1885.12.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 52

Τῆς 10 Δεκεμβρίου 1885.

(Τρίτη)

Ὥρᾳ 4 Μ. Μ. (Γενομένης ἀπαρτίας, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐπεκυρώθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διάφοροι ἐκ Πατρῶν καταγγέλλουσι τηλεγραφικῶς πρὸς τὴν Βουλὴ, ὅτι ὁ ἀνακριτὴς Κυπριάδης συνέλαβεν ἀναιτίως τὸν μεγαλέμπορον Βαρβαρόπουλον καὶ τὸν ἐφυλάκισε, καὶ ὅτι τὸ πλῆθος ἐπολιόρκησε τὴν ἀστυνομίαν, ὥστε ἠναγκάσθη ὁ ἀνακριτὴς νὰ τὸν ἀπολύσῃ· ἀπευθύνονται λοιπὸν ζητοῦντες θεραπείαν.

§2ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Ἔλαβον γνῶσιν τοῦ συμβάντος καὶ θὰ σπεύσω νὰ φέρω τὴν δέουσαν θεραπείαν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ πρώην συντάκτης τῶν πρακτικῶν τῆς Βουλῆς καὶ ἀόμματος Λαμψιάδης κάμνει αἴτησιν περὶ χορηγίας βοηθήματος, ὡς καὶ ἄλλοτε ἐδόθη τοιοῦτον. Ὁ Φραγγίσκος Μπονέλης, ἐπιτηδευματίας, ζητεῖ νὰ ἀπαλλαγῇ τοῦ φόρου, διότι εἶναι προφανῶς βαρὺς καὶ δυσανάλογος πρὸς τὸ ἐπάγγελμά του. Ὁ Κύριος Φιλίππου ἐζήτησε τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§4Α. ΦΙΛΙΠΠΟΥ. Κύριοι, βεβαίως θεωρίας ἀπὸ ἐμὲ δὲν περιμένετε εἰμὴ ὀλίγα τῆς πείρας. Μὲ γνωρίζετε καὶ σᾶς γνωρίζω, καθὼς ἔλεγεν ὁ μακαρίτης Κουμουνδοῦρος. Λοιπὸν διακοπὰς δὲν θέλω· ἂς ἀπαντήσῃ ἐδῶ ὅστις θέλει. Πολλοὶ στρατιωτικοὶ ἐκ τῶν ἐνταῦθα ἔφερον διάφορα ζητήματα ἐπὶ τῆς παρούσης καταστάσεως. Ἐλυπήθην βλέπων ἀξιωματικοὺς ἔχοντας βαθμοὺς ἀνωτέρους καὶ διοικοῦντας τὴν τύχην τοῦ Ἔθνους, νὰ ἔρχωνται σήμερον εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ ἀναπτύσσουν θεωρίας τῆς Γαλλίας, τῆς Γερμανίας, τῆς Ἀγγλίας καὶ ἄλλων Ἐθνῶν. Βεβαίως ἐμελέτησαν διάφορα συγγράμματα στρατηγῶν, οἱ ὁποῖοι τὰ συνέγραψαν στηριζόμενοι εἰς τὴν πεῖραν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον. Ἀφοῦ τὰ ἐδιάβασαν, ἦλθον νὰ τὰ πραγματοποιήσουν εἰς τὴν Ἑλλάδα· μᾶς ἔκαμαν καὶ ἡμᾶς Ἄγγλους καὶ Γάλλους καὶ Γερμανούς. Ἐὰν ἐσυλλογίζοντο, ὅτι ἡ καταγωγὴ ἡμῶν εἶναι Ἑλληνικὴ καὶ ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἄλλον χαρακτῆρα, ἔπρεπε νὰ μὴ προβοῦν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν θεωριῶν τῶν μεγάλων Ἐθνῶν τῆς Εὐρώπης, αἱ ὁποῖαι καμμίαν ἀξίαν δὲν ἔχουν διὰ τὴν Ἑλλάδα, καὶ μάλιστα εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις. Καὶ διατί τοῦτο; ἀπὸ φόβον πρὸς τὴν Τουρκίαν· ἡ Τουρκία ἔχει στόλους, ἔχει ἑκατομμύρια, ἔχει χιλιάδας στρατοῦ (θόρυβος). Πιθανὸν νὰ ταράττεσθε, διότι ὁ Φιλίππου ὁμιλεῖ ἐναντίον τῶν θεωριῶν καὶ δὲν ἀνήκει καὶ αὐτὸς εἰς τὰς θεωρίας, ἀλλὰ ἔπρεπε νὰ εἴπω ἐδῶ τὴν γνώμην μου. Ἂς παύσουν λοιπὸν νὰ ἀναπτύσσουν τὰς θεωρίας ὅλων τῶν Ἐθνῶν, διὰ νὰ μᾶς πείσουν, ὅτι πρέπει νὰ σχηματίσωμεν τὸν στρατόν μας κατὰ τὰς θεωρίας τῶν ἄλλων Ἐθνῶν, διὰ νὰ συνεχίσωμεν τὸ μέγα ἔργον τῶν πατέρων μας.

§5ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ, κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁμιλεῖτε ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§7ΦΙΛΙΠΠΟΥ. Ἀπαντῶ εἰς τὸν Ὑπουργόν.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις, λαμβάνετε τὸν λόγον. Τώρα ὁ κύριος Δημητρακάκης ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§9ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, ἀνήκω εἰς τὴν μᾶλλον ἐλαιοφόρον Ἐπαρχίαν τῆς Ἑλλάδος. Τὸ προϊόν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἄλλοτε ἦτο βαρύτιμον διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἕνεκα τῆς ἐφευρέσεως τοῦ γκάζ καὶ τοῦ πετρελαίου ὁλονὲν ὑποτιμᾶται, καὶ ἐὰν κατὰ δυστυχίαν εὑρεθῇ καὶ ἄλλο χρήσιμον διὰ τὰς ἀτμομηχανὰς, τὸ ἔλαιον θὰ καταστῇ ἀκαταζήτητον, διότι δυστυχῶς τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐλαίου δὲν γίνεται χρῆσις εἰς τὴν Εὐρώπην πρὸς τροφήν· διότι λέγουσιν, ὅτι ἡ κατασκευὴ τοῦ ἐνταῦθα κατασκευαζομένου ἐλαίου δὲν εἶναι καθαρά. Ὁ γνωστὸς ἐργοστασιάρχης ἐν Πειραιεῖ κ. Βασιλειάδης ἐφεῦρε μηχανὴν, διὰ τῆς ὁποίας νὰ μὴ συντρίβηται κατὰ τὴν ἔκθλιψιν τῶν ἐλαιῶν ὁ πυρὴν καὶ ἀναμιγνύεται μὲ τὸ ἔλαιον, τοῦ ὁποίου τὴν ποιότητα μειώνει, ἡ ἀνάμιξις τοῦ ἐκ τοῦ πυρῆνος παραγομένου ὀλίγου ἐλαίου, ὅπως συμβαίνει μέχρι τοῦδε εἰς τὴν διὰ τοῦ λιθίνου ἢ σιδηροῦ κυλίνδρου ἐνεργουμένην ἐν τοῖς ἐλαιοτριβείοις ἔκθλιψιν· ὅτι τὸ ἔλαιον ἄνευ τῆς συντριβῆς τῶν πυρήνων εἶναι καλλίτερον, φαίνεται καὶ τώρα εἰς τὰ μέρη ἡμῶν, ὅπου οἱ ἰδιοκτῆται τῶν ἐλαιοτριβείων δὲν ἀγοράζουσι τὰς ἐλαίας ἐπὶ ἀποδόσει χρημάτων ἢ ἐλαίου, ἀλλ’ ἕκαστος ἐκθλίβει τὰς ἐλαίας εἰς λογαριασμόν του, πληρώνων τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλαιοτριβείου καὶ τῶν ἐργατῶν, ἑπομένως οἱ ἔχοντες ἐλαίας ὀλιγωτέρας τῶν 50 ὀκάδων τὰς ἐκθλίβουσι μόνοι των ἐντὸς σάκκων, ὅτε ὁ πυρὴν δὲν συντρίβεται· τὸ ποσὸν εἶναι κατά τι ὀλιγώτερον, διότι ἡ θλίψις γίνεται διὰ τῶν ποδῶν, ἀλλ’ ἡ ποιότης εἶναι καλλιτέρα. Ὁ κ. Βασιλειάδης ἐφεῦρε μηχανὴν, δι’ ἧς θὰ ἐκθλίβωνται αἱ ἐλαῖαι χωρὶς νὰ συντρίβωνται καὶ χωρὶς νὰ ἐλαττοῦται τὸ ἔλαιον, διότι ἡ μηχανὴ ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὸν πυρῆνα πᾶσαν τὴν σάρκα καὶ οὕτω θὰ ἔχωμεν ἴσου ποσοῦ ἔλαιον, ἀλλὰ καλλιτέρας ποιότητος. Τὸ δὲ ἐκ τῶν πυρήνων ἔλαιον δύναται νὰ ἐξαχθῇ δι’ ἰδιαιτέρας ἐν τῷ ἐλαιοτριβείῳ ἐργασίας τῶν κυλίνδρων, καὶ τὸ ἔλαιον αὐτὸ θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὰς μηχανὰς καὶ τὴν σαπωνοποιίαν. Ὁ κ. Βασιλειάδης, ὑποσχόμενος τὰ ἀνωτέρω πλεονεκτήματα διὰ τῆς μηχανῆς του, ἐζήτησε προνόμιον, διὰ τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ἤδη νομοσχέδιον τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ τὴν κατὰ προτίμησιν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ διατάξῃ· διότι, ὡς προεῖπον, κύριοι, τὸ γκὰζ καὶ τὸ πετρέλαιον ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἡ ἐξαγωγὴ τῶν διαφόρων ὑλῶν ἐλαίου ἀφ’ ἑτέρου θὰ καταστήσωσι τὸ Ἑλληνικὸν ἔλαιον ἀκαταζήτητον εὐθὺς ὅπου ἤθελεν εὑρεθῇ κατάλληλον ἔλαιον διὰ τὰς ἀτμομηχανὰς, καθόσον ὁ τρόπος τῆς ἐκθλίψεως τῶν ἐλαιῶν ἐν Ἑλλάδι δὲν συντρέχει εἰς τὴν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἐξόδευσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐλαίου πρὸς τὸν σκοπὸν χρήσεως αὐτοῦ ἐν τῷ φαγητῷ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν ν’ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασίν μου.

§10ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δημητρακάκη ν’ ἀναγνωσθῇ πρῶτον τὸ προτεινόμενον νομοσχέδιον;

§12ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θ’ ἀναγνωσθῇ πρῶτον, ὅταν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§14ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας προνομίου εἰς τὸν Γεώργιον Βασιλειάδην ἐπὶ τῆς ἐφευρέσεώς του κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον μὲ μόνην τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Καραπάνου ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 ὅπως διορθωθῇ κατὰ τὴν ἔκφρασιν, ἵνα μὴ ἀποκλείηται ἡ εἰσαγωγὴ ξένων μηχανῶν οὐχὶ τοῦ αὐτοῦ εἴδους).

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ὁ κ. Δημητρακάκης ἔχει τὸν λόγον.

§16ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Πᾶς ὁ καταλαμβανόμενος ὑπὸ πάθους, διότι ἕτερος ἀπολαμβάνει ὅ,τι τῷ ἀνήκει, πῶς ὀνομάζεται;

§17ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μοχθηρός.

§18ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εὐχαριστῶ. Τὸν δὲ ἀρχηγὸν τῶν τοιούτων ἐμπαθῶν πάντες ἀποκαλοῦσιν ἀχρεῖον μοχθηρόν. Χθὲς, κύριοι, ὡμίλησα ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ· πιστεύω ὅτι δὲν ἠκούσατε ἐκ τοῦ στόματός μου τοιαύτας λέξεις ἢ ταὐτοσήμους, οἵας ἀπαντῶν μοὶ ἀπέδωκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐν τῇ ὁμιλίᾳ μου οὐδένα στρατιωτικὸν προσέβαλον, πολὺ περισσότερον τὸν κ. Ὑπουργόν. Ἴσως ἤγγισα τοὺς ἀξιωματικοὺς τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν, ἀλλὰ καὶ τούτους δὲν τοὺς ὕβρισα· εἶπον ὅτι αὐτοὶ ἔβλαψαν ἑαυτοὺς διὰ τὴν κατὰ τὴν Μεσοβασιλείαν συμπεριφοράν των, ὅτε οἱ πλείονες τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Πυροβολικοῦ καὶ Μηχανικοῦ εἰσῆλθον εἰς τοὺς γενικοὺς ἐπιτελεῖς καὶ οὕτως ἐπλήθυναν τὴν τάξιν αὐτῶν τῶν ἀξιωματικῶν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε προὐκάλεσαν τὴν διάλυσίν των καὶ ἔχασαν καὶ τὴν ἀρχαιότητά των, ὥστε, ἐνῷ οἱ σύγχρονοί των εἰς τὰ ἄλλα σώματα πρόκειται νὰ γίνωσι συνταγματάρχαι, αὐτοὶ εἶναι ἀκόμη ταγματάρχαι. Ἡ τοιαύτη ἐπίκρισίς μου δὲν πιστεύω νὰ ἐθεωρήθη ὡς ὕβρις κατὰ τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν. Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Κόρπαν, ἕνα τῶν καλλιτέρων ἀξιωματικῶν τούτων, ὅστις ἤκουσε τῆς ὁμιλίας μου, τὸν παρακαλῶ νὰ εἴπῃ ἐὰν ἐθεώρησε τὰ λεγόμενά μου ὡς ὕβριν κατὰ τοῦ σώματος εἰς ὃ ἀνήκει.

§19ΚΟΡΠΑΣ. Ὄχι.

§20ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, εἴπατε ὅτι ἔχω πάθος διότι προβιβάζονται οἱ ἀξιωματικοί. Διατί νὰ ἔχω πάθος, διότι προβιβάζονται οἱ ἀξιωματικοί; Ἀφοῦ, ὡς εἴπατε, δὲν παραφέρομαι εἰς τοῦτο ἀπὸ αἴσθημα οἰκονομίας ἢ ἄλλην ἀφορμὴν ὑπὲρ τῶν κοινῶν, τότε ἀπὸ τί; βεβαίως ἀπὸ μοχθηρίαν.

§21Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τοιαύτην φράσιν δὲν εἶπον (θόρυβος).

§22ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὅταν εἴπατε, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι ἐγὼ κατέχομαι ἀπὸ πάθος διὰ τοὺς προβιβασμοὺς τῶν ἀξιωματικῶν, ποίαν ἄλλην σημασίαν ἔχει ἡ φράσις σας; Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δέκα καὶ τρία ἔτη ἐδιοίκησα διαφόρους ἐπαρχίας ὡς ἔπαρχος καὶ νομάρχης· πανταχοῦ εὑρέθην μὲ τὰς φρουρὰς ἐν πλήρει ἀγάπῃ· μὲ ἐξετίμων καὶ τοὺς ὑποληπτόμην. Μάρτυς εἶσαι σὺ ὁ ἴδιος, ὅτε εἰς τὸ Καρπενῆσι ἦσαν τρία τάγματα συγκεντρωμένα, τὸ τοῦ Σέχου εἰς ὃ ἀνῆκες, τὸ τοῦ Φράγκου καὶ τοῦ Καλτσᾶ, καὶ ὁ νῦν στρατηγὸς Σοῦτσος ὡς ἀρχηγὸς, ἐνθυμεῖσθε πῶς συμπεριεφέροντο ὅλα ἐκεῖνα τὰ στρατιωτικὰ στοιχεῖα καὶ ἰδίως οἱ ἀρχηγοί των πρὸς ἐμὲ, καὶ ἐγὼ πρὸς τοὺς ἀξιωματικούς. Λοιπὸν δὲν ἔχω λόγον νὰ ἔχω πάθος κατὰ τῶν προβιβασμῶν· τοὐναντίον, κύριε Ὑπουργέ, ὁσάκις σῶμα ἢ ἄτομα στρατοῦ ἐπιέσθησαν, διὰ τῆς ἰδικῆς μου φωνῆς διεβιβάσθη εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους τὸ παράπονόν των. Ἐνθυμεῖσθε ὅταν διὰ νόμου, ὅλως ἀκαταλλήλου ἀκόμη διὰ τὸν στρατὸν τῆς Ἑλλάδος, ἐῤῥίφθησαν εἰς τοὺς δρόμους 600 ὑπαξιωματικοὶ, ὧν ἔχετε μεγίστην ἀνάγκην εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις, ἐγὼ ὕψωσα ἐπανειλημμένως ὑπὲρ αὐτῶν τὴν φωνὴν, σεῖς οὔτε λόγον εἴπατε, καί τοι ἀνώτερος ἀξιωματικὸς καὶ τοσάκις διευθύνας ὡς Ὑπουργὸς τὸν κλάδον, εἰς ὃν ἀνήκουν, διότι πολλοὶ στρατιωτικοὶ πονοῦσι διὰ τὰ παθήματα τοῦ στρατοῦ, ἐφ’ ὅσον ἡ κατάστασίς του ἔχει σχέσιν μὲ τὸ περιλαίμιόν των. Λοιπὸν δὲν εἶμαι ἐγὼ ὁ φθονῶν τὸν στρατὸν καὶ τοὺς ἀξιωματικούς· τοὐναντίον, ἀγαπῶ τὸν στρατόν· καὶ διότι τὸν ἀγαπῶ, διὰ τοῦτο θέλω νὰ προλάβω πᾶν ὅ,τι δύναται νὰ τὸν φέρῃ εἰς τὴν θέσιν ἐκείνην, εἰς ἣν εἶδον κατὰ τὰ 1879 τὸν στρατὸν τῆς γείτονος Δυνάμεως, νὰ ἴδω στρατηγὸν εὐπαίδευτον, ἐπιστήμονα καὶ εὐρωπαῖον, τὸν Σκενδερ–πασσᾶ νὰ φέρῃ φέσιον ξεβαμμένον, καὶ τὸν Πανούσαγα λοχαγὸν νὰ ζητῇ νὰ τοῦ δώσωμεν μίαν θέσιν ἑξηκοντάδραχμον, καὶ νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα· διότι ἔλεγεν, ὅτι ὁ καϋμὲς ἐξίσωσε τὸν μισθόν του ὡς λοχαγοῦ μὲ δύο τάλληρα ἀργυρᾶ. Τρέμω, κύριε Ὑπουργέ, ὅταν ἀναλογισθῶ μή τοι περιέλθῃ καὶ ὁ στρατὸς τῆς Πατρίδος μου εἰς τοιαύτην ὀδυνηρὰν κατάστασιν. Καὶ ὅτι λέγω τὴν ἀλήθειαν, πρόχειρος ἡ ἀπόδειξις, ἀφοῦ ὕστερον ἀπὸ τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὗρε τὸ ταμεῖον ἡ Κυβέρνησις, ἧς ἀποτελεῖτε μέρος, ὀλίγου δεῖν νὰ πληρώνητε καὶ σεῖς τὰς ἡμέρας ταύτας μὲ καϋμέδες, καὶ ἤθελε συμβῆ, ἐὰν δὲν ἐπήρχοντο τὰ ἔκτακτα συμβάντα, ἕνεκα τῶν ὁποίων τὸ ἐθνικὸν συμφέρον καὶ τὸ μέλλον τοῦ Τόπου μᾶς ἀναγκάζει νὰ κάμωμεν θυσίας ὑπὲρ τὰς δυνάμεις μας διὰ νὰ αὐξήσωμεν καὶ περιποιηθῶμεν πάσαις δυνάμεσι τὸν στρατὸν, ὁ ὁποῖος ἔχει ἤδη τὴν ἀποστολὴν νὰ ἐργασθῇ μετὰ τῆς αὐτῆς ζέσεως, μεθ’ ἧς ἐργάζεται ἅπας ὁ Ἑλληνισμός· διότι καὶ ὑποχρέωσιν καὶ μέγιστον συμφέρον ἔχομεν νὰ ἔλθωμεν εἰς τοιαῦτα μέτρα, ἐκ τῶν ὁποίων πιστεύομεν νὰ ἐπιτύχωμεν ὅ,τι μᾶς ἀνήκει. Βλέπετε, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι αὐτὴ ἡ περίστασις ἔσωσεν ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὐλάχιστον καὶ τὸν στρατὸν καὶ πᾶσαν τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν ἀπὸ τὴν οἰκονομικὴν κατάπτωσιν, εἰς ἣν ποτὲ ἄλλοτε δὲν περιῆλθεν; Ἢ ἐλησμονήσατε, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι τὸν Αὔγουστον οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ τάγματος τοῦ Μηχανικοῦ ἀνήρχοντο τὰ ταμεῖα, καὶ τούτων μὴ ἐχόντων, τοὺς τραπεζίτας διὰ νὰ οἰκονομήσωσι 3600 δραχμὰς νὰ πληρώσωσι τὸ ἡμερήσιον σιτηρέσιον, καὶ ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ ἐδανείζοντο ἐν ὀνόματί των διὰ νὰ προφθάσωσι τὴν ἐξοικονόμισιν τῶν ἀπαραιτήτων τροφίμων τῶν στρατιωτῶν; Καὶ δὲν σᾶς ἔκαμαν ἐντύπωσιν αὐτὰ τὰ συμβάντα; Περὶ τίνων λοιπὸν μεριμνᾶτε, διευθύνοντες τὴν τύχην τοῦ στρατοῦ; Εἴπατε, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι καὶ ἐγὼ καὶ οἱ ὀπαδοί μου καταλαμβανόμεθα ἀπὸ σπασμοὺς, ὁσάκις βλέπομεν ἕνα ἀστερίσκον εἰς τὸ περιλαίμιον τῶν ἀξιωματικῶν. Μάθετε, κύριε Μαυρομιχάλη, ὅτι εἰς τὴν λάμψιν τοῦ μετάλλου μόνον οἱ λυσσῶντες πάσχουσιν ἀπὸ σπασμούς. Ἀφοῦ λοιπὸν μᾶς ὠνομάσατε μοχθηροὺς, μᾶς ὠνομάσατε καὶ λυσσῶντας, ἀφοῦ πάσχομεν ἀπὸ σπασμοὺς, ὁσάκις βλέπομεν λάμψιν τοῦ μεταλλίνου ἀστερίσκου εἰς τὸ περιλαίμιόν σας. Ἐὰν δὲ δὲν εἶναι λυσσῶν ὁ πάσχων ἀπὸ σπασμοὺς, οὗτος θὰ ἔχῃ τὸ ἐλάττωμα τοῦτο ἢ ἐξ ἰδιοσυγκρασίας, ἣν ἐκληρονόμησεν ἀπὸ τοὺς γονεῖς του, ἢ θὰ τὴν ἀποκτᾷ ἐκ τοῦ τρόπου τῆς διαίτης του.

§23ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τί ἐννοεῖς τρόπον τῆς διαίτης, δηλαδὴ τρώγει καὶ πίνει καλά (ἱλαρότης);

§24ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἰς ἐμὲ, κύριε Μαυρομιχάλη, οὔτε τὸ ἓν οὔτε τὸ ἄλλο συμβαίνει, διότι καὶ οἱ γεννήτορες μου δὲν μὲ ἐκληροδότησαν μὲ τὸ ἐλάττωμα τοῦ σπασμωδικοῦ, καὶ ἡ δίαιτά μου εἶναι μεμετρημένη (ἱλαρότης καὶ ψιθυρισμοί). Διὰ νὰ μὴ κουράζω τὴν Βουλὴν δὲν θέλω νὰ ἔλθω εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς ἀπαντήσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἀναιρῶν τὰς κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀντιῤῥήσεις μου, καθόσον πάντες οἱ Βουλευταὶ ἀντελήφθησαν, ὅτι ὅλα τὰ ἐπιχειρήματά του ἦσαν, ὅπως εἰς τὸν ξηροτράχαλον ἡ ἐπισώρευσις τῶν λίθων ἄνευ ἀσβέστου ἢ πηλοῦ, τὸν ὁποῖον δύναταί τις μὲ ἓν λάκτισμα νὰ καταῤῥίψῃ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς καθὼς καὶ οἱ κ. Κορωναῖος καὶ Κόρπας, ὑποστηρίζοντες τὸ Νομοσχέδιον, μᾶς διηγήθησαν κανονισμοὺς τῆς Γαλλίας καὶ Γερμανίας μεγάλων Κρατῶν, ἐνῷ ἐγὼ σᾶς διηγήθην τὴν ἱστορίαν τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ τῆς πατρίδος μας, δηλαδὴ πόσον καὶ ποῖον στρατὸν δύναται νὰ διατηρήσῃ τὸ ἔθνος. Ἠξεύρετε τὶ μᾶς εἶπον; ὅτι ἀπαιτοῦν στρατὸν τοιοῦτον ἀδιάφορον ἂν δύναται νὰ τὸν συντηρήσῃ τὸ ἔθνος, ὅ ἐστὶ μᾶς εἶπεν, ὁ κύριος Ὑπουργὸς ὅ,τι ἤθελε σᾶς εἰπῇ κτίστης, εἰς ὃν ἀναθέτετε νὰ σᾶς κτίσῃ λινὸν, καὶ ἐκεῖ νὰ σᾶς παρουσιάζῃ σχέδιον ἴσον ἐξοχικῆς οἰκίας· τῷ λέγετε, δὲν ἔχω χρήματα νὰ κτίσω τοιοῦτον λινὸν, καὶ ἐκεῖνος σᾶς λέγει «πωλήσατε τὸ ἀμπέλι». Εἰς τὴν παρατήρησιν, ἣν ἔκαμα, διατὶ νὰ μὴ διοικήσῃ ἐπί τινα καιρὸν ὁ λοχαγὸς τὸ Τάγμα, καὶ ὁ ἀντισυνταγματάρχης τὸ Σύνταγμα, μοὶ ἀπήντησαν διατὶ νὰ μὴ ἀναπληροῖ τὸν νομάρχην ὁ γραμματεὺς, καὶ τὸν τμηματάρχην ὁ ὑπουργικὸς γραμματεὺς, καὶ ἐγὼ τῷ ἀπήντησα, ὅτι συνήθως γίνεται τοῦτο. Ἕτερος ἀνώτερος ἀξιωματικὸς μοὶ εἶπε, διατί ὁ γραφεὺς νὰ μὴ ἀναπληρώσῃ τὸν νομάρχην; Ἠπόρησα, διότι ἀνελόγισε τὴν θέσιν τοῦ λοχαγοῦ πρὸς τὸν ταγματάρχην ὡς ἐκείνην τοῦ γραφέως πρὸς τὸν Νομάρχην. Ἀλλὰ δὲν ἔκαμαν τὴν παρατήρησιν οἱ κ. ἀξιωματικοί, ὅτι ἀπὸ τὸ 1833 δέκα Νομάρχαι ἦσαν εἰς τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα, δέκα εἶναι ἕως τώρα; ὅτι μὲ ὅλον τὸν τετραπλασιασμὸν τῆς δικαστικῆς ὑπηρεσίας, μόλις τὰ τὸ 1835 συστηθέντα 10 Πρωτοδικεῖα ἀνεβιβάσθησαν εἰς 13 καὶ οὕτω καθεξῆς εἰς πᾶσαν τὴν πολιτικὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν. Συμβαίνει τοῦτο καὶ εἰς τὴν στρατιωτικήν, ἢ καθ’ ἕκαστον ἔτος μεταβάλλομεν Κανονισμοὺς διὰ νὰ προσθέτωμεν ἀριθμοὺς τῶν ταγμάτων καὶ συνταγμάτων καὶ χωριστὰ τοὺς αἰωνίως ὑπάρχοντας μέχρι διπλασίου καὶ τριπλασίου ὑπεραρίθμους ἀξιωματικούς! Ὅταν ἀναβαίνῃ Βουλευτὴς εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, κύριε Μαυρομιχάλη, ἐὰν παρεκτραπῇ, ἔρχεται ὁ Κανονισμός, ὅστις προβλέπει νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν φράσιν ὁ παρεκτραπεὶς, καὶ ἐὰν δὲν ἀνακαλέσῃ τὸν ἐπαναφέρει ὁ Πρόεδρος εἰς τὴν τάξιν, καὶ αὐτὸ τὸ ἔπαθον καὶ ἐγώ. Ἐὰν τοῦτο συμβῇ εἰς Βουλευτὴν καὶ ἀναγνωρίσῃ ὅτι εἶχεν ἄδικον, ἔρχεται ἡ ἱκανοποίησις διὰ τῆς μεταμελείας· ἀλλ’ ἐὰν θεωρήσῃ, ὅτι καλῶς ἔπραξε μὴ ἀνακαλέσας, ἀρκετὴ ἱκανοποίησις δι’ αὐτὸν εἶναι ἡ ὑπεριφάνεια, ἣν ἔδειξεν· ἐν τούτοις ἐπανέρχεται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ κάθηται εἰς τὴν θέσιν του ἡσύχως χωρὶς νὰ ἔχῃ νὰ δώσῃ λόγον εἰς κανένα· ὅταν ὅμως εἶναι Ὑπουργὸς ὁ ὑποπίπτων εἴτε εἰς τὴν ἀνάκλησιν τοῦ Προέδρου ἐπινεύσει τῆς Βουλῆς, ἢ καὶ τὴν ἀποδοκιμασίαν, δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν μετὰ τοῦ ἁπλοῦ Βουλευτοῦ, διότι ἐπανερχόμενος, δὲν θὰ καθήσῃ πλέον ὡς Ὑπουργὸς, ἀλλ’ ὡς ἁπλοῦς βουλευτής. Διὰ τοῦτο ὀφείλει ὁ Ὑπουργὸς, ἀναβαίνων τὸ βῆμα, νὰ ἔχῃ μεμετρημένους τοὺς λόγους του καὶ νὰ προσέχῃ νὰ μὴ ἀποδοκιμασθῇ ἢ διαταχθῇ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν τάξιν, ἑπομένως νὰ προσέχῃ νὰ μὴ ὑβρίζῃ τοὺς Βουλευτάς.

§25Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τοιαύτην ὕβριν δὲν εἶπον.

§26ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἶπες, ὅτι εἶμαι ἀρχηγὸς τῆς Σχολῆς ἐχούσης πάθος, διότι προβιβάζονται οἱ στρατιωτικοὶ, καὶ καταλαμβάνομαι ἀπὸ σπασμοὺς, ὁσάκις βλέπω τὸν ἀστερίσκον εἰς τὸ περιλαίμιον ἀξιωματικῶν. Κύριε Ὑπουργὲ, σᾶς λέγω πρὸς τὸ συμφέρον τὸ ἐδικόν σας, ὁσάκις ἀναβαίνετε τὸ βῆμα, νὰ προσέχετε εἰς τὰς φράσεις σας, καὶ πρὸ πάντων ἀπαντῶντες εἰς ἐμὲ, διότι συνειθίζω νὰ πληρώνω τὰς ἀποτεινομένας εἰς ἐμὲ προσβολὰς μὲ τόκον καὶ ἐπιτόκια. Καὶ διατί; διότι υἱὸς ἐντίμου προεστοῦ καὶ οἰκοκύρη ἑνὸς χωρίου ἔφθασα εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν μικρὰν ἢ μεγάλην, χωρὶς νὰ χρεωστῶ τίποτε εἰς οὐδένα, οὔτε εἰς τὸ ὄνομα τῆς οἰκογενείας μου, ἀλλὰ κατεσκεύασα τὴν θέσιν αὐτὴν μόνος μου. Ὁμιλῶ δὲ μὲ ἐλευθερίαν, διότι τὸ παρελθόν μου εἶναι ἔντιμον καὶ καθαρὸν καὶ ὡς πολίτου καὶ ὡς δημοσίου ὑπαλλήλου, δὲν ἠδίκησα οὐδὲν ἄτομον· ἑπομένως δὲν ἐπιτρέπω νὰ μένῃ ἀπλήρωτος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ μὲ ὑβρίσῃ, διότι δὲν φοβοῦμαι νὰ μοὶ εἴπῃ τις, ὅτι φέρω αὐτὸ ἢ ἐκεῖνο τὸ στίγμα. Λοιπὸν ἂν δὲν σᾶς ἀρέσουν αἱ ἰδέαι μου, δύνασαι νὰ τὰς ἀναιρέσῃς εὐσχήμως καὶ νὰ τὰς ἐκμηδενίσῃς δι’ ἐπιχειρημάτων. Ἠδύνασθε νὰ εἰπῆτε, ὅτι αἱ ἰδέαι μου δὲν ἦσαν στρατιωτικαί, ἦσαν ἐσφαλμέναι, ἀφοῦ μάλιστα μᾶς ἐφέρατε συγγραφεῖς τῆς Γαλλίας καὶ μᾶς τοὺς ἀνεγνώσατε· διότι ἐδῶ εἰς τὴν Ἑλλάδα νομοθετοῦμεν, μιμούμενοι τοὺς ξένους καὶ διὰ τὰ ἄτομα. Ἐγὼ ἦλθον καὶ σᾶς ἔφερα ἱστορίαν, ἐν ᾗ φαίνονται τίνες καὶ πῶς ἐκανόνισαν τὸν στρατὸν τῆς Πατρίδος μας. Κατηγορήσατε χθὲς καὶ σεῖς καὶ οἱ κύριοι Κορωναῖος καὶ Κόρπας, διότι οἱ πρώην διαχειρισταὶ τῶν κοινῶν δὲν ἐφρόντισαν διὰ τὸν στρατόν. Ἐὰν οἱ πρὸ 50 ἐτῶν, οὓς κατηγορήσατε χθὲς ὡς ἀπρονοήτους, κατὰ τὴν ἰδέαν σας, ἐθυσίαζον τὸ ἓν τρίτον τοῦ Προϋπολογισμοῦ διὰ τὸν στρατόν, τὰ 500 ἑκατομμύρια, ἅπερ χρεωστοῦμεν τώρα, ἠθέλομεν τὰ ὀφείλει πρὸ πολλοῦ καὶ ἡ Ἑλλὰς θὰ ἦτο πωλημένη· ἀλλὰ μέχρι τοῦ 1862, ὅτε ἐλάμβανον μέρος εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν κοινῶν οἱ ἐν πείνῃ, γυμνότητι καὶ φθειριάσει ἐπὶ ἑνεατίαν ἐργασθέντες νὰ κατασκευάσωσιν αὐτὸ τὸ Ἔθνος, ἐφρόντιζον νὰ ἐξάγωσι τὶ δύνανται νὰ δαπανήσωσι διὰ πάντα κλάδον τῆς Διοικήσεως ψηλαφοῦντες μετὰ προσοχῆς ποῦ εὑρίσκονται τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦτο τὸ 1862 δύο ἑκατομμύρια μόνον ἦτο τὸ χρέος τῆς Ἑλλάδος, ἓν τῶν ὁποίων εἶχε πληρώσει ὁ Ἐρλάγγερ εἰς τὰς Εὐεργέτιδας Δυνάμεις διὰ τὸ δάνειον τῶν 60,000,000, τὸ ἕτερον ἦτον ἔξοδα διὰ κατεύνασιν τῆς ἐν Ναυπλίῳ ἀνταρσίας καὶ ἐχρεωστεῖτο εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ δι’ ἀμφότερα διέταξεν ὁ Ὄθων νὰ πληρωθῶσιν ἐντὸς τοῦ 1863. Ἐν τούτοις ἀπὸ τοῦ 1862 καὶ ἐντεῦθεν, ὅτε ἴσχυσεν ἡ στρατοκρατία, δὲν μᾶς μένει καιρὸς νὰ κάμωμεν ἄλλο τι παρὰ νὰ δανειζώμεθα, καὶ ἐντὸς ὀλίγου, ἂν ἔκτακτον εὐτύχημα δὲν ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν τοῦ Ἔθνους, βεβαίως καταποντιζόμεθα εἰς τὴν ἄβυσσον τῆς σπατάλης, τὴν ὁποίαν, ὅπως σᾶς κατέδειξα, ὑποβοηθοῦσιν οἱ στρατιωτικοί σας κανονισμοί. Μὲ ὑβρίσατε μοχθηρὸν καὶ λυσσῶντα, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι κατάλληλον μάθημα σᾶς ἔδωκα.

§27Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§28ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ ὁμιλία τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ βεβαίως ἔπρεπε μεγάλην δειλίαν νὰ ἐμπνεύσῃ εἰς τοὺς μὴ εἰδικοὺς ἐπιστήμονας στρατιωτικοὺς ὅπως λάβωσι τὸν λόγον εἰς τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ἀτυχῶς εἶμαι ἠναγκασμένος καὶ φρονῶ μετὰ πάσης τῆς Βουλῆς νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὴν τολμηρὰν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἐξέφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, εἰπών, ὅτι εἰς τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια, ὅταν τὸ ἔθνος πρόκηται νὰ ὑποστῇ τοσαύτας δαπάνας, μόνον οἱ στρατιωτικοὶ πρέπει νὰ ἀκούωνται καὶ ὄχι οἱ ἄλλοι ἀντιπρόσωποι. Τοιαύτη ἀρχὴ δὲν ἔπρεπε νὰ λεχθῇ οὔτε εἶναι ἀνεκτὴ ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Κοινοβουλίῳ ἢ καὶ οἱῳδήποτε ἄλλῳ.

§29Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο.

§30ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Καὶ χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ σήμερον ἐκάκισε τὸν συνάδελφον ἐκ Λακεδαίμονος, διότι ἐλάλησε περὶ προβιβασμῶν. Καὶ χθὲς καὶ σήμερον εἶπε: λοιπὸν δὲν θέλετε προβιβασμούς; διατί προβιβάζεται ὁ Πρωτοδίκης, ὁ Ἐφέτης καὶ καθεξῆς, καὶ διατί δὲν θέλετε νὰ προβιβασθῇ ὁ ἀξιωματικός; Τίς σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν θέλομεν νὰ γίνωνται προβιβασμοὶ ἐν τῷ στρατῷ; οὐδείς· ἂν μάλιστα εἶχεν ἰσχυρὰν μνήμην ὁ κ. Ὑπουργὸς, θὰ ἀνεμιμνήσκετο ἐποχῆς, καθ’ ἣν εἶχεν ὑποβληθῆ τὸ νομοσχέδιον τὸ πρῶτον περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν παρὰ τοῦ κ. Τρικούπη. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἦτο ὑποχρεωμένος ὁ ἀξιωματικὸς, συμπληρῶν ὅριόν τι ἡλικίας, ν’ ἀπέλθῃ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, διετηρεῖτο ὅμως ἐν ἰσχύϊ καὶ ἡ διάταξις, καθ’ ἣν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐδικαιοῦτο νὰ μὴ προαγαγάγῃ ἀξιωματικοὺς καὶ ἂν ὑπῆρχον κεναὶ θέσεις ὁσαιδήποτε. Αὐτὸ ἦτο σκληρὸν, ἄδικον· ἀφίετο εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὸ δικαίωμα νὰ μὴ προβιβάσῃ ὡρισμένον ἀξιωματικὸν ἐχθρόν του ἢ μὴ εὐνοούμενον νὰ τὸν ἀφήσῃ ἀπροβίβαστον, ἐνῷ ἔχει θέσεις κενὰς ἐπὶ ἓν ἔτος, νὰ συμπληρώσῃ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας καὶ νὰ τὸν ἀποδιώξῃ ἐκ τοῦ στρατοῦ. Τότε ὑψώθη φωνὴ ὑπὲρ τῶν ἐν τῷ στρατῷ ἐργαζομένων καὶ ἐκεῖ λαμβανόντων τοὺς βαθμοὺς ἀξιωματικῶν, ἡ ἐμὴ φωνή. Ἐπρότεινα τότε νὰ περιληφθῇ ἐν τῷ νόμῳ διάταξις, ὑποχρεοῦσα τὸν Ὑπουργὸν, ἅμα κενοῦται θέσις ἐν τῷ στρατῷ, νὰ τὴν πληροῖ ἀμέσως διὰ προβιβασμοῦ τοῦ δικαιουμένου καὶ ἀρχαιοτέρου, ἐννοεῖται περὶ τῶν βαθμῶν ἔνθα ἐπικρατεῖ ἡ ἀρχαιότης. Τότε δὲ ἠκούσθη ἡ φωνή σας, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, διότι τότε δὲν ἐνδιεφέρεσθε ὑπὲρ ἐκείνων, ὑπὲρ τῶν ὁποίων σήμερον φαίνεσθε, ὅτι κόπτεσθε. Σεῖς ἀπ’ ἐναντίας μάλιστα ἐκάματε προβιβασμοὺς καὶ ἀφήσατε εἰς σώματα κενὰς θέσεις, ὅπως μὴ προβιβάσητε ἄνδρας ἀπαρέσκοντας ὑμῖν. Ἀλλὰ ποία εἶναι ἡ ἀπαίτησις ἡμῶν; Ἡ ἀπαίτησις ἡμῶν εἶναι νὰ μὴ προκαλῆτε, νὰ μὴ δημιουργῆτε θέσεις διὰ νὰ προβιβάσητε ἀξιωματικούς. Δὲν λέγομεν νὰ μὴ προβιβάζητε εἰς κενὰς θέσεις· ἀπεναντίας, ἐνδιαφερόμεθα ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ ἴσως πλειότερον ὑμῶν. Σᾶς ἐζήτησα εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν νὰ φέρητε ἐνταῦθα τὴν δικαιολογητικὴν βάσιν τῆς μεταβολῆς τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ εἰς τὴν παραμονὴν ἐνεργείας καὶ δὲν ἐφέρατε. Ἤλπιζον, ὅτι ὑπῆρχεν ἔκθεσις τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐβασίζετο ἡ μεταβολὴ αὕτη· διότι ἐνόμιζον ὅτι ἐν τῇ ὁμιλίᾳ σας τῇ πρώτῃ ὑπηνίχθετε ὅτι νομοσχέδιόν σας ἐβασίζετο ἐπὶ ἐκθέσεως τοῦ Στρατηγοῦ Βοσσέρ.

§31Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ ἔκθεσις τοῦ Στρατηγοῦ Βοσσὲρ εἶναι καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὁρίου ἡλικίας, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν ὀργανισμὸν, εἰς τὸν ὁποῖον ἔλαβε σπουδαῖον μέρος ὁ Βοσσὲρ, τοιαύτη ἔκθεσις δὲν ὑπεβλήθη οὔτε τὴν ἀνήγγειλα.

§32ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Λυποῦμαι ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐφοβούμην, εἶναι ἀληθές. Δὲν ἤλπιζον, ὅτι ἀνώτατος ἀξιωματικὸς Εὐρωπαῖος ἤθελε συστήσει τὴν παραμονὴν τῆς ἐνεργείας μεταβολὴν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Πολλοὶ ἀξιωματικοὶ, μετὰ τῶν ὁποίων ἔτυχε νὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς μεταβολῆς ταύτης, μοὶ εἶπον, ὅτι ὀφείλω νὰ ὑψώσω φωνὴν ἐναντίον τῆς μεταβολῆς τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ κατὰ τὴν παραμονὴν τῆς ἐνεργείας. Ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ εἶναι ἡ βάσις, ἐπὶ τῆς ὁποίας ὁ στρατὸς ἐκπαιδεύεται, ὀργανοῦται καὶ ἐνεργεῖ. Εἰς δύω περιστάσεις δύναται ἓν ἔθνος νὰ κάμῃ μεταβολὴν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ· ἐν καιρῷ εἰρήνης, ἐὰν προβλέπῃ χρονικὸν διάστημα ἀρκετὸν μέχρι τοῦ πολέμου, ἢ μετὰ τὸν πόλεμον, ὅτε ἀναφαίνονται τὰ σφάλματα τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ ὑπάρχοντος καὶ ζητεῖται ἡ βελτίωσις αὐτῶν. Ὅλα τὰ Κράτη μεταβάλλουν τοὺς ὀργανισμοὺς τῶν στρατῶν των πάντοτε μετὰ πόλεμον, ὅταν ἴδωσιν ὅτι οἱ ὀργανισμοὶ οἱ ὑπάρχοντες καὶ λειτουργοῦντες εἶναι ἐσφαλμένοι καθόλου ἢ ἐν μέρει. Καὶ σήμερον ἡμεῖς ἐρχόμεθα τὴν παραμονὴν τῆς ἐνεργείας νὰ μεταβάλωμεν τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ. Ἡ ἀταξία, ἥτις παρετηρήθη, καὶ περὶ τῆς ὁποίας δὲν κρίνω συμφέρον νὰ ποιήσωμαι ἀνεπτυγμένην συζήτησιν, ἡ ἀταξία, ἥτις παρετηρήθη πρὸ πάντων εἰς τὰ πεζικὰ σώματα, διότι ἐκεῖ πρὸ πάντων καὶ μόνον ὑπῆρξεν ἀταξία, κυρίαν αἰτίαν ἔχει, πρῶτον τὴν μεταβολὴν τῶν μονάδων, ἀκριβῶς τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ηὔξησεν ὁ ἀριθμὸς τῶν στρατευμάτων. Ἡ μεταβολὴ τῶν ταγμάτων εἰς συντάγματα τὴν παραμονὴν τῆς ἐπιστρατείας ἦτο σφάλμα, ἕτερον ἐπίσης εἶναι ἡ ἀνάμιξις τῶν ἀγυμνάστων μετὰ τῶν γεγυμνασμένων καὶ ἡ ἀποστολὴ αὐτῶν εἰς τὴν Θεσσαλίαν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου· εἴχατε νόμον, εἰς τὸν ὁποῖον ἐστηρίχθητε καὶ ἐκρίνατε δέον νὰ ποιήσητε τὴν μεταβολὴν ταύτην· ἀλλὰ σήμερον μεταβάλλετε καὶ τὰς μονάδας τοῦ Ἱππικοῦ τοῦ Πυροβολικοῦ καὶ τοῦ Μηχανικοῦ ἀπὸ τάγματα εἰς συντάγματα. Ποία εἶναι ἡ ἀνεγνωρισμένη μονὰς ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης αὐτῆς, τὴν ὁποίαν ἐπαγγέλλεσθε εἰς τὰ δύω πρῶτα σώματα; ἡ ἴλη καὶ ἡ πυροβολαρχία, σᾶς παραπέμπω δὲ εἰς οἱονδήποτε σύγγραμμα στρατιωτικὸν καὶ θὰ ἰδῆτε, ὅτι ἡ μονὰς τοῦ Πυροβολικοῦ καὶ τοῦ Ἱππικοῦ ἡ ἐκπαιδευτική, ὀργανιστική, πειθαρχικὴ καὶ πολεμικὴ εἶναι ἡ πυροβολαρχία καὶ ἡ ἴλη· Σήμερον ἔχετε μονάδας μεγαλειτέρας τὰ τάγματα, ὀνομάσατέ τα ὅπως θέλετε, εἶναι μονὰς περιλαμβάνουσα μείζονα ἀριθμὸν μονάδων ἑνιαίων. Τὸ τάγμα ἔχει 4 ἢ 5 ἴλας καὶ 4 ἢ 5 πυροβολαρχίας· διατί θέλετε νὰ μεταβάλετε τὰ τάγματα εἰς συντάγματα; δι’ ἕνα καὶ μόνον λόγον, διότι θέλετε νὰ δημιουργήσητε ἀφορμάς, ὅπως ἐνεργήσετε προβιβασμούς. Τὸ Ἱππικὸν τὸ μεταβάλλετε ἀπὸ τρεῖς ἱππαρχίας εἰς τρία συντάγματα, χωρὶς νὰ προσθέσητε οὔτε μίαν ἴλην, καὶ τοιουτοτρόπως θέλετε προβιβάσει ἐκ τῆς ἀφορμῆς, τὴν ὁποίαν ἐδημιουργήσατε, συνταγματάρχας καὶ κατόπιν θέλετε προβιβάσει καὶ τοὺς διαδεχθησομένους αὐτούς. Ἡ μεταβολὴ αὕτη θέλει εἶσθαι καταστρεπτικὴ διὰ τὸν στρατὸν τὴν παραμονὴν τῆς ἐνεργείας· διὰ τοῦτο ἐγὼ καθῆκόν μου ἐθεώρησα νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῆς μεταβολῆς ταύτης καὶ νὰ παρακαλέσω τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν ἄρθρων, τὰ ὁποῖα μεταβάλλουν τὰ τάγματα εἰς συντάγματα τῶν τεχνικῶν ὅπλων, νὰ ἐνεργήσῃ δὲ τὴν μεταβολὴν ταύτην, ἂν θέλῃ, πάντοτε μετὰ τὴν ἐνέργειαν, ἢ τοὐλάχιστον, ἂν δὲν πρόκειται νὰ ἐνεργήσετε, μετὰ τὴν παῦσιν τῆς ἐπιστρατείας. Οὔτε παραδέχομαι, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, οἵτινες πρὸ πάντων διακρίνονται διὰ τὴν ἀφιλοκέρδειαν αὐτῶν καὶ διὰ τὴν φιλοτιμίαν των, ὅτι μένουσιν ἐν τῷ στρατῷ, καὶ ὅτι ἡ μόνη των ἐπιθυμία τὴν στιγμὴν ταύτην εἶναι νὰ λάβωσι προβιβασμούς. Δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ προορισμὸς τοῦ Ἕλληνος ἀξιωματικοῦ· σήμερον ὁ πόθος καὶ τοῦ στρατοῦ καὶ τῶν ἀξιωματικῶν εἶναι ἡ ἐνέργεια, ἡ δρᾶσις. Λυποῦμαι δέ, διότι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μετέβαλε τοὺς ἀξιωματικοὺς εἰς ἀγωγιάτας, εἰπὼν χθὲς, ὅτι τὸ ἀγώγιον ἐξυπνᾷ τὸν ἀγωγιάτην· λυποῦμαι διὰ τὴν φράσιν ταύτην· ἐγὼ ἀπ’ ἐναντίας, τὸν διαβεβαιῶ, ὅτι πολλοὶ ἀξιωματικοὶ τὸν παρακαλοῦσι νὰ μὴ ἐφαρμόσῃ τὴν μεταβολὴν τῶν ταγμάτων εἰς συντάγματα, καὶ ἐν γένει νὰ μὴ μετακινήσῃ τὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ τὴν παραμονὴν τῆς ἐνεργείας.

§33Γ. ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ὡμίλησα ἐν γένει κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὡμίλησα δὲ κατ’ αὐτοῦ. Ὡμίλησα κατ’ αὐτοῦ καὶ ἐν οὐσίᾳ, διότι, πρὸς τοῖς ἄλλοις, θεωρῶ αὐτὸν ὅλως ἀνεπαρκῆ, οὐδόλως ἀντιπροσωπεύοντα τὴν ἰδέαν ἀληθοῦς ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ὡμίλησα ὅμως καὶ κατὰ τοῦ ἐπικαίρου αὐτοῦ· εἶνε ἄκαιρος ἡ στιγμὴ τῆς εἰσαγωγῆς αὐτοῦ. Διότι δὲ ὡμίλησα γενικῶς περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ, ὀφείλω κατὰ καθῆκον ἐν τῇ εἰδικῇ αὐτοῦ συζητήσει νὰ λάβω τὸν λόγον. Δὲν θὰ ἐπαναλάβω βεβαίως ὅ,τι περὶ τῶν γενικῶν γραμμῶν τῶν στρατιωτικῶν ὀργανισμῶν εἶπον, δὲν θὰ εἰσέλθω οὐδὲ εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ ὑποβαλλομένου σχεδιάσματος· δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς αὐτάς, ὄχι διότι παραδέχομαι ὅ,τι ὄχι δικαίως, διὰ νὰ μὴ εἴπω ἄλλο τι, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πρὸ μικροῦ εἶπεν, ὅτι δηλαδὴ οἱ βουλευταὶ ἡμεῖς, οἱ μὴ ἀνήκοντες εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, εἴμεθα profanes, εἴμεθα ἐκ τῶν ἀπίστων, τῶν μὴ δυναμένων νὰ ἀτενίσωσι πρὸς τὰ στρατιωτικὰ τῆς Πατρίδος πράγματα· νομίζω μάλιστα, ὅτι εἴμεθα ἁρμοδιώτεροι ἡμεῖς νὰ συζητῶμεν, ἐὰν μελετῶμεν τὰ πράγματα ταῦτα, διότι οἱ λόγοι ἡμῶν οὐδέποτε δύνανται νὰ παρεξηγηθῶσιν, ὡς μὴ συνδεόμενοι μὲ προσωπικοὺς λόγους ἠθικοὺς, μὲ λόγους φιλοτιμίας. Δὲν θὰ εἰσέλθω δὲ εἰς τὰς λεπτομερείας, διότι τοῦτο θεωρῶ τὸ κύριον σήμερον, τὸ νὰ πεισθῇ δηλαδὴ ἡ Βουλὴ καὶ ἰδίως ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τοῦ ὀργανισμοῦ αὐτοῦ, δὲν πρέπει νὰ ἐπιμείνῃ, διὰ νὰ μὴ ψυχράνῃ, ὡς εἶπον, τὸν στρατόν. Δὲν εἶνε ὁ παρὼν καιρός, καιρὸς συντάξεως στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἐπιμείνῃ ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἐπικαλοῦμαι εἰς τοῦτο ὄχι μόνον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν τὴν προσοχὴν, ἀλλὰ συμπάσης τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἔργα τοιαῦτα ἀφορῶσιν ὁλόκληρον τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἅπτονται τῆς εὐθύνης αὐτῆς ἀδιαιρέτως, ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, διότι θεωρῶ τὸν ὀργανισμὸν καὶ ἀτελέστατον. Ἤλπιζον μετὰ τὰς γενομένας συζητήσεις, ἤλπιζον μάλιστα μετὰ τὰ ἀλλεπαλλήλως ἐντεῦθεν ἐξελθόντα τοῦ ἕρκους τῶν ὀδόντων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἔπεα, ἤλπιζον, ὅτι αὐτὸς οὗτος δὲν ἤθελεν ἐπιμείνει, ἀντιφάσκων πρὸς ἑαυτὸν, εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ τοῦ ὀργανισμοῦ· εἶπον ἀντιφάσκων, ἔπρεπε νὰ εἴπω ἀναιρῶν, καὶ βεβαίως ἀναιρεῖ ὁ κ. Μαυρομιχάλης ἑαυτὸν, ἐπιμένων εἰς συζήτησιν καὶ ψήφισιν νομοσχεδίου συντάξεως στρατοῦ, ὃν ἐν τῇ συνειδήσει του δὲν θεωρεῖ στρατόν. Τὰ ἐντεῦθεν λεγόμενα μένουσι, τὰ ἀκούει τὸ Ἔθνος, καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτοῦ ὀφείλουσι νὰ ζητῶσι λόγον περὶ τῶν ἰδεῶν, ἃς τὰ λεγόμενα ταῦτα περιέχουσι, περὶ τῶν πραγμάτων ἰδίως, ἅπερ τὰ λεγόμενα ταῦτα παριστῶσιν. Ἐσυζητοῦμεν πρό τινων ἡμερῶν τὰ περὶ τῶν ἀπαλλαγέντων, ἐσυζητοῦμεν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ἄστοχον καὶ ἐπιβλαβὲς διὰ τὸν στρατὸν, τὸ μεταβληθὲν ἤδη εἰς νόμον, περὶ ἀναστολῆς τῆς κατατάξεως τῆς δευτέρας σειρᾶς τῶν ὑποχρέων τοῦ ἔτους τούτου· ἀντετάχθην κατὰ τοῦ ὀλεθρίου ἐκείνου μέτρου, καὶ μεταξὺ τῶν ἄλλων λόγων, οὓς ἐξέφερον ἐντεῦθεν, εἶνε καὶ οὗτος, ὅτι μὲ τὸν ἐλάχιστον, τὸν γλισχρότατον, τὸν ἀνεπαρκῆ, κατ’ ἐμὲ, χρόνον τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, δὲν πρέπει ἐκ τῶν χρυσῶν, ὡς εἶπον τότε, τούτων ἡμερῶν νὰ λείψῃ, δὲν θὰ λείψῃ διὰ τὸ μέλλον, ἤτοι μετὰ τὴν πρώτην Ἰουλίου, ἀλλὰ θὰ λείψῃ κατὰ τὴν πρώτην Ἰουλίου, καὶ οἱ ἄνδρες κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην δὲν θὰ εὑρεθῶσιν οὕτω γεγυμνασμένοι, ὥστε νὰ δειχθῶσιν ἠσκημένοι ἤδη καὶ νὰ διδάξωσι τοὺς τῆς πρώτης σειρᾶς τοῦ ἑπομένου ἔτους. Ὁ δὲ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὶ νομίζετε ὅτι μετὰ θάῤῥους, ὅπερ μεγάλως θὰ ἐτίμα αὐτὸν, ἂν τὴν γνώμην αὐτὴν καὶ ἐν τοῖς πράγμασιν ἀποδείξῃ ὅτι ἔχει, τί νομίζετε ὅτι εἶπεν ἐντεῦθεν; εἶπεν ὅτι περὶ τῶν τεσσάρων ἢ ἓξ μηνῶν οὐδόλως φροντίζει, καὶ τοὺς τέσσαρας καὶ τοὺς ἓξ μῆνας θεωρεῖ μηδὲν, διότι ἐπιμένει, εἶπεν, εἰς τὰς ἰδέας αὐτοῦ περὶ τοῦ χρόνου τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι, ὅταν ἤκουσα ταῦτα, ἐῤῥίγησα. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι, ὅταν ἤκουσα ταῦτα, ἐῤῥίγησα, διότι τίς δὲν ἤθελε ῥιγήσει ἀκούων τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐνῷ εὑρισκόμεθα εἰς κρισιμωτάτας στιγμὰς, λέγοντος ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν πεποίθησιν εἰς τὸν στρατὸν, τὸν ὁποῖον θὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὸν πόλεμον; Ἐὰν ἔχετε τοιαύτην ἰδέαν, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ ἡμῶν, καὶ στρατὸς ἡμῶν ἐν πολέμῳ κυριώτατος εἶνε ὁ ἔχων τὴν μονοετῆ θητείαν, διατί δὲν τὸ λέγετε καθαρὰ εἰς τὸ Ἔθνος, διατί δὲν τὸ εἴπατε καὶ εἰς τοὺς συναδέλφους σας; Τί λέγετε, ὅτι ἐπιμένετε εἰς τὴν ἰδέαν σας; Ἐπιμένει τις, κύριε Μαυρομιχάλη, ὅταν εἰς τὰς ἰδέας αὐτοῦ θυσιάζῃ τὰ πάντα. Καὶ δὲν παραδέχομαι οὔτε τὴν γνώμην τοῦ κυρίου βουλευτοῦ ἐκ Κέας, ὅτι σήμερον δὲν ἦτο ὁ καιρὸς σκέψεως περὶ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, δὲν παραδέχομαι αὐτὴν οὐχὶ διὰ τὴν παροῦσαν στιγμὴν, ἥτις πράγματι εἶνε ἀκατάλληλος, ἀλλὰ διὰ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους ἀνέλαβεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ κ. Μαυρομιχάλης εἶχε τὸν καιρὸν καὶ καιρὸν μάλιστα οὗ ἐν τῇ διελεύσει οὐδὲ κἂν κατὰ διάνοιαν ἠδύνατο νὰ ὑποθέσῃ τις δυνατὴν τὴν σημερινὴν κατάστασιν, εἶχε καιρὸν νὰ δείξῃ ὅτι ὅ,τι ἔλεγεν ἐνταῦθα — καὶ τὸ ἐλέγομεν μαζῆ, διότι εἶμαι συναγωνιστής — τὸ ἔλεγεν εἰλικρινῶς. Ἤκουσα πολλάκις ἐν τῷ παρελθόντι τῷ μικρῷ τῆς ὑπάρξεως τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἠγέρθη, ἤκουσα, ὅτι ἕνεκα τοῦ ζητήματος τούτου, ἐφ’ οὗ ὁμολογῶ, ὅτι ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως οὐδέποτε ἀπεφάνθη καὶ ἑπομένως εἶνε ἐλεύθερος πάσης ὑποχρεώσεως, ἤκουσα ὅτι ἠγέρθη τὸ ζήτημα καὶ ὅτι μάλιστα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπιμενούσης τῆς λοιπῆς Κυβερνήσεως, ἐπρόκειτο ν’ ἀποσυρθῇ. Τὸ δεύτερον τοῦτο δὲν εἶχον ἀνάγκην νὰ τὸ ἀκούσω, προκειμένου περὶ ἀνδρὸς φέροντος τὸν βαθμὸν ὃν ἔχει, καὶ τὸ ὄνομα, ὅπερ φέρει ὁ κ. Μαυρομιχάλης. Καὶ ἐπειδὴ ὁ κ. Δημητρακάκης εἶπε, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο συμφωνῶ μετ’ αὐτοῦ, ὅτι δὲν δύναταί τις ἐπὶ ταῖς πατραγαθίαις αὑτοῦ νὰ καυχᾶται, ὀφείλω νὰ προσθέσω, ὅτι ἔχω καὶ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ ἔλλειψις τῶν πατραγαθιῶν δὲν εἶνε μέγα δυστύχημα διὰ τὸν ἄξιον ἀτομικῆς ὑπάρξεως καὶ προόδου. Μάλιστα ὅσον πλειότερον σέβομαι τὰς ἀνδραγαθίας, ὅσον πλειότερον θαυμάζω τὴν δόξαν ἐκείνων, οἵτινες μετέδοσαν εἰς τοὺς ἀπογόνους αὑτῶν ὀνόματα ποθητὰ, σεβαστὰ ἐν τῷ Ἔθνει, τόσον ὀλιγώτερον ἐκτιμῶ τὰς πατραγαθίας, διότι οἱ ἱδρυταὶ τῶν μεγάλων οἴκων οὐχὶ ἀπὸ πατραγαθίας, ἀλλ’ ἀπὸ ἀνδραγαθίας κατήρξαντο. Τὰς πατραγαθίας τὰς θεωρῶ ἐπιβαλλούσας καθήκοντα· noblesse oblige εἶπον οἱ Γάλλοι, ἡ εὐγένεια καθήκοντα, χρέη ἐπιβάλλει, καὶ εἶνε ἴσως δυστύχημα, ἕνεκα τῶν ἀξιώσεων καὶ τῆς κρίσεως τῆς αὐστηρᾶς τῆς κοινωνίας, τὸ νὰ φέρῃ τις τὸ βάρος τοιούτων ὀνομάτων. Ἰδοὺ διατὶ δὲν ἦτο ἀνάγκη ν’ ἀκούσω, ὅτι ὁ κ. Μαυρομιχάλης, προκειμένου περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἤθελεν ἀποσυρθῇ. Δὲν γινώσκω τί συνέβη, ἀγνοῶ ποῖαι σκέψεις ἐπεκράτησαν, παραδέχομαι μάλιστα αὐτὰς τὰς σκέψεις ἀνωτέρας πάσης ἰδιοτελείας καὶ πάσης ἔτι φιλοδοξίας, παραδέχομαι ὅτι θυσίαν ἔπραξεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης, ἀφορῶν εἰς ἀνώτατον συμφέρον, ὅπως ὑποχωρήσῃ. Ἀλλὰ μετέβαλεν ἆρά γε γνώμην; δὲν δύναμαι νὰ τὸ πιστεύω. Ἐὰν δὲν μετέβαλε γνώμην, πῶς θέτει τὴν ὑπογραφήν του ἐν ὀργανισμῷ στρατοῦ, ὃν ἐχαρακτήρισεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅπως τὸν ἐχαρακτήρισε; Δὲν ἐννοῶ ἐγὼ τὴν ὑποχώρησιν δι’ οἱονδήποτε λόγον, διότι δὲν πρόκειται περὶ μικροῦ, πρόκειται περὶ τοῦ παντός. Δὲν ἐννοῶ οὐδένα λόγον ὑποχωρήσεως ἐπὶ ζητημάτων τηλικαύτης σπουδαιότητος, ἀλλὰ τὴν ἀποδέχομαι γενομένην, ἤθελον δὲ ἐκπλαγῆ ὀλιγώτερον, ἐὰν ἔβλεπον τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἀφοῦ ὑπέστη τὴν θυσίαν ταύτην, νὰ τηρῇ τοὐλάχιστον θέσιν ἀνοχῆς, νὰ ἀνέχηται τὴν παροῦσαν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ μέχρις οὗ, ἐὰν εὐροήσωσι καὶ τὰ πράγματα τῆς Πατρίδος καὶ τὰ πράγματα τῆς Κυβερνήσεως, ἧς ἀποτελεῖ μέρος, δυνηθῇ ἀνετώτερον νὰ σκεφθῇ. Ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο ἔπραττεν, ὤφειλε συγχρόνως, ὑποστὰς τὴν θυσίαν ταύτην, νὰ κρύψῃ εἰς τὰ ἐνδόμυχα τῆς ψυχῆς αὑτοῦ τὰς θυσιασθείσας ἰδέας, αἵτινες ἐπαναλαμβανόμεναι ἀπὸ τοῦ ὕψους τοῦ βήματος καὶ ὑπὸ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν μάλιστα, ἀποθαῤῥύνουσι καὶ τὸ Ἔθνος καὶ τὸν στρατόν. Ἰδοὺ διατὶ θεωρῶ εἰδικώτερον διὰ τὸν κ. Μαυρομιχάλην καὶ ἐπιτακτικὸν διὰ τὴν λοιπὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ἐπιμείνωσιν εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ τοῦ ὀργανισμοῦ, ὅστις ἐπὶ τέλους οὐδὲν βελτιοῖ, ἀλλὰ μᾶλλον βλάπτει. Δὲν τολμῶ νὰ εἴπω πλέον, ἂν καὶ ὅ,τι λέγω, τὸ λέγω πάντοτε εἰλικρινῶς, ἄνευ οὐδενὸς ὑπολογισμοῦ, δὲν τολμῶ ὅμως πλέον νὰ εἴπω ἐκ τίνος αἰσθήματος ὁρμώμενος ὑποβάλλω εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰς παρατηρήσεις ταύτας. Δὲν ἤμην ὅτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμίλει προχθὲς, ἀλλ’ ἤκουσα, ὅτι τὸ αἴσθημα τῆς στοργῆς, ὅπερ ἐξέφρασε, ἐτάραξεν αὖθις αὐτὸν καὶ ἔδωκεν ἓν ἐπίθετον εἰς τὴν στοργὴν, τὸ ὁποῖον δὲν ἀνήκει εἰς αὐτὴν, ὠνόμασεν αὐτὴν, νομίζω, ἄσβεστον. Ὁ κ. Πετρίδης δύναται νὰ μᾶς εἰπῇ ἐὰν ἄσβεστος εἶνε διὰ τὴν στοργὴν πρόσφορος λέξις. Καὶ ὅμως μεθ’ ὅλα ταῦτα, μεθ’ ὅλας τὰς καταιονήσεις τοῦ κυρίου Δηλιγιάννη, ἡ στοργή μου ἔμεινεν ἄσβεστος, διότι εἶμαι συνυπεύθυνος καὶ ἐγὼ καὶ διὰ τοῦτο ὁμιλῶ μετὰ πόνου. Ἐὰν δὲ ἀπέκρουσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸ αἴσθημά μου τοῦτο καὶ ἐν ὀνόματι τῆς Κυβερνήσεώς του καὶ ἐν ὀνόματι τῆς πλειονοψηφίας—ἀπέδειξα ὅμως προχθὲς ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ὁμιλήσῃ ἐν ὀνόματι τῶν ἄλλων— τὸ ἔκαμεν ἴσως, διότι εἶμαι ἄτομον ἐν τῇ Βουλῇ. Εἶμαι ναὶ ἄτομον, δὲν ἀνήκω ἐν ἀριθμῷ· ἀλλὰ νομίζει ὁ κ. Δηλιγιάννης, ὃν πλειότερον ἢ οἱ περισαίνοντες αὐτὸν τιμῶ, νομίζει ὅτι προσέθηκέ τι εἰς τὴν ἀτομικὴν αὐτοῦ ἀξίαν ἡ Πρωθυπουργία; Οὐδὲν τῷ προσέθηκε, προθύμως συνομολογῶ, προσθέτω μάλιστα ὅτι ἐπέβαλεν εἰς αὐτὸν ἀπεναντίας καθήκοντα, ἀποτελεῖ δὲ δι’ αὐτὸν ἡ Πρωθυπουργία αὕτη μεγάλην καὶ ἀποφασιστικὴν δοκιμασίαν, τὴν ὁποίαν εὔχομαι ἐγκαρδίως νὰ διέλθῃ νικηφόρος, ἐνθυμούμενος τοῦ σοφοῦ τῶν ἀρχαίων λογίου ὅτι «ἀρχὴ ἄνδρα δείκνυσι». Ὤφειλον νὰ εἴπω τὰς λέξεις ταύτας παῤῥησίᾳ καὶ εἰλικρινῶς, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ὑπάρχῃ παρεξήγησις. Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἐκφράζω ἐντεῦθεν τὰ ἐνδόμυχα τῆς καρδίας μου αἰσθήματα, καὶ νομίζω ἔγκλημα νὰ ὁμιλῇ τις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸ Ἔθνος οὐχὶ ἐν ἀληθείᾳ. Ἑπομένως ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ μὴ ἐπιτρέψω οὐδ’ εἰς αὐτὸν τὸν Πρωθυπουργὸν, οὐδ’ εἰς σύμπασαν τὴν πλειοψηφίαν νὰ μὲ παρεξηγήσωσιν. Ὡμίλησε χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ περὶ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας. Ἐλυπήθην ὅτι ὁ κ. Μαυρομιχάλης, ὅστις πολλοὺς καὶ σπουδαίους λόγους ἠδύνατο νὰ προβάλῃ, ὑπελείφθη ἐπὶ τούτου χθὲς εἰς τὴν ὑπεράσπισιν τοῦ νομοσχεδίου του. Ἐὰν ἡ μνήμη δὲν μὲ ἀπατᾷ, ὁ κυριώτερος λόγος ἦτο ὅτι παρ’ ἡμῖν εἶνε τόσον ἐκλελυμένα τὰ ἤθη, εἶνε τόσον ἀσθενὲς τὸ πρὸς τοὺς νόμους σέβας, εἴμεθα τόσον δοῦλοι τῶν ἀτομικῶν ἡμῶν συμφερόντων ἢ τῶν συμφερόντων τῶν φίλων ἡμῶν, ὥστε οὐδεμία ἐγγύησις ὑπάρχει παρ’ οὐδενὶ περὶ τῆς ἐκπληρώσεως τοῦ καθήκοντος! Τίς δὲ οὗτος εἰς ὃν ἠρνήθη τὸ δικαίωμα τῆς παροχῆς τῆς τοιαύτης ἐγγυήσεως; Οἱ ἀνώτατοι τοῦ στρατοῦ ἀξιωματικοί, οἵτινες πρόκειται νὰ κρίνωσι περὶ τῆς σωματικῆς ἢ ἄλλης ἱκανότητος τοῦ ἀξιωματικοῦ. Ἀπεδόθη μάλιστα τοῦτο—δὲν ἐνθυμοῦμαι ἐὰν καὶ ὁ κ. Μαυρομιχάλης τὸ εἶπεν—εἰς τὸ ἐλεύθερον ἡμῶν Πολίτευμα καὶ τὰς ἐκ τούτου πηγαζούσας ὑποχρεώσεις.

§34ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι.

§35ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Χαίρω τοὐλάχιστον, ὅτι δὲν εἴπατε τοῦτο, διότι Ὑπουργὸς Συνταγματικῆς Βασιλείας δὲν ἐπετρέπετο νὰ τὸ εἴπῃ.

§36ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὸ εἴπω.

§37ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἐξ ἑνὸς παραδείγματος, παραδείγματος ὅμως καταπληκτικῶς λυπηροῦ, ὅπερ ὁ ἔντιμος ἐκ Κέας βουλευτὴς ἀνέφερεν ἐν τῇ πρώτῃ αὐτοῦ ἀγορεύσει, ἐμάθετε ὅσοι τυχὸν τὸ ἠγνοεῖτε, ὅτι ἐν τῷ δεσποτισμῷ, τῷ ἀκράτῳ μάλιστα, παρετηρήθησαν αἱ μᾶλλον σκανδαλώδεις ἀδικίαι ἐν τῷ στρατῷ. Σᾶς ὑπενθύμισεν ὁ κύριος Κόρπας τὴν ἐπιστολὴν τῆς αὐτοκρατείρας Εὐγενίας, τὴν ἀνευρεθεῖσαν ἐν τῷ Κεραμεικῷ κατὰ τὴν ἐπανάστασιν, δι’ ἧς συνίστα ἡ ἐστεμμένη ἐκείνη κεφαλὴ τὴν προαγωγὴν ἀξιωματικοῦ ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ἦτο ἀκατάβλητος χορευτὴς (danseur intrépide). Κατὰ μέρος λοιπὸν ἀφίνω τὰ τοῦ Πολιτεύματος, ἀφοῦ ὁ Ὑπουργὸς δὲν εἶπέ τι περὶ αὐτοῦ. Ἀλλὰ τὰ τῆς ἠθικῆς ἐκλύσεως, ἧς ἕνεκα, κατὰ τὸν κύριον Μαυρομιχάλην, δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἐγγύησις ἐπὶ τῇ ἐφαρμογῇ τῶν νόμων τῆς Πατρίδος, δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, δὲν δύναμαι μάλιστα νὰ μὴ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῆς ἐκσφενδονιζομένης ταύτης ἀδικίας καθ’ ὁλοκλήρου τοῦ στρατοῦ καὶ μάλιστα τοῦ σώματος, τοῦ εὐγενεστέρου τῶν ἀξιωματικῶν αὐτοῦ.

§38ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν εἶπον περὶ ἠθικῆς ἐκλύσεως, εἶπον περὶ κοινωνικῶν ἐθίμων, περὶ κοινωνικῶν σχέσεων.

§39ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, θὰ ἦτο πολὺ καλλίτερον διὰ σᾶς νὰ μὴ μὲ διεκόπτετε. Θὰ ἦτο μυριάκις προτιμότερον νὰ ὑπάρχῃ ἠθικὴ ἔκλυσις, ἥτις δὲν θὰ ἦτο βεβαίως γενική· ἀλλὰ νὰ λέγητε, ὅτι τοῦτο, ὅπερ εἶναι πράγματι ἠθικὴ ἔκλυσις, ἀποτελεῖ κοινωνικὸν ἡμῶν ἔθιμον, σημαίνει, ὅτι φρονεῖτε ὑμεῖς ὅτι εἶναι ἀπελπισία πλέον ἀπὸ τὸν Τόπον αὐτόν. Δὲν εἶναι κατ’ ἐμὲ, ὄχι, δὲν εἶναι λόγος σπουδαῖος οὗτος· ἀλλὰ ἐὰν ὑπάρχουν ἀμφιβολίαι τινὲς περὶ τῆς αὐστηρᾶς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, —ἐγὼ βεβαίως δὲν τὰς ἔχω— ὑπάρχουσι μέσα προσφορώτατα κατὰ τῶν τοιούτων καταχρήσεων. Ὑπάρχει ἀκόμη καὶ ἕν, ὅπερ ὁλοὲν ἤρχισε νὰ γενικεύηται εἰς τὰς νομοθεσίας τῶν ἐλευθέρων Ἐθνῶν, τὸ ἐξασφαλίζον τὴν δικαιοσύνην διὰ τῆς ἐπιβολῆς εὐθύνης, καὶ εὐθύνης χρηματικῆς, εἰς πάντας τοὺς ἐνασκοῦντας δικαιώματα τοῦ Κράτους ἐπὶ τῶν πολιτῶν, ἢ ἐπὶ τῶν ὁπωσδήποτε πρὸς τὸ Κράτος συνδεομένων. Νομίζω, ὅτι τοιαύτην διάταξιν ἔχομεν ἀναγράψει εἰς τὸν νόμον περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν. Δύναται ἴσως νὰ δοθῇ εἰς τοὺς ἐκ τῆς τοιαύτης ἀδικίας τυχὸν προσβληθησομένους ἐν τοῖς δικαίοις αὐτῶν τὸ δικαίωμα ἀγωγῆς ἱκανοποιήσεως, ὡς νομίζω λέγεται. Καὶ ἄλλα μέτρα ὑπάρχουσι βεβαίως, ἀλλὰ καὶ περὶ αὐτῶν δὲν εἶμαι ἐγὼ ἁρμόδιος. Εἶχον ὅμως καθῆκον νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῆς ἰδέας, ὅτι ἐν τῇ Ἑλλάδι κατέβημεν τοσοῦτον τὴν κλίμακα τῆς πρὸς τοὺς νόμους ἀσεβείας, ὥστε οἱ νόμοι τῆς Πολιτείας, καὶ οἱ σπουδαιότεροι μάλιστα νόμοι, δὲν δύνανται νὰ ἐκτελεσθῶσιν. Ἐπανερχόμενος εἰς τὰ τοῦ ὀργανισμοῦ, νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὅ,τι ῥητῶς εἶπεν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι πάντα τὰ ὑποβαλλόμενα μέτρα εἶναι μέτρα, ὧν τὴν εἰσήγησιν ἐποιήσατο ὁ στρατηγὸς Βοσσέρ. Ἤκουσα αὐτοῦ εἰπόντος πρὸ μικροῦ, ὅτι ἔκθεσιν ἔχει μόνον περὶ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, ἀλλ’ ὅτι περὶ τῶν λοιπῶν ἔκθεσιν δὲν ἔχει.

§40ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἠμποροῦσε νὰ ἔχῃ ἔκθεσιν· διότι ὁ ὀργανισμὸς ὁ συνταχθεὶς δὲν εἶναι ἰδέα καθ’ αὑτὸ τοῦ στρατηγοῦ Βοσσὲρ, εἶναι ἰδέα τοῦ κυρίου Μαυρομιχάλη, διότι δὲν ἔκαμε τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ παρουσιάζῃ διὰ προσωπικοὺς λόγους τοὺς ὀργανισμούς, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε ὅτι παρεδέχθη τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Βαλτινοῦ. Καμμία ἰδέα δὲν βασιλεύει ἐπὶ τοῦ ὀργανισμοῦ ἐπιστημονικὴ καὶ ἀληθής.

§41ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὴν διακοπὴν ταύτην, κύριε Κουμουνδοῦρε, σᾶς εὐχαριστῶ. Δὲν ἠδυνάμην νὰ περιμένω δικαιολογίαν πληρεστέραν τῶν λόγων μου, εἰμὴ τὰς διαμαρτυρίας ἀξιωματικοῦ τοῦ στρατοῦ. Δὲν γινώσκω ἂν ἔχῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὴν γνώμην τοῦ στρατηγοῦ Βοσσέρ· ἴσως δὲν ἔχει αὐτὴν, ὡς ὑποστηρίζει ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος, ἀλλ’ ἐγὼ ὀφείλω, ἐπειδὴ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὸ εἶπε, νὰ πιστεύσω ἀδιστάκτως, ὅτι τὴν γνώμην ταύτην ἔδωκεν αὐτῷ ὁ στρατηγὸς Βοσσέρ. Ἐπὶ τούτου δὲν δύναμαι νὰ εἴπω τίποτε, νομίζω ὅμως, ὅτι ἐμαυτὸν ἤθελον ἀδικήσει, ἐὰν συνέδεον τὴν εὐθύνην τοῦ Γάλλου στρατηγοῦ μετὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἐὰν διέκρινα καλῶς—καὶ ἤθελον νὰ ἀπευθύνω περὶ τούτου ἐρώτησιν εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν— ὑπάρχει ἀνωμαλία τις μεταξὺ τοῦ Πυροβολικοῦ καὶ τοῦ Μηχανικοῦ. Δὲν εἶμαι ἁρμόδιος ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τούτων ἀλλὰ μοὶ φαίνεται ὅτι, ἐνῷ τὸ Πυροβολικὸν κατατέμνεται εἰς αὐτοτελεῖς ὅλως μονάδας, μεταξὺ τῶν ὁποίων οὐδεμία ὑπάρχει συνοχὴ, ὡς πρὸς τὸ Μηχανικὸν διατηρεῖται ἓν εἶδος συνοχῆς, ὅτι διατηρεῖται δηλαδὴ Ἀρχηγεῖον.

§42ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐπιθεωρητής.

§43ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελον λοιπὸν νὰ ἐρωτήσω ἐὰν ἡ ἐπιθεώρησις αὕτη, διότι οὔτε ἐκ τοῦ νομοσχεδίου, οὔτε ἐκ τοῦ πίνακος ἐξάγεται τοῦτο, εἶναι ἡ ἀνωτάτη ἀρχὴ ὁλοκλήρου τοῦ Μηχανικοῦ σώματος.

§44ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὄχι.

§45ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστῶ. Περὶ τῶν συνταγμάτων τοῦ Πυροβολικοῦ ὡμίλησα ὀλίγας λέξεις προχθὲς, ἑπομένως οὐδὲν ἔχω νὰ προσθέσω σήμερον. Ἐκεῖνο ὅμως, ὅπερ δὲν θὰ παύσω ἐπαναλαμβάνων, εἶναι τὸ νὰ παρακαλέσω καὶ τὴν Βουλὴν, νὰ ἀποφασίσῃ καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ παραδεχθῇ, ὅπως ἀποστῶμεν σήμερον ἀπὸ τῆς ἐπιψηφίσεως ἑνὸς ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ὅστις μόνον διότι εἶναι τοιοῦτος, καὶ διότι θὰ ψηφισθῇ ἐν ὥραις τοιαύταις, θὰ ἐλαττώσῃ εἰς τὰ ὄμματα πάντων, καὶ τῶν ἔσω καὶ τῶν ἔξω, καὶ ἡμῶν καὶ τῶν ξένων, τὴν ἀξίαν τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν στρατοῦ.

§46Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§47Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι βουλευταὶ, νὰ ἐξηγήσω τὸν λόγον δι’ ὃν, ἐνῷ ἐψήφισα ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου κατὰ τὴν πρώτην καὶ τὴν δευτέραν συζήτησιν, θὰ καταψηφίσω αὐτοῦ κατὰ τὴν τρίτην. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου οὐδεμία εἶχε γίνει συζήτησις κατὰ τὰς δύο πρώτας ἀναγνώσεις. Ἑπομένως ἐψήφισα ὑπὲρ αὐτοῦ, διότι δὲν εἶχον λόγον νὰ ψηφίσω κατ’ αὐτοῦ. Αἱ συζητήσεις ὅμως αἱ ἤδη γενόμεναι ἔκαμον νὰ μορφώσω τὴν πεποίθησιν ὅτι πρέπει νὰ καταψηφίσω τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν συνεβούλευσε τὴν Βουλὴν νὰ δίδῃ προσοχὴν μόνον εἰς τὰς ὁμιλίας τῶν εἰδικῶν. Συμφώνως πρὸς τὴν συμβουλὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν προσέξας χθὲς εἰς τὴν πειστικωτάτην ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κυθήρων βουλευτοῦ, τοῦ Ὑποστρατήγου κ. Κορωναίου, ἐκείνου δηλαδὴ ὅστις ἔμαθε τὴν στρατιωτικὴν τέχνην οὐχὶ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ τοῖς στρατιωτικοῖς γραφείοις, ἀλλ’ εἰς τὸ πεδίον τῶν μαχῶν, προσέξας, λέγω, εἰς τὴν ὁμιλίαν ἐκείνην, ἐμόρφωσα τὴν πεποίθησιν ὅτι ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις πρέπει νὰ καταψηφίσω τὸ νομοσχέδιον, διότι κατὰ τὸ λέγειν τοὐλάχιστον τῆς Κυβερνήσεως εὑρισκόμεθα εἰς τὰς παραμονὰς ἐνεργείας. Ἡ ἐνέργεια αὐτὴ, ἐὰν γείνῃ, θὰ λύσῃ πολλὰ ζητήματα σπουδαιότατα διὰ τὸ Ἔθνος, ἐὰν δηλαδὴ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη, ἐχρησιμοποιήθησαν, ἐὰν οἱ διευθύνοντες κατὰ καιροὺς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐφρόντισαν νὰ χρησιμοποιήσωσι τὰ χρήματα ταῦτα καταρτίσαντες στρατὸν καὶ ἀξιωματικούς, ἢ ἐὰν ὁσάκις παρουσιασθῇ ἀνάγκη νὰ ἐνεργήσῃ ὁ στρατὸς εὑρισκόμεθα πάντοτε ἀνέτοιμοι. Οὐδὲν ἄλλο ἀκούω ἀφ’ ὅτου ἤρχισεν ἡ ἐργασία τῆς Βουλῆς ἢ ὅτι ὁ στρατὸς ἔχει μυρίας ἐλλείψεις. Ἐννοῶ ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν μέγαν στρατὸν, ἀλλὰ λέγω ὅτι τὸν ὀλίγον στρατὸν, τὸν ὁποῖον δύναται νὰ συντηρῇ τὸ Ἔθνος, ἔπρεπε νὰ τὸν ἔχωμεν τοὐλάχιστον μὲ ὀλίγας ἐλλείψεις. Ἀγνοῶ ἂν ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος δυνάμει τοῦ Συντάγματος ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς κηρύξεως τοῦ πολέμου, ἦναι ὑπὲρ τοῦ πολέμου ἢ ὑπὲρ τῆς εἰρήνης· ἀγνοῶ ἐπίσης ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς—διότι ζῶμεν εἰς ἐποχὴν πανθυπουργίας, καὶ διὰ τοῦτο ὁμιλῶ περὶ Πρωθυπουργοῦ καὶ οὐχὶ περὶ Κυβερνήσεως—ἀγνοῶ ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶναι ὑπὲρ τοῦ πολέμου ἢ ὑπὲρ τῆς εἰρήνης, τοῦτο τὸ μέλλον θέλει ἀποδείξει. Ἐὰν κρίνω ἔκ τινος φαινομένου, ὅτι μεταξὺ ἡμῶν παρακάθηνται καθ’ ἣν ἐποχὴν ὁ στρατὸς ἔχει μεγάλην ἀνάγκην ἀξιωματικῶν ἱκαναὶ δεκάδες φιλοτίμων ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι πρῶτοι θὰ σπεύσωσιν ἐν ὥρᾳ ἐνεργείας, διότι καὶ πρῶτοι θέλουσιν ὀσφρανθῆ τὸν πόλεμον, ὀφείλω νὰ παραδεχθῶ ἐκ τούτου ὅτι δὲν πλησιάζει ὁ πόλεμος. Οὕτως ἢ ἄλλως, ἀφοῦ εὑρισκόμεθα ὁπωσδήποτε εἰς τὰς παραμονὰς λύσεώς τινος τοῦ μεθοριακοῦ ζητήματος, νομίζω ὅτι ἦτο σφάλμα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ νὰ φέρῃ εἰς συζήτησιν νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ.

§48ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Εἶναι τολμηρὸν, κύριοι, νὰ ὁμιλήσω περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, διότι τοῦτο δὲν εἶναι ἔργον παντός· πλανῶνται δὲ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται ἐπὶ τοῦ βήματος καὶ νομίζουσιν, ὅτι ἐπιδείκνυνται ὁμιλοῦντες περὶ ὀργανισμοῦ. Ὁ ὀργανισμὸς, κύριοι, εἶναι ἀπόῤῥοια μελέτης καὶ μελέτης σπουδαίας, μετὰ λύπης μου δὲ λέγω, ὅτι ὅσοι ἔλαβον τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ, πλὴν μικρῶν ἐξαιρέσεων, δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ὁμιλῶσιν ἐπὶ τοιούτου θέματος. Ὡμίλησεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, καθὼς καὶ ὁ κ. Δημητρακάκης, καὶ ἀνέφερον, ὅτι οἱ ὀργανισμοὶ γίνονται διὰ νὰ αὐξάνωνται αἱ θέσεις τῶν ἀξιωματικῶν. Λυποῦμαι, κύριοι, ὅτι δὲν ἐῤῥίψατε ἓν βλέμμα ἐπὶ τοῦ συζητουμένου ὀργανισμοῦ διὰ νὰ ἴδητε πόσαι θέσεις κατηργήθησαν δι’ αὐτοῦ· κατέστρεψε, δύναμαι νὰ εἴπω, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς προαγωγῆς διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τούτου τὸ Πυροβολικὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἐπίσης καὶ τὸ Πεζικόν. Εἶπον, κύριοι, ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, ὅτι δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ ὁμιλήσω περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ θὰ ηὐχόμην τὸ παράδειγμά μου νὰ ἠκολούθουν καὶ οἱ ἄλλοι· ἔχω μόνον μίαν παράκλησιν νὰ ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐὰν εἶναι δυνατὸν ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων καὶ ἐπειδὴ πρόκειται νὰ δράσῃ ἡ Ἑλλὰς, νὰ ἀναβληθῇ ὡς πρὸς τὸ Πυροβολικὸν ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ὀργανισμοῦ, καίτοι γνωρίζω, κύριοι, ὅτι ὁ ὑποβληθεὶς ὀργανισμὸς τοῦ Πυροβολικοῦ δὲν εἶναι ἄλλο ἢ ἀντιγραφὴ τοῦ Γαλλικοῦ ὀργανισμοῦ μὲ μερικὰς τροποποιήσεις. Εἰς οὐδένα ὅμως ὀργανισμὸν, κύριοι, βεβαίως θὰ ἴδετε τακτικὴν μονάδα τὴν πυροβολαρχίαν καὶ τὴν ἴλην, ὡς εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον βεβαίως, ὅταν ἠκούσατε, ἐκαγχάσατε.

§49ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν ἀνεγνώσατε, φαίνεται, τὸν Γαλλικὸν ὀργανισμόν.

§50ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Βεβαίως αὐτὴ εἶναι ἡ πλάνη σας, ὅτι γνωρίζετε Γαλλικά. Μὴ πλανώμεθα, κύριοι, πρέπει σπουδαίως νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τοῦ μονίμου στρατοῦ μας καὶ οὐχὶ μετὰ τὴν πάροδον τῶν περιστάσεων τούτων νὰ ἀμελήσωμεν. Πεισθῆτε δὲ, κύριοι, ὅτι στρατὸς καὶ οἰκονομία εἶναι δύο πράγματα ἀντίθετα.

§51ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀποδεχόμεθα πληρέστατα τὸ μεγαλείτερον μέρος τῆς ὁμιλίας τοῦ προαγορεύσαντος· καὶ αὐτὸς συνεφώνησε μὲ ἡμᾶς, ζητῶν τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συζητουμένου ὀργανισμοῦ, διότι εἶναι βλαπτικός· εἶπε μάλιστά τι πλέον ἡμῶν, εἶπεν ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατέστρεψε τὸ Πυροβολικόν, κατέστρεψε τὸ Πεζικόν.

§52ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἶπεν αὐτό.

§53ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Διαστρέφεις τὰ πράγματα.

§54Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἰς ἓν καὶ μόνον διεφώνησε σπουδαίως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μας, εἰς τὸ ὅτι κακῶς ἔγραψαν ἐπίσημοι τῆς Εὐρώπης στρατιωτικοὶ, ὅτι σήμερον ἡ ἀνεγνωρισμένη πολεμική, ἐκπαιδευτική, πειθαρχικὴ μονὰς διὰ τὸ Ἱππικὸν εἶναι ἡ ἴλη, διὰ τὸ Πυροβολικὸν ἡ πυροβολαρχία. Παραπέμπω αὐτὸν εἰς σύγγραμμα ἀξιόλογον, τὸ στρατιωτικὸν σύστημα τῶν κυριωτέρων Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν, μεταπεφρασμένον Ἑλληνιστὶ παρὰ τοῦ κυρίου Γ. Ἀγγελοπούλου καθηγητοῦ τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν συνταγματάρχου τοῦ πυροβολικοῦ λίαν εὐπαιδεύτου, τοῦ κ. Κολοκοτρώνη· ἂς τὸ ἀναγνώσῃ καὶ θὰ τὸ μάθῃ.

§55Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ ψηφίσητε τὸν ὀργανισμὸν τοῦτον καὶ ἂν ἐπιμένῃ ἡ Κυβέρνησις· θέλω δὲ τὸ ἀποδείξει. Διὰ τίνα λόγον κάμνομεν τὸν ὀργανισμόν; διὰ τὴν εἰρήνην ἢ διὰ τὸν πόλεμον; Καὶ ἂν μὲν διὰ τὴν εἰρήνην, ποῖον στρατὸν θὰ ἔχωμεν νὰ ὀργανώσωμεν; τὸν καταγινόμενον εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους· διότι στρατὸν ἕτερον δὲν ἔχομεν· ἐὰν δὲ διὰ τὸν πόλεμον, εἶναι καιρὸς ἤδη νὰ ψηφίσωμεν ὀργανισμὸν, ὁ ὁποῖος θὰ λειτουργήσῃ ἀμέσως ἐν ὥρᾳ πολέμου; Καθ’ ἣν στιγμὴν οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν δύνανται νὰ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰς συνήθεις αὐτῶν ὑποχρεώσεις τοῦ νὰ μορφώσωσι στρατιώτας ἀξίους νὰ ἀντιμετωπίσωσι τὸν ἐχθρὸν, ἔρχεσθε σεῖς καὶ ἐπιμένετε νὰ ψηφίσωμεν καὶ ἐπιβάλωμεν νέον εἰς αὐτοὺς ὀργανισμόν; Βεβαίως ἡ Βουλὴ οὐδέποτε θὰ δεχθῇ νὰ ψηφίσῃ ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ ὀργανισμὸν στρατοῦ. Ἀλλὰ, κύριοι, εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρήσωμεν ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὸν ὑποβαλλόμενον ὀργανισμὸν, ὁ ὁποῖος ὑπεβλήθη ὑπὸ ἀνδρὸς οὐχὶ στρατιωτικοῦ; καὶ ὅτι δὲν εἶναι στρατιωτικὸς ὁ κύριος Ὑπουργὸς, τὸ ἀποδεικνύω ἐξ αὐτῶν τῶν λόγων του. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐκ τῆς θέσεως ταύτης σᾶς εἶπεν, ὅτι οἱ μὴ στρατιωτικοὶ δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωσι μέρος εἰς τοιούτου εἴδους συζητήσεις, διότι δὲν ἀρκεῖ ἡ μελέτη, καὶ δὲν ἀρκεῖ ἀληθῶς ἡ μελέτη, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἡ πεῖρα· διότι εἶναι πολλὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐννοοῦνται ἐκ μέρους τῶν μὴ ὑπηρετησάντων εἰς τὸν στρατόν. Ἀλλ’ ὑπηρέτησεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὸν στρατόν; ὄχι. Τί δὲ σᾶς εἶπεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν; Ἀπὸ τῆς Συνελεύσεως, σᾶς εἶπεν, ἔχει τὴν γνώμην ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ δὲν πρέπει νὰ παρακάθηνται ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ, συμφώνως δὲ πρὸς τὴν γνώμην ταύτην ὑποστηρίζει τὸ νομοσχέδιον περὶ προσμετρήσεως, διότι πιστεύει ὅτι οἱ παρακαθήμενοι ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ ἦναι στρατιωτικοὶ μακρὰν τῶν ὁπλιτῶν τῶν συναδέλφων τῶν ἀνωτέρων, παρ’ ὧν διδάσκονται πολλά. Λοιπὸν δύνασθε νὰ ἔχητε πεποίθησιν εἰς τοιοῦτον ὀργανισμὸν, ὑποβαλλόμενον ἀπὸ ἄνθρωπον πολίτην, ὁμολογοῦντα ἑαυτὸν ἀνίκανον, ἔχοντα ὅμως τὴν ἀσυνειδησίαν νὰ κάθηται ἐπὶ τοῦ ἑδωλίου τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν (θόρυβος); Ἡ φράσις μου αὕτη βεβαίως δὲν ἀποτείνεται πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐκ μέρους ἐμοῦ, εἶνε συμπέρασμα τῶν λόγων αὐτοῦ καὶ τῶν ἰδεῶν του. Ἐπιτρέπεται λοιπὸν ἀκόμη εἰς ὑμᾶς αὐτοὺς νὰ ψηφίσητε τὸν ὀργανισμὸν τοῦτον καὶ νὰ ἐπιβάλητε αὐτὸν νὰ λειτουργήσῃ ἐπὶ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ ἐνεργήσῃ! Ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε καλλίτερον ὀργανισμὸν, ἐνόσῳ τὴν θέσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν κατέχει ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει πεποίθησιν εἰς τὰς ἰδίας αὑτοῦ ἰδέας. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ἐπολέμει τὸν νῦν ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὡς Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, λέγων, ὅτι διὰ νὰ ὑπάρξῃ στρατὸς πρέπει νὰ ὑπάρξῃ μακρὰ θητεία· ἀλλὰ διὰ νὰ μείνῃ ἤδη Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐγκατέλιπε τὴν ἰδέαν του ταύτην, ἐνῷ μάλιστα, ὡς σᾶς εἶπεν ὁ πρώην Ὑπουργὸς κ. Ζυγομαλᾶς, ἐγένετο καὶ πρακτικὸν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου περὶ μακρᾶς θητείας, τὸ ὁποῖον μάλιστα καὶ ἠνάγκασε τὸν κύριον Ζυγομαλᾶν νὰ παραιτηθῇ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει τὴν ἐμμονὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἰς τὰς ἰδέας του. Ὑποβάλλει ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ πρὸς ἐπιψήφισιν, ὑποβάλλει ἐπ’ αὐτοῦ τροπολογίας, ῥιζικὴν μεταβολὴν ἐπιφερούσας, ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς κ. Βαλτινὸς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἁπάσας τὰς δέχεται, ἀποδεικνύων διὰ τούτου ὁποίαν ἔχει πεποίθησιν εἰς τὰ ἴδια αὑτοῦ ἔργα. Δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τοιαύτας περιστάσεις, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς σᾶς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους, τοιαύτην ἔχοντος ἱστορίαν καὶ μέλλοντος νὰ δράσῃ, νὰ ῥίψητε ἐπ’ αὐτοῦ καὶ ἐπὶ τὸ μέλλον νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον μέλλει νὰ παραλύσῃ τὸν στρατόν. Τί θέλετε νὰ σᾶς κάμω ἀνάπτυξιν θεωρητικὴν, ἀφοῦ γηραιὸς στρατιώτης, εἰκοσάκις ἰδὼν τὴν Εὐρώπην καὶ τοὺς στρατοὺς αὐτῆς, πολεμήσας μὲ ἄτακτον καὶ τακτικὸν στρατὸν, ἔχων τοιαύτην πεῖραν καὶ γνώσεις, κατέκρινε τὸν διοργανισμὸν, ὕστερον ἀπὸ τοιαύτην στρατιωτικὴν πεῖραν, ἡ ὁποία κατεδήλωσεν εἰς ἡμᾶς τὸ ἀνεπιστημονικὸν τοῦτο πλάσμα τοῦ ὀργανισμοῦ, θὰ ψηφίσητε πλέον τοῦτον; Μετὰ τὸν στρατηγὸν παρῆλθε τὸ βῆμα ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Κέας, ἀξιωματικὸς τῶν Ἐπιτελῶν, προωρισμένος εἰδικῶς διὰ τοιαύτας ἐργασίας, τοῦ ὁποίου ἡ γνώμη πρέπει νὰ ᾖναι αὐθεντία δι’ ἡμᾶς καὶ ὁ ὁποῖος ἐγνώρισε τοὺς στρατοὺς τῆς Εὐρώπης, καὶ οὗτος μὲ αὐστηρὰν στρατιωτικὴν γλῶσσαν κατέκρινε τὸ νομοσχέδιον. Μετὰ τὴν πλήρη γνῶσιν τοῦ ἀνδρὸς ὡς πρὸς τὰ στρατιωτικὰ, τοῦ ὑποβαλόντος τὸ νομοσχέδιον, καὶ μετὰ τὰς ἐπιστημονικωτάτας κατακρίσεις τῶν εἰρημένων στρατιωτικῶν, εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσητε τὸ νομοσχέδιον; ἐγὼ ἀμφιβάλλω. Καὶ ἂν ἐγὼ ἀκόμη ἴδω τὸ νομοθέτημα τοῦτο λαμβάνον σάρκα καὶ λειτουργοῦν, καὶ τότε θὰ ἀμφιβάλλω. Ἐὰν ἀτυχῶς τοιαῦται γνῶμαι δὲν ἀκουσθῶσι καὶ πεισθῆτε εἰς τοὺς λόγους τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τοῦ ὁμολογοῦντος ἐπισήμως τὴν ἀνικανότητά του περὶ τὰ στρατιωτικά, ψηφίσατε τὸ νομοθέτημα· θὰ αἰσθανθῆτε ὅμως κατόπιν τὴν πικρίαν εἰς τὴν καρδίαν σας ἐκ τῶν ἐλεεινῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ στρατιωτικοῦ τούτου ἐξαμβλώματος.

§56ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ τρόπος, καθ’ ὃν συνεζητήθη τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ στρατιωτικοῦ διοργανισμοῦ, εἶναι ἄξιος ἐρεύνης. Τὸ σύστημα τῆς συζητήσεως τῶν νομοσχεδίων εἰς τρεῖς ἀναγνώσεις ἔχει τὸ πλεονέκτημα, ὅτι συντελεῖ ἵνα γίγνωνται γνωσταὶ αἱ κατὰ τῶν διατάξεων αὐτοῦ ἀντιῤῥήσεις, καὶ οἱ δισταγμοὶ ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ κατὰ τὴν πρώτην καὶ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν καὶ εἰς τὴν τρίτην νὰ εὑρίσκωνται πάντες ἐν γνώσει. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου κατὰ τὴν πρώτην καὶ δευτέραν συζήτησιν δὲν ὑπῆρξεν ἀντίῤῥησις παντάπασι, πᾶσαι δὲ αἱ κατὰ τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ ἐπικρίσεις ἀνεπτύχθησαν κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν· διὰ τοῦτο ἤκουσα μετὰ προσοχῆς καὶ τοὺς τρεῖς ἀγορεύσαντας συναδέλφους σήμερον κατὰ τοῦ Νομοσχεδίου παρετήρησα δὲ μετ’ ἀπορίας ὅτι αἱ γνῶμαι τῶν ἀντιλεξάντων δὲν ἦσαν οὔτε εἰδικαὶ, οὐδὲ προσδιωρισμέναι, πλήν τινων μικρῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας ὁ ἐκ Κέας ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐπρόβαλε κατὰ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ λοιποὶ ἀγορεύσαντες περιώρισαν τὸν λόγον εἰς τὸ νὰ ἀποδείξωσιν εἴτε τὸ μὴ ἐπίκαιρον αὐτοῦ, εἴτε τὴν ἀκαταλληλότητα τῶν προτεινάντων αὐτό.

§57ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀπὸ τὸν κ. Βαλτινὸν ὑπεβλήθη τροπολογία.

§58ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ μέρος τῶν προταθεισῶν ἀντιῤῥήσεων κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, αἵτινες σκοποῦσι ν’ ἀποδείξωσιν εἰς τὴν Βουλὴν εἴτε ἀντιφάσκοντα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν πρὸς ὅσα χθὲς εἶπεν, εἴτε τὴν ἀκαταλληλότητα αὐτοῦ πρὸς σύνταξιν ὀργανισμοῦ, θέλετε μοὶ ἐπιτρέψει, κύριοι, νὰ παραλείψω. Τὰ νομοθετήματα δὲν ἐξετάζονται ὑπὸ τὴν ἔποψιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος φίλος μου κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης ἐξήτασε τὸ νομοσχέδιον. Ἡ ἔρευνα τῶν συντασσόντων τὰ νομοσχέδια μοὶ φαίνεται, ὅτι πρέπει νὰ διαφεύγῃ τὴν ἔρευναν αὐτῶν τούτων τῶν νομοσχεδίων. Ἐὰν οἱ συντάσσοντες τὰ νομοσχέδια εἶναι ἢ δὲν εἶναι κατάλληλοι νὰ συντάξωσιν αὐτά, νομίζω ὅτι αὐτὸ δὲν ἁρμόζει εἰς τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου νὰ τὸ ἰσχυρισθῶσιν· ἔχουσι καθῆκον μόνον νὰ ἐρευνήσωσι τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐπικρίνωσιν ὅσας νομίζουσιν ἐπικριτέας, καὶ ἐξάρωσι τὰς ὀρθάς. Ἡ ἔρευνα, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἐξήτασε τὸ νομοσχέδιον καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, μοὶ φαίνεται ὅτι οὐδὲν ἔχει ὡσαύτως κοινὸν μὲ τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου. Ἐπειδὴ ὅμως καὶ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ ἄλλος τις ἔδωκε πληροφορίας εἰς τὴν Βουλὴν περὶ συσκέψεως γενομένης ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ, περὶ διαφωνιῶν, λαβουσῶν χώραν μεταξὺ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἡμῶν, περὶ ἐνδοιασμῶν καὶ δισταγμῶν, ἐνόμισα ὅτι ὤφειλον νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν, ἥτις ἐγένετο πρὸς εἰσαγωγὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, οὐδὲν τοιοῦτον ἔλαβε χώραν. Ὑπῆρξε γνώμη ὅτι ἴσως ἦτο καλλίτερον ν’ ἀναβληθῇ ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ εἰς ἄλλην Σύνοδον, καὶ δὲν γνωρίζω μὲν ἂν ἡ γνώμη αὕτη ὑπεχώρησεν ἢ ἐπέμεινε, γνωρίζω ὅμως ὅτι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον δὲν ἀντεῖπεν εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὸ νὰ εἰσαγάγῃ τὸ νομοσχέδιόν του, καὶ ἀπόδειξις ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, τὸν ὁποῖον εἰσήγαγον ἐγὼ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἶναι συντεταγμένος ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, τὸν ὁποῖον συζητοῦμεν. Ἐὰν οἱ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀγορεύσαντες ἤθελον ὑποβάλει γνώμας περὶ τῆς ἀνάγκης νὰ μεταβληθῶσι διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, ἡ συζήτησις θὰ ἦτο εὔκολος καὶ οἱ ὑπουργοὶ θὰ ἦσαν πρόθυμοι, καθὼς ἀπέδειξαν μέχρι τοῦδε εἰς τὴν Βουλὴν, ν’ ἀποδεχθῶσι πᾶσαν βελτίωσιν, ἥτις ἤθελε προταθῆ, καὶ τὴν ὁποίαν ἤθελον θεωρήσει δικαίαν. Ἀλλ’ αἱ ἀντιῤῥήσεις στρέφονται περὶ τὴν ἔρευναν οὐχὶ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ περὶ τὴν ἔρευναν τῶν συνταξάντων αὐτὸ, ἢ περὶ τὴν ἔρευναν τοῦ ἐπικαίρου ἢ μὴ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου. Ἤκουσα τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας, ὅστις προέβη εἰς ἀνακοίνωσιν πρὸς τὴν Βουλὴν συμβεβηκότος, τὸ ὁποῖον δὲν ἀντελήφθη, διότι δὲν ἦτο μέλος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§59ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον ὅ,τι ἤκουσα. Ἐγράφη δὲ εἰς ὅλας τὰς ἐφημερίδας.

§60ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Προέβη εἰς ἀνακοινώσεις συμβεβηκότος, περὶ τοῦ ὁποίου ἠρύσατο πληροφορίας ἐκ τῶν δημοσιευθέντων εἰς τὰς ἐφημερίδας. Δὲν γνωρίζω ἂν ἡ τακτικὴ αὐτὴ εἶναι ἡ προσήκουσα· διότι, ἂν θέλῃ τις νὰ πορισθῇ ἐπιχειρήματα ὑπὲρ ταύτης ἢ ἐκείνης τῆς γνώμης, οἰκοδομῶν ἐπὶ δημοσιεύσεων γενομένων διὰ τῶν ἐφημερίδων, νομίζω ὅτι οἰκοδομεῖ ἐπὶ ἀσθενεστάτης βάσεως· δὲν προσῆκε δὲ εἰς μέλος τοῦ Κοινοβουλίου διακρινόμενον διὰ τὴν εὐφυΐαν του καὶ τὴν κοινοβουλευτικὴν ἱκανότητα νὰ ἐκλέγῃ τοιαύτας ἐπισφαλεῖς βάσεις. Μοὶ μένει ἀκόμη νὰ δώσω μίαν πληροφορίαν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ τύχη τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον συζητεῖται, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀρχὴν, εἶνε τύχη εἰς τὴν ὁποίαν διαφέρεται ἡ κυβέρνησις. Ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν δὲ εἶναι πρόθυμος ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ δεχθῇ πᾶσαν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἤθελεν ἐγκρίνει.

§61Α. ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Ἡ ἀρχὴ τῆς εἰδικότητος, τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, εἶναι ἀρχή, τὴν ὁποίαν ὑπογράφω. Ἤθελον ἀπολεσθῇ τὰ Ἔθνη, ἐὰν τὰ στρατιωτικὰ πράγματα αὐτῶν ἐκανονίζοντο ὑπὸ συνελεύσεως 200 καὶ 300 ἀνθρώπων. Ἂν ὑπάρχῃ ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ὁμιλήσῃ ἡ μεγάλη, ἡ ἐξαιρετικὴ εἰδικότης, εἶναι πρὸ πάντων τὸ στρατιωτικόν. Ἐγὼ ὑποθέτω, ὅτι εἰς καλῶς ὠργανισμένην Πολιτείαν ὁ στρατιωτικὸς τοῦ Τόπου ὀργανισμὸς πρέπει νὰ ἦναι πόρισμα μελέτης σοβαρᾶς στρατιωτικῶν ἀνδρῶν, ἐχόντων ἐκ μακροῦ χρόνου καὶ ἐξ ἀνεγνωρισμένων διπλωμάτων τὴν ἕδραν των εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ἐν καλῶς ὠργανισμένῃ Πολιτείᾳ πλησίον τοῦ ἀνωτάτου Ἄρχοντος, ὅστις δέον νὰ ἦναι ἡ στρατιωτικὴ ψυχὴ τῆς Ἐπικρατείας, ἔπρεπε νὰ ὑπάρχουν ἄνδρες εἰδικοὶ, τῶν ὁποίων τὰ φῶτα διηνεκῶς νὰ μεταβιβάζωνται εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἐπιστήμην τοῦ Ὑπουργείου. Ὅταν δὲ μία προηγουμένη ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Ἐπικρατείᾳ ἐργασία ἔφερεν ἐν μέσῳ ἡμῶν ἕνα διακεκριμένον Γάλλον στρατηγὸν, ἠδύνατο ἐπὶ τοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Χώρας νὰ παρασκευασθῇ ἓν πόρισμα μελέτης ἀπὸ εὐρυτέρου ἔτι ὁρίζοντος. Ἆρά γε ὑπὸ τοιούτους ὅρους ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν παρουσιάζει τὸ νομοσχέδιόν του; Ἐνῷ ἡμεῖς δὲν εἴμεθα εἰδικοὶ, τὸν ἐρωτῶ, ὑπέστη ἆρά γε τὸ νομοσχέδιόν του τὴν βάσανον τῆς μελέτης καὶ τῆς ἀναλύσεως, τὴν ὁποίαν ἐν μεγαλογραφίᾳ σᾶς ὑπέδειξα πρὸ ὀλίγου; Ἀλλ’ ἐὰν ὁ κύριος χαρακτὴρ τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι ἡ περὶ τὰ στρατιωτικὰ εἰδικότης, δὲν πρέπει ἡ ἰδέα αὕτη νὰ ἐκληφθῇ εἰς ὑπερβολὴν ἀπόλυτος. Ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου ὑπάρχουσι διακεκριμένοι ἄνδρες στρατιωτικοὶ, οἵτινες ἔῤῥιψαν πολὺ φῶς εἰς τὰς συζητήσεις. Ἐὰν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔχῃ τὰς ἐλλείψεις, τὰς ὁποίας οἱ ἔντιμοι προλαλήσαντες χθὲς καὶ σήμερον σᾶς ἀπέδειξαν ἐν ὅλῃ τῇ εἰδικότητι αὐτῶν, ποῦ εἶναι ἐκείνη ἡ ἀρετὴ ἡ εἰδικὴ τοῦ νομοσχεδίου; Παρατηρήσατε, κύριοι Βουλευταὶ, ὅλοι οἱ στρατιωτικοὶ, οἱ λαβόντες τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ὅλοι ἐκτὸς ἑνὸς, τοῦ ὑποβαλόντος αὐτὸ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅλοι ἐν συνειδήσει τὸ κατεδίκασαν· ὁ μὲν μὲ τὴν τροπολογίαν του, ὁ ἄλλος μὲ τὴν ἐπιστημονικὴν ἀνάπτυξίν του, ὁ ἄλλος μὲ τὴν περὶ ἀναβολῆς πρότασίν του, ὁ ἄλλος μὲ τὴν συγκεκινημένην φωνὴν, τὴν ὁποίαν ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου. Ἐννοῶ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Δύναται αὕτη νὰ διαιρεθῇ εἰς δύο κεφάλαια, εἰς οἰκονομικὴν πολιτικὴν καὶ εἰς στρατιωτικὴν πολιτικήν. Ἐννοῶ ὅτι εἰς τὸ μέγα ἔργον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐπιχειρήσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Ἐπικράτεια, δύο ὑπάρχουσι φάσεις· εἶναι ἡ στρατιωτικὴ καὶ ἡ οἰκονομικὴ σύνταξις αὐτῆς. Ἀλλ’ ἂν διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἐμπιστεύεσθε εἰς τὰς λευκὰς τρίχας τοῦ ἀνδρὸς, τὸν ὁποῖον ἀκολουθεῖτε, ὅσον ἀφορᾷ τὴν στρατιωτικὴν, ἐπικαλοῦμαι τὰς μυστηριώδεις φωνὰς, αἱ ὁποῖαι ἀκούονται ἐντὸς τῆς καρδίας σας· διότι ἐκ μακρᾶς πείρας δὲν ἐμπιστεύεσθε ἐνδομύχως τὸ στρατιωτικὸν τμῆμα τοῦ κυβερνῶντος Ὑπουργείου. Ἐντὸς τῆς ψυχῆς σας κατοικεῖ σημαντικὸς ἐνδοιασμὸς κατ’ αὐτοῦ. Χωρίσατε λοιπὸν τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τοῦ Ὑπουργείου ἀπὸ τῆς στρατιωτικῆς πολιτικῆς αὐτοῦ, καὶ ἐνῷ ὑπερψηφίζετε τὸν Πρωθυπουργὸν, καταψηφίσατε τὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργόν του. Περὶ τῆς σωτηρίας τῆς Πατρίδος πρόκειται. Δύνασθε νὰ ἐπιβάλλητε φόρους, δύνασθε νὰ ἐπιβάλλητε δάνεια, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ ψηφίσητε στρατιωτικοὺς ὀργανισμοὺς, προερχομένους ἀπὸ ἀνθρώπους, τοὺς ὁποίους δὲν εὐλαβεῖσθε· διότι οἱ ὀργανισμοὶ οὗτοι ἐν δεδομένῃ περιστάσει ἀποβλέπουσιν εἰς τὴν ὕπαρξιν αὐτὴν τῆς Ἑλλάδος, καὶ δὲν δύνασθε νὰ παραδώσητε αὐτὴν εἰς τὴν καταστροφὴν, καταπνίγοντες τὰς φωνὰς, αἱ ὁποῖαι κινοῦσι τὴν ἀλήθειαν τῆς συνειδήσεώς σας.

§62ΒΛ. ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Δὲν ἐσκόπουν διόλου νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, ἀλλ’ ὅμως ὡς στρατιωτικὸς ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ ὑποβάλω μίαν τροπολογίαν, τῆς ὁποίας ἔλαβε γνῶσιν ἡ Βουλή· θεωρῶ δὲ ἀναγκαῖον νὰ εἴπω τινά, ὅπως ὑποστηρίξω αὐτήν. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὰ τοῦ στρατοῦ τῆς Ἑλλάδος εἰς ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν νέαι Ἐπαρχίαι παρεχωροῦντο εἰς τὸν Τόπον. Κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, τὸν ὁποῖον ἐκληρονόμησα ἀπὸ τὸν προκάτοχόν μου Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, δύω ἀνώταται ἀρχαὶ στρατιωτικαὶ ὑπῆρχον καὶ ἐγὼ ἐγνώριζα ὡς καὶ οἱ στρατηγοὶ, οἱ ὁποῖοι ἐτέθησαν ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ στρατοῦ, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν ὁ ἐν ἐνεργείᾳ στρατὸς νὰ διοικηθῇ ὅπως ἐδιοικεῖτο ἐν ὥρᾳ ἡσυχίας καὶ ἀναπαύσεως, ἦτο λοιπὸν ἀνάγκη νὰ σκεφθῶ ἂν ἔπρεπε νὰ λάβω ἐγὼ τὸ θάῤῥος νὰ παραβῶ τὸν νόμον, ἵνα διοικηθῇ καλῶς καὶ ἀνελλιπῶς ὁ στρατός. Οὔτε τὸ ἓν οὔτε τὸ ἄλλο ἔκαμα· ἐφρόντισα μόνον μετὰ τοῦ γενικοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ στρατοῦ τῆς κατοχῆς, ὅπως ὀργανώσω τὸν στρατὸν σιωπηλῶς εἰς φάλαγγας στρατιωτικάς· διότι δὲν ἦτο δυνατὸν ἀρχηγὸς στρατοῦ νὰ διατάττῃ ἀπ’ εὐθείας 15 ἢ 20,000 ἄνδρας· τὰ τοιαῦτα οὔτε εἰς βάρβαρον ἐποχὴν ἦτο δυνατὸν νὰ λάβωσι χώραν. Ὅσοι δὲ παρηκολούθησαν τὴν κατοχὴν τῆς Θεσσαλίας, ἐνθυμοῦνται ὅτι συνεκροτήθησαν τέσσαρες ἢ πέντε φάλαγγες, ἐπὶ κεφαλῆς δὲ ἑκάστης ἐτέθη κατὰ τὴν τότε βαθμολογίαν ὁ ἀρχαιότερος. Δὲν διοικοῦνται ἐν ὥρᾳ ἐνεργείας οἱ στρατοὶ ἄνευ ὑποδιαιρέσεως λογικῆς, στηριζομένης εἰς τὴν πρᾶξιν· ἡ πρᾶξις εἶναι ἡ βάσις τῆς ὀργανώσεως τοῦ στρατοῦ. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Ἑλλὰς διῆλθε βίον εἰρήνης μακρὸν, τοῦτο δὲν σημαίνει τίποτε, διότι ὠφελούμεθα, ὅταν ἀντλῶμεν ἀπὸ τ’ ἄλλα Κράτη ὅ,τι καλὸν καὶ πρέπον καὶ συμφέρον διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ. Δὲν εἴμεθα κατηγορημένοι, οὔτε οἱ στρατιωτικοὶ τῆς Ἑλλάδος, οὔτε τὸ Ἔθνος, ἐὰν δὲν ἐπολεμήσαμεν· ὅταν ἔλθῃ αὐτὴ ἡ ὥρα, ὑποθέτω ὅτι καὶ πολλοὶ ἄλλοι μὴ στρατιῶται θὰ πολεμήσωσι. Κατὰ τὴν πεῖραν, κύριοι, ἀπεδείχθη τὸ ἑξῆς· ὅτι ὁ ἄρχων τοῦ στρατοῦ δὲν δύναται νὰ κοινωνῇ ἀπ’ εὐθείας μὲ ὅλας τὰς ὁμάδας, εἰς ἃς διαιρεῖται ἡ ὑπ’ αὐτὸν δύναμις. Κατὰ τὴν πεῖραν, τὴν ὁποίαν ἐμόρφωσαν καὶ ἀνέγραψαν ἀλλαχοῦ, τὸ πολὺ εἷς ἀρχηγὸς δύναται νὰ διοικήσῃ δύο ἢ τρεῖς ἀρχάς· ἐντεῦθεν, κύριοι, ἡ ἀνάγκη τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἡ κατάλληλος κατάτμησις αὐτοῦ, ὅπως δύναται διὰ τῆς ἀλληλοδιαδόχου μεταδόσεως τῶν διαταγῶν τῆς προϊσταμένης ἀρχῆς νὰ ἐνεργῇ πρεπόντως. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἡ Ἑλλὰς θὰ δράσῃ ἢ ὄχι· σήμερον εἰξεύρω μόνον ἓν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς μέχρι σήμερον δὲν ἐσκέφθη ὡς ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ διὰ τὴν στρατιωτικὴν τοῦ Τόπου μόρφωσιν. Τὸ 1879 εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπίσης καὶ κατὰ τὸ 1881. Εἰς τὴν πρώτην ὑπουργίαν ἐκ τοῦ στρατολογικοῦ νόμου τοῦ 1878 μοὶ ἐπεβάλλετο τὸ καθῆκον νὰ ὀργανώσω τὰς τότε στρατιωτικὰς δυνάμεις· τότε ἦτο μικρὸν ἀκόμη τὸ πνεῦμα τοῦ Τόπου, δὲν εἶχε ἐννοήσει τὸν στρατολογικὸν νόμον, καὶ ὅμως εἰς τὸν ὀργανισμὸν, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλον, ἐθέμην τὰς ἀρχὰς, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὠφείλαμεν ἔκτοτε νὰ βαδίζωμεν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ Πεζικὸν, ἔφερα τὴν διαίρεσιν αὐτοῦ εἰς συντάγματα· καὶ δὲν διστάζω καὶ σήμερον νὰ ὑποστηρίξω τοῦτο, καὶ ἂν ἀκόμη ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν τὰ ἤθελε· διότι δὲν εἶνε δυνατὸν μεμονωμένα τάγματα ἐν ὥρᾳ ἐνεργείας νὰ πράξωσί τι σπουδαῖον νὰ ἐνεργήσωσιν οἱονδήποτε, ἐὰν δὲν τεθῶσιν ὑπὸ τὰς διαταγὰς ἀμέσως ἀνωτέρων ἀρχῶν. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα λοιπὸν τοῦ Πεζικοῦ εἶμαι συμφωνότατος μὲ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργόν. Λυποῦμαι ὅτι ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἠσπάσθη τὴν γνώμην ταύτην τὸ 1881, ὅτε προσεκλήθησαν ἀξιωματικοί τινες νὰ συνεργασθῶσι μετ’ αὐτοῦ, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἤμην καὶ ἐγὼ εἷς. Χαίρω ὅμως, ὅτι τὴν ἀσπάζεται σήμερον. Ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ συμφωνήσω διὰ σήμερον εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Πυροβολικοῦ καὶ τοῦ Μηχανικοῦ. Δὲν θέλω νὰ παρεξηγηθῶ, ὅτι ἀνθίσταμαι εἰς τὴν γνώμην ξένου ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ, προσκληθέντος ἵνα μᾶς διδάξῃ. Τὸ Πυροβολικὸν τῆς Ἑλλάδος, ὅπως ἔχει σήμερον, δὲν δύναται νὰ διαιρεθῇ εἰς τρία συντάγματα, διότι δὲν δύναται ὁ στρατὸς νὰ διαιρεθῇ εἰς τρεῖς μεγάλας μονάδας, ὅπως εἶνε σήμερον διὰ τῶν ἀρχηγείων στρατοῦ διῃρημένος, διότι οἱ ἀρχηγοὶ δὲν θὰ δυνηθῶσιν, ὅσους διοικητὰς, ὅσους ἀξιωματικοὺς καὶ ἂν τοῦ δώσητε, δὲν θὰ δυνηθῶσι νὰ διοικήσωσι τὸν στρατὸν ὅπως εἶνε συντεταγμένος. Τὰ συντάγματα θέλουσι τοὺς ἀπαλλάξει ἀπὸ τὴν σκέψιν διὰ τὸ Πεζικὸν, ἀλλὰ πρέπει καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν συνταγμάτων τοῦ Πεζικοῦ νὰ μελετηθῇ καλῶς, ὁποῖος πρέπει νὰ εἶνε διὰ νὰ τεθῇ ὑπὸ τὰς διαταγὰς ἑνὸς ἀρχηγείου στρατοῦ, ὡς ἐπίσης ἂν ἓν ἢ πλείονα συντάγματα Πυροβολικοῦ. Ἔχομεν τρεῖς ἀνωτάτας στρατιωτικὰς Ἀρχάς· τὰ ἀρχηγεῖα; ναὶ, ἀλλὰ τὰ ἀρχηγεῖα σήμερον δὲν δύνανται νὰ συνδυάσωσι τὰς ὑπ’ αὐτὰ δυνάμεις, ὅπως τοποθετηθῇ ὑπ’ αὐτὰ ἓν σύνταγμα Πυροβολικοῦ ἢ τμήματα αὐτοῦ. Ἐμελετήσατε, κύριοι, τὸν χάρτην τῆς Ἑλλάδος καὶ κυρίως τὴν μεθόριον αὐτῆς γραμμήν; Ἀλλοῦ ἓν ἀρχηγεῖον θὰ σκεφθῇ ποῦ θὰ στείλῃ περισσότερον στρατὸν καὶ ποῦ θὰ στείλῃ ὀλιγώτερον· ἕκαστον τμῆμα στρατοῦ θὰ ἔχῃ ἕνα σύνταγμα Πυροβολικοῦ καὶ ἡ σύνθεσις τοῦ συντάγματος δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἀναλογίαν τοῦ ἑνὸς τρίτου τοῦ ἐνεργοῦ μας στρατοῦ. Εἶνε λοιπὸν προτιμότερον ν’ ἀφήσῃ ἑαυτὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐλεύθερον νὰ δώσῃ Πυροβολικὸν εἰς ἑκάστην προϊσταμένην ἀρχὴν ἀνάλογον τοῦ Πεζικοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ θέσῃ ὑπὸ τὰς διαταγάς της, καὶ ἀναλόγως πρὸς τὰς περιστάσεις καὶ τοὺς σκοποὺς τοῦ ἀρχηγείου. Δὲν συμφωνῶ, κύριοι, καὶ θ’ ἀποκτήσω ἴσως καὶ ἄλλους ἐχθροὺς, δὲν συμφωνῶ τὸ παράπαν εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Μηχανικοῦ εἰς σύνταγμα. Ποῦ θὰ ὑπάγῃ τὸ σύνταγμα, κύριοι; Ὁ συνταγματάρχης θὰ μείνῃ ἐδῶ· τὰ τάγματα θὰ διαιρεθῶσι, τὸ ἓν θὰ τεθῇ δεξιὰ, τὸ ἕτερον ἀριστερὰ καὶ τὸ ἄλλο παρὰ τὸ κέντρον. Ἀλλὰ καὶ ἕκαστον τάγμα θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποδιαιρεθῇ. Καὶ οἱ συντάξαντες τὸν ὀργανισμὸν, τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν, γνωρίζουσι κάλλιον ἐμοῦ ὅ,τι λέγω. Χαίρω ὅμως ὅτι οἱ συμβουλεύσαντες τὸ νομοσχέδιον ἢ οἱ γράψαντες αὐτὸ ἐσκέφθησαν ὅτι ἄλλαι εἶνε αἱ περιστάσεις τῆς Ἑλλάδος καὶ ἄλλαι αἱ τῶν ἄλλων Ἐπικρατειῶν τῆς Εὐρώπης. Ἐδῶ λοιπὸν βεβαίως δὲν θὰ μεταβῇ οὐλαμὸς ἢ ἁπλοῦς λόχος, ἀλλ’ ἴσως ὁλόκληρον τάγμα θὰ συνοδεύσῃ στρατὸν πεζικὸν, ἐπὶ τὰ πρόσω μὲν βαίνοντα διὰ νὰ διευκολύνῃ τὴν διάβασίν του, παραμένοντα δὲ διὰ νὰ προφυλάξῃ θέσιν τινὰ, ἵνα ἐργασθῇ εἰς ἀνέγερσιν ὀχυρώματος καὶ τὰ λοιπά. Εἶμαι λοιπὸν οὐχὶ ἐκ πνεύματος ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Πυροβολικοῦ καὶ κατὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ νέου τοῦ Μηχανικοῦ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ Ἱππικόν, νομίζω ὅτι οἱ ἐργασθέντες ἐπὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τούτου παρεσύρθησαν, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ φράσις αὕτη. Τὸ Ἱππικὸν ἐν Ἑλλάδι εἶνε ἤδη εἰς συντάγματα ὠργανισμένον, διότι διαιρεῖται εἰς ἱππαρχίας, ἑκάστη ἱππαρχία σύγκειται ἀπὸ τέσσαρας ἴλας. Τὸ σύνταγμα τὸ Γαλλικὸν, τὸ σύνταγμα τῶν ἄλλων Ἐπικρατειῶν σύγκειται ὡσαύτως ἀπὸ τέσσαρας ἴλας. Καὶ μὰ τὴν ἀλήθειαν ἐλυπήθην καὶ ἐξέφρασα τὴν ἰδέαν μου ταύτην εἰς πολλοὺς, ἐλυπήθην διότι ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς ἤλλαξε τὸ ὄνομα· τὸ ὄνομα αὐτὸ εἶνε ἑλληνικώτατον καὶ σύμφωνον μὲ τὸ πρᾶγμα· ἡ λέξις Ἱππαρχία εὑρίσκεται καὶ εἰς τοὺς Ἕλληνας συγγραφεῖς καὶ σύγκειται ἀπὸ ἀριθμὸν ἰλῶν. Τοιαῦται ἐγένοντο παραστάσεις καὶ ἐξεφράσθησαν φόβοι μὴ τυχὸν ἡ μὴ ἀλλαγὴ τοῦ ὀνόματος δὲν ἐπιφέρῃ προβιβασμὸν εἰς τοὺς ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ἱππαρχιῶν. Ἀλλ’ ἐξ ἀρχῆς ἡ ἱππαρχία ἦτο σύνταγμα· δὲν εἶχε δὲ συνταγματάρχας τὸ Ἱππικὸν, διότι κατὰ τὸν νόμον περὶ προβιβασμῶν δὲν εἶχον φθάσει ποτὲ, ἀτυχῶς δι’ αὐτὸ τὸ σῶμα, οἱ ἐν αὐτῷ ὑπηρετοῦντες, καὶ σχετικῶς λίαν ὀλιγάριθμοι πρὸς τοὺς ἄλλους ἀξιωματικοὺς τῶν ἄλλων σωμάτων καὶ ὅπλων, δὲν εἶχον φθάσει ποτὲ ν’ ἀποκτήσωσι τὸ δικαίωμα νὰ προαχθῶσιν εἰς συνταγματάρχας, ὅπως πρὸ μικροῦ δὲν ἠδύνατο νὰ ἦναι ἀντισυνταγματάρχης. Ἀλλὰ τὸ Ἱππικὸν εἶναι ὀλίγον, δὲν μᾶς προφθάνει εἰς τίποτε, κύριοι. Κατὰ τοὺς Εὐρωπαϊκοὺς ὀργανισμούς, ἓν σύνταγμα Ἱππικοῦ εἶναι ἀρκετὸν νὰ συνοδεύσῃ ἀριθμόν τινα στρατιωτῶν, χιλιάδας τινάς, ἀλλὰ πλεονάζει καὶ ἄλλο Ἱππικὸν ἐκεῖ, ὅπως δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ εἰς τὰς πολλαπλᾶς ἄλλας ὑπηρεσίας τοῦ Ἱππικοῦ. Βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ αἰτιαθῶ τὸν κύριον Ὑπουργόν, ἐὰν σήμερον δὲν ἔχωμεν ἀρκετὸν Ἱππικόν, διότι καὶ πᾶς ἄλλος ἂν ἦτον Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἤθελε διαθέσει οὕτως τὸ σήμερον ὑπάρχον Ἱππικόν. Ἀλλὰ τὸ Πυροβολικὸν κακῶς διετέθη· ἀρκεῖ μίαν λέξιν νὰ εἴπω· τί θέλει ὁ ὅλμος; τί θέλουσιν αἱ πυροβολαρχίαι τῶν ὅλμων; τί θέλουσι νὰ ἦναι προσκεκολλημέναι εἰς τὰ ὀρειβατικὰ πυροβόλα; Ἢ θὰ μεταβαίνῃ ὁ στρατὸς ἐπὶ ἁμαξιτῶν ὁδῶν, ἢ θὰ λαμβάνῃ τὰς ἀτραποὺς ἐκεῖ ὅπου ἅμαξα δὲν δύναται νὰ φέρῃ τὸ πυροβόλον; Εἶναι ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς Γαλλικός, ἀλλὰ δέον νὰ ἦναι διὰ τὰς περιστάσεις τῆς ἐνεργείας. Εἰς τὸν στρατὸν τῶν ἄλλων Κρατῶν δύναται πᾶς τις νὰ ἀρύηται ὅ,τι πρέπει διὰ τὸν ὀργανισμόν, ἀλλὰ διὰ τὸ Πυροβολικὸν κακῶς διετέθησαν τὰ πράγματα. Θέλετε ἀφ’ ἑνὸς Πυροβολικὸν ὀρειβατικόν, καὶ ταυτοχρόνως θέλετε καὶ ἁμαξιτὰς ὁδοὺς διὰ τοὺς ὅλμους· δὲν εὑρίσκετε ταῦτα, κύριοι, ταὐτοχρόνως καὶ πανταχοῦ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς δώσω μαθήματα Γεωγραφίας Στρατιωτικῆς. Ἔξω, ὀλίγα λεπτὰ τῆς ὥρας, τῆς μεθορίου μας γραμμῆς παρὰ τὴν Θεσσαλίαν δὲν ὑπάρχουσιν ἁμαξιταὶ διαβάσεις· ἂς μελετήσωμεν καλῶς αὐτὰ τὰ πράγματα. Ἡ ὁμιλία αὕτη μᾶς ἄγει εἰς ἄλλο σπουδαιότερον. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη—ἀλλὰ ὅλοι θὰ τὸ λησμονήσωμεν—εἶναι ἀνάγκη ἀπαραίτητος νὰ σκεφθῶμεν περὶ ὀργανισμοῦ πραγματικοῦ τῶν Ἑλληνικῶν δυνάμεων. Θὰ τὸ λησμονήσωμεν, διότι οἱ Ἕλληνες ἔχομεν πολλὰ ἀγαθά, πολλὰ προτερήματα, ἀλλὰ ἔχομεν καὶ τὸ μέγα ἐλάττωμα τῆς λήθης. Τί θὰ εἰπῇ πάγιος ὀργανισμός, κύριοι; Ὅλα τὰ Κράτη ἔχουσι πάγιον ὀργανισμόν, μὴ ἐξαιρουμένης καὶ τῆς Τουρκίας. Πόλεμος θὰ εἰπῇ σκοπὸς δράσεως δι’ ἐνόπλου δυνάμεως. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη λοιπὸν νὰ γνωρίσωμεν πόσην δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν δύναμιν καὶ ποῖα εἶναι τὰ μέσα ἡμῶν. Δὲν ἀρκεῖ ὁ ἀριθμός, ὃν ἓν Κράτος δύναται νὰ ἔχῃ ἱκανὸν πρὸς πόλεμον· διότι οὔτε ἡ Γαλλία, οὔτε ἡ Γερμανία διέθεσαν ὅλους τοὺς ἱκανοὺς αὐτῶν ἄνδρας, καὶ δὲν τοὺς διέθεσαν, διότι στρατὸς θὰ εἰπῇ χρῆμα. Χρειάζεται λοιπὸν χρῆμα μέγα διὰ νὰ διατηρηθῇ πολὺς στρατός. Χρῄζομεν λοιπὸν μελέτης μεγάλης διὰ νὰ εὕρωμεν τί δύναται νὰ διαθέτῃ ἡ Ἑλλὰς χρῆμα, διὰ νὰ ἔχῃ στρατὸν ἕτοιμον ἐν ὥρᾳ πολέμου. Ἐν τῷ συνδυασμῷ λοιπὸν τοῦ χρήματος καὶ τοῦ ἀριθμοῦ εἶναι ἀνάγκη ταὐτοχρόνως νὰ μελετηθῇ ἡ γειτονία. Εἶναι λυπηρὸν διὰ τὴν Ἑλλάδα ὅτι δὲν συνορεύει μὲ μικρὰ Κράτη ὡς εἶναι καὶ αὐτή. Ἔχει ἀπέναντί της αὐτοκρατορίαν καὶ θὰ τὴν ἔχῃ ὅσῳ καὶ ἂν κατορθώσωμεν ὁπωσδήποτε νὰ μεγαλώσωμεν τὰ ὅρια τῆς Ἑλλάδος· ἀλλὰ καὶ πάντοτε θὰ συνορεύῃ μὲ τὴν Αὐτοκρατορίαν μέχρις οὗ ἔλθῃ ὥρα νὰ τὴν ἀντικαταστήσωμεν. Βεβαίως εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐπιβάλλεται, ἐξ ὅσων εἶπον, ἡ ὀδυνηρὰ ὑποχρέωσις νὰ σκέπτηται, ὅτι, προκειμένου περὶ πολέμου πρὸς Αὐτοκρατορίαν, ὀφείλει νὰ παρουσιάσῃ ὅσην πλείστην δύναμιν ἐν ὥρᾳ πολέμου. Καὶ ἐπ’ αὐτῷ τῷ σκοπῷ, κύριοι—ἐγὼ δὲν ἤμην βουλευτὴς τῷ 1878, ἤμην διάττων ἀστὴρ—ἐπ’ αὐτῷ τῷ σκοπῷ ἐψηφίσατε τὸν ἀπὸ τοῦ 1878 νόμον περὶ γενικῆς στρατολογίας· καὶ εἰς ἡμᾶς μόνους δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ κυριολεκτικῶς ἡ λέξις, γενικὴ στράτευσις. Δὲν εἶναι ἡ Ἑλλὰς ὅπως ἡ Γαλλία καὶ ἡ Γερμανία, αἵτινες Δυνάμεις δύνανται νὰ παρουσιάσωσιν εἰς πόλεμον μέχρι τῶν 2,000,000, ἐνῷ τοῖς περισσεύουσιν εἰσέτι 8 καὶ 10,000,000, καὶ ἐν γένει πάντες οἱ λοιποὶ ἱκανοὶ νὰ φέρωσιν ὅπλα. Ἰδοὺ δὲ ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον σᾶς εἶπον ταῦτα· ὅλα ἔχουσιν ἀνάγκην χρημάτων, καὶ εἶναι ἀνάγκη πολὺ νὰ μελετηθῇ τοῦτο, διότι μόνον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ χρήματος ὀργανίζεται ὁ στρατός. Ἐν τῇ μελέτῃ μου μοὶ παρουσιάσθη, εἰξεύρετε τί ἄλλο; Πῶς τὰ ἄλλα Κράτη ἔχουσι παρεσκευασμένον τὸν στρατὸν αὐτῶν ἐν ὥρᾳ εἰρήνης. Ἐκ τῆς πείρας καὶ δηλαδὴ κατόπιν τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν μαχῶν εὗρον, ὅτι τὸν ἐλάχιστον ὅρον πρέπει νὰ ἔχῃ ἐπὶ παραδείγματι τὸ Κράτος δύο ὅπλα δι’ ἕκαστον ἄνδρα. Ὁ ὅλος στρατὸς τῆς Ἑλλάδος μετὰ τῆς ἐθνοφρουρᾶς φθάνει σχεδὸν τὰς 200,000. Εἶναι ἀνάγκη νὰ μελετηθῇ τοῦτο. Θέλετε ἓν ἄλλο μικρὸν παράδειγμα; Ἔρχομαι εἰς τὰς κληθείσας ἀρβύλας. Ὁ στρατὸς τῆς ἐνεργείας— ὄχι τὶ ὀφείλει νὰ ἔχῃ τὸ κράτος, διότι αὐτὰ εἶναι ἀνυπολόγιστα—ἀλλ’ ὁ στρατὸς τῆς ἐνεργείας ὁ ἐν τῇ δράσει, ὁ ἐν τῷ θεάτρῳ τοῦ πολέμου, πρέπει νὰ συνεπιφέρῃ μεθ’ ἑαυτοῦ ἓξ ζεύγη ἀρβυλῶν δι’ ἕκαστον στρατιώτην· σᾶς τὸ λέγω διὰ νὰ μελετήσητε τὴν ἀνάγκην τὴν ἀπόλυτον, ἥτις πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅταν γίνεται μελέτη περὶ ὀργανισμοῦ τῶν Στρατιωτικῶν δυνάμεων τῆς Ἑλλάδος. Εἶναι ἀνάγκη προσέτι, κύριοι, νὰ μελετηθῇ καλῶς πάγιος ὀργανισμός, διότι μόνον ἐκ τοιούτου ὀργανισμοῦ δυνάμεθα νὰ ἀρχίσωμεν νὰ μορφωθῶμεν στρατιωτικῶς· μέχρι σήμερον τίποτε δὲν ἔχομεν. Ἐκ τοῦ παγίου ὀργανισμοῦ θὰ λάβωμεν διδάγματα λίαν ἀναγκαῖα πρὸς μόρφωσιν τοῦ στρατοῦ. Ἐὰν τοιοῦτόν τι μέχρι τοῦδε δὲν συνέβη, δὲν πταίει ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, πταίω καὶ ἐγὼ καὶ ὅλοι οἱ ἄλλοι Ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν κατωρθώσαμεν νὰ πείσωμεν τοὺς προϊσταμένους ἡμῶν, ὅτι ὤφειλον νὰ φέρουν πάγιον ὀργανισμὸν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἦλθέ τις ὀργανισμὸς ὡς ὑπόδειγμα πρὸς πάγιον ὀργανισμὸν τὸ ἔτος 1879, ἀλλ’ ἀπεῤῥίφθη, δὲν ἐσυζητήθη κἄν. Ἐπανερχόμενος λοιπὸν εἰς τὸ κύριον θέμα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ σήμερον, ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀναβάλῃ πρὸς στιγμὴν τὴν ἐπιψήφισιν, ὅπως μελετήσῃ τὰς ἰδέας τὰς νέας, τὰς ἀφορώσας τὸ Πυροβολικὸν καὶ τὸ Μηχανικόν· καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ Πεζικὸν δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἄλλως εἰμὴ νὰ ὀργανισθῇ εἰς συντάγματα, ἐὰν μὴ περαιτέρω. Τόρα ἡ Ἐπιτροπή, τῆς ὁποίας ἀπετέλουν μέλος, παρεκάλεσε τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει καὶ τὰς νέας παρατηρήσεις αὐτῆς. Εἰς αὐτὰς ἀγνοῶ ἂν εἰργάσθη, διότι δὲν μᾶς διενεμήθη τι, ἐξ οὗ νὰ μάθωμεν ἐὰν τὰς ἔλαβεν ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν. Τώρα εἰσέρχομαι εἰς τὸ δίλημμα. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔθεσε τὸ νομοσχέδιον ὡς ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δὲν ἐπιθυμῶ τοῦτο.

§63ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπόδειξις ἐγένετο.

§64ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ σᾶς δώσω ἐξηγήσεις. Εἷς τῶν ἀγορευσάντων, ἢ πλεῖστοι τῶν ἀγορευσάντων, παρέστησαν ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἐνδιαφέρεται διὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Εἶχον λοιπὸν καθῆκον νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἡμεῖς, ἀφοῦ ἀπεδέχθημεν νὰ συνταχθῇ ὁ προϋπολογισμὸς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ, ἐνδιαφερόμεθα διὰ τὸ νομοσχέδιον, ἑπομένως ἐσυστήσαμεν νὰ ψηφισθῇ ἡ ἀρχὴ αὐτοῦ· ἐὰν ἐν ταῖς λεπτομερείαις τὸ νομοσχέδιον χρήζῃ βελτιώσεως, προθύμως θέλομεν δεχθῆ πᾶσαν βελτίωσιν.

§65ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐὰν γίνωσι μεταβολαὶ κατὰ τὴν ψηφοφορίαν, δὲν θὰ διορθωθῇ ὁ Προϋπολογισμός;

§66ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν γίνωνται μεταβολαὶ ἀναγόμεναι εἰς τὸ σῶμα τοῦ Πυροβολικοῦ ἢ τοῦ Ἱππικοῦ, δὲν γίνεται ἄλλο τι ἢ νὰ μεταβληθῇ ἓν ἄρθρον ἢ δύο· ἀλλ’ ὅταν πρόκειται νὰ μεταβληθῇ ὅλος ὁ ὀργανισμὸς, τότε δὲν δεχόμεθα.

§67ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ὅπως ἔθεσε τὸ ζήτημα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πράγματι μὲ θέτει εἰς δύσκολον θέσιν, διότι ὡς πρὸς τὸ Πεζικὸν εἶμαι σύμφωνος.

§68ΚΟΡΠΑΣ. Εἶπε προηγουμένως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι οἱ μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἀγορεύσαντες ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου οὐδὲν προέβαλλον, οὔτε πρότασιν, οὔτε παρατήρησιν, πλὴν ἐμοῦ, ὅστις, ὡς εἶπεν, προέβαλον παρατηρήσεις τινάς. Ἐπιθυμῶ εἰς τοῦτο νὰ δώσῃ μίαν ἐξήγησιν. Ἀληθῶς χθὲς ἀγορεύσας ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου προέβαλον παρατηρήσεις, ἀλλὰ παρατηρήσεις ὡρισμένας· καὶ οὐ μόνον ἐμὰς τοιαύτας, ἀλλὰ πάσης τῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς μελετησάσης καὶ συνταξάσης τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν. Ἑπομένως ὡρισμένως καὶ σαφῶς ἐζητήσαμεν τὴν κατάργησιν ἄρθρων τινῶν τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὴν μεταῤῥύθμισιν ἑτέρων. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. πρόεδρον μετὰ τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ἐφ’ ὅσον προβαίνει ἡ κατ’ ἄρθρον συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, νὰ ἀναγινώσκηται καὶ ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς, ἵνα ἀποφασίζῃ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῶν γνωμῶν αὐτῆς.

§69ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Νομίζω ἐπὶ τοιούτου ἀντικειμένου πρέπει νὰ δοθῇ καιρὸς νὰ μελετηθοῦν αἱ τροπολογίαι, τὰς ὁποίας δύναται νὰ παραδεχθῇ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐπειδὴ δὲ αἱ τροπολογίαι, τὰς ὁποίας ἐπρότεινεν ἡ Ἐπιτροπὴ, δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν, πρέπει νὰ ἀναβληθῇ.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μείνατε ἥσυχος, ἐγὼ θὰ ἐρωτήσω.

§71ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ψηφίσωμεν κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, διότι θὰ ψηφίσωμεν κατὰ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Ὑπουργείου. Ἐγὼ, κ. Πρόεδρε, ἐζήτησα τὴν μὴ ψήφισιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ὀργανισμοῦ, διότι ὑπάρχει ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ· ἑπομένως θὰ ψηφίσω κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§72ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ζητῶ τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως, διότι ἐπιθυμῶ νὰ μελετήσω καὶ ἐγὼ καὶ πολλοὶ τῶν συναδέλφων τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπέφερε καὶ ὁ κ. Βαλτινός· λοιπὸν κάμνω πρότασιν περὶ ἀναβολῆς.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα; Κατὰ τὸν Κανονισμὸν μετὰ τὴν ψήφισιν τῆς ἀρχῆς ἔχει τὸ δικαίωμα πᾶς βουλευτὴς νὰ προτείνῃ τὴν ἀναβολήν......

§74ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι, ὄχι, παρακαλῶ ν’ ἀναγνώσητε τὸ ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ.

§75ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ τὸν φίλον μου βουλευτὴν ἐκ Μεσσήνης νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς, τὴν ὁποίαν πρὸ μικροῦ ἐπρόβαλεν. Ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον προτείνει πρὸς δικαιολογίαν του, εἶνε ἵνα δοθῇ καιρὸς εἰς τὴν Βουλὴν νὰ μελετήσῃ τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπρόβαλεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπιτροπῆς συνετάχθη καὶ ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τῆς 22 Νοεμβρίου, ἤτοι πρὸ δέκα ὀκτὼ ἡμερῶν. Καιρὸς ἐδόθη ἐπαρκὴς πρὸς μελέτην τῶν γνωμῶν τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐὰν εἴχομεν ὑπόλοιπον καιρὸν μακρὸν μέχρι τῆς λήξεως τῆς Συνόδου, προθύμως ἠθέλαμεν δεχθῆ τὴν ἐπιθυμίαν αὐτοῦ, ἀλλ’ εἴμεθα περὶ τὸ τέλος τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν· αἱ ἑορταὶ ἐπῆλθον καὶ μετὰ μεγάλης στενοχωρίας θέλομεν δυνηθῆ νὰ ἔχωμεν ἀπαρτίαν. Ἑπομένως παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπιμείνῃ.

§76ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Αἱ τροποποιήσεις τόσον τῆς Ἐπιτροπῆς καθὼς καὶ αἱ ἄλλαι, αἱ ἐπενεχθεῖσαι ἀπὸ τοῦ βήματος, εἶναι τοιαῦται, ὥστε φέρουσι μεταβολὴν εἰς τὸ νομοσχέδιον καὶ πρέπει νὰ δοθῇ καιρὸς εἰς τὸν Ὑπουργὸν πρὸ πάντων, νὰ μελετήσῃ αὐτὰς, ἐπειδὴ δὲν πιστεύω ἐντὸς αὐτῆς τῆς συζητήσεως νὰ ἠδυνήθη τις νὰ μελετήσῃ ὅλας τὰς τροποποιήσεις, οὕτω δὲ νὰ φέρῃ νομοσχέδιον μεμελετημένον.

§77ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπάρχουν διάφοροι τροπολογίαι, πρός τινας δὲ συμφωνῶ καὶ πρὸς ἄλλας οὐχί. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὀφείλει νὰ καταρτίσῃ τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τροπολογιῶν, τὰς ὁποίας παραδέχεται, νὰ μᾶς ὑποβάλῃ δὲ τοῦτο πρὸς μελέτην. Μόλις δὲ σήμερον, ἀναπτύξαντος τοῦ κυρίου Βαλτινοῦ τὰς τροπολογίας αὐτοῦ, δὲν εἶναι εὔκολον πρᾶγμα νὰ συζητεῖται ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, καὶ μάλιστα κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν νὰ ἀναπτύσσωνται τροπολογίαι σπουδαῖαι καὶ κατόπιν ἀμέσως νὰ ψηφίζωμεν ἐπ’ αὐτῶν· διὰ τοῦτο παρακλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ εἰς τὴν ψηφοφορίαν τῆς προτάσεώς μου.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς ἀναβολῆς ἐγείρονται δέκα; (ἐγείρονται). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Κηρύττεται ἡ συζήτησις περατωμένη. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἐρχόμεθα εἰς τὰ καθέκαστα. Ἄρθ. 1. (Ἀναγινώσκεται).

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 ἡ Ἐπιτροπὴ προτείνει ἡ ἐπιγραφὴ νὰ γίνῃ ἀντὶ «τοῦ στατιστικοῦ γραφείου» «ἐπιτελικοῦ γραφείου», καὶ τὸ τμῆμα τοῦ Ἱππικοῦ νὰ γείνῃ Γραφεῖον.

§80ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀποδέχομαι πληρέστατα τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ γίνῃ ἡ ἐπιγραφὴ «γραφεῖον ἐπιτελικὸν», εἰς τὸ ὁποῖον νὰ ὑπάγωνται τὰ δύο τμήματα τῆς στρατολογίας, τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ τῆς στατιστικῆς, τῶν στρατιωτικῶν πληροφοριῶν καὶ τοπογραφίας. Προσέτι ἀποδέχομαι νὰ μεταβληθῇ τὸ τμῆμα Ἱππικοῦ εἰς γραφεῖον Ἱππικοῦ, ὑπαγόμενον εἰς τὸ προσωπικόν.

§81ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἡ γνώμη τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν σημαίνει ὅτι δὲν δύνανται νὰ ὦσι Γραφεῖα χωριστά.

§82ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Βεβαίως, οἱ πίνακες μένουσιν ὡς ἔχουσι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ πρῶτον ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη).

§83ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρὶν ἢ προβῆτε εἰς τὸ ἄρθρον 2, μοὶ δίδετε τὴν ἄδειαν νὰ εἰσαγάγω δύο νομοσχέδια κατεπείγοντα;

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§85ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἐδυνήθην νὰ εἰσαγάγω αὐτὰ κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς συνεδριάσεως, διότι δὲν εἶχον παρασκευασθῇ. Τὸ πρῶτον τῶν νομοσχεδίων τούτων προβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ κυρώσῃ σύμβασιν, τὴν ὁποίαν συνωμολόγησε μετὰ τοῦ διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τοῦ διευθυντοῦ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης καὶ τοῦ προέδρου τοῦ Συμβουλίου τῆς προνομιούχου Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας περὶ τῆς ἑνοποιήσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, ἤτοι περὶ ἄρσεως τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα χωρίζουσιν ἑκάστην τῶν τριῶν περιφερειῶν, καὶ εἰς τὰς ὁποίας εἶνε διῃρημένον τὸ κράτος, καὶ ἐν ἑκάστῃ τῶν ὁποίων κυκλοφοροῦσι γραμμάτια μιᾶς τῶν τριῶν τούτων Τραπεζῶν. Τοιουτοτρόπως τὰ γραμμάτια ἑκάστης τῶν τριῶν Τραπεζῶν θέλουσι κυκλοφορεῖ εἰς τὰς περιφερείας τοῦ κράτους. Διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης προσέτι δίδεται εἰς τὴν κυβέρνησιν ἓν εἶδος δανείου, τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν προστίθεται εἰς τὸ δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Αἱ τρεῖς Τράπεζαι, ἑκάστη κατὰ μίαν ὡρισμένην ἀναλογίαν, θέλουσιν ἐκτυπώσει γραμάτια μιᾶς καὶ δύο δραχμῶν ὡρισμένου ποσοῦ, τὰ ὁποῖα θέλουσι θέσει εἰς κυκλοφορίαν. Διὰ τὰ γραμμάτια ταῦτα ἡ σύμβασις προβλέπει, ὅτι ἡ ἀπόσβεσις αὐτῶν θέλει γίνει ἐντὸς 20 ἐτῶν, ἑπομένως τὸ δημόσιον ταμεῖον θέλει πληρόνει εἰς τὰς Τραπέζας ἐτησίως ἓν ποσὸν πρὸς ἀπόσβεσιν. Ἑπομένως ἡ ἀπόσβεσις τῶν τραπεζικῶν τούτων γραμματίων θέλει γίγνεσθαι κατ’ ἔτος καὶ τὸ τελευταῖον ἔτος θέλει ἐξοφληθῆ ὅλον τὸ χρέος. Πρὸς τοῦτο μάλιστα διὰ τῆς συμβάσεως προσδιορίζεται εἰδικὴ πρόσοδος, ἥτις θέλει χρησιμεύσει πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην. Διὰ τῆς ἑτέρας προτάσεως, τὴν ὁποίαν προβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν, ἀντικαθιστῶ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχον προβάλει εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ τὸ ὁποῖον μένει εἰσέτι ἐκκρεμές. Ἡ μεταβολὴ αὕτη ἐπῆλθε, διότι ἀφοῦ συνωμολογήθη ἡ νομισματικὴ σύμβασις ἐν Παρισίοις καὶ ἐστάλη ἀντίγραφον αὐτῆς καὶ εἰς ἡμᾶς καὶ εἰσήγαγον αὐτὴν εἰς τὴν Βουλὴν, συνωμολογήθη πρόσθετος πρᾶξις μεταξὺ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βελγικῆς. Ἑπομένως ἡ πρόσθετος αὕτη πρᾶξις ἀποτελεῖ μέρος τῶν συντεθέντων κατὰ τὴν τελευταίαν νομισματικὴν σύνοδον, πρέπει δὲ νὰ ὑποβληθῇ καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ αὕτη ἡ πρόσθετος πρᾶξις. Τὴν πρόσθετον ταύτην πρᾶξιν προβάλλω διὰ νομοσχεδίου νέου ἀντικαθιστῶντος τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον. Διὰ νὰ εὐκολύνω τὴν ταχεῖαν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν αὐτοῦ, ἐφρόντισα καὶ ἐτυπώθη τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον προβάλλω πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ προϋποβληθέντος, ἐν τῷ ὁποίῳ περιέχονται ἡ σύμβασις ἡ κυρία, ἡ πρόσθετος πρᾶξις καὶ ἡ συμφωνία. Ὁ κ. Πρόεδρος θέλει φροντίσει περὶ τῆς ταχείας τυπώσεως καὶ διανομῆς.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3. (Ἀναγινώσκεται).

§87ΚΟΡΠΑΣ. Τὸ ἄρθρον 3 νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὸν, ἰδοὺ διατί· διότι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, τὸν ὁποῖον μεταῤῥυθμίζει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, μετεῤῥυθμίσθη, καθὼς ἐξεύρετε, διὰ τοῦ νόμου τῆς 30 Μαρτίου 1884, ἑπομένως τὸ ἄρθρον αὐτὸ τοῦ νόμου τοῦ 1882 μετεῤῥυθμίσθη καὶ εἶναι εἰς τὸν νόμον αὐτὸν καὶ ἔχει ἀπαραλλάκτως· ἑπομένως εἶναι ὅλως περιττόν.

§88ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Συναινῶ, διότι ὑπάρχει ἐν τῷ νόμῳ ἀπαραλλάκτως, ἀλλ’ ὁ πίναξ θὰ μείνῃ ὡς προτείνεται.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5. (Ἀναγινώσκεται). (Γίνεται δεκτὸν ὡς ἀνεγνώσθη).

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6. (Ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τούτου ἡ Ἐπιτροπὴ προτείνει αὔξησιν τοῦ Ἱππικοῦ.

§91Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μὲ ὅλην τὴν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν ἀναγνωρίζω, δὲν δύναμαι νὰ τὴν παραδεχθῶ, διότι τὰ σημερινὰ μέσα δὲν μᾶς τὸ ἐπιτρέπουσιν, οὔτε ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν κλινῶν, οὔτε ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν στελεχῶν.

§92ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἀντὶ νὰ αὐξήσετε τὰ συντάγματα καὶ τὰς ἱππαρχίας τοῦ Ἱππικοῦ, νὰ κάμετε ἔμπεδον ἴλην. Τέσσαρες αἱ ἴλαι τῆς ἐνεργείας καὶ μία ἡ ἔμπεδος.

§93ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἄν ἡ Κυβέρνησις εὑρεθῇ εἰς τὴν εὐτυχῆ αὐτὴν θέσιν, θέλω τὸ κάμει, διότι ὁ νόμος περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ δύναται νὰ κάμῃ νέα σώματα καὶ νέας ὑπηρεσίας. Ὁ νόμος εἶναι ἀρκετὰ ἐλαστικὸς καὶ δίδει τὴν δύναμιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἢ νὰ τὴν αὐξήσῃ ἢ νὰ τὴν ἐλαττώσῃ ἀναλόγως τῶν περιστάσεων, εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκεται. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6 ὡς ἀνεγνώσθη).

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7. (Ἀναγινώσκεται).

§95ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Παρεκλήθη ὁ κ. Ὑπουργὸς χθὲς ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ συναινέσῃ διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἑνότης, ὅπως μέχρι τοῦδε εἰς τὸ Πυροβολικόν, νὰ ἀφήσῃ Ἀρχηγεῖον τοῦ Πυροβολικοῦ, ὑπάρχει δὲ εἰς ὅλα τὰ Ἔθνη, διότι δὲν δύναται νὰ λεχθῇ, ὅτι εἰς τὰ ἄλλα Ἔθνη ὑπάρχει τὸ Πυροβολικὸν ἀνεξάρτητον, διότι πάντες γνωρίζουσιν, ὅτι ὑπάρχει ἐπιθεώρησις τοῦ Πυροβολικοῦ.

§96Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἄν ἡ ὕπαρξις τοῦ Ἀρχηγείου, ἥτις μέχρι τοῦδε δὲν ἐκρίθη ἀναγκαία, κριθῇ ἀναγκαία, ἡ Κυβέρνησις δυνάμει τοῦ περὶ ὀργανισμοῦ νόμου δύναται νὰ ἱδρύσῃ ἢ νὰ καταργήσῃ τὸ Ἀρχηγεῖον ἐφ’ ὅσον ἀπαιτοῦσιν αἱ περιστάσεις.

§97ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Μοὶ ἐγεννήθη δισταγμός τις, περὶ οὗ θέλω ζητήσει πληροφορίας. Εἴκοσιν ἔτη διαμένω ἐν Ἀθήναις, πρὸ δέκα δὲ ἐτῶν βλέπω ἀξιωματικούς τινας φέροντας στολὴν ἀλλοίαν τῶν ἄλλων, καὶ ἐν τῇ ἀμφιβολίᾳ μου ταύτῃ ἐρωτήσας εἰς ποῖον σῶμα ἀνήκουσιν οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι, ἔμαθον, ὅτι ἀνήκουσιν εἰς τὸ σῶμα τοῦ Ὑλικοῦ Πυροβολικοῦ, γνωρίζω δὲ τινὰς, οἱ ὁποῖοι πρὸ δέκα ἐτῶν φέρουσι τὸν αὐτὸν βαθμὸν, καὶ διὰ τοῦτο ἐξήτασα στρατιωτικὸν ἀνώτερον, ὁ ὁποῖος μὲ ἐπληροφόρησεν, ὅτι εἶναι ἀξιωματικοὶ τοῦ Ὑλικοῦ Πυροβολικοῦ, οἵτινες πρὸ δέκα ἐτῶν ἐργάζονται ἐν τῷ Πυροβολικῷ καὶ ὡς ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ, γυμνάζοντες τοὺς στρατιώτας καὶ ἐκτελοῦντες ἐν γένει ἅπασαν τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ δὲν προβιβάζονται, διότι οὐδεμίαν ἔλαβε ποτέ τις πρόνοιαν περὶ αὐτῶν. Ἐρωτῶ λοιπὸν ποῖον μέλλον θὰ ἔχουσιν οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι, ὅταν οὐδεμία περὶ αὐτῶν λαμβάνεται πρόνοια; Μανθάνω ἀφ’ ἑτέρου, ὅτι αἱ ἀποθῆκαι τοῦ Ὑλικοῦ Πυροβολικοῦ, ἐν αἷς φυλάσσονται ὑλικὰ πολέμου ἀξίας πολλῶν ἑκατομμυρίων, δὲν διευθύνονται ὑπὸ ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν παρὰ ἀπὸ ἕνα ἀνθυπολοχαγὸν ἢ ἕνα ὑπολοχαγὸν τὸ πολὺ, ἐνῷ κατὰ τοὺς νόμους ἔπρεπεν εἰς τὴν διεύθυνσιν αὐτῶν νὰ ὦσι τεταγμένοι ἀνώτεροι ἀξιωματικοί, ἵνα δίδεται μεγαλειτέρα προσοχὴ εἰς τὰ περὶ τοῦ ὑλικοῦ τοῦ πολέμου, διὰ νὰ μὴ φθείρωνται ταῦτα ὅπως εἶναι πασίγνωστον, ὅτι ἐφθάρησαν πολλὰ ὑλικὰ ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως ταύτης τῆς ὑπὸ ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν ἐπιτηρήσεως. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῶν ἀξιωματικῶν τούτων ὅσον καὶ περὶ τῆς διατηρήσεως τῶν ὑλικῶν τοῦ πολέμου.

§98Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§99ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐν ᾗ περιπτώσει ἐλαττώσωμεν εἰς τὰς ἱππαρχίας, τὴν τετάρτην ἴλην, ἐπειδὴ τοῦτο συνίσταται κυρίως εἰς τὴν κατάργησιν τῶν ἵππων, δὲν θὰ δυνηθῇ ἡ ὑπηρεσία νὰ ἐξασκήσῃ τοὺς κατ’ ἔτος ἐξερχομένους κληρωτοὺς, ἑπομένως εἶναι ἀναγκαιοτάτη ἡ ὕπαρξις τετάρτης ἴλης.

§100ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἤθελον παρακαλέσει καὶ ἐν ὥρᾳ εἰρήνης ἀντὶ πάσης θυσίας νὰ μὴ καταργῆται ἡ τετάρτη ἴλη διὰ τὸν λόγον, ὃν εἶπεν ὁ προλαλήσας.

§101Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα). (Γίνεται δεκτὸν τὸ 34 ἄρθρον).

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα ἔρχεται ἡ προσθήκη τοῦ κ. Βαλτινοῦ ὡς 35 ἄρθρον. (Ἀναγινώσκεται).

§103ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὴν παραδέχομαι, ἀλλ’ ἄνευ τῆς τελευταίας φράσεως «ἐν περιπτώσει κ.τ.λ.».

§104ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριε πρόεδρε, μετὰ τὴν νέαν διαίρεσιν πρέπει νὰ μοιράσωμεν καὶ τοὺς βαθμούς.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἰδική μου δουλειά.

§106ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀφοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς παρεδέχθη τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Συνταγματάρχου Βαλτινοῦ, ἔχομεν ἀνάγκην ἀνωτέρων βαθμολόγων. Παρατηρῶ δὲ ὅτι εἰς κανένα ὀργανισμὸν δὲν ἐνθυμήθησαν τὸν βαθμὸν τοῦ Ἀρχιστρατήγου, καὶ προτείνω νὰ θέσητε Ἀρχιστρατήγους ἐπὶ κεφαλῆς τῶν Μεραρχιῶν ἢ τῶν Ταξιαρχιῶν.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν προσθήκην μὲ τὴν ἀφαίρεσιν τῆς τελευταίας φράσεως παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη· ὥστε γίνεται 35 ἄρθρον. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 35 γινόμενον 36).

§108ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἂν καὶ μὴ εἰδικὸς, ἐπειδὴ πρόκειται τὸ Κράτος νὰ δαπανήσῃ πολλὰ χρήματα εἰς τὸ μέλλον καὶ οἱ κύριοι ἀντιπρόσωποι πρέπει νὰ ἦναι ἐν γνώσει, διότι ὁ λαὸς θὰ πληρώσῃ αὐτὰ, παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἐπιτρέπει νὰ διατηρῶνται ἐν πλήρει ἐνεργείᾳ, μὲ πλήρεις ἀποδοχὰς ἀξιωματικοὶ ἄνευ λόχων, ἄνευ ταγμάτων. Δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ διατηρῇ ἀξιωματικοὺς ἄνευ ὑπηρεσίας μὲ πλήρεις ἀποδοχάς.

§109ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, αὐτὸ εἶναι οἰκονομικὸν ἄρθρον, διότι ὁ Ὑπουργὸς χωρὶς αὐτὸ τὸ ἄρθρον εἶναι ἠναγκασμένος νὰ προτείνῃ νέους προβιβασμοὺς, ὁσάκις χηρεύσουν θέσεις.

§110Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§111ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον, ἐν εἰρήνῃ λόγῳ οἰκονομίας ἐπιτρέπεται νὰ ἔχουν τὰ συντάγματα μόνον δύο τάγματα ἀντὶ τριῶν, τὰ δὲ εὐζωνικὰ τάγματα περιορίζονται κατὰ δύο, ὥστε θὰ περισσεύωσι πολλὰ στελέχη ἐν εἰρήνῃ, τὰ ὁποῖα ἐπιτρέπεται νὰ διατηρηθῶσιν· οὕτω θὰ ἔχωμεν στελέχη πολυάριθμα, τὰ ὁποῖα ν’ ἀπολαμβάνωσι μισθοὺς ἀξιωματικῶν ἐν ἐνεργείᾳ. Τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι οὔτε δίκαιον οὔτε συμφέρον εἰς τὸ Δημόσιον ταμεῖον, εἰς ὃ σημεῖον μάλιστα θὰ εὑρεθῇ μετὰ τὴν κατάπαυσιν τοῦ ἐπικρατοῦντος πυρετοῦ.

§112Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§113ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἤθελον νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχὴν ὑμῶν εἰς τὸ ἑξῆς. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν, μεταῤῥυθμίζονται τινὰ τῶν ἄρθρων τοῦ κειμένου νόμου μέχρι τοῦ ἀριθμοῦ 27 καὶ ἀντικαθίστανται εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἐντεθῶσι τὰ ἄρθρα ταῦτα ἐν τῷ παλαιῷ νόμῳ. Κατόπιν τούτου βλέπω ἄρθρον 34 ὑπὸ τὸν τίτλον «Γενικαὶ Διατάξεις» καὶ ἄρθρον 35 ὑπὸ τὸν τίτλον «Προσωριναὶ Διατάξεις», ἔχομεν δὲ καὶ τὸ ἄρθρον τῆς τροπολογίας τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ κ. Βαλτινοῦ ὑπ’ ἀριθ. 36. Δὲν ἐνθυμοῦμαι πόσα ἄρθρα ἔχει ὁ ὑπάρχων νόμος, ἀλλ’ ἀφοῦ ἔχει τὸ προτελευταῖον ἄρθρον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀριθμὸν 34, ὑποθέτω, ὅτι ὁ ἀριθμὸς οὗτος ἐτέθη ἵνα προστεθῇ τὸ ἄρθρον εἰς τὸν νόμον ἐκεῖνον. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ εἰδικὸν ἄρθρον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὑπ’ ἀριθμὸν 2, ἐν ᾧ νὰ ὁρίζηται, ὅτι ἐνταῦθα προστίθενται ἄρθρα 34 καὶ 35. Ἔπειτα νομίζω, ὅτι ἡ τροπολογία τοῦ ἐντίμου συνταγματάρχου κ. Βαλτινοῦ δὲν πρέπει νὰ μείνῃ οὕτως ἐκκρεμὴς ἄνευ τίτλου, μὴ δεικνύουσα ποῦ ἁρμόζει ἵνα προσαρτηθῇ, νομίζω δὲ ὅτι ἁρμόζει μετὰ τὸ ἄρθρον 34 ὑπὸ τὸν τίτλον «Εἰδικαὶ Διατάξεις».

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὕτως ἐγένετο, καὶ ἀμέσως ὑπὸ τὰς γενικὰς διατάξεις ἐθέσαμεν τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Βαλτινοῦ. (Ἐνταῦθα γίνεται δεκτὸν δι’ ἀναστάσεως τὸ ἄρθρον 36).

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βοῦλτος ἔχει τροπολογίαν καὶ προτείνει νὰ τεθῇ 37 ἄρθρον, ἔχει δὲ ὡς ἑξῆς. «Δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ὀργανισμοῦ εἰς τὸ Πυροβολικὸν μέχρι τοῦ προσεχοῦς Ὀκτωβρίου».

§116Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Νομίζω ὅτι, ἐὰν τεθῇ, τοῦτο θὰ ὑποτεθῇ, ὅτι δὲν ἐψηφίσαμεν σπουδαίως τὸν νόμον τοῦτον.

§117ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Ἀποσύρω τὴν τροπολογίαν μου ταύτην, ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας, ἵνα μὴ διαλύσητε τὴν ἑνότητα τοῦ σώματος τοῦ Πυροβολικοῦ.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἐνταῦθα ψηφίζονται κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς πρώτην συζήτησιν τὰ ἑξῆς νομοσχέδια. ά.) Τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 27,116 83 0/0 τῆς χρήσεως τοῦ 1884 ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου, καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 20,000 τῆς χρήσεως 1885 τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. βʹ.) Εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ ΦΟΗʹ. νόμου περὶ περιορισμοῦ τῆς δικαστικῆς δικαιοδοσίας τῶν ἐν Αἰγύπτῳ προξενικῶν ἀρχῶν. γʹ.) Εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1885 ἐκ δραχμῶν 220,000 καὶ εἰς πρώτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως ἐκτάσεώς τινος εἰς τὸ λιμενικὸν ταμεῖον Κύμης).

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων ΡΜΓʹ καὶ ΡΝʹ τοῦ ἔτους 1866 ὡς πρὸς τὴν Κέρκυραν καὶ τὰς περὶ αὐτὴν νήσους.

§120Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὀλίγας λέξεις, κύριοι, θὰ εἴπω ἐπὶ τῆς ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἐγγραφῆς ἐπὶ τοῦ παρά τινων βουλευτῶν τῆς ἐξοχῆς Κερκύρας ὑποβληθέντος νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀσχολεῖται περὶ διαφόρων καὶ ποικίλων ἀντικειμένων· διὰ τοῦ 2 αὐτοῦ ἄρθρου μεταβάλλει τὴν πολιτικὴν καὶ διοικητικὴν διαίρεσιν τοῦ Νομοῦ Κερκύρας καὶ τῆς νήσου Κερκύρας· διὰ τοῦ 3 μεταβάλλει τὴν δημοτικὴν διαίρεσιν τῆς νήσου Κερκύρας· διὰ τοῦ 4 μεταβάλλει τοὺς νόμους περὶ ἐκποιήσεως καὶ κατακυρώσεως τῶν ἀκινήτων ἀγροτικῶν κτημάτων· διὰ τοῦ 5 κανονίζει τὴν διανομὴν τῆς ἐγχωρίου περιουσίας· διὰ τοῦ 7 κανονίζονται τὰ τῶν ἀγαθοεργῶν καταστημάτων καὶ ἀναγράφεται ἡ παντελὴς αὐτῶν καταστροφή· διὰ τοῦ 10 καταργοῦνται κεκτημένα δικαιώματα καὶ δωροῦνται τὰ καθυστερούμενα, τὰ ὀφειλόμενα τῇ ἐγχωρίῳ περιουσίᾳ· διὰ τοῦ 11 δημεύονται τὰ εἰσοδήματα τοῦ Δήμου Κερκυραίων καὶ διανέμονται ταῦτα μεταξὺ τῶν ἐξοχικῶν Δήμων· διὰ τοῦ 12 κανονίζονται τὰ τῶν κτητορικῶν καὶ συναδελφικῶν Ἐκκλησιῶν καὶ ἐπανερχόμεθα εἰς τοὺς ἀρχαίους τῆς Ἑπταννήσου νόμους καὶ κανονισμούς· διὰ τοῦ 13 τέλος οἱ ὑποδικηγόροι περιβάλλονται δικηγορικὸν δίπλωμα, τὸ ὁποῖον οὐδέποτε εἶχον. Βλέπετε, κύριοι, ὅτι τὸ ὑποβληθὲν παρά τινων ἀστῶν τῆς ἐξοχῆς Κερκύρας νομοσχέδιον ἀσχολεῖται περὶ διαφόρων καὶ ποικίλων ἀντικειμένων. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὄχι βεβαίως ἐκ τῆς ἰδίας αὐτοῦ ἀξίας, ἀλλ’ ἐκ τῆς σπουδαιότητος τῶν ἀντικειμένων, περὶ τῶν ὁποίων ἀσχολεῖται, τῶν ζητημάτων τῶν ὁποίων τὴν ἐπίλυσιν σκοπεῖ, ἐθεωρήθη τοσοῦτον σπουδαῖον παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε πολλὰς συνέστησεν ἐπιτροπὰς ἐν Κερκύρᾳ, ὅπως περὶ αὐτοῦ ἀποφανθῶσι. Συνέστησεν ἐπιτροπὴν ἐξ Ἐφετῶν καὶ Πρωτοδικῶν, συνέστησεν ἐπιτροπὴν ἐκ νομομαθῶν καὶ ἀπετάθη εἰς τὰ διάφορα τῆς νήσου Δημοτικὰ Συμβούλια, ὅπως ἐκφέρωσι τὴν ἐπ’ αὐτοῦ γνώμην των. Αἱ ἐκθέσεις τῶν Ἐπιτροπῶν, αἱ γνωμοδοτήσεις τῶν Συμβουλίων δὲν ἦλθον εἰσέτι ἢ τοὐλάχιστον δὲν ἐλάβομεν γνῶσιν αὐτῶν. Ἀλλὰ δὲν ἠρκέσθη εἰς τοῦτο ἡ Κυβέρνησις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν προσεκάλεσε πάντας ἀδιακρίτως τοὺς βουλευτὰς Κερκύρας εἰς συνεδρίασιν, καθ’ ἣν ἦσαν παρόντες ὁ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς, ὁ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς καὶ τρεῖς νομικοὶ Σύμβουλοι πρὸς συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν ταύτην ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου κ. Βασιλάκης καὶ ἐγὼ παρετηρήσαμεν, ὅτι ἀδύνατον ἦτο ν’ ἀσχοληθῶμεν περὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, τοῦ ὁποίου μία τῶν σπουδαιοτέρων διατάξεων ἦτο ἡ ἀφορῶσα εἰς τὴν διανομὴν τῆς ἐγχωρίου περιουσίας, πρὶν ἢ διὰ νόμου λυθῇ τὸ ζήτημα, τὸ ἀφορῶν εἰς τὸ Μοτζενίγειον κληροδότημα, πρὸς τὸ ὁποῖον σπουδαῖον τὸ Δημόσιον ὀφείλει ποσὸν, καὶ πρὶν ἢ διὰ συμβιβασμοῦ κανονισθῶσιν αἱ τοῦ ἐγχωρίου καὶ Δημοσίου δοσοληψίαι, καὶ ὅτι ἔδει ταῦτα νὰ προηγηθῶσιν, ὅπως γνωσθῇ ἐὰν ὑπάρχῃ διανεμητέα περιουσία καὶ ὁποία. Ἐκτὸς τούτου, ἀνάγκη ἦτο πρὶν ἢ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως λάβωμεν γνῶσιν τῶν γνωμοδοτήσεων τῶν τε συστηθεισῶν Ἐπιτροπῶν καὶ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλέων. Τὴν γνώμην ταύτην ἠσπάσθησαν οἵ τε Ὑπουργοὶ καὶ οἱ Νομικοὶ Σύμβουλοι, καὶ ἀπεφασίσθη, ἵνα τὸ ζήτημα ἐν τῷ συνόλῳ αὐτοῦ ἐξετασθῇ παρ’ Ἐπιτροπῆς συγκειμένης ἐκ τῶν βουλευτῶν τῆς νήσου Κερκύρας καὶ δύο Νομικῶν Συμβούλων. Ἐν τούτοις πρὶν ἢ ἡ Ἐπιτροπὴ ἀσχοληθῇ, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ὄρους ὑπέβαλε τροπολογίαν καὶ ὑποτροπολογίαν τοῦ νομοσχεδίου. Οὕτως εἶχον τὰ πράγματα, ὅτε ὁ βουλευτὴς Ὄρους ἀπετάθη εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου κ. Βασιλάκην καὶ εἰς ἐμὲ, ὅπως, εἰ δυνατὸν, ἀπὸ κοινοῦ φθάσωμεν εἴς τινα συνεννόησιν ἐπὶ τῶν ἐκκρεμῶν τῆς Κερκύρας ζητημάτων. Ἀντηλλάξαμεν τὰς ἰδέας μας καὶ ἀπεφασίσαμεν, ἵνα ἐν Κερκύρᾳ ἐργασθῶμεν ἀπὸ κοινοῦ καὶ προετοιμάσωμεν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν τακτικὴν τῆς Βουλῆς Σύνοδον. Αὕτη εἶνε ἡ ἐπελθοῦσα μεταξὺ τοῦ κ. Βασιλάκη καὶ ἐμοῦ ἀφ’ ἑνὸς, καὶ τοῦ κ. Κωσταντᾶ ἀφ’ ἑτέρου συνεννόησις, ἥτις ἐτάραξε τὴν ἡσυχίαν τοῦ ἑτέρου συμπολίτου μου κ. Τόμπρου. Ἐνῷ ταῦτα εἶχον ἀποφασισθῆ, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου ἐπανειλημμένως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐδήλωσεν ἡμῖν, ὅτι οὐδέποτε θέλει ἐπιτρέψει τὴν συζήτησιν νομοσχεδίου, ἀφορῶντος εἰς ζωτικὰ τῆς Κερκύρας ἀντικείμενα πρὶν ἢ ἐπέλθῃ πλήρης συνεννόησις μεταξὺ ὅλων τῶν βουλευτῶν τῆς νήσου, αἴφνης εἶδον τὸ νομοσχέδιον τῶν βουλευτῶν τῆς ἐξοχῆς, θέσιν ἔχον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, δεικνύουσαν ὅτι σκοπεῖται πράγματι ἡ συζήτησις αὐτοῦ. Πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰς ὃν ἀνήκει ὁ κανονισμὸς τῆς ἡμερησίας διατάξεως, διέταξε τὴν ἐγγραφὴν τοῦ νομοσχεδίου ἐν ἀγνοίᾳ τῶν διατρεξάντων, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι μεθ’ ὅσα ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, θέλει εὐαρεστηθῇ νὰ συστήσῃ τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἰς τὴν προσεχῆ τακτικὴν τῆς Βουλῆς Σύνοδον.

§121ΚΩΣΤΑΝΤΑΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ κάμῃ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν σήμερον καὶ πᾶσαι αἱ ἀντιῤῥήσεις, οὐ μόνον αὐτὰς τὰς ὁποίας κατέθηκεν ὁ κ. Θεοτόκης, ἀλλὰ καὶ ὅσας ἄλλοι θὰ ὑποβάλωσι κατόπιν, εἴτε κατὰ τῆς ἀρχῆς, εἴτε ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς, εἴτε ὑπὲρ τῶν λεπτομερειῶν, τὰς συζητοῦμεν εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν, διότι θέλω συζητήσει περὶ πάντων.

§122ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρὸ πάντων νομίζω εἶναι καλὸν νὰ συνεννοηθῶμεν. Νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι δεκτὰ μακρᾶς συζητήσεως, δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ τὰ συζητήσωμεν· δὲν ἀντιλέγω ὅμως ἐπὶ τοῦ προκειμένου νὰ προβῶμεν εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν.

§123ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Νομίζω, ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι πάντες κατὰ τοῦτο, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ κατὰ μέρος (Θόρυβος).

§124ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Κύριοι, τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν ἀποβλέπει μόνον τὴν νῆσον Κέρκυραν, ἀλλὰ καὶ τοὺς Λευκαδίους· διότι αὐθαιρέτως ὑπέβαλον τὴν Λευκάδα εἰς τὸν Νομὸν Ἄρτης, χωρὶς ν’ ἀφήσουν τὴν Κυβέρνησιν νὰ νομοθετήσῃ· ἡμεῖς δὲν ἐγνωρίζομεν, ὅτι ἤθελεν ἔλθει τὸ ζήτημα εἰς συζήτησιν. Παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις αὕτη.

§125ΤΟΜΠΡΟΣ. Παρεκτὸς τῶν λόγων, οὓς ἐξέθεσεν ὁ προλαλήσας, ὑπάρχουν καὶ ἕτεροι λόγοι, οἵτινες ἐπιβάλλουσι τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ Κυβέρνησις, ἡ ἐπιτρέψασα τὴν ἀναγραφὴν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἐμελέτησε τὸ νομοσχέδιον; Ἐνέκυψεν εἰς τὰ κρύφια καὶ ἰδιοτελῆ ἐλατήρια αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ ἐπὶ δύω ὅλας Συνόδους ἐπικρέμαται τοῦ τραχήλου τῶν κατοίκων τῆς Κερκύρας ὡς τὸ ξίφος τοῦ Δαμοκλέους; ἀμφιβάλλω. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶχεν ὑποβληθῆ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὰ δημοτικὰ συμβούλια ἁπάσης τῆς Νήσου, καὶ εἰς ἐπιτροπὴν ἐκ τῶν ἐπιφανεστέρων πολιτῶν. Αἱ ἐκθέσεις αὐτῶν ἐστάλησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἀλλὰ δὲν διενεμήθησαν οὔτε ἐτυπώθησαν, διότι αἱ πλεῖσται εἰσὶ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου· δὲν ἐσύμφερε δὲ εἰς τὸν κ. Κωσταντᾶν νὰ τὸν διαψεύσωσι τὰ δημοτικὰ συμβούλια τῶν ἀγροτῶν, ὑπὲρ ὧν ἐπιδείκνυται τοσοῦτον ζῆλον, καὶ οἵτινες περιμένουσιν εἰσέτι τὰς ἀγροτικὰς Τραπέζας, ἃς ὑπεσχέθη εἰς αὐτοὺς, καὶ οὐχὶ νομοσχέδιον περὶ συγχωνεύσεως τῶν τριῶν Ἐπαρχιῶν. Τὴν διανομὴν τῆς ἐγχωρίου περιουσίας ἅπαντες ἐπιθυμοῦμεν, ἀλλ’ αὕτη πρέπει νὰ ἐπέλθῃ δικαία, ἐσκεμμένη καὶ ἀφιλοκερδής. Οὐδεὶς τῶν βουλευτῶν πρέπει νὰ μολύνῃ τὰς χεῖρας διὰ τῆς ἁρπαγῆς τῶν δημοτικῶν κτημάτων. Καὶ τί ἄλλο προτίθεται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, εἰμὴ τὴν νομιμοποίησιν τῆς ἁρπαγῆς τῶν δημοτικῶν κτημάτων; Τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἔχει, εἶναι σύλησις, δήμευσις, ἁρπαγὴ τῆς δημοτικῆς περιουσίας. Θαυμάζω δὲ πῶς Κυβέρνησις, σεβομένη ἑαυτὴν, ἐπέτρεψε τὴν συζήτησιν τοιούτου νομοσχεδίου.

§126ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὑπάρχει πρότασις ἀναβολῆς τοῦ νομοσχεδίου καὶ παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§127ΤΟΜΠΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο περιλαμβάνει καὶ διατάξεις, ἀφορώσας εἰς ζητήματα μισαλλοδοξίας. Ἐνῷ ἡ Ἑλλὰς διεκρίθη μέχρι τοῦδε μεταξὺ τῶν Κρατῶν ἐπὶ ἀνεξιθρησκείᾳ, διαιρεῖ τοὺς κατοίκους τῆς Κερκύρας εἰς χριστιανοὺς καὶ μὴ χριστιανοὺς, διεγείρει θρησκευτικὸν ζήτημα, θέλει παραστήσει δὲ τὴν Κέρκυραν ὡς κατεχομένην ὑπὸ ἀντισημιτικῶν ἰδεῶν καὶ ἀρχῶν, τὴν δὲ Κυβέρνησιν τῆς Ἑλλάδος ὑποθάλπουσαν καὶ υἱοθετοῦσαν τοιαύτας ἀρχὰς, καὶ πότε τοῦτο; εἰς στιγμὰς καθ’ ἃς ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἀνάγκην τῆς ὑπολήψεως καὶ τῶν συμπαθειῶν τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου. Τοιοῦτον νομοσχέδιον εἶναι ἀνάξιον προσοχῆς καὶ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, διότι περιέχει καὶ διατάξεις ἀντιβαινούσας εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς, παραδεχόμενον ὅτι ὑπάρχουσι βουλευταὶ σφετερισθέντες δημοτικὴν περιουσίαν, ἢ ὀφειλέται τῆς ἐγχωρίου διαχειρίσεως, οἵτινες πειρῶνται νὰ νομιμοποιήσωσι τὴν ἁρπαγὴν, ἢ νὰ ἀποφύγωσι τὴν ἀπότισιν τῶν ὀφειλομένων. Καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ ἐλεύθερον τοῦτο Κράτος πειρᾶται νὰ περισυλλέξῃ περὶ αὐτὸ τὰ λοιπὰ μέλη τοῦ Ἑλληνισμοῦ, μὴ ἀδικήσητε λαὸν προσελθόντα ἑκουσίως καὶ ὑποστάντα θυσίας ἀνυπολογίστους ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως. Τὰ βλέμματα τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἀτενίζουσι μετ’ ἀγωνίας εἰς τὴν Βουλὴν ταύτην, ἃς μὴ δείξῃ δὲ αὕτη, ὅτι κατὰ τὰς ἐκτάκτους ταύτας στιγμὰς καταγίνεται νὰ ἐξυπηρετῇ οὐχὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀλλ’ ἑνὸς Κωσταντᾶ, εἰς τὸν ὁποῖον παρεδόθη ἅπασα τῆς Κερκύρας ἡ διοίκησις, καὶ ὅστις ἐκμεταλλευόμενος τὴν ἐντολήν του, ἀνταλλάσσει τὴν ψῆφόν του ἀντὶ δημοσίων θέσεων καὶ ἄλλων ὠφελειῶν.

§128Α. ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Ἡ ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν ἔθεσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, πρέπει νὰ λειτουργήσῃ καθ’ ὁλοκληρίαν. Ἐκ τοῦ δείγματος, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, φαίνονται αἱ συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐγερθοῦν ἐν τῇ Βουλῇ. Θορυβώδης ἐπίκειται καὶ μακρὸς ἀγὼν, εἰς τὸν ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ θυσιασθῇ ὁ χρόνος τῶν γενικῶν συμφερόντων τῆς Ἐπικρατείας. Ὑπὸ τὰ ἁπλᾶ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου κρύπτονται μεγάλα ζητήματα, ὑπενθυμίζοντα ὑπό τινας ἐπόψεις τὸ Ἰρλανδικὸν ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον, ἐνθυμοῦμαι, ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις πρὶν ἢ προβῇ εἰς κοινοβουλευτικὰς ἐρωτήσεις, ἐζήτησε διὰ τῶν διπλωματικῶν ἀπεσταλμένων της τὰ φῶτα τῆς πείρας ὅλων τῶν ἐθνῶν, πεπολιτισμένων καὶ μὴ, διὰ τὸ τέλος τῆς συλλογῆς πληροφοριῶν, περὶ τοῦ πῶς σχετικὰ ζητήματα ἐλύθησαν καθ’ ἑκάστην χώραν. Ἡ ὑπόθεσις τοῦ νομοσχεδίου δὲν εἶναι ὅσον νομίζουσί τινες ἁπλῆ.

§129Π. ΚΩΣΤΑΝΤΑΣ. Κατὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἠγέρθησαν οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς πόλεως Κερκύρας, ὡς συνήθως ἐγείρονται οἱ κινδυνεύοντες νὰ στερηθῶσι, ὅ,τι παρανόμως καρποῦνται. Ὁ χρόνος δὲν μοὶ ἐπιτρέπει νὰ ἐκταθῶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὅπως ἀναδείξω λεπτομερῶς ὁποίων ὠφελειῶν πρόκειται νὰ στερηθῶσιν οἱ ἀντιπολιτευόμενοι τὸ νομοσχέδιον, διότι εἶναι ἐκκρεμῆ ἕτερα νομοσχέδια τῆς Κυβερνήσεως κατεπείγοντα, διὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν ὁποίων συνεκλήθη ἡ ἔκτακτος Σύνοδος. Πλὴν ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἀπαντήσω διὰ βραχέων εἰς ὅσα ὁ κύριος Θεοτόκης σᾶς ἐξέθηκε κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Εἰς τὸν ἕτερον καλούμενον Τόμπρον, ὃν ῥιφθέντα ὑπὸ Ἑβραϊκοῦ ἀνεμοστροβίλου ἐντὸς τῆς Αἰθούσης ταύτης, ἀπαξιῶ ν’ ἀπαντήσω. Ὁ κύριος Θεοτόκης σᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον περιέχει πολλὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀπηρίθμησεν ἓν πρὸς ἓν, καὶ συνεπέρανεν, ἐὰν καλῶς ἤκουσα ἐν μέσῳ τοῦ θορύβου τῆς ἑσπέρας ταύτης, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀπαράδεκτον κατ’ ἀρχὴν, ὡς περιέχον πολλὰ νομοσχέδια, καὶ ἄλλως ἀναβλητέον κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον, ὅπως μελετηθῇ ἐν Κερκύρᾳ μεταξὺ τῶν διαφερομένων μερῶν. Ἀλλὰ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀναβολὴν, ὅπως μελετηθῇ ἀπὸ κοινοῦ, εἶναι αὕτη πρότασις ἀποῤῥιπτέα, περιέχουσα ἁπλῆν πρόφασιν, ὅπως μὴ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον, διότι πρῶτον μεταξὺ ἡμῶν ἐμελετήθη, καὶ τὸ ἐξαγόμενον τῆς μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ κυρίου Θεοτόκη συνδιαλέξεως ἐπὶ τῶν διατάξεων αὐτῶν ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν, ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη εἰς τοὺς βουλευτὰς πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν. Ἐὰν δὲ ἐννοῇ νὰ ἐξετασθῇ τῇ παρεμβάσει καὶ ἄλλων προσώπων ἐν Κερκύρᾳ, τοῦτο πάλιν ἐγένετο πρὸ πολλοῦ, ἔχετε δὲ ὑπ’ ὄψιν σας τὴν τυπωθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἔκθεσιν τῆς γνωματεύσεως τῶν δικαστῶν Κερκύρας, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ἐτροποποιήθη ὑπ’ ἐμοῦ τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον, καὶ τὴν τροπολογίαν ταύτην καλεῖσθε νὰ ψηφίσητε. Ἑτέρα μελέτη περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἐν Κερκύρᾳ εἶναι ἀδύνατος, διότι θέλει περιπλέξει τὴν ὑπόθεσιν, καὶ διότι μεταξὺ βουλευτῶν τῶν ἀγροτικῶν ἐπαρχιῶν καὶ βουλευτῶν τῆς πόλεως εἶναι ἀδύνατος συνεννόησίς τις νὰ γείνῃ, ὡς ἐξάγεται ἐκ τῆς γλώσσης ἑνὸς ἐξ αὐτῶν ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐν τῷ τύπῳ. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν ν’ ἀναβληθῇ, ὅπως μελετηθῇ ἐν Κερκύρᾳ ἐκ δευτέρου τὸ νομοσχέδιον. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἀρχῆς, παρατηρῶ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας πλανᾶται ὑποστηρίζων, ὅτι εἶναι κατ’ ἀρχὴν ἀπαράδεκτον τὸ νομοσχέδιον διότι περιέχει πολλὰ ζητήματα ἄσχετα, ἤτοι τὴν ἀρχὴν πολλῶν χωριστῶν νομοσχεδίων, δι’ ὧν πρέπει νὰ λυθῶσι τὰ ἐν αὐτῷ ζητήματα. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον περιέχει μίαν μόνην ἀρχὴν, τὴν τροποποίησιν τοῦ ΡΝʹ νόμου. Ὁ νόμος οὗτος διὰ τοῦ 4 ἄρθρου αὐτοῦ κανονίζει τὴν ἀναγκαστικὴν εἴσπραξιν τῶν δανείων, καὶ ὁ τρόπος, ὁ περὶ τούτου καθιερωθεὶς, καταστρέφει τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ λαοῦ, ζητεῖται δὲ ἡ μεταῤῥύθμισις αὐτῆς τῆς διατάξεως. Διὰ τοῦ 8 ἄρθρου ἐπιβάλλει τὴν δημοτικὴν φορολογίαν, τὴν ἐν τῷ λοιπῷ Κράτει ἰσχύουσαν, ἀλλὰ δὲν προνοεῖ πῶς πρέπει νὰ φορολογῶνται οἱ δημόται τῶν ἀγροτικῶν Δήμων, ὧν τὰ κτήματα εἶναι ἀνεπίδεκτα ἀμέσου φορολογίας, δι’ οὓς λόγους θέλομεν ἐκθέσει κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς λεπτομερείας ταύτης, καὶ ὅπου δὲν ὑφίσταται ἄμεσος δημοσία φορολογία. Ἡ ἔλλειψις αὕτη τοῦ νόμου κατέστησεν ἐντελῶς ἀπόρους τοὺς Δήμους τῶν ἀγρῶν Κερκύρας, καὶ τὴν ἔλλειψιν ταύτην τοῦ ΡΝʹ νόμου πρόκειται νὰ θεραπεύσωμεν διὰ τῶν νομοσχεδίων τούτων. Διὰ τῶν ἄρθρων 19 ἕως 16 ὁ ΡΝʹ νόμος κανονίζει τὴν προσωρινὴν διαχείρισιν τῆς κοινῆς δημοτικῆς περιουσίας, καὶ ὑπόσχεται τὴν ταχεῖαν διανομὴν αὐτῆς εἰς τοὺς Δήμους. Καὶ τὸ σύστημα τοῦτο ἐπέφερε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀποῤῥοφήσεως τῶν εἰσοδημάτων τῶν Δήμων χάριν ξένων καὶ ἀλλοτρίων καὶ οὐχὶ δημοτικῶν ἀναγκῶν, ὡς ταχέως θέλω ἀποδείξει, οἱ δὲ Δῆμοι στεροῦνται παντὸς πόρου τῆς περιουσίας των. Τῶν κακῶν τούτων καὶ ἀστόχων διατάξεων τὴν διόρθωσιν προτιθέμεθα διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Προσέτι τὸ ἄρθρον 17 τοῦ ΡΝʹ νόμου τόσον ἀμυδρῶς ἀποφαίνεται περὶ τῶν συναδελφικῶν Ἐκκλησιῶν καὶ ἰδιαιτέρων, ὥστε ἠνάγκασε τὴν διοίκησιν νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι αὗται ἐδημεύθησαν ὑπὲρ τῶν Δήμων, καὶ ἐξέβαλε τοὺς ἰδιοκτήτας αὐτῶν ἐκ τῆς κατοχῆς καὶ τῆς διαχειρίσεώς των. Μὲ ὅλας δὲ τὰς ἀποφάσεις τῶν Δικαστηρίων κατὰ τῆς ἐφαρμογῆς ταύτης τοῦ ΡΝʹ νόμου ἡ κατάστασις αὕτη ἐξακολουθεῖ ὡς μέσον ὅπως κλέπτωνται τὰ εἰσοδήματα τῶν ναῶν ὑπὸ τῶν κακοηθεστέρων ὀργάνων τῆς βουλευτικῆς καὶ τῆς δημοτικῆς πολιτικῆς τοῦ τόπου. Τὴν ἀνίερον καὶ ἀνατρεπτικὴν ταύτην κατάστασιν προτείνομεν νὰ θεραπεύσωμεν διὰ τῶν διατάξεων τῆς προτάσεώς μας διορθοῦντες τὴν σχετικὴν διάταξιν τοῦ ἀφομοιωτικοῦ ΡΝʹ νόμου. Ἐπὶ τέλους ἐπράχθη καὶ ἑτέρα ἀδικία κατὰ τῶν σωματείων τῶν ὑποδικηγόρων. Ἐνῷ καθιεροῖ ὁ νόμος οὗτος τὴν ἀρχὴν, ὅτι οὐδεὶς ἐπαγγελματίας στερεῖται τῶν δικαιωμάτων, ὧν ἀπήλαυεν ἐκ τῶν Ἰονίων νόμων, μόνον οἱ ὑποδικηγόροι καταβιβάζονται εἰς τὸν ἐξευτελιστικὸν βαθμὸν τῶν δικολάβων τῶν εἰρηνοδικείων, στερηθέντες οὕτω τῆς σπουδαιοτάτης θέσεως πληρεξουσίου, ἣν εἶχον παρ’ ἅπασι τοῖς δικαστηρίοις. Καὶ τὴν ἀδικίαν ταύτην τοῦ ΡΝʹ νόμου ὑποβάλλομεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως καταργήσῃ ἀποδίδουσα εἰς τοὺς ἀδικηθέντας τὰ δικαιώματά των. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι τὰ ἐν τῇ προτάσει ζητήματα δὲν ἀποτελοῦσι νομοσχέδιον αὐτοτελὲς καὶ ἄσχετον πρὸς ἄλλον νόμον, ἀλλὰ προκύπτουσιν ἐκ τῶν τροποποιημένων διατάξεων τοῦ ΡΝʹ νόμου. Δηλαδὴ ἅπαντα περιέχονται ἐντὸς τῆς μιᾶς ἀρχῆς, ἥτις εἶναι ἡ διόρθωσις τοῦ ΡΝʹ νόμου. Εἶναι δηλαδὴ νομοσχέδιον τὸ προκείμενον ἔχον ὡς ἀρχὴν καὶ βάσιν λόγον ἱστορικὸν, ἤτοι τὴν ὕπαρξιν τοῦ ΡΝʹ νόμου καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς μεταῤῥυθμίσεως αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο καὶ οἱ δικασταὶ Κερκύρας συνιστῶσιν ἐν τῇ γνωμοδοτήσει αὐτῶν τὴν παραδοχὴν τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν λεπτομερειῶν τοῦ νομοσχεδίου τούτου μέ τινας τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας θέλομεν ἐξετάσει προβαίνοντες εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Δὲν σᾶς εἶπον οἱ δικασταὶ, οἱ καὶ εἰδικώτεροι ὄντες ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, ὅτι πρέπει νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν τοσαῦτα νομοσχέδια, ὅσα εἶναι τὰ ἐν τῇ προτάσει ζητήματα, ἀλλ’ ὅτι αὕτη πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ κατ’ ἀρχὴν καὶ τὰ καθέκαστα. Ἀλλὰ, κύριοι, οἱ ἀντιλέγοντες εἶπον ὅσα εἶπον, διότι ὅσον ταχύτερον αἴρεται ἡ διοικητικὴ καὶ κοινωνικὴ ἀνωμαλία τῆς Κερκύρας, τόσον ταχύτερον παύουσιν οἱ καρποὶ τῆς ἀδικίας, οὓς οἱ παρ’ αὐτῶν προστατευόμενοι ἀπολαμβάνουσιν εἰς βλάβην τῶν χωρικῶν καὶ τῶν ἀγροτικῶν Δήμων. Εἶναι σύστημα τῶν ἀδικούντων νὰ καταφεύγωσιν εἰς τὰς συκοφαντίας κατὰ προσώπων καὶ λαῶν, ὅπως πείσωσι τοὺς δυναμένους νὰ ἀφήσωσιν αὐτοὺς ἡσύχους εἰς τὸ νὰ ἐξακολουθῶσι νὰ τρέφωνται ἐκ τοῦ ἱδρῶτος τῶν ἀδικουμένων. Ἡμεῖς οἱ ἀδικούμενοι ἐπικαλούμεθα τὴν μαρτυρίαν τῶν δικαστικῶν σωμάτων Κερκύρας περὶ τῆς ἀνάγκης νὰ μεταβληθῇ ὁ νόμος οὗτος διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Εἶναι δίκαιον ὁ Δῆμος Κερκυραίων νὰ φορολογῇ ἅπασαν τὴν κατανάλωσιν τῶν ἀγροτικῶν Δήμων; Οἱ ἐν τῇ πόλει νὰ σπαταλῶσιν ὄχι μόνον τὰ ἐκ τῆς ἀκινήτου ἰδιοκτησίας τῶν Δήμων εἰσοδήματα, ἀλλὰ καὶ νὰ δανείζωνται εἰς βάρος αὐτῶν; Καὶ ταῦτα γίνονται, ἐνῷ οἱ χωρικοὶ Δῆμοι οὔτε χάρτην ἔχουσι διὰ νὰ ἀγοράσωσι πρὸς χρῆσιν τῆς ὑπηρεσίας των. Ἡ δημοτικὴ περιουσία Κερκύρας ἔχει ἀξίαν πλέον τῶν εἴκοσι καὶ πέντε ἑκατομμυρίων, ἧς οἱ καρποὶ σπαταλῶνται ὑπὸ τῆς λεγομένης Διαχειριστικῆς Ἐπιτροπῆς εἰς περιποίησιν τῶν φίλων τῶν μελῶν αὐτῆς, ἐνῷ διανεμομένη αὕτη, δύναται νὰ προσπορίσῃ σπουδαῖα εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς Δήμους εἰσοδήματα. Ἐπειδὴ δὲ ὁ λόγος περὶ Διαχειριστικῆς Ἐπιτροπῆς, ἰδοὺ πῶς αὕτη συγκροτεῖται· ὑφ’ ἑκάστου τῶν τριῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων ἐτησίως ἐκλέγεται ἓν μέλος. Ὅλοι δὲ γνωρίζομεν ὑπὸ ποίας ποιότητος ἀνθρώπων συνίστανται τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια. Οἱ ὑποψήφιοι εἶναι συνήθως οἱ πλουσιώτεροι τῆς πόλεως κεφαλαιοῦχοι, γινόμενοι εἰκονικοὶ δημόται ἑνὸς τῶν χωρικῶν δήμων. Αἱ ἀτομικαὶ ἀνάγκαι τῶν συμβούλων καὶ τὰ χρέη, ἅτινα ὀφείλουσι πρὸς τοὺς ὑποψηφίους, δίδουσι τὴν νίκην εἰς τοὺς πλουσίους τῆς πόλεως, παρορωμένων τῶν συμφερόντων τῶν χωρίων, καὶ ἰδοὺ πῶς αἱ χωρικαὶ ἀντιπροσωπεύσεις ἐν τῇ Διαχειριστικῇ Ἐπιτροπῇ, ἥτις τὴν περιουσίαν τὴν κοινὴν διαθέτει ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τῆς πόλεως καὶ τῶν ἐπιφανῶν κατοίκων αὐτῆς.

§130ΒΑΣΙΛΑΚΗΣ. Μὴν ὑβρίζῃς. Ἐνταῦθα εἶναι πλούσιοι ἄνθρωποι καὶ δὲν ἀγοράζονται (θόρυβος καὶ λογομαχίαι μεταξὺ Κωσταντᾶ καὶ Βασιλάκη).

§131ΚΩΣΤΑΝΤΑΣ. Βεβαιοῖ ὁ κύριος Βασιλάκης ὅσα λέγω, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι οἱ πλούσιοι οὗτοι δὲν κλέπτουσιν. Ἐγὼ δὲν διϊσχυρίσθην, ὅτι κλέπτουσιν, ἀλλ’ ὅτι μεροληπτοῦσιν ἀδικοῦντες τοὺς χωρικοὺς πρὸς ὄφελος τῆς πόλεως καὶ τῶν ἐπιφανῶν αὐτῶν κατοίκων της. Αὐτὸς ὁ κ. Τρικούπης, κύριοι, καὶ τὸ λέγω πρὸς τιμήν του, καίτοι ἀντιπολιτευόμενος αὐτοῦ, κατὰ τὸ ἔτος 1883, ὅτε ἦτο Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἔλαβεν οἶκτον διὰ τὴν ἀδικίαν, ἥτις γίνεται κατὰ τῶν χωρικῶν Δήμων, καὶ δι’ ἐγκυκλίου του προεκάλεσε τὰς Διοικητικὰς Ἀρχὰς τῆς νήσου, ὅπως γνωμοδοτήσωσιν ἐὰν εἶναι δεκτὴ ἡ ἐπιβολὴ φόρου τινὸς ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς πρὸς ὄφελος τῶν χωρικῶν Δήμων. Ἀλλὰ καὶ τότε, ὡς καὶ σήμερον, μὲ τὰ αὐτὰ παιγνίδια τῶν ἀναβολῶν ἐν τῷ φανερῷ καὶ τῶν συκοφαντιῶν ἐν τῷ κρυπτῷ ἐματαίωσαν τὰς ὑπὲρ τῶν Δήμων τούτων προσπαθείας τοῦ κ. Τρικούπη. Ἡ βραχύτης τοῦ χρόνου καὶ ἡ σπουδαιότης τῶν κυβερνητικῶν νομοσχεδίων, ὧν κατεπείγει ἡ ἐπιψήφισις, δὲν μοὶ ἐπιτρέπουσι νὰ ἀναλάβω τὴν λεπτομερῆ ἀνάπτυξιν τοῦ προκειμένου ζητήματος, καὶ νὰ καταστήσω ἀναπολογήτους τοὺς ζητοῦντας τὴν ἀναβολὴν καὶ τὴν ἀπόῤῥιψιν αὐτῶν κατ’ ἀρχήν.

§132ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὁ κύριος Κωσταντᾶς παρέστησε τοὺς κατοίκους Κερκύρας ὡς δουλοπαροίκους καὶ τὴν πόλιν τῆς Κερκύρας, ὡς ἀπολαμβάνουσαν τὸν καρπὸν ὅλων τῶν κτημάτων τῆς ἐπικοίνου περιουσίας. Ἓν γεγονὸς θὰ σᾶς ἀναφέρω ἵνα ἰδῆτε κατὰ πόσον ἡ παράστασις τοῦ κ. Κωσταντᾶ εἶναι ἀληθής. Ἡ Διαχειριστικὴ Ἐπιτροπὴ σύγκειται ἀπὸ ἕνα ἀντιπρόσωπον τῆς Ἐπαρχίας Κερκύρας καὶ ἀπὸ δύο ἀντιπροσώπους τῶν ἐξοχικῶν Ἐπαρχιῶν, τὸν Νομάρχην καὶ τὸν Εἰσαγγελέα. Πῶς εἶναι λοιπὸν δυνατὸν ἡ Κέρκυρα τὰ εἰσοδήματα τῆς ἐγχωρίου περιουσίας νὰ ἰδιοποιεῖται, ἐνῷ κατὰ πλειοψηφίαν ἡ Διαχειριστικὴ Ἐπιτροπὴ σύγκειται ἀπὸ ἀντιπροσώπους τῶν Ἐπαρχιῶν Ὄρους καὶ Μέσης;

§133Π. ΚΩΣΤΑΝΤΑΣ. Ὀλίγας λέξεις, κύριοι, ἐπιτρέψατε νὰ εἴπω πρὸς ἀπάντησιν εἰς τοὺς προλαλήσαντας. Ὁ κύριος Θεοτόκης ἐπιμένει νὰ σᾶς πείσῃ, ὅτι αἱ ἐκτεθεῖσαι ἀδικίαι τῆς Διαχειριστικῆς Ἐπιτροπῆς κατὰ τῶν χωρικῶν Δήμων καὶ δημοτῶν δὲν εἶναι ἀληθεῖς, προβάλλων ὡς ἐπιχείρημα, ὅτι ἐν τῇ Διαχειριστικῇ Ἐπιτροπῇ εἶναι δύο ἀντιπρόσωποι τῶν ἀγροτικῶν Δήμων. Οὐδεὶς ἀρνεῖται, ὅτι οἱ χωρικοὶ Δῆμοι ἔχουσι δύο ἀντιπροσώπους ἐν τῇ Διαχειριστικῇ Ἐπιτροπῇ, ἀλλ’ οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ ὅτι αὐτοὶ δὲν ἀντιπροσωπεύουσι τὰ χωρικὰ συμφέροντα, ὡς ἔχοντες αὐτοὶ οὗτοι συμφέροντα ἀντίθετα τῶν χωρικῶν. Ἄλλως τε δὲν ἕπεται, ὅτι εἷς κακὸς καὶ ἐπιβλαβὴς θεσμὸς παύει τοῦ νὰ βλάπτῃ τὸν λαὸν, ὅταν λειτουργῇ δι’ ἀνθρώπων τοῦ λαοῦ. Τὸ δικαστικὸν σῶμα Κερκύρας λέγει καθαρῶς εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὀφείλει ὅσον τάχιστα νὰ παραδεχθῇ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, διότι αὐτὴ ἡ Διαχειριστικὴ Ἐπιτροπὴ κατήντησεν ἐπιβλαβεστάτη εἰς τὴν Νῆσον. Εἶναι, λέγει, κράτος ἐν κράτει, καὶ ἐννοεῖτε καλῶς τὴν ἔννοιαν τῆς φράσεως ταύτης. Λέγουσιν οἱ ἄλλοι, δηλαδὴ ὁ Λάσκαρης, ὁ Βασιλάκης, ὁ Τόμπρος, ὅτι εἶναι χωρικοὶ καὶ ἀπολαύουσι τῆς ἀγάπης τῶν ἀγροτῶν ἄνευ χρημάτων καὶ φόβου τῶν πρὸς αὐτοὺς ὑποχρεώσεών των. Τοῦτο θέλει μαρτυρήσει ὁ χρόνος, ἐὰν γείνῃ ἡ συγχώνευσις τῶν τριῶν ἢ καὶ τῶν δύο Ἐπαρχιῶν Κερκύρας. Οἱ ἄνθρωποι οὗτοι λέγουσιν ὅτι εἶναι χωρικοὶ, καὶ ἐγὼ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι εἶμαι Ἀρμένιος ἢ Βούλγαρος, ὅταν συμφέρῃ εἰς αὐτοὺς, καὶ ἰδίως κατὰ τὰς Βουλευτικὰς ἐκλογὰς — εἶναι δὲ συμπολῖται τῶν ἀστῶν, μετὰ τὰς ἐκλογάς. Τοῦτο ἐξάγεται ἐκ τῆς συμπεριφορᾶς τῶν ἀδελφῶν Βασιλάκη, ὁ μὲν Νικόλαος ἀντιπροσωπεύων τὴν πόλιν δὲν ὑπέγραψε τὸ νομοσχέδιον, διότι φοβεῖται τοὺς καταχθονίους τῆς πόλεως, ἂν καὶ ἡ καρδία του εἶναι ὅλως χωρικὴ, ὁ δὲ Κωνσταντῖνος ὑπέγραψε τὴν πρότασιν, διότι δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς ψήφου τῶν καταχθονίων. Ἐν τούτοις ἔχουσιν ἀδιαίρετα οἰκογενειακὰ καὶ δημοτικὰ συμφέροντα.

§134ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀκριβῶς ὅσα εἶπεν ὁ ἔντιμος προαγορεύσας ἀποδεικνύουν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ συζήτησις. Ὁ κ. Κωσταντᾶς κατέκρινε τοὺς προτείναντας τὴν ἀναβολήν. Τὴν ἀναβολὴν, κύριοι, προέτεινα ἐγὼ, ἀλλὰ προέτεινε καὶ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι κατεδείχθη ὅτι ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ συζητήσωμεν, εἶναι τόσον περίπλοκος, συγκρούονται ἐν αὐτῷ τόσον ἀντίθετα συμφέροντα, ὥστε ἀδύνανον νὰ συζητηθῇ ἄνευ καταναλώσεως πολλοῦ χρόνου, εὑρισκόμεθα δὲ εἰς τὸ τέλος τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς, καὶ ἂν εἰσαχθῇ σήμερον ἡ συζήτησις αὕτη, ἐστὲ βέβαιοι ὅτι δὲν θέλομεν φθάσει εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν ἄλλων νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἐθεωρήθησαν κατεπείγοντα (θόρυβος).

§135ΛΑΣΚΑΡΗΣ. Ἀναγκάζομαι, κύριοι, νὰ εἴπω δύο λέξεις σχετικῶς πρὸς προσωπικὸν ζήτημα, ὅπερ ἀνέμιξεν ὁ ἐξ Ὄρους συνάδελφός μου, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. βουλευτὴν ἐκ Κερκύρας ἰσχυρισθέντα ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι οἱ ἀγρόται Κερκύρας πιέζονται ἐν τῇ Διαχειριστικῇ Ἐπιτροπῇ τῆς ἐγχωρίου περιουσίας Κερκύρας, ἅτε ἔχοντες τὴν πλειοψηφίαν ἐν αὐτῇ, καθόσον δίδουσι δύο ἀντιπροσώπους αἱ Ἐπαρχίαι τῆς ἐξοχῆς, ἕνα δὲ ἡ πόλις. Ὁ κ. Κωσταντᾶς ἀνέφερεν ὅτι οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὰς Ἐπαρχίας τῆς ἐξοχῆς Κερκύρας ἐν τῇ Διαχειριστικῇ Ἐπιτροπῇ δὲν εἶναι ἐκ τῆς ἐξοχῆς, πλούσιοι δὲ ὄντες ἐξαγοράζουσι τὰς συνειδήσεις τῶν Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων τῆς ἐξοχῆς, εἰς ἅ ἐναπόκειται ἡ ἐκλογὴ, οὐδόλως δὲ μεριμνῶσι περὶ τῶν συμφερόντων τῆς ἐξοχῆς. Ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω τὴν Ἐπαρχίαν Ὄρους εἰς τὴν Διαχειριστικὴν Ἐπιτροπὴν, διαμαρτύρομαι κατὰ τῶν τοιούτων φράσεων τοῦ κ. Κωσταντᾶ, ὅστις γινώσκει κάλλιστα ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων εἰσὶν οἱ προὔχοντες τῆς ἐξοχῆς, προβαίνουσι δὲ εἰς τὰς ἐκλογὰς τῶν ἀντιπροσώπων των εἰς τὴν Διαχειριστικὴν Ἐπιτροπὴν εὐσυνειδήτως καὶ ἀμερολήπτως, καὶ ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Κωσταντᾶς τολμᾷ νὰ ῥίπτῃ τοιαύτην μομφὴν κατὰ τῶν Ἐπαρχιακῶν Συμβούλων τῶν ἀγροτικῶν Ἐπαρχιῶν Κερκύρας, ἡ δὲ ὑπὸ τούτων συνεχῶς ἐκλογὴ ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Βασιλάκη ὡς ἀντιπροσώπου τῆς Ἐπαρχίας Μέσης μαρτυρεῖ πόσον κηδόμεθα τῶν συμφερόντων τῶν Ἐπαρχιῶν, ἐξ ὧν καταγόμεθα. Γινώσκει κάλλιον παντὸς ἑτέρου ὁ κ. Κωσταντᾶς ὅτι ἐγὼ καὶ ὁ κ. Βασιλάκης καταγόμεθα ἐκ τῆς ἐξοχῆς Κερκύρας· γινώσκει ἐπίσης ὅτι ὁ πατήρ μου μετερχόμενος τὸ δικηγορικὸν ἐπάγγελμα διαμένει ἐν τῇ πόλει Κερκύρας, ἀντιπροσωπεύσας ἐπὶ πολλὰ ἔτη μέχρι τῆς ἑνώσεως τῆς Κερκύρας ἐν τῇ Ἰονίῳ Βουλῇ ἐκλεγόμενος βουλευτὴς ὑφ’ ἁπάσης τῆς νήσου, ἥτις ἀπετέλει τότε μίαν περιφέρειαν, καὶ ἐπετυγχάνων διὰ μεγάλης ψηφοφορίας δι’ ἧς ἐτίμων αὐτὸν οἱ ἐκλογεῖς τῶν ἀγροτικῶν τμημάτων Κερκύρας, καυχώμενος δὲ λέγω ὅτι ὑπὸ τούτων τιμηθεὶς καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν περίοδον τῆς Ἰονίου Βουλῆς ἔθηκε τὴν ὑπογραφήν του εἰς τὸ ψήφισμα τῆς ἑνώσεως τῆς Ἑπταννήσου. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν διαχείρισιν ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Βασιλάκη ἐν τῇ κοινῇ τῶν δήμων Κερκύρας περιουσίᾳ, ἡ ἀνθηρὰ κατάστασις τοῦ Ταμείου τῆς διαχειρίσεως σχετικῶς πρὸς τὴν ἀθλίαν οἰκονομικὴν κατάστασιν εἰς ἣν διατελεῖ ἅπαν τὸ Κράτος, μαρτυρεῖ ὁπόσον κηδόμεθα τῶν ἐμπιστευθέντων εἰς ἡμᾶς συμφερόντων, ἅτινα περιηγάγομεν εἰς τοιοῦτον σημεῖον, εἰς ὃ οὐδέποτε ἔφθασαν ἀπὸ τῆς συστάσεως τῆς Διαχειριστικῆς Ἐπιτροπῆς. Εἰς οἱονδήποτε δὲ ἕτερον ἢ τὸν κ. Κωσταντᾶν ἐπιτρέπεται νὰ λέγῃ ὅσα εἶπε, διότι γνωρίζει τὸ ἀβάσιμον τῶν λόγων του.

§136ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Κύριε Κωσταντᾶ, δὲν ἐσυμφωνήσαμεν προχθὲς πάντες νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὴν ἐρχομένην τακτικὴν Σύνοδον;

§137ΚΩΣΤΑΝΤΑΣ. Ἔχομεν παραστάσεις ἐκ τῶν ἐκλογέων μας νὰ προβῶμεν.

§138ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νομίζω ὅτι, ἀφοῦ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐκ δικαστικῶν προσώπων καὶ ἄλλων ἀνωτέρων ὑπαλλήλων Ἐπιτροπῆς ἀποφαίνεται μᾶλλον ὑπὲρ τῶν χωρικῶν, ὡς πρός τινα οἱ χωρικοὶ θὰ ἔχωσιν δίκαιόν τι, ὅπερ καταπατεῖται ἀπὸ τοὺς πολίτας τῆς Κερκύρας, διὰ τοῦτο καὶ πρὸ πάντων ἵνα φωτισθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ ἀκανθώδους καὶ δυσκόλου τούτου ζητήματος, εἶμαι κατὰ τῆς ἀναβολῆς, καὶ νομίζω ὅτι ὀρθῶς θὰ πράξωμεν, ἐὰν προβῶμεν ἀπόψε εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν καὶ συζήτησιν· ἡ συζήτησις θὰ ῥίψῃ φῶς ἀρκετὸν καὶ οὕτω θὰ δυνηθῶμεν ἐν ἐπιγνώσει τοῦ ὀρθοῦ καὶ δικαίου νὰ ψηφίσωμεν.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη.

§140ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (καὶ πολλοὶ βουλευταὶ ὑπὲρ τοὺς δεκαπέντε ἐγειρόμενοι). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν διὰ τὴν ἐπερχομένην Σύνοδον λέγουσι Ναὶ, οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι Ὄχι (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία).

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουσι μόνον 113· ἑπομένως δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις (Ὥρᾳ 9 Μ. Μ.)