1886.04.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 66

τῆς 2 Ἀπριλίου 1886

(Τετάρτη)

Ὥρᾳ 3 Μ. Μ. Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ πρόεδρος τῆς ἐπὶ τῶν πραγμάτων Ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς ζητεῖ πίστωσιν 1200 δραχμῶν. Θὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ λογιστικοῦ Ἐπιτροπήν. Ὁ Ζήσης Λέζος ζητεῖ νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑποβληθῆ κατὰ τὴν ἔκτακτον ταύτην Σύνοδον ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ κανονισμοῦ τῶν χρεῶν τοῦ δήμου Ἀθηναίων.

§2ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δὲν εἶναι μόνος ὁ ἀναφερόμενος, εἰσὶ καὶ πολλοὶ ἄλλοι, οἵτινες ἀξιοῦσι νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ἔτι δὲ καὶ ὁ Δῆμος καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, καθόσον εἶναι νόμος σωστικὸς καὶ ὑπὲρ τοῦ Δήμου καὶ ὑπὲρ τῶν ἐχόντων ἀξιώσεις. Εἶχεν ὑποβληθῆ εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς Συνόδου ταύτης καὶ εἶχε καταχωρισθῆ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἀλλὰ δὲν ἀνεγνώσθη. Ὑποθέτω λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶναι δύσκολον νὰ συγκατατεθῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ, ἀφοῦ οὐδεμίαν δύναται νὰ παρουσιάσῃ λογομαχίαν, διότι εἶναι ἄσχετον πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, σπουδαῖον δὲ καὶ σωστικὸν ὡς πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Δήμου. Προτείνω λοιπὸν νὰ ἀναγνωσθῇ σήμερον ἢ αὔριον καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις νὰ τελειώσῃ. Πιστεύω ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις.

§3ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι ἀπών.

§4ΤΙΝΕΣ. Ὅταν ἔλθῃ.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς ἀναβληθῇ ἕως οὗ ἔλθῃ.

§6ΑΝΤΩΝΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συμπεριληφθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν ὑδάτων τοῦ Δήμου Ἐράνης εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καθόσον οὐδεμία ὑπάρχει ἀντίῤῥησις παρ’ οὐδενὸς, καὶ ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε τοὺς λόγους, δι’ οὓς εἶναι κατεπεῖγον τὸ ἔργον, ἐὰν δὲ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναγνωσθῇ καὶ σήμερον εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν, καθόσον οὐδεμία ἐκ τούτου προέρχεται ζημία εἰς τὸ Δημόσιον, εἰς δὲ τὸν Δῆμον παρέχεται ἡ μεγαλειτέρα συνδρομή.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ συναινεῖ;

§8ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§9ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν;

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ὁ κ. Μεσσηνέζης ἔχει τὸν λόγον.

§11ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι, ἐπιμένω. Χθὲς κατατεθέντων μόνον τῶν εἰς τὸ ἐν Κρήτῃ Προξενικὸν ἐπεισόδιον περιστρεφομένων ἐγγράφων, ἐπιμένω καὶ εἰς τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων ὅσα ἀνάγονται καὶ εἰς τὴν προσβολὴν τῆς Ἐθνικῆς ἡμῶν σημαίας καὶ εἰς τὸ Ῥωμυλιωτικὸν ζήτημα καὶ τὸ ἐκ τούτου προκληθὲν Ἑλληνικόν. Ποιοῦμαι, κύριοι βουλευταί, ἔκκλησιν κατὰ τῆς τέως ἐκδοθείσης ἀποφάσεως ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς πολιτικῆς συζητήσεως καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ πράγματα· καὶ μὴ ὑπάρχοντος δευτέρου βουλευτικοῦ σώματος καὶ τῆς βασιλείας καταδικασθείσης εἰς ἀργίαν, ποιοῦμαι τὴν ἔκκλησιν ταύτην ἐνώπιον αὐτῆς ταύτης τῆς ἐκδούσης τὴν ἀπόφασιν ταύτην πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς. Κύριοι, καὶ ἡ στάσις τῶν ἐν Σούδᾳ στόλων τῶν μεγάλων Δυνάμεων, ἀπειλητικὴ ἀείποτε οὖσα, καὶ αἱ περὶ τὴν ὁροθετικὴν γραμμὴν συγκεντρώσεις τοῦ τε Ἑλληνικοῦ καὶ Τουρκικοῦ στρατοῦ, καὶ τὰ λαμβανόμενα ἑκατέρωθεν ἀποφασιστικὰ μέτρα, τὰ πάντα ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἔληξε τὸ στάδιον τῶν διπλωματικῶν διαπραγματεύσεων καὶ βαίνομεν ἤδη ἑκόντες ἄκοντες ἐπὶ τὰ ἔργα. Κύριοι βουλευταί, ἐκκρεμοῦς διπλωματικοῦ ζητήματος μὴ ὑφισταμένου, οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος ὅπως μὴ κατατεθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν πάντα τὰ ἐκκρεμῆ ἔγγραφα. Ἡ ἀνακοίνωσις τῶν ἐγγράφων τούτων καὶ ἡ ἐπ’ αὐτῶν μελέτη δύναται νὰ φωτίσῃ τὸ Σῶμα· καὶ φωτιζόμενον τὸ Σῶμα δύναται νὰ ἐξεύρῃ καὶ ὑποδείξῃ τῇ Κυβερνήσει τρόπον προλαμβάνοντα τὴν ὑπὸ περιστάσεις μὴ εὐνοϊκὰς πρὸς ἡμᾶς σύῤῥαξιν ἡμῶν μετὰ τῆς Τουρκίας. Ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ταύτῃ καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἐπιμένω εἰς τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, σκοπῶν νὰ ὑποβάλω τὰ ἔγγραφα ταῦτα εἰς βάσανον καὶ μελέτην, καὶ νὰ προβῶ εἰς παρατηρήσεις, αἵτινες δικαιοῦμαι νὰ πιστεύσω— διότι τὰ πράγματα θὰ συνηγορήσωσιν ὑπὲρ τῶν λόγων μου— ὅτι θέλουσι πείσει τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ὅπως ἀνακαλέσῃ τὴν προηγηθεῖσαν ἀπόφασιν. Διὰ τοῦτο ἐπιμένω εἰς τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, καὶ ἡ Κυβέρνησις δύναται καὶ ὀφείλει νὰ καταθέσῃ ταῦτα.

§12ΤΖΑΝΕΣ. Εἶμαι, κύριοι βουλευταί, ἐκ τῶν φρονούντων ὅτι ἡ πατρὶς πρέπει νὰ ἐνεργήσῃ ταχύτατα. Ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ ταύτῃ ἔδωκα ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἐπιθυμῶ ἡ ψῆφός μου τοιαύτην ἔννοιαν νὰ ἔχῃ. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει εἰσέλθει εἰς τὸ στάδιον τῆς ἐνεργείας ταχέως· καὶ ἔχω μάλιστα τὴν ἀπόδειξιν περὶ τούτου, διότι ἀπέσυρε τοὺς στρατιωτικοὺς ἰατροὺς ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν καὶ ἐγκατέστησεν αὐτοὺς δι’ ἰατρῶν πολιτικῶν. Τοῦτο ἐγνώσθη καὶ ἐν Καλάμαις καὶ ἔλαβον τὴν ἐντολὴν παρὰ τοῦ ἐγκρίτου ἰατροῦ Μιχαὴλ Ἀσημακοπούλου, σπουδάσαντος ἐν Γερμανίᾳ καὶ Αὐστρίᾳ ἐπὶ τετραετίαν, ἐπισταμένου καὶ τὰ τῆς χειρουργίας κάλλιστα καὶ διευθύνοντος ἄλλοτε τὸ θεραπευτήριον Καλαμῶν, ἔχω τὴν ἐντολήν, λέγω, νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι κατὰ τὸ ἀξίωμα: «Εἰ γάρ κεν σμικρὸν ἐπὶ σμικρῷ καταθεῖο καὶ θαμὰ τοῦτ’ ἔρδοις, τάχα κεν μέγα καὶ τὸ γένοιτο», νὰ προσφέρω δὲ τὴν δωρεὰν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ τοῦ πολέμου ἐν τῷ θεραπευτηρίῳ καὶ τῇ φρουρᾷ Καλαμῶν.

§13ΤΙΝΕΣ. Ὅλοι θὰ ὑπηρετήσωμεν ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης.

§14ΤΖΑΝΕΣ. Πολλοὶ ἔχομεν τὸ καθῆκον νὰ συνεισφέρωμεν ὑπὲρ τῆς Πατρίδος, ἀλλὰ δυστυχῶς πολλάκις ἀπεδείχθη ὅτι τὸ καθῆκον τοῦτο μετὰ δυσχερείας ἐπιτελοῦμεν. Βλέπετε ὅτι ὁ εἰρημένος ἰατρὸς προθυμοποιεῖται νὰ προσφέρῃ τὴν συνδρομήν του ἀπὸ τοῦδε. Καὶ ἐπειδὴ εἰς τὸν σκοπὸν τῆς αἰσίας ἐκβάσεως τοῦ ἀγῶνος, ὃν ἐπιχειροῦμεν, μεγάλως θὰ συντελέσῃ πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ εἰς τὴν τοῦ στρατοῦ ἀκεραίαν συγκρότησιν, θὰ παρακαλέσω τὸν ἁρμόδιον κ. Ὑπουργὸν νὰ προσέξῃ εἰς τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Ζυγομαλᾶς διέλαβε πρό τινος ἐνώπιον ἡμῶν, δηλαδὴ νὰ φέρῃ εἰς ἀναθεώρησιν πάντας τοὺς ἐξαιρεθέντας. Κύριοι βουλευταὶ, τὸ σκάνδαλον ἐκορυφώθη, καὶ δυστυχῶς ὑπάρχουσίν τινες μεταξὺ τῶν ἐγκριτοτέρων ἰατρῶν, οἵτινες δὲν θέλουσι νὰ παραδεχθῶσι τοῦτο. Ἤκουσα ὅτι πολλοὶ ἐκ τῶν στρατιωτῶν ὑγιέστατοι ἐξηρέθησαν ἕνεκα δῆθεν νοσημάτων ὀφθαλμιάσεως, πολλοὶ δὲ τοιοῦτοι μὴ ἔχοντες οὐδὲν ἄλλο νόσημα ἐξηρέθησαν, ἐνῶ εἶνε ὑγιέστατοι (θόρυβος).

§15ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν πάσχῃ ἀπὸ ἐντεροκήλην;

§16ΤΖΑΝΕΣ. Ταῦτα ὅσα λέγονται εἰσὶ σπουδαιότατα καὶ ὀφείλουσιν οἱ ἰατροὶ νὰ τὰ προλαμβάνουν.

§17ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀπατᾶται τόσον εὐκόλως ὁ ἰατρός.

§18ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Πολλοὶ ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν μου, καί τοι πάσχοντες, δὲν ἐξηρέθησαν ὅμως. Πῶς εἶνε δυνατὸν νὰ ἐξαιροῦνται ἄλλοι χωρὶς νὰ πάσχωσι;

§19ΤΖΑΝΕΣ. Κύριε βουλευτά, δὲν γνωρίζω τὶ ἰδίως συμβαίνει εἰς τοὺς συνεπαρχιώτας ὑμῶν, ἐὰν ἀνίκανοι κρατῶνται ἢ οὔ εἰς τὰς τάξεις, καὶ τοῦτο δεικνύει κακὴν διαχείρισιν. Ἐντούτοις προτείνω νὰ σχηματισθῇ εἰδικὴ Ἐπιτροπὴ, ἥτις ν’ ἀναθεωρήσῃ πάντας τοὺς ἐξαιρεθέντας.

§20ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§21ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Κατ’ ἐντολὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ἕνεκεν ἐπειγούσης ὑποθέσεως θέλει βραδύνει ὀλίγον νὰ προσέλθῃ, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἓν νομοσχέδιον, περιέχον ἄρθρον μοναδικὸν, διὰ τοῦ ὁποίου ἐξαιροῦνται οἱ ἀλλοδαποὶ τοῦ νόμου περὶ εἰσφορῶν, ὑποβάλλονται δὲ μόνον εἰς τὸν περὶ οἰκοδομῶν. Παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν, ἵνα συναινοῦσα κηρύξῃ τὸ νομοσχέδιον ἐπεῖγον καὶ νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀναγνωσθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν εὐθὺς ὡς ἔλθῃ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός. (Ὅρα Παράρτημα). Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ὑπέβαλε χθὲς δύο ἐπερωτήσεις. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν δευτέραν ἐπερώτησίν του, δὲν εἶμαι ἁρμόδιος νὰ ἀπαντήσω· καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην καὶ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ σχεδίου νόμου περὶ ἀναστολῆς ἐκτελέσεως, ὀφείλω νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλει νὰ ἐξασφαλίσῃ ὁ κ. βουλευτὴς διὰ τοῦ προταθέντος νομοσχεδίου, νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ τὸ πράξῃ διὰ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἔχει ἤδη εἰς χεῖρας αὐτῆς. Ἀλλ’ ἀφέθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ ἐκτίμησις τῶν περιστάσεων, καθ’ ἃς θέλει ἐφαρμόσει τὸν εἰρημένον νόμον περὶ ἀναστολῆς τῶν προθεσμιῶν.

§22Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου σχηματίζονται τὰ ἔμπεδα τάγματα.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Θὰ ἀναγνωσθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον χθὲς ὑπεβλήθη περὶ ἐγκρίσεως προσθέτου πράξεως εἰς τὴν διεθνῆ ταχυδρομικὴν σύμβασιν τῆς 20 Μαΐου 1 Ἰουνίου 1878. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν. Ἐπίσης ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἑξῆς νομοσχέδια· Εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1885 ἐκ δραχμῶν 154,000. Εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1885 ἐκ δραχμῶν 7,925. Εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1885 ἐκ δραχμῶν 104,000. Εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας πιστώσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1885 ἐκ δραχμῶν 40,397.43. Εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1886 ἐκ δραχμῶν 36,000. Εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1886 ἐκ δραχμῶν 40,000. Εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1886 ἐκ δραχμῶν 3,790,172. Εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως 200,000 διὰ τὰς ἀποζημιώσεις κτημάτων καταληφθέντων ἐπὶ τῆς τομῆς τοῦ Ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου. Εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγήσεως ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 130,000. Εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγήσεως ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως 1885 ἐκ δραχμῶν 203,238 καὶ 39|00. Εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγήσεως πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 5,280 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως 1886. Εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγήσεως πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 15,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1886. Εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1886 ἐκ δραχμῶν 500).

§24Κ. ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ δώσῃ τὴν ἄδειαν, νὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν μίαν διασάφησιν ἐπὶ τῶν πρακτικῶν τῶν σήμερον ἀναγνωσθέντων. Χθὲς ἐδηλώσατε ὅτι δὲν θέλει καταληφθῆ στρατιωτικῶς ἓν κατάστημα τῆς Ζακύνθου, περὶ τοῦ ὁποίου ἐλάβομεν τηλεγράφημα. Περὶ τίνος καταστήματος ἐπρόκειτο; περὶ τοῦ «Ζακύνθου» ἢ περὶ τῆς «Ἀδελφότητος»;

§25Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐγὼ ἔλαβον γνῶσιν τοῦ τηλεγραφήματος, τοῦ ἀναφερομένου εἰς τὴν Ἀδελφότητα, καὶ διέταξα ἀμέσως νὰ μὴ ἐκτελεσθῇ ἡ διαταγὴ περὶ καταλήψεως τοῦ καταστήματος αὐτῆς.

§26ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς εἶχε λάβει τηλεγράφημα ἀπὸ τὴν Ἀδελφότητα, ὁ δὲ κύριος Πρωθυπουργὸς τηλεγράφημα τοῦ ἑτέρου Συλλόγου· συνεπείᾳ δὲ τούτων ἀνεκλήθησαν ἀμφότεραι αἱ διαταγαὶ περὶ καταλήψεως τῶν καταστημάτων τούτων.

§27Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Προκειμένου περὶ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου περὶ ἀναγκαστικῶν εἰσφορῶν, δράττομαι τῆς εὐκαιρίας νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὅλων τῶν κυρίων Ὑπουργῶν ἐπὶ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Νόμου τούτου, ὅστις ἔδωκε τὰ μέσα νὰ ἐξασκῶνται πιέσεις ἐκ παθῶν κομματικῶν. Ἡ Θεσσαλία ἀγογγύστως ὑποφέρει τὰς συνεπείας τῆς συσσωρεύσεως τοσούτου στρατοῦ, ἀλλὰ ποῦ μὲν αἱ Δημοτικαὶ, ποῦ δὲ αἱ Διοικητικαὶ Ἀρχαὶ ὠφελήθησαν τῆς περιστάσεως νὰ προβῶσιν εἰς πολλὰ ἀτοπήματα κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ Νόμου τούτου πρὸς ἐκδίκησιν κομματικῶν παθῶν· ἠδυνάμην ν’ ἀναφέρω πολλὰ παραδείγματα, ἀλλὰ θ’ ἀρκεσθῶ εἰς ἓν καὶ μόνον καὶ τοῦτο οὐχὶ ἐκ τῆς ἰδιαιτέρας μου Ἐπαρχίας, ἵνα μὴ φανῶ, ὅτι θέλω νὰ περιποιηθῶ πρόσωπα, ἀλλ’ ἐκ τῆς πόλεως Λαρίσσης. Ἐν Λαρίσσῃ ὑπῆρχεν ἓν καὶ μόνον ξενοδοχεῖον, ἐν τῷ ὁποίῳ οἱ ξένοι καὶ ἰδίως οἱ στρατιωτικοὶ εὕρισκον τροφήν· τὸ ξενοδοχεῖον τοῦτο, ἐπειδὴ ὁ ξενοδόχος δὲν εἶχε, φαίνεται, συμπαθείας ὑπὲρ τῶν ἰσχυόντων, κατελήφθη δυνάμει τοῦ Νόμου περὶ ἀναγκαστικῶν εἰσφορῶν, καὶ ὁ ἰδιοκτήτης ξενοδόχος ὑπέστη καταστροφὴν πλήρη, ἐνῷ ἐν τῷ οἰκήματι ἐκείνῳ δὲν ἠδύναντο νὰ οἰκονομηθῶσι πλέον τῶν 50 ἀνδρῶν, ἄλλα δὲ οἰκήματα καταλληλότερα ὑπῆρχον πολλά. Ἔλαβον δὲ κατὰ διαφόρους καιροὺς πολλὰς ἐπιστολὰς διαφόρων παραπονουμένων κατὰ τῆς ἀδίκου ἐφαρμογῆς τοῦ Νόμου τούτου, τὰς ὁποίας δὲν ἐθεώρησα καλὸν ν’ ἀναφέρω ἑκάστοτε, ἀλλ’ ἤδη παρακαλῶ τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς νὰ ἐπιστήσωσι τὴν προσοχὴν αὑτῶν ἐπὶ τούτου, καὶ νὰ προσπαθήσωσιν ὅπως καὶ ἐν Θεσσαλίᾳ γίνῃ γνωστὴ ἡ Ἐγκύκλιος ἐκείνη, ἡ ἐκδοθεῖσα χάριν τῆς καταλήψεως ἑνὸς σταύλου ἐν Ἀθήναις.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προχωροῦμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐπειδὴ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν εἶναι παρὼν, νομίζω, ὅτι καλὸν εἶναι ν’ ἀναβάλωμεν τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ δανείου μέχρι τῆς ἀφίξεως αὐτοῦ. (Ἐνταῦθα ψηφίζονται εἰς γʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκτάκτων ναυτικῶν μέτρων, καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ κατατάξεως ὡς ἐπικούρων μηχανικῶν τῶν κληρωτῶν ἢ ἐπιστράτων τοῦ Β. Ναυτικοῦ ἐν καιρῷ ἐπιστρατείας).

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκτάκτων ναυτικῶν μέτρων ἐν καιρῷ ἐπιστρατείας. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχή). (Ἀναγινώσκεται τὸ 1 ἄρθρον).

§30ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Παρακαλῶ νὰ προστεθῇ ἡ λέξις «δύνανται νὰ διορισθῶσι τῇ συναινέσει τῶν ἐφ’ ὅσον διαρκεῖ ἡ ἐπιστράτευσις».

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι μόνον νὰ διορισθῶσιν, ἀλλὰ καὶ νὰ διατελῶσι μόνον ἐφ’ ὅσον διαρκεῖ ἡ ἐπιστράτευσις.

§32ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Αὐτὸ περιέχεται ἐν τῷ 4 ἄρθρῳ, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ τεθῇ.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὡς διωρθώθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 2 καὶ 3). (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 4).

§34ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐν τῷ 4 ἄρθρῳ παρετήρησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι λύονται ὅλα τὰ ζητήματα, περὶ ὧν ἐγένετο λόγος, καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν ἐγένετο ἡ προσθήκη ἐν τῷ ἄρθρῳ 1. Ἐπειδὴ τὸ ἄρθρον 4 δὲν λύει τὰ ζητήματα ταῦτα, ἀλλ’ ἀφορᾷ μόνον εἰς τὸ δικαίωμα τοῦ ἀποστράτου, ὅπως αὐτὸς παραιτηθῇ, οὐχὶ δὲ εἰς ὑποχρεωτικὴν ἀποχώρησιν αὐτοῦ ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας μετὰ τὴν παῦσιν τῆς ἐπιστρατεύσεως, πρέπει ἐνταῦθα νὰ προστεθῶσι τὰ περὶ τούτου. Ὑποθέτω δὲ ὅτι προσετέθη ἐν τῷ ἄρθρῳ 1, ὅτι οἱ διορισμοὶ γίνονται ἐν ἐπιστρατεύσει μόνον.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§36ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πρέπει νὰ προστεθῇ μετὰ τὴν τελευταίαν φράσιν τῆς πρώτης παραγράφου «ἀπολύονται ὅμως τῆς ὑπηρεσίας.... αὐτοδικαίως ὅμως μετὰ τὴν λῆξιν τῆς ἐπιστρατεύσεως».

§37ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἂς προστεθῇ.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 4 ἄρθρον, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 5 καὶ 6). (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 7).

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία ὑπὸ τοῦ κ. Δουζίνα καὶ Κορυζῆ ἡ ἑξῆς· (ἀναγινώσκεται).

§40ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐπεθύμουν, κύριε Πρόεδρε, νὰ εὐχαριστήσω τὸν κ. Δουζίναν, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτὸ νὰ γείνῃ, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Δουζίναν νὰ μὴ ἐπιμένῃ.

§41ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Θὰ γεννηθῇ τὸ ἄτοπον, ὥστε ἐπίστρατοι ἐφήμεροι νὰ προΐστανται τῶν μακρὰν θητείαν ὑπηρετούντων ὑπαξιωματικῶν. Ἔπειτα ἀναθέτει ἔργα ἀξιωματικῶν εἰς ὑπαξιωματικούς, ἔχοντας μόνον ὑπερδιετῆ ὑπηρεσίαν, ἀλλ’ εἶναι ἀρχικελευσταὶ καὶ κελευσταὶ, οἱ ὁποῖοι ἔχουν δεκαπενταετῆ ὑπηρεσίαν.

§42ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δύναται εἷς κελευστὴς νὰ ἔχῃ δεκαπενταετῆ ὑπηρεσίαν καὶ νὰ εἶναι ἀνίκανος;

§43ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν τριετῆ ὑπηρεσίαν ἐν τῷ βαθμῷ καὶ ἐν συνόλῳ δεκαετῆ ὑπηρεσίαν θαλάσσιον. Δεύτερον, κύριε Ὑπουργὲ, κατ’ ἀρχὴν ἀποκρούω τὴν προσωρινότητα τῶν βαθμῶν, διότι πῶς θέλετε νὰ ἐκτελέσῃ σήμερον ἕνας ὑπηρεσίαν ἀνωτέραν βαθμοφόρου καὶ νὰ φέρῃ καὶ τὰ σύμβολα τῆς τοιαύτης ὑπηρεσίας, καὶ μετ’ ὀλίγον καιρὸν, παρελθουσῶν τῶν περιστάσεων, νὰ ἐπανέλθῃ πάλιν εἰς τὰς συγχρωτίσεις, εἰς τὰς ὁποίας πρὶν ἦτο, εἰς τὴν πρώραν ἀπὸ τὸ μαγειρεῖον; Αὐτὸ δὲν εἶναι σοβαρὸν πρᾶγμα. Ἄλλως τε ἐγὼ πάντοτε σᾶς εἶπον, κύριε Ὑπουργὲ, ἀκολουθῶ κατὰ πόδας τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς. Ἔχομεν πλῆθος νομοσχεδίων τοιούτων ἐν τῷ στρατῷ καὶ τροπολογίας περὶ προβιβασμῶν καὶ ὅλαι πάντοτε τὸ πάγιον ἐπεδίωξαν. Εἴδομεν τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λέγῃ, ὅτι τὸν ὑπαξιωματικὸν, τὸν ὁποῖον ἔκαμεν ἀξιωματικὸν, τὸν ἐπαναφέρει πάλιν εἰς τοὺς ὑπαξιωματικούς. Διατί εἰς τὸ Ναυτικὸν νὰ εἶναι αὐτὴ ἡ κατάστασις ἡ ἐξευτελιστικὴ, καὶ νὰ εἶναι πάντοτε ἐν ἥττονι μοίρᾳ τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς; Ἀπεγοητεύσατε τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ ναυτικοῦ, κύριοι βουλευταὶ, ἀλλ’ ἔχετε δίκαιον, διότι κανεὶς ἐξ ὑμῶν δὲν ἐπῆγε ποτὲ εἰς τὸν στόλον νὰ ἴδῃ τὴν κακουχίαν· ἐκεῖ ὅπου ἀπαιτοῦνται ἑπτὰ ἀξιωματικοὶ, εἶναι μόνον δύο ἢ τρεῖς, ἀπέκαμον οἱ ἄνθρωποι.

§44ΓΟΥΔΗΣ. Εἶναι μεγάλη ἡ ἐργασία.......

§45ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριε Γουδῆ, δὲν θέλω νὰ ἀποκαλύψω τινὰ μυστήρια τῆς ὑπηρεσίας, διότι βλάπτουν, ἀλλὰ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι σήμερον ἔχουν κάμει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μετὰ δέκα μάχας δὲν θὰ κάμῃ ὁ στρατὸς τῆς ξηρᾶς. Εὑρισκόμενοι αὐτοὶ σήμερον ἐν πλῷ, εἶναι ὡς νὰ συνάπτουν καθ’ ἑκάστην μάχας, διότι ὀλίγα μόνον εἶναι τὰ ἐνδεχόμενα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τῆς ἀβύσσου τοὺς σώζουν. Μὲ καταλαμβάνετε. Καὶ κάμνουν τὸ καθῆκόν των, καὶ εἴδετε, ὅτι οἱ Φράγκοι ἐφοβήθησαν τὸ Ναυτικόν. Ἑπομένως ὡς πρὸς τὸ ναυτικὸν δυνάμεθα ἀπὸ τοῦδε νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὑπηρέτησε τὴν Πατρίδα, καὶ εἶναι ἄξιον τῆς περὶ αὐτοῦ μερίμνης ἡμῶν. Δεύτερον, κύριοι, ἔχετε 44 τορπιλλοφόρους, καὶ εἶναι ἕνας ταγματάρχης, ὁ ὁποῖος τὰς διευθύνει ὅλας, ἐνῷ ἔπρεπεν ἑκάστη νὰ διοικῆται ἀπὸ ταγματάρχην. Τὰ 44 αὐτὰ σκάφη δὲν ἔχουν ἓν σκάφος, οὕτως εἰπεῖν, ἐφεδρείας, συγκεντρώσεως, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ ἀναπαύωνται οἱ ἀξιωματικοί, νὰ ἔχουν ἕνα ἰατρὸν ἢ ἄλλο τι. Ἐξέρχονται τὰ τορπιλλοφόρα, ποῖος θὰ τὰ συνοδεύσῃ; Ἡ μοῖρα ἔχει ἄλλην ἀποστολήν. Ἔπρεπε νὰ εἶναι ἓν σκάφος εἰς τὸ ὁποῖον αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι νὰ ἔχουν μέσα εὐζωΐας. Διανυκτερεύουν οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς τὰ τορπιλλοφόρα. Τί δὲ εἶναι τὰ σκάφη αὐτά; Εἶναι ἡ θερμότης καὶ τὸ ψῦχος, θερμότης μὲν ἐκ τῆς δυνάμεως τῆς μηχανῆς τοιαύτη, ὥστε νὰ ἐξατμίζῃ σφόδρα τὰ ὑγρὰ, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ψύξις τῶν παρειῶν, ἥτις μεταβάλλει τὰς ἐξατμίσεις εἰς σταλαγμούς, καὶ ἡ ὑγιεία τῶν ἐν αὐτοῖς ἐνδιαιτωμένων ὥραν πρὸς ὥραν βλάπτεται καὶ καταῤῥέει, διότι οἱ ἀτμοὶ ἐκ τῆς μηχανῆς μεταβάλλονται εἰς τοὺς κοιτῶνας αὐτῶν εἰς ὑγρασίαν.

§46ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν ταξειδεύουν διὰ τὸν Ὠκεανόν.

§47ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Μὰ αὐτὰ εἶναι ποῦ τρωγόμεθα μεταξύ μας οἱ ναυτικοί. Παρατηρεῖτε τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς, ὁ ὁποῖος ἔχει ἐντὸς τῆς Βουλῆς 20 ἢ 30 βουλευτὰς ἀξιωματικούς, καὶ τὸν ὑπερασπίζονται, καὶ τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς φοβοῦνται ὅλοι οἱ πολιτευόμενοι, καὶ ὅταν παρουσιάζεταί τι, σπεύδει τὶς πρῶτος τῶν βουλευτῶν νὰ κολακεύσῃ τὸν στρατὸν, εἰς δὲ τὸ ναυτικὸν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι καταβιβάζομεν τὴν ἀξίαν του. Εἶναι σωστὰ λοιπὸν αὐτά! Ἐπανέρχομαι εἰς τὸν ἔλεγχον τοῦ νομοσχεδίου, κύριε Ὑπουργὲ, καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ νὰ τὸν κάμῃς ἀξιωματικὸν τὸν ὑπαξιωματικὸν δι’ ὀλίγας ἡμέρας, καὶ νὰ μεταβῇ ὁ ἄνθρωπος εἰς ἄλλην σφαῖραν, καὶ ἔπειτα νὰ τὸν ἐπαναφέρῃς εἰς τὰ πρότερα, αὐτὸ εἶναι προσβολὴ, καὶ οὐδεὶς τῶν ὑπαξιωματικῶν θὰ τὸ δεχθῇ ἐκτὸς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν διετῆ ὑπηρεσίαν, ὄχι δηλαδὴ οἱ καλλίτεροι, ἀλλ’ οἱ τελευταῖοι. Εἶναι κελευσταὶ καὶ ἀρχικελευσταὶ, οἱ ὁποῖοι κινοῦν τὸν θαυμασμὸν τοῦ λαμβάνοντος πεῖραν τῆς ἱκανότητός των, καὶ μάρτυς ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις ἦτο μίαν φορὰν εἰς τὸν Ναύσταθμον, κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἀσκήσεων τοῦ ναυτικοῦ, καὶ ἠκούσθη λέγων, ὅτι τοιοῦτοι ὑπαξιωματικοὶ εἶναι κρῖμα νὰ μὴ εἶναι ἀξιωματικοί. Διατί λοιπὸν, ἐπαναλαμβάνω, αὐτὴ ἡ διαφορὰ εἰς τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης; Καὶ δὲν εἶναι ἐντροπὴ νὰ γείνουν ἀξιωματικοί, νὰ φέρουν τὰ σημεῖα, καὶ ἔπειτα νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὴν τάξιν τῶν ὑπαξιωματικῶν;

§48ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν θὰ φέρουν τίποτε· ἀνατίθενται τὰ καθήκοντα.

§49ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Λοιπὸν εἰς τὸ ἄρθρον 7 ἔχομεν αὐτὴν τὴν τροπολογίαν· πρῶτον ἐν συνόλῳ δεκαετῆ ὑπηρεσίαν καὶ τριετῆ εἰς τὸν βαθμὸν αὐτὸν, καὶ νὰ προταθοῦν ὄχι οἱ ἐν πλοίοις μόνον, ἀλλὰ καὶ οἱ ἐν ὀχυρώμασιν, ἐν ναυτικαῖς σχολαῖς, ἐν τοῖς φανοῖς καὶ ὁπουδήποτε. Τώρα μίαν ἐρώτησιν ἔχω ἀκόμη. Διὰ τοὺς μηχανικοὺς καὶ θερμαστὰς, δὲν προβλέπει τίποτε περὶ αὐτῶν, καὶ διὰ τοῦτο προσέθεσα ἐδῶ καὶ τοὺς τοῦ μηχανικοῦ κλάδου.

§50ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὑπάρχουν νόμοι, οἱ ὁποῖοι κανονίζουν τὰ περὶ αὐτῶν.

§51ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὁ λόγος εἶναι νὰ ἐνθαῤῥύνωμεν αὐτοὺς, διότι ὑπάρχουν πολλοὶ νόμοι περὶ αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι σχηματίζουν ἕνα κυκεῶνα. Εἰς τὸ 10 ἄρθρον θέλω λάβει πάλιν τὸν λόγον.

§52ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κεναὶ θέσεις μηχανικῶν ὑπάρχουν πλῆθος δύνανται νὰ προσέλθουν καὶ νὰ δώσουν ἐξετάσεις καὶ νὰ προαχθῶσι.

§53ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Μὰ εἶναι καιρὸς τώρα ἐξετάσεων; αὐταὶ ἀπαιτοῦν μελέτην.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς τροπολογίας, ὡς ἠκούσατε αὐτὴν, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 7. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Δουζίνα, ὡς ἀνεγνώσθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Κατόπιν ἐγένετο δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7, 8 καὶ 9 τοῦ νομοσχεδίου).

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 10. Ἐπὶ τούτου ὑπάρχει ἡ ἑξῆς τροπολογία τοῦ κυρίου Δουζίνα· (ἀναγινώσκεται).

§56ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἰς τοῦτο τὸ μέρος συμβαίνει τὸ ἄτοπον, ὅπερ προέλεγον, ὅτι οἱ ἔχοντες πολλῶν ἐτῶν ὑπηρεσίαν εἰς τὸ ναυτικὸν καὶ ἤδη ὄντες δίοποι ὑπαξιωματικοὶ θὰ συμβῇ νὰ διευθύνωνται ἀπὸ τοὺς νεωστὶ προσελθόντας εἰς τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν ἐπιστράτους· ἀλλὰ εἶναι τοῦτο δίκαιον, ἐνῷ αὐτοὶ δὲν ἔχουν τὴν ἀπαιτουμένην πεῖραν; Εἶναι εἰς θέσιν αὐτοὶ οἱ ἐπίστρατοι νὰ ἐκτελῶσι τὴν τυπικὴν ὑπηρεσίαν περισσότερον ἀπὸ τοὺς ἔχοντας διετῆ καὶ πενταετῆ θητείαν;

§57ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν κωλύονται αὐτοί.

§58ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐγὼ ἐν τῇ τροπολογίᾳ μου τὸ ὁρίζω, ὅτι προβιβάζονται οἱ ἔχοντες διετῆ θητείαν συμπεπληρωμένην, διότι θὰ γεννηθῶσι δυσαρέσκειαι· διὰ τοῦτο ὑποβάλλω αὐτὴν τὴν τροπολογίαν· ἄλλως, ἂς φροντίσουν οἱ προϊστάμενοι.

§59ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§60ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Δουζίνα παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὁ κ. Δουζίνας προσθέτει καὶ ἕτερον ἄρθρον αὐτοτελὲς τὸ ἑξῆς· (ἀναγινώσκει). Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὰ ἄρθρα 11, 12, καθὼς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§62ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ ἀνεκοινώθη, ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας καὶ σήμερον ἐξέφρασε τὴν ἐπιθυμίαν νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα, τὰ ἐσχάτως ἀνταλλαγέντα μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ διπλωματικῶν πρακτόρων περὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ζητήματος. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα καταθέτω. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ ὑπόθεσις δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ περατωμένη, καὶ τοῦτο ἠδύνατο νὰ μὲ παρακωλύσῃ νὰ τὰ καταθέσω. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ κείμενον τῶν ἐγγράφων τούτων περιῆλθεν εἰς δημοσιότητα ἀνεξαρτήτως τῆς ἐμῆς θελήσεως πρὸ πολλοῦ χρόνου, ἐνόμισα, ὅτι ἠδυνάμην νὰ εὐχαριστήσω τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ κυρίου βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας. Τὸ πρῶτον ἔγγραφον εἶναι ἐγκύκλιος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸς τοὺς διπλωματικοὺς πράκτορας τῆς Ἑλλάδος, σταλὲν τὴν 28 Σεπτεμβρίου. Τὴν προτεραίαν τῆς ἡμέρας ἐκείνης οἱ ἐν Ἀθήναις κύριοι Ἀντιπρόσωποι τῶν ἓξ μεγάλων Δυνάμεων προσῆλθον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ μοὶ ἀπηύθυνον ἕκαστος ἰδίᾳ, ἀλλὰ πάντες ὁμοῦ παρεστῶτες, προφορικὴν συμβουλήν. Ἐπειδὴ δὲ δὲν εἶχον ὁδηγίας νὰ ἀκούσωσι παρ’ ἐμοῦ παρατήρησιν ἢ ἀπάντησιν εἰς τὰς συμβουλὰς, ἃς μοὶ ἀπηύθυνον, εἶχον καθῆκον νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὰς παρὰ ταῖς μεγάλαις Δυνάμεσι Πρεσβείας τῆς Ἑλλάδος ὅσα ἐσκόπουν νὰ ἀπαντήσω εἰς τοὺς κ. Πρέσβεις, καὶ παρεκάλεσα τοὺς Ἀντιπροσώπους τῆς Ἑλλάδος νὰ ἀναγνώσωσι τὴν εἰρημένην ἐγκύκλιόν μου εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς τῶν Ἐξωτερικῶν τῶν Κρατῶν, παρ’ οἷς εἶναι διαπεπιστευμένοι. Τὸ δεύτερον ἔγγραφον εἶναι ὡσαύτως ἐγκύκλιος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸς τοὺς Πρέσβεις τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ καὶ εἰς ταύτην μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ ἀπὸ κοινοποίησιν, ἣν οἱ ἐν Ἀθήναις κύριοι Ἀντιπρόσωποι τῶν ἓξ μεγάλων Δυνάμεων μοὶ ἀπηύθυνον κατὰ τὴν 10 Ὀκτωβρίου, καὶ διὰ τῆς ὁποίας μοὶ ἐκοινοποίησαν διακήρυξιν τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει συνεδριαζόντων κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον Ἀντιπροσώπων τῶν μεγάλων Δυνάμεων. Ἐκ τῆς κοινοποιήσεως ταύτης λαβὼν ἀφορμήν, ἀπέστειλα τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος ἐγκύκλιον εἰς τοὺς Πρέσβεις τῆς Ἑλλάδος. Τὸ τρίτον ἔγγραφον εἶναι καὶ τοῦτο ἐγκύκλιος πρὸς τοὺς Πρέσβεις τῆς Ἑλλάδος, χρονολογουμένη τὴν 19 Δεκεμβρίου. Ἀλλὰ κατὰ τὴν 30 Δεκεμβρίου παλαιοῦ ἔτους εἶχον λάβει κοινὴν διακοίνωσιν τῶν κ. ἐν Ἀθήναις Ἀντιπροσώπων, διὰ τῆς ὁποίας οἱ κύριοι Ἀντιπρόσωποι προέτρεπον καὶ ἐκάλουν τὴν Ἑλλάδα νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν πολιτικὴν τῶν στρατιωτικῶν παρασκευῶν. Εἰς τὴν κοινὴν ταύτην διακοίνωσιν ἀπηύθυνα ἀπάντησιν πρὸς τοὺς κ. ἐν Ἀθήναις Ἀντιπροσώπους τῶν ἓξ μεγάλων Δυνάμεων, ἣν καὶ καταθέτω. Τὸ τελευταῖον ἔγγραφον, ὅπερ καταθέτω, εἶναι ῥηματικὴ διακοίνωσις, ἣν κατὰ τὴν 12 Ἰανουαρίου μοὶ ἀπέστειλαν οἱ ἐν Ἀθήναις κύριοι Ἀντιπρόσωποι τῶν ἓξ μεγάλων Δυνάμεων, καὶ δι’ ἧς μοὶ ἐποιήσαντο γνωστὴν διακήρυξιν τῶν Κυβερνήσεών των, καθ’ ἣν ἐδηλοῦντο ἡμῖν, ὅτι δὲν ἤθελον εἶσθαι ἀνεκτὴ προσβολὴ τῆς Ἑλλάδος κατὰ τῆς Τουρκίας διὰ τοῦ στόλου τοῦ Ἑλληνικοῦ. Εἰς τὴν ῥηματικὴν ταύτην διακοίνωσιν ἐπέστειλα ἀπάντησιν τὴν 21 Ἰανουαρίου. Τὸ κείμενον τῶν δύο τούτων ἐγγράφων καταθέτω.

§63ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Νὰ τυπωθῶσι.

§64ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πάντα τὰ ἔγγραφα ταῦτα εἶναι γεγραμμένα Γαλλιστί· δὲν ἔλαβα καιρὸν νὰ τὰ μεταφράσω διὰ νὰ καταθέσω ἐπίσημον μετάφρασιν αὐτῶν. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα πάντα ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὰς Εὐρωπαϊκὰς ἐφημερίδας.

§65ΤΟΜΑΝ. Δὲν ὑπάρχουσιν ἄλλα ἔγγραφα;

§66ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι.

§67ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Μεταξὺ Τουρκίας καὶ Ἑλλάδος δὲν διημείφθησαν ἔγγραφα;

§68ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Περὶ τίνος;

§69ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Περὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ζητήματος.

§70ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Περὶ τοῦ ζητήματος, περὶ οὗ πραγματεύονται ταῦτα τὰ ἔγγραφα;

§71ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Μάλιστα.

§72ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔγγραφα ὄχι· ἐγένοντο ὅμως προφορικαὶ παραστάσεις πρὸς τὸν ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρέσβυν τῆς Ἑλλάδος παρὰ τοῦ μεγάλου Βεζύρου κατὰ τὰ μέσα ἀκριβῶς Ἰανουαρίου, αἱ ὁποῖαι μοὶ ἀνεκοινώθησαν διὰ τηλεγραφήματος τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείας. Εἰς ἀπάντησιν τῶν παραστάσεων τούτων παρεκάλεσα τὸν ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρέσβυν τῆς Ἑλλάδος νὰ δώσῃ τὴν προσήκουσαν ἀπάντησιν. Ἀλλὰ ταῦτα ἐγένοντο δι’ ἀνταλλαγῆς τηλεγραφημάτων, ἐχόντων χαρακτῆρα ἐμπιστευτικόν.

§73ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν αὐτῶν τῶν ἐγγράφων.

§74ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὴν Δευτέραν.

§75ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐὰν θὰ συνεδριάζῃ ἡ Βουλὴ τὴν Δευτέραν, μάλιστα· ἄλλως, πρέπει προγενεστέραν ἡμέραν.

§76ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ προσδιορισμὸς τῆς ἡμέρας πρὸς συζήτησιν ἀνήκει εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐμνημόνευσεν ὁ κ. βουλευτὴς καὶ τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀφήσω εἰς βάρος αὐτῆς εἰς ἐνδεχομένην περίπτωσιν, καθ’ ἣν, ἐὰν προσδιωρίζετο ἡμέρα ἐκτὸς τῆς ἑβδομάδος ταύτης, ἡ Βουλὴ δὲν ἤθελεν εὑρεθῆ ἐν ἀπαρτίᾳ. Ἀφοῦ δὲ τοιαύτην ἔχομεν πρόβλεψιν, ἀφοῦ μᾶς φαίνεται, ὅτι δὲν θὰ εἶναι πιθανὸν αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς νὰ παραταθῶσι πέραν τῆς Κυριακῆς, ἀφοῦ πολλοὶ τῶν βουλευτῶν μοὶ ἐφάνησαν σπεύδοντες νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς ἑστίας των, διὰ τοῦτο ἀφίνομεν τὸν προσδιορισμὸν τῆς ἡμέρας εἰς τὴν Βουλήν.

§77ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τότε τὴν Παρασκευήν.

§78ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸ Σάββατον.

§79ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἀπορῶ πῶς ἄνθρωποι σπουδαῖοι, ὡς ὁ κ. Μεσσηνέζης, δίδουσι σημασίαν εἰς αὐτὰ τὰ χαρτιά. Τί θὰ διαβάσῃ, τί θὰ μελετήσῃ; Τὸ πνεῦμα τῆς ἱερᾶς συμμαχίας; εἶναι τὸ αὐτὸ ἀπὸ τοῦ 1821 μέχρι σήμερον. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μελετήσῃ, εἶναι ἡ ὁμόνοια ἡ ἐσωτερικὴ, καὶ ἡ συγκέντρωσις τῶν δυνάμεων τῆς Χώρας. Αὐτὰ τὰ χαρτιὰ πέταξέ τα, οὔτε νὰ διαβασθῶσι κἄν.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὁρίζεται ἡμέρα τὸ Σάββατον. Τώρα θὰ γίνῃ ἡ πρώτη ἀνάγνωσις τοῦ σήμερον ὑποβληθέντος νομοσχεδίου περὶ τῶν ἀλλοδαπῶν, τῶν ἀπαλλασσομένων ἀπὸ τῶν εἰσφορῶν πλὴν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν.

§81ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§82ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἤμην παρὼν, ὅταν ἡ Βουλὴ ἐψήφισε χθὲς πίστωσίν τινα διὰ τὰ ἔξοδα μεταβάσεως καὶ ἐπανόδου τῶν κ. βουλευτῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς μοὶ ἀνεκοίνωσε τὴν ἀπόφασιν ταύτην τῆς Βουλῆς, ἐκπληρῶ δὲ καθῆκον, προβάλλων νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐξ 147,720 δραχμῶν, καταλογισθησομένων εἰς τὸ Κεφάλαιον Κʹ τοῦ εἰδικοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν.

§83ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τί εἶναι αὐτά; δὲν ἠκούσαμεν.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πίστωσιν ζητεῖ τὸ Ὑπουργεῖον διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν βουλευτῶν.

§85ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ τοιαύτη πίστωσις.

§86ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς δι’ ἐγγράφου του ἀπὸ 2 Ἀπριλίου ἐκοινοποίησεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι ἐν τῇ συνεδριάσει τῆς 1 Ἀπριλίου ἐψηφίσθη νὰ πληρωθῶσιν εἰς ἕκαστον ἐκ τῶν κ. βουλευτῶν, τῶν ἐλθόντων τελευταῖον ἐκ τῶν Ἐπαρχιῶν των, δι’ ἔξοδα ἐλεύσεως καὶ ἐπανόδου ποσόν τι χρηματικόν. Μοὶ ἔστειλε δὲ τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς τὴν περὶ τούτου πρᾶξιν τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ, δι’ ἧς προσδιωρίσθη τὸ ποσόν. Καθῆκον εἶχον νὰ ὑποβάλω τὸ νομοσχέδιον, διὰ νὰ ἐπιτραπῇ ἡ διὰ πιστώσεως πληρωμὴ τοῦ ποσοῦ.

§87Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τῇ ἀληθείᾳ δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω πότε ἐψηφίσθη χθὲς ὁ Προϋπολογισμὸς τῆς Βουλῆς, διότι παρεισήχθη ἐν τῷ μέσῳ τῶν νομοσχεδίων, ἄς μοι ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ταχυδακτυλουργικῶς, χωρὶς ν’ ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ χωρὶς νὰ ἐννοήσῃ σύμπασα ἡ Βουλὴ περὶ τίνος πρόκειται. Κύριοι, δὲν ἐννοῶ νὰ ὑψώσω φωνὴν ὑπὲρ τῆς πλουτοκρατίας, ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου. Πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν πίστωσιν 147 χιλιάδων δραχμῶν. Ἀνάγκη νὰ ἴδωμεν ἂν αὐτὴ εἶναι δικαία καὶ νόμιμος. Δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ, διότι δὲν στηρίζεται εἰς τὸ Σύνταγμα, οὐδὲ εἰς τὸ δίκαιον· καὶ δὲν στηρίζεται εἰς τὸ Σύνταγμα, διότι, ὡς καὶ ἄλλοτε ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ εἴπω, ἐν περιπτώσει ἐκτάκτου Συνόδου δίδονται ἔξοδα τῆς ἀνόδου καὶ ἐπανόδου εἰς τοὺς ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν βεβαίως διαμένοντας· συζητουμένου δὲ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς Βουλῆς ἐν ἀρχῇ τῆς Συνόδου, ἀντετάχθην, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ὡς πρὸς τὸ ποσὸν, καθ’ ὁλοκληρίαν δὲ διὰ τοὺς ἐν Ἀθήναις ἐγκατεστημένους· ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ ἐργασία τῶν βουλευτῶν εἶναι συνέχεια τῆς ἐκτάκτου Συνόδου καὶ δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ τοιαύτη πίστωσις, καὶ μάλιστα ἐν τοιαύταις περιστάσεσιν· ἀρκεῖ, ὅτι ἐξῃρέσατε τῶν ἐκτάκτων εἰσφορῶν τὰς βουλευτικὰς ἀποζημιώσεις, δὲν ἐδέχθητε τὴν τροπολογίαν μου περὶ τοῦ περιορισμοῦ τῶν εἰσφορῶν εἰς τὸ ἥμισυ ὡς πρὸς τοὺς δικαστικοὺς καὶ τοὺς διδασκάλους, διαρκούσης τῆς ἐπιστρατείας. Δέχομαι καὶ ἐγώ, ὅτι οἱ ἐκ τῶν Ἐπαρχιῶν ἐλθόντες, καὶ δὴ πρὸ τῆς 15 Μαρτίου, ὑπεβλήθησαν εἰς ἔξοδα, πλὴν κατὰ τὸ Σύνταγμα δὲν δικαιοῦνται νὰ λάβωσι ταῦτα· ἄλλως, νομίζω, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἦναι 600 δραχμαὶ, ἔπρεπε νὰ ἦναι ὀλιγώτεραι, οὐχὶ δὲ πλέον τῶν δραχμῶν 200 καὶ μάλιστα εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἔχομεν ἀνάγκην χρημάτων, καὶ ψηφίζομεν δάνεια ἐπὶ δανείων. Νομίζω, ὅτι δὲν ἐμπνέομεν τὴν πεποίθησιν τοῦ Τόπου, οὕτω ἐγωϊστικῶς νομοθετοῦντες, ἐνθυμούμενοι μὲν τὰς ἀνάγκας μας, ἀλλ’ ἐπιλανθανόμενοι τῶν ἀναγκῶν τῶν ἄλλων. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, καὶ ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ μὴ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει αἱ ἀντιῤῥήσεις μου, θεωρῶ καθῆκόν μου καὶ ἐὰν ψηφισθῇ πίστωσις διὰ τοὺς ἐν Ἀθήναις εὑρεθέντας τὴν 15 Μαρτίου, νὰ μὴ λάβω ὅ,τι μοὶ ἀναλογεῖ· παρακαλῶ δ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸν κ. Πρόεδρον νὰ δώσῃ τὴν ἀναλογίαν μου εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, ὅπου, νομίζω, ἀσφαλέστερον καὶ σκοπιμώτερον θὰ χρησιμεύσῃ, ἢ ἐν τῷ Δημοσίῳ Ταμείῳ, ἀφοῦ προτείνονται πιστώσεις, οἵα ἡ ὑπὸ συζήτησιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν).

§88ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ μεταφορᾶς πιστώσεως. (Ὅρα Παράρτημα).

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ δανείου 25 ἑκατομμυρίων. (Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ Ἀντιπρόεδρος κ. Συνοδινός).

§90Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ, κύριοι, ἐγένετο γνωστόν, ὅτι ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου θὰ γίνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ εἴπω δύο λέξεις διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου. Τὸ προκείμενον νομοσχέδιον σχετίζεται μὲ τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἀκολουθεῖ καὶ προτίθεται, ὡς φαίνεται, νὰ ἐξακολουθήσῃ. Προκειμένης τῆς πολιτικῆς συζητήσεως, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα δὲν ἐνόμισα καλὸν νὰ λάβω μέρος, καθόσον παρετήρησα, ὅτι ἡ συζήτησις ἡνώθη μὲ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, τὸ ὁποῖον ζήτημα μᾶς ἀπεμάκρυνεν ἐντελῶς καὶ ἀπὸ τὸν σκοπὸν καὶ ἀπὸ τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον οἱ πάντες προεθέμεθα, ἤτοι νὰ λάβωμεν γνῶσιν τῆς παρούσης καταστάσεως καὶ νὰ ἐκθέσωμεν ἕκαστος ἄνευ κομματισμοῦ καὶ εἰλικρινῶς τὴν γνώμην του περὶ τῆς κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην κρισίμου περιστάσεως. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ συζήτησις ἐκείνη ἔλαβε τοιαύτας διαστάσεις, καὶ τοιοῦτος κομματικὸς ἐρεθισμὸς ἐπεκράτησε κατὰ τὰς συζητήσεις ἐκείνας, ὥστε ἐνόμισα καθῆκόν μου, δύναμαι νὰ εἴπω, ν’ ἀπόσχω, ἐπιφυλαττόμενος κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ δανείου τούτου νὰ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος, τὸ ὁποῖον θεωρῶ τὸ σπουδαιότερον τῆς παρούσης ἐποχῆς. Προκειμένου νὰ σκεφθῶμεν περὶ ἐνεργείας, ἐνθυμοῦμαι τὴν ἐποχὴν τοῦ 1880. Κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ ἔτους ἐκείνου ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Τριφυλίας καὶ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐκήρυττε μίαν ἑσπέραν, ὅτι ἡ ὑποχώρησις εἶναι αὐτοκτονία, ὅτι πρέπει διὰ παντὸς μέσου νὰ ἐνεργήσωμεν καὶ ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ δάνειον τῶν 120 ἑκατομμυρίων, διότι ἡ ὀπισθοχώρησις εἶναι αὐτοκτονία. Τὴν ἑσπέραν ἐκείνην τὸν διεδέχθην εἰς τὸ βῆμα καὶ διὰ μακρῶν ἐξέθεσα τὴν ἰδέαν μου περὶ τῆς ἐνεργείας ἐκείνης· ὀφείλω νὰ εἶμαι συνεπὴς πρὸς τὸν ἑαυτόν μου καὶ μὲ ὀλίγας λέξεις θὰ σᾶς εἴπω τὴν βάσιν καὶ τοὺς λόγους, δι’ ὧν ἀντέκρουσα τότε τὴν γνώμην τοῦ κ. Σωτηροπούλου. Ἐγώ, κύριοι, προκειμένου περὶ τοιαύτης ἐνεργείας, δὲν περιορίζω τὴν ἐνέργειαν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὰ ὅρια, εἰς τὰ ὁποῖα δύναται εἴτε ἐν πρωτόκολλον εἴτε μία συνθήκη νὰ διατυπώσῃ. Ὅταν ἔλθῃ ἡ στιγμὴ ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀποφασίσῃ νὰ ἐνεργήσῃ σπουδαίως, πρέπει, κύριοι, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὁλόκληρον τὸ ζήτημα τοῦ Ἑλληνισμοῦ· πρέπει νὰ ἐνεργήσῃ διὰ τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον πρὸ τόσου καιροῦ ἐργάζεται καὶ προπαρασκευάζεται. Ἑπομένως ὁ ἀγὼν εἶναι τοιοῦτος, ὥστε πρέπει νὰ σκεφθῶμεν, ἐὰν διατελῶμεν εἰς τὰς περιστάσεις, εἰς ἃς πρέπει νὰ εἴμεθα διὰ νὰ ἐνεργήσωμεν. Ἡ θέσις τῶν ἐν Τουρκίᾳ Ἑλλήνων, οἱ δεσμοὶ, μεθ’ ὧν συνδεόμεθα πρὸς αὐτοὺς, μᾶς ἐπιβάλλουσι νὰ μὴ σκεπτώμεθα μόνον περὶ τῆς μικρᾶς ἐκτάσεως τῶν ἰδικῶν μας ὁρίων, ἀλλὰ καθ’ ἣν στιγμὴν δι’ ἑνὸς κινήματός μας θὰ ἐκθέσωμεν ἐκείνους εἰς τὰς συνεπείας τῆς ἐχθρικῆς θέσεως, εἰς ἣν ὁ κυρίαρχος θέλει εὑρεθῆ ἀπέναντι τῶν ὑπηκόων του, ὀφείλομεν νὰ τοὺς δώσωμεν χεῖρα βοηθείας διὰ νὰ ἀποσείσωσι τὸν ζυγόν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐὰν ἐπειθόμην ἐκ τῶν γεγονότων καὶ τῶν περιστάσεων, ὅτι θὰ ἔχωμεν τοιαῦτα ἀποτελέσματα, πρῶτος ἐγὼ ἤθελον ὑψώσει τὴν σημαίαν τοῦ πολέμου, πρῶτος ἐγὼ ἤθελον δώσει τὴν χεῖρα εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν εὐγενῆ ἰδέαν, ὅτι πρέπει νὰ ἐνεργήσωσιν οἱ Ἕλληνες πρὸς ἀπελευθέρωσιν τῶν δούλων ἀδελφῶν. Ἀλλὰ καὶ μὲ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα διαθέτομεν σήμερον — καὶ ὁμολογῶ, ὅτι τὰ μέσα ταῦτα εἶναι ἀνώτερα παρά ποτε ἄλλοτε, διότι εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν ἡ Ἑλλὰς παρέταξε στρατὸν συντεταγμένον καὶ προκαλέσαντα τὴν προσοχὴν ὄχι μόνον τῆς Τουρκίας, ἀλλὰ καὶ τῶν ξένων, εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν συνετάξαμεν ἀξιόμαχον ναυτικόν — ἀλλὰ καὶ μὲ ὅλην αὐτὴν τὴν δύναμιν δὲν πείθομαι, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐνεργήσωμεν πρὸς τὸν σκοπὸν ἐκεῖνον, δηλαδὴ νὰ δώσωμεν τὴν συνδρομήν μας εἰς τὴν Μακεδονίαν, ἡ ὁποία θὰ εὑρεθῇ εἰς φοβεροὺς περισπασμοὺς, διότι θὰ εὑρεθῇ καὶ ἀπέναντι τῶν ἐχθρῶν, καὶ ἀπέναντι τῶν γειτόνων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ζητοῦσι νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ νὰ καταπνίξουν τὸν Ἑλληνισμόν. Ὁ ἀγὼν αὐτὸς λοιπὸν θέλει ἔχει μεγάλας, μεγίστας συνεπείας ἀπέναντι τῶν δούλων ἀδελφῶν. Οἱ Κρῆτες εἰς τοιοῦτον ἄκουσμα θὰ ὑψώσωσι τὴν σημαίαν τῆς ἐλευθερίας ἀμέσως· πρέπει λοιπὸν νὰ σκεφθῶμεν ἂν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ δώσωμεν βοήθειαν εἰς τὴν Κρήτην, ἢ μήπως περιστάσεις δυστυχεῖς μᾶς ἐμποδίσωσι νὰ ἐκτελέσωμεν τὸ καθῆκον αὐτό. Καὶ ἂν, κύριοι, ἐν τῇ ἐκτιμήσει ταύτῃ πειθώμεθα, ὅτι δὲν δύναται νὰ εἶνε ἀποτελεσματικὸς ὁ ἀγών, νομίζετε, ὅτι εἶναι ἔγκλημα καὶ ὄνειδος ἐθνικὸν, ὡς τὸ ὠνόμασαν, νὰ σταματήσωμεν καὶ ἐπιζητήσωμεν τὴν κατάλληλον εὐκαιρίαν; Αὐτὰς τὰς σκέψεις ὑπέβαλον καὶ τότε πρὸς ἀπάντησιν τοῦ κ. Σωτηροπούλου καὶ δύναμαι νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὁ τότε ἀείμνηστος Πρωθυπουργὸς κατελθόντα ἐκ τοῦ βήματος μοῦ ἔσφιξε τὴν χεῖρα καὶ μὲ εἶπεν, ὅτι μὲ συγχαίρει διὰ τὴν ὁμιλίαν μου. Τὸν ἠκολούθησα ἔκτοτε μέχρις ὅτου ἐλύθη τὸ ζήτημα, καὶ ἐπικαλοῦμαι μάρτυρα τὸν εὐγενῆ υἱόν του πόσας νύκτας εἰργάσθην μετ’ αὐτοῦ διὰ τὴν λύσιν, ἥτις ἐπῆλθε, καὶ δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι εἶμαι λίαν εὐχαριστημένος, διότι κατωρθώσαμεν νὰ προφυλάξωμεν τοὺς ἀδελφοὺς ἡμῶν ἀπὸ τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους ἤθελον διατρέξει. Ὁ ἀοίδιμος Κουμουνδοῦρος ἠδύνατο νὰ κάμῃ τὸν πόλεμον ὡς καὶ σήμερον ζητοῦσι, δὲν τὸν ἔκαμεν ὅμως διὰ τὸν προεκτεθέντα λόγον. Ποῦ ἀφίνετε τοὺς Μακεδόνας, τοὺς Κρῆτας, τοὺς Ἠπειρώτας, τοὺς Νησιώτας, αὐτὸ ἔλεγε πρὸς ὑπεράσπισιν τῆς ἰδέας του, καὶ τὴν τελευταίαν νύκτα, καθ’ ἣν ἐπρόκειτο νὰ ἀποφασίσῃ, τὸν εὗρον στενοχωρημένον, ἔχοντα ἀπείρους ἀνωνύμους ἀπειλητικὰς ἐπιστολάς. Τὴν πρωΐαν τὸν συνώδευσα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ ἀφοῦ ἔδωκε τὴν ἀπάντησιν εἰς τοὺς Πρέσβεις, μὲ εἶπε δακρυῤῥοῶν· «Εἴθε ὁ Ὕψιστος νὰ μὲ ἀξιώσῃ νὰ πράξω καὶ ἑτέραν πρᾶξιν ὁμοίαν ὑπὲρ τῆς Πατρίδος μου». Λοιπὸν δὲν πρέπει ν’ ἀποφασίσωμεν νὰ δράσωμεν, χωρὶς νὰ ἐκτιμήσωμεν τὰς περιστάσεις, τὰς ὁποίας δὲν θεωρῶ σήμερον εὐνοϊκάς. Μόλα ταῦτα ἐπειδὴ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐκτιμήσῃ τὰς περιστάσεις ὅπως πρέπει, θεωρεῖ δὲ χρήσιμα τὰ μέσα, ἃ ὑπέβαλε, θέλω δώσει τὴν ψῆφόν μου μετὰ τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκα.

§91ΜΑΥΡΟΚΕΦΑΛΟΣ. Ἐξ ἀρχῆς τῆς ἐκτάκτου Συνόδου τοῦ παρελθόντος Ὀκτωβρίου ἐκηρύχθην ἐναντίος εἰς πάντα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις προέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν, διότι εἶχον σχηματίσει τὴν πεποίθησιν, ὅτι πάντα ταῦτα δὲν ἦτο εὔκολον νὰ φέρωσιν εἰς ἀποτελέσματα εὐάρεστα καὶ ἀνάλογα τῶν θυσιῶν, εἰς ἃς ἐκαλεῖτο τὸ ἔθνος. Ἐφρόνουν καὶ ὑπεστήριζα, ὅτι ἡ σπασμωδικὴ πολιτική, τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦμεν, ῥυμουλκουμένη ἀπὸ τὰς κραυγὰς τῶν ἀγυιῶν, θὰ ἐξώθει τὸ Κράτος εἰς τὸν κρημνὸν καὶ θὰ ἐπέφερε τὴν οἰκονομικὴν καταστροφὴν καὶ τὴν ἐξάντλησιν τῆς Χώρας. Διὰ τοῦτο, ἅμα ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς κατέθεσεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰς συμβάσεις μετὰ τῶν Τραπεζῶν περὶ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, εἶπον πρὸς αὐτόν, ὅτι ἀφ’ ἧς ἔθεσε τὰς ὑπογραφάς του ὑπὸ τὰς συμβάσεις, ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης θὰ χρονολογηθῇ ἡ οἰκονομικὴ καταστροφὴ τοῦ Κράτους. Νῦν προσθέτω καὶ ἡ πολιτική, διότι δύσκολον εἶνε, ὅταν ἔθνος τι πάθῃ οἰκονομικῶς, νὰ μὴ αἰσθανθῇ καὶ τὰς συνεπείας πολιτικῶς. Ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός, δικαιολογῶν τὰς συμβάσεις, εἶπεν, ὅτι ἀνεγνώριζε τὰ βλαβερὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ διὰ τοῦτο θὰ προσπαθήσει νὰ μειώσῃ ταῦτα ὅσῳ τὸ δυνατόν, ἀλλ’ ὅτι εὑρέθη ἐν τῇ σιδηρᾷ ἀνάγκῃ νὰ κάμῃ χρῆσιν, διότι δὲν εἶχε χρήματα καὶ πόθεν νὰ κόψῃ ταῦτα ἀπὸ τὸν τοῖχον; Ἀπὸ τὸν τοῖχον βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὰ κόψῃ καὶ ὑπεχρεώθη νὰ καταφύγῃ εἰς τὸ χρεωκόπον ἐργοστάσιον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἐν τούτοις, καίτοι διεβεβαίωσεν ὅτι θὰ προσεπάθει νὰ ἐλαττώσῃ τὰ κακὰ τῆς ἀναγκαστικῆς, περιορίζων ὅσῳ τὸ δυνατὸν πλειότερον τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ γραμματίων, δὲν εἶχε πολὺ προχωρήσει εἰς τὰς ἐργασίας της ἡ Βουλή, ὅτε καὶ νέας συμβάσεις μετὰ τῶν Τραπεζῶν ὑπέβαλε καὶ ἄλλο δάνειον ἐζήτησε νὰ τῷ χορηγηθῇ ἡ ἄδεια ἵνα συνομολογήσῃ, ἅτινα ἡ πλειονοψηφία δὲν ἐδίστασε νὰ ἐπιψηφίσῃ. Πάντα τὰ δάνεια ταῦτα ηὔξησαν τὸν ἀριθμὸν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων εἰς μέγα ποσὸν καὶ ἐπήνεγκον τὴν ἐπὶ 25 τοῖς ἑκατὸν ὑπερτίμησιν τοῦ χρυσοῦ. Παρετηρήθη τότε πρὸς τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν, ὅτι τὰ ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ δάνεια ταῦτα καὶ ἡ χρηματικὴ δυσχέρεια, ἣν θὰ ἐπέφερον, θὰ ἐγίνοντο σπουδαῖον καὶ ἀνυπέρβλητον πρόσκομμα εἰς τὴν συνομολόγησιν μεταλλικοῦ δανείου, τοῦ ὁποίου εἶχεν ἀπαραίτητον ἀνάγκην διὰ νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὰς πομπώδεις ἐπαγγελίας τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἀπὸ τῶν συμβάντων τῆς Φιλιππουπόλεως εἶχεν ἐγκαινίσει καὶ διὰ τῆς ὁποίας ἤλπιζεν ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος θ’ ἀπελάμβανεν ὅ,τι δὲν εἶχε κατορθώσει πρὸ πεντηκονταετίας. Ἀλλ’ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, διὰ νὰ μὴ προσβάλῃ τὸ ἀλάνθαστον αὐτοῦ, δὲν ἔδιδε προσοχὴν εἰς τὰς παρατηρήσεις καὶ ἐβάδιζεν ἀγερώχως τὴν ὁδὸν, ἥτις ἐνόμιζεν, ὅτι θὰ ἤγαγεν αὐτὸν καὶ εἰς πολιτικοὺς καὶ εἰς οἰκονομικοὺς θριάμβους. Ἀτυχῶς αἱ προσδοκίαι του διεψεύσθησαν. Ἀντὶ τῶν μεταλλικῶν δανείων, ἅτινα ἤλπιζε νὰ ἔχῃ ἄφθονα, καὶ τῶν εὐνοϊκῶν ἀποτελεσμάτων τῆς πολιτικῆς του, διὰ τὰ ὁποῖα θὰ ἦτο ὑπερήφανος ὁ Ἑλληνισμὸς, ὑπεχρεώθη νὰ καλέσῃ πάλιν τὴν Βουλὴν εἰς Ἀθήνας διὰ νὰ ζητήσῃ ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν ἄδειαν, ἵνα συνομολογήσῃ καὶ ἄλλο δάνειον ἐκ τοῦ ἀκενώτου χαρτοκοπείου τῆς ἀναγκαστικῆς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὴν ἐπιψήφισιν νομοσχεδίων διὰ νὰ χύσῃ βαθμοφόρους, ἐπὶ προσδοκίᾳ ν’ ἀποκτήσῃ διὰ τούτων ὅ,τι δὲν ἐδυνήθη νὰ λάβῃ μέχρι τοῦδε διὰ τῆς πολιτικῆς του. Δὲν εἶνε καιρὸς νὰ ἐξετάσωμεν κατὰ πόσον διὰ τῶν ζητουμένων μέτρων θὰ καταστῇ ἡ Κυβέρνησις ἱκανὴ νὰ ἐπιχειρήσῃ τὸ μέγα ἔργον, εἰς ὃ τὴν ὠθοῦσιν οἱ ζωηρότεροι τῶν πατριωτῶν. Κατὰ τὴν ἐγερθεῖσαν πολιτικὴν συζήτησιν πολλὰ ἐλέχθησαν καὶ ἕκαστος ἐσχημάτισε τὴν πεποίθησίν του. Μολονότι δὲ ὁ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς διεβεβαίωσεν, ὅτι ἐπαρκὴς εἶνε ἡ ὑπάρχουσα δύναμις, οὐχ ἧττον οἱ δισταγμοὶ δὲν ἐξηλείφθησαν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται νῦν περὶ τούτου, εἰμὴ περὶ τοῦ ἐξ 25 ἑκατομμυρίων δανείου, τὸ ὁποῖον ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ συμπληρώσῃ τάχα τὰς χρηματικὰς αὐτῆς ἀνάγκας. Ἐξετάζοντες τὸ δάνειον τοῦτο, εὑρίσκομεν ὅτι πραγματικὸν μόνον 15 ἑκατομμυρίων εἶνε, ἀφοῦ ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν 25 ἀφαιρέσωμεν τὴν ἐπὶ 40 τοῖς ἑκατὸν διαφορὰν τοῦ χρυσοῦ, ἥτις θὰ ἐπέλθῃ ἀναποφεύκτως, ἐὰν τὸ δάνειον ψηφισθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς. Πλὴν εἶνε δυνατὸν μόνον διὰ 15 ἑκατομμυρίων νὰ συμπληρωθῶσιν αἱ προπαρασκευαὶ τῆς Χώρας καὶ νὰ ἐπιδοθῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ μέγα ἔργον, τὸ ὁποῖον νομίζει ὅτι ἐκλήθη νὰ πραγματοποιήσῃ; Φρονῶ, ὅτι τὸ χρηματικὸν τοῦτο ποσὸν εἶνε ἀνεπαρκές. Πλὴν ἐὰν οἱ ἁρμόδιοι τὸ εὑρίσκουσιν ἀρκετὸν, διατί δὲν ἐζήτησαν νὰ εὕρωσι μεταλλικὸν δάνειον, προκειμένου διὰ τόσον μικρὸν ποσὸν, ἀλλὰ πάλιν κατέφυγαν εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἥτις διαρκῶς ἐπιτεινομένη, ἔφθασεν ἤδη εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε ἡ κοινωνία ὑπερμέτρως αἰσθάνεται τὰς ὀλεθρίας αὐτῆς συνεπείας; Διὰ τοῦ νέου δανείου τὰ ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ γραμμάτια τοῦ χαρτοκοπείου θ’ ἀναβιβασθῶσιν εἰς 117 ἑκατομμύρια δραχμῶν, ἐκτὸς τῶν 60, τὰ ὁποῖα αἱ Τράπεζαι ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ κυκλοφορῶσιν. Ὁ χάρτινος οὗτος ὄγκος, ὅστις ἀνυψώθη εἰς πυραμίδα πρὸς δόξαν τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν διαχειρίσεως, θὰ φέρῃ μεγάλην ὑποτίμησιν τῶν γραμματίων. Ἡ ἀξία τῶν εἰσαγομένων προϊόντων καὶ ἐμπορευμάτων θ’ ἀναβιβασθῇ σπουδαίως, ὁ δὲ πτωχὸς λαὸς θὰ πληρόνῃ εἰς τὴν κατανάλωσίν του φοβερὰν διαφορὰν, ἥτις θὰ ἐπιβαρύνῃ αὐτὸν τοσοῦτον, ὅσον δὲν ἤθελε τὸν ἐπιβαρύνει φορολογία ἐξ 80 ἑκατομμυρίων ἐπὶ πλέον ἐκείνης, ἣν πρὸ ἑνὸς ἔτους ἐπλήρονε. Σᾶς βεβαιῶ, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πόθεν ἡ ἐνέργεια αὕτη τῆς Κυβερνήσεως. Λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀστοχίαν τῶν προτεινομένων μέτρων, θὰ ὑπελάμβανον ὅτι πόλεμος διεξάγεται κατὰ τοῦ λαοῦ. Πλὴν βεβαίως τοῦτο δὲν εἶνε δυνατὸν, διότι οὐδένα λόγον ἔχει ἡ Κυβέρνησις ἵνα δυσανασχετῇ κατ’ ἐκείνου, ὅστις ἀνεβίβασεν αὐτὴν τόσῳ θριαμβευτικῶς ἐπὶ τὴν Ἀρχήν. Πείθομαι λοιπὸν ὅτι διαρκὴς ἀδεξιότης παρακολουθεῖ πάσας τὰς ἀποφάσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις, ἀπὸ σφάλματος εἰς σφάλμα μεταπίπτουσα, θὰ καταντήσῃ εἰς τὸ ἀπροχώρητον. Νομίζω, ὅτι προέβημεν ἀρκετὰ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ ταύτης καὶ ὅτι θὰ ἦτο τέλος πάντων καιρὸς νὰ τεθῇ φραγμὸς εἰς τὴν ἐκστρατείαν, τὴν ὁποίαν ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Σεπτεμβρίου ἡ Κυβέρνησις ἐπεχείρησε κατὰ τοῦ ἀτυχοῦς Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἡ ἐκστρατεία αὕτη, καταπονήσασα τὴν Χώραν, ἐξήντλησε τὴν κοινωνίαν καὶ κατήνεγκε τὸ τελευταῖον τραῦμα κατὰ τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως. Ἡ παραγωγὴ ἐπαισθητῶς ἐμειώθη, τὸ ἐμπόριον ἐνεκρώθη, ἡ πίστις ἐξέλιπεν, αἱ συναλλαγαὶ διεκόπησαν, τὰ εἰσοδήματα τοῦ Δημοσίου ἐμηδενίσθησαν. Ἡ Βουλὴ καθῆκον ἔχει νὰ σκεφθῇ σοβαρῶς πρὶν ἀποφασίσῃ, διότι τὸ νέον ζητούμενον ἐξ 25 ἑκατομμυρίων δάνειον θ’ ἀναστατώσῃ καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν κοινωνίαν καὶ θὰ συμπληρώσῃ τὸν ὄλεθρον. Ἡ Βουλὴ, ὅπως ἔπραξε μέχρι τοῦδε ἐπὶ πάντων τῶν προταθέντων μέτρων, ἐνδεχόμενον νὰ τὸ παραδεχθῇ, ἐγὼ ὅμως συνεπὴς εἰς τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ἀνέκαθεν ἐτήρησα, θέλω καταψηφίσει καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι τὸ θεωρῶ καταστρεπτικὸν διὰ τὴν Χώραν καὶ ὀλεθριώτατον διὰ τὸν πτωχὸν λαόν.

§92ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν τὴν πρώτην ἡμέραν συνηντήθημεν ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ, κατὰ τὴν παράκλησιν, τὴν ὁποίαν τῇ αἰτήσει ἡμῶν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἀπηύθυνε πρὸς τοὺς κ. Βουλευτὰς, ἐνόμισα ὅτι δὲν ἦτο ἀναγκαῖον νὰ ποιήσωμαι εἰς τὴν Βουλὴν ἀνακοίνωσίν τινα περὶ τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἐφαρμόζομεν· διότι ἡ Βουλὴ ἐγνώριζεν, ὅτι ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς ἐκτάκτου ταύτης Συνόδου καὶ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν ἠσπάσθημεν καὶ ἐφαρμόζομεν ἔκτοτε τὴν πολιτικὴν ταύτην, καὶ ἡ Βουλὴ ἐνέκρινε τὴν πολιτικὴν ἡμῶν, καὶ παρέσχεν εἰς ἡμᾶς τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἐζητήσαμεν παρ’ αὐτῆς διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν εἰρημένην πολιτικήν. Ἡ πολιτικὴ αὕτη δὲν εἶναι ἡ πολιτικὴ τῶν προσώπων, τῶν ἀποτελούντων τὸ Ὑπουργεῖον, ἀλλὰ εἶναι πολιτικὴ τοῦ ἔθνους, τοῦ ὁποίου μέλη ὡσαύτως εἶναι τὰ πρόσωπα, τὰ ἀποτελοῦντα τὸ Ὑπουργεῖον· ἑπομένως δὲν ἐπεβάλομεν ἡμεῖς εἰς τὸ ἔθνος τὴν πολιτικὴν ταύτην, οὐδὲ ἐπιβάλλομεν αὐτὴν εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν ἐφαρμόζομεν, ἦτο ἡ μόνη ἡ ὁποία ἐτέθη ὑπ’ ὄψιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὡς ἐξ ἐνστίκτου μετὰ τὰ συμβάντα, τὰ λαβόντα χώραν ἐν Φιλιππουπόλει, ταύτην δὲ ἅπας ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔκρινε κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην ὡς τὴν μόνην τὴν ὁποίαν ἠδύνατο νὰ ἀκολουθήσῃ. Ὀφείλω νὰ μὴ παραλίπω ἔντιμον ἐξαίρεσιν ὑπὲρ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἰθάκης συναδέλφου, διότι οὗτος κατὰ τὴν πρώτην περίοδον τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐκτάκτου ταύτης Συνόδου ἀνεπιφυλάκτως ἐδήλωσε τὴν ἑαυτοῦ γνώμην, καθ’ ἣν ἐκρίνετο ἐπιζήμιον νὰ μετέλθῃ τὸ Κράτος οἵαν μετῆλθε μέχρι σήμερον πολιτικήν. Ἑπομένως ἀκούσας σήμερον αὐτοῦ, ὁμολογῶ, ὅτι εὗρον αὐτὸν σύμφωνον καὶ συνεπῆ πρὸς ὅσα τότε συνεβούλευσε πρὸς τὴν Βουλήν. Περιωρίσθην δὲ, ὅταν τὴν πρώτην ἡμέραν συνηντήθημεν ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ, νὰ ποιήσωμαι εἰς τὴν Βουλὴν γνωστὴν τὴν αἰτίαν, δι’ ἣν ἐζητήσαμεν νὰ κληθῶσιν οἱ κύριοι Βουλευταὶ καὶ νὰ καταλίπωσι τὰ ἔργα των καὶ νὰ ἔλθωσιν εἰς Ἀθήνας. Οὐδὲν δὲ εἴχομεν νὰ εἴπωμεν περὶ τῆς πολιτικῆς, διότι τὴν πολιτικὴν ταύτην ἐφαρμόζομεν ἐν γνώσει τῆς Βουλῆς. Εἶπον ἐν ἄλλῃ τινὶ συνεδριάσει τινὰ, ἀπαντῶν εἰς αἰτιάσεις, ἀπευθυνθείσας κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὅσα εἶπον παρεξηγήθησαν καὶ διεστράφησαν, καὶ ἐν τοῖς λόγοις μου ἐκείνοις ἀνεζητήθησαν ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα οἱ ἀγορεύσαντες ἠθέλησαν νὰ στρέψωσι καθ’ ἡμῶν τῶν ὑπευθύνων Ὑπουργῶν. Εἶπον ὅτι προεβλέπομεν ὅτι ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ ἀπευθύνωμεν τὴν παράκλησιν ταύτην εἰς τοὺς κ. Βουλευτὰς, καὶ μᾶς ἐπέκριναν ἀδυσωπήτως καὶ αὐστηρῶς καὶ μᾶς ἠρώτησαν διατί, ἀφοῦ ἐνομίζετε ὅτι ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ λάβητε τὰς ἀνάγκας δι’ ἃς ἐζητήσατε νὰ ἐπανέλθωσιν οἱ κ. κ. Βουλευταὶ, διατί δὲν προεβλέπατε ἀπὸ τοῦ χρόνου ἐκείνου, καὶ δὲν ἐζητεῖτε ἔκτοτε παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ ψηφίσῃ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα σήμερον προβάλλονται; Ἴσως λησμονοῦσιν οἱ κύριοι ὅτι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐζητήσαμεν παρὰ τῆς Βουλῆς κατὰ τὸ πρῶτον στάδιον τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐκτάκτου ταύτης Συνόδου, ἦσαν τὰ πλεῖστα μὲν ἀνάλογα τῶν ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας τότε καθεωρῶμεν, τινῶν δὲ ἡ ἐκτέλεσις καὶ ἡ πραγματοποίησις δὲν ἤρτητο παντάπασιν ἐκ τῆς θελήσεως ἡμῶν. Κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον ἐζητήσαμεν μὲν παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν συμβάσεων, τὰς ὁποίας εἴχομεν συνομολογήσει μετὰ τῶν τριῶν Τραπεζῶν, περὶ δανείου ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, ἀλλὰ ἐζητήσαμεν συγχρόνως καὶ τὴν ἄδειαν νὰ ἐκδώσωμεν ἢ νὰ συνομολογήσωμεν δάνειον ἑκατὸν ἑκατομμυρίων εἰς χρυσόν. Ἂν τὸ δάνειον τοῦτο κατωρθοῦμεν νὰ ἐκδώσωμεν ἢ νὰ συνομολογήσωμεν μέχρι τοῦδε, βεβαίως δὲν ἠθέλομεν ἔχει ἀνάγκην τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον σήμερον προβάλλομεν εἰς τὴν Βουλήν, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ζητοῦμεν παρ’ αὐτῆς τὴν ἄδειαν νὰ αὐξήσωμεν τὸ ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ χρέος τοῦ δημοσίου ταμείου εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια κατὰ 25 ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ προεβλέπομεν τότε, ὅτι ἐνδεχόμενον ἦτο νὰ μὴ δυνηθῶμεν νὰ ἐκδώσωμεν ἢ νὰ συνομολογήσωμεν τὸ δάνειον εἰς μεταλλικὸν, ἐνομίζομεν δὲ, ὅτι, καίτοι προβλέποντες τοῦτο ὡς μὴ ἀδύνατον, δὲν ἔπρεπεν ἀπὸ τοῦ χρόνου ἐκείνου νὰ ζητήσωμεν εὐρεῖαν καὶ μεγάλην ἄδειαν διὰ νὰ αὐξήσωμεν εἰς ποσὸν ὑπέρτερον τῶν ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας ἡ ἐποχὴ ἐκείνη ἐνεδείκνυε τὸ ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ δάνειον εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἀπὸ τὰς Τραπέζας. Ἀλλὰ σήμερον ἀφοῦ δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ ἐκδοθῇ τὸ δάνειον τῶν ἑκατὸν ἑκατομμυρίων ἢ νὰ συνομολογηθῇ, εἰ καὶ ἐγένετο ἔναρξις ὁμιλιῶν καὶ συνεννοήσεων περὶ τούτου, ἐνομίσαμεν ὅτι, ὀφείλοντες νὰ ἐξακολουθῶμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν αὐτὴν πολιτικὴν, ὅτι ὠφείλαμεν συγχρόνως νὰ προβλέψωμεν καὶ περὶ τῆς περιπτώσεως ἐκείνης, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ συνεννοήσεις καὶ συνομιλίαι περὶ τοῦ δανείου εἰς μεταλλικὸν δὲν ἤθελον καταλήξει εἰς ἀποτέλεσμα, καὶ ἑπομένως ἐνδεχόμενον ἦτο νὰ μὴ ἐκδοθῇ ἢ συνομολογηθῇ τὸ δάνειον τῶν ἑκατὸν ἑκατομμυρίων. Ἦτον τάχα διὰ τοῦτο ἔλλειψις προνοίας, τὴν ὁποίαν ὡς κυβερνῆται ὠφείλαμεν νὰ λάβωμεν, καὶ διὰ τοῦτο ἐπελάβοντο αὐτοῦ ἵνα εἴπωσιν ὅσα καθ’ ἡμῶν ἐξετόξευσαν; Ἐὰν κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον αἱ πολιτικαὶ περιστάσεις, τὰς ὁποίας ἡ Ἑλλὰς δὲν διηύθυνεν οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ διευθύνῃ, διηύθυνε δὲ, εἴτε ἡ φορὰ τῶν πολιτικῶν πραγμάτων, εἴτε ἡ θέλησις τῶν ἰσχυροτέρων τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, κατ’ ἐκείνην, λέγω, τὴν ἐποχὴν αἱ ἐνέργειαι τῶν παρασκευῶν τῆς Χώρας δὲν ἠδύναντο νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἀναγκαῖαι τοσοῦτον, ὥστε νὰ γένηται ἀνάγκη τῆς συγκλήσεως καὶ τῶν δύο ἡλικιῶν, αἵτινες συνεκλήθησαν ἤδη, ὡς δὲν ἠδύναντο νὰ κριθῶσιν ἀναγκαῖα καὶ τὶς οἶδε ποῖα ἄλλα μέτρα, ἑπομένως δὲν ἦτο δυνατὸν τότε νὰ παρασταθῇ ἡ ἔλλειψις τῶν στελεχῶν, τῶν ὁποίων τὴν πλήρωσιν ζητοῦμεν διὰ τῶν νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα προεβάλαμεν. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο τὸ μετεχειρίσθησαν ὡσαύτως, ἵνα ἀντλήσωσιν ἐξ αὐτοῦ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα νὰ ἐπιῤῥίψωσι καθ’ ἡμῶν. Ὁμολογῶ ὅμως, ὅτι, μολονότι ἡ ἀνάγκη ἵνα συνέλθητε καὶ ἐξακολουθήσητε τὰς ἐργασίας σας ἦτο τοσοῦτον ἐπιτακτικὴ, ὡς καθιστῶσιν ἡμῖν κατάδηλον ὅσα σᾶς ἐξέθηκα περὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ δανείου καὶ περὶ τῶν νομοσχεδίων περὶ δημιουργίας στελεχῶν, δὲν σᾶς κρύπτω, ὅτι ἐνομίζομεν προσέτι, ἐκτὸς τοῦ λόγου τούτου τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος νομοσχεδίων, ὅτι εἴχομεν καθῆκον νὰ παρακαλέσωμεν τοὺς κ. βουλευτὰς διὰ νὰ συνέλθωσιν ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ. Ὅταν τὰ ἔθνη χαράσσωσι πολιτικὴν τοσοῦτον ἐπηρεάζουσαν τὸ ἐνεστὼς καὶ τὸ μέλλον αὐτῶν, οἱ κυβερνῶντες δὲν εἶναι δικαιολογημένοι νὰ σκέπτωνται πῶς νὰ παρασύρωσι τὰ ἔθνη ὄπισθεν τῆς γνώμης αὑτῶν. Πρέπει δὲ νὰ παρέχωσι πᾶσαν εὐκαιρίαν εἰς αὐτὰ, διὰ νὰ κρίνωσιν ἐπὶ τῶν περιστάσεων καὶ ν’ ἀποφαίνωνται πεφωτισμένην τὴν ἰδίαν αὐτῶν γνώμην. Ὅταν πρόκειται περὶ πολιτικῆς, ἡ ὁποία κανονίζει ἀληθῶς τὰς τύχας τοῦ ἔθνους, δὲν εἶναι εἰς οὐδένα ἐπιτετραμμένον νὰ ἐπηρεάσῃ αὐτὴν, διότι τὴν πολιτικὴν ταύτην πρέπει νὰ ἀσπάζηται ἡ γνώμη τοῦ ἔθνους καὶ οὐχὶ μόνη τῶν ἀτόμων ἡ γνώμη, τῶν κυβερνώντων τὴν Χώραν. Λοιπὸν ἡμεῖς, συγκαλέσαντες ὑμᾶς ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ, ἐνομίσαμεν ὅτι θέλομεν χρησιμοποιήσει τὴν παρουσίαν τῆς Βουλῆς καὶ πρὸς τοῦτον τὸν σκοπὸν, διότι ἠθέλομεν δώσει τὴν εὐκαιρίαν εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους ν’ ἀποφανθῶσιν αὖθις περὶ τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν τὸ ἔθνος ὀφείλει ν’ ἀκολουθήσῃ. Ὅλα δὲ αὐτὰ ἐνδεικνύουσι τὸν ἰσχυρισμόν μου. Ἡ προηγηθεῖσα ἔκφρασις τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθημεν νὰ ἐφαρμόσωμεν, ὑπῆρξεν ἐν χρόνῳ καθ’ ὃν πᾶσα Ἑλληνικὴ καρδία εἶχε συγκινηθῆ, ἐν χρόνῳ, κατὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἦτο γνωστὴ ἡ πρόοδος τῶν συμβεβηκότων, διὰ τῆς πολιτικῆς δὲ ταύτης προετίθετο τὸ ἔθνος νὰ προβῇ εἰς ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ ἐξασφαλίσωσι τὴν τύχην αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐν τῷ παρόντι χρόνῳ καὶ τὰ συμβεβηκότα ἐξελίχθησαν ἀρκούντως καὶ τοῦ ἔθνους ἡ πρώτη συγκίνησις παρῆλθε, καὶ δύναται ψυχρῶς νὰ σκεφθῇ καὶ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἐφαρμόζομεν. Ἡμεῖς δὲν προτιθέμεθα νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὴν πολιτικὴν ταύτην, ἀλλὰ παρακαλοῦντες τοὺς βουλευτὰς νὰ σκεφθῶσιν ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἐπροτείναμεν εἰς αὑτοὺς, ἐδίδομεν εἰς αὐτοὺς τὴν εὐκαιρίαν ν’ ἀποφανθῶσι, καὶ ἐὰν μὲν ἡ ψῆφος αὐτῶν ἦτο ὑπὲρ τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἐφαρμόζομεν, ἠθέλαμεν ἀντλήσει μεγίστην δύναμιν, ἠθέλαμεν δ’ εὑρεθῆ ἕτοιμοι νὰ φροντίσωμεν, ὅσον εἶναι δυνατὸν πληρέστερα ἀνθρωπίνως, ὅπως ἐξακολουθήσωμεν ἐφαρμόζοντες αὐτήν. Ἀλλ’ ἐὰν τὸ ἔθνος δὲν ἤθελε νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἐφαρμόζοντες τὴν πολιτικὴν ταύτην καθίστατο εἰς αὐτὸ εὔκολον ν’ ἀποφανθῇ ὅτι θέλει νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν πολιτικὴν ταύτην, νὰ κληθῶσι δὲ εἰς τὴν Ἐξουσίαν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἦσαν πρόθυμοι νὰ ἐφαρμόσωσι τὴν ἄλλην πολιτικήν. Δὲν ἐπρόκειτο μόνον νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὸ ἡμέτερον συμφέρον τὸ ἀτομικὸν, δὲν ἐπρόκειτο νὰ καλύψωμεν τὴν ἡμετέραν εὐθύνην· ὡς ἄτομα ἔχομεν ἱκανὸν θάῤῥος ν’ ἀντιμετωπίσωμεν πᾶσαν εὐθύνην, ἀρκεῖ νὰ ἔχωμεν τὴν συνείδησιν ἡμῶν ἀναπεπαυμένην, ὅτι ἐξεπληρώσαμεν τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκον. Καὶ ἐὰν τυχὸν ἠθέλομεν ἀδικηθῆ, καὶ ἐὰν τυχὸν αἱ πράξεις μας ἤθελον κατακριθῆ, ὁποῖα καὶ ἂν ἤθελον εἶσθαι τὰ ἀποτελέσματα, μᾶς ἤρκει ἡ γαλήνη τῆς ἡμετέρας συνειδήσεως. Ἑπομένως δὲν ἠθελήσαμεν διὰ τοῦτο νὰ κρυβῶμεν ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ τὸ συμφέρον τῶν ἀτόμων εἶνε ἐλάχιστον, ἂς μεριμνῶσι τὰ ἄτομα περὶ τῆς τύχης αὐτῶν· ἀλλ’ ὅταν πρόκειται περὶ συμφερόντων τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς τύχης αὐτοῦ, ἐκεῖνοι, οἵτινες διαχειρίζονται τὴν ἐντολὴν αὐτοῦ, κυβερνῶντες, ἔχουσι βαρεῖαν εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους των καὶ δὲν πρέπει νὰ ἀφαιρῶσιν ἀπὸ τὰ ἔθνη τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκφέρωσιν ἐγκαίρως τὴν γνώμην των. Ἀλλὰ μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν τῶν νομοσχεδίων ἐπῆλθεν ἐπεισοδική τις πρότασις περὶ τῆς ἐνεργείας καὶ τῶν καθηκόντων ἡμῶν, ὅτι δὲν ἐξεπληρώσαμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν περὶ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος μᾶς ἐνεπιστεύθη. Ἑπομένως ἐλλείψεις, εἴτε πράγματι ὑπάρχουσαι, εἴτε ἐλλείψεις μηδόλως ὑπάρχουσαι, ἀπεδόθησαν εἰς τὴν ὀλιγωρίαν ἢ τὴν ἀβελτηρίαν ἡμῶν, καὶ παρεκάλουν διὰ τῆς προτάσεως ἐκείνης οἱ ταύτην προβαλόντες τὸ Κοινοβούλιον νὰ ἄρῃ τὴν ἐμπιστοσύνην ἀφ’ ἡμῶν. Μοὶ ἐφάνη τότε ὅτι ἔπρεπε νὰ τηρήσωμεν σιγὴν, νὰ ἀφήσωμεν ἀνεπηρέαστον τὴν Βουλὴν νὰ ἐξετάσῃ μόνη, νὰ ἀνεύρῃ μόνη τὰς ἐλλείψεις μας, καὶ ὅτι ὠφείλομεν ν’ ἀποφύγωμεν καὶ νὰ ἀπολογηθῶμεν ἐπὶ ταῦτα, διότι ἐνομίζομεν, ὅτι δὲν προσῆκεν εἰς ἡμᾶς νὰ ὑπερασπίσωμεν ἡμᾶς αὐτούς. Μοὶ ἐφαίνετο ὅτι ἤρκει νὰ χρησιμεύσῃ εἰς συνηγορίαν ἡμῶν συμβεβηκὸς, τὸ ὁποῖον πρώτην ἤδη φορὰν μετὰ τὸν Πελοποννησιακὸν ἐπὶ Περικλέους πόλεμον συνετελέσθη κατὰ τὴν κρίσιν ἡμῶν. Καὶ βεβαίως τὸ συμβεβηκὸς τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸν ἐνθουσιασμὸν, ὅστις κατέλαβε τὰς ψυχὰς τῆς Ἑλληνικῆς νεολαίας, καὶ βεβαίως τὸ συμβεβηκὸς τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Ἑλληνικὴ φυλὴ νὰ λησμονῇ τὰ πάντα, ὅταν πρόκειται νὰ δράμῃ πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ προορισμοῦ της. Τὸ συμβεβηκὸς τοῦτο ἤρκει νὰ χρησιμεύσῃ ὡς συνηγορία ἡμῶν τῶν Ὑπουργῶν, ἀπέναντι τῶν παρασταθεισῶν ἐλλείψεων περὶ τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν τῆς Χώρας. Καὶ εἶπον ὅτι πρώτην φορὰν συνετελέσθη ἐν Ἑλλάδι τὸ συμβεβηκὸς τοῦτο χάρις εἰς τὸν ἐνθουσιασμὸν τῆς Ἑλληνικῆς νεολαίας, καὶ τὸν πατριωτισμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Καὶ ἐποιησάμην ἐξαίρεσιν μόνον τὴν περίοδον τοῦ Πελοποννησιακοῦ πολέμου, διότι οὔτε ἐπὶ τῶν Μηδικῶν, οὔτε ἐπὶ τῶν Ῥωμαϊκῶν, οὔτε ἐπὶ τῶν Μακεδονικῶν, οὔτε ἐπὶ τῶν Ἐνετικῶν χρόνων, οὔτε κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς μεγάλης ἐπαναστάσεως ἡμῶν, οὔτε ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ βασιλείου ἐγένετό ποτε δυνατὸν ἡ κυανόλευκος τοῦ Ἔθνους σημαία νὰ σκεπάζῃ 77 χιλιάδας ἄνδρας μαχίμους, καὶ ὁ στρατὸς οὗτος τῶν 77 χιλιάδων νὰ εἶνε λίαν πιθανὸν ὅτι θέλει ἀναβιβασθῆ εἰς ἀριθμὸν ἀνώτερον τῶν 110 χιλιάδων. Ποίαν ὑπεράσπισιν ν’ ἀναλάβωμεν ὑπὲρ ἡμῶν αὐτῶν διὰ τὰς ἐλλείψεις, τὰς ὁποίας ἐνέκριναν νὰ προβάλωσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὡς ὑπαρχούσας περὶ τὰς στρατιωτικὰς παρασκευὰς, ἀφοῦ εἶναι γνωστὸν καὶ ποῖα μέσα εἶχον τεθῆ εἰς τὴν διαχείρισιν ἡμῶν, καὶ ποῖαι εὐκολίαι εἶχον παρασχεθῆ καὶ ποῖαι δυσχέρειαι εἶχον ἀπαντηθῆ; Εὐχερέστερον πρᾶγμα δὲν δύναται νὰ εἶνε ὅπως ἀναιρέσῃ τις ὅσα περὶ ἐλλείψεως ἡμιόνων ἐλέχθησαν. Ἐὰν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμιόνων, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἔχῃ ἕκαστον τάγμα, πολλαπλασιάσῃ τις πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν ταγμάτων, εὐχερέστατον πρᾶγμα εἶναι νὰ μάθῃ, ὅτι εἰς τὸν στρατὸν τὸν ἐξ 77,000, ἀπαιτοῦνται δέκα ἑπτὰ καὶ πλέον χιλιάδες, ἐν ᾧ ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαρχουσῶν δὲν ὑπερβαίνει τὰς 5,000. Εἶναι περιττὸν νὰ μᾶς ἐξελέγξωσιν ἐπὶ τοιούτων ἐλλείψεων, ἀλλ’ ἀφοῦ ἀνέλαβον νὰ μᾶς ἐξελέγξωσι, νομίζω, ὅτι προσῆκεν εἰς ἡμᾶς νὰ μείνωμεν σιγῶντες, διὰ νὰ κρίνωσιν οἱ κ. βουλευταὶ ἐκ τῶν ἰδίων αὐτῶν πληροφοριῶν ὁδηγούμενοι καὶ εἰς τὴν ἰδίαν αὐτῶν κρίσιν ἀφινόμενοι. Ἐγὼ ἔλαβον μάλιστα ἀφορμὴν ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Σύρου τοῦ κ. Τόμαν, καὶ διεδέχθην αὐτὸν ἐπὶ τὸ βῆμα, οὐχὶ διὰ ν’ ἀναιρέσω τοὺς ἰσχυρισμοὺς τοῦ ἀνδρός, διότι οἱ ἰσχυρισμοὶ αὐτοῦ ἤθελον προστεθῆ εἰς ἰσχυρισμοὺς τῶν ἄλλων προαγορευσάντων, ἀλλὰ διὰ νὰ συντελέσω εἰς τὴν τακτοποίησιν τῆς συζητήσεως, καταδείξας, ὅτι καλὸν ἦτο νὰ μὴ ἐπιλαμβάνωνται τῆς συζητήσεως περὶ τοῦ ἂν πρέπῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν ἐφηρμόσαμεν ἢ ὄχι, ἀλλὰ νὰ περιορισθῶσιν εἰς μόνον τὸ ζήτημα τοῦ ἐλέγχου τῶν ἐνεργειῶν ἡμῶν, καὶ ἑπομένως τῆς πρὸς ἡμᾶς ἐμπιστοσύνης. Ἀλλὰ ἡ ἔνδειξις αὕτη, τὴν ὁποίαν μετὰ πάσης εὐλαβείας ἀπηύθυνον, φαίνεται ὅτι δὲν ἐγένετο ἀσπαστή, διότι οἱ μετασχόντες τῆς συζητήσεως ρήτορες, ὁ εἷς κατόπιν τοῦ ἄλλου, ὀλιγώτερον ἐπραγματεύετο περὶ τοῦ ζητήματος τῆς εὐθύνης ἡμῶν, τὸ ὁποῖον προεκάλει ὡς ἐπεισόδιον τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, ἢ ὅσον ἐπραγματεύοντο περὶ τοῦ ζητήματος τῆς πολιτικῆς. Μετὰ τὰς παρατεταμένας συζητήσεις, αἵτινες ἐγένοντο, ἡ Βουλὴ κατέληξεν εἰς ἀποτέλεσμα. Τοσοῦτον δὲ ἐγὼ ἐπεθύμουν νὰ χωρίσω τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης ἀπὸ τὸ ζήτημα τῆς πολιτικῆς, ὥστε ὁμιλῶν ἡμέραν τινὰ ἐντεῦθεν, ἐλησμόνησα ὅτι ἤμην Ὑπουργός. Ἐλησμόνησα καὶ τὴν ἰδιότητά μου ὡς πολιτικοῦ ἀνδρός, καὶ ὡμίλησα μετὰ τῆς εἰλικρινείας καὶ τῆς παῤῥησίας, ἥτις ἐπιβάλλεται εἰς πάντα λαλοῦντα κατὰ περιστάσεις παραπλησίας. Καὶ εἶπον πρὸς τοὺς συμβουλεύοντας ἀλλοίαν πολιτικήν, ὅτι βεβαίως ἡμεῖς ἐφαρμόζοντες τὴν πολιτικήν, ἣν ἀκολουθοῦμεν, δὲν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν οὐδεμίαν ὑπόσχεσιν περὶ τῆς ἐπιτυχοῦς ἐκβάσεως τῆς πολιτικῆς ταύτης. Τὸ πρᾶγμα εἶναι φυσικόν, ἐφθάσατε εἰς τὸ τελευταῖον ὅριον τῆς ἐφαρμογῆς τῆς πολιτικῆς ταύτης, ἐρωτήσατε δ’ ὑμᾶς αὐτούς, ἂν δύνασθε νὰ εἴπητε πεποιθότως, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα ἔσται ὑπὲρ ἡμῶν ἢ καθ’ ἡμῶν; Ἀλλ’ οἱ συμβουλεύοντες ἀλλοίαν πολιτικὴν δύνανται νὰ πείσωσιν ἡμᾶς, ὅτι δι’ αὐτῆς τῆς πολιτικῆς θέλουσιν ἐπιτύχει ὅ,τι διὰ τῆς ἡμετέρας πολιτικῆς ἡμεῖς ἐπιζητοῦμεν, δύνανται νὰ μᾶς δώσωσι κἂν ἐλπίδα τοιαύτην; Ἂς μᾶς δώσωσιν αὐτήν, καὶ ἡμεῖς προθύμως παραχωροῦμεν τὴν θέσιν μας εἰς αὐτοὺς καὶ τασσόμεθα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν. Καὶ αὐτοὶ οἱ χριστιανικοὶ λόγοι, καὶ αὐτοὶ ἐχρησίμευσαν καθ’ ἡμῶν, καὶ ἐξ αὐτῶν ἐλήφθησαν ἐπιχειρήματα, διὰ ν’ ἀποδείξωσιν ἐμὲ ποτὲ μὲν ἐν ἀπογνώσει ὄντα, ποτὲ δ’ ὡς ἀνίκανον, ὡς μὴ γινώσκοντα τὶ πράττω, τέλος ὡς σκεπτόμενον μόνον πῶς νὰ ἐξαγάγω ἐμαυτὸν ἐκ τῆς δυσχεροῦς θέσεως, εἰς ἣν ἔχω εἰσέλθει. Ὡς εἶπον πρὸ μικροῦ, οἱ κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην ἀγορεύσαντες ἀνέμιξαν τὰ δύο ζητήματα ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε κατὰ τὴν ψηφοφορίαν προεβλήθη πρότασις, ἥτις δὲν ἦτο πλέον πρότασις ἐπὶ ζητήματος πολιτικῆς, ἀλλ’ ἦτο πρότασις κανονίζουσα τὰς ἐνεργείας καὶ ῥυθμίζουσα τὰς ἀποφάσεις αὐτῆς τῆς Νομοτελεστικῆς Ἐξουσίας. Δὲν παραπονοῦμαι κατὰ τῶν προτεινόντων τὴν πρότασιν ταύτην. Εὐτυχῶς μάλιστα γνωρίζω τοὺς πλείστους ἐξ αὐτῶν, καὶ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ δώσω ὁμολογίαν περὶ τῆς ἀκραιφνείας τῶν αἰσθημάτων των καὶ περὶ τῆς εἰλικρινείας των περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων καθηκόντων των. Εἶχον ὅμως καθῆκον νὰ δηλώσω, ὅτι δὲν ἠδυνάμην ν’ ἀποδεχθῶ τὴν ἔννοιαν τῆς προτάσεως ἐκείνης, διότι καὶ κατὰ τύπους δὲν ἦτον ὀρθή, ἁρπάζουσα ὑπὲρ τοῦ Κοινοβουλίου δικαιώματα, τὰ ὁποῖα τὸ Σύνταγμα δὲν ἀπέδωκεν αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ εἰσάγουσα τὸ Κοινοβούλιον καὶ εἰς τὸν κανονισμὸν τῶν εἰδικῶν περιστάσεων, ὅπερ προσήκει φυσικῷ τῷ λόγῳ εἰς μόνους τοὺς διαχειριζομένους τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν. Οὕτω δὲ ἀντὶ ἡ συζήτησις τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἰσηγάγομεν, νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀφορμὴ εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα ἀποφαίνηται γνώμην, ἐὰν ἐπιθυμῇ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐφαρμοζομένη ἡ πολιτική, ἣν ἠσπάσθη τὸ Ἔθνος ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου καὶ ἐντεῦθεν ἢ οὔ, καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν φρονεῖ, ὅτι πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ αὐτὴ πολιτική, νὰ ἐπιψηφίσῃ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἰσηγάγομεν, ἐν περιπτώσει δὲ καθ’ ἣν νομίζει, ὅτι ἔπρεπε νὰ μεταβληθῇ ἡ πολιτικὴ ἐκείνη, ν’ ἀποῤῥίψῃ αὐτά, ἐτέθη ζήτημα εἰς τὴν Βουλήν, καὶ τὸ ζήτημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐψήφισε, δὲν εἰσήχθη μόνον ὡς ζήτημα ἁπλῆς ἐμπιστοσύνης πρὸς τοὺς Ὑπουργούς, ἀλλὰ περιέλαβε καὶ τὴν ἔννοιαν τοῦ πραγματικοῦ ζητήματος. Καὶ οὕτω ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς δὲν περιωρίσθη μόνον ν’ ἀπαλλάξῃ ἡμᾶς ἀπὸ τῶν αἰτιάσεων, τὰς ὁποίας δι’ ἐλλείψεις περὶ τὴν στρατιωτικὴν παρασκευὴν τῆς Χώρας μᾶς ἀπηύθυναν, ἀλλ’ ἐπεξετάθη καὶ εἰς τὸ ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπιμένωμεν ἐφαρμόζοντες τὴν αὐτὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν τὸ Ἔθνος ἠσπάσθη. Ἐὰν τοῦτο ἦναι ἀληθές, ἂν ἦναι ἀκριβές, νομίζω, ὅτι αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος φίλος μου, ὁ σεβαστὸς Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἀνεκοίνωσε πρὸς τὴν Βουλὴν πρὸ μικροῦ ἐπὶ τοῦ δανείου τῶν 25 ἑκατομμυρίων, δὲν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς ἄλλο τι, εἰμὴ πρὸς αἰτιολογίαν τῆς ἰδίας αὐτοῦ ψήφου· διότι ἡ Βουλή, ἀποφηναμένη ἤδη ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς οὐσίας, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν καλεῖται διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ δανείου τῶν 25 ἑκατομμυρίων νὰ ἐκφέρῃ ἐκ νέου τὴν γνώμην της ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου.

§93Ι. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Μάτην ἀγωνίζεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅπως ἐπιῤῥίψῃ τὴν εὐθύνην τῆς πολιτικῆς, ἣν ἐχάραξε καὶ ἠκολούθησεν ἐπὶ ἑπτὰ ὅλους μῆνας, εἰς τὸ Ἔθνος, καὶ κακῶς ποιῶν ἐπέῤῥιψε τὴν εὐθύνην ταύτην καὶ εἰς τὴν Βουλήν, ποιούμενος χρῆσιν τῶν μέσων, ἅτινα διαθέτουσιν οἱ διαχειριζόμενοι τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν. Ἐπὶ τῇ πολιτικῇ ταύτῃ εὐθύνεται αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργός, αὐτὸς ὅστις αὐτοβούλως, ἀπούσης τῆς Βουλῆς καὶ χωρὶς νὰ πιέζηται ἐκ περιστάσεων ἐπιβλητικῶν, συνεκάλεσε, οὐχὶ δύο, ἀλλὰ πέντε ἡλικίας ἐφέδρων. Ποῖον ἦτο τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον προέκειτο νὰ λυθῇ ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν, ὅπως τολμήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ προβῇ εἰς τοιαύτην πρᾶξιν πρὶν συγκαλέσῃ τὴν Βουλὴν καὶ ζητήσῃ καὶ λάβῃ τὴν γνώμην αὐτῆς; Ἐὰν ἤθελε τὸ Ἔθνος νὰ εὐθύνεται ἐπὶ τῇ πράξει ταύτῃ, ὤφειλεν, ὡς προεῖπον, νὰ περιμένῃ νὰ φθάσῃ ἡ στιγμή, ὅπως ζητήσῃ καὶ λάβῃ τὴν γνώμην τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους· τότε θὰ εὐθύνετο τὸ Ἔθνος, διότι τὴν πολιτικὴν ἐκείνην ἤθελον ἀκολουθήσει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τῇ προηγουμένῃ ψήφῳ τῆς Βουλῆς. Ἀλλά, κύριοι, αὐτοβούλως ἢ δικτατορικῷ τῷ τρόπῳ, ὅπως ἀπό τινος συμβαίνει εἰς τοὺς παρ’ ἡμῖν πολιτευτὰς νομίζοντας, ὅτι δύνανται νὰ τολμῶσι καὶ πράττωσι τὰ πάντα ἀνευθύνως, διότι τὰ πάντα ἐγκρίνονται ὑπὸ τῆς συνασπιζομένης περὶ αὐτοὺς διὰ τῶν συνήθων κυβερνητικῶν μέσων κοινοβουλευτικῆς πλειοψηφίας, καὶ ὁ τανῦν κ. Πρωθυπουργὸς ἐκ τῶν αὐτῶν περὶ δικτατορικῆς ἐξουσίας ἰδεῶν ἐλαυνόμενος, προέβη εἰς τὸ τόλμημα τῆς συγκλήσεως τῶν πέντε ἡλικιῶν, συνεκλήθη δὲ ἡ Βουλὴ κατόπιν ἑορτῆς, ὅπως ἐγκρίνῃ αὐτό. Ἄρα ἡ εὐθύνη αὐτὸν καὶ μόνον βαρύνει. Ὁ Τόπος εἶχεν ἀναστατωθῆ, χιλιάδες ἀνδρῶν ἦσαν ἐπὶ τὰ ὅπλα· ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅστις ἦτο ἐν γνώσει τῆς στάσεως τῶν πραγμάτων ἐν τῇ Ἀνατολῇ καὶ παρὰ τῇ Εὐρώπῃ, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προβαίνων εἰς μέτρα ἔκτακτα, ἐφαίνετο λέγων πρὸς ἡμᾶς, ὅτι αἱ περιστάσεις ἐδικαιολόγουν τὰ μέτρα τὰ ἔκτακτα ὅσα ἔλαβεν αὐτὸς καὶ ἀπεδέξατο μεγάλη πλειονοψηφία τοῦ Ἔθνους, ἐν τῷ σκότει διατελοῦσα· ἀλλ’ ἐν στάσει τῶν πραγμάτων, ὁποία εἶνε ἡ τῶν κρισίμων καιρῶν, τοὺς ὁποίους διατρέχομεν, ἐπετρέπετο εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ εἴπῃ πρὸς τὸ Ἔθνος ὅσα εἶπε δι’ ὅσων ἔπραξε; Τὸ Ἔθνος καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτοῦ διατελοῦντες ἐν ἀγνοίᾳ τῆς θέσεως τῶν πραγμάτων, δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ εὐθύνωνται ἐπὶ πολιτικῇ, ἣν ἠσπάσθη καὶ ἠκολούθησεν ἡ Κυβέρνησις, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ, κύριοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις προέβαινεν εἰς τὰ ἔκτακτα καὶ βεβιασμένα ἐκεῖνα μέτρα, χωρὶς νὰ ἔχῃ ποῦ νὰ στηρίξῃ τὴν τοιαύτην πολιτικὴν αὑτῆς. Βεβαίως, κύριοι, τὸ γεγονὸς τοῦ πραξικοπήματος τῆς Φιλιππουπόλεως εἶνε γεγονός, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ ἐξεγείρῃ τὸ ἐθνικὸν φρόνημα· ἀλλὰ τὰ Ἔθνη δὲν διοικοῦνται ἢ ἐπὶ τῇ βάσει μελέτης τῶν πραγμάτων καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ διαθέσωσιν. Οἱ ἄνδρες, κύριοι, οἱ ὁποῖοι ἀνῆλθον εἰς τὸ ὕπατον πολιτικὸν ἀξίωμα, ἐὰν παρασυρόμενοι ἐκ τοῦ ἐνθουσιασμοῦ προβῶσιν εἰς τολμήματα, τὰ ὁποῖα φέρουσιν ἓν Ἔθνος εἰς τὸ χεῖλος τοῦ κρημνοῦ, αὐτοὶ καὶ μόνοι εὐθύνονται, καὶ ὄχι τὸ Ἔθνος τὸ πτωχόν, τὸ ὁποῖον διατελεῖ ἐν πληρεστάτῃ ἀγνοίᾳ τῶν πραγμάτων, οὔτε ἡ Βουλή, ἡ ὁποία καὶ αὕτη διατελεῖ ἐν πληρεστάτῃ ἀγνοίᾳ τῆς στάσεως τῶν πραγμάτων ἕνεκεν τῆς δικτατορικῆς ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν ἀντιποιοῦνται οἱ κύριοι Πρωθυπουργοί. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, μάτην ἀγωνίζεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἐπιῤῥίψῃ τὴν εὐθύνην τῆς πολιτικῆς του εἰς τὸ Ἔθνος· τὴν φέρει μόνος αὐτός. Ὅταν αἱ περιστάσεις δὲν ἐπιτρέπωσι τὴν ἐνέργειαν εἰς τὸν Ἑλληνισμόν, ὅταν ἡ Εὐρώπη ὁλόκληρος ἀπέτρεψε τὴν ἐνέργειαν, τί ἔδει γενέσθαι; Τὰ Ἔθνη βεβαίως δὲν εἶνε ὑπόχρεα νὰ ὑποτάσσωνται εἰς αὐθαιρέτους διακελεύσεις τῶν ἰσχυρῶν, ἀλλὰ πότε; ὅταν ἔχωσι στηρίγματα, ὅταν δύνανται νὰ ἐλπίσουν, ὅτι αἱ περιστάσεις πιθανὸν νὰ μεταβάλωσι τὰς διαθέσεις τῶν ἰσχυρῶν, ὅταν δύνανται νὰ πορισθῶσι τὰ μέσα, ὥστε καὶ εἰς τὸ πεῖσμα ἀκόμη τῆς θελήσεως αὐτῶν καὶ βαδίζοντα τὴν ὁδὸν τοῦ 21 θὰ δυνηθῶσι νὰ σώσωσι τοὐλάχιστον τὴν τιμήν των. Περὶ ὅλων αὑτῶν ποίας ποτὲ πληροφορίας ἔδωκεν εἰς τὸ Κοινοβούλιον; Τί εἶπέ ποτε περὶ τῆς στάσεως τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἐχαράξαμεν; Τίποτε.... ἀείποτε μετὰ τῆς μεγαλειτέρας πεποιθήσεως εἰς ἑαυτὸν καὶ εἰς τὴν πολιτικήν του ἐξεφράζετο, καὶ ἔλεγεν, ὅτι ἔκαμε μεγάλα κατορθώματα, ὑποσχόμενος, ὅτι ἡ λύσις θὰ εἶνε ἀνάλογος μὲ τοὺς πόθους καὶ μὲ τὸν προορισμὸν τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Διότι ἠπατήθη, διότι ἐξηπάτησε τὸ Ἔθνος, καὶ ἔφερεν αὐτὸ εἰς τὴν θέσιν αὐτήν, εὐθύνεται τὸ Ἔθνος; Τοῦτο αὐτὸς μόνος λέγει, ἀκούει καὶ πιστεύει!

§94ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἐπεδοκίμασε τὸ Ἔθνος καὶ τὸ Κοινοβούλιον.

§95ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Μὴ θέλετε νὰ καταστήσετε ὑπεύθυνον τὸ Ἔθνος τὸ Ἑλληνικόν, τὸ ὁποῖον εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν πράγματι ἐφάνη ἄξιον καλλιτέρας τύχης. Εἶπον ἄλλοτε, ὅτι ὀφείλεται ἔκφρασις εὐγνωμοσύνης εἰς τοὺς ἐφέδρους, διότι μετὰ τοσαύτης προθυμίας προσῆλθον· δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιῤῥίψωμεν τὴν εὐθύνην εἰς τοὺς ἄνδρας αὐτούς, ἐξ ὧν πολλοὶ ἀπέθανον, διότι κακῶς διεξήχθη τὸ ζήτημα καὶ ἐφθάσαμεν μὲ συγχωρεῖτε εἰς τὸ ἀπροχώρητον, διότι μὴ πλανώμεθα, ἐκεῖ ἐφθάσαμεν· ἐὰν δὲν ἐπείσθητε περὶ τούτου, θὰ πεισθῆτε. Αἱ Δυνάμεις δὲν περιωρίσθησαν ἐπὶ τέλους μόνον εἰς τὸ νὰ δίδωσι συμβουλάς, εἰς τὸ νὰ παριστῶσιν, ὅτι ἡ πολιτικὴ ἡμῶν εἶνε ἀσυμβίβαστος μὲ τὴν θέσιν ἡμῶν, μὲ τὰ μέσα ἡμῶν καὶ μὲ τὰς ὑποχρεώσεις ἡμῶν πρὸς τὴν Εὐρώπην, προέβησαν εἰς πίεσιν, ἐνδεικνύουσαι ἀπόφασιν ὁριστικήν, ὅπως ἀναχαιτίσωσιν ἡμᾶς ἐκ τοῦ ὀλέθρου· ἐδήλωσαν ὅτι δὲν ἐπιτρέπουσιν ἡμῖν κατὰ θάλασσαν δρᾶσιν. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἡ Κυβέρνησις ἐμμένουσα εἰς τὴν ἀκατονόμαστον πολιτικήν της, ἔπραξε πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν ἀπέχω νὰ χαρακτηρίσω, κατέστη παραίτιος ἀνυπολογίστων ζημιῶν εἰς τὸ πτωχὸν αὐτὸ Ἔθνος, τὸ ἐξέθηκεν εἰς τὴν μῆνιν καὶ εἰς τὴν περιφρόνησιν τῶν Δυνάμεων, παρὰ τῶν ὁποίων ἔχομεν μεγάλην συνδρομὴν, καὶ εἰς τὰς ὁποίας ὀφείλομεν τὴν ὕπαρξίν μας, καὶ εἰς τὴν μεγαλοδωρίαν τῶν ὁποίων ὀφείλομεν τὴν ἐπέκτασιν, τὴν Ἤπειρον καὶ τὴν Θεσσαλίαν. Πῶς δυνάμεθα νὰ διεξαγάγωμεν ἀγῶνα, ὅταν τὸ στοιχεῖον τὸ ὄντως Ἑλληνικὸν δὲν εἶνε ἐν χερσὶν ἡμῶν, ὅταν δὲν δυνάμεθα νὰ ποιήσωμεν χρῆσιν αὐτοῦ; Βεβαίως ὅταν τις ὑποστηρίζῃ, ὅτι καὶ ἄνευ τῆς θαλάσσης δύναται ὁ Ἑλληνισμὸς νὰ διεξαγάγῃ ἀγῶνα, μὲ συγχωρεῖτε, ἐγὼ τουλάχιστον ὑποστηρίζω, ὅτι δὲν εὑρίσκεται φυσιολογικῶς εἰς καλὴν κατάστασιν. Ἐνθυμεῖσθε καθ’ ἣν ἡμέραν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπεχαιρέτιζεν ἡμᾶς καὶ μᾶς παρεκάλει νὰ πείσωμεν τοὺς συμπολίτας ἡμῶν, ὅτι ἡ πολιτικὴ αὐτοῦ προετοιμάζει μεγαλεῖον τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὅτι θὰ συναντηθῶμεν ἐδῶ ὑπὸ περιστάσεις, διὰ τὰς ὁποίας θὰ ἔχωμεν λόγους νὰ ἤμεθα ὑπερήφανοι, καὶ νὰ μᾶς μακαρίζουσι καὶ αἱ παροῦσαι καὶ αἱ μέλλουσαι γεννεαί, τότε εἶπον εἰς τὸν κύριον Πρωθυπουργόν: «ἑλληνοκοπεῖτε τοιαῦτα λέγοντες καὶ δὲν ἑλληνίζετε». Ἑλληνοκοποῦμεν λοιπὸν πράττοντες ὅ,τι δυστυχῶς πολλάκις ἔπραξεν ὁ Ἑλληνισμὸς κομπάζων καὶ μεγαλοῤῥημονῶν, διὰ τὸ ὁποῖον ἐκτίθεται εἰς τὴν χλεύην τῶν ξένων, καὶ πράττοντες αὐτὸ μέχρι κόρου καὶ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε, διότι ἐτολμήσαμέν τινες νὰ ἐκφράσωμεν τὴν γνώμην ἡμῶν, διότι ἡ πεποίθησις ἡμῶν ἦτο ἀντίθετος τῆς πεποιθήσεως ἐκείνων, οἵτινες ἐνόμισαν, ὅτι ἠδύναντο διὰ τῶν διαδηλώσεων, διὰ τῶν Συλλόγων, διὰ τοῦ ἀμοιβαίου θαυμασμοῦ....

§96Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ἐλάβομεν ἀπὸ σᾶς, ὅταν σεῖς καὶ ὡς Πρόεδρος Συλλόγου καὶ ὡς πολιτευόμενος καὶ ὡς ἰδιότης τοιαῦτα ἐπράττετε.

§97ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω.—Διότι ἐτολμήσαμεν νὰ ἐκθέσωμεν τὴν γνώμην ἡμῶν, μᾶς ἀπεκάλεσαν προδότας, καὶ ἐτόλμησεν εἷς, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν ἱκανότητά του, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος προβαίνει ἀδιακόπως εἰς παρεκτροπὰς νὰ μεταχειρίζεται γλῶσσαν ἀνοίκειον, προδίδουσαν, ὅτι κἄτι τι στερεῖται, ἐτόλμησε νὰ ἀποκαλέσῃ τὴν γνώμην τῆς ὑποχωρήσεως ἄτιμον.

§98ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν στεροῦμαι τίποτε· ἔχω τὸν ἀδελφόν μου εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ.

§99ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὄχι δὲν εἶσθε σεῖς· ἄλλος τὸ εἶπεν.

§100Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Λοιπὸν ἐγὼ τὸ ἐπαναλαμβάνω.

§101ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Σᾶς συγχαίρω καὶ διὰ τὸ φρόνημα, τὸ ὁποῖον ἔχετε, καὶ διὰ τὴν ἀνατροφήν σας· σᾶς συγχαίρω, διότι νομίζετε, ὅτι ὑβρίζοντες, ὅτι συκοφαντοῦντες, ὅτι ἐξευτελίζοντες τὴν Βουλὴν, ὡς πρὸ μικροῦ, ἠμπορεῖτε νὰ πλάσητε διὰ τὸν ἑαυτόν σας θέσιν, διὰ τὴν ὁποίαν δυστυχῶς ἐκ τῶν πραγμάτων φαίνεσθε, ὅτι δὲν εἶσθε πεπλασμένος. Δὲν ἐγηράσαμεν ἡμεῖς πολιτευόμενοι εἰς αὐτὸν τὸν τόπον, διὰ νὰ ἀκούωμεν τοιαύτας ὕβρεις· ἕκαστος νὰ συζητῇ, ἀλλὰ νὰ συζητῇ εὐσχήμως. Τὴν πολιτικὴν αὐτὴν, κύριε Κουμουνδοῦρε, πραγματικῶς τὴν ἠσπάσθην κατὰ τὸ 1882. Τότε ὑπεστήριζον εἰς τὸ πεῖσμα τοῦ μακαρίτου Κουμουνδούρου καὶ τοῦ μακαρίτου Ζαΐμη, ὅτι τὰ ζητήματα αὐτὰ κόπτονται, ὅτι ἐσήμανεν ἡ ὥρα, καθ’ ἣν πρέπει ὁ Ἑλληνισμὸς ν’ ἀποδείξῃ ὅτι τὸ αἴσθημα τῆς τιμῆς καὶ τοῦ πατριωτισμοῦ εἶναι ὑπέρτερον τοῦ αἰσθήματος τῆς συντηρήσεως.

§102ΖΕΡΒΟΣ. Ὁ υἱός σου ὅμως εἶναι φυγόστρατος.

§103ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἡσυχάσατε μὲ τὸν υἱόν μου. Ὁ υἱός μου δὲν εἶναι νήπιον, εἶναι 26 ἐτῶν· εὑρίσκεται εἰς Παρισίους· τί νὰ κάμω; νὰ τὸν δέσω καὶ νὰ τὸν φέρω; Λοιπὸν εἰς τὰ 1882 ἐζήτουν τὴν ἐνέργειαν, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε εἰς στιγμὴν, καθ’ ἣν ἐζητεῖτο ἡ πτῶσις τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ ἔχω μάρτυρας τὸν κ. Σωτηρόπουλον καὶ ἄλλους, καὶ προέκειτο νὰ σχηματισθῇ Κυβέρνησις, ἀποτελουμένη ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ ἐν μακαρίᾳ τῇ λήξει πατρός σου, ὑπὸ τοῦ Ζαΐμη, Σωτηροπούλου ἐμοῦ καὶ ἄλλων, ἐγὼ τότε εἶπον, ἐπειδὴ ἀπὸ τοῦ πατρός σου μὲ ἔχει διαχωρίσει ὄχι ἄλλο τίποτε παρὰ ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐνῷ ἔχω τὴν ἱστορίαν μου εἰς τὸν Τόπον αὐτὸν, ἐνῷ ὑπερησπιζόμην ἰδέας, ἐτόλμησε νὰ μὲ μεταχειρισθῇ, ὅπως μεταχειρίζονται ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν καρδίαν, καὶ δὲν εἶνε εἰς κατάστασιν νὰ πράξουν τίποτε· τότε εἶπον: Μὲ τὸν Κουμουνδοῦρον ἠμπορῶ νὰ ὑπηρετήσω, ἐὰν ἀσπάζωνται τὴν πολεμικὴν ἐνέργειαν, καὶ ὑπὸ αὐτὸν τὸν ὅρον εἶμαι σύμφωνος νὰ ῥίψωμεν τὴν Κυβέρνησιν. Τότε εἴχομεν ἓν πρωτόκολλον, εἴχομεν μίαν ἀπόφασιν τοῦ Βερολίνου· δὲν ὑπῆρχε συνασπισμὸς τῶν Δυνάμεων καθ’ ἡμῶν, ὅπως σήμερον. Ἀλλὰ δὲν παρεδέχθη ὁ Ζαΐμης τὴν ἐνέργειαν, καὶ δὲν ἐσχηματίσθη ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη. Ἦλθεν ὁ Κουμουνδοῦρος εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐὰν ὁ μακαρίᾳ τῇ λήξει ἀνὴρ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος διεκρίνετο διὰ τὸ θάῤῥος του τὸ ὄντως ἀνδρικὸν, ἤθελε κάμει ἓν βῆμα εἰς τὰ πρόσω, θὰ εἴχομεν σήμερον, ἔχω πληρεστάτην πεποίθησιν, καὶ τὰ Ἰωάννινα καὶ τὴν Ἐλασσῶνα. Ἀλλ’ ἦσαν ἄλλαι αἱ περιστάσεις τότε. Εἶμαι ἐναντίον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦν νὰ λέγουν: ἦλθεν ὁ καιρὸς, ὅπως ἢ δοξασθῶμεν, ἢ ἀποθάνετε. Ὅταν ἐγὼ δὲν συμμερίζωμαι ἕνα κίνδυνον ἐπικείμενον, οὐδέποτε θὰ τολμήσω νὰ ἐξωθήσω τὸ Ἔθνος μου εἰς τοιαῦτα ῥιψοκίνδυνα τολμήματα. Μόνος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λοιπὸν εὐθύνεται, καὶ λυποῦμαι, διότι κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος ἡ Βουλὴ δὲν ἐμελέτησε τὰ πράγματα ἀνεξαρτήτως τοῦ ἐλεεινοῦ ζητήματος τοῦ προσωπικοῦ, καὶ δὲν προέβη εἰς μίαν ψῆφον, ἡ ὁποία νὰ ἦναι ἀξία τῆς ἀποστολῆς αὑτῆς, καὶ ἡ ὁποία νὰ σώζῃ καὶ τὴν τιμὴν τῆς Ἑλλάδος καὶ σπουδαῖα καὶ μεγάλα συμφέροντα, τὰ ὁποῖα καταστρέφονται ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν. Τί ζητεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀείποτε ἐρχόμενος ἐδῶ καὶ λέγων, ὅτι εἴμεθα συνυπεύθυνοι δι’ ὅσα ἔπραξεν ἀλόγιστα; διότι ἀπέκρυπτε μέχρι τῆς σήμερον ἀκόμη τὴν ἀλήθειαν· δὲν εἶχε τὴν παῤῥησίαν νὰ φέρῃ ἐδῶ τὰ ἔγγραφα.

§104ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μοὶ δίδετε τὴν ἄδειαν νὰ σᾶς παρατηρήσω, ὅτι ὑμεῖς, ὁ ὁποῖος παραπονεῖσθε, διότι οἱ ἄλλοι ἀγορεύσαντες δὲν σᾶς ἐσεβάσθησαν, λησμονεῖτε τὸ σέβας, τὸ ὁποῖον ὀφείλετε πρὸς τοὺς ἄλλους; Μὲ κατηγορεῖτε, ὅτι ἀπέκρυψα τὴν ἀλήθειαν, δηλαδὴ ὅτι εἶπον ψεῦδος πρὸς τὴν Βουλήν. Ἠμπορεῖτε νὰ τὸ ἀποδείξητε;

§105ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὄχι ψεῦδος· δὲν εἴπετε τὴν ἀλήθειαν.

§106ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς ποίαν περίστασιν;

§107ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Νὰ μᾶς εἴπητε: ἔχω διακοίνωσιν ἐκ μέρους τῶν Δυνάμεων...

§108ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐννοεῖτε τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν; ἢ νομίζετε, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν εἶναι δημοσιογράφος;

§109ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐγὼ ἐννοῶ τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ φρονῶ, ὅταν γίνωνται τοιαῦται ἀνακοινώσεις πρὸς τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐὰν δὲν θέλῃ νὰ ἀναλαμβάνῃ αὐτὸς μόνος τὴν εὐθύνην, ὀφείλει νὰ ἀνακοινώσῃ τὰς τοιαύτας διακοινώσεις εἰς τὴν Ἀντιπροσωπίαν καὶ εἰς τὸ Ἔθνος, ὅπως αἱ Ἀντιπροσωπίαι καὶ τὸ Ἔθνος ἀποφασίζωσι περὶ τοῦ πρακτέου ἐν γνώσει τῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων. Δὲν τὸ ἐπράξατε, κύριε Πρωθυπουργὲ, καὶ εὐθύνεσθε ἐπὶ τούτῳ, καὶ φέρετε, ἐπαναλαμβάνω, βαρυτάτην εὐθύνην, καὶ ὅσα καὶ ἂν λέγετε, εἶνε ἀδύνατον νὰ ἠμπορέσητε νὰ ἀποσείσητε τὸ βάρος αὐτὸ, καὶ καλῶς θὰ πράξητε, τὸ ταχύτερον νὰ συμμορφωθῆτε πρὸς τὴν θέλησιν τῶν Δυνάμεων (φωναὶ ἐκ δεξιῶν. Ἄ! ἄ!) Μὴ κάμνετε ἄ, ἄ, διότι ἐνθυμοῦμαι τὸ 1878, ὅτι τῇ διαταγῇ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ ἐξῆλθεν ὁ στρατὸς ἔξω, καὶ κατόπιν μόλις ἔγεινε γνωστὸν, ὅτι ἔρχεται ὁ Χόβαρτ, τότε ἐδῶ εἰς τὴν πρωτεύουσαν τὰ ἐχάσαμεν ὅλοι, καὶ ἐλέγομεν τί θὰ γίνωμεν.

§110ΤΡΑΚΑΣ. Ἀπὸ αὐτὰ ἔχομεν τὴν Θεσσαλίαν σήμερον.

§111ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐπολέμησα, κύριοι, ὅλα τὰ ἔκτακτα μέτρα τῆς Κυβερνήσεως. Τὰ πράγματα ἀποδεικνύουν, ὅτι εἶχον δίκαιον, διότι τὰ μέτρα αὐτὰ εἶνε ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐδείνωσαν τὴν θέσιν τὴν οἰκονομικὴν, τὴν θέσιν τοῦ Ἔθνους, ὑπῆρξαν ἡ αἰτία τῆς καταστροφῆς πολλῶν τέκνων τοῦ λαοῦ, καὶ ἔφερον τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸ λίαν ἀδιέξοδον. Ἀντιτάσσομαι καὶ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, διότι νομίζω, ὅτι αὐτὸ θὰ εἶνε ἡ ἐπισφράγισις τῆς οἰκονομικῆς καταστροφῆς τοῦ Τόπου. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ πράξῃ καλῶς, νὰ πράξῃ ὅ,τι ὑπαγορεύει τὸ ἀληθὲς συμφέρον τοῦ Τόπου, ἐὰν δώσῃ μέλαιναν ψῆφον κατὰ τοῦ νομοσχεδίου. (Γέλως δεξιά). Ἐνθυμηθῆτε μίαν Γαλλικὴν παροιμίαν: «ὅτι καλλίτερον γελᾷ ἐκεῖνος, ὅστις γελᾷ τελευταῖος».

§112Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ μίαν ἐξήγησιν. Δὲν προτίθεμαι νὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν, ἀλλ’ ὅταν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰγιαλείας βουλευτὴς, πολιτευτὴς ἀρχαῖος, λαμβάνῃ τὸν λόγον, ἵνα παραστήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πράγματα ἀναληθέστατα, μὴ στηριζόμενα ἐπὶ τῶν ὁμιλιῶν ἡμῶν, νομίζετε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ τῷ ἀπαντήσω; Ἠθέλησε νὰ μὲ χαρακτηρίσῃ ὡς ὑβριστὴν τῆς Βουλῆς, ὡς ὑβριστὴν ἑνὸς κόμματος αὐτῆς, ὡς ὑβριστὴν προσώπων, διότι ἐχαρακτήρισα τὸν ἀφοπλισμὸν ἄτιμον, ἐχαρακτήρισα τὴν πρᾶξιν ἄτιμον καὶ οὐχὶ τὰ πρόσωπα· ἀλλ’ ἂν νομίζῃ τις τὴν φράσιν ταύτην ἀπευθυνομένην εἰς πρόσωπα, ὅπερ ἐγὼ ἀποκρούω, ἐξύβρισα δι’ αὐτῆς ἐκεῖνον, ὅστις ἐνόμισεν, ὅτι ὑψῶν ἤδη τὴν σημαίαν τοῦ ἀφοπλισμοῦ, θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιτύχῃ ὅ,τι δὲν ἠδυνήθη πρὸ τόσων ἐτῶν νὰ ἐπιτύχῃ διὰ τῶν Συλλόγων, τοὺς ὁποίους νῦν δεινῶς ἐξυβρίζει. Τὴν δὲ σημαίαν τοῦ ἀφοπλισμοῦ οὐδεὶς ἄλλος κρατεῖ ἢ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας, διότι ἠθέλησε καί τις ἄλλος νὰ τὴν κρατήσῃ, ἀλλ’ ἐκ δειλίας τὴν ἀπέῤῥιψεν. Ὁ κ. Τρικούπης, ὡς γνωστὸν, εἶναι ὁ σημαιοφόρος τοῦ ἡμιαφοπλισμοῦ, δηλαδὴ τοῦ εἰρηνοπολέμου. Ἤμην καὶ ἐξακολουθῶ νὰ εἶμαι ἐναντίον τοῦ ἡμιαφοπλισμοῦ, τὸν ὁποῖον δὲν ἐχαρακτήρισα ὡς ἄτιμον, ἀλλ’ ὡς ἐπιβλαβέστατον, διότι αἱ συνέπειαι αὐτοῦ ἔσονται δεινότεραι καὶ τῆς ἥττης συνεπείᾳ πολέμου. Δὲν εἶναι πρέπον νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς ὅσα εἴπομεν· καλούμεθα νὰ δώσωμεν τὴν ψῆφόν μας ἐπὶ νομοσχεδίου περὶ τοῦ δανείου τῶν 25,000,000 δυνάμει τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Εἰς τὴν πολιτικὴν συζήτησιν ἠρνήθην ψῆφον δι’ οὓς λόγους ἐξήγησα τότε· ἀλλὰ σήμερον, ὅτε καλοῦμαι ν’ ἀποφανθῶ ἐὰν πρέπῃ νὰ χορηγήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ μέσα, ὅπως μείνωσιν ὑπὸ τὰς σημαίας οἱ ἄνδρες οἱ κληθέντες πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν ἐθνικῶν δικαίων, δηλῶ, ὅτι θέλω δώσει ψῆφον ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, χωρὶς ὅμως νὰ ἐγκρίνω καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν Κυβερνητικὴν πορείαν, ἥτις μοὶ φαίνεται χλιαρά. Καλούμενος ν’ ἀποφανθῶ ἐπὶ τῶν τριῶν προτάσεων τοῦ ἀφοπλισμοῦ, τοῦ ἡμιαφοπλισμοῦ καὶ τῆς ἐνεργείας, δίδω τὴν ψῆφόν μου ὑπὲρ τῆς ἐγγυτέρας, οὕτως εἰπεῖν, προτάσεως. Ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ οἱ Ὑπουργοὶ ἂς κρίνωσι τὰς συνεπείας, αἵτινες θέλουσιν ἐπέλθει, ἐὰν καλοῦντες ἡμᾶς ὅπως δώσωμεν δάνεια καὶ στελέχη, δὲν ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰς προσδοκίας τοῦ Τόπου, καὶ δὲν προβῶσιν ἐγκαίρως εἰς τὴν δέουσαν πολεμικὴν ἐνέργειαν.

§113Ι. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἅπαξ μόνον ἔλαβον μέρος εἰς Συλλόγους, εἰς τὸν Σύλλογον τῆς Ἀδελφότητος παρακληθείς. Ἔμεινα εἰς τὸν Σύλλογον ἐκεῖνον μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἐπείσθην, ὅτι ἄλλοι ἤθελον νὰ διευθύνωσιν αὐτὸν, ἐγὼ δὲ νὰ ἦμαι ὑπεύθυνος ἐπὶ ταῖς πράξεσιν αὐτῶν. Ἤμην καὶ τότε ὑπὲρ τῆς ἐνεργείας, ἀλλ’ ἡ πολιτικὴ, ἡ ὁποία ἴσχυε καὶ ἐν τῷ Συλλόγῳ, μὲ ἐξηνάγκασε νὰ παραιτηθῶ καὶ παρητήθην. Ἡ μόνη πρᾶξις, τὴν ὁποίαν ἐνήργησα ὡς Πρόεδρος τοῦ Συλλόγου τῆς Ἀδελφότητος, εἶναι, ὅτι προεκάλεσα μίαν μεγάλην διαδήλωσιν ὑπὲρ τῶν παρασκευῶν, τῶν παρασκευῶν, ὧν εἴχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην, διότι τότε τῶν πάντων ἐστερούμεθα. Τελευταῖον ἦλθον καὶ μοὶ προσέφερον τὴν προεδρείαν τοῦ Συνδέσμου· ἀπέσχον, εἶπον ὅτι δὲν λαμβάνω πλέον μέρος εἰς Συλλόγους, διότι θεωρῶ, ὅτι διὰ τῶν Συλλόγων δὲν δύναμαι νὰ πραγματοποιήσω τὰς ἰδέας μου, διότι καὶ τὰ μέλη τῶν Συλλόγων ἀνήκουσιν εἰς τὴν μίαν φατρίαν ἢ τὴν ἄλλην καὶ ἐπὶ τέλους θὰ εὑρεθῶ μεμονωμένος· ὅπως εἶμαι ἐδῶ θὰ ἤμην καὶ ἐκεῖ.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν δι’ ὀνοματικῆς κλήσεως ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ἡ δι’ ὀνοματικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν κκ. Καλογεροπούλου καὶ Τζανετάκη κατὰ τὸ ἑπόμενον Πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν συνόλῳ 203· ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου 124, κατὰ 77, καὶ δύο ἠρνήθησαν· ἑπομένως ἡ ἀρχὴ ἐγένετο δεκτή. Κατόπιν ἀνεγνώσθη τὸ ἄρθρον καὶ ἐγένετο δεκτὸν εἰς τρίτην συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 9 Μ. Μ.).