150, καὶ ἦτο ἀνάγκη νὰ τὸ εἴπωσι, διότι ὁ πληθυσμὸς τῆς Ἑλλάδος δὲν ὑπερέβαινε τὸ 1,500,000. Ἐὰν συσχετίσωμεν τὸ Σύνταγμα τοῦ 1843 πρὸς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864, θέλομεν ἐξαγάγει ὅτι ἡ θέλησις τῶν πληρεξουσίων τοῦ Ἔθνους, ὑπῆρξε νὰ ὑπάρχῃ εἷς βουλευτὴς κατὰ 10,000 ψυχάς. Εἶναι εὔκολον, ἐπαναλέγω, νὰ λέγωμεν ὅτι δυνάμεθα, ἐπεμβαίνοντες εἰς τὴν συντακτικὴν θέλησιν τοῦ Ἔθνους, νὰ ὁρίσωμεν ἀντὶ τῶν 10,000, 15,000, καὶ ἀντὶ νὰ θέτωμεν τὴν βάσιν τοῦ πληθυσμοῦ νὰ θέτωμεν τὴν βάσιν τῶν ἐκλογέων· τοῦτο ὅμως πάντοτε ἐν τῇ οὐσίᾳ ἐξεταζόμενον καὶ ἐν εἰλικρινείᾳ εἶναι ἀδικαιολόγητον, ὅτι συντακτικὴ κεῖται ἐν ἡμῖν ἐξουσία· οἱασδήποτε φράσεις καὶ ἐὰν μεταχειρισθῶμεν, οἱαδήποτε ἐπιχειρήματα καὶ ἂν φέρωμεν, δὲν εἴμεθα δικαιολογημένοι. Δὲν ἠρκέσθησαν, κύριοι, τὰ νομοσχέδια ταῦτα νὰ προσβάλωσι τὰς διατάξεις τοῦ ἡμετέρου Συντάγματος ὡς πρὸς τὸν πληθυσμὸν καὶ τὴν ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν, ἐπενέβησαν καὶ εἰς περιορισμὸν προνομίων, τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν δι’ ὅλων τῶν Συνταγμάτων τῶν τεσσάρων τῆς ἐπαναστάσεως Συνελεύσεων καὶ τῶν δύο μετὰ τὴν ἐλευθέρωσιν τῆς Πατρίδος Συνελεύσεων. Σᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι τὰ προνόμια δὲν παραβιάζονται. Ἀλλὰ τότε τὸν ἐρωτῶ: τί ἐστὶ προνόμιον; προνόμιον ἐστὶ τὶ ἔκτακτον, καὶ τὸ ἔκτακτον ὥρισε τὸ Σύνταγμα ἐκεῖνο. Προνόμιον εἶναι, ἐὰν ἡ νῆσος τῆς Ὕδρας, ἐὰν ἡ νῆσος τῶν Σπετσῶν, ἐὰν τὰ Ψαρὰ, δίδουν ἐκτάκτως περισσοτέρους βουλευτὰς ἀφ’ ὅσους ἔπρεπε νὰ δίδωσι κατὰ τὸν πληθυσμόν των, καὶ νὰ τοὺς δίδωσι διὰ τοὺς ὡραίους λόγους, τοὺς ὁποίους ὁ μακαρίτης πατὴρ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀπέτεινε πρὸς τὸ Συντακτικὸν Σῶμα, καὶ οὓς ἀνέγνωσεν ὑμῖν ὁ βουλευτὴς ἐκ Κικλαμπάκας κ. Σιβιτανίδης. Οἱ ὡραῖοι ἐκεῖνοι λόγοι δύνανται νὰ δώσωσιν εἰς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τὸν ἀληθῆ τοῦ προνομίου τῶν νήσων ὁρισμόν. Σᾶς λέγουν, κύριοι, τὰ νομοσχέδια ἐπιτρέπουσιν εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς νὰ ἐκτίθενται εἰς τὰς ἐκλογὰς, ἀλλὰ διότι ἐκτίθενται, διότι ζητοῦσι τὰς ψήφους τῶν ἐκλογέων των, τοὺς τιμωροῦμεν. Ἀλλὰ τοῦτο, κύριοι, δὲν εἶναι παραβίασις τῆς ἐλευθερίας ἐκείνης, ἥτις ἐδόθη διὰ τῶν διατάξεων τοῦ ἡμετέρου Συντάγματος; Τὸ Σύνταγμα εἶπεν, ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἐκτίθενται καὶ ἐκτιθέμενοι οὔτε τὴν ἀρχαιότητα χάνουσι, διότι θεωροῦνται ὡς ὄντες ἐν διαθεσιμότητι, οὔτε χάνουσι τὸν ἐκ τοῦ νόμου χορηγούμενον χρόνον τῶν 5½ μηνῶν. Ὅταν λέγετε, ὅτι ἡ ἄδεια δὲν θεωρεῖται ὡς χρόνος λαμβανόμενος ὑπ’ ὄψιν τῶν 5½ μηνῶν, ὅτι δὲν προσμετρᾶται ὁ χρόνος τῶν πολιτευομένων, τότε τοὺς λέγετε, ὅτι δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ πολιτευθῆτε. Καὶ δὲν νομίζετε, κύριοι, ὅτι αὐτὸ εἶναι ἀντισυνταγματικόν; Εἶναι εὔκολον νὰ δικαιολογῇ τις τὰ τοιαῦτα, ἀλλὰ πάντοτε δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι ἀδικαιολόγητα. Δὲν ἐπεκτείνομαι περισσότερον, διότι πολλοὶ εὐστόχως προλαλήσαντες σᾶς ἐξέθηκαν πολλὰ καὶ σᾶς ἀπέδειξαν τὸ ἀντισυνταγματικὸν τῶν εἰσαχθέντων νομοσχεδίων. Ἀφοῦ δὲ τὰ νομοσχέδια εἶνε ἀντισυνταγματικὰ, βεβαίως δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς, διότι οὐδεμίαν συντακτικὴν ἐξουσίαν τοῦ ἔθνους ἔχομεν, νὰ ἐπεμβαίνωμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν αὐτῶν· πρέπει νὰ τὰ κηρύξωμεν ἀπαράδεκτα ἐν ὅλῳ καὶ ἐν συνόλῳ· πρέπει νὰ εἴπωμεν, ὅτι κακῶς ἡ Κυβέρνησις πράττουσα εἰσήγαγεν αὐτὰ, ὅτι διὰ τῆς εἰσαγωγῆς αὐτῶν καὶ τῆς ἐπιψηφίσεως θέλει νὰ προβῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς πραξικόπημα κατὰ τοῦ Συνταγματικοῦ ἡμῶν Πολιτεύματος. Ἀλλὰ, κύριοι, ἂς ἐξετάσωμεν κατ’ οὐσίαν τὰ νομοσχέδια ταῦτα· ἂς ἐξετάσωμεν ἐὰν ἡ παρελθοῦσα ἢ ἡ παροῦσα διαγωγὴ ἡμῶν τῶν βουλευτῶν, ἐὰν ἡ παρελθοῦσα διαγωγὴ τῶν πρώην ἡμῶν βουλευτῶν ἔδιδε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ νομοσχέδια ταῦτα. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ τῶν νομοσχεδίων τούτων εἶνε τραῦμα ἰσχυρὸν κατὰ τῆς παρούσης καὶ καθ’ ὅλων τῶν Βουλῶν ἀπὸ τοῦ 1865. Φρονῶ, ὅτι οὐδεμία ὕβρις, γενομένη καθ’ ὅλων τῶν ἀπὸ τοῦ 1865 ἀναδειχθέντων βουλευτῶν, εἶναι μεγαλειτέρα ὕβρις, ἥτις εἰς οὐδένα στηρίζεται λόγον καὶ οὐδεμίαν ἔχει δικαιολογίαν. Τὰ νομοσχέδια, σᾶς λέγουσι, κύριοι, ὅτι ἐπειδὴ ἐκ τῆς ἐπαρχίας ἐκλέγεσθε ἐκ τοῦ στενοῦ ταύτης κύκλου, εἶσθε ἀνίκανοι νὰ ἐκπροσωπεύσητε τὸ ἔθνος, ὅτι διὰ τῆς νομαρχιακῆς περιφερείας θέλετε γίνει ἐλεύθεροι πάσης πιέσεως καὶ ὅτι θέλετε κάλλιον ἐκπληρώσει τὴν ὑμετέραν ἐντολήν. Ἀλλὰ, κύριοι, ἂν ἦσθε κατὰ ⅓ ὀλιγώτεροι, ἔπεται ἐκ τούτου ὅτι καὶ καλλίτεροι θὰ ἦσθε, ὅτι κάλλιον θὰ ἐκπληρώσητε καὶ ἐλευθεριώτερον τὴν ὑμετέραν ἐντολήν; Ἐγὼ ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι, νὰ φρονῶ, ὅτι ἴσως ὑποτεθῇ ἀληθὲς ὅτι ὀλιγώτερον ὁ μικρὸς ἢ ὁ μέγας κύκλος δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ, ὅτι ἀνικανώτεροι θὰ γίνητε εἰς τὸν μέγαν κύκλον καὶ ὅτι μεγαλειτέρας ἀνάγκας καὶ μεγαλειτέραν πίεσιν θὰ ἔχητε τότε. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι οἱ εἰσαγαγόντες τὸ νομοσχέδιον ἠθέλησαν δι’ ὡραίων λόγων νὰ ἐπιῤῥίψωσι μομφὴν εἰς τὴν ἡμετέραν ὑπόληψιν. Ἀλλὰ, κύριοι, ἔπρεπε πρῶτον νὰ ἐξετάσωσιν ἐὰν ἔχωσι δικαίωμα νὰ ἐπιφέρωσι τοιαύτην πληγὴν εἰς τὴν ὑπόληψιν ἡμῶν. Δὲν φρονῶ δὲ, ὅτι ἡμεῖς ἔχομεν δικαίωμα ἴσως νὰ καταδικάσωμεν ἑαυτοὺς καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι εἴμεθα ἀνάξιοι, διότι ἐκ τῆς Ἐπαρχίας μόνον ἐκλεγόμεθα καὶ ὅτι εἴμεθα 240 ἀντὶ 150, δὲν ἔχομεν ὅμως δικαίωμα νὰ ἐπιῤῥίψωμεν τὴν μομφὴν αὐτὴν καὶ εἰς ὅλους τοὺς ἀπὸ τὸ 1865 καὶ ἐντεῦθεν ἀναδειχθέντας βουλευτάς. Κύριοι, μεγαλειτέρα κατηγορία κατὰ τῶν βουλευτῶν εἶνε οἱ τῶν λεγομένων προσωπικῶν εὐεργεσιῶν, διὰ νὰ μὴ μεταχειρισθῶ τὴν λέξιν ρουσφετίων. Ὀρθῶς ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος Λεβίδης σᾶς εἶπε ποῖον ποσοστὸν τῶν παραχωρήσεων λαμβάνουσιν οἱ βουλευταὶ, καὶ σᾶς εἶπε τὸ ἓν δέκατον ἴσως λαμβάνουσιν οἱ βουλευταί, τὰς δὲ μεγάλας παραχωρήσεις καὶ τὰ μεγάλα ρουσφέτια τὰ κρατοῦσιν αἱ Κυβερνήσεις δι’ ἑαυτὰς καὶ τοὺς φίλους αὐτῶν. Αἱ Κυβερνήσεις, κύριοι, εἶνε ἐκεῖναι αἵτινες λαμβάνουσι καὶ διαθέτουσιν ὑπὲρ τῶν οἰκείων ἢ τῶν φίλων τὰ πλεῖστα καὶ μεγαλείτερα δῶρα τῆς Ἐξουσίας· οἱ βουλευταὶ ἴσως λαμβάνουσι τὰ ἐλάχιστα καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δὲν φέρουσιν οὐδεμίαν βλάβην εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς πολιτικῆς μηχανῆς. Ἀδίκως λοιπὸν ἐπιῤῥίπτετε ἐφ’ ἡμᾶς τὰ κακὰ, ἅτινα ἴσως ἔπρεπε νὰ ἐπιῤῥίπτωσιν εἰς ἄλλους. Καὶ τολμῶ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι κάλλιον θὰ ἦτο, ἐὰν ἠκούετο παντοῦ καὶ πάντοτε ὁ βουλευτής. Θὰ ἦτο ἡ καλλιτέρα ἐγγύησις, διότι ὁ βουλευτὴς θὰ δώσῃ λόγον ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐνεργεῖ. Δὲν φοβοῦμαι παρὰ ὅ,τι γίνεται ἐκ τῶν παρασκηνίων, δὲν φοβοῦμαι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔρχεται ὁ ἀντιπρόσωπος νὰ προτείνῃ, ὁ ἀντιπρόσωπος, ὁ ὁποῖος ἔχει λόγον νὰ δώσῃ εἰς τοὺς ἐκλογεῖς του. Ἀλλὰ, κύριοι, ὑποθέτω πρὸς στιγμὴν, ὅτι εἶναι ἀληθὲς τὸ λεγόμενον, ὅτι οἱ βουλευταὶ, πιεζόμενοι ἀπὸ τὴν Ἐπαρχίαν, καὶ αὐτοὶ πιέζουσι καὶ παραλύουσι τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δύναται νὰ περιορισθῇ τὸ κακόν; Δὲν ὑπάρχουσιν ἕτερα μέσα ἐντὸς τῶν νόμων, διὰ τῶν ὁποίων νὰ περιορισθῇ τὸ κακὸν τοῦτο; Δὲν εἶναι ὁ νόμος περὶ προσόντων, διὰ τοῦ ὁποίου δύναται νὰ κατορθωθῇ τοῦτο; ἢ καὶ ἄλλοι νόμοι ὅσοι κριθῶσιν ἀναγκαῖοι; Οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ σᾶς λέγουσιν, ὅτι ἐὰν ὀλιγώτεροι εἶσθε, ὅτι ἐὰν εἶσθε 150 ἀντὶ 240, θέλετε ἐκπληρώσει κάλλιον τὸ ὑμέτερον καθῆκον. Ἀλλὰ διατί οἱ κύριοι Ὑπουργοί, διατί ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς δὲν ἐφαρμόζει τὸ φάρμακον τοῦτο καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν; Ἐὰν φρονῇ, ὅτι ὀλιγώτεροι πιέζουσιν ὀλιγώτερον, διατί δὲν ἔχει τὴν τόλμην ἀπέναντι τῶν πολλῶν ν’ ἀντιταχθῇ; Δὲν ὑπῆρξε, κύριοι, παράδειγμα Κυβέρνησις νὰ παραιτηθῇ, διότι ἐπιέζετο ἀπὸ τοὺς φίλους της. Ἀλλὰ σᾶς φέρει ἕτερον λόγον, ὅτι οἱ βουλευταὶ θὰ πιέζωνται ὀλιγώτερον, διότι εὐρύνεται ὁ κύκλος τῆς ἐκλογῆς των. Ἐὰν ἀληθεύῃ τοῦτο, τότε τὸ αὐτὸ φάρμακον ἠδύνατο νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τότε καὶ ὑμεῖς, κύριοι Ὑπουργοὶ, δὲν θὰ πιέζεσθε ἢ θὰ πιέζεσθε ὀλιγώτερον, ὅταν ἔχητε πολὺν ἀριθμὸν βουλευτῶν. Διατί ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θεωρεῖτε ὅτι εἶναι ὠφέλιμον δι’ ἡμᾶς τοὺς βουλευτὰς, θεωρεῖτε ὅτι εἶναι βλαβερὸν δι’ ὑμᾶς τοὺς Ὑπουργούς; Οἱ 150 θὰ ἦναι καλλίτεροι ἀπὸ τοὺς 250; Ἄς ἐφαρμόσωμεν τὸν κανόνα τοῦτον καὶ εἰς τοὺς Ὑπουργούς· ἐὰν 300 ἢ 400 εἶναι βουλευταὶ, ἤθελεν εἶσθαι καλλίτερα διὰ τοὺς Ὑπουργοὺς, διότι ὅσον περισσότεροι εἶναι οἱ βουλευταὶ τοσοῦτον ἡ πίεσις εἶναι μικροτέρα. Δὲν θεωρῶ ἄξιον ἀπαντήσεως εἰς τὸ ἐπιχείρημα ὅτι εἰς ἄλλα Κράτη, μέγαν ἔχοντα πληθυσμὸν, ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν εἶναι πολὺ μικρότερος. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν ἐκείνην τῆς Ἀγγλίας ἢ τῆς Γαλλίας, πρέπει νὰ ἔχωμεν Βουλὴν ἐξ 24 ἕως 30 βουλευτῶν, δηλαδὴ ἠθέλομεν καθιερώσει τὴν ὀλιγαρχίαν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀντίκειται εἰς τὸν χαρακτῆρα τοῦ Ἕλληνος, καὶ διὰ τοῦτο ὅλα τὰ Συντάγματα προέβλεψαν τὴν ἐκλογὴν τοῦ βουλευτοῦ ἐπὶ τοῦ πληθυσμοῦ, χωρὶς νὰ δώσωσι προσοχὴν εἰς τὸν μέγαν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν. Βεβαίως ὁ ἀριθμὸς τῶν 240 δὲν εἶναι μέγας. Σᾶς ἐπαναλαμβάνω, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην μου, ἐὰν ὑπάρχῃ κακόν τι, τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἀποδοθῇ εἰς τὸν μέγαν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν. Κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἐὰν ἤμην εἰς τὴν θέσιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἤθελον αὐξήσει τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν, διότι αὐτὸ θὰ ἦναι ἡ θεραπεία, ἐὰν ἀληθῶς πάσχῃ ἡ Πατρὶς ἕνεκα τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν. Κύριοι, ἐὰν μετὰ ψυχρότητος ἠθέλομεν ἐξετάσει τὸν πολιτικὸν βίον τῶν βουλευτῶν ἀπὸ τοῦ 1865 μέχρι τοῦδε, ἠθέλομεν πεισθῆ ὅτι οὐδέποτε ἡ Βουλὴ ἔσφαλεν, ὅτι οὐδεμία εὐθύνη δύναται νὰ ἐπιῤῥιφθῇ εἰς τοὺς βουλευτάς. Βεβαίως ἡ ἐξέτασις αὕτη εἶναι ἐκτεταμένη καὶ δὲν εἶναι τῆς παρούσης στιγμῆς. Ἐὰν ἐγίνετο ἡ ἐξέτασις αὕτη, ἄλλοι ἤθελον φανῆ ὑπεύθυνοι· οἱ ὑπεύθυνοι, ἐὰν ἦναί τινες ὑπεύθυνοι, θὰ ἀπεδεικνύοντο αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις. Ἓν καὶ μόνον παράπονον δύναται νὰ ἀποδοθῇ εἰς τοὺς βουλευτάς, ὅτι ὑποστηρίζουσιν ἐκθύμως πᾶν τὸ ὑποβαλλόμενον. Ἐὰν, κύριοι, ἔχητε παράπονα κατὰ τῆς 7 Ἀπριλίου, ἥτις κατεδίκασε τὴν ἐπὶ τριετίαν πολιτικήν σας, δὲν ὑπάρχει νόμιμον καὶ πρόχειρον Συνταγματικὸν μέσον; Ὑπάρχει ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς· διαλύσατε τὴν παροῦσαν Βουλὴν καὶ καλέσατε τὸ ἔθνος εἰς νέαν ἐκλογὴν βουλευτῶν, διὰ νὰ βεβαιωθῆτε ἂν ἔχητε δίκαιον ἢ ἄδικον· μὴ θελήσητε ὅμως νὰ παραβιάσητε ὡρισμένας καὶ σαφεῖς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Κύριοι, πολιτικὴ ἀπὸ τοῦ 1868 περίπου καθιέρωσεν ἀρχὴν τὴν μὴ συνεχῆ διάλυσιν τῆς Βουλῆς· δὲν ἐξετάζω δικαίως ἢ ἀδίκως· ἀλλὰ ἡ πολιτικὴ ἐκείνη καθιέρωσεν ἀρχὴν, διὰ τῆς ὁποίας περιορίζεται δικαίωμα κεκτημένον τῆς μιᾶς τῶν Ἐξουσιῶν. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς καὶ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως σᾶς ἀνέπτυξε. Συμφωνῶ δὲ πληρέστατα μετ’ αὐτοῦ, ὅτι ἡ ἑτέρα τῶν Ἐξουσιῶν τοῦ Κράτους ἔδωκε δικαίωμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔπρεπε νὰ δώσῃ, καὶ περιώρισε δικαίωμα τὸ ὁποῖον δὲν ἔπρεπε νὰ περιορίσῃ. Ἔθεσεν ἐξουσίαν περιοριστικὴν, ἥτις δὲν ἔγκειται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Πολιτεύματος, ἀλλὰ τοὐναντίον εἶναι ἐναντίον τοῦ Πολιτεύματος. Βεβαίως δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὅστις θέλει ὑπερασπισθῆ τὴν κατάργησιν τῆς ἀρχῆς ἐκείνης· ἐκθέτω τὴν ἐμὴν γνώμην ὅτι κατὰ τὸ ἡμέτερον Πολίτευμα, ὑπαρχούσης μιᾶς καὶ μόνης Βουλῆς, ἡ ἀρχὴ αὕτη εἶναι καταστρεπτικὴ, ὅτι ἐκθέτει τὴν μίαν Ἐξουσίαν καὶ καθιστᾷ αὐτὴν ὑποχείριον ἑτέρας. Τοῦτο ἂς σκεφθῶσιν οἱ ἐνδιαφερόμενοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν εὐθύνην· ἂς σκεφθῶσιν ἐὰν ἦναι ὀρθὸν νὰ περιορίζηται τὸ δικαίωμα μιᾶς Ἐξουσίας, καὶ τολμῶ νὰ ἐπαναλάβω ὅτι ὁ περιορισμὸς κατ’ ἐμὴν πεποίθησιν, ὑπαρχούσης μιᾶς Βουλῆς, εἶναι βλαπτικός. Κύριοι, ὁ περιορισμὸς ἐκεῖνος καθιεροῖ ἓν εἶδος παντοκρατορίας τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, καὶ ἂς μοὶ ἐπιτραπῆ ἡ ἔκφρασις παντοκρατορίας τῶν Πρωθυπουργῶν. Λέγω, κύριοι, παντοδυναμία τῶν Πρωθυπουργῶν, διότι ἡ κατάργησις τῆς αὐθυπαρξίας τῆς ἐπαρχίας, θέλει φέρει, κατ’ ἐμὴν γνώμην, παντοδυναμίαν τῶν Πρωθυπουργῶν. Εἶχε δίκαιον, κύριοι, ὁ προλαλήσας συνάδελφος, ὁ φρονῶν τὰ δημοκρατικὰ, ὅτι πρέπει νὰ ζητεῖται ἡ εὐθύνη ὅπου δεῖ, ἀλλ’ ὁ σεβασμὸς τῶν διὰ τοῦ Συντάγματος ἀνεγνωρισμένων Ἐξουσιῶν πρὸς τὸ Πολίτευμά των εἶναι καὶ ἡ εὐημερία τῶν Ἐθνῶν. Ἡ παράβασις τῶν Συνταγματικῶν θεσμῶν φέρει τοὺς κλονισμοὺς καὶ τὰ τούτοις ἑπόμενα κακά. Ἤθελον δὲ παρατηρήσει ὅτι, προκειμένου περὶ παραβιάσεως τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος, ἠδύνατο νὰ κωλυθῇ ἡ ὑπουργικὴ εὐθύνη ἀπέναντι τῆς μεγάλης εὐθύνης, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν οἱ ἔχοντες μεγάλα δικαιώματα κατὰ τὸ Σύνταγμα. Ὁ σεβασμὸς τῶν δικαιωμάτων θατέρας τῶν Ἐξουσιῶν πρὸς τὰ δικαιώματα τῆς ἑτέρας, εἶναι ἡ βάσις τῆς εὐημερίας τῶν Συνταγματικῶν Ἐθνῶν, ἡ ὑπερβολικὴ αὔξησις τῶν δικαιωμάτων μιᾶς Ἐξουσίας φέρει τὴν ἀνισοῤῥοπίαν καὶ τὰ ἐκ ταύτης κακά. Κύριοι, φρονῶ ὅτι διὰ τῶν νομοσχεδίων τῶν ὑποβαλλομένων, ἀφοῦ κατώρθωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ περιορίσῃ τὰ δικαιώματα τῆς μιᾶς Ἐξουσίας, ὅτι διὰ τῶν νομοσχεδίων τούτων ἐπιδιώκει τὸν περιορισμὸν καὶ τὸν ἐξευτελισμὸν τῶν δικαιωμάτων τῆς ἑτέρας Ἐξουσίας, τῆς Βουλῆς. Μὴν ἀπατώμεθα, κύριοι, δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀνθέξωμεν εἰς τὴν Νομαρχιακὴν περιφέρειαν. Θὰ εἶναι μόνον τοῦτο δυνατὸν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι μέγαν πλοῦτον. Ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτοὺς ἀμφιβάλλω ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνθέξωσι, καὶ ὡς ὀρθῶς καὶ πρακτικώτατα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς καὶ σεβαστὸς γέρων κύριος Καλλιφρονᾶς εἶπεν, αἱ ἐκλογαὶ θὰ ἐνεργῶνται ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς Ἐξουσίας, ὑπὸ τὸ ψηφοδέλτιον τοῦ Πρωθυπουργοῦ, εἶναι ἀδύνατον εἷς ὑποψήφιος νὰ ἀντέχῃ ἐκτιθέμενος εἰς 4 καὶ 5 ἐπαρχίας, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιβληθῇ, εἶναι ἀδύνατον νὰ σχετισθῇ καὶ νὰ γίνῃ γνωστός. Πῶς τοῦτο θὰ κατορθοῦται, κύριοι; Δι’ ἑνὸς καὶ μόνου κομματάρχου, καὶ αὐτὸς θὰ ἦναι ὁ Πρωθυπουργὸς, καὶ θέλομεν ἐπανέλθει εἰς εἶδος Πολιτεύματος, εἰς τὸ ὁποῖον εἴμεθα πρὸ τοῦ 1862. Καὶ ἐνθυμηθῆτε, κύριοι, τοὺς λόγους μου, ὅτι τοῦτο μόνον ἐπιδιώκουσι τὰ νομοσχέδια· ὑποστηρίζουσιν ὑπὸ ἄλλον τύπον τὴν ὑποψηφιότητα, καὶ τοῦτο ἐπιδιώκεται δι’ αὐτῶν. Αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπός των. Σᾶς λέγουν πρόγραμμα· βεβαίως σᾶς λέγουν πρόγραμμα, διότι ἐν τῷ προγράμματι ἐκείνῳ ἐννοοῦσι τὰ συμφέροντά των. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζητήσῃ τὰς ψήφους ὁ ἐκτιθέμενος εἰμὴ δυνάμει προγράμματος, καὶ προγράμματος, κύριοι, γενικοῦ. Θὰ ἔχητε ἀφ’ ἑνὸς ἓν πρόγραμμα τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἀφ’ ἑτέρου ἓν πρόγραμμα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ποῖον τῶν προγραμμάτων θὰ ἐπιτύχῃ; Ἡ πρακτικὴ θὰ δείξῃ, ὅτι θὰ ἐπιτύχῃ τὸ πρόγραμμα τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Σᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ σεβαστὸς γέρων, ὅτι μόνη ἡ Ἐξουσία δύναται νὰ διαθέσῃ τὰ μέσα, ἵνα ἐνεργήσῃ ἐκλογὰς εἰς πέντε ἐπαρχίας. Δὲν λέγω, ὅτι σεῖς θὰ καταφύγετε εἰς τὰ μέσα ἐκεῖνα· ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ ἐγγυηθῶ διὰ τὴν ἀνθρωπίνην ἀδυναμίαν. Δὲν ἔχω τὴν πεῖραν πολλῶν ἐξ ὑμῶν, φρονῶ ὅμως, ὅτι ἐν τῷ ἡμετέρῳ Πολιτεύματι οἱ Πρωθυπουργοὶ ἔχουσι μεγίστην δύναμιν, τὴν ὁποίαν ἀντὶ νὰ περιστείλητε διὰ τῶν νομοσχεδίων, θέλετε νὰ τὴν ἐπεκτείνετε πρὸς ἐξευτελισμόν σας καὶ καταστροφὴν τῶν ἀληθῶν συμφερόντων τοῦ Ἔθνους. Τὸ λέγω μετὰ παῤῥησίας καὶ εἴθε ἡ πεῖρα τῶν γεγονότων νὰ μὲ διαψεύσῃ· αὐτοκτονεῖτε παραδίδοντες τὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν τὸ Ἔθνος σᾶς ἔδωκεν εἰς χεῖρας ἑνὸς Πρωθυπουργοῦ. Δὲν κατηγορῶ κανένα· θεωρῶ ὅμως, ὅτι ὅσον σοφὸς, ὅσον ἱκανὸς, ὅσον δίκαιος καὶ ἂν εἶναί τις, ὅταν ἔχῃ τὴν παντοδυναμίαν παρασύρεται· καὶ ἂν εἰς τὸν μικρὸν πολιτικόν μου βίον εὗρον σφάλμα τι, τοῦτο εἶναι, ὅτι αἱ Βουλαὶ παρηκολούθησαν τυφλῶς τοὺς Πρωθυπουργούς· διὰ τοῦτο ἀπὸ τοῦ 1865 μέχρι τοῦδε δὲν ἔχομεν παρὰ νόμους ἐπὶ νόμων, ὁ εἷς Πρωθυπουργὸς καταστρέφει τοὺς νόμους τῶν ἄλλων, καὶ τοῦτο ἕνεκα τῆς παντοδυναμίας των· ἀλλ’ αἱ συχναὶ μεταβολαὶ τῶν νόμων δὲν φέρουσι καὶ τὴν εὐτυχίαν τῶν Ἐθνῶν. Μετὰ λύπης εἶδον, ὅτι τὰ προκείμενα νομοσχέδια, ἀποβλέποντα εἰς ἑρμηνείαν συνταγματικῶν διατάξεων, τίθενται ὡς ζητήματα ἐμπιστοσύνης, τοῦ δὲ δικαιώματος τούτου αἱ Κυβερνήσεις ἔκαμαν μεγάλην κατάχρησιν. Ζήτημα ἐμπιστοσύνης θὰ εἰπῇ, ὅτι σᾶς ἀφαιρεῖ τὸ δικαίωμα νὰ κρίνετε ἂν εἶναι δίκαιον ἓν νομοσχέδιον ἢ μὴ, ἂν εἶναι Συνταγματικὸν ἢ μὴ, ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων δὲ τούτων δὲν ἔπρεπε νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἡ Κυβέρνησις. Τὰ κακὰ τοῦ παρελθόντος προῆλθον ἕνεκα τῆς καταχρήσεως τῶν πολιτικῶν ζητημάτων, διότι ἐν αὐτοῖς χάνεται ἡ αὐθυπαρξία τοῦ βουλευτοῦ. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι πολλοὶ ἔχετε τὴν ἐναντίαν ἰδέαν ἐπὶ τῶν προκειμένων νομοσχεδίων, ἀλλὰ θὰ ἀναγκασθῆτε τὴν πεποίθησιν ταύτην νὰ κρύψητε μόνον καὶ μόνον ὅπως ἡ Κυβέρνησις μείνῃ εἰς τὰ πράγματα. Διὰ τοῦτο, κύριοι βουλευταὶ, σᾶς ἐξορκίζω νὰ κάμετε ἐξαίρεσιν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, διότι ἀναλαμβάνετε εὐθύνην οὐ μόνον πρὸς τὴν προσωπικὴν ὑπόληψίν σας, διότι ὑβρίζεσθε, ἀλλὰ καὶ πρὸς ὅλους τοὺς συναδέλφους σας, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν βουλευταί· διότι οὐδέποτε θέλω ὑποθέσει, ὅτι ἡ παροῦσα Βουλὴ ἔδωσεν αἰτίαν τῆς εἰσαγωγῆς τῶν νομοσχεδίων τούτων, διότι τοῦτο θὰ ἦτο ἀδικαιολόγητον, καὶ προτοῦ ῥίψετε μέλαιναν ψῆφον, εἴπατε εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν ὅτι τὸν θέλομεν ὡς Κυβερνήτην, ἀλλ’ ὅτι ἡ πεποίθησις ἡμῶν εἶναι, ὅτι τὰ τέσσαρα νομοσχέδιά του εἶναι ἀντισυνταγματικά· διότι ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ἤλθομεν ἐδῶ ὡς βουλευταὶ, οὐδὲν δικαίωμα ἔχομεν νὰ ἀνατρέψωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον οἱ πληρεξούσιοι τοῦ Ἔθνους τοῦ 1862 καθιέρωσαν. Προσέξατε, διότι καταῤῥίπτετε τὴν μικρὰν ἐπιῤῥοὴν, τὴν ὁποίαν ἔχετε, διότι εἰς τὸ μέλλον θὰ εἶσθε οὐχὶ τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ βουλευταὶ προγραμμάτων Πρωθυπουργῶν· τὸ λέγω μετὰ θάῤῥους καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι καὶ σεῖς τὸ φρονεῖτε, ὅτι δὲν ἔχετε τὴν δύναμιν νὰ ἀντιταχθῆτε εἰς μίαν νομαρχιακὴν ἐκλογήν. Ἐγὼ κύριοι, ὁμολογῶ τὴν ἀνικανότητά μου· ἐὰν τὸ κάμω, θὰ τὸ κάμω κατὰ καθῆκον, ἵνα ἀποδείξω τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων μου· ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν ἱκανότητα σήμερον νὰ πολιτεύομαι εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῆς Λεβαδείας, τῶν Θηβῶν, τῶν Μεγάρων καὶ τῆς Αἰγίνης. Ὁ πολιτευόμενος δὲν γίνεται μόνον γνωστὸς διὰ προγραμμάτων. Εἰς ἄλλα ἔθνη—διότι ἐπικαλεῖσθε καὶ τὰ ξένα ἔθνη —ὑπάρχουσιν ἄλλοι ὅροι· ἀλλ’ ἐδῶ δὲν ὑπάρχουσι διαμαρτυρόμενοι καὶ καθολικοί, δὲν ὑπάρχουσιν Ὀρλεανισταὶ ἢ Βοναπαρτισταὶ, κουμουνισταὶ ἢ συντηρητικοί· ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ ἐὰν λάβητε τὰ ἀποτελέσματα, θέλετε ἰδεῖ, ἐκτὸς ὀλίγων ἐξαιρέσεων, ὅτι πάντες εἶναι βουλευταὶ τοπικῆς ἐπαρχιακῆς ἐπιῤῥοῆς. Καὶ πῶς θέλετε, κύριοι, νὰ ἀρχίσω πολιτευόμενος κατοικῶν ἐν Μεγάροις ἢ ἐν Θήβαις; Ποῦ μὲ γνωρίζουσιν οἱ Θηβαῖοι; ἡ πολιτικὴ εἶναι γνῶσις τοῦ προσώπου τῶν ἰδιοτήτων τοῦ χαρακτῆρος· εὔκολα τὰ προγράμματα, εὔκολος ἡ ὑπογραφὴ αὐτῶν, ἀλλ’ ἡ τήρησις εἶναι δύσκολος· διὰ τοῦτο σοφῶς παρ’ ἡμῖν πάντοτε κατὰ τὴν ἐπανάστασιν καὶ μετὰ ταῦτα αἱ ἐκλογαὶ εἶχον βάσιν τὴν ἐπαρχίαν, αὐτὴ ἀπετέλει τὸν στενὸν κύκλον τοῦ πολιτεύεσθαι, ἐν αὐτῇ ἀπέκτα τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν ἐκλογέων του ὁ πολιτευόμενος καὶ ὄχι διὰ προγραμμάτων. Ἔρχομαι εἰς τὴν κατ’ οὐσίαν ἐξέτασιν τοῦ προγράμματος καὶ μάλιστα ἐν Ἑλλάδι. Τί θὰ σᾶς εἴπῃ ὁ Πρωθυπουργὸς διὰ τοῦ προγράμματος; ὅτι θέλει κυβερνήσει δικαίως, ὅτι θέλει φέρει οἰκονομίας, ὅτι θέλει ῥυθμίσει τὸν στρατὸν καὶ τὸ ναυτικόν. Ἀλλὰ μήπως οἱ ἄλλοι φρονοῦσι τὰ ἐναντία; Ποῦ εἶναι ἡ διαφορά; εἰς τὰ μέσα τῆς ἐκτελέσεως· ἀλλὰ ταῦτα δὲν δύνανται νὰ γείνωσιν ἀντικείμενα προγράμματος. Δὲν θὰ χρησιμεύσωσι τὰ προγράμματα παρὰ μόνον ὡς ἄλυσος διὰ νὰ περιορίσητε τὴν μικρὰν ἐπιῤῥοήν της, τὴν ὀλίγην ἀληθῶς, ἥτις ἔμεινε καὶ τὴν ὁποίαν ἐγὼ φρονῶ ὡς εὐεργετικὴν διὰ τὰς ἐπαρχίας καὶ τὸ Ἔθνος. Δὲν φρονῶ, ὅτι ἐγένετο κακὸν εἰς τὸ παρελθὸν, ἀλλ’ ἂν ἐγένετο, δὲν πταίομεν ἡμεῖς, καὶ ἐξετίμησα τὴν εἰλικρίνειαν τοῦ ἐκ Γόρτυνος βουλευτοῦ καὶ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰπόντος ὅτι, ἂν ἔπταισέ τις, πταίομεν ἡμεῖς, οἱ διατελέσαντες ἐν τῇ Κυβερνήσει, ἔλθετε νὰ ἐξετάσωμεν τὴν διαγωγήν ἡμῶν, μὴ θέλετε δὲ νὰ ἀποδώσητε τὴν εὐθύνην ἐκεῖ ὅπου δὲν ὑπάρχει. Ἐὰν, κύριοι, ἦτο μεγαλειτέρα ἡ ἐπιῤῥοὴ τῶν βουλευτῶν, τὸ λέγω μετὰ θάῤῥους, θὰ εἴμεθα καλλίτερα· διότι ὁ βουλευτὴς γνωρίζει καλλίτερον τὰς ἀνάγκας παντὸς ἄλλου, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι ἐὰν ἠρωτᾶσθε, πολλοὶ ἐξ ὑμῶν, προτοῦ νὰ ὑποβληθῶσι τὰ προκείμενα τέσσαρα νομοσχέδια, ἠθέλατε δώσει ἐναντίαν γνώμην· ἀλλὰ δὲν ἠρωτήθητε· ἔρχονται δὲ σήμερον καὶ σᾶς λέγουσι: τὰ θέτομεν ζητήματα ἐμπιστοσύνης! Ἀλλὰ ποῦ τότε ἡ ἀνεξαρτησία σας; Ἐπικαλοῦμαι λοιπὸν τὴν προσοχήν σας, ἀξιότιμοι συνάδελφοι, συμπολιτευόμενοι καὶ ἀντιπολιτευόμενοι, καὶ σᾶς παρακαλῶ θερμῶς προτοῦ δώσητε τὴν ψῆφον ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων, νὰ σκεφθῆτε, ὅτι διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τούτων οὐ μόνον καταδικάζετε ἑαυτοὺς, ἀλλὰ καὶ τὸν περιορισμὸν ὑμῶν πάσης ἐξουσίας καθιεροῖτε. Ἐπεθύμουν, κύριοι, νὰ μὴ εἶχον εἰσαχθῆ τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἰς τὴν ἐποχὴν αὐτήν. Ἐξερχόμεθα ἀπὸ ἀτυχεῖς περιστάσεις τῆς Πατρίδος ἡμῶν, ἔχομεν ὅλον τὸν πόνον τῆς ἀποτυχίας, ὅλοι πειθόμεθα, τοὐλάχιστον ἐγὼ, ὅτι ἐπράξαμεν τὸ καθῆκόν μας καὶ πᾶν δυνατὸν ἐκ τῶν ἐνόντων ὅπως ἐπιτευχθῶσιν οἱ δίκαιοι πόθοι τοῦ Ἕλληνος· ἐὰν ἀτυχῶς ἐξωτερικαὶ περιστάσεις ἔφερον τὴν ἀποτυχίαν, εἰς τοῦτο δὲν πταίομεν ἡμεῖς· καιρὸς εἶναι ἤδη νὰ σκεφθῶμεν ἀδελφικῶς τὶ μᾶς λείπει, διατὶ ὁ στρατὸς εἶναι ἐλλιπὴς, διατὶ τὸ ναυτικὸν, τὰ οἰκονομικὰ, καὶ νὰ σπεύσωμεν πρὸς διόρθωσιν, ἵνα εἴμεθα ἕτοιμοι εἰς προσεχὲς μέλλον—διότι, μὴ ἀπατᾶσθε, τὸ μέλλον τῆς ἐνεργείας εἶναι προσεχὲς καὶ πρέπει νὰ εἴμεθα ἕτοιμοι, ἵνα μὴ εὑρεθῶμεν ἀπαράσκευοι ὡς εὑρέθημην κατὰ τὸν Σεπτέμβριον— ἀντὶ νὰ ἐπιψηφίσητε τοιαῦτα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα νὰ λέγωσιν, ὅτι σεῖς πταίετε διὰ τὴν ἀποτυχίαν, σεῖς διότι εἶσθε 240, σεῖς ἐφέρατε τὴν ἀποτυχίαν τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος, δίδοντες οὕτω δίκαιον καὶ εἰς τοὺς ξένους, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ δικαιολογήσωσι τὴν παράνομον διαγωγήν των πρὸς τὴν Ἑλλάδα, καὶ εἰς τοῦτο δὲν ἔχετε παρὰ νὰ ἀνοίξητε τὰς ξένας ἐφημερίδας διὰ νὰ ἰδῆτε τὶ λέγουσι. Λέγουσιν οἱ ξένοι, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην διορθώσεως τοῦ Πολιτεύματος, διότι μᾶς παρασύρει εἰς κινήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ κάμωμεν. Θέλετε λοιπὸν διὰ τοιούτων νομοσχεδίων νὰ δικαιολογήσητε τοὺς ξένους τούτους; Τὰ νομοσχέδια ταῦτα, μετὰ λύπης τὸ λέγω, θεωρῶ ὄχι μόνον ἀντισυνταγματικὰ, ἀλλὰ καὶ ἀντιπολιτικά· τὰ θεωρῶ βλάπτοντα τὸ Ἔθνος, τὸ ὁποῖον ἀρκετὰ ἤδη ἔπαθε· διὰ τοῦτο σᾶς ἱκετεύω νὰ ἀρνηθῆτε τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν. Ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐφρόνει εἰλικρινῶς, ὅτι τὸ ἡμέτερον Πολίτευμα εἶναι αἴτιον τῶν κακῶν, τότε ἂς ἔχῃ τὴν εἰλικρίνειαν νὰ διαλύσῃ τὴν ὑπάρχουσαν Βουλὴν καὶ νὰ καλέσῃ Συνέλευσιν. Θὰ μοὶ εἴπητε, ὅτι εἶναι παράνομον. Μάλιστα· ἀλλ’ ἡ παρανομία αὕτη εἶναι μικροτέρα τῆς παρανομίας, τὴν ὁποίαν διαπράττει ἤδη, διότι τότε θὰ ἔχῃ τὴν δικαιολογίαν, ὅτι θὰ εἶναι εἰλικρινής. Ἂς σκεφθῶσι δὲ οἱ ἐνδιαφερόμενοι, ὅταν συνέλθωσιν οἱ πληρεξούσιοι τοῦ Ἔθνους διὰ νὰ ἐξετάσωσιν ἂν σφάλλῃ τὸ Πολίτευμα ἡμῶν καὶ ποῦ σφάλλει, ἂς μὴ ἀναζητήσωσι τοὺς αἰτίους τῶν κακῶν καὶ καθιερώσωσιν ἐσφαλμένας νέας διατάξεις διὰ τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τοῦ Πολιτεύματος. Ἂς σκεφθῶσι, λέγω, διότι μεγάλη τότε ἡ εὐθύνη.

§41Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, λαμβάνω τὸν λόγον διὰ νὰ ὑποβάλω παρεμπίπτουσαν πρότασιν. Ἀφ’ ἧς συνεκλήθη ἡ παροῦσα βουλευτικὴ Σύνοδος, ἐπιστεύομεν ὅλοι, ὅτι μετὰ τὸν σχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν ὑπόδειξιν τῆς ὁποίας εἰδικῶς ἐκαλούμεθα, ὀλίγας συνεδριάσεις ἠθέλαμεν κάμει, τὸ μὲν διότι ἡ ὥρα τοῦ ἔτους ἦτο ἀρκετὰ προχωρημένη, καὶ δὲν ἐπέτρεπεν εἰς τοὺς βουλευτὰς νὰ μένωσι μακρὰν τῆς ἐπαρχίας των, τὸ δὲ διότι ὁ Προϋπολογισμὸς, οἱ φορολογικοὶ νόμοι καὶ πάντα ὅσα εἶναι ἀναγκαῖα εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους διὰ τὸ τρέχον ἔτος εἶχον ἤδη ψηφισθῆ κατὰ τὴν ἔκτακτον Σύνοδον αὐτὸ τοῦτο ὡμολόγησεν, ἄν δὲν ἀπατῶμαι, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐνεφανίσθη ὑπὸ τὴν ἰδιότητα ταύτην εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτε καὶ ἔσπευσε νὰ εἰσαγάγῃ νομοσχέδιον δανείου 25,000,000, ἄνευ τοῦ ὁποίου ἰσχυρίζετο ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς κατεπειγούσας ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, ἔφερε δὲ καὶ ἄλλο ἀφορῶν τὴν σύνταξιν τοῦ καταλόγου τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν, ἀμφότερα δὲ ταῦτα ὡς λίαν κατεπείγοντα ἔσπευσεν ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ, ἀλλὰ παραδόξως πλὴν τούτων ἐῤῥίφθησαν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τέσσαρα ἄλλα νομοσχέδια ἀφορῶντα εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν βουλευτῶν. Περὶ τούτων ἀρκετὰ μέχρι τοῦδε εἶπον οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ, ἀλλὰ δὲν ἤκουσα κανὲν ἐπιχείρημα, ἐκ τοῦ ὁποίου νὰ προκύπτῃ ὅτι ταῦτα εἶναι τόσον κατεπείγοντα, ὥστε ἀφεύκτως πρέπει νὰ ψηφισθῶσι κατὰ τὸ διάστημα τῶν ὀλίγων ἡμερῶν, κατὰ τὰς ὁποίας δυνάμεθα νὰ μείνωμεν εἰς τὰς Ἀθήνας. Οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ διϊσχυρίσθησαν ὅτι τὰ νομοσχέδια εἶναι τοσοῦτον ἁπλᾶ, εἶνε τοσοῦτον εὔληπτα, τοσοῦτον ὥριμα, ὥστε πάντες οἱ βουλευταὶ εἶναι παρεσκευασμένοι νὰ εἴπωσιν ἄνευ συζητήσεως ναὶ ἢ ὄχι· ἀλλ’ ἐν τούτοις ἐκ τῶν γενομένων μέχρι τοῦδε συζητήσεων ἀπεδείχθη ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει οὕτως. Οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ἰσχυρίσθησαν ὅτι διὰ τῶν νομοσχεδίων τούτων θέλει ἀνυψωθῆ ἡ Βουλὴ, θέλουσι τακτοποιηθῆ τὰ οἰκονομικὰ, θέλει ἀνορθωθῆ ἡ διοίκησις. Ἄλλοι ὅμως ἰσχυρίσθησαν τὰ ἐναντία, τινὲς δὲ φρονοῦσιν ὅτι αἱ περισσότεραι αὐτῶν διατάξεις ἀντιβαίνουσιν εἰς τὸ Σύνταγμα. Ὅ,τι δὲ συμβαίνει ἐν τῇ Βουλῇ, συμβαίνει καὶ ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ· ἄλλαι μὲν τῶν ἐφημερίδων συμφωνοῦσι μὲ τὴν γνώμην τῶν Ὑπουργῶν καὶ προτρέπουν τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιψηφίσῃ ἀμέσως τὰ νομοσχέδια, καὶ ἄλλαι ὑποστηρίζουσι τὸ ἐναντίον· ἡ αὐτὴ διαφωνία παρατηρεῖται καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας. Ἔρχονται τηλεγραφήματα εἰς τὸν κ. Πρόεδρον, τὰ ὁποῖα μᾶς προτρέπουν νὰ σπεύσωμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων, ἀλλ’ ἄπειροι ἐπιστολαὶ καταφθάνουν ὁσημέραι ἐξ ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν, δι’ ὧν μᾶς ἐξορκίζουν νὰ μὴ προβῶμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων. Τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι τὰ πράγματα δὲν εἶναι τόσον ἁπλᾶ καὶ εὔκολα ὡς παρεστάθησαν. Δὲν ἐζήτησα τὸν λόγον ἵνα ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς οὐσίας τῶν νομοσχεδίων καὶ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου, ἀλλ’ ὅπως παρατηρήσω ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τούτων εἶναι πολὺ μακρὰν νὰ ἐξαντληθῇ. Ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης (δεικνύει τὴν Ἀντιπολίτευσιν) πολλοὶ ἐζήτησαν τὸν λόγον, δὲν ἀμφιβάλλω δὲ ὅτι καὶ ἐκ ταύτης (δεικνύει τὴν Συμπολίτευσιν) πολλοὶ ὡσαύτως θὰ ὁμιλήσωσι καὶ πρὸ πάντων οἱ ὑπουργοὶ, ὅπως ἀναιρέσωσι τὰ ἐπιχειρήματα τῶν ἐναντίων. Ἑπομένως ἂν ἐπιμένετε εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων, τί θέλει συμβῆ; Ἄν μὲν ἀφήσωμεν ἐλευθέραν τὴν συζήτησιν, εἶναι ἀνάγκη νὰ δαπανήσωμεν πολλὰς συνεδριάσεις ἀκόμη, μέχρις οὗ ἐξαντληθῇ ἡ συζήτησις καὶ ἱκανοποιηθοῦν πάντες οἱ θέλοντες νὰ ἀγορεύσωσιν ἐπ’ αὐτῶν, καὶ νομίζω ὅτι ὁ καιρὸς δὲν μᾶς ἐπιτρέπει νὰ μείνωμεν ἐνταῦθα ἡμέρας πολλὰς, διότι ὁ καύσων ηὔξησε πολὺ, πάντες δὲ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀπέλθωμεν μίαν ὥραν ἀρχήτερα εἰς τὰς ἐπαρχίας μας διὰ νὰ φροντίσωμεν διὰ τὴν συγκομιδὴν τῶν προϊόντων μας. Ἄν ὅμως γείνῃ τὸ ἐναντίον, ποῖον θὰ ἦναι τὸ ἀποτέλεσμα; Ἄν δηλαδὴ ἐμποδισθῇ ἡ συζήτησις, τότε θὰ καταντήσῃ ὥστε ἡ ἐπιψήφισις τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν νὰ γείνῃ ἐν μεσονυκτίῳ, καὶ χωρὶς νὰ εἶνε παρόντες εἰμὴ μόνον τόσοι βουλευταί, ὅσοι ἀρκοῦν διὰ τὴν ἀπαρτίαν. Θέλει δὲ γίνει τοῦτο, ὄχι διότι οἱ κύριοι βουλευταὶ θέλουν νὰ ἀποχωρήσουν καὶ νὰ ἐγκαταλίπωσι τὸ Βουλευτήριον, ἀλλὰ διότι δὲν εἶναι δυνατόν, ἀφοῦ εἰσερχόμεθα ἐνταῦθα ἀπὸ τῆς 4 ὥρας, νὰ παραμένωμεν πέραν τῆς 8 ἢ τῆς 9. Ἅμα φθάσῃ ἡ 9, βεβαίως οἱ περισσότεροι ἐξ ἡμῶν εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἀπέλθωμεν, καὶ τοιουτοτρόπως δὲν θέλουν μένει εἰς τὴν Βουλὴν παρὰ οἱ βουλευταὶ ἐκεῖνοι, εἰς τοὺς ὁποίους θὰ ἐπιβάλῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην, καὶ ἄλλοι τινὲς οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀρκετὰ ἰσχυρὰν τὴν κρᾶσιν, ὥστε νὰ δύνανται νὰ κάθηνται ἐνταῦθα, ἴσως ὅλην τὴν νύκτα, χωρὶς νὰ φάγουν καὶ ἀναπαυθοῦν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὅλους ὑμᾶς, εἶναι πρέπον καὶ εὔλογον τοῦτο; Τὸ εὑρίσκετε ἀκίνδυνον; Νομοσχέδια τοσοῦτον οὐσιώδη, νομοσχέδια τὰ ὁποῖα προσβάλλονται ὡς ἀντισυνταγματικά, εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐπιψηφισθῶσι χωρὶς νὰ εἶνε πλήρης καὶ πλήθουσα ἡ Βουλή; Ἐγὼ δὲν νομίζω, ὅτι αὐτὸ εἶναι πρέπον νὰ γείνῃ· διὰ τοῦτο θέλω προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχῃ τι τὸ κατεπεῖγον, νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις τῶν νομοσχεδίων τούτων καὶ νὰ ἀναβληθῇ μέχρι τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἐργασιῶν τῆς παρούσης Συνόδου.

§42ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Μάλιστα, μάλιστα.

§43ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα, τὸ ὁποῖον θέλει διαρκέσει τρεῖς ἢ τέσσαρας μῆνας, καὶ οἱ βουλευταὶ θὰ λάβουν καιρὸν νὰ μελετήσουν πάντα τὰ ἐντεῦθεν ῥηθέντα ὑπὲρ καὶ κατὰ τῶν νομοσχεδίων τούτων, καὶ ἡ δημοσιογραφία θέλει τὰ συζητήσει καὶ τὰ ἐξετάσει καλλίτερον, καὶ ὁ λαὸς τῶν Ἐπαρχιῶν θέλει δυνηθῆ νὰ τὰ χωνεύσῃ, καὶ πάντες ἡμεῖς ἐπανερχόμενοι θέλομεν εἶσθαι ἀληθῶς παρεσκευασμένοι, εἰς τρόπον ὥστε, ἄνευ μακρῶν συζητήσεων, νὰ εἴπωμεν ναὶ ἢ ὄχι. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν, ὥστε ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τούτων νὰ διακοπῇ καὶ νὰ ἐπαναληφθῇ, ὅτε θέλουν ἐπαναληφθῆ αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς.

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οἱ ἐναντιούμενοι εἰς νομοσχέδια ἔχουσιν ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ πολλὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων δύνανται νὰ ἐπιδιώξωσι τὸν σκοπὸν τῆς ἀποτυχίας τῶν νομοσχεδίων. Καὶ ἐφ’ ὅσον ἐπιδιώκουσι τὴν ἀποτυχίαν τῶν νομοσχεδίων διὰ προτάσεως στηριζομένης ἐπὶ ἑνὸς ἐκ τῶν μέσων τούτων, οὐδὲν δύναται νὰ ἔχῃ παράπονον ὁ ὑποβαλὼν τὸ νομοσχέδιον, δύναται ὅμως κατ’ οὐσίαν νὰ ἀποκρούσῃ τὴν πρότασιν. Ἑπομένως τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σωτηροπούλου, τὴν ὁποίαν ὑποθέτω, κατὰ τὸν Κανονισμὸν, ὅτι ὑποστηρίζουσιν ἄλλοι δέκα βουλευταί, δὲν θεωροῦμεν ὡς ἀτόπως ὑποβαλλομένην εἰς τὴν Βουλὴν ὡς ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ. Θεωροῦμεν ὅμως αὐτὴν ἀτόπως ὑποβαλλομένην ὡς ἐκ τῆς οὐσίας. Οὐχ ἧττον εὐχαρίστως βλέπομεν τὸν κ. βουλευτὴν ἐκ Τριφυλλίας ἐπανερχόμενον εἰς ἔννομα μέσα ἀντιδράσεως, ἀφοῦ τὴν χθεσινὴν ἑσπέραν εἴδομεν αὐτὸν συμμετασχόντα παρανόμου μέσου ἀντιδράσεως.

§45ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦτο ἐννάτη καὶ ἡμίσεια ἡ ὥρα.

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν δύνανται νὰ ἔχωσιν οἱ οὕτως ἀντιδράσαντες τὴν δικαιολογίαν, ὅτι ἀπεχώρησαν, διότι ἀπηύδησαν, ὡς εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Τριφυλλίας, διότι εὐθὺς ὡς ἀπεδείχθη, ὅτι οἱ παραμείναντες ἐν τῇ Βουλῇ ἦσαν ἱκανοὶ, ἵνα συνεδριάσωσιν ἐν ἀπαρτίᾳ, ἐπληρώθη αὖθις ἡ πτέρυξ ἐκείνη (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) ἐλλείψει ὀλίγων τινῶν, ἀλλ’ ἐπιφανῶν μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος ὁμολογεῖ, ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἶναι λίαν σπουδαῖα, ἐπεκαλέσθη δὲ εἰς ἀπόδειξιν τῆς σπουδαιότητος αὐτῶν καὶ τὰς μακρὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι μέχρι τοῦδε ἐγένοντο· ἵνα δὲ πείσῃ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ τὰς συζητήσεις ταύτας, εἶπεν ὅτι ἡ ὥρα τοῦ ἔτους δὲν ἐπιτρέπει εἰς τὴν Βουλὴν ἐργασίαν. Δὲν νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει ἀρνηθῆ νὰ συζητήσῃ νομοσχέδια πρωτίστης σπουδαιότητος, διότι εὑρισκόμεθα κατὰ τὰ τέλη τοῦ μηνὸς Μαΐου. Πολλάκις ἡ Βουλὴ συνεδρίασε κατὰ τὰ τέλη τοῦ μηνὸς Μαΐου καὶ τὸν Ἰούνιον καὶ τὸν Ἰούλιον καὶ μάλιστα προκειμένου περὶ θεμάτων πολὺ ὀλιγώτερον σπουδαίων. Νομίζω δὲ, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ κατεδίκαζεν ἑαυτὴν, ἐὰν παρεδέχετο τὴν γνώμην, ὅτι ἕνεκα τοῦ καύσωνος δὲν δύναται νὰ φροντίσῃ περὶ τῶν δημοσίων συμφερόντων. Ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα, εἴτε ψηφιζόμενα εἴτε ἀποῤῥιπτόμενα, θέλουσι σπουδαίως ἐπιδράσει εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα, παραδέχονται πάντες καὶ οἱ ὑπὲρ καὶ οἱ κατὰ τῶν νομοσχεδίων. Ἀφοῦ τοιαύτη εἶναι ἡ ἔννοια τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων, πρέπει οἱ θέλοντες νὰ διακόψωμεν ἤδη τὰς ἐργασίας ἡμῶν, συζητουμένων τοιούτων νομοσχεδίων, πρέπει νὰ ἔχωσι πρὸς τοῦτο λόγον πολὺ σπουδαιότερον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Τριφυλλίας. Ἐλπίζω, ὅτι ὀλίγοι βουλευταὶ θέλουσιν εὑρεθῆ, οἵτινες νὰ ὑποστηρίξωσι τὴν γνώμην ταύτην τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Τριφυλλίας.

§47Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν ἠδύνατο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ὑποπτεύσῃ παρ’ ἄλλῳ τινὶ, τὸ ὁποῖον δὲν παραδέχομαι, πνεῦμα ἀντιδράσεως ὡς εἶπε κατὰ τῶν νομοσχεδίων, βεβαίως τὴν τοιαύτην ὑπόνοιαν δὲν δύναται νὰ τὴν ἐφαρμόσῃ, καὶ ὡς πρός τινας ἐξ ἡμῶν οἱ ὁποῖοι τοὐλάχιστον ἐν μέρει ὑπέρ τινων τῶν νομοσχεδίων, ἐγὼ δὲ ὑπὲρ ἑνὸς ἰδίως, εἴμεθα ἄριστα διατεθειμένοι. Ἐκηρύχθην καὶ κηρύσσομαι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπεκτάσεως τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας· ἀλλ’ ἂν ἔχω τὴν ἰδέαν ταύτην, τὴν ὁποίαν ἄλλοτε καὶ ὁ ἀείμνηστος Κουμουνδοῦρος εἶχεν ὑποστηρίξει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, δὲν ἕπεται ὅτι φρονῶ ὅτι τῆς ἰδέας ταύτης τὴν πραγματοποίησιν χρεωστοῦμεν νὰ ἐπιδιώκωμεν ἐπειγόντως καὶ ἐσπευσμένως ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ ἂν ἀντιτάσσεται εὐλόγως μικρά τις ἀναβολή· ἀπ’ ἐναντίας, ὁ ἔχων πεποίθησιν εἰς μίαν ἰδέαν, δύναται ν’ ἀποδεικνύῃ τὴν πεποίθησίν του, ἐπιτρέπων τὸν χρόνον τῆς ἀπαραιτήτου τυχὸν εἰς ἄλλους σκέψεως καὶ οὐχὶ δεικνύων δισταγμὸν εἰς τὸ ὥριμον καὶ ὀρθὸν τῆς ἰδέας του. Καὶ ἀνεξαρτήτως, κύριοι, τοῦ συγκεκριμένου τούτου ζητήματος φρονῶ—καὶ τὸ λέγω τοῦτο ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως—ὅτι σήμερον πλανᾶται ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος νομίζει, ὅτι ἀκολουθοῦντες τὴν πεπατημένην ὁδὸν δυνάμεθα νὰ ὀρθοποδήσωμεν, καὶ λυποῦμαι διότι ἀπέναντι ἑνὸς συστήματος ἰδεῶν οἱουδήποτε ἔστω κατὰ τὴν σύνταξίν του ἐλαττωματικοῦ δὲν ἀντετάχθη μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἕτερον σύστημα ἰδεῶν διάφορον τούτου. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ μὲ τὰς ἀσθενεῖς μου δυνάμεις προσεπάθησα νὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκον τοῦτο. Ὑπέβαλον σκέψεις μου σχετικὰς ἀπὸ ἐτῶν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, χαίρω δὲ ὅτι ἀναγνωρίζεται παρ’ ὁλοκλήρου μερίδος σήμερον ἡ ἀνάγκη μεταῤῥυθμίσεων οὐσιωδῶν ἐν τοῖς ὀργανικοῖς ἡμῶν θεσμοῖς. Καὶ ὄχι μόνον δὲν θεωρῶ ἄτοπον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἔπραξε καταστήσασα τὰ ζητήματα ταῦτα ζητήματα ἐμπιστοσύνης, ἀλλὰ διὰ τοῦτο τὴν θεωρῶ καὶ ἀξίαν ἐπαίνου. Ἐσυνειθίσαμεν νὰ θεωροῦμεν ζητήματα ἐμπιστοσύνης ἄλλα, τὰ ὁποῖα συνδέονται πρὸς τὴν συνήθη ἐκτέλεσιν καὶ διαχείρισιν τῶν νόμων, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα ζητήματα ἐμπιστοσύνης ὑψηλοτέρας ἐννοίας, διὰ τὰ ὁποῖα ἡ λέξις ἐμπιστοσύνη ἴσως φέρει καὶ σύγχυσιν, ὥστε νὰ παρερμηνεύωμεν τὸν χαρακτηρισμὸν αὐτῶν. Ὅταν ἡ Κυβέρνησις φέρῃ ὀργανικὰ νομοσχέδια καὶ λέγει ὅτι δὲν εἰμπορῶ νὰ κυβερνήσω ἄνευ αὐτῶν, τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης ἔχει ὑψίστην ἔννοιαν· ἀλλ’ ἀντιθέτως πρὸς τὴν τοιαύτην θέσιν τῶν ζητημάτων ἐγὼ ὁ Βουλευτὴς δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἐν τῇ ἐκτελέσει τῆς συνήθους Κυβερνητικῆς Ἐξουσίας ἔχω ἐμπιστοσύνην πρὸς ἓν Ὑπουργεῖον, ἀλλὰ δὲν θυσιάζω τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἔχω κατὰ τῶν προτεινομένων ὀργανικῶν νόμων, διότι θεωρῶ τὴν ἐξ αὐτῶν βλάβην ἀνωτέραν τῆς ἐκ τῆς ἀνατροπῆς τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διὰ τοῦτο καταψηφίζω. Ἀλλ’ ἂν κατ’ οὐσίαν δικαιοῦται νὰ θέτῃ οὕτω ἡ Κυβέρνησις τὸ ζήτημα, δὲν ἔχει ὅμως τὸ δικαίωμα νὰ σχετίζῃ τὴν πρὸς αὐτὴν ἐμπιστοσύνην τῶν φίλων της καὶ μὲ μίαν ἰδέαν ὅλως παράδοξον κατ’ ἐμὲ, μὲ τὴν ἀξίωσιν τοῦ νὰ μὴ ἐπιτρέπῃ καὶ σκέψιν τινὰ ἀληθῆ ἐπὶ τοιούτων νομοσχεδίων· ἀπεναντίας, οὕτω φερομένη, ἀφαιρεῖ πάντα χαρακτῆρα ἀληθοῦς καὶ εἰλικρινοῦς μεταῤῥυθμίσεως ἀπὸ τὸ σύνολον τῶν νομοσχεδίων τούτων, καὶ ἀποδίδει εἰς τὸ σύνολον τοῦτο τοὺς χαρακτῆρας τοῦ πραξικοπήματος. Καὶ πῶς, κύριοι, δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἀξίωσιν ταύτην τῆς τόσης ἐπισπεύσεως ἡ Κυβέρνησις; προκειμένου ἰδίως ἑνὸς ἐκ τῶν νομοσχεδίων τούτων, δηλαδὴ τοῦ περὶ ἐλατιώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ κατ’ ἐξοχὴν εὐνοούμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, διότι παρετηρήσατε, κύριοι, καὶ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, παρετηρήσατε τὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, ὅτι καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ζητήματα τῆς ἐπεκτάσεως τῆς περιφερείας, ἐδείκνυεν εἶδός τι ὀλιγωρίας, ἐκεῖνο δὲ τὸ ὁποῖον ἐθεώρει ὅτι εἶναι λελυμένον ἐν τῇ κοινωνίᾳ καὶ κατεπειγούσης ἀνάγκης, ἦτο τὸ ζήτημα τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, τὸ ὁποῖον οὐδέποτε μέχρι τοῦδε παρέστη ἐνώπιον τῆς κοινωνίας. Καὶ τί τὸ κατεπεῖγον ἔχει ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν; Μήπως διὰ τοῦ φαρμάκου αὐτοῦ πρόκειται νὰ κατορθώσῃ ἀμέσως τὸν ἐπιδιωκόμενον καθαρισμὸν τῆς Βουλῆς; Ἀλλὰ σεῖς λέγετε ὅτι ἡ ψήφισις τῶν νομοσχεδίων τούτων δὲν θέλει προκαλέσει, ἀλλ’ ἀπεναντίας θ’ ἀποτρέψῃ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Λοιπὸν θὰ ἔχετε καί τοὺς 100 ὑπεραρίθμους ἐπὶ ἱκανὸν χρόνον. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα τυχὸν τὴν πεποίθησιν ὅτι ἔχει σχέδιόν τι μεμελετημένον, καὶ ὅτι ἑπομένως τὸ σχέδιον τοῦτο θέλει ἐπικρατήσει, ὀφείλει χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Βουλῆς, καὶ χάριν τῶν ἰδίων αὑτῆς φίλων, νὰ παραδεχθῇ τὴν γενομένην πρότασιν μικρᾶς σχετικῶς ἀναβολῆς.

§48Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὴν ἀνάγκην τῆς ἀναβολῆς τῆς περαιτέρω συζητήσεως καὶ ἐπιψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων, περὶ ἧς ἐπραγματεύθη ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Τριφυλίας, μοὶ φαίνεται ὅτι ὑπέδειξεν αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις. Ἡ Κυβέρνησις, ὡς ὑπὸ ἀξιοτίμων μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐνεδείχθη σήμερον καὶ χθὲς ἔτι εἰς τὴν Βουλὴν, συναινεῖ ἢ προκαλεῖ ἀναφορὰς καὶ δηλώσεις ἐν πόλεσι τοῦ Κράτους ὑπὲρ τῶν νομοσχεδίων τούτων. Ἂν οἱ ἰσχυρισμοὶ τῶν ἀξιοτίμων μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶναι βάσιμοι, ἡ Κυβέρνησις μοὶ φαίνεται, ὅτι ἠθέλησε νὰ ἀντιγράψῃ σύστημα κρατοῦν ἐν τῷ πρώτῳ τῶν Συνταγματικῶν Κρατῶν τῆς Εὐρώπης. Τῷ ὄντι ἐν Ἀγγλίᾳ, ὅταν πρόκειται νὰ εἰσαχθῶσι νόμοι μεταβάλλοντες νόμους ἐπὶ πολλὰ ἔτη λειτουργοῦντας καὶ κανονίζοντας μάλιστα σπουδαίας καὶ σημαντικὰς ὑποθέσεις τοῦ Κράτους, οἱ νόμοι οὗτοι πρὶν ἢ συζητηθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν, δίδονται εἰς τὴν δημοσιότητα καὶ ἐν τῇ δημοσιότητι συζητοῦνται ὑπὸ τοῦ κοινοῦ, καὶ τὸ κοινὸν λαμβάνει τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκδηλώσῃ σαφῆ καὶ ὡρισμένην γνώμην, καὶ νὰ καθοδηγήσῃ τὰς Βουλὰς νὰ ψηφίσωσιν ἢ νὰ μὴ ψηφίσωσι τοὺς νόμους. Ἡ Κυβέρνησις φαίνεται, ὅτι τοιοῦτόν τι σύστημα ἠθέλησε νὰ καθιερώσῃ προκαλοῦσα ἢ συναινοῦσα, ἵνα ἐκδηλώνεται διὰ τῶν ἀναφορῶν ἡ ἐπιθυμία τοῦ κοινοῦ τῆς Ἑλλάδος ὑπὲρ τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν νόμων, τοὺς ὁποίους προτείνει. Τὸ σύστημα τοῦτο ἠκολούθησε καὶ ἄλλοτε ἡ Κυβέρνησις, διότι δὲν ἐλησμόνησα ἀκόμη τὰ τηλεγραφήματα τοῦ δημάρχου Ἀετοῦ κατὰ τὸ 1883, ὁ ὁποῖος συνεχαίρετο τὴν Βουλὴν διὰ τὸν πλοῦτον, τὸν ὁποῖον ἔμελλε νὰ εἰσαγάγῃ ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν κοινωνίαν ἐκ τῆς μετατροπῆς τοῦ νομίσματος. Ὅταν λοιπὸν ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς καὶ χθὲς καὶ σήμερον ἀνεκοίνου εἰς τὴν Βουλὴν τοιαῦτα ἔγγραφα, καὶ ἤκουσα τὰς ἐνδείξεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως περὶ τῆς καταγωγῆς τῶν ἐγγράφων τούτων, ἐγὼ αὐτὸς ἔλαβον τὴν γνώμην, ὅτι ἔπρεπε νὰ προτείνωμεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀναβολὴν τῆς περαιτέρω συζητήσεως καὶ ἐπιψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων, διὰ νὰ δοθῇ καιρὸς εἰς τὸ Ἑλληνικὸν κοινὸν νὰ συζητήσῃ τοὺς νόμους τούτους, καὶ σχηματίσῃ ἀκριβῆ περὶ τῆς λυσιτελείας αὐτῶν γνώμην. Ἀλλὰ τὴν ἀνάγκην ταύτην καταδεικνύουσι σαφέστερον καὶ καταλληλότερον καὶ αὐτὰ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ προταθέντα κατὰ τῶν νομοσχεδίων τούτων. Ἄν τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἶναι οὐσιώδη, διότι μεταβάλλουσιν οὐσιώδεις νόμους τοῦ Κράτους, καὶ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐπροτάθησαν κατ’ αὐτῶν, εἶναι ἄξια μεγάλης καὶ ἐμβριθοῦς μελέτης· διότι, ἐὰν τυχὸν τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα εἶναι ἀληθῆ, νομίζω ὅτι τὸ κῦρος τῶν νόμων, ἄν ἤθελον κυρωθῆ, μένει τὰ μάλα ἀμφίβολον, διότι ἐπιβάλλεται εἰς πᾶσαν διάδοχον Κυβέρνησιν νὰ καταστρέψῃ νόμους, οἱ ὁποῖοι ἀντιτίθενται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος καὶ ἀναιροῦσιν αὐτάς. Ὅταν λοιπὸν διὰ τῶν ἐπιχειρημάτων τῶν προταθέντων κατὰ τῶν νομοσχεδίων ἐκδηλώνωσιν ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἀντιτίθενται εἰς τοὺς ὅρους τοῦ Συντάγματος, καὶ ὅτι θέλει ἀναιρεθῆ ἡ σύστασις, καὶ ὁ σχηματισμὸς τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ θέλει ἐπέλθει ἀνισοῤῥοπία μεταξὺ τῶν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος καθεσταμένων Ἐξουσιῶν· ὅταν ἐνεδείχθησαν οἱ κίνδυνοι, τοὺς ὁποίους τὰ ἀποτελέσματα τοιούτων νόμων θέλουσιν ἐπιφέρει ἐν τῷ Κράτει, νομίζετε ὅτι δυνάμεθα ἐντὸς 5 καὶ 8 ἡμερῶν συζητοῦντες νὰ δώσωμεν ψῆφον μὲ ἥσυχον συνείδησιν, ὅτι δὲν εἶναι ἀπίθανον ἡ ψῆφος τὴν ὁποίαν δίδομεν νὰ εἶναι παραγωγὸς μεγάλων ἐν τῇ Πολιτείᾳ κακῶν; Διὰ τοῦτο ὑποστηρίζομεν καὶ ἡμεῖς τὴν γνώμην τῆς ἀναβολῆς, καὶ παρακαλοῦμεν τὴν Βουλὴν νὰ τὴν παραδεχθῇ.

§49ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ λεχθέντα παρὰ τῶν προαγορευσάντων ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἡ γνώμη, ἣν ἔχουσι περὶ τῶν νομοσχεδίων, εἶναι ἡ ἀντίθετος τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Κυβέρνησις. Ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ, ὅτι εἶναι ὥριμος ὁ Τόπος καὶ ἡ Βουλὴ παρεσκευασμένη πρὸς τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων τούτων. Οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες φρονοῦσιν, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ὥριμον· οἱ προαγορεύσαντες φρονοῦσιν, ὅτι πρέπει νὰ γένηται ἀναβολή, ἵνα δοθῇ καιρὸς εἰς τὸ ἔθνος νὰ ἐκφρασθῇ δι’ ἀναφορῶν ἢ ἄλλως, ἢ νὰ δοθῇ καιρὸς εἰς τοὺς βουλευτάς, ὅπως μελετήσωσι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον κατ’ αὐτοὺς οὐδέποτε οἱ βουλευταὶ ἐμελέτησαν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὡς πρὸς τὸν κ. βουλευτὴν ἐξ Εὐρυτανίας, ἡ τοιαύτη γνώμη εἶναί πως παράδοξος, διότι ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας θεωρεῖ τὰ νομοσχέδια ταῦτα, τοὐλάχιστον ἓν ἐξ αὐτῶν, ὡς λίαν ἀναγκαῖον, ἀλλὰ συνάμα θεωρεῖ, ὅτι πρέπει νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν αὐτῶν, τουτέστι νὰ ἀποῤῥίψωμεν αὐτά, διότι ἡ ἀναβολὴ οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ ἀπόῤῥιψις τῶν νομοσχεδίων, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ μελετήσωμεν καὶ προτείνωμεν αὐτὰ ἐκ νέου ἐν ἄλλῃ εὐκαιρίᾳ. Τὸ τῆς ἀντισυνταγματικότητος, τὸ ὁποῖον προτείνεται ὡς λόγος ὑπὲρ τοῦ ἐκτάκτου μέτρου τῆς ἀναβολῆς ἐπὶ μῆνας τῆς συζητήσεως τῶν νομοσχεδίων, δὲν παρουσιάζεται ἤδη πρῶτον παρὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐν τῷ ἀγῶνι αὐτῆς κατὰ τῶν νομοσχεδίων τῆς Κυβερνήσεως. Τὰ πλεῖστα τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προταθέντα, ἐπολεμήθησαν ὡς ἀντισυνταγματικά. Καὶ ποῖος δὲν ἐνθυμεῖται, ὅτι ἐν τῇ προηγουμένῃ βουλευτικῇ περιόδῳ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ παρέχοντος τὴν ἄδειαν, ἵνα καλῶνται δύω κλάσεις ἐφέδρων ἄνευ κυρύξεως ἐπιστρατεύσεως, ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐθεώρησε τὴν διάταξιν ἐκείνην ὡς ἀντισυνταγματικήν, καὶ τοσοῦτον ἀντισυνταγματικήν, ὥστε ἐπ’ αὐτοῦ στηριζομένη ἀπεχώρησεν ὁριστικῶς ἀπὸ τοῦ βουλευτηρίου. Τοσοῦτον ὅμως ἡ γνώμη αὐτῆς ἐστηρίζετο ἐπὶ βάσεων οὐχὶ μεμελετημένων, ὥστε εὐθὺς ὡς ἡ Ἀντιπολίτευσις ἦλθεν εἰς τὰ πράγματα καὶ παρουσιάσθη ἀνάγκη, πρῶτον ἔκτακτον μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐφήρμοσεν ἐν τῇ Κυβερνήσει, ὑπῆρξεν αὐτὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶχε κηρύξει ὡς ἀντισυνταγματικόν. Ὅσον ἐπιπολαία ἦτο ἡ γνώμη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐθεώρει εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ἀντισυνταγματικόν, ὥστε νὰ δικαιολογῇ τὸ ἀντισυνταγματικὸν μέτρον τῆς ἀποχωρήσεως, ἐπίσης ἀμελέτητος εἶναι ἡ γνώμη αὐτῆς περὶ τοῦ ἀντισυνταγματικοῦ τῶν προβληθέντων νομοσχεδίων. Τὸ ἀντισυνταγματικὸν προτείνεται ὡς τρόπος καταπολεμήσεως νομοσχεδίων, τρόπος ὁ ὁποῖος παρὰ τῇ Ἀντιπολιτεύσει κατέστη στερεότυπος, καὶ διὰ τοῦτο ἀπώλεσε τὸ πλεῖστον τῆς ἀξίας αὐτοῦ Ἀληθῶς δικαίωμα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶναι νὰ συζητῇ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον θέλει· δικαίωμα ἔχει νὰ προτείνῃ τὴν ἀπόῤῥιψιν τῶν νομοσχεδίων ὑπὸ οἱονδήποτε τύπον θέλει· ἠθέλησε νὰ προτείνῃ τὴν ἀπόῤῥιψιν τῶν ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίων ὑπὸ τὸν τύπον τῆς ἀναβολῆς, καὶ εὐθὺς ὡς συνεμορφώθη πρὸς τὸν Κανονισμὸν περὶ τὰ τῆς ἀναβολῆς, δὲν ἀντετείναμεν, ὅπως τεθῇ εὐθὺς εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις αὕτη. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει πάντες, ὅτι ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς εἶναι πρότασις περὶ ἀποῤῥίψεως τῶν νομοσχεδίων, ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν φρονῇ περὶ τούτου ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας.

§50Α. ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Θαυμάζω τὴν τακτικὴν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, καὶ τὴν θαυμάζω τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ γνωστὴ εἶνε ἡ ὀξυδέρκειά του. Ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλῃ νὰ ἦναι εἰλικρινὴς ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ, ὀφείλει νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι οἱ Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους συνῆλθον ἐν αὐτῇ χωρὶς τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον τὰ θεμελιώδη νομοσχέδιά του περιέχουν. Ἡ Βουλὴ ἦλθεν ἐδῶ διὰ νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν. Τὸ ἠκούσατε πολλάκις τοῦτο. Δὲν ἦλθε διὰ νὰ περιορίσῃ τὰ δικαιώματα τῶν Ἐπαρχιῶν, χωρὶς νὰ τὸ γνωρίζουν καὶ τὸ ἐγκρίνουν αὗται. Μήπως οἱ βουλευταὶ τῶν Ἐπαρχιῶν ἐλησμόνησαν τὴν καταγωγήν των; Πρέπει λοιπὸν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἦναι ἀρκετὰ ἐπιεικὴς πρὸς τοὺς φίλους του, ἵνα τοῖς ἐπιτρέψῃ νὰ μεταβοῦν εἰς τὰς Ἐπαρχίας των, νὰ συλλέξουν τὰς γνώμας τοῦ λαοῦ, καὶ ὑπὸ τὸ φῶς αὐτῶν νὰ ὡριμάσουν τὰς πεποιθήσεις των, ὡς ἐμπρέπει εἰς ἀνεξαρτήτους καὶ ἐντίμους ἄνδρας. Μὴ παρακωλύετε τὴν ἐξόχως πολιτικὴν ταύτην ἐργασίαν. Ἀφήσατε νὰ συνεννοηθοῦν οἱ βουλευταὶ μετὰ τῶν συμπολιτῶν των, καὶ ἔπειτα νὰ ἔλθουν ἐδῶ νὰ ψηφίσουν ἐν συνειδήσει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἁρμόζει εἰς τὰ δικαιώματα τοῦ Ἔθνους. Αὐτὴ εἶναι ἡ φωνὴ τῆς εἰλικρινείας δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀξιοῦν νὰ διοικῶσι τοὺς λαούς. (Εὖγε, εὖγε). Ἀλλὰ θαυμάζω τὴν πολιτικὴν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ καὶ ὑπὸ ἄλλην ἀκόμη ἔποψιν. Ἐῤῥίφθησαν ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ ἄρθρα τινὰ τοῦ ποινικοῦ νόμου. Δὲν θέλω νὰ ἀποδώσω ἰδέαν προδοσίας εἰς οὐδένα ἐδῶ. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ προκάτοχός του ἀνέγνωσεν ἓν ἄρθρον τοῦ ποινικοῦ νόμου περὶ τοῦ βαρυτάτου αὐτοῦ ἐγκλήματος. Νομίζετε, κ. Πρωθυπουργέ, ὅτι τὸ ἀνέγνωσε δι’ ἐμὲ ἢ δι’ ἄλλον τινὰ ἐδῶ; Τὸ ἀνέγνωσε διὰ σᾶς (συγκίνησις). Ἀλλ’ ὅταν σᾶς ἔῤῥιψε τὸ χειρόκτιον τοιουτοτρόπως, ἀδικεῖτε τὴν ὀξυδέρκειάν σας, μὴ ἐπιτρέποντες εἰς τοὺς φίλους σας νὰ ἐπισκεφθῶσι πρῶτον τὰς Ἐπαρχίας των κατὰ τὰς ἐπικειμένας βουλευτικὰς διακοπὰς, ὥστε ἐπανερχόμενοι νὰ φέρουν τὸ ἀληθὲς πρόγραμμα τοῦ λαοῦ, τὸ ὁποῖον καὶ μόνον δύναται νὰ ἀπαλλάξῃ καὶ σᾶς καὶ ἐκείνους τῆς ὑπονοίας, ὅτι ἐν τόσῳ κρισίμῳ θέματι ἀκολουθοῦν ἄνθρωπον ὑπὸ τοιαύτην διατελοῦντα μομφήν. Δύνανται οἱ φίλοι ὑμῶν νὰ ἀκολουθήσουν τὰς ἰδέας σας, ἀφοῦ ὅμως προηγουμένως τὰς ἐκκαθαρίσουν ἐν τῷ χωνευτηρίῳ ὁλοκλήρου τοῦ λαοῦ. Ἀφήσατε λοιπὸν νὰ τὸν ἐπισκεφθῶσι. Δυνατὸν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ μοὶ εἴπῃ, ὅτι δὲν καταδέχεται νὰ προσέξῃ εἰς τὰ περὶ προδοσίας ἄρθρα τοῦ προκατόχου του. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι ἡ σιωπή του τὸν ἐκθέτει. Ἀπὸ τόσον ἐπισήμου συναθροίσεως τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, μὴ νομίσῃ, ὅτι εἶνε καταδεδικασμένα ὅλα εἰς τὴν λήθην· διότι αὐτὰ, κύριοι, τὰ ὁποῖα συμβαίνουσι κατὰ τὴν τελευταίαν Περίοδον ἐν Ἑλλάδι, εἶνε εἰς ὑπερβολὴν ὕποπτα. Καὶ ἔπειτα θέλετε νὰ διέλθητε ὑπεράνω αὐτῶν, ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ, ἐν ἀγνοίᾳ τῶν Ἐπαρχιῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, Μὴ μένετε ἀμέριμνος, μὴ θεωρεῖτε μικρὸν αὐτὸ τὸ νέφος τῆς προδοσίας, τὸ ὁποῖον ῥίπτουν ἐν τῷ μέσῳ τοῦ σταδίου σου, Βουλευτὰ Μεσολογγίου· διότι δὲν εἶνε μόνον βουλευταὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι παρακάθηνται ἐδῶ, ἀλλ’ εἶνε καὶ λαὸς, ἰδέτε τον ἐκεῖ ἐπάνω, εἶνε ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τὴν εἰδικότητα νὰ διαλύουν τὰ πάθη, νὰ ἀνευρίσκουν τὰς συκοφαντίας καὶ νὰ ἀποστομώνουν τὰς διαβολάς. Σταματήσατε εἰς τὴν ἀναβολὴν τῶν νομοσχεδίων σας· εἶνε σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον σᾶς σταματᾷ πολιτικὴ ἀνάγκη. Μὴ νομίσετε, ὅτι, ἀναβαλλομένων τῶν νομοσχεδίων σας, ἀποῤῥίπτονται ταῦτα διὰ τοῦτο καὶ μόνον ὑπὸ τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ. Ἔχουσι πολλὴν σοβαρότητα τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ὥστε νὰ μελετηθῶσιν. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐζήτησαν τὴν ἀναβολὴν, δὲν τὴν ἐζήτησαν μὲ τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον τοῖς ἀποδίδετε. Τὴν ἐζήτησαν, διὰ νὰ δώσουν καιρὸν εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ σκεφθῇ. Σεῖς δὲ τί ἀπαντᾶτε; Ἐπισπεύδοντες, ὁμολογεῖτε τὸν σκοπὸν τῆς ὑφαρπαγῆς. Δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι τὰ τελευταῖα συμβάντα ἐν Ἑλλάδι ἔχουσι πολὺ στενὴν σχέσιν μὲ μίαν ἄλλην Περίοδον τοῦ Ἑλληνικοῦ βίου, ἡ ὁποία ἐξετυλίχθη πρὸ δύο χιλιάδων περίπου ἐτῶν ἐν τῇ πόλει ταύτῃ τῶν Ἀθηνῶν. Ἐμελέτησα τὴν μετατροπὴν, τὴν ὁποίαν τὰ νομοσχέδιά σας περιλαμβάνουσι, καὶ ἐπείσθην, ὅτι ὑποκρύπτουσι μετατροπὴν τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας ἐπὶ τὸ ὀλιγαρχικόν. Ἐμελέτησα τὸ θέμα αὐτὸ ἐπὶ τοῦ ἀθανάτου συγγραφέως τοῦ Πελοπονησιακοῦ πολέμου, τοῦ Θουκυδίδου, καὶ ἐσημείωσα τὰ σημεῖα τῆς συναντήσεως μεταξὺ τῆς τότε ἐποχῆς καὶ τῆς ἡμετέρας. Εἶναι ἀληθῶς ἐκπληκτικά. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ, ἐλπίζω, ἡ Βουλὴ νὰ τὰ ὑποβάλω εἰς τὴν ἐκτίμησίν της.

§51ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§52Α. ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Ὑπῆρξε μία καταστροφὴ τοῦ Ἀθηναϊκοῦ λαοῦ ἐν Σικελίᾳ, μετὰ τὴν ὁποίαν οὗτος ἐκυριεύθη ἐξ ἀπογοητεύσεως. Τὸ αὐτὸ φαινόμενον βλέπομεν καὶ σήμερον. Ἡ καταστροφὴ τῆς ἐπιστρατείας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἡ ἀποτυχία τοῦ ζητήματός του ἔσπειραν ἐν τῇ καρδίᾳ του ἀπογοήτευσιν. Ὅπως καὶ τότε οὕτω καὶ σήμερον δὲν πιστεύει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὸν ὁδηγοῦν. Μελετῶν τις ἀκριβῶς τὰ πράγματα, νομίζει ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὸ ἔτος 412 π. Χριστοῦ ὑπὸ τὰς ἐντυπώσεις τῆς Σικελικῆς πανωλεθρίας. Τότε ὅλα τὰ ἁμαρτήματα ἐῤῥίφθησαν εἰς τὴν Βουλὴν τῶν 500· καὶ σήμερον ὅλα τὰ ἁμαρτήματα ῥίπτονται εἰς τὴν Βουλὴν τῶν 245. Τότε ὁ λαὸς ἐκυριεύθη ὑπὸ ἀμφιβολίας εἰς τοὺς θεσμούς του καὶ σήμερον τὸ αὐτὸ πνεῦμα ἐπικρατεῖ μεταξὺ τῶν διαφόρων ὁμάδων αὐτοῦ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι περιφρονοῦσι τὰς ἀναφοράς, αἱ ὁποῖαι σᾶς ὑποβάλλονται. Τὰς λαμβάνω ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν διὰ τὸ ἀποτέλεσμα τοὐλάχιστον τοῦτο, ὅτι πνεῦμα ἀμφιβολίας ἤρχισε νὰ εἰσέρχηται εἰς τοὺς θεσμοὺς ἡμῶν. Ἠκούσατε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος σᾶς ἀνέγνωσε τὴν διαθήκην τοῦ Συνταγματικοῦ Πολιτεύματος (ἱλαρότης). Δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ σβύσωμεν ὅλα ἀπὸ τὴν προσοχὴν ἡμῶν. Κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν οἱ ὀλιγαρχικοὶ τῶν Ἀθηνῶν ἐνῷ πρότερον ἦσαν συνεσταλμένοι, ἅμα ἦλθεν ἡ εἴδησις τῆς καταστροφῆς τῆς Σικελίας, ἔλαβον θάῤῥος, ἤρχισαν νὰ κινῶνται καὶ ἐνεργῶς νὰ πολιτεύωνται. Ἀπαραλλάκτως καὶ κατὰ τὴν σημερινὴν ἐποχὴν, ἅμα ἐπῆλθεν ἡ ἀποτυχία τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος, καὶ πρότερον ἔτι ἀφ’ ἧς ἐσήμανεν ἡ ὥρα τῶν συμφορῶν τῆς Ἑλλάδος, εἴδατε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐτόλμων προηγουμένως νὰ ὁμιλήσωσι, τοὺς εἴδατε νὰ συναθροίζωνται ἐπιδεικτικῶς, νὰ συσκέπτωνται καὶ νὰ ἐνεργοῦν εἰς δημόσια μέρη ἐπισήμως καὶ ἰδιωτικῶς. Κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ὑπῆρχεν εἷς πολιτικὸς ἀνὴρ, ὁ Ἀλκιβιάδης, ὁ ὁποῖος εὑρίσκετο εἰς σχέσεις μετὰ τῶν ξένων καὶ ἰδίᾳ μετὰ τῆς Περσίας, τὰς ὁποίας δὲν χαρακτηρίζω. Πρὸς αὐτὸν ἐστράφησαν ὅλων τῶν ὀλιγαρχικῶν τὰ βλέμματα. Καὶ σήμερον παρατηρεῖτε ἐπίσης, οἱ ὀλιγαρχικοὶ ἐστράφησαν πρὸς τὸν πολιτικὸν ἐκεῖνον ἄνδρα, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται εἰς σχέσεις μετὰ τῶν ξένων, καὶ ἰδιαιτέρως μετ’ ἐκείνων, οἵτινες ἰδιαιτέρως μᾶς ἐπίεσαν. Ἐνόμισαν τότε οἱ ὀλιγαρχικοὶ, ὅτι ὁ Ἀλκιβιάδης ἠδύνατο νὰ φέρῃ ξένα χρήματα εἰς τὴν Ἀθηναϊκὴν πολιτείαν. Ἀπαραλλάκτως καὶ οἱ σημερινοὶ ὀλιγαρχικοὶ νομίζουν, ὅτι ὁ κ. βουλευτὴς Μεσολογγίου, ὁ διευθύνων τὴν Κυβέρνησιν, δύναται νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Χώραν ἑκατομμύρια ξένου χρυσοῦ. Ὁ Ἀλκιβιάδης ἤθελε τὴν μετατροπὴν τοῦ Πολιτεύματος εἰς ὀλιγαρχίαν, διότι τὸ ἐλεύθερον Πολίτευμα εἶχε συναθροίσει ἐναντίον αὐτοῦ τὴν καταφορὰν τοῦ Ἀθηναϊκοῦ λαοῦ. Ἀπαραλλάκτως καὶ ὁ κ. Τρικούπης, ἐνθυμούμενος τὴν πανηγυρικὴν καταδίκην του τῇ 7 Ἀπριλίου καὶ ἔχων τὴν ἀγανάκτησιν ἐντὸς τῶν στέρνων αὐτοῦ, θέλει νὰ μετατρέψῃ τὸ Πολίτευμα εἰς ὀλιγαρχίαν. Ἐσχηματίσθη λοιπὸν καὶ τότε μία τις ἑταιρία, τὴν ὁποίαν ἂς ὀνομάσωμεν μὲ τὸ ὄνομα αὐτῆς, διότι ἦτο συνωμοσία ἀληθὴς κατὰ τοῦ Ἀθηναϊκοῦ Πολιτεύματος. Κατὰ πρῶτον ἤρχισαν οἱ ταλανισμοὶ τοῦ Πολιτεύματος τούτου. Δὲν δύναται ἡ Ἀθηναϊκὴ Ἐπικράτεια, ἔλεγον τότε οἱ ὀλιγαρχικοὶ, δὲν δύναται νὰ ὀρθοποδήσῃ μὲ αὐτὸ τὸ παραλυμένον Πολίτευμα, εἰς τὸ ὁποῖον χίλιοι ἀλέκτορες λαλοῦν. Ἀπαραλλάκτως καὶ σήμερον οἱ ὀλιγαρχικοὶ τὰς αὐτὰς ἰδέας ἔχοντες, τὴν αὐτὴν ἀκολουθοῦντες τακτικὴν, τοὺς αὐτοὺς ταλαντισμοὺς μετερχόμενοι, ἐπεχείρησαν ἀληθῆ κατὰ τοῦ Πολιτεύματός μας ἐκστρατείαν. Ἐξέλθετε τῆς Αἰθούσης ταύτης, ἐπισκεφθῆτε τοὺς πολιορκοῦντας αὐτὴν ὀλιγαρχικοὺς, θὰ εὕρετε τὸ αὐτὸ σύστημα. Εἶναι ὡς νὰ παρέλαβον τὸ ὀλιγαρχικὸν σύνθημα τῆς ἀρχαίας περιόδου, ὅτι μὲ τὸ ἐλεύθερον Πολίτευμα αὐτῆς ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται νὰ σωθῇ. Βαθμηδὸν οἱ ὀλιγαρχικοὶ, ὅπως εἰς τὴν ἀρχαίαν περίοδον, ἤρχισαν νὰ λαμβάνωσι καὶ ἐν τῇ νέᾳ τὸ ἐλλεῖπον εἰς αὐτοὺς ψυχικὸν σθένος. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι τὸν παρελθόντα χειμῶνα κατηγόρουν τὸν ἡγούμενον σήμερον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν εἶχε ψυχικὸν σθένος. Ἰδοὺ ὅτι μικρὸν κατὰ μικρὸν ἐπὶ τέλους τὸ ἀπέκτησε. Τὰ νομοσχέδιά του σᾶς τὸ λέγουν καθαρά. Δὲν δύναται νὰ κυβερνήσῃ τὸν Τόπον ἄνευ περιορισμοῦ τῶν ἐλευθεριῶν αὐτοῦ. Καὶ λαβόντες τὸ ψυχικὸν σθένος οἱ τῆς ἀρχαίας περιόδου ὀλιγαρχικοί, εἰσῆλθον ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ὡμίλησαν κατὰ τοῦ ἐλευθέρου Πολιτεύματος καὶ ἡ Βουλὴ ἠνέχθη νὰ τοὺς ἀκούσῃ. Ἀπαραλλάκτως εἴδομεν καὶ σήμερον τοὺς ὀλιγαρχικούς, ἔχοντες τὸ θάῤῥος νὰ ὑποστηρίξωσι τὴν σημαίαν των ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ Βουλευτηρίου (εὖγε, εὖγε). Νὰ ἐλαττωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ἦτο τὸ γενικὸν σύνθημα τῶν ὀλιγαρχικῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης· τί ἄλλο λέγουσι σήμερον οἱ διάδοχοι αὐτῶν; ἀκριβῶς ἡ ἐκστρατεία κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Πολιτεύματος ἤρχισεν ἀπὸ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν του. Ἐλάμβανον τότε κατὰ μέρος τοὺς ἀντιδοξοῦντας καί, θέλοντες νὰ τοὺς πείσωσι, τοῖς ἔλεγον ὅτι δὲν πρόκειται περὶ μεταβολῆς τοῦ Πολιτεύματος, ἀλλὰ περὶ σωτηρίας τοῦ Τόπου καὶ ὅτι ἐπὶ τέλους δὲν θὰ γείνῃ παρὰ μία δοκιμή, μετὰ τὴν ὁποίαν πάλιν δύνανται τὰ πρότερα νὰ ἐπανέλθωσι. Νομίζει τις, ὅτι ἡ τακτικὴ καὶ τὰ ἐπιχειρήματα τῶν ὀλιγαρχικῶν ἐκείνων εἶναι πανομοιότυπα τῶν ὀλιγαρχικῶν τῆς σήμερον. Ταῦτα πάντα διασταυροῦνται ἐν Ἀθήναις μεταξὺ τῶν ὀλιγαρχικῶν κατ’ ἀμφοτέρας τὰς περιόδους. Μόνος ὁ Ἀλκιβιάδης, ἔλεγον, δύναται νὰ μᾶς ἐξαγάγῃ ἐκ τοῦ ὀλέθρου. Τί ἄλλο λέγουν περὶ τοῦ κ. Τρικούπη οἱ σημερινοὶ ὀλιγαρχικοί; Ἐῤῥαδιουργήθησαν τότε οἱ σύλλογοι· τοὺς βλέπομεν ραδιουργημένους καὶ νῦν. Ἐῤῥαδιουργήθησαν τότε οἱ ῥήτορες· πόσοι πολιτικοὶ καὶ δημοσιογράφοι εἶναι ραδιουργημένοι καὶ νῦν; Καὶ συνέβη κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην νὰ καταλάβῃ τὸν Ἀθηναϊκὸν Λαὸν δυσπιστία, ὑπὸ τὸ βάρος τῆς ὁποίας δὲν ἠδύνατο νὰ διακρίνῃ τις τοὺς φίλους τῆς ἐλευθερίας ἀπὸ τοὺς ὑπονομευτὰς αὐτῆς. Ἀπαραλλάκτως καὶ σήμερον βλέπομεν τὴν δυσπιστίαν νὰ εἰσέρχηται εἰς ὅλα τὰ στρώματα τῆς κοινωνίας. Τέλος ἐπῆλθεν ἡ ψυχολογικὴ στιγμή. Οἱ ὀλιγαρχικοὶ ἐπρότειναν τότε τὸν διορισμὸν δέκα συγγραφέων αὐτοκρατόρων, ὡς τοὺς ὀνομάζει ὁ Θουκυδίδης, ἵνα συγκροτήσωσιν ἐν ῥητῇ ἡμέρᾳ συνέλευσιν καὶ ὑποβάλωσιν εἰς αὑτὴν τὸ σχέδιόν των. Δὲν σᾶς φαίνεται, ὅτι οἱ αὐτοκράτορες αὐτοὶ συγγραφεῖς ἔχουσι πολλὴν τὴν ἀναλογίαν μὲ τοὺς κυρίους τοῦ ἀχρόου Ὑπουργείου (ἱλαρότης); Οἱ δέκα οὗτοι αὐτοκράτορες παρουσιάσθησαν κατὰ τὴν ῥητὴν ἐκείνην ἡμέραν, ἀλλὰ δὲν ἐπέβαλον σχέδιον μεταῤῥυθμίσεως τοῦ Πολιτεύματος. Περιωρίσθησαν ἁπλῶς νὰ διακηρύξωσι πρὸς τοὺς Ἀθηναίους, ὅτι εἰς τούτους ἀπέκειτο νὰ ἐκφράσωσι τὰς ἰδέας των, ὑπὸ ἕνα ὅρον ὅμως, νὰ μὴ τολμήσῃ τις νὰ κατηγορήσῃ τοὺς προϊσταμένους τῶν ὀλιγαρχικῶν. Ἡ ἀπειλὴ ὑπῆρξεν ἀποτελεσματική· ἀλλὰ δὲν σᾶς φαίνεται, ὅτι ὁμοιάζει πρὸς ἐκείνην, τὴν ὁποίαν τεχνηέντως μετεχειρίσθη τὸ ἄχρουν Ὑπουργεῖον περὶ διαλύσεως τῆς Βουλῆς; Ἦλθεν ἡ ἡμέρα τῆς συνελεύσεως ἐκείνης, καὶ ἀνελθὼν ὁ Πείσανδρος ἐπὶ τοῦ βήματος αὐτῆς, προτείνει τίποτε ἄλλο ὀλιγώτερον, ἀκριβῶς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ κ. Τρικούπης προτείνει σήμερον εἰς τὴν Βουλήν. Ἦτο καὶ εἶνε ἡ αὐτὴ ἐλάττωσις τῶν μελῶν της. Ἐπρότεινεν ὁ Πείσανδρος νὰ ἐκλεχθῶσι πέντε πρόεδροι μὲ τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέξωσιν οὗτοι 95 συντρόφους, ἕκαστος δὲ τῶν 100 τούτων νὰ ἐκλέξῃ, ἀνὰ τρεῖς πρὸς σχηματισμὸν τῆς νέας Βουλῆς. Ἡ ἐλάττωσις λοιπόν, κατὰ τὸ τότε πρόγραμμα τῆς ὀλιγαρχίας, ἀπέβλεπεν εἰς 100 βουλευτάς. Τῇ ἀληθείᾳ ἐκπλήττομαι, ὅτι καὶ τὸ σημερινὸν ὀλιγαρχικὸν πρόγραμμα ἀφορᾷ εἰς ἐλάττωσιν βουλευτῶν 95. Ἡ διαφορὰ εἶνε, ὅτι ἐν τῷ τότε ὀργανισμῷ ἦσαν πέντε οἱ πρόεδροι, ἐνῷ σήμερον εἶνε ἕξ οἱ ὑπουργοί, καὶ ὅτι μὲ τοὺς βουλευτὰς τῆς νέας ὀλιγαρχίας ἔχετε ἀπαρτίαν διὰ μόνων 76 καὶ πλειοψηφίαν διὰ μόνων 39 ἵνα ἀποφασίζῃ αὕτη τὰς τύχας τῆς Ἑλλάδος! Κατὰ τὴν πρώτην περίοδον ὁ πρὸ τοῦ ἐν Δεκελείᾳ ἐχθροῦ Ἀθηναϊκὸς στρατὸς ἀποργανίζεται ὑπὸ τῶν δέκα συγγραφέων αὐτοκρατόρων καὶ ἀπογοητεύεται ὑπὸ τῶν διαδόχων αὐτῶν, αἱ ἀλληλεπιθέσεις δὲν λείπουν, καὶ ἡ ἀτομικὴ ἀνδρεία δίδει μόνη τὴν σωτηρίαν τοῦ κοινοῦ. Συνέβη δηλαδὴ ὅ,τι καὶ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ περιόδῳ ἐπὶ τῶν ὁρίων τῆς Ἑλλάδος. Ὁποῖαι συμπτώσεις, κύριοι! Νομίζει τις, ὅτι ὑπάρχει μία γέφυρα μυστηριώδης μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν ἐποχῶν, τῶν τόσον ἀπ’ ἀλλήλων μεμακρυσμένων. Συναθροίσατε, ἂν δύνασθε τὰ διδάγματά της. Ἕως ἐδῶ, κύριοι, εἶνε τὸ παρελθὸν τῆς ἀρχαίας ἐκείνης περιόδου. Ἀκούσατε καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀντιστοιχεῖ εἰς τὸ μέλλον τῆς νέας, ἵνα μὴ πιστεύσητε εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅταν σᾶς λέγῃ ὅτι δὲν εἶνε ἀνάγκη νὰ ἀναβάλητε τὰ νομοσχέδιά του εἰς κυρίαν μελέτην καὶ ὥριμον ἐξέτασιν. Κίνδυνοι μεγάλοι τῆς πατρίδος σᾶς ἀπειλοῦν. Εἰσῆλθον οἱ ὀλιγαρχικοὶ εἰς τὴν Βουλὴν τῶν 500, ἔχοντες ἐγχειρίδια καὶ ἀκολουθούμενοι ὑπὸ τῆς χρυσῆς νεολαίας, τὴν ὁποίαν εἶχον μετασχηματίσει εἰς σωματοφυλακὴν αὐτῶν. Ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἀκόμη συνεδρίαζεν. Εἰσῆλθον καὶ τὴν προσεκάλεσαν νὰ διαλυθῇ, συγχρόνως δὲ ἐπλήρωνον εἰς τοὺς βουλευτὰς πλήρεις τοὺς μισθούς των. Τοιουτοτρόπως δὲ οὗτοι ἔφυγον καὶ τὸ ἐπιχείρημα τῶν ὀλιγαρχικῶν συνετελέσθη. Ἀλλὰ δὲν παρῆλθε πολὺς καιρὸς καὶ ἤρχισαν οἱ ὀλιγαρχικοὶ νὰ φονεύωσι, νὰ ἐξορίζωσι καὶ νὰ φορολογῶσι· διότι ἡ ὀλιγαρχία εἶνε τυραννία καὶ ὁ ὀλιγαρχικὸς εἶνε ἐκμεταλλευτής. Τότε ἐνόησεν ὁ λαὸς ὁ Ἀθηναϊκὸς ὁποῖον λάθος ἔπραξεν, ἀφήσας ἑαυτὸν νὰ γίνῃ θῦμα τῆς ἀπογοητεύσεως καὶ μὴ προασπίσας διὰ τοῦ ἠθικοῦ του κύρους τοὺς ἀντιπροσώπους του. Ἀλλὰ δὲν ἦτο πλέον καιρὸς! Οἱ ὀλιγαρχικοὶ διεπραγματεύοντο μετὰ τῶν ξένων καὶ ᾠκοδόμουν φρούριον ἐν Πειραιεῖ διὰ νὰ παραδώσουν τὰς Ἀθήνας εἰς τὴν ὑποταγήν των Ἀλλὰ τότε, κύριοι, ἠγέρθη, τὸ μέγα πνεῦμα τῆς ἐλευθερίας ἀπὸ τῶν Ἀθηνῶν μέχρι τῆς Σάμου, ὅπου ἡ μεγάλη δύναμίς των ἦτο ἐστρατοπεδευμένη. Δὲν ὑπῆρξε παρὰ μία φωνή. Οἱ πατριῶται τῆς πόλεως καὶ τοῦ στρατοῦ ἀπεφάσισαν νὰ ἐνεργήσουν, ἡ δὲ ἕνωσίς των ἐπανήγαγε τὴν ἐλευθερίαν, ἐξήγνισε διὰ παραδειγματικῆς τιμωρίας τὸ ἔγκλημα καὶ ἐδημιούργησεν, ὡς λέγει ὁ Θουκιδίδης, τὸ ὡραιότερον Πολίτευμα ἐξ ὅσων ποτὲ ἐγνώρισαν αἱ Ἀθῆναι. Πλήρης εἶναι ἡ ἱστορία ὅλων τῶν ἐποχῶν τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τὰ κατορθώματα τῆς συμπράξεως τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ στρατοῦ αὐτῆς. Ἰδοὺ διατὶ ἐν τῇ ψυχῇ μου δὲν ὑπάρχει γραμμὴ, ἥτις νὰ τοὺς διαχωρίζῃ, καὶ διατὶ σὺν τοῖς λοιποῖς νομοσχεδίοις τὸ στρατιωτικὸν εἶναι δεινότατον λάθος. Ἀφήσατε τοὺς στρατιωτικοὺς ἀῤῥήκτως ἡνωμένους μὲ τὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος. Ἀφήσατε τὸ στάδιον τῆς φιλοδοξίας κοινὸν ἐν τῇ Βουλῇ εἰς τοὺς πολιτικοὺς καὶ τοὺς πολεμικοὺς ἄνδρας. Εἰς τὴν ἀρχαιότητα οἱ στρατηγοὶ ἦσαν καὶ μεγάλοι ρήτορες, καθὼς καὶ οἱ μεγάλοι πολιτικοὶ ἄριστοι στρατηγοὶ συγχρόνως. Ἀφήσατε τοὺς ἄνδρας τῶν ὅπλων ἐκεῖ ὅπου λατρεύεται τὸ παλλάδιον τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ. Καὶ ἂν δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα τοῦτο ἐκ τοῦ Συντάγματος, ἐγὼ θὰ τοῖς τὸ ἐδημιούργουν ἐκ πολιτικῆς προνοίας (εὖγε, εὖγε).

§53ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς ἐρωτήσω· ἐνθυμεῖσθε ποῦ ἐσώθη ὁ Πείσανδρος;

§54ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Σᾶς ἐννοῶ.

§55ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐσώθη εἰς Τατόϊ, εἰς τὴν Δεκέλειαν.

§56ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Δὲν ἤθελον, ἔντιμε ἀντιπρόσωπε τοῦ ἔθνους, νὰ ὁμιλήσω περὶ Δεκελείας, καθὼς δὲν ἠθέλησα νὰ σᾶς εἰπῶ καὶ ποῦ οἱ ὀλιγαρχικοὶ κατεσκεύαζον τὸ φρούριον, τὸ ὁποῖον ἦτο προσδιωρισμένον νὰ προδώσῃ τὰς Ἀθήνας. Τὸ κατεσκεύαζον ἀκριβῶς ἄντικρυ τῆς βασιλικῆς ἐπαύλεως, ἡ ὁποία σᾶς εἶνε γνωστὴ εἰς τὸ στόμιον τοῦ Πειραιῶς. Ἀπέφυγα καὶ ταῦτα, καθὼς καὶ πολλὰ ἄλλα, ἵνα μὴ δώσω ἀφορμὴν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου θεωροῦσιν ὡς ἀσέβειαν πρὸς τὸ Πολίτευμα (εὖγε, εὖγε), ἵνα μὴ δώσω εἰς αὐτοὺς ἀφορμὴν νὰ ταραχθῶσιν ἐπὶ τῇ δυνάμει τῆς ἀληθείας. Ἡ ἀλήθεια εἶναι ἀκατάβλητος, καὶ ὅταν κάμῃ τὸν δρόμον της, θὰ ἐννοήσουν οἱ ἄνθρωποι τοῦ νόμου, ὅτι δὲν εἶναι ἀκόμη καιρὸς νὰ ἀπελπισθοῦν. Λέγω λοιπὸν πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τῆς Ἑλλάδος καὶ πρὸς τοὺς βουλευτὰς αὐτῆς: ἀναβάλετε τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ὑπὸ τοιοῦτον στίγμα ὀλιγαρχικόν. Ἠκούσατε τὰς ἀναφορὰς ἐκείνας αἱ ὁποῖαι προσήχθησαν, ἀλλ’ ἔχετε τὴν ὑπομονὴν νὰ ἀκούσητε καὶ ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι θὰ προσαχθῶσι κατόπιν. Πρὸ πάντων ζητήσατε τὴν ἄδειαν, ἐὰν ἔχητε ἀνάγκην ἀδείας καὶ ἂν ἦνέ τις τόσον ἰσχυρὸς ἐδῶ ὥστε νὰ σᾶς τὴν ἀρνηθῇ, ζητήσατε τὴν ἄδειαν ἵνα μεταβῆτε εἰς τὰς ἐπαρχίας σας, ὅπως συναθροίσητε ἐκεῖ τὸ πνεῦμα τοῦ λαοῦ, τὸ ὁποῖον καὶ μόνον δύναται νὰ φωτίσῃ τὴν συνείδησίν σας, ἵνα ἐν ἐπιγνώσει ψηφίσητε τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἅπτονται τῶν ἐλευθεριῶν τῆς Ἑλλάδος (εὖγε, εὖγε ἐκ τῆς ἀριστερᾶς. Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§57ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ὅταν ἐπρόκειτο λόγος ἐὰν πρέπῃ ἢ δὲν πρέπει νὰ παραπεμφθῶσι τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἰς ἐπιτροπὰς, ἐγὼ ἤμην ἐνάντιος νὰ παραπεμφθῶσιν, οὐχ ἧττον ὡμίλησα μόνον καὶ μόνον νὰ ἀναβληθῶσιν. Ὑπάρχει, κύριοι, ὁ λόγος εἰς τὰ πρακτικά. Ὅπως, κύριοι, ὑπεβλήθησαν μὲ τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον ἐγράφησαν, καὶ μὲ τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῶσιν, ἀμέσως, κύριοι, κατὰ πεποίθησιν χωρὶς νὰ ὁμιλήσω μετ’ οὐδενὸς εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῶσι. Λοιπὸν ὑπεστήριξα τότε νὰ ἀναβληθῶσιν, ἀλλὰ σεῖς δὲν τὸ ἐδέχθητε καὶ δὲν τὸ ἐδέχθητε, διότι δὲν ἐδώσατε προσοχήν. Τώρα ὅμως, ὅτε ἦλθεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας καὶ σᾶς ὑποβάλει τὴν αὐτὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς, δίδετε προσοχὴν καὶ δίδετε προσοχὴν μετὰ πολλὰς συζητήσεις. Ἐννοεῖτε, κύριοι, ὅτι ἐπιμένω, ἀλλ’ ἐπιμένω οὐχὶ μὲ τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, λυποῦμαι μάλιστα ὅτι τὴν ἐξέφρασεν, ὅτι ζητῶ τὴν ἀναβολὴν διὰ νὰ τὰ ἀποῤῥίψωμεν· ἀπεναντίας, κύριοι, λέγω ὅτι αὐτὰ τὰ νομοσχέδια, εἴτε τροποποιούμενα εἴτε μὴ, πρέπει νὰ τὰ δεχθῶμεν, ἀλλ’ οὐχὶ ἀμέσως. Παρενέβαλον μίαν ἰδέαν, ὅτι αὐτὰ τὰ νομοσχέδια εἶνε κατεπείγοντα· ἡ ἰδέα αὕτη τὴν ὁποίαν ἀντελήφθην ἐκφρασθεῖσαν ἀπὸ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν, σημαίνει ὅτι ἐγγὺς εἶνε ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς. Λοιπὸν, κύριοι, ἐὰν πρόκειται νὰ διαλυθῇ ἡ Βουλή, ἐγὼ ἐπιμένω νὰ συζητηθῶσι.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λεβίδης ἐζήτησε τὸν λόγον.

§59ΛΕΒΙΔΗΣ. Παραιτοῦμαι.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος εἶνε ἐγγεγραμμένος, ἑπομένως κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις.

§61ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§62ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεμίαν ἐλπίδα ἔχω νὰ πείσω τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι καταπολεμῶν τὴν περὶ ἀναβολῆς πρότασιν, πράττω τοῦτο, διότι θεωρῶ ὅτι κατεπείγουσα εἶναι ἡ ψήφισις τῶν νομοσχεδίων. Γινώσκω ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, οἵτινες συνεφώνησαν νὰ ὑποστηρίξωσι τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς, ὑπέβαλον αὐτὴν, διότι ἐν τούτῳ συμφωνοῦσι οἱ ἐν παντὶ ἄλλῳ διαφωνοῦντες. Ἐν τῇ ἀναβολῇ συμφωνεῖ καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, ὁ θέλων τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ νομαρχιακῆς περιφερείας. Ἐν τῇ προτάσει περὶ ἀναβολῆς συμφωνοῦσι καὶ οἱ θεωροῦντες, ὅτι τὸ νομοσχέδιον περὶ στρατιωτικῶν εἶναι ἀναγκαῖον πρὸς τὴν καλὴν λειτουργίαν τῶν τοῦ στρατοῦ. Ἐν τούτῳ συμφωνοῦσι καὶ οἱ θέλοντες τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν. Εὑρέθη διατύπωσις ἑνοῦσα πάντων τὰς γνώμας, καὶ τοιουτοτρόπως ἐλπίζεται ἡ σύμπτωσις πλειονοψηφίας, ἐπαγομένης ὑπουργικὴν κρίσιν. Τοῦτο εἶναι τὸ ζητούμενον. Τὰ λοιπὰ δὲ πάντα οὐσιαστικὴν σημασίαν δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι. Ὀφείλω ὅμως ν’ ἀπαντήσω εἰς τὰ ἐπιχειρήματα, διότι δὲν πρέπει νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι λέγων ὅτι θεωρῶ κατεπείγουσαν τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων, λέγω τοῦτο ἄνευ ἐπαρκῶν λόγων. Ἐὰν σήμερον δὲν ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια ταῦτα, οὐδεὶς εἰλικρινῶς σκεπτόμενος καὶ ἀποφαινόμενος δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα δὲν ἀποῤῥίπτονται.

§63ΤΙΝΕΣ. Διατί;

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οἱ λόγοι, οἵτινες σήμερον ἤθελον ἑνώσει πλειονοψηφίαν ὑπὲρ προτάσεως ἀναβολῆς, δεικνύουσιν, ὅτι ὑπάρχουσι τὰ στοιχεῖα πρὸς πλειοψηφίαν κατὰ τῶν νομοσχεδίων, καὶ ἑπομένως ἡ ἀναβολὴ ψηφιζομένη θὰ ἐμαρτύρει, ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα δὲν τυγχάνουσι τῆς ἐπιδοκιμασίας τῆς Βουλῆς ἐν συνόλῳ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, εἶπεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐξήγησε καθαρῶς, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἀμέσου ἐφαρμογῆς τῶν νομοσχεδίων, ἑπομένως λέγει διατὶ δὲν περιμένετε ἕως τῆς ἐπανόδου τῆς Βουλῆς μετὰ τοὺς καύσωνας, διὰ νὰ συζητήσωμεν ἐν ἀνέσει περὶ αὐτῶν καὶ παρασκευασθέντες, ἐνῷ σήμερον εἴμεθα ἀπαράσκευοι; Ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. βουλευτὴν ὅτι ἀπὸ τοῦδε εἶναι ἀναγκαῖα τὰ νομοσχέδια (θόρυβος δεξιά). Εἶναι ἀναγκαῖα, καίτοι ἡ Βουλή, ψηφιζομένων τῶν νομοσχεδίων, ἐλπίζω ὅτι θὰ διανύσῃ ὅλην τὴν περίοδον.

§65ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Ἐλπίζει.

§66ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι ἀναγκαῖα καὶ θὰ φέρωσι τὸ ἀποτέλεσμα αὐτῶν, καίτοι ἡ Βουλὴ θὰ ἐξακολουθῇ ὑφισταμένη.

§67ΡΑΛΛΗΣ. Περὶ ὑποδουλώσεως πρόκειται.

§68ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ποῖον εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν νομοσχεδίων; Παρατηρῶ τὸν κ. βουλευτὴν ἐξ Εὐρυτανίας ζητοῦντα τὸν λόγον· καὶ ἦτο περιττὸν νὰ ζητήσῃ τὸν λόγον, διότι ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας ἐξήγησε τοῦτο ἀκριβῶς. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας εἶπε: ψηφίσατε εὐθὺς τὸ νομοσχέδιον περὶ εὐρύνσεως τῆς περιφερείας, διότι ἀπὸ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ψηφισθῇ, καίτοι ἡ Βουλὴ θὰ ἐξακολουθῇ ὑπάρχουσα, ἐκλεχθεῖσα ὑπὸ Ἐπαρχιακῆς περιφερείας, θὰ λειτουργῇ ὡς νὰ εἶχεν ἐκλεχθῇ ὑπὸ νομοῦ. Τοῦτο εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, καὶ τὸ εἶπε τοσούτῳ πειστικῶς, ὥστε εἶναι περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω τοὺς λόγους, διὰ τῶν ὁποίων τὸ ὑπεστήριξε. Τώρα ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας ἀναιρεῖ τὰ παρ’ αὐτοῦ λεχθέντα, ψηφίζων ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς. Ψηφίζει ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς, διότι θέλει τὴν ἀνατροπὴν τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο ἀφορᾷ εἰς αὐτὸν, ἀλλὰ ἡ ἰσχὺς τῶν ἐπιχειρημάτων του, ἡ εὐγλωττία τῆς ἀγορεύσεώς του, δὲν ἐξαλείφεται ἐκ τῆς ψήφου αὐτοῦ. Καὶ ἐπὶ ἑτέρου νομοσχεδίου, περὶ οὗ δὲν ὡμίλησεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, ἐπίσης τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα βλέπομεν. Εἶπον, ὅτι θεωροῦμεν λίαν ἐπείγουσαν τὴν διαῤῥύθμισιν τῶν περὶ ἀδειῶν πέντε ἥμισυ μηνῶν τῶν περὶ διαθεσιμότητος βουλευτικῆς χάριν τοῦ στρατοῦ, διότι ἐφ’ ὅσον ἐν τῷ στρατῷ ὑπάρχει ἡ ἰδέα, ὅτι δύναται νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ ὑποψηφιότης, λογιζομένου τοῦ χρόνου τῆς ἐκλογικῆς ἢ βουλευτικῆς ἐργασίας ὡς χρόνου στρατιωτικῆς ἐργασίας, τὰ τοῦ στρατοῦ θὰ ἔχωσιν ἀνωμάλως· ἡμεῖς δὲ θεωροῦμεν, ὅτι λίαν ἐπείγει τὰ τοῦ στρατοῦ νὰ ἔχωσιν ὁμαλῶς, ἡμεῖς θεωροῦμεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀναβληθῇ οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν ὁ κανονισμὸς τῶν τοῦ στρατοῦ. Θεωροῦμεν δὲ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸς ὁ κανονισμὸς τῶν τοῦ στρατοῦ, ἐνόσῳ πλεῖστοι τῶν ἀξιωματικῶν καταγίνονται ἐν τῷ στρατῷ εἰς ἐκλογικὴν ἐνέργειαν.

§70ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τὸν στρατὸν τὸν κατεστρέψατε.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πιθανὸν νὰ ἔχητε ἐναντίαν γνώμην τῆς ἐμῆς, ἀλλ’ ἡ γνώμη ἡ ἐμή, τὴν ὁποίαν θεωρεῖτε κακὴν, ἐὰν ἐπικρατήσῃ, θὰ φέρῃ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς ἀπὸ τοῦδε, καὶ ἡ Βουλὴ θὰ ἐξακολουθήσῃ ὑφισταμένη ἐπὶ τρία ἔτη, κατὰ τὰ ὁποῖα ὁ νόμος ὁ ψηφιζόμενος ἤδη θὰ παράγῃ πλήρη τὰ ἀποτελέσματα αὐτοῦ ἐν τῷ στρατῷ. Πλήρη τὰ ἀποτελέσματα θὰ παράγῃ καὶ ὁ νόμος περὶ περιφερειῶν· ἑπομένως ὑπάρχει ἡ ἰδέα τοῦ κατεπείγοντος ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Τὴν ἰδέαν τῆς ἀντισυνταγματικότητος περὶ τῆς ὁποίας εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς.....

§72ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον τίποτε περὶ ἀντισυνταγματικότητος.

§73ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι, ἀφοῦ ψηφίζετε μετὰ τῶν ἄλλων τῶν ὑποστηριζόντων ὅ,τι καὶ ὑμεῖς ὑπεστηρίξατε...

§74ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ἔργον σας εἶναι πολὺ εὐκολώτερον, ὅταν ἀποτείνεσθε πρὸς τὸν βουλευτὴν ἐξ Εὐρυτανίας παρὰ εἰς ἐμέ.

§75ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι πολὺ εὐκολώτερον νὰ ἀποταθῶ πρὸς ὑμᾶς, διότι μόνος ὑμεῖς δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ ὁμιλῆτε περὶ ἀντισυνταγματικότητος τῶν νομοσχεδίων. Ὑμεῖς ὡμιλήσατε ἐπὶ ὥραν, ἵνα ἀποδείξητε, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τὸ στρατιωτικὸν εἶναι ἀντισυνταγματικὸν, καθότι θέτει περιορισμοὺς, τοὺς ὁποίους τὸ Σύνταγμα δὲν ἀναγράφει. Τὰ τῆς προσμετρήσεως ἐπὶ προβιβασμῷ δὲν κανονίζονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐκείνῳ, ἐκανονίσθησαν ἐν νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. Ῥάλλης μετ’ ἐμοῦ. Ὁ κ. Ῥάλλης ἦτο ὑπουργὸς καὶ δὲν πιστεύω νὰ θεωρῇ ἑαυτὸν, διατελοῦντα ὑπουργὸν, ὡς μὴ γινώσκοντα τὶ συνέβαινεν ἐν τῇ Κυβερνήσει καὶ μὴ εὐθυνόμενον. Ὁ κ. Ῥάλλης λοιπὸν ἐθεώρει, ὅτε ἦτο ὑπουργὸς, συνταγματικὸν νομοσχέδιον προταθὲν παρ’ ἡμῶν, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ διαθεσιμότης ἡ βουλευτικὴ δὲν προσμετρεῖ πρὸς προβιβασμόν. Τοῦτο περιέχει ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν κατὰ τὸ 1882. Σήμερον φέρομεν νομοσχέδιον λέγον, ὅτι ὁ χρόνος ὁ διανυόμενος ἐν βουλευτικῇ διαθεσιμότητι δὲν προσμετρεῖ εἰς τὴν ἀρχαιότητα. Ἡ μόνη διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο νομοσχεδίων ἦτο ἡ λέξις προβιβασμὸν ἐν ἐκείνῳ, ἀρχαιότητα ἐν τούτῳ, καὶ εἰς τὰς λέξεις ταύτας βλέπει ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς τὸ συνταγματικὸν ἢ τὸ ἀντισυνταγματικόν. Τὸ Σύνταγμα δὲν ὁμιλεῖ περὶ προσμετρήσεως. Τὸ Σύνταγμα δὲν ἀπαγορεύει τὴν προσμέτρησιν τοῦ χρόνου τοῦ διανυομένου ἐν βουλευτικῇ διαθεσιμότητι οὔτε πρὸς τὸν προβιβασμὸν, οὔτε πρὸς τὴν ἀρχαιότητα. Τὸ πρῶτον νομοσχέδιον, ἐφ’ ᾧ εὐθύνεται καὶ ὁ κ. Ῥάλλης, ἐθεώρησε τὴν προσμέτρησιν μὴ ἐπιτρεπομένην ὡς πρὸς τὸν προβιβασμόν. Δεύτερον νομοσχέδιον ἐντελῶς ἐπὶ τῶν ἀρχῶν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου βασιζόμενον λέγει, ὅτι ἡ προσμέτρησις τῆς βουλευτικῆς διαθεσιμότητος δὲν θέλει γίνεσθαι πρὸς τὴν ἀρχαιότητα. Ἐὰν ἐκεῖνο ἦτο ἀντισυνταγματικὸν, εἶναι καὶ τοῦτο ἀντισυνταγματικόν. Ἀλλ’ εἰς τὸν κ. Ῥάλλην δὲν ἐπιτρέπεται νὰ θεωρῇ ἐκεῖνο ὡς ἀντισυνταγματικὸν, δὲν τῷ ἐπιτρέπεται ἄρα νὰ θεωρῇ καὶ τοῦτο ὡς ἀντισυνταγματικόν. Ὅταν τὸν βλέπω ἄρα ἐπικαλούμενον τὴν ἀντισυνταγματικότητα εἴτε διὰ τὴν ἀπόῤῥιψιν, εἴτε διὰ τὴν ἀναβολὴν, διότι, ὡς εἶπον, ταῦτα εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ, δὲν δύναμαι νὰ θεωρήσω εἰμὴ ὅτι πράττει τοῦτο συνεπείᾳ τῆς ἐπελθούσης συμφωνίας μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅπως ψηφισθῇ πρότασις, ἥτις συμβιβάζει ὅλων τὰς ἀντιθέτους ἰδέας. Ἐννοεῖται, ὅτι ἡμεῖς δὲν εὑρισκόμεθα εἰς θέσιν ὁμοίαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· ἡμεῖς ἔχομεν ἑνιαίαν γνώμην, ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα πρέπει νὰ συζητηθῶσιν ἤδη, θεωροῦμεν ὅτι, πρέπει ὑπὸ οἱονδήποτε τύπον καὶ ἂν γένηται ἡ πρότασις περὶ ἀποῤῥίψεως αὐτῶν, εἴτε ζητηθῇ ἡ ἀπόῤῥιψις ἀμέσως, εἴτε ζητηθῇ ἡ ἀπόῤῥιψις ἐμμέσως, ταῦτα εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ καὶ ἐπάγονται τὰς αὐτὰς συνεπείας.

§76Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠξεύρω, κύριοι, διότι δὲν ἀντελήφθην καλῶς συνομιλῶν κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν μετ’ ἄλλου συναδέλφου, τὶ ἐνόει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς εἰπὼν εἰς τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν ὅτι εἶναι εὐκολώτερον νὰ ἀπευθύνεται πρὸς ἐμὲ παρὰ πρὸς αὐτόν. Ἐὰν τοιαύτην ἰδέαν ἐξέφρασεν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν δικαιοῦμαι καὶ ἐγὼ νὰ ἀποδίδω εἰς αὐτὸν, θέλω ὁμολογήσει ὅτι εἶπε μίαν ἀλήθειαν, καὶ ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς τῳόντι εὐκολώτερον εἶναι νὰ ἀπευθύνεται πρὸς ἐμὲ, ἐντελῶς δὲ ἀδύνατον νὰ ἀπευθύνεται πρὸς αὐτόν.

§77ΡΑΛΛΗΣ. Εἴμεθα λοιπὸν σύμφωνοι.

§78ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπορῶ ὅμως πῶς ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἠδυνήθη νὰ ἐξαγάγῃ ἐκ τοῦ ὅτι θεωρῶ ὅτι ἓν ἐκ τῶν νομοσχεδίων εἶναι χρήσιμον καὶ ὅτι ψηφιζόμενον ἤθελεν ἔχει ἄμεσον ἀγαθὴν ἐπιῤῥοὴν, ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ ἀποκρούω καὶ πᾶσαν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς ἐν γένει τῶν νομοσχεδίων, δηλαδὴ πρότασιν περὶ ὡρίμου σκέψεως καὶ ἐπὶ νομοσχεδίου, τοῦ ὁποίου θεωρῶ ὅτι ἡ μελέτη θὰ φέρῃ τὴν παραδοχήν. Ἐγὼ γνωρίζω ὅτι καὶ ὁ ἐξωλέστερος τῶν κακούργων δικαιοῦται νὰ ζητήσῃ ἐνώπιον δικαστηρίου ἀναβολὴν διὰ νὰ φέρῃ τὰ μέσα τῆς ἀποδείξεως τῶν ἰσχυρισμῶν του, καὶ ὅμως ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς λέγει ὅτι δὲν δικαιοῦται ὁ βουλευτὴς νὰ ζητήσῃ ὀλίγον χρόνον ὅπως μελετήσῃ τὰ νομοσχέδια. Κύριοι, τὸ τοιοῦτον σύστημα τοῦ σκέπτεσθαι εἶναι δι’ ἐμὲ ἀκατανόητον, νομίζω δὲ ὅτι πᾶν ἄλλο δικαίωμα ἔχει ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς παρὰ ν’ ἀποκρούσῃ τὴν ἰδέαν ὀλιγοχρονίου ἀναβολῆς, ἔκαμε δὲ οἰκτρὰν παρεξήγησιν τῆς προτάσεως ταύτης, τοὐλάχιστον ὡς πρός τινας ἐξ ἡμῶν, διὰ τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἠθέλησε ν’ ἀντιτάξῃ.

§79ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§80ΠΟΛΛΟΙ. Ψηφοφορία.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἄλλος ἐγγεγραμμένος. Κηρύττω τὴν συζήτησιν περατωμένην.

§82ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ψηφοφορία περὶ ἀναβολῆς θὰ γίνῃ ἐφ’ ὅλων τῶν νομοσχεδίων;

§83ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὀρθῶς ἐρωτᾷ ὁ κ. βουλευτὴς ἐὰν ἡ ψηφοφορία θὰ γίνῃ ἐπὶ ὅλων τῶν νομοσχεδίων ἢ ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν. Διατελοῦμεν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, συζητοῦμεν τὸ πρῶτον τῶν ἐν αὐτῇ νομοσχεδίων, ἐπ’ αὐτοῦ δὲ καὶ μόνου ἐπιτρέπεται πρότασις περὶ ἀναβολῆς· ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν διετελοῦμεν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, καὶ ἂν ἐπετρέπετο πρότασις περὶ ἀναβολῆς, μὴ σχετιζομένη ἀμέσως πρὸς τὸ θέμα τοῦτο, πάλιν ἡμεῖς θὰ ἐζητοῦμεν τὴν διαίρεσιν, καὶ κατὰ τὸν Κανονισμὸν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαιτήσωμεν αὐτὴν οὐ μόνον ἐν τῇ προϋποθέσει, ὅτι εἴμεθα πλειοψηφία, ἀλλ’ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ αὐτὴν καὶ εἷς μόνος βουλευτής, ὁ δὲ κ. βουλευτὴς ἐκ Κυνουρίας ζητεῖ τὴν διαίρεσιν· ἔχει πλῆρες δικαίωμα κατὰ τὸν Κανονισμὸν νὰ ἀπαιτήσῃ αὐτήν. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη κἂν τοιαύτης αἰτήσεως, διότι διατελοῦμεν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἔχομεν ὡς θέμα συζητήσεως τὸ πρῶτον ἐν αὐτῇ νομοσχέδιον, πᾶσα δὲ πρότασις ἀναβολῆς σχετίζεται πρὸς αὐτό.

§84ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ζητῶ τὴν διαίρεσιν καὶ ἐπιμένω εἰς αὐτήν.

§85ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἤθελεν εἶσθαι ὀρθὴ καὶ δικαία ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ἐὰν καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος νομοσχεδίων ἠκολουθοῦμεν τὴν συνήθη τακτικήν. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, ὅσοι ἔλαβον τὸν λόγον ὡμίλησαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἀφορῶντος τοὺς κυρίους ἀξιωματικούς; βεβαίως ὄχι· καὶ ὄχι μόνον οἱ λαβόντες τὸν λόγον βουλευταί, ἀλλὰ καὶ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὡμίλησαν ἐπὶ ὅλων τῶν νομοσχεδίων. Χθὲς ἀκόμη ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, οὐδὲ λέξιν εἶπε κατὰ τὴν μακρὰν αὐτοῦ ἀγόρευσιν περὶ τοῦ πρώτου τῶν νομοσχεδίων· ὡμίλησε περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν, περὶ τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, ἀλλ’ οὐδὲν εἶπε περὶ τῶν στρατιωτικῶν· διὰ τοῦτο ὅτε ἐπρότεινα τὴν ἀναβολὴν, τὴν ἐπρότεινα δι’ ὅλα τὰ νομοσχέδια. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι ἔχω δικαίωμα νὰ ἐπιμείνω ὥστε ἡ πρότασίς μας νὰ ὑποβληθῇ ἀδιαίρετος εἰς ἐπιψήφισιν.

§86ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ Κανονισμὸς ὁρίζει ὅτι, ἐν ἀμφιβολίᾳ, ἀποφαίνεται ἡ Βουλή, ὥστε περὶ τούτου δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ δυσχέρειά τις· ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸ τεθὲν ζήτημα παρὰ τοῦ κυρίου βουλευτοῦ παρατηρῶ, ὅτι θέμα συζητήσεως ἦτο τὸ νομοσχέδιον, τὸ περὶ στρατιωτικῶν. Ἐὰν ἐπὶ τοῦ θέματος ἐκείνου συζητοῦντες ἐπεξετείναμεν τὴν συζήτησιν καὶ ἐπὶ τὰ ἄλλα νομοσχέδια, τοῦτο ἀφορᾷ εἰς μόνην τὴν συζήτησιν, κανονιζομένην παρ’ ἑκάστου ἐλευθέρως κατὰ τὴν ἰδίαν κρίσιν. Ἡ ψηφοφορία ὅμως δὲν δύναται νὰ ἦναι παρὰ σχετικὴ πρὸς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἐκτὸς ἐὰν ἐπῆλθε μεταβολὴ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Πᾶσα δὲ ἀντίῤῥησις εἶναι ματαία, διότι ἀκούομεν ζητουμένην τὴν διαίρεσιν, ὥστε καὶ ἄν ὑποτεθῇ ὅτι ὑπάρχει ἀμφιβολία, ζητοῦμεν ἵνα λυθῇ ἡ ἀμφιβολία, ὡς ὁρίζει ὁ Κανονισμὸς, διὰ ψηφοφορίας.

§87ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀξιότιμος κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς λέγει, ὅτι ἀποφεύγομεν τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης. Βεβαιῶ αὐτὸν τοὐναντίον, ὅτι τὸν προκαλοῦμεν νὰ θέσῃ τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης. Εὐθὺς ὡς θέσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀποκτᾷ τὸ ἀδιαίρετον, ὅπερ ἐπιδιώκει. Ἐὰν ἄρα ἐπιμένητε νὰ ψηφίσητε ἀδιαιρέτως, πρέπει νὰ ὑποστῆτε τὴν συνέπειαν τῆς ἐπιμονῆς ὑμῶν ταύτης, θέτοντες ἀπροκαλύπτως ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Ἀλλὰ δὲν τολμᾶτε, καὶ σᾶς τὸ λέγω κατὰ πρόσωπον, δὲν τολμᾶτε, (χειροκροτήματα παταγώδη). Προκειμένου δὲ περὶ ψηφοφορίας νομοσχεδίων, τί εἶπον ἐξ ἀρχῆς περὶ αὐτῆς; εἶπον ὅτι τὰ νομοσχέδια εἶναι ἀλληλλένδετα, ἀλλὰ ὅτι θὰ ζητήσωμεν τὴν κεχωρισμένην ἐπ’ αὐτῶν συζήτησιν καὶ ψηφοφορίαν, καὶ θὰ ζητήσωμεν τοῦτο, διότι νομίζω ὅτι κεχωρισμένως ἐνεργοῦντες ἔχομεν βεβαιοτέραν τὴν ἐπιτυχίαν ἐν τῇ ψηφοφορίᾳ. Ὑμεῖς νομίζετε, ὅτι ἐνεργοῦντες ὡς ἐνεργεῖτε, ἀποκτᾶτε πιθανότητα ἐπιτυχίας, ἀλλὰ κρύπτεσθε ὄπισθεν προφάσεων, δὲν ὁμολογεῖτε τί πράττετε καὶ πρὸς τί τὸ πράττετε, διότι αἰσθάνεσθε, ὅτι ὁμολογία τοιαύτης ἐργασίας δὲν δύναται νὰ γίνῃ δημοσίως. Ἡμεῖς λέγομεν, φέρομεν τρία νομοσχέδια, γινώσκομεν ὅτι ὑπάρχουσι περὶ αὐτῶν διάφοροι γνῶμαι, γινώσκομεν ὅτι μεταξὺ τῶν φίλων ἡμῶν ὑπάρχουσι καί τινες ὑποστηρίζοντες οἱ μὲν τοῦτο, οἱ δ’ ἐκεῖνο, γινώσκομεν ὅτι ἐὰν ψηφίσωμεν ταῦτα κεχωρισμένα θὰ ἔχωμεν ὑπὲρ ἑνὸς ἑκάστου καὶ τὰς ψήφους τῶν τῆς εὐσυνειδήτου ἀντιπολιτεύσεως καὶ τῶν τῆς συμπολιτεύσεως, ὅσοι ἀποδέχονται αὐτό, ἐναντίας δὲ ἑνὸς ἑκάστου νομοσχεδίου θὰ ἔχωμεν μόνας τὰς ψήφους τῶν μὴ ἀσπαζομένων ἓν ἕκαστον νομοσχέδιον διακεκριμένως, οὐχὶ δὲ τὰς ψήφους ἁπάντων τῶν μὴ ἀσπαζομένων ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ νομοσχέδια. Ὑμεῖς ἵνα λάβητε καθ’ ἑνὸς ἑκάστου τῶν νομοσχεδίων πάσας τὰς ψήφους τῶν ἀπαρεσκομένων εἰς ἓν οἱονδήποτε ἐξ αὐτῶν, θέλετε νὰ συνδέσητε τὰ νομοσχέδια εἰς ἓν, ἵνα ἀσκήσητε βίαν ἐπὶ τῶν συνειδήσεων τῶν Βουλευτῶν, διότι ἐπὶ τῶν συνειδήσεων τῶν βουλευτῶν ἀσκεῖτε βίαν, ὅταν προβάλλητε ἡνωμένα ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἐν τῇ συνειδήσει τῶν βουλευτῶν εἶναι κεχωρισμένα, ὅταν προβάλλητε εἰς ἑνιαίαν ψῆφον θέματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ συνείδησις τῶν βουλευτῶν δὲν ἔχει ἑνιαίαν γνώμην. Πῶς δύναται νὰ δώσῃ μίαν ψῆφον ὁ βουλευτὴς ἐπὶ θεμάτων ἐφ’ ὧν ἔχει δύο γνώμας; Ἡμεῖς λέγομεν ὅπου ὑπάρχει μία γνώμη, νὰ δοθῇ μία ψῆφος, ὅπου ὑπάρχουν δύο γνῶμαι, νὰ δοθῶσι δύω ψῆφοι, ὅπου ὑπάρχωσι τρεῖς γνῶμαι, νὰ δοθῶσι τρεῖς ψῆφοι. Ὑμεῖς τοὐναντίον, προτείνοντες τὴν ἀναβολὴν ἁπάντων τῶν νομοσχεδίων ὁμοῦ, θέλετε νὰ ἐξαναγκάσητε ἵνα δώσῃ ψῆφον ἀναβολῆς κατὰ πάντων ὁ θέλων τὴν ἀναβολὴν ἑνὸς μόνου ἐκ τῶν περιλαμβανομένων ἐν τῇ προτάσει περὶ ἀναβολῆς. Τοῦτο δύναται νὰ εἶναι εὐφυὲς, ἀλλὰ ὀνομάζεται τέχνασμα.

§89ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Τριφυλίας βουλευτοῦ ἀποβλέπει εἰς τὴν ἀναβολὴν ὅλων τῶν νομοσχεδίων· ἐξ ἄλλου δὲ βεβαίως προτεινομένη ἐπίσης καὶ ἡ διαίρεσις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ δύναται νὰ ἀποκρουσθῇ. Μίαν ἔχω, προκειμένου περὶ ζητήματος τῆς ἐπεκτάσεως τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, μίαν ἔχω ἰδέαν ὑπὲρ αὐτῆς καὶ ἑπομένως ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι καὶ ψηφιζομένη, θὰ φέρῃ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα. Ἀλλὰ περὶ τῶν ἄλλων νομοσχεδίων, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα ἐν συνόλῳ, θὰ ἠγνόουν τί νὰ πράξω.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ ἡ διαίρεσις τοῦ ζητήματος. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§91ΤΙΝΕΣ. Δι’ ἀναστάσεως.

§92ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φιλονικεῖται ἡ διαίρεσις ἢ μένετε σύμφωνοι, ὅτι θὰ ψηφίσετε ἓν πρὸς ἓν τὰ νομοσχέδια; Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐὰν δέχεται τὴν διαίρεσιν ἢ τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ πρώτου νομοσχεδίου περὶ μὴ προσμετρήσεως εἰς τὴν ἀρχαιότητα τοῦ διανυομένου χρόνου ἐν ἀδείᾳ 5½ μηνῶν καὶ ἐν ὡρισμένῃ διαθεσιμότητι. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§94Ρ. ΧΟΪΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἐθέσατε καλῶς τὸ ζήτημα. Πρόκειται ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου, ἐπροτάθη πρότασις ἀναβολῆς. Περὶ τῆς προτάσεως ταύτης θὰ ἐρωτήσετε τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι.

§95ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὸ ζήτημα τίθεται οὕτω. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ πρῶτον νομοσχέδιον λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλοῦνται νὰ ἐξέλθωσιν οἱ μὴ βουλευταὶ ἐκ τῆς Αἰθούσης (θόρυβος).

§97ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Οἱ κύριοι ἐκ τῆς δεξιᾶς δὲν ἐξέρχονται. Δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ἐπιβληθῆτε εἰς τοὺς ξένους, οἵτινες κάθηνται ἐδῶ; (Γίνεται ψηφοφορία κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν, κατὰ τὸ ἑπόμενον Πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 223, ἐξ ὧν 101 ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς καὶ 122 κατ’ αὐτῆς. Ἑπομένως ἀπερίφθη ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς, καὶ εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ πρώτου νομοσχεδίου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§99ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἂν διὰ τοῦ 1 ἄρθρου ἐννοῇ, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ τῶν ἐπιτελῶν κατ’ ἐξαίρεσιν θὰ ἔχωσι δικαίωμα νὰ ἐκλέγωνται βουλευταὶ χωρὶς νὰ χάνουν τὴν ἀρχαιότητα.

§100ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν λέγει τοῦτο. (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ᾼΛΔʹ τῆς 23 Ἰουνίου 1882 περὶ προσμετρήσεως τοῦ πρὸς προβιβασμὸν ἀξιωματικῶν ἀπαιτουμένου χρόνου.

§102ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§103ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς λησμονεῖ, ὅτι οἱ ὑπασπισταὶ ὅλοι πλὴν ἑνὸς εἶναι συνταγματάρχαι, καὶ ἑπομένως δὲν ὑπάγονται εἰς τὸν νόμον· ὁ δὲ εἷς ὁ ἀντισυνταγματάρχης ἔχει συμπεπληρωμένον τὸν χρόνον, ὥστε δὲν πρόκειται περὶ τῶν ὑπασπιστῶν. Τὸ νομοσχέδιον δὲ τοῦτο ὑποβάλλομεν κατόπιν τῆς ἀποκτηθείσης πείρας. Εἴδομεν, ὅτι ἕνεκα ὀλίγων θέσεων, διότι ἐν τῷ παρόντι αἱ μὴ προσμετροῦσαι εἶναι 34 θέσεις ἀξιωματικῶν, ὅτι ἕνεκα τῶν ὀλίγων τούτων θέσεων εἶναι ἠναγκασμένη ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία νὰ μετακινῇ συνεχῶς τοὺς ἀξιωματικούς. Ἐπὶ τῷ προβιβασμῷ αὐτοῦ πρέπει ὁ προβιβαζόμενος νὰ τοποθετῆται εἰς προσμετροῦσαν θέσιν καὶ πρὸς τοῦτο πρέπει ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον νὰ μετατίθηται ἕτερος εἰς θέσιν μὴ προσμετροῦσαν. Ταῦτα ἐπάγονται μετακινήσεις, τὰς ὁποίας ἡ ὑπηρεσία ἐθεώρησεν ἐπιβλαβεῖς, καὶ διὰ τοῦτο ἐπροτείναμεν τροπολογίαν εἰς νόμον, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς αὐτοὶ εἴχομεν εἰσαγάγει, τὸν νόμον τὸν περιλαμβάνοντα καὶ τὰ τῆς βουλευτικῆς διαθεσιμότητος. Ὡς πρὸς τὴν βουλευτικὴν διαθεσιμότητα τὰ πράγματα ἤδη κανονίζονται καὶ ἐν ἑτέρῳ νομοσχεδίῳ εὐρύτερον. Ὡς πρὸς δὲ τὰ τῆς ὑπηρεσίας εἰς θέσεις μὴ ἐν τῷ κυρίως στρατεύματι ἐθεωρήθη, ὅτι ἡ λειτουργία τοῦ νόμου ἐκείνου παρῆγε προσκόμματα ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ στρατοῦ, τὰ ὁποῖα διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ζητοῦμεν νὰ ἄρωμεν. Ὡς εἴπομεν, τὰ προσκόμματα ταῦτα προέρχονται ἕνεκα 34 θέσεων, δὲν ἐθεωρήσαμεν δὲ ὅτι χάριν τῶν θέσεων τούτων ἔπρεπε νὰ ὑποβάλωμεν τὴν ὑπηρεσίαν εἰς περιορισμοὺς προξενοῦντας δυσχερείας, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ τὰ ἐν ταῖς καταργουμέναις διὰ τοῦ νομοσχεδίου διατάξεσι τοῦ νόμου δύναται ὁ Ὑπουργὸς ἐλευθέρως ἐνεργῶν νὰ ἐκτελέσῃ ἐφ’ ὅσον ἑκάστοτε ἤθελε θεωρήσει ταῦτα ὡς δυνάμενα νὰ ἐκτελεσθῶσιν ἀπροσκόπτως.

§104ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν ἐνόησα καλῶς τὴν τροποποίησιν, ἡ ὁποία ἐπιδιώκεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, διότι ὡς ἐνθυμοῦμαι, ὅτε ἐψηφίσθη ὁ νῦν ἰσχύων νόμος, ἐθεωρήθη ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ βουλευτοῦ διὰ τὸν χρόνον τοῦ προβιβασμοῦ, ἐὰν τυγχάνῃ ἀξιωματικός, πρέπει ἡ ὑπηρεσία αὕτη νὰ ἦναι ἐνεργὸς ἐν τῷ στρατῷ, ἐθεωρήθη δὲ ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ ἀξιωματικοῦ καὶ ἐν τοῖς ἀνακτόροις ἐθεωρήθη ἐπίσης μὴ ὑπηρεσία, διότι οὐδεμίαν ἐξάσκησιν ἐνεργὸν ἐν τῷ στρατῷ ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὅτι κάμνουν. Τότε πολὺ ὀρθῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐζήτησε τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ ὑπασπισταὶ τοῦ βασιλέως ἐξομοιοῦνται καθ’ ὁλοκληρίαν πρὸς τοὺς βουλευτὰς ἀξιωματικούς. Σήμερον διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἐπιδιώκεται μεταβολὴ τοιαύτη, ὥστε οἱ μὲν βουλευταὶ νὰ μὴ δύνανται νὰ προβιβασθῶσιν, οἱ δὲ ἀξιωματικοί, οἱ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Βασιλέως, νὰ δύνανται νὰ προβιβασθῶσι.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ ἄρθρα αὐτοῦ ὡς καὶ τὸ σύνολον).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεών τινων τοῦ περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν ΧΜΗʹ νόμου, ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν.

§107ΤΙΝΕΣ. Νὰ ψηφισθῇ ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως κατὰ τὸ ἑπόμενον Πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 218· ἐξ αὐτῶν 120 ἐψήφισαν κατὰ τῆς ἀναβολῆς καὶ 98 ὑπὲρ αὐτῆς· συνεπῶς ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς ἀπεῤῥίφθη. Ἀρχόμεθα τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). (Γίνεται δεκτὸν εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεών τινων τοῦ περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν ΧΜΗʹ νόμου ὡς πρὸς τὸ ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν).

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεών τινων τοῦ περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν ΧΜΗʹ νόμου ὡς πρὸς τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν.

§110ΤΙΝΕΣ (ἐγειρόμενοι). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἡ ἀναβολή.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν Τζανετάκη καὶ Παπασταθοπούλου κατὰ τὸ ἑπόμενον Πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

(Κατὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνόματος τοῦ κ. Κρεστενίτου ὅπως ψηφίσῃ εἶπεν οὗτος «Ἐπειδὴ δὲν ἐννοῶ νὰ ὑβρίσω τὴν Ἐπαρχίαν, ἡ ὁποία μὲ ἐξέλεξε, λέγω μυριάκις Ναί».) Ὁ δὲ κ. Στεφανόπουλος, Πρόεδρος, εἶπε «Καὶ ἐπειδὴ ἐγὼ ἐννοῶ νὰ ὑψώσω τὴν Ἐπαρχίαν μου, λέγω Ὄχι».

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν συνόλῳ 217· εἶπον Ναὶ 103, Ὄχι 114, ὥστε ἡ ἀναβολὴ ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπεκτάσεως τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Κατόπιν ἐγένετο δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§113ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ κάμωμεν συνεδρίασιν αὔριον.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ συνεδριάσῃ αὔριον (θόρυβος).

§115ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Μάλιστα, μάλιστα.

§116ΕΤΕΡΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ὄχι, ὄχι, τὴν Τρίτην.

§117ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν δύναται νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ, διότι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία (θόρυβος).

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον εἰς τὰς 3 μ. μ. (θόρυβος).

§119ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 10½ μ. μ.)