1885.12.09

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 51

Τῆς 9 Δεκεμβρίου 1885.

(Τρίτη)

Ὥρᾳ 4 Μ. Μ. (Εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ι. Τσέκος, κάτοικος Πειραιῶς, ζητεῖ δι’ ἀναφορᾶς του ἀπέναντι τῶν πρὸς τὴν Πατρίδα ἀγώνων του νὰ τῷ ὁρισθῇ μηνιαία σύνταξις. Οἱ διὰ πολιτικὰ χρέη κρατούμενοι ἐν ταῖς φυλακαῖς τῶν Ἀθηνῶν ὑποβάλλουν ἀναφορὰν, ὅτι ἡ ἡμερησία ἀποζημίωσις τῶν 50 λεπτῶν δὲν ἐπαρκεῖ, πρὸ πάντων ἕνεκα τῆς ὑπερτιμήσεως τῶν τροφίμων.

§2Χ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Πρέπει νὰ τοὺς βάλῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐργάζωνται, διὰ νὰ μὴ ὑποβαλλώμεθα εἰς μίαν δαπάνην πλέον τοῦ ἑκατομμυρίου, τὸ ὁποῖον πληρώνουσιν οἱ φορολογούμενοι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατ’ ἐμὴν γνώμην πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια, καὶ νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ συμφωνεῖ νὰ συστήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀναφοράν.

§4ΠΟΛΛΟΙ. Βεβαίως.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κατάδικος Ἀναγνώστης Κούστας ζητεῖ νὰ τῷ ἀπονεμηθῇ Βασιλικὴ χάρις, διότι τὸ ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον ἐξετέλεσεν, ἦτον ἐν ἀμύνῃ. Ἡ Ἀγγελίτσα Κοπίδα παραπονεῖται, ὅτι ὁ εἰσπράκτωρ τὴν ἔδειρεν ἀνηλεῶς. Θὰ σταλῇ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Ὁ κ. Μ. Λελέκος ζητεῖ νὰ προστεθῇ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ποσὸν 1000 δραχμῶν πρὸς ἔκδοσιν τῶν Ἐθνικῶν ἀσμάτων, διὰ τὴν συλλογὴν τῶν ὁποίων ἡ Βουλὴ ἐψήφισε 3000 δραχμάς. Θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§6ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν περιλαμβάνεται πίστωσις πρὸς πληρωμὴν τηλεγραφικῶν τελῶν, ἥτις διετίθετο πρὸς πληρωμὴν τῶν τελῶν τῶν τηλεγραφημάτων, τὰ ὁποῖα ἐστέλλοντο πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τελῶν τῶν τηλεγραφημάτων, τὰ ὁποῖα ἐστέλλοντο ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸς τὰς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἀντιπροσωπευούσας τὴν Κυβέρνησιν Ἀρχὰς, ἡ δαπάνη κατεβάλλετο ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλὰ πρό τινος καιροῦ μετεβλήθη ἡ τακτικὴ αὕτη, καὶ ἐπέμεινεν ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα καταβάλλωνται ἐκ τῆς πιστώσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τὰ τέλη ταῦτα. Ἐντεῦθεν ἐπῆλθεν ἀνεπάρκεια τῆς πιστώσεως τοῦ ἔτους 1884 καὶ συνεπῶς καὶ τοῦ ἔτους 1885. Διὰ τῶν δύο τούτων νομοσχεδίων ζητεῖται συμπληρωτικὴ πίστωσις διὰ τὴν ἀνάγκην αὐτὴν διὰ τὰ δύο ἔτη. Προσέτι δὲ κατὰ τὸ ἔτος 1884 τὰ ἔξοδα, τὰ πρὸς διασκευὴν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ πρὸς πληρωμὴν γραφικῶν ἐξόδων, δὲν ἐπήρκεσαν καὶ ἐδαπανήθη οὐχὶ μόνον ὅλη ἡ πίστωσις τῶν 5,500 δραχμῶν, ἀλλὰ ἐχρεώθη τὸ Δημόσιον δι’ ἴσον ποσὸν, διότι ἐπῆλθεν ἡ ἐνοικίασις νέου οἰκοδομήματος, καὶ ἑπομένως ἀνάγκαι νέαι πρὸς διασκευὴν νέαν τῶν δωματίων κ.τ.λ. Διὰ τοῦτο ὑπεβλήθη πίστωσις 5,500 δραχμῶν. Καὶ περὶ τούτων μὲν πραγματεύονται τὰ δύο νομοσχέδια. Οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν τῆς Θεσσαλίας καὶ Ἠπείρου, καὶ ἄλλοι πολλαχόθεν παρέστησαν εἰς τὴν κυβέρνησιν τὴν ἀνάγκην νὰ ληφθῶσι δύο μέτρα· τὸ μὲν ἵνα εὐκολυνθῇ ἡ κυκλοφορία τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, τῶν ἐχουσῶν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως γραμματίων Τραπεζῶν ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις Θεσσαλίας, τὸ δὲ ἵνα εὐκολυνθῶσιν αἱ μικραὶ συναλλαγαί, αἵτινες ἀπαντῶσι δυσκολίαν τινὰ ἕνεκα ἐλλείψεως τῶν μέσων τῆς συναλλαγῆς. Τοῦτο ἐγένετο ἀντικείμενον μελέτης καὶ ἐργασίας πολλῆς. Ἐλπίζω, στηριζόμενος ἐφ’ ὧν ἔχω δεδομένων, ὅτι θέλω δυνηθῆ νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοθετήματα, σκοποῦντα νὰ ἄρωσι τὰς δυσκολίας ταύτας καὶ νὰ παράσχωσι πᾶσαν εὐκολίαν. Ἐλπίζω, ὅτι οἱ κύριοι Βουλευταὶ θέλουσιν ἐγκαρτερήσει ἀκόμη ἐργαζόμενοι, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ ψηφίσωμεν καὶ τὰ νομοσχέδια ταῦτα. Ἴσως αὔριον θέλω δυνηθῆ νὰ εἰσαγάγω τὰ νομοθετήματα.

§7Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἡ ἀνάγκη εἶναι τόσον κατεπείγουσα, ὥστε ἐὰν δὲν ληφθῇ νομοθετικὸν μέτρον πρὸ τῆς λήξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, αἱ συνέπειαι θὰ εἶναι σοβαρώταται.

§8ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἤθελον καὶ σήμερον καὶ χθὲς νὰ εἰσαγάγω τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ἐὰν ἐξήρτητο ἡ κατάρτισις αὐτῶν ἐκ μόνης τῆς θελήσεως ἡμῶν· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐπρόκειτο νὰ ἐπέλθῃ συνεννόησις μετ’ ἄλλων προσώπων, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἀπόλυτον ἐλευθερίαν τοῦ σκέπτεσθαι καὶ τοῦ πράττειν, δὲν ἠδυνήθην.

§9Ν. ΑΞΕΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§10ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Κύριοι, ἀπὸ τῆς συστάσεως τῶν στρατοδικείων οἱ λιποτάκται ἐδικάζοντο κατ’ ἀντιμωλίαν. Ὁ κ. Τρικούπης ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διέταξε νὰ δικάζωνται καὶ ἐρήμην. Τὸ τοιοῦτον νομίζω, κύριοι, ὅτι ἔδωκε τροφὴν εἰς τὴν πολιτικὴν, διότι ἔχουν συμφέρον οἱ Δήμαρχοι καὶ τὰ ἀποσπάσματα, τὰ ὁποῖα δυστυχῶς ἀνήκουν ἢ εἰς τὴν μίαν ἢ εἰς τὴν ἄλλην μερίδα, νὰ μὴ καταδιώκουν τοὺς λιποτάκτας, παρὰ ἀφοῦ γίνῃ τελεσίδικος ἡ ἀπόφασις καὶ τότε τοὺς συλλαμβάνουν. Ἡ ἀνακοπή των, κύριοι, τότε ἀποῤῥίπτεται καὶ ἄνευ ὑπερασπίσεως φυλακίζονται. Τὸ μέτρον τοῦτο δὲν ἀπέφερεν οὐδὲν ἀποτέλεσμα· διότι, ἐπειδὴ δὲν καταδιώκονται συντόνως ἢ ἀμέσως, μένουν ἀνενόχλητοι μέχρις ὅτου γίνῃ τελεσίδικος ἡ ἀπόφασις. Ἤδη κατὰ τὴν ἐπιστράτευσιν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ καυχηθῶμεν, ὅτι ὑπάρχουν μέχρι τοῦδε τόσον ὀλίγοι λιποτάκται, διότι κατὰ τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, οἱ λιποτάκται καὶ οἱ ἀγνοούμενοι ἀνέρχονται περὶ τοὺς 600, ἐνῷ ἐν τοῖς ἄλλοις στρατοῖς εἶναι πολὺ περισσότεροι καὶ ἰδίως εἰς ὁμοίας περιστάσεις. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ διατάξῃ τὰ δέοντα, ἀφοῦ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὴν παράκλησιν μου ταύτην.

§11ΚΟΡΠΑΣ. Ὑπάρχει νομοσχέδιον ὑποβεβλημένον εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἐν ᾧ γίνεται λόγος καὶ περὶ τούτου.

§12ΒΛΑΧΟΣ. Κύριοι, ἐν τῷ χθεσινῷ φύλλῳ μιᾶς πρωϊνῆς ἐφημερίδος τῶν Ἀθηνῶν ἐδημοσιεύθη τηλεγράφημα, ἀπευθυνόμενον πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν ἐφημερίδα Standard ὑπὸ τοῦ ἐν Ἀθήναις ἀνταποκριτοῦ αὐτῆς. Τὸ τηλεγράφημα τοῦτο περιῆλθεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν δημοσιότητα οὐχὶ διὰ τῆς φυσικῆς αὐτοῦ ὁδοῦ, τουτέστι διὰ τῆς δημοσιότητος τῆς Ἀγγλικῆς ἐφημερίδος, εἰς ἣν ἀπηυθύνετο, ἀλλ’ ὡς ἐπὶ λέξεσιν ἀναφέρει ἡ ἐφημερὶς, ἡ δημοσιεύσασα τὸ τηλεγράφημα, περιῆλθεν εἰς αὐτὴν ἐκ τῆς Διοικήσεως εὐμενῶς ἀνακοινωθὲν ἅμα ὡς συνελήφθη ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ τηλεγραφείου. Δὲν σκοπῶ νὰ διαμφισβητήσω εἰς τὴν Διοίκησιν τὸ δικαίωμα τὸ φυσικὸν καὶ τὸ νόμιμον, τὸ ὁποῖον ἔχει ν’ ἀσκῇ λογοκρισίαν ἐπὶ τῶν τηλεγραφημάτων τῶν ἀποστελλομένων ὑπὸ ἰδιωτῶν, εἴτε ἡμεδαπῶν, εἴτε ἀλλοδαπῶν, οὐδὲ ἐπίσης σκοπὸν ἔχω ν’ ἀμφισβητήσω τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ παρακωλύῃ τὴν διαβίβασιν τῶν τηλεγραφημάτων, ἅτινα ἤθελε κρίνει ἐπιζήμια εἰς τὴν δημοσίαν τάξιν. Δὲν δύναμαι ὅμως ν’ ἀναγνωρίσω, διότι οὔτε ὁ νόμος ἀναγνωρίζει εἰς τὴν Διοίκησιν τὸ δικαίωμα νὰ παραδίδῃ εἰς τὴν δημοσιότητα τὰ ἰδιωτικὰ τηλεγραφήματα. Ἐπειδὴ δὲ νομίμως προϊσταμένη Ἀρχὴ τῆς τηλεγραφικῆς τοῦ Κράτους ὑπηρεσίας εἶναι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν τολμῶ οὔτε καθ’ ὑπόνοιαν κἄν νὰ ὑποθέσω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν παρέδωκεν εἰς τὴν δημοσιότητα τὸ κατασχεθὲν τηλεγράφημα. Ὑποθέτω μᾶλλον ὅτι ὄργανόν τι τῆς τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας, ἐπιλῆσμον καὶ τοῦ καθήκοντος αὐτοῦ καὶ τῶν νόμων, προέβη εἰς τὴν ἀκατονόμαστον ταύτην πρᾶξιν. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐξετάσῃ αὐστηρῶς περὶ τῶν γενομένων καὶ νὰ τιμωρήσῃ παραδειγματικῶς τὸν πταίσαντα ὑπάλληλον.

§13ΤΙΝΕΣ. Τί λέγει τὸ τηλεγράφημα;

§14ΒΛΑΧΟΣ. Δὲν εἶναι δικαίωμά μου νὰ τὸ ἐξετάσω.

§15ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Μετὰ τὴν παράκλησιν, ἣν ἔκαμεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ ἐξετάσῃ πῶς καὶ παρὰ τίνος ἐδόθη εἰς δημοσιότητα τὸ τηλεγράφημα ἐκεῖνο, παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐξετάσῃ ἐὰν τὸ περιεχόμενον εἰς τὴν «Νέαν Ἐφημερίδα» ἀληθῶς ἐτηλεγραφήθη παρὰ τοῦ ἀνταποκριτοῦ εἰς τὴν «Σημαία», διότι ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ἔχω τὸν λόγον.

§16ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν πρὸ μικροῦ μοὶ ἀνεκοίνωσεν, ὅτι δὲν ἐπληροφορήθη ἀκριβῶς περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὅν τὸ τηλεγράφημα, τὸ δοθὲν εἰς τὴν τηλεγραφικὴν ὑπηρεσίαν, περιῆλθεν εἰς ἐφημερίδα Ἀθηναϊκὴν καὶ ἐδημοσιεύθη· ἑπομένως θέλει ἐξετάσει καὶ πληροφορηθῇ περὶ τούτου. Ὅ,τι ὅμως περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης γνωρίζω ἐγὼ, εἶνε ὅτι ἡ διεύθυνσις τοῦ Τηλεγραφείου Ἀθηνῶν μοὶ ἐδήλωσεν, ὅτε κατετέθη εἰς τὸ γραφεῖον αὐτῆς τὸ τηλεγράφημα, ὅτι ἐδίσταζε νὰ μεταβιβάσῃ αὐτὸ εἰς τὸν πρὸς ὃν ὅρον, διότι τὸ περιεχόμενον τοῦ τηλεγραφήματος τούτου καὶ τὰ δι’ αὐτοῦ διδόμενα εἰς τὴν Εὐρώπην ἀγγέλματα ἦσαν τοιαῦτα, ὥστε καὶ αὐτὴ αὕτη ἡ διεύθυνσις ἐνόμιζεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ προβῇ εἰς τὴν μεταβίβασιν τοιούτου τηλεγραφήματος, πρὶν ἢ ζητήσῃ τὴν γνώμην τῆς κυβερνήσεως. Ἀνέγνων τὸ τηλεγράφημα, καὶ σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἐξεπλάγην. Ἐπειδὴ ὅμως νομίζω, ὅτι τὸ ψεῦδος ὑπόκειται πάντοτε εἰς ἄκαμπτον ἔλεγχον τῆς ἀληθείας καὶ ὅτι τὰ συμφέροντα τῆς Χώρας δὲν εἶνε δυνατόν ποτε νὰ ζημιωθῶσιν ὑπὸ τοῦ ψεύδους, ὑπὸ οἱονδήποτε τύπον καὶ ἂν ἐμφανίζηται, ὑπὸ οἱουδήποτε σκοποῦ καὶ ἂν ὑπαγορεύηται, παρήγγειλα εἰς τὴν Διεύθυνσιν τῆς τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας νὰ μεταβιβάσῃ αὐτὸ εἰς τὸν πρὸς ὃν ὅρον.

§17ΒΛΑΧΟΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν διὰ τὴν πληροφορίαν, ἣν ἔδωκεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς θέλει φροντίσει νὰ ἐξετάσῃ πῶς περιῆλθεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν δημοσιότητα τὸ ἐν λόγῳ τηλεγράφημα καὶ τιμωρήσει τὸν πταίσαντα ὑπάλληλον.

§18ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μέχρι τοῦδε ἀγνοῶ.....

§19ΛΕΒΙΔΗΣ. Διατί δὲν τὸ ἀναγινώσκετε αὐτὸ τὸ τηλεγράφημα;

§20ΒΛΑΧΟΣ. Θὰ εἴπω ὅσα θέλω ἐγὼ καὶ ὄχι ὅσα θέλετε σεῖς.

§21ΛΕΒΙΔΗΣ. Αὐτὸ τὸ τηλεγράφημα πρέπει νὰ στιγματισθῇ, καὶ διὰ τοῦτο δὲν τὸ ἀναγινώσκετε.

§22ΒΛΑΧΟΣ. Δύνασθε νὰ στιγματίσητε σεῖς ὅ,τι θέλετε καὶ ἐγὼ ὅ,τι θέλω· δὲν πρόκειται περὶ τούτου, πρόκειται περὶ τοῦ ἀποῤῥήτου τῶν τηλεγραφημάτων.

§23ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὸ ἀπόῤῥητον δὲν ἰσχύει διὰ τοὺς προδότας.

§24ΒΛΑΧΟΣ. Λυποῦμαι, κύριε Λεβίδη, ὅτι ἐγεννήθητε 100 ἔτη βραδύτερον τοῦ πρέποντος, καὶ δὲν ἠδυνήθητε νὰ παίξητε ἐν μικρογραφίᾳ τὸ πρόσωπον τοῦ Camille Dumoulin κατὰ τὴν Γαλλικὴν ἐπανάστασιν. Εὐτυχῶς αἱ ἀρχαί σας ἐν εὐνομουμένῃ πολιτείᾳ δὲν ἰσχύουσι (θόρυβος). Δύνασθε, ἂν θέλετε νὰ ἐξετάσητε τὸ τηλεγράφημα, δύνασθε νὰ τὸ ὀνομάζητε προδοτικόν· περὶ τούτου δὲν δύναμαι νὰ συζητήσω μεθ’ ὑμῶν. Ἀλλὰ δικαίωμα δὲν ἔχει ἡ Ἑλληνικὴ διοίκησις νὰ παραδίδῃ ἰδιωτικὰ τηλεγραφήματα εἰς τὴν δημοσιότητα (θόρυβος). Χαίρω δὲ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀνεγνώρισεν, ὅτι ἡ δημοσίευσις αὕτη ἐγένετο ἐκθέσμως καὶ ὅτι θέλει ἐξετάσει περὶ τῶν γενομένων. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἡ τελευταία ἀνακοίνωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ Πρωθυπουργοῦ δὲν εἶχε σχέσιν μὲ τὴν ἐπερώτησίν μου.

§25ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, καίτοι γνωρίζει ὁ κ. Βλάχος ὅτι δὲν εἶμαι φίλος τῆς παρούσης διοικήσεως, νὰ ἀπονείμῃ τὰ προσήκοντα εὐχαριστήρια εἰς τὸν ὑπάλληλον ἐκεῖνον, ὅστις ἔδωκεν εἰς τὴν δημοσιότητα τὸ τοιοῦτον τηλεγράφημα διὰ νὰ στιγματίσῃ τοὺς προδότας.

§26ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. Βλάχος ἐδυσκολεύθη νὰ σᾶς κάμῃ γνωστὸν τὸ τηλεγράφημα, τὸ κάμνω ἐγώ.

§27ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Αὐτὸ εἶναι παραπεποιημένον· δὲν εἶνε ἀκριβὴς ἡ μετάφρασις.

§28ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πόθεν γνωρίζετε σεῖς, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβής;

§29ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Τὸ ἐδήλωσεν ὁ ἀνταποκριτὴς εἰς τὴν ἐφημερίδα, καὶ ὅτι ἡ Διοίκησις παρεμόρφωσε τὸ τηλεγράφημα.

§30ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζετε λοιπὸν ὅτι εἶνε ψευδὴς, καὶ μᾶς δίδετε ὑπονοίας ὅτι εἶσθε οἱ ἐργάται τοῦ τηλεγραφήματος (θόρυβος).

§31ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Ἀναγινώσκω τὸ τηλεγράφημα (ἀναγινώσκει). Ἐγὼ πλὴν τῆς παρακλήσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, ὑποβάλλω καὶ μίαν ἔτι παράκλησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ταύτην· ἂν ἀληθῶς τὰ ἐν τῇ ἐφημερίδι ἀναφερόμενα παρὰ τοῦ κ. Λάππα ἐτηλεγραφήθησαν εἰς τὴν Σημαίαν τοῦ Λονδίνου, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐνεργήσῃ συμφώνως μὲ τοὺς νόμους καὶ κατὰ τὰ καθήκοντα αὐτοῦ. Ἐπιφυλάσσομαι δὲ μετὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας θὰ φέρῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ λάβω τὸν λόγον.

§32ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν ἀναλαμβάνω τὴν ὑπεράσπισιν τοῦ τηλεγραφήματος τούτου· εἶναι ἔργον τῶν φίλων τοῦ ἀνταποκριτοῦ τῆς Σημαίας· πιθανὸν νὰ ἦναι κατακριτέον, καταδικαστέον, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ καὶ τὰ ἐξενεχθέντα ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Δημόσιον νὰ παραδίδῃ εἰς δημοσιότητα τὰ τηλεγραφήματα ἢ τὰς ἐπιστολὰς, διότι περιέχωνται ἐν αὐταῖς ὁποιαιδήποτε κατακριτέαι ἐξηγήσεις κατὰ τὴν ἰδέαν ἐκείνου, ὅστις ὑποβάλλει αὐτὰ παρὰ τὸν νόμον εἰς λογοκρισίαν. Τοιαῦται ἀρχαὶ νομίζω, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐξενέγκωνται ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου, διότι παραβιάζομεν ἀρχὴν σπουδαίαν τοῦ Συντάγματος, τὸ ἀπαραβίαστον τῶν ἐπιστολῶν· τοιαῦτα δὲ εἶνε καὶ τὰ τηλεγραφήματα. Ἡ Ἐξουσία, προκειμένου περὶ τηλεγραφήματος, ἔχει ἓν δικαίωμα, νὰ παρακωλύσῃ τὰ τηλεγραφήματα, ἅτινα κατὰ τὴν κρίσιν αὑτῆς ἀντιβαίνουσιν εἰς τὰ συμφέροντα τῆς Πολιτείας καὶ ἔχουσιν ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ σπουδαίων συμφερόντων τοῦ Τόπου, ἀλλὰ δὲν δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ καὶ δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῇ ἡ Βουλή, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται καὶ νὰ παραβιάζῃ τὸ ἀπόῤῥητον τῶν τηλεγραφημάτων καὶ τῶν ἐπιστολῶν.

§33ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔρχομαι, κύριοι βουλευταί, νὰ ὑπερασπίσω τὸν ὑπάλληλον, ὁ ὁποῖος παρέδωκεν εἰς τὴν δημοσιότητα τὸ τηλεγράφημα αὐτό, ἀφοῦ ὁπωσδήποτε ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἶχε τὸ δικαίωμα τῆς λογοκρισίας, ἐπέτρεψε τὴν ἀποστολήν του εἰς τὸν πρὸς ὃν ὅρον. Ἔρχομαι μόνον νὰ θίξω ἕτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον, εἰς πᾶσαν μὲν περίστασιν, πρὸ πάντων ὅμως εἰς τὴν σημερινὴν, εἶναι ζήτημα ἀφορῶν εἰς αὐτὴν τὴν τιμὴν, αὐτὴν τὴν ἠθικὴν ὕπαρξιν τοῦ Ἔθνους, ἢ μᾶλλον τοῦ Ἑλληνισμοῦ ὁλοκλήρου. Συμφωνῶ πληρέστατα μετὰ τοῦ δόντος ἀφορμὴν εἰς τὴν παροῦσαν συζήτησιν μέλους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι κακῶς ἐδόθη εἰς τὴν δημοσιότητα τὸ κατάπτυστον ἐκεῖνο τηλεγράφημα, καὶ περὶ τούτου ἔδωκε διαβεβαίωσιν ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς, ὅτι θὰ διατάξῃ ἀνακρίσεις καὶ θὰ τιμωρήσῃ τὸν παραβιάσαντα τὸ καθῆκόν του ὑπάλληλον ἤθελον ὅμως νὰ ἐρωτήσω τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ μᾶς εἰπῇ ποίαν ἰδέαν ἔχει περὶ τοῦ περιεχομένου τοῦ τηλεγραφήματος καὶ ἂν τὸ ἐπιδοκιμάζῃ ἢ ὄχι.

§34ΤΙΝΕΣ. Ἐγράφη εἰς τὸ σπῆτι τοῦ κ. Τρικούπη.

§35ΑΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Τί ἔχει νὰ κάμῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις; Δὲν φέρει τὰς ὑπογραφάς μας.

§36ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Ὁ ἀνταποκριτὴς ἐξέθεσε τὰς κρίσεις του.

§37ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ ἔντιμον μέλος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅπερ εἶναι ἐκ τῶν ἐγκριτωτέρων, καὶ τὸ ὁποῖον ἐζήτησε νὰ ἐξακριβώσῃ ὁ Ὑπουργὸς τὴν ἀλήθειαν καὶ τιμωρήσῃ ὑπάλληλον, ὤφειλεν ἐξ ἁπλῆς τουλάχιστον λεπτότητος, ἂν ὄχι ἐξ ὑπερτάτου καθήκοντος, νὰ δηλώσῃ ἂν ἀποδοκιμάζῃ ἢ μὴ δημοσίευμα, τὸ ὁποῖον ἐμπνέει βδελυγμίαν καὶ εἶναι ἄξιον παντὸς στιγματισμοῦ. Τοιαύτην δὲ γνώμην ἔδει νὰ δείξῃ καὶ ὁλόκληρος ἡ πτέρυξ, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἀνήκει. (Θόρυβος). Ἔπρεπε νὰ μὴ ἐγείρωνται τοιαῦτα ζητήματα εἰς τὰς παρούσας στιγμάς. Ἐγὼ ὑποπτεύομαι, ὅτι ἂν οὐχὶ ὅλοι, τινὲς ὅμως τῶν ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπιδοκιμάζουν τὸ ἀκατανόμαστον περιεχόμενον τοῦ τηλεγραφήματος.

§38ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Ὅλοι.

§39ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§40ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἤθελα νὰ εἰπῆτε.

§41ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Θέλετε νὰ εἰσέλθετε εἰς τὴν διάνοιάν μας; (Θόρυβος).

§42ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ εἶνε προδοτικὸν καὶ αἴσχιστον, καὶ ἔχει σχέσιν πρὸς ἄλλας ἐν τῷ ἐξωτερικῷ δημοσιεύσεις, ἃς πρὸ μικροῦ ἀνέγνωμεν εἴς τινα ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἐκδιδομένην ἐφημερίδα, καὶ σήμερον ἀναμιμνήσκομαι τοῦ γεγονότος αὐτοῦ, ἐννοῶ τὸ δημοσιογραφικὸν ἐκεῖνο ὄργανον τῆς Τεργέστης, ὅπερ συνηγορεῖ ἐκθύμως ὑπὲρ τῆς ἀνόδου τοῦ κ. Τρικούπη εἰς τὴν Ἐξουσίαν καὶ ὅπερ προεκάλει τὸν Βασιλέα νὰ λάβῃ τὴν δικτατορίαν, νὰ καταστήσῃ δὲ ὑποδικτάτορα τὸν ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἵνα σωθῇ τὸ ἔθνος, ὅπερ ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει εἶνε χαμένον (Θόρυβος).

§43ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Τί σχέσιν ἔχουν αὐτά;

§44ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βλέπω, ὅτι συνταράσσεσθε. Ἔχουν μεγάλην σχέσιν. Ἂν σεῖς ἀπελπισθέντες νὰ λάβητε τὴν Ἐξουσίαν κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, θέλετε νὰ προσφεύγητε εἰς τοιούτου εἴδους ὑπονομεύσεις, σᾶς βεβαιῶ ὅτι κάκιστα ἐξυπηρετεῖτε τὴν πατρίδα σας. Δὲν θέλω, κύριοι, ν’ ἀναμνισθῶ ἡμερῶν ἀρχαίων, ἂν καὶ εἶχον εὔλογον ἀφορμὴν πρὸς τοῦτο. Νομίζω, ὅτι σήμερον δὲν εἶνε περίστασις νὰ ὑπεκκαίωνται πάθη καὶ μίση πολιτικὰ, μίση φλογερὰ, τὰ ὁποῖα σεῖς, κάκιστα πράττοντες, συνδαυλίζετε. Ταῦτα ἤθελον νὰ εἴπω. Ἤθελον νὰ μάθω καὶ νὰ πεισθῶ ὅτι ἐπιδοκιμάζετε δημοσίευμα, ὅπερ εἴχατε καθῆκον νὰ κηρύξητε προδοτικὸν, ἐκφράζω δὲ τὴν λύπην μου ἐπὶ τούτῳ καὶ δὲν διστάζω νὰ εἴπω, ὅτι τοιαύτην γνώμην ἔχει καὶ τὸ ἔθνος ὁλόκληρον. Ἡ Ἀντιπολίτευσις διὰ τοιούτων μέσων δὲν ἐκπληροῖ τὸ καθῆκον της καὶ ὑπονομεύει τὸ καθεστὼς, ἐνῶ περὶ ἄλλα ἔδει ν’ ἀσχολῆται εἰς τὰς παρούσας πρὸ πάντων περιστάσεις.

§45ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἀποκρούω, κύριοι, τὸ ἐλεεινὸν σύστημα τῶν ἀντεγκλήσεων. Μόνη ἡ διαγωγὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἦτο ἡ πρέπουσα· ἀφοῦ δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐτήρησε τοιαύτην διαγωγὴν, δὲν ἔπρεπεν ἄλλοι νὰ ἔλθωσιν νὰ φανῶσιν ὑπουργικώτεροι τῶν Ὑπουργῶν καὶ ν’ ἀναλάβωσι τὴν ὑπεράσπισιν πράξεως κατακριτέας, προελθούσης ἐξ ὑπαλληλίσκου.

§46Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπίστευα, ὅταν εἶδον τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴν ἀνελθόντα τὸ βῆμα, ὅτι ἤθελε παραπονεθῆ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως διατὶ δὲν ἐξεπλήρωσε τὸ ἑαυτῆς καθῆκον, νὰ στείλῃ ἀμέσως τὸ τηλεγράφημα εἰς τὸν Εἰσαγγελέα καὶ διατάξῃ τὴν ποινικὴν καταδίωξιν τοῦ συντάκτου. Ἀλλ’ ἐλιπήθην, ὅταν εἶδον αὐτὸν, τὸν ὁποῖον καὶ ὑπολήπτομαι καὶ ἐκτιμῶ δεόντως, ν’ ἀνέλθῃ τὸ βῆμα καὶ ζητήσῃ τὴν τιμωρίαν μόνον τοῦ ὑπαλλήλου τοῦ πταίσαντος, καὶ ν’ ἀναβιβάσῃ τὸ ζήτημα εἰς τὴν διαπασῶν καὶ ν’ ἀφήσῃ ἀπαρατήρητον τὸ τοιοῦτον προδοτικὸν τηλεγράφημα. Ἐπίστευα, ὅτι ἡ πτέρυξ αὕτη, τῆς ὁποίας τὰ αἰσθήματα τὰ πατριωτικὰ εἶνε ἀνώτερα τῶν εἰδικῶν μου, ἴσως δὲν ἤθελεν ἐκ πείσματος ν’ ἀφήσῃ οὐδὲν τῶν μελῶν αὐτῆς νὰ κάμῃ τὴν διαβεβαίωσιν, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ἔκαμε, διότι θὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ καὶ εἰς τὰς ἐφημερίδας ἡ διαβεβαίωσις αὕτη καὶ θὰ ἐξέλθῃ τῆς περιφερείας τοῦ Κράτους.

§47ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ποία διαβεβαίωσις;

§48ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅτι ἐπιδοκιμάζετε τὸ τηλεγράφημα, τὸ ἤκουσα ἀπὸ τὸ στόμα τοῦ κ. Καραπάνου καὶ Κουκούλεζα.

§49ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Ἐγὼ βεβαίως δὲν ἔχω καμμίαν ὑποχρέωσιν νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι εἶμαι πατριώτης· ὅταν ὅμως μοὶ λέγετε ὅτι εἶμαι προδότης, θὰ σᾶς εἴπω μάλιστα, καὶ θ’ ἀφήσω εἰς σᾶς τὸν πατριωτισμόν. Ὅταν εἶπεν ὁ κ. Παπαγιαννακόπουλος, ὅτι ἐπιδοκιμάζομεν τὸ τηλεγράφημα, εἰρωνευόμενος αὐτὸν, τῷ εἶπον μάλιστα. Τί ἄλλην ἀπάντησιν ἠδυνάμην νὰ τῷ δώσω, ἀφοῦ ἦλθε νὰ μᾶς ὑβρίσῃ!

§50ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπειδὴ ἀνεφέρετε καὶ ἐμὲ, ἀναγκάζομαι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι αἱ ὑπόνοιαι, ὅτι ἡ πτέρυξ αὕτη συμμερίζεται τὰ τοῦ τηλεγραφήματος δὲν ἔχουσιν ὑποστάσεως. Ὁ κ. Κουκούλεζας, μυκτηρίζων τὰς ἰδέας τοῦ προλαλήσαντος, εἶπε συμμεριζόμεθα τὸ τηλεγράφημα.

§51ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἂς λέγουν ὅ,τι θέλουν.

§52ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι ὁ καιρὸς διὰ ν’ ἀπαντήσω εἰς ὑμᾶς, κύριε Δραγούμη, ὁ ὁποῖος ἀκολουθεῖτε πιστῶς τὸ οἰκογενειακὸν πρόγραμμά σας. Εἶμαι συγκεκινημένος ἐκ χαρᾶς, διότι ἀποστραφεὶς πρὸς τὴν πτέρυγα ταύτην, ἠνάγκασα αὐτὴν νὰ δηλώσῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀληθῶς ἐπίστευον. Ἀλλ’ ὁ ἀναβὰς τὸ βῆμα ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐκ τῶν ἐγκρίτων τῆς πτέρυγος ταύτης μελῶν καὶ παρακάθηται τῷ ἀρχηγῷ αὐτῆς, νομίζετε, ὅτι ἀφ’ ἑαυτοῦ ἔκαμε τοιαύτην ἐπερώτησιν ἐπὶ τοιούτου γεγονότος; Δὲν ἠρώτησε τάχα τὸν ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως; (Θόρυβος). Ἐὰν λοιπὸν ἡ πτέρυξ αὕτη δὲν ἀσπάζεται τὸ τηλεγράφημα, ὁ ἀρχηγὸς ὅμως αὐτῆς.... (Θόρυβος). Μὴ μὲ διακόπτετε, διότι εἶδον τὸν ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴν τρέμοντα ἐξ ὀργῆς καὶ ἀπαιτοῦντα ἐπὶ πίνακος τὴν κεφαλὴν τοῦ πταίσαντος ὑπαλλήλου, τοῦ δημοσιεύσαντος τὸ προδοτικὸν τηλεγράφημα, τὸ καταδηλοῦν τὸν ἀληθῆ συντάκτην, τὸν ἀρχηγόν σας, ὁ ὁποῖος διὰ τοιούτων προδοτικῶν μέσων ζητεῖ νὰ καταλάβῃ τὴν Ἐξουσίαν καὶ νὰ σφετερισθῇ τὰς πράξεις καὶ τοὺς κόπους τῶν ἄλλων. Μόλις ἐφάνη κἄπως ἐν τοῖς κύκλοις τῶν μεγάλων τῆς Ἑσπερίας, οἱ ὁποῖοι ἀποκαθιστῶσι καὶ δημιουργοῦσιν Ἔθνη καὶ μεταβάλλουσι τὰς τύχας αὐτῶν, κἄποια εὐάρεστος μεταβολὴ ὡς πρὸς τὸ ζήτημά μας, καὶ ἤρχισεν ὁ πόλεμος ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐλπιζούσης νὰ εὑρεθῇ ὁ ἀρχηγός της κατὰ τὸ ἀποτέλεσμα ἐν τῇ Κυβερνήσει. Τοῦτο καὶ ἄλλοτε ἐγένετο, ὅτε διεῖπε τὰ τῆς Χώρας ὁ πατήρ μου. Κατώρθωσεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς νῦν Ἀντιπολιτεύσεως διὰ τοιούτων μέσων νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὴν Ἐξουσίαν, διακηρύξας πρῶτον ἅμα τῇ ἀναῤῥήσει του, ὅτι ζήτημα Ἑλληνικὸν δὲν ὑπάρχει οὐδὲ εἰς τὸ ἄλφα. Ἔπειτα δὲ μετά τινας ἡμέρας, ἀφοῦ ὁ πατήρ μου τὸν παρεκάλεσεν ἐκ τῆς θέσεως ταύτης, ἐξορκίσας αὐτὸν εἰς τὸν πατριωτισμόν του νὰ μὴ ἐξοδεύσῃ τὸ χρῆμα οὐδὲ νὰ διαλύσῃ τὸν στρατὸν, διότι θὰ τῷ χρειασθῶσιν ταχέως, αὐτὸς ἐπανελάμβανεν ὅτι δὲν τῷ ἦτο χρήσιμα, καθόσον δὲν ὑφίσταται κανὲν τοιοῦτον ζήτημα, ὅπερ νὰ ἐπιβάλῃ τοιαύτην μέριμναν· ἀλλὰ ἐπῆλθε κατόπιν ἡ ἀπόφασις τῆς Εὐρώπης καὶ ὁ κ. Τρικούπης δὲν ἠσχύνετο νὰ δημοσιεύῃ διὰ τυμπανοκρουσίας καὶ κωδωνοκρουσίας τὸ εὐάρεστον ἄγγελμα, ἐπιπροσθέτων, ὅτι αὐτὸς εἶνε ὁ ἐργάτης τῆς αἰσίας λύσεως τοῦ τότε ζητήματος. Ἤδη παρατηρήσας, ὅτι ἐν Εὐρώπῃ τὰ πράγματα ἤρχισαν νὰ λαμβάνουν τροπὴν, ἤρχισε νὰ ζητῇ νὰ ἔλθῃ δι’ οἱουδήποτε μέσου εἰς τὴν Ἐξουσίαν. Ἅμα ἐγένετο γνωστὸν τὸ τηλεγράφημα καὶ κατεδηλώθη ἡ πολιτικὴ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐζητήθη ἡ καταγγελία τοῦ ὑπαλλήλου, ἡ ὁποία ἔφερεν εἰς φῶς τὴν πρᾶξίν του ταύτην. Ἐπειδὴ δὲ ἐντεῦθεν ἐσυκοφαντήθημεν, διότι ἐσυκοφαντήθη ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἐπλαστογράφησε τὸ τηλεγράφημα, ἀπαιτεῖ ἐν ὀνόματι τῆς τιμῆς τοῦ Ἔθνους, διότι τῆς Κυβερνήσεως ὑβριζομένης, ὑβρίζεται τὸ Ἔθνος, ἀπαιτῶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ν’ ἀποστείλῃ τὸ τηλεγράφημα εἰς τὸν Εἰσαγγελέα, νὰ διατάξῃ τὴν σύντονον ἐνέργειαν αὐτοῦ, ἵνα καταδηλωθῇ τὸ γνήσιον καὶ τιμωρηθῇ ὁ ἐργάτης.

§53Θ. ΜΑΡΓΕΛΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§54ΚΟΡΠΑΣ. Κατόπιν τῆς θορυβώδους ταύτης συζητήσεως, ἥτις προεκάλεσεν, ὡς μὴ ὤφειλε, τοιαύτας ἀντεγκλήσεις, ἔρχομαι νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ ὑποθέσεως, ἀφορώσης εἰς τὰ συμφέροντα μὲν μιᾶς συνοικίας τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν, ἀλλὰ καὶ ἐχούσης χαρακτῆρα δημοσίας τάξεως. Ἡ συνοικία τῆς πόλεως Ἀθηνῶν εἶναι ἡ κειμένη ἀκριβῶς εἰς τὸ σημεῖον, εἰς ὃ συναντᾶται ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς καὶ Πελοποννήσου μετὰ τῆς ὁδοῦ τῆς ἀγούσης εἰς τὸ Βʹ νεκροταφεῖον. Ἡ συνοικία αὕτη ὑπέστη πρὸ μηνὸς καὶ ἐπέκεινα μεγίστας ζημίας ὡς ἐκ τῆς ὑπερχειλίσεως τῶν ὑετίων ὑδάτων, τὰ ὁποῖα μὴ δυνάμενα νὰ εὕρωσιν διέξοδον διὰ τῶν γεφυριδίων, τῶν ὑπὸ τὸ πρόχωμα τῶν σιδηροδρόμων, ἔλαβον ἀντίθετον διεύθυνσιν διά τινων πρὸς τὰς οἰκίας τῆς συνοικίας, τῆς παρὰ τὴν γραμμὴν τοῦ σιδηροδρόμου· οἱ ἰδιοκτῆται τῶν οἰκιῶν ἐκείνων, βλέποντες προφανῆ τὸν κίνδυνον καὶ τὴν καταστροφὴν, ἠνέῳξαν χάνδακας, διὰ τῶν ὁποίων ἐῤῥίφθησαν τὰ ὕδατα πρὸς τὸ πρόχωμα τοῦ σιδηροδρόμου· ἑπομένως ἐπῆλθε καὶ βλάβη τις εἰς τὸν σιδηρόδρομον, καὶ διεκόπη μάλιστα καὶ ἡ συγκοινωνία ἐπὶ 2–3 ὥρας μεταξὺ Πειραιῶς καὶ Μεγάρων. Ἡ Ἑταιρία κατήγγειλε τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν βλαβεισῶν οἰκιῶν ἐπὶ παραβιάσει τοῦ νόμου περὶ ἀδικημάτων κατὰ τῶν σιδηροδρόμων, καὶ ἐζήτησεν ἀποζημίωσιν καὶ τὴν τιμωρίαν αὐτῶν, ἀλλὰ τὸ Πλημμελειοδικεῖον Ἀθηνῶν ἐξετάσαν μετ’ ἐπιστασίας τὴν ὑπόθεσιν, ἀνεγνώρισεν, ὅτι οἱ ἄνθρωποι προέβησαν εἰς τὴν ἀνόρυξιν τῶν χανδάκων, ἵνα προλάβωσι τὴν καταστροφὴν τῶν οἰκιῶν των, καὶ ἑπομένως ἠθώωσεν αὐτούς. Ἡ Ἑταιρία σήμερον μετὰ τὸ γεγονὸς τοῦτο ἔκλεισεν ἐντελῶς τὰ γεφυρίδια ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων ἔῤῥεεν ἔστω καὶ μικρὸν ποσὸν ὕδατος. Ἑπομένως ἐὰν σήμερον προκύψῃ πολυομβρία τις, θὰ συμβῶσι δύο τινά· ἢ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ θ’ ἀναγκασθῶσι νὰ καταστρέψωσιν ἐκ νέου τὸ πρόχωμα καὶ θὰ γίνωσι πρόξενοι ἀδικήματος κατὰ τοῦ σιδηροδρόμου, ἢ ἐὰν δὲν πράξωσι τοῦτο, θὰ καταστραφῶσιν οἱ ἴδιοι. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προσκαλέσῃ τὴν Διεύθυνσιν τοῦ σιδηροδρόμου νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὰς διατάξεις τῆς συμβάσεως καὶ νὰ ὑποχρεώσῃ αὐτὴν ν’ ἀνοίξῃ τὰ ὑπάρχοντα γεφυρίδια, καὶ ἂν θεωρῶνται ἀνεπαρκῆ ἢ κακῶς κατεσκευασμένα, νὰ κατασκευάσῃ νέα πρὸς πρόληψιν δυστυχημάτων καὶ συνεπειῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπιβαρύνωσι καὶ τὴν Ἑταιρίαν.

§55ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐξετάσω περὶ πάντων ὅσων ὡμίλησεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς καὶ θὰ ἐνεργήσω ὅ,τι εἶναι σύμφωνον πρὸς τὸν νόμον.

§56Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τῇ παρακλήσει μου εἶχον κατατεθῆ ἔγγραφα, ἀναγόμενα εἰς τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως Βόλου. Ἐὰν δὲν ἐπέκειτο τὸ τέλος τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς καὶ ὁ χρόνος δὲν ἦτο πολύτιμος, ἤθελον ἐπιληφθῆ ἐξηγήσεων ὅπως ἀποδείξω τὰ συμβαίνοντα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι δυστυχῶς χάριν αὐτῆς τῆς ὀλεθριωτάτης συναλλαγῆς κατεστράφη τὸ κεντρικώτερον μέρος τῆς πόλεως Βόλου. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς θέλῃ νὰ ὁρίσῃ ἡμέραν, δέχομαι τὴν συζήτησιν, ἀλλὰ νὰ μὴ δυσανασχετήσῃ ἡ Βουλή, ὅταν θ’ ἀναπτύξω τὸ θέμα τοῦτο. Τοῦτο μόνον παρατηρῶ σήμερον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι τὰ πάντα παρεδόθησαν ὄχι μόνον ὑπὸ τῆς ἐνεστώσης Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τῶν κατὰ καιροὺς εἰς τὴν ὀλεθριωτάτην συναλλαγὴν, ἡ ὁποία ἐσχάτως, ὡς μὴ ὤφειλεν, ἔθεσε χεῖρα καὶ εἰς αὐτὰ τὰ σχέδια τῶν πόλεων καὶ ἐπὶ τῇ ἁπλῇ ἀναφορᾷ μεταῤῥυθμίζονται τὰ σχέδια, ὥστε ἡ ἰδιοκτησία κατέστη προβληματική. Συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προσέχῃ παρὰ πολὺ, ὅταν μεταῤῥυθμίζῃ τὰ σχέδια τῶν πόλεων, διότι τοῦτο ἰσοδυναμεῖ πρὸς σφετερισμὸν τῆς ἰδιοκτησίας, ἡ ὁποία ἀναγράφεται εἰς τὸ Σύνταγμα ὡς ἱερά. Πρό τινων ἡμερῶν λαβὼν ἀφορμὴν ἔκ τινος ἐν τῇ ἐφημερίδι δημοσιεύσεως, ὅτι ἡ Ἀτμοπλοϊκὴ Ἑταιρία ἐπεξέτεινε τὰς γραμμὰς μέχρι τῶν παραλίων τῆς Ἠπείρου, παρεκάλεσα θερμῶς τὴν Κυβέρνησιν καὶ χάριν ἐθνικῶν σκοπῶν καὶ χάριν τοῦ μέσου τῆς συγκοινωνίας ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Βόλου, αἱ σχεδιασθεῖσαι ὑπὸ τῆς Ἑταιρίας γραμμαὶ ἐκ τοῦ Βόλου νὰ φθάνωσι μέχρι τῆς Θεσσαλονίκης. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔσπευσε νὰ βεβαιώσῃ τὴν Βουλήν, ὅτι εἶναι εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Ἑταιρίας καὶ ὅτι ἐλπίζει ν’ ἀνακοινώσῃ εὐάρεστα ἀποτελέσματα. Ἔκτοτε δὲν ἔλαβε τὸν λόγον. Ἀλλὰ ἐν τοῖς ἐφημερίσιν εἶδον, ὅτι πράγματι ἔγινεν ἡ ἐπέκτασις τῆς συγκοινωνίας, οὐχὶ ὅμως πρὸς ὄφελος ὅλων, διότι δύο μόνον προσεγγίσεις γίνονται μέχρι τῆς Θεσσαλονίκης εἰς Βόλον καὶ εἰς Τσάγεσι. Τὸ ἀτμόπλοιον διέρχεται ἀκριβῶς ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ μέρη, τὰ ὁποῖα 15 βουλευταὶ ἐσυστήσαμεν ὅπως προσεγγίσῃ τὸ ἀτμόπλοιον. Ἐν τούτοις δὲν προσεγγίζει.

§57ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἔλαβον γνῶσιν.

§58ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐκάμαμεν σύστασιν, ἥτις ἐτυπώθη. Τότε εἶναι περιττὸν νὰ προβῶ.

§59ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ ὑποστηρίξω θερμῶς τὴν πρότασιν.

§60ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Λυποῦμαι διότι ἡ ὑπηρεσία τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία πρέπει, καὶ ὅπως εἶναι ὅλα εἶναι καὶ τοῦτο. Μία τοιαύτη σύστασις, ἥτις ἐτυπώθη, καὶ ἐνῷ παρεκάλεσα, δὲν ἐστάλη εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη, θὰ τὴν ἔλαβεν ὁ Τμηματάρχης.

§62ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τέλος πάντων παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μεριμνήσῃ ἐνθέρμως ἐπὶ τοῦ σπουδαίου τούτου διὰ τὴν συγκοινωνίαν τοῦ Πηλίου ζητήματος.

§63ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ παρελθὸν θέρος, κύριοι, τῳόντι ἔλαβον χώραν τρεῖς μεταῤῥυθμίσεις εἰς τὸ σχέδιον τῆς Πόλεως Βώλου, τὰς ὁποίας ἡ ὑπηρεσία μοὶ ὑπέδειξε καὶ μοὶ ἐσύστησεν ὡς ἀναγκαίας καὶ ὡς μὴ ἀντιστρατευομένας εἰς τὸ συμφέρον τῆς πόλεως καὶ εἰς τὸ καθόλου σχέδιον αὐτῆς. Ἀλλὰ μετὰ τὰς μεταβολὰς ταύτας ἐγένοντο παρατηρήσεις τινὲς ἐν γένει περὶ τῆς καταλληλοτέρας διαῤῥυθμίσεως τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, καὶ διὰ τοῦτο ἔσπευσα νὰ συστήσω Ἐπιτροπὴν διὰ νὰ μελετήσῃ τὸ ὑφιστάμενον σχέδιον, εἰς τὴν μελέτην δὲ ταύτην θέλουσι περιληφθῆ καὶ αἱ ἤδη γενόμεναι μεταβολαὶ, περὶ ὧν ὁ λόγος. Ἡ ἐργασία αὕτη τῆς ἀναθεωρήσεως καὶ τῆς μελέτης τοῦ σχεδίου εἶναι εἰσέτι ἐκκρεμής· ὅταν δὲ ὑποβληθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, θὰ ἐνεργηθῇ ὅ,τι εἶνε συμφέρον εἰς τὸν τόπον, διότι δὲν ὑπάρχει λόγος τις νὰ μὴ ἀποβλέψωμεν κυρίως καὶ μόνον εἰς τοῦτο. Ἡ ὑπηρεσία συνεβούλευσε τὴν σύστασιν τῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ μετὰ τοῦτο ὑπέβαλον τὴν ἐργασίαν ταύτην τῆς ἐξετάσεως, τῆς μελέτης, καὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ σχεδίου εἰς Ἐπιτροπείαν ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ κ. Ῥονδὲλ, ἥτις θὰ ἐξετάσῃ πάντα τὰ ζητήματα. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν προσέγγισιν τῶν ἀτμοπλοίων καὶ εἰς ἄλλους λιμένας τοῦ Πηλίου, πρώτην φορὰν λαμβάνω γνῶσιν ὅτι ἐγένετο τοιαύτη πρότασις εἰς τὴν Βουλήν· βεβαιῶ δὲ τὴν Βουλὴν, ὅτι θέλω συστήσει εἰς τὴν Ἑταιρίαν ἐνθέρμως ὅ,τι οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἐπρότειναν περὶ τῆς τοιαύτης προσεγγίσεως πρὸς διευκόλυνσιν τῆς συγκοινωνίας.

§64ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἶνε πλέον ἀδύνατον νὰ κατορθωθῇ τι, διότι ἡ οἰκία τοῦ Μουχτῆ Ἀλῆ ἐκτίσθη.

§65ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐξεύρω ἂν ἐκτίσθη οἰκία τις, ἀλλὰ καὶ ἂν ἐκτίσθη, θὰ ὑποκύψῃ καὶ αὕτη εἰς τὸ σχέδιον τῆς πόλεως τὸ νέον, ἐὰν ἀντίκηται εἰς αὐτό.

§66ΑΛ. ΤΟΜΑΝ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, τὸν ὁποῖον δὲν βλέπω διὰ νὰ ὑποβάλω ἐπερώτησίν τινα, καὶ παρακαλῶ τὸ Προεδρεῖον νὰ τὴν διαβιβάσῃ, παρακαλεῖται νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ ἐπὶ τῶν ἑξῆς: Φρονῶ, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ ὅλων τῶν ἀπαλλαγῶν, τῶν ἀναφερομένων εἰς τὸν κείμενον νόμον τῆς ἐπιστρατείας τῆς κατὰ θάλασσαν, ἤθελε παρακωλύσει ἴσως τὴν ἐπιστράτευσιν καὶ παραβλάψει τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν ἡ ἐπιστράτευσις. Συναισθανόμενος ὅμως ἀφ’ ἑτέρου, ὅτι εἶναι ἄδικον νὰ καλέσῃ ὅλους τοὺς μέχρι τοῦδε ἀπαλλαγέντας, ἐνεθυμήθην, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, καὶ εἶδον τοιαύτην ἀπόφασιν αὐτοῦ ἔν τινι ἐφημερίδι δι’ ἐγκυκλίου του νὰ θεωρήσῃ ἀπηλλαγμένους τῆς ὑποχρεώσεως πρὸς ἐπιστράτευσιν ἐκείνους, οἵτινες ἠδύναντο νὰ ὑποβάλωσι λόγους ἀναγεγραμμένους ὑπὸ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 33 ἐδαφίου ά καὶ βʹ τοῦ Νόμου. Κατὰ συνέπειαν τούτου πολλοὶ ἔχοντες τοιαύτην ὑποχρέωσιν προσῆλθον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ ἐζήτησαν νὰ πληροφορηθῶσι περὶ τῆς ἐννοίας, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἡ ἐγκύκλιος, καὶ ὑποβάλωσι τὰ δικαιολογητικὰ αὐτῶν ἔγγραφα, ὅπως ταχέως τοὺς ἀπαλλάξωσι. Μεταξὺ ὅμως αὐτῶν προσῆλθόν τινες, οἵτινες ὑπάγονται εἰς τὴν ἀπαλλαγὴν, καὶ ἐν τούτοις διαμένουσιν εἰσέτι παρὰ τὴν διάταξιν τῆς παραγράφου βʹ τοῦ ἄρθρου 33. Ἰδοὺ ἡ διάταξις τὶ λέγει (ἀναγινώσκει)· Τὸ Ὑπουργεῖον διέταξεν αὐτοὺς νὰ προσάξωσι τὴν ἀπόφασιν, τὴν βεβαιοῦσαν τὴν ἡλικίαν τῶν πατέρων ἢ τὴν ἀνικανότητα αὐτῶν. Ἐν τούτοις τὸ ἄρθρον αὐτὸ κατ’ ἐμὴν κρίσιν ἡ βʹ αὕτη παράγραφος τοῦ ἐδαφίου τούτου ἔχει καταργηθῆ διὰ διατάξεως τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ ΑΛΓʹ Νόμου, ἥτις δίδει εὐρύτερον κύκλον εἰς τὰς ἐγγεγραμμένας διατάξεις, καὶ δι’ αὐτῆς ἀπαλλάσσονται τῆς ὑποχρεώσεως οἱ μονογενεῖς ἀσχέτως τῆς ἀνικανότητος τοῦ πατρὸς ἢ τῆς μεγάλης ἡλικίας αὐτοῦ. Νομίζω, ὅτι μετὰ τὴν διάταξιν ταύτην τὸ ἐδάφιον τὸ τελευταῖον τοῦ ἐδαφίου βʹ τοῦ ἄρθρου 33 δὲν ἔχει χώραν. Ἐν τούτοις ὁ Ὑπουργὸς ζητεῖ ἔγγραφα βεβαιοῦντα τὴν ἀνικανότητα τοῦ πατρὸς ἢ τὴν μεγάλην ἡλικίαν αὐτοῦ. Κατ’ ἐμὴν πεποίθησιν μετὰ τὴν διάταξιν ἐκείνην ἡ ἐγκύκλιος δὲν ἔχει λόγον. Ἐπιθυμῶ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὅστις κατὰ δυστυχίαν δὲν ἦναι παρὼν, ὅτι ὀφείλει νὰ δηλώσῃ ἡμῖν τὶ ἐννοεῖ ἐπὶ τοῦ προκειμένου νόμου· ἀμφισβητεῖται ἡ ἰσχὺς τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ ΑΛΓʹ Νόμου καὶ ἑπομένως ἐπανερχόμεθα εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου; Αὐτήν, κύριε Πρόεδρε, τὴν ἐπερώτησίν μου παρακαλῶ νὰ ὑποβάλητε εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν. (Γίνονται δεκτὰ κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια). Εἰς πρώτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ περιορισμοῦ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας τῶν ἐν Αἰγύπτῳ δικαστικῶν Ἀρχῶν. Εἰς τρίτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως 60 χιλιάδων δραχμῶν ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1885. Εἰς τρίτην συζήτησιν τὸ περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1885 ἐκ δραχμῶν 40,285. Εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1885 ἐκ δραχμῶν 220,000.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως περὶ ἐργολαβίας τῆς διαχειρίσεως καὶ πωλήσεως τοῦ πετρελαίου κλπ. καὶ περὶ καλλιεργείας τῶν ἁλυκῶν τοῦ Κράτους.

§68Ι. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ ὑπὸ συζήτησιν σύμβασις περιέχει διάταξίν τινα, τὴν περὶ προμηθείας τοῦ πετρελαίου ὑπὸ τῶν ἐργολάβων, ἥτις διάταξις δύναται νὰ ἀνοίξῃ θύραν, διὰ τῆς ὁποίας νὰ διολισθαίνῃ λαθρεμπορικῶς ἐν ἀγνοίᾳ καὶ αὐτὴν τὴν προσοχὴν τῶν ἐργολάβων ποσὸν οὐκ εὐκαταφρόνητον πετρελαίου καὶ νὰ πωλῆται πρὸς βλάβην μεγίστην τοῦ μονοπωλίου τοῦ πετρελαίου. Δὲν ἀμφισβητῶ τὸ ἀξιότιμον τῶν κ. ἐργολάβων, δὲν ἔχω λόγον ὅπως ἀμφισβητήσω τὴν τιμιότητα αὐτῶν· ἀλλὰ κατὰ τὸ ἀρχαῖον λόγιον: «Μέμνησο ἀπιστεῖν, ἄρθρα ταῦτα τῶν φρενῶν». Καὶ ἐπιτρέπεται ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ δυσπιστία, διότι ὅ,τι δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ πράξωσιν ἄνθρωποι λίαν ἔντιμοι, δύνανται νὰ πράξωσιν αὐτὸ οἱ ὑπάλληλοι αὐτῶν, καὶ τοιουτοτρόπως ἐπέρχεται τὸ κακὸν, τοῦ Δημοσίου ἀδικουμένου, ἀδικουμένων καὶ αὐτῶν τῶν ἐργολάβων. Ὑπάρχει δὲ δευτέρα ἐν τῇ συμβάσει διάταξις ἀπάδουσα πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, ἡ διάταξις, ἥτις παραδέχεται, ὅτι δύνανται οἱ ἐργολάβοι νὰ παραχωρήσωσιν αὐτὴν τὴν διαχείρισιν τοῦ πετρελαίου καὶ τῶν ἄλλων εἰδῶν τοῦ μονοπωλίου εἰς Ἑταιρίαν ἀνώνυμον. Ἡ δὲ δευτέρα διάταξις τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἔχει, κύριε Πρόεδρε, τὶ τὸ ὕποπτον καὶ ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔθεσε τὴν ὑπογραφήν του εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συνετάχθη ἐπιπολαίως καὶ ἀπερισκέπτως. Τὸ ὕποπτον συνίσταται εἰς τοῦτο, ὅτι μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου δύνανται ἄπιστοι φίλοι ἢ ἄπιστοι ὑπάλληλοι νὰ προσέλθωσιν εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τοῦ ἐργολάβου, ὑποσχόμενοι τὴν ἐπικύρωσιν τῆς συμβάσεως ἀντὶ ὠφελημάτων, καὶ ἂν τυχὸν ἤθελεν ἐπικυρωθῆ ἡ σύμβασις, τότε νὰ ὠφεληθῶσιν ἐπὶ προσβολῇ τῆς ὑπολήψεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§69ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν μοῦ ἐξηγεῖτε τὴν ἔννοιαν καθαρώτερα;

§70ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐπειδὴ δὲν κυροῦται οὔτε ἀκυροῦται ἡ σύμβασις, ἀλλ’ ἀφίνεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ κυρώσῃ ἢ μὴ, κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ, ἐν ἀγνοίᾳ βεβαίως ὑμῶν, κύριε Πρωθυπουργὲ, δύνανται νὰ ἔλθωσιν εἰς διαπραγματεύσεις ἄπιστοι φίλοι ἢ ὑπάλληλοι καὶ νὰ λέγωσιν, ὅτι ἐπικυροῦται ἡ σύμβασις, ἐὰν ἔχωμεν τὰς ὠφελείας μας; πρᾶγμα, ὅπερ ἀπεύχεται πᾶς τις ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, διότι μεγάλως οὕτως ἤθελε προσβληθῆ ἡ ὑπόληψις τῆς Κυβερνήσεως. Νομίζω ὅτι εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον περιῆλθον τὰ τῆς συμβάσεως αὐτῆς, πρέπει νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα διὰ τοῦ ναὶ ναί, οὐ οὐ. Τὰς παρατηρήσεις ταύτας εἶχον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν ἐκτίμησιν καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς.

§71Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπὶ δύο ἄρθρων τῆς συμβάσεως θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ὑποβάλω παρατηρήσεις τινὰς, μολονότι πέποιθα, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν θὰ ἐγκρίνῃ τὴν σύμβασιν ὅπως συνωμολογήθη μετὰ τῶν τριῶν ἐργολάβων. Ἐπειδὴ ὅμως ἡ σύμβασις αὕτη δύναται νὰ χρησιμεύσῃ δυνάμει τοῦ 2 ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου εἰς συνομολόγησιν συμβάσεως μετ’ ἄλλων καὶ ἐπὶ ὅροις κρείττοσι, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ καταστήσω γνωστὴν τὴν γνώμην μου ἐπὶ δύο ἄρθρων τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως, θέλω δ’ ἀποφύγει νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων, ἅς τινες τῶν προαγορευσάντων ὑπέβαλον καὶ ὧν ἡ ὀρθότης κατεδείχθη ἀρκούντως. Τὸ ἄρθρον 7 τῆς συμβάσεως κανονίζει τὰς ἀμοιβὰς, τὰς ὁποίας θὰ λαμβάνουν οἱ ἐργολάβοι διὰ τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας καὶ δαπάνας αὐτῶν διὰ τὰ δύο εἴδη, τὰ παιγνιόχαρτα καὶ τὰ πετρέλαια. Αἱ ἀμοιβαὶ αὗται προσδιορίζονται κατὰ τρόπον, ὅστις νομίζω ὅτι δύναται ν’ ἀποβῇ ἀδίκως ἐπιζήμιος εἰς τὸ Δημόσιον καὶ ἀδίκως ἐπικερδὴς εἰς τοὺς ἐργολάβους. Λέγει τὸ ἄρθρον 7 ἐν ἀρχῇ ὡς πρὸς τὰς ἀμοιβὰς διὰ τὰ παιγνιόχαρτα, ὅτι οἱ ἐργολάβοι θὰ λαμβάνωσιν ἐπὶ τοῦ ἀντιτίμου, εἰς ὃ θὰ πωλῶνται τὰ παιγνιόχαρτα, 3% δι’ ἔξοδα μεταφορᾶς, διαχειρίσεως καὶ πωλήσεως αὐτῶν. Κατὰ τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἡ ἀμοιβὴ τῶν ἐργολάβων αὐξάνει, καθ’ ὅσον αὐξάνει καὶ ἡ τιμὴ τῶν παιγνιοχάρτων. Ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι τὸ Κράτος λόγῳ ἀναγκῶν ηὔξησε βραδύτερον τὴν τιμὴν τῶν παιγνιοχάρτων, θ’ αὐξήσῃ ἀναλόγως καὶ ἡ ἀμοιβὴ τῶν ἐργολάβων· ἀλλὰ τοιαύτη αὔξησις καὶ διὰ τοὺς ἐργολάβους εἶναι ἀδικαιολόγητος· οὐδεμία ὑπάρχει σχέσις μεταξὺ τῶν λόγων, οἵτινες ὑπαγορεύουν εἰς τὸ Κράτος τὴν αὔξησιν τῆς τιμῆς τῶν παιγνιοχάρτων, καὶ τῆς ἀμοιβῆς τῶν ἐργολάβων· αἱ δαπάναι καὶ αἱ ὑπηρεσίαι αὐτῶν τιμῶνται ὡς καὶ πρὶν καὶ οὐδόλως αὐξάνουν, διότι τὸ Κράτος ηὔξησε τὴν τιμὴν τῶν παιγνιοχάρτων· ἂν οἱ ἐργολάβοι ἀποζημιῶνται σήμερον μὲ τὸ 3% ἐπὶ τῆς σημερινῆς τιμῆς τῶν παιγνιοχάρτων, θ’ ἀποζημιῶνται πιθανώτατα καὶ ἂν μετὰ ἕνα μῆνα τὸ Δημόσιον αὐξήσῃ τὴν τιμὴν αὐτῶν, καὶ οὐδεμία ἀνάγκη ὑπάρχει ν’ αὐξήσῃ ἐν τοιαύτῃ περιστάσει καὶ ἡ ἀμοιβὴ αὐτῶν. Ἐπίσης ἐπὶ τοῦ πετρελαίου τὸ ἄρθρον 7 ὁρίζει ὅτι διὰ τὴν φροντίδα τῆς ἀγορᾶς, μεταφορᾶς καὶ πωλήσεως αὐτοῦ οἱ ἐργολάβοι λαμβάνουσιν 1½% ἐπὶ τοῦ ἀντιτίμου εἰς ὃ πωλεῖται τὸ πετρέλαιον. Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ βάσις, ἐφ’ ᾗ λαμβάνεται τὸ ἓν καὶ ἥμισυ ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν, εἶναι ἡ τιμὴ, ἡ ἑκάστοτε ὁριζομένη διὰ τὸ πετρέλαιον. Δὲν ἐξετάζω ἐὰν τὸ 1 καὶ ½ τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῆς τιμῆς, ἣν ἔχει σήμερον τὸ πετρέλαιον εἶναι ἡ δικαία ἀμοιβή· ἀλλ’ ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι σήμερον τὸ 1½% εἶναι δικαία ἀμοιβὴ τῶν ἐργολάβων, μετὰ τὴν αὔξησιν τῆς τιμῆς τοῦ πετρελαίου, εἴτε ἕνεκα τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, εἴτε ἕνεκα ἄλλης δημοσίας ἀνάγκης, αὔξησιν ἥτις ἤθελε τυχὸν ἐπέλθει μετά τινα καιρὸν, διὰ ποῖον λόγον τὸ 1 καὶ ½ τοῖς ἑκατὸν νὰ παρακολουθήσῃ τὴν αὔξησιν αὐτὴν τῆς τιμῆς τοῦ πετρελαίου καὶ διὰ ποῖον λόγον ν’ αὐξήσῃ ἡ ἀμοιβὴ τῶν ἐργολάβων; Ἐὰν σήμερον π. χ. ἀντιστοιχῇ πρὸς 10 λεπτὰ ἡ ἀμοιβὴ αὕτη, διατί νὰ γίνῃ μετά τινα καιρὸν 15; Μήπως πληρώνουν αὐτοὶ τὴν διαφορὰν ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ συναλλάγματος; οὐχί· ἡ τιμὴ τοῦ συναλλάγματος ἐμπεριέχεται ἑκάστοτε ἐντὸς τῆς τιμῆς τοῦ πετρελαίου, τὴν ὁποίαν πληρώνει εἰς τοὺς ἐργολάβους τὸ Δημόσιον. Ἐπίσης ἐὰν θελήσωμεν αὔριον ν’ αὐξήσωμεν τὸν φόρον ἑπομένως τὴν τιμὴν τοῦ πετρελαίου, αὐτὸ δὲν δικαιολογεῖ αὔξησιν καὶ ὑπὲρ τῶν ἐργολάβων. Τὰ ἔξοδα τῶν ἐργολάβων μένουν τὰ αὐτὰ καὶ εἶναι ἄσχετα πρὸς τὴν αὔξησιν τῆς τιμῆς τοῦ πετρελαίου. Ἐπίσης ἐν τῷ τρίτῳ ἐδαφίῳ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου ὁρίζεται ὑπὲρ τῶν ἐργολάβων ἓν καὶ ἓν τέταρτον τοῖς ἑκατὸν, πάλιν ἐπὶ τῆς τιμῆς εἰς ἣν θὰ πωλῆται τὸ πετρέλαιον ἑκάστοτε, διὰ φύραν κατὰ τὴν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ μεταφορὰν καὶ ἀποθήκευσιν ἐν ταῖς κεντρικαῖς ἀποθήκαις. Ἡ ἀποζημίωσις αὐτὴ εἶναι διάφορος τῆς ἀποζημιώσεως λόγῳ φύρας καὶ φθορᾶς τοῦ πετρελαίου κατὰ τὴν μετακόμισιν ἐκ τῶν κεντρικῶν μέχρι τῆς πωλήσεως ἐν ταῖς εἰδικαῖς ἀποθήκαις, καὶ ἥτις ἀποζημίωσις εἶναι 1% ἐπὶ τῆς τιμῆς τῆς πωλήσεως τοῦ πετρελαίου. Ἐπὶ τῆς φύρας αὐτῆς ἐννοῶ, ὅτι εἶναι δίκαιον τὸ 1% νὰ ὁρίζηται ἐπὶ τῆς τιμῆς τῆς πωλήσεως καὶ νὰ συναυξάνῃ μετ’ αὐτῆς ἑκάστοτε, διότι οἱ ἐργολάβοι, παραλαβόντες τὸ πετρέλαιον ἐκ τῆς γενικῆς ἀποθήκης, ἐπλήρωσαν τὴν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ὡρισμένην τιμὴν καὶ ἡ φύρα καὶ φθορὰ ἔκτοτε τοῦ πετρελαίου στερεῖ αὐτοὺς μέρους τοῦ ἀντιτίμου, ὅπερ κατέβαλον τῷ Δημοσίῳ. Ἀλλὰ δὲν ἔχει οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου τρίτου, καθ’ ὃ πρόκειται περὶ φύρας κατὰ τὴν μεταφορὰν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ κατὰ τὴν ἀποθήκευσιν ἐν ταῖς κεντρικαῖς ἀποθήκαις, διότι μέχρις ἐκείνης τῆς στιγμῆς τὸ πετρέλαιον ἐπληρώθη εἰς τὴν ἀγοραίαν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ τιμὴν μέχρι τῆς ἀποθηκεύσεως ἐν ταῖς κεντρικαῖς ἀποθήκαις. Ἀλλ’ ἔστω, παραδέχομαι ὅτι ἡ φύρα τοῦ 1½% καλῶς ὡρίσθη ἐπὶ τῆς σημερινῆς τιμῆς, τῆς ἐν τῷ ἐσωτερικῷ πωλήσεως τοῦ πετρελαίου· δὲν εὑρίσκω ὅμως ποσῶς δίκαιον ν’ αὐξάνῃ ἡ ἀποζημίωσις τῶν ἐργολάβων, ἐφ’ ὅσον αὐξάνει ἡ τιμὴ τῆς πωλήσεως τοῦ πετρελαίου, εἴτε ἡ αὔξησις αὕτη θὰ ἐπέλθῃ λόγῳ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ συναλλάγματος, εἴτε λόγῳ αὐξήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ πετρελαίου κατὰ τὴν πενταετίαν. Ἐλάττωσιν τῆς τιμῆς δὲν πρέπει νὰ περιμένωμεν· ἑπομένως οἱ ἐργολάβοι δὲν κινδυνεύουσι νὰ ζημιωθῶσι. Λοιπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ἐὰν εὑρίσκῃ δικαίας τὰς παρατηρήσεις μου ταύτας, καὶ νὰ μὴ παραχωρήσῃ τὸ κέρδος τοῦτο εἰς τοὺς ἐργολάβους, τὸ ἐκ τῆς αὐξήσεως ἐν τῷ μέλλοντι τῆς τιμῆς τοῦ πετρελαίου, διότι τοῦτο ἀποβαίνει πρὸς ζημίαν τοῦ Δημοσίου καὶ πρὸς ἄδικον ὄφελος τῶν ἐργολάβων. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 τῆς συμβάσεως, τὸ ὁποῖον σκοπεῖ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἀκριβῆ βεβαίωσιν τοῦ ποσοῦ καὶ τοῦ ποιοῦ τοῦ πετρελαίου, ἐπιθυμῶ νὰ ζητήσω τινὰς ἐξηγήσεις. Τὸ ἄρθρον λέγει ἐν τῷ τελευταίῳ ἐδαφίῳ: «Ἡ ἐξέλεγξις τῆς ποιότητος θὰ γίνεται συμφώνως πρὸς τὰ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν κανονισθησόμενα. Ἂν ἐκ τοῦ οὕτω προμηθευομένου πετρελαίου πλέον τῶν τριῶν κιβωτίων ἐπὶ τοῖς χιλίοις διαφέρωσι τοῦ δείγματος, οἱ ἐργολάβοι ὑποχρεοῦνται εἰς πληρωμὴν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ποινικῆς ῥήτρας δραχμῶν δύο κατὰ κιβώτιον, ἐπιβαλλομένην ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἄνευ δικαστικῆς παρεμβάσεως.» Δὲν λέγει τὸ ἄρθρον τὶ θὰ γίνωσιν αὐτὰ τὰ κιβώτια, ἐπὶ τῶν ὁποίων εὑρέθησαν πλέον τῶν τριῶν ἐπὶ τοῖς χιλίοις οὐχὶ σύμφωνα πρὸς τὸ δεῖγμα τὸ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν κατατεθειμένον. Ὑποθέτω, ὅτι τοιαῦτα εἶνε πολλὰ κιβώτια· δυνατὸν νὰ εἶνε καὶ 50% καὶ πλέον. Τί θὰ γίνωσι; θὰ τεθῶσιν εἰς κυκλοφορίαν; θὰ παραδοθῶσιν εἰς δημοσίαν κατανάλωσιν; ἢ τί ἄλλο θὰ γίνωσιν; Μὴ ἄρά γε ἀφοῦ ἐπληρώθη ἡ ποινὴ τῶν δύο δραχμῶν, θ’ ἀφαιρεθῶσιν ἐκ τῆς καταναλώσεως καὶ θὰ μείνωσιν εἰς βάρος τῶν ἐργολάβων; Ἀλλὰ τότε τί θὰ γίνῃ τοῦτο εἰς χεῖρας τῶν ἐργολάβων, ἂν δὲν εἶνε μάλιστα ἐντελῶς ἄχρηστον πρὸς κατανάλωσιν; Ἂν ἡ ποιότης αὐτῶν εἶνε λίαν εὐτελής, τὸ πρόστιμον τῶν δύο δραχμῶν κατὰ κιβώτιον, δηλαδὴ κατὰ 29 ὀκάδας, εἶνε ἀνάξιον λόγου, ἂν πρόκειται νὰ δοθῶσιν εἰς τὴν κατανάλωσιν, καὶ κακῆς πίστεως ἐργολάβοι θὰ ἠδύναντο νὰ ὠφεληθῶσιν ἐκ τῆς διατάξεως αὐτῆς. Ἐκτὸς τούτου θεωρῶ, ὅτι ἐν τῷ τετάρτῳ ἐδαφίῳ, ἔνθα ζητεῖται ἡ βεβαίωσις καὶ πιστοποίησις τῆς τιμῆς τοῦ ἀγορασθέντος πετρελαίου, ὑπάρχει σύγχυσις μεταξὺ τῶν διαφόρων προσώπων. Παρὰ τοῦ πωλητοῦ πρέπει ν’ ἀπαιτῶμεν νὰ πιστοποιῇ ἑκάστοτε τὴν τιμὴν, εἰς ἣν ἐπώλησε δεδομένον φορτίον πετρελαίου, παρὰ δὲ τοῦ Χρηματιστηρίου καὶ τοῦ Προξενείου τὴν τρέχουσαν κατὰ τὴν αὐτὴν ἐποχὴν τιμὴν καὶ οὐχὶ τὴν τιμὴν, εἰς ἣν ἐπώλησεν ἀληθῶς ὁ πωλητὴς καὶ τὴν ὁποίαν ἀγνοοῦσι. Νομίζω, ὅτι οὕτω δυνάμεθα νὰ ἐξαγάγωμεν ποία εἶνε ἡ ἀληθὴς τιμή.

§72ΜΑΥΡΟΚΕΦΑΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας, ὅσον ἀφορᾷ τὰ κιβώτια δὲν εἶνε ἀκριβής· ἡ ἔννοια τῆς συμβάσεως εἶνε, ἂν 3% εὑρεθῶσι διαφέροντα τὴν ποιότητα, τότε τὸ ποσὸν ἀποκλείεται ὁλόκληρον. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὸ ἄρθρον 1).

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται). Προκειμένου νὰ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον κυρώνει τὴν σύμβασιν, ὀφείλω νὰ ὑποβάλω τὰς τροπολογίας, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν τυπωμέναι καὶ διανεμημέναι ἐπὶ τῆς συμβάσεως, διότι ἡ Βουλὴ πρέπει ν’ ἀποφανθῇ ἐπ’ αὐτῶν πρὸ τῆς ἀποφάσεώς της ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασιν.

§74ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἂν αἱ τροπολογίαι ἀφορῶσι τὰς διατάξεις τῆς συμβάσεως, δὲν δύνανται νὰ τεθῶσιν εἰς ψηφοφορίαν τροπολογίαι δύνανται νὰ προταθῶσιν ἐπὶ τοῦ κειμένου τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἡ σύμβασις συντελεῖται τῇ θελήσει δύω, τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ μετ’ αὐτοῦ συναλλαξαμένου. Ἄν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ τροποποιήσῃ τὴν σύμβασιν, δὲν ἀρκεῖ ἡ θέλησις τῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ θελήσῃ καὶ ὁ συναλλαξάμενος, διότι ἄλλως ἡ σύμβασις μένει ἄκυρος. Λοιπὸν οἱ θέλοντες νὰ προτείνωσι τροπολογίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τῆς συμβάσεως νομίζω, ὅτι φυσικὸν εἶνε νὰ ψηφίσωσιν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται νὰ κυρωθῇ τὸ ἄρθρον, δι’ οὗ ἐπικυροῦται ἡ σύμβασις.

§76ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τότε πρέπει νὰ προταθῶσιν αἱ τροπολογίαι ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἄρθρον πρόσθετον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἐπιτρέπηται ἡ κύρωσις ὑπὸ αὐτὸν τὸν ὅρον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶνε ἤδη δῆλον, ὅτι οἱ μετὰ τοῦ Δημοσίου συναλλαξάμενοι δὲν παραδέχονται ἄλλας παραχωρήσεις εἰμὴ ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἐδήλωσαν διὰ τῶν τριῶν δηλώσεών των, ἕπεται ὅτι, ἂν τεθῇ ὁ ὅρος διὰ τὴν κύρωσιν, εἶνε τὸ αὐτὸ ὡς ν’ ἀποῤῥιφθῇ ἡ σύμβασις. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἀνεγνώσθη, ὡς καὶ τὸ 3).

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἤδη τὸ σύνολον.

§78Θ. ΜΑΡΓΕΛΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα). (Γίνεται δεκτὸν τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§79ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Μετὰ τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ βλέπω, ὅτι ἡ προσθήκη εἰς τὸ ἄρθρον 33 τῆς συμβάσεως, ἣν ἐπρότεινα καὶ ἥτις ἀπέβλεπεν εἰς τὰς μὴ καλλιεργουμένας ἁλυκὰς, δὲν εἰμπορεῖ νὰ συμπεριληφθῇ εἰς τὴν σύμβασιν· καὶ ὅμως τοιαύτη πρόνοια ὑπάρχει εἰς τὸν ψηφισθέντα Προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, διότι εἰς τὸ ἄρθρον 9 τοῦ ΙΓʹ κεφαλαίου ἀναγράφεται ποσὸν 20 χιλιάδων δραχμῶν διὰ διατήρησιν τῶν μὴ καλλιεργουμένων ἁλυκῶν. Ἑπομένως παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ἵνα μὴ ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως καλλιεργείας καὶ ἐπισκευῆς καταστραφῶσιν αἱ ἁλυκαὶ ἐν γένει καὶ κατ’ ἐξοχὴν αἱ τῆς Λευκάδος, αἵτινες πρὸ πάσης ἄλλης ἔχουν τοιαύτην ἀνάγκην συντηρήσεως.

§80ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα, μάλιστα. (Γίνονται δεκτὰ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τ’ ἀκόλουθα νομοσχέδια. ά. Τὸ περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεών τινων τοῦ ΑΣΝΖʹ νόμου τῆς 26 Ἰουλίου 1885 περὶ φυλακῶν ἐν γένει καὶ διοικήσεως αὐτῶν. βʹ. Τὸ περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ ἀπὸ 2 Φεβρουαρίου 1878 ΧΠΗʹ νόμου).

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διορθώσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ΑΣΛΣΤʹ νόμου.

§82ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καὶ ἰδιαιτέρως σᾶς εἶπον, ὅτι μερικοὶ ἐκ τῶν ὑπαξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὸν βαθμὸν τοῦ λοχίου ἢ ἐπιλοχίου, ἔχουσι περισσότερον ἀπὸ δέκα ἔτη ὑπαξιωματικοί, εἰς δὲ τὸν στρατὸν ἔχουν πολλὰ ἔτη, ἔκαμον δὲ διακοπὴν ὀλιγωτέραν τῶν ἓξ μηνῶν. Δὲν εἶνε δίκαιον αὐτοὶ νὰ μὴ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν εἰς αὐτὸν τὸν εὐεργητικὸν νόμον, διότι εἶνε, νομίζω, ἐκ τῶν χρησιμωτέρων ἀνδρῶν. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶνε πολλοὶ αὐτοί, ἀλλ’ εἶνε ἀνάγκη καὶ δίκαιον νὰ γίνῃ.

§83Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§84ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Μαζῇ μὲ τὴν διόρθωσιν τοῦ λάθους, ὅπερ μνημονεύει ὁ ὑπὸ συζήτησιν νόμος, ἠμπορεῖ νὰ διορθωθῇ δι’ ἑνὸς ἄρθρου ἐν τῷ ἰδίῳ νόμῳ καὶ ἡ ἔλλειψις, περὶ ἧς ὡμίλησα ἐγώ· διότι εἶναι, φρονῶ, μία ἔλλειψις τοῦ νόμου, διὰ τὴν ἀπουσίαν δύω μηνῶν νὰ θεωρηθῇ παραγραφή τὸ ἐννοῶ, ὅταν λείψῃ ἔτη, διότι τότε ἠμπορεῖ νὰ λησμονήσῃ τὴν ὑπηρεσίαν. Εἷς ἔλειψε τρεῖς μῆνας, καὶ ἐν τοσούτῳ ἔκτοτε ἔχει συναπτὰ ἔτη ἐννέα· αὐτὸς ἦτον εἰς κατάστασιν νὰ διδάξῃ καλλίτερα ἀπὸ ὅ,τι ἐδίδαξαν οἱ ἄλλοι, οὓς ἐπροβιβάσατε, ἀφοῦ εἶναι 15 ἔτη ὑπαξιωματικὸς καὶ νέος ἄνθρωπος ἀκμαῖος. Ὥστε νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ προσθέσωμεν ἓν ἄρθρον, νὰ διορθώσωμεν τὴν ἔλλειψιν, ἡ ὁποία ἔγινεν εἰς τὸν νόμον ἐκεῖνον.

§85ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐκ παρομοίας ἀφετηρίας καὶ ἐγὼ ὁρμώμενος, ὑποβάλλω νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ζητῶ τὴν ἐξομοίωσιν τοῦ στρατοῦ τῆς θαλάσσης μὲ τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς. Καθὼς οἱ ὑπαξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς προάγονται εἰς ἀξιωματικούς, οὕτω καὶ οἱ ὑπαξιωματικοὶ τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ νὰ προάγωνται ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους καὶ τὰς αὐτὰς συνθήκας, διότι εἶναι ὑπαξιωματικοὶ 17 ἔτη κελευσταί. Λοιπὸν ποίαν ἱκανοποίησιν θὰ λάβουν αὐτοὶ, ὁποῖον ζῆλον θὰ ἔχουν, ὅτε οἱ πρὸ τριῶν ἐτῶν καταταχθέντες εἶναι κελευσταί; καὶ μάλιστα καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὴν τελευταίαν του ἐπίσκεψιν εἰς τὸν Ναύσταθμον ἐδικαίωσε τὴν γνώμην αὐτὴν καὶ εἶπεν, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ἐξομοιωθοῦν.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ περὶ ἐπιβολῆς δημοτικοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῶν μὴ τελωνιζομένων ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου).

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται).

§88ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀπεδέχθην, κύριοι, τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Καλογεροπούλου ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1, διότι ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι νὰ ἐπαναφέρωμεν τὸ πρὸ τοῦ νόμου τῆς 19 Ἀπριλίου 1884 καθεστὼς καὶ ὡς πρὸς τὴν δημοτικὴν φορολογίαν, καὶ ὅ,τι ἐλάμβανον οἱ Δῆμοι μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐκ τῶν ἐμπορευμάτων καὶ τῶν ὠνίων ὡς δασμὸν δημοτικόν, αὐτὸ τοῦτο δυνάμει τοῦ παρόντος νόμου θὰ λαμβάνωσι καὶ ἐφεξῆς, καταργουμένης τῆς ἐναντίας διατάξεως, ἥτις ὑπάρχει εἰς τὸν νόμον τοῦ 1884, τὸν κυρώσαντα τὸ νέον Δασμολόγιον, καὶ διὰ τοῦτο ἐδέχθην τὴν τροπολογίαν.

§89Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν ἐξήγησιν κρίνω ἀναγκαίαν. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Πατρῶν κ. Τσερτίδης ὑπέβαλε τροπολογίαν εἰς τὴν βʹ παράγραφον τοῦ 1 ἄρθρου, καὶ εἰς τὴν αʹ δὲ παράγραφον τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου ἑτέραν τροπολογίαν. Ἕνεκα τῶν τροπολογιῶν τούτων μία ἐξήγησις καθίσταται ἀναγκαία, διότι πρόκειται ὁ κατὰ Ἰανουάριον ψηφισθεὶς νόμος περὶ ἐπιβολῆς δημοτικοῦ δασμοῦ, ὑπερβαίνοντος τὸ δεκατημόριον τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους, νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς τὰ ἀτελῆ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐν τούτοις ἐδήλωσεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου πρόκειται νὰ ἐπανέλθῃ τὸ μέχρι τοῦ Νόμου τοῦ 1884 καθεστώς. Ἡ τροπολογία εἰς τὴν αʹ § τοῦ 1 ἄρθρου, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Τσερτίδης, ἂν γίνῃ δεκτή, βεβαίως θὰ μεταβάλῃ τὸ πρώην καθεστώς· διότι, ἐνῷ πρὶν ἐπληρώνετο δημοτικὸς φόρος 2% ἐπὶ τῆς ἀξίας, τώρα θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ πληρωθῶσι 3%, ἀφοῦ τὸ δεκατημόριον ἐπὶ τῶν ἀτελῶν θὰ ἐπιβληθῇ ἐπὶ τῇ βάσει ὑποτιθεμένου εἰσαγωγικοῦ τέλους πρὸς 15% ἐπὶ τῆς ἀξίας κατὰ τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νόμου περὶ Δασμολογίου, δύο δὲ τοιαῦτα δεκατημόρια φέρουσι 3%.

§90ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θά γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Τσερτίδη.

§91ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά. Κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου τοῦ δασμοῦ τούτου ἐξαιροῦνται τὰ εἰς τὸ μονοπώλιον τοῦ Κράτους ἀνήκοντα. Βεβαίως θὰ περιληφθῶσι καὶ ὅσα ἀναφέρει ὁ νόμος περὶ τελωνιακοῦ Δασμολογίου ἐν ἄρθροις 13 καὶ 14, καὶ τὰ ὁποῖα ἐξαιροῦνται λόγῳ τῶν εἰσαγόντων προσώπων, καὶ τὰ πράγματα τὰ ὁποῖα εἰσάγει ὁ Βασιλεὺς ἢ οἱ Πρέσβεις καὶ τ’ ἄλλα πρόσωπα ἢ σωματεῖα, τὰ ἐν τοῖς ἄρθροις ἐκείνοις ἀπαριθμούμενα.

§92ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅ,τι συνέβαινε πρὸ τοῦ 1884, αὐτὸ θὰ συμβαίνῃ καὶ τώρα. Αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἔρχεται νὰ καθιερώσῃ τὸ νομοσχέδιον.

§93ΤΣΕΡΤΙΔΗΣ. Πρέπει καὶ διὰ τὰ ἀτελῆ νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τοὺς Δήμους νὰ αὐξήσωσι τὸν δασμὸν πλέον τοῦ ἑνὸς δεκατημορίου.

§94ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀληθῶς διὰ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἐμνημόνευσα πρὸ ὀλίγου, τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια δικαιοῦνται τὸ ὑπὲρ τῶν Δήμων δεκατημόριον ἐπὶ τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους νὰ τὸ αὐξήσωσι μέχρι δύο δεκατημορίων. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὅμως αὐτοῦ, ὅπερ πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν, δὲν ἔχουσι δικαίωμα νὰ ἐπιβάλλωσι πλέον τοῦ ἑνὸς δεκατημορίου εἰς τὰ διὰ τοῦ νέου Δασμολογίου χαρακτηρισθέντα ὡς ἀτελῆ καὶ οὐδεμία αὔξησις πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ.

§95ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βέβαια.

§96ΤΣΕΡΤΙΔΗΣ. Τότε, ἂν δὲν ἐπιτραπῇ νὰ αὐξήσωμεν καὶ εἰς τὰ ἀτελῆ, θὰ ἔχωσι δύω φορολογικοὺς ὅρους οἱ Δῆμοι, οἱ ὁποῖοι ὑποβάλλονται εἰς αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον.

§97ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ σκοπεῖ νὰ ὑποβάλῃ εἰς δημοτικὴν φορολογίαν τὰ ἀτελῶς εἰσαγόμενα εἰς τὰ τελωνεῖα, καὶ κανονίζει τὴν φορολογίαν τὴν δημοτικὴν εἰς ἓν δεκατημόριον, δὲν θίγει δὲ οὐδεμίαν ἄλλην διάταξιν.

§98ΤΣΕΡΤΙΔΗΣ. Τότε διατί νὰ ἦναι μόνον τὰ ἀτελῆ;

§99ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ὀλίγου εἶπον, ὅτι τὰ ἀπαλλασσόμενα τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους κατὰ τὰ ἄρθρα 13 καὶ 14 τοῦ νόμου περὶ Δασμολογίου δὲν πρέπει νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς δημοτικὸν φόρον. Ἀλλ’ ἀφοῦ κατῆλθον τοῦ βήματος, ὁ σεβαστός μοι βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου κ. Τρικούπης μοὶ παρετήρησεν, ὅτι μὲ τὸ πρώην καθεστὼς οἱ ἐνοικιασταὶ τοῦ δημοτικοῦ φόρου καὶ οἱ εἰσπράκτορες ἀπήτουν παρὰ τῶν προσώπων τῶν ἀπηλλαγμένων δυνάμει τοῦ νόμου φόρον τοιοῦτον, καὶ συνεπῶς ἐγένοντο συχνὰ παράπονα εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐὰν λοιπὸν δὲν ἔχῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀντίῤῥησιν, προτείνω νὰ τεθῇ ἐν τῷ νόμῳ ὁ φραγμὸς, ὅτι τὰ κατὰ τὰ ἄρθρα 13 καὶ 14 τοῦ νόμου περὶ Δασμολογίου ἀπαλλασσόμενα εἰσαγωγικοῦ τέλους δὲν ὑπόκεινται εἰς δημοτικὸν δασμόν.

§100ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐννοῶ νὰ ἐπαναφέρω τὸ καθεστὼς τοῦ νόμου κατὰ τὸ 1884. Ἑπομένως, ἐὰν οἱ ἐνοικιασταὶ ἢ οἱ εἰσπράκτορες ἐζήτουν τοιοῦτον φόρον, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ διορθωθῇ τοῦτο διὰ τοῦ νόμου, διότι οἱ νόμοι λύουν τὴν διαφορὰν αὐτήν.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὅπως ἐτροπολογήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται).

§103ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 2 διεσκευάσθη ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον).

§104ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ, εἴπατε πρὸς τὸν κ. βουλευτὴν ἐκ Χαλκίδος, ὅτι ἡ πρόθεσις ὑμῶν εἶναι νὰ ἐπανέλθητε εἰς τὰ πρώην ἰσχύοντα. Κατὰ τὰ πρώην ἰσχύοντα ἐγεννᾶτο μία δυσκολία, ἣν νομίζω καλὸν νὰ ἄρητε.

§105ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς προστεθῇ, ὅτι αἱ ἀπαλλαγαί, αἱ ἐν τῷ νόμῳ περὶ Δασμολογίου, ἐπεκτείνονται καὶ εἰς τὸν νόμον, ὃν ψηφίζομεν.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε αὐτὸ θὰ γίνῃ 3 ἄρθρον. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 2 ἄρθρον, ὡς διεσκευάσθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τώρα αὐτὸ τὸ ὁποῖον προτείνετε θὰ γίνῃ 3 ἄρθρον. Πῶς θέλετε νὰ τεθῇ;

§107ΤΣΕΡΤΙΔΗΣ. Ἐγὼ εἶχον ὑποβάλει περὶ τούτου τροπολογίαν, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ γίνῃ τοιαύτη ἐξαίρεσις ὡς πρὸς τοὺς Πρέσβεις, διότι κατὰ τὸν νόμον δὲν ἐπιβάλλεται δημοτικὸς δασμὸς, ὥστε δὲν εἶναι ἀναγκαία ἡ προσθήκη.

§108ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἔχει δίκαιον ὁ κ. Βουλευτὴς Πατρῶν. Ἄλλως, ἂς σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά, ὅτι αὐτὸ ἐννοοῦμεν. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 3 καὶ τὸ σύνολον).

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ᾼΛΖʹ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ὁ κ. Κορωναῖος ἔχει ζητήσει τὸν λόγον.

§110Π. ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ εἶνε ὁ θεμέλιος λίθος αὐτοῦ, καὶ ἐπειδὴ κατὰ πρώτην φορὰν συντάσσομεν τοῦτον κατὰ τοὺς κανόνας τῆς στρατιωτικῆς τέχνης, καθῆκον ἐνόμισα νὰ φέρω ἀνάπτυξίν τινα ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου. Ἔκρινα καλὸν προσέτι νὰ πράξω τοῦτο καὶ διὰ τὸν λόγον, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὰς παραμονὰς ἐργασίας ἐκ μέρους τοῦ στρατοῦ, καὶ διότι ἀκόμη δὲν εἶνε μόνον τὸ Ἐθνικὸν συμφέρον, τὸ ὁποῖον σᾶς ἐνδιαφέρει, ἀλλὰ καὶ τὸ προσωπικόν, διότι σήμερον ἔχετε τὰ τέκνα σας μεταξὺ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ. Εἶνε ἀνάγκη ἑπομένως νὰ γνωρίζωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν κάλλιον τὶ νομοθετοῦμεν καὶ πῶς εὑρίσκονται τὰ φίλτατά σας. Εἶπον λοιπὸν καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ εἶνε ὁ θεμέλιος λίθος τῆς συντάξεως αὐτοῦ· ἔχει δὲ δύο σκοπούς· τὸν μὲν, πῶς νὰ παραταχθῇ ἐπιτηδειότερον ἐνώπιον τοῦ ἐχθροῦ καὶ καταπολεμήσῃ αὐτὸν, τὸν δὲ, πῶς νὰ διοικηθῇ καὶ οἰκονομηθῇ κάλλιον ἐν πάσῃ στιγμῇ καὶ ἐν πάσῃ θέσει. Ταῦτα εἶνε ὀλίγοι λόγοι μόνον, καὶ μολαταῦτα ἐμπεριλαμβάνουν πολλὴν ἔννοια· καὶ ἂν ἐνώπιον τοῦ ἐχθροῦ ὁ στρατὸς εἶνε κακῶς ὠργανισμένος, θὰ φέρῃ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν τύχην τῶν Ἐθνῶν· εἶνε δὲ βέβαιον, ὅτι μεταξὺ δύο στρατῶν ἴσων τὸν ἀριθμὸν, τὴν ἄσκησιν καὶ καθ’ ὅλα τὰ λοιπὰ, θὰ νικήσῃ ἐκεῖνος, ὅστις ἔχει τελειότερον ὀργανισμόν. Εὐτυχῶς καὶ εἰς ταῦτα οἱ πρόγονοι ἡμῶν ἔδωκαν τὰ διδάγματα καὶ ἔθεσαν τὰς πρώτας ἀρχὰς, αἵτινες μέχρι τῆς σήμερον ἔμειναν ἀναλλοίωτοι. Αἱ βάσεις αὗται εἶνε ἐκεῖναι, ὧν ἔκαμον χρῆσιν ὁ Μιλτιάδης καὶ Παυσανίας καὶ κατενίκησαν πολυαριθμοτέρους στρατούς. Κατόπιν ὁ Ἐπαμεινώνδας, τελειοποιήσας αὐτὰς, ἐνίκησε τοὺς μέχρι τότε ἀηττήτους Σπαρτιάτας. Εἶτα ὁ Φίλιππος καὶ Ἀλέξανδρος, τελειοποιήσαντες τὴν φάλαγγα τοῦ Ἐπαμεινώνδα, ἐγένοντο κύριοι, ὁ μὲν τῆς γείτονος Εὐρώπης, ὁ δὲ καὶ ὅλης τῆς γνωστῆς ἕως τότε Ἀσίας. Μετ’ αὐτοὺς ἔρχονται οἱ Ῥωμαῖοι, οἱ ὁποῖοι ἐπίσης ἐτελειοποίησαν τὴν φάλαγγα, μετονομάσαντες αὐτὴν λεγεῶνα, καὶ κατεκράτησαν ὅλου τοῦ τότε γνωστοῦ κόσμου. Ἀλλ’ ἔκτοτε καὶ ἀπὸ τῆς πτώσεως τοῦ Ῥωμαϊκοῦ Κράτους, ἐπελθούσης συγχύσεως εἰς τοὺς λαοὺς τῆς Εὐρώπης, οὐδεμία μεταβολὴ ἢ μελέτη ἐγένετο εἰς τὴν στρατιωτικὴν τέχνην. Ἔπρεπε δὲ νὰ γείνωσιν αἱ μεγάλαι ἐπιδρομαὶ τῶν βαρβάρων, διὰ νὰ συνετίσωσι τοὺς λαοὺς τῆς Εὐρώπης καὶ συντάξωσι κάλλιον τοὺς στρατούς των. Κατόπιν ἐπελθούσης καὶ τῆς ἀνακαλύψεως τῆς πυρίτιδος, ἐγένοντο, καὶ τότε μόνον, μεταβολαὶ εἰς τὴν σύνταξιν τῶν στρατῶν. Καὶ διὰ νὰ κατορθώσωσι τοῦτο, κατέφυγον πάλιν εἰς τὰς βάσεις, τὰς ὁποίας οἱ πρόγονοι ἡμῶν ἔθεσαν· ἐβοήθησε δὲ αὐτοὺς εἰς τοῦτο ἡ μικρὸν μετὰ ταῦτα ἐπελθοῦσα ἡμετέρα δυστυχία, ἡ πτῶσις τουτέστι τοῦ Βυζαντίου, ἥτις ἠνάγκασε πολλοὺς τῶν Βυζαντινῶν νὰ καταφύγωσιν εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ ἐκόμισαν μετ’ αὐτῶν καὶ τὴν ἐπιστήμην τὴν Ἑλληνικήν. Ἔκτοτε καὶ μέχρι τῆς σήμερον δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι οὐδεμία ἐπῆλθεν οὐσιώδης μεταβολὴ εἰς τὰς βάσεις τοῦ στρατοῦ. Οἱ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ἀναφανέντες μεγάλοι Στρατηγοί, Γουστάβος Ἀδόλφος τῆς Σουηδίας, Φρειδερῖκος ὁ Μέγας, Ναπολέων καὶ Μόλτκε, οὐδὲν νέον ἀνεκάλυψαν, ἀλλ’ ἐτελειοποίησαν τὰ ὑπάρχοντα. Ἐκ τούτων ὁρμώμενος εἷς νέος συγγραφεύς, τοῦ ὁποίου τὸ σύγγραμμα ἔκαμεν αἴσθησιν εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ ὅστις δὲν εἶνε μακρὰν ἡμῶν, ὑπηρετῶν τὴν Τουρκίαν, ἀνώτερος ἀξιωματικὸς τῆς Πρωσσίας, ὁ Goltz, εἶπεν, ὅτι οὐδὲν νέον εἰς τὸν κόσμον τοῦτον, καὶ δὲν εἶνε παράδοξον, λέγει, νὰ εὑρεθῇ ἄλλος τις Ἀλέξανδρος, Καῖσαρ ἢ Ναπολέων, ὅστις τελειοποιῶν τὰ ὑπάρχοντα νὰ νικήσῃ τοὺς μέχρι τοῦδε ἀηττήτους· διὸ συμβουλεύει τοὺς συμπατριώτας του νὰ ἐνασχολῶνται ἀκαταπαύστως εἰς τὴν τελειοποίησιν τῶν ὑπαρχόντων. Αὐτή, κύριοι, εἶνε ἡ ἱστορία ἐν ὀλίγοις ὅλης τῆς στρατιωτικῆς τέχνης, ἣν ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ διαλάβω, ὅπως ἐννοήσωμεν τὰ κατόπιν. Ἐξ ὅσων εἶπον ἀνωτέρω, ἐξάγεται, ὅτι ἅπαντα τὰ Εὐρωπαϊκὰ Κράτη παρεδέχθησαν τὸν αὐτὸν ὀργανισμὸν εἰς τὰς μεγάλας αὐτοῦ γραμμάς, ἀλλὰ καὶ κατέστησαν πάγιον, μὴ μεταβαλλόμενον εἰμὴ μόνον ἐὰν ἐπέλθῃ μεταβολή τις εἰς τὴν Χώραν, ἢ νέα τις ἀνακάλυψις. Καὶ ὄχι μόνον κατέστησαν αὐτὸν πάγιον, ἀλλὰ καὶ διαγράφουσιν ἐντὸς αὐτοῦ ὅλα τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα δύναται ν’ ἀναπτύξῃ ἓν Κράτος πρὸς πόλεμον· τοῦτο δὲ ὅπως, ὄντων γνωστῶν ἐκ τῶν προτέρων, ὦσιν ἕτοιμα ἵνα κατὰ τὴν στιγμὴν τοῦ πολέμου ἐν βραχεῖ χρόνῳ παρασταθῶσιν ἐνώπιον τοῦ ἐχθροῦ. Ἂς στρέψωμεν ὀλίγον τὰ βλέμματα εἰς τὰ ἡμέτερα. Ἀνὰ πᾶσαν Περίοδον ἢ καὶ ἀνὰ πᾶσαν Σύνοδον γίνεται νέος ὀργανισμός, χωρὶς οὔτε κἂν νὰ εἴπῃ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ ἀναπτύξωμεν· τί δὲ συμβαίνει; ὅταν ἔλθῃ ἡ ἀνάγκη—καὶ τοῦτο μᾶς συνέβη ἤδη δὶς καὶ τώρα τρὶς—συγχυζόμεθα, δὲν ἠξεύρομεν τὶ νὰ πράξωμεν πρῶτον, καὶ πράττομεν ὅλα τὰ σφάλματα, τὰ ὁποῖα ἐπράξαμεν εἰς τὸ παρελθόν, καὶ θὰ ἴδωμεν καὶ ἄλλα, μὴν ἀμφιβάλλετε· καὶ ἀφοῦ δαπανήσωμεν πολλὰ ἑκατομμύρια καὶ τὸ χειρότερον ἀπολέσωμεν καὶ πολλὰς πολυτίμους ζωὰς, ἴσως καὶ περισσοτέρας παρ’ ὅ,τι ἠθέλομεν ἀπολέσει εἰς πόλεμον, μένομεν ἐπὶ τέλους καὶ ἀνέτοιμοι. Ἐὰν λάβωμεν ἕνα ὀργανισμὸν Εὐρωπαϊκοῦ στρατοῦ καὶ ἀντιγράψωμεν αὐτὸν νομίζοντες, ὅτι ὅλοι οἱ ὀργανισμοὶ εἶναι οἱ αὐτοὶ καθ’ ὅλα, θὰ ἀπατηθῶμεν μεγάλως. Ἡ στρατιωτικὴ τέχνη ἔθεσε γενικάς τινας ἀρχὰς μόνον, ἀλλ’ εἰς τὰς λεπτομερείας δὲν ἐπενέβη, ἀφήσασα ἐλεύθερον τὸ στάδιον εἰς ἕκαστον Κράτος νὰ διατάξῃ τὰ τῆς λεπτομερείας κατὰ τὰς ἰδίας αὑτοῦ περιστάσεις. Πρὸς κατανόησιν τούτων θέλω σᾶς φέρει, κύριοι, ἓν παράδειγμα, καὶ ὡς τοιοῦτο ἂς λάβωμεν τὸν ἡμέτερον στρατόν, συγκροτούμενον ἐξ 70,000, μὲ τὸν ἀρχηγὸν αὐτοῦ. Βεβαίως ὁ ἀρχηγὸς δὲν δύναται νὰ συνεννοῆται μὲ τὰς 70 ταύτας χιλιάδας ἀνδρῶν· ἄρα ὑπάρχει ἀνάγκη κατατμήσεως αὐτῶν. Ἡ κατάτμησις αὕτη δύναται νὰ εἶναι εἰς δύο, τρία ἢ τέσσαρα μέρη, ἀλλ’ οὐχὶ περισσότερα, διότι πάλιν ἡ συνεννόησις καθίσταται δύσκολος. Συνήθως ὅμως τοιοῦτος ἀριθμὸς στρατοῦ διαιρεῖται εἰς δύο μέρη, τὰ ὁποῖα καλοῦνται σώματα στρατοῦ, ἐκ 35,000 ἑκάτερον· ἀλλὰ καὶ αἱ 35 αὗται χιλιάδες εἶναι δύσκολον νὰ συνεννοηθῶσι μεθ’ ἑνὸς καὶ μόνου ἀρχηγοῦ, διὸ καὶ αὗται τέμνονται εἰς δύο, καλούμεναι μεραρχίαι· ἐπειδὴ δὲ καὶ αἱ μεραρχίαι περιέχουσι τοσοῦτον ἀριθμὸν ἀνδρῶν, ὥστε καὶ εἰς ταύτας καθίσταται δύσκολος ἡ συνεννόησις μετὰ τοῦ ἀρχηγοῦ των, τέμνονται καὶ αὗται εἰς ταξιαρχίας. Μετὰ τὰς οὐσιωδεστέρας ταύτας διαιρέσεις, διαιρεῖται ἀκολούθως ὁ στρατὸς εἰς Συντάγματα, Τάγματα καὶ οὕτω καθεξῆς μέχρι τῆς ἐνωμοτίας. Ὁ τρόπος οὗτος εὑρέθη ὢν ὁ καταλληλότερος διὰ τὴν παράταξιν ἐν πολέμῳ καὶ διὰ τὴν διοίκησιν καὶ οἰκονομίαν τοῦ στρατοῦ ἐν εἰρήνῃ. Ταῦτα ὡς πρὸς τὰς σταθερὰς βάσεις τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν στρατῶν. Ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀνδρῶν, τῶν συγκροτούντων τὰς διαφόρους μονάδας, δύναται ν’ αὐξομειωθῇ, ἀλλ’ αἱ διαιρέσεις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λείψωσιν. Ἐὰν ὅμως λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸν ἡμέτερον ὑπὸ συζήτησιν ὀργανισμόν, θέλομεν ἴδει, ὅτι ἐλλείπουσιν ἐξ αὐτοῦ αἱ δύο οὐσιωδέστεραι διαιρέσεις, ἡ μεραρχία τουτέστιν καὶ ἡ ταξιαρχία. Θέλει μᾶς εἴπει βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς—διότι τοιαύτην παράλειψιν δὲν ἠδυνάμην νὰ πιστεύσω, ὅτι ἤθελε κάμει—ὅτι τοῦτο προτίθεται νὰ κάμῃ, ἀλλὰ περιέμενε τὴν στιγμὴν τῆς ἐνεργείας νὰ τὸ πράξῃ. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἐνεργείας, ἢ ἡμέρας τινὰς πρὶν, ἢ καὶ ἑβδομάδας, νὰ προβῶμεν εἰς τὴν διαίρεσιν ταύτην ἄνευ σπουδαίας ζημίας τῆς συντάξεως τοῦ στρατοῦ ἡμῶν; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ λάβῃ γνῶσιν τῶν πραγμάτων καὶ τῶν προσώπων, μετὰ τῶν ὁποίων θὰ συνεργασθῇ ὁ ἀρχηγὸς, καὶ θὰ συνεργασθῇ διὰ πόλεμον; Ὁ ἀρχηγὸς πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἐὰν ὅλα τὰ στοιχεῖα, ἐξ ὧν σύγκειται ὁ στρατὸς, ὃν μέλλει νὰ διοικήσῃ, ὑπάρχωσι καὶ εἶναι ἐν καλῇ καταστάσει, διορθώσῃ τὰς ἐλλείψεις, τάξῃ καλῶς, καὶ ἐὰν εἶναι πλησίον τῆς ζώνης, εἰς ἣν εἰκάζεται ὅτι μέλλει νὰ γείνῃ ἐνέργεια, γνωρίσῃ αὐτὴν καλῶς καὶ πολλὰ ἄλλα. Οὕτω πρέπει νὰ γνωρίσῃ τοὺς Διοικητὰς τῶν διαφόρων τμημάτων τοῦ σώματος, τὸ ὁποῖον μέλλει νὰ διοικήσῃ, νὰ συνομιλήσῃ μετ’ αὐτῶν, νὰ γνωρίσῃ καὶ τὸν χαρακτῆρα αὐτῶν, διὰ νὰ μεταχειρισθῇ ἕκαστον κατὰ τὸν χαρακτῆρα καὶ τὴν ἀξίαν του· εἷς εἶναι τολμηρός, τοῦτον θέλει φυλάξει διὰ τὰ τολμηρὰ κινήματα· ἕτερος εἶναι καρτερικὸς, αὐτὸν θὰ ἐκλέξῃ διὰ τοὺς καρτερικοὺς ἀγῶνας. Κατ’ ἐμὲ χρειάζονται πρὸς τοῦτο τοὐλάχιστον ἕξ μῆνες. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐγένετο. Εἶπον ἀνωτέρω, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ τέχνη κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τῶν στρατῶν ἄφησεν ἐλεύθερον τὸ στάδιον εἰς τὰ καθέκαστα, διὰ νὰ σχηματίζωνται κατὰ τὰς περιστάσεις ἑκάστης Χώρας. Αἱ περιστάσεις εἶναι: τὸ κλίμα, τὸ ἔδαφος, τὰ μέσα, ἡ ἱστορία τοῦ τόπου, ἡ ἱστορία ἰδίᾳ τῶν πολέμων αὐτοῦ καὶ τῶν γειτόνων Κρατῶν, αἱ συγκοινωνίαι, ὁ βαθμὸς τοῦ πολιτισμοῦ, καὶ τέλος, κύριοι, ἡ ἐθνικὴ ἰδέα, ἐὰν ὑπάρχῃ τοιαύτη. Καὶ διὰ νὰ ἐννοήσωμεν ταῦτα καλῶς, φέρω παραδείγματά τινα. Ἡ παραδεχθεῖσα ἀναλογία τῶν πυροβόλων πρὸς τὸν στρατὸν εἶναι τέσσαρα πρὸς χιλίους ἄνδρας. Ἀλλὰ τόπος ὀρεινὸς, ὡς ὁ ἡμέτερος καὶ ὁ γείτων ἀκόμη, ἄνευ ὁδῶν, κάτοχος μικρῶν μέσων, εἶναι ἀδύνατον νὰ τηρήσῃ τὴν ἀναλογίαν ταύτην. Καὶ ἰδοὺ μία περίστασις, δι’ ἣν ἀναγκαζόμεθα νὰ μεταβάλωμεν τὸν ἐν Εὐρώπῃ παραδεκτὸν ὀργανισμόν. Φέρω δεύτερον παράδειγμα. Εἶναι Κράτη, τὰ ὁποῖα εἶναι εὐτυχῆ ὡς εὑρίσκονται καὶ μὴ ἔχοντα οὐδεμίαν ἀξίωσιν ἐθνικὴν ἢ ἀνησυχίαν διὰ τὸ μέλλον, καὶ τοιοῦτον εἶναι ἡ Ἑλβετία. Ὅθεν αὕτη ὀφείλει νὰ ὀργανώσῃ τὸν στρατόν της μόνον πρὸς ἄμυναν. Εἶναι ἄλλα Κράτη, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἀξιώσεις διὰ τὸ μέλλον, τῶν ὁποίων τὰ μέλη εἶναι ἀποκεχωρισμένα· πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀνησυχῶσι καὶ νὰ μὴ τήκωνται εἰς τὰς ταλαιπωρίας τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν; Ὅθεν ὁ στρατὸς τῶν Κρατῶν τούτων πρέπει νὰ εἶναι συντεταγμένος δι’ ἐπίθεσιν. Ἄλλως δὲ σχηματίζεται ὁ ἐπιθετικὸς καὶ ἄλλως ὁ ἀμυντικός. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ δὲν εἶναι τόσῳ εὔκολον πρᾶγμα, ὡς φαίνεται. Ἀλλ’ ἐὰν ὁ ὀργανισμὸς στρατοῦ εἶναι δύσκολον ἔργον, ἡ προπαρασκευὴ αὐτοῦ εἶναι ἔτι δυσκολωτέρα, διότι πλὴν τῶν γνώσεων, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἔχῃ τις ὅπως ὀργανώσῃ στρατόν, ὡς εἶπον ἀνωτέρω, πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ ἄλλας περισσοτέρας καὶ εἰδικωτέρας. Οὕτω πρέπει νὰ γινώσκῃ ἀκριβῶς ὅλους τοὺς κλάδους καὶ ὅλα τὰ στοιχεῖα, ἐξ ὧν σύγκειται εἷς στρατός. Ἀλλ’ ὅπως ἐννοήσωμεν κάλλιον τὸ δύσκολον τοῦ ἔργου, ἄς προβῶμεν εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῶν κλάδων καὶ στοιχείων, ἐξ ὧν σύγκειται ὁ στρατός. Ταῦτά εἰσι πρῶτον ἡ στρατηγική, ἥτις, ἀρχομένη ἀπὸ τοῦ γραφείου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, λήγει εἰς τὸ πεδίον τῆς μάχης· δεύτερον ἡ οἰκονομία, ἀκολούθως ἡ ὑγιεινή, πορεῖαι, συγκοινωνίαι, ὀχυρώσεις κτλ. Κατόπιν ἔρχονται συγκεκριμένως, Διοίκησις, Ἐπιτελεῖον, Πεζικὸν, Ἱππικὸν, Πυροβολικὸν, Μηχανικὸν, ἄλλα τινὰ δευτερεύοντα καὶ τέλος δευτέρα καὶ τρίτη στρατιά. Ἐκ τῶν ἐργασιῶν τούτων δύο εἰσὶν αἱ πρωτεύουσαι· πρῶτον ἡ στρατηγικὴ καὶ δεύτερον ἡ οἰκονομία· τινὲς μάλιστα τάττουσι τὴν οἰκονομίαν ὡς πρώτην, διότι λέγουσιν, ἄνευ τακτικῆς τροφῆς, ἐνδυμασίας, ὑποδύσεως κλπ. οὐδὲν βῆμα δύναται νὰ κάμῃ ὁ στρατός. Ἀφίνοντες κατὰ μέρος τὴν συζήτησιν ταύτην, παραδεχόμεθα τὸ κοινῶς παραδεδεγμένον καὶ ἐνδιατρίψωμεν ὀλίγον εἰς τὴν πρώτην, τὴν στρατιωτικήν. Αὕτη ἀπαιτεῖ κατὰ πρῶτον κεφαλήν, τὸν νοῦν τουτέστιν, ὅστις μέλλει νὰ ὀργανώσῃ αὐτήν. Ἀλλὰ τίς ἔσται ὁ νοῦς οὗτος; Εἶνε τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον; Εἶνε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν; Εἶνε οἱ ὑπάλληλοι αὐτοῦ; Ἄς ἐξετάσωμεν. Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον βεβαίως δὲν δύναται νὰ δώσῃ ἢ τὴν πολιτικὴν ἰδέαν. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶνε ἐν μέρει ἁρμόδιος, ἀλλ’ ὅσῳ σοφὸς καὶ ἂν εἶνε, ὑπάρχει ἀδύνατον νὰ περιλάβῃ εἰς ἑαυτὸν ὅλα τὰ στοιχεῖα, ἐξ ὧν σύγκειται ὁ στρατός· ἐκτὸς δὲ τούτου, οὗτος ἀσχολεῖται εἰς τὰς Κυβερνητικὰς ἐργασίας καὶ δυνατὸν προσέτι νὰ εἶνε καὶ προιὸν τῆς πολιτικῆς. Ἐπὶ τούτῳ ἐνθυμίζω ὑμῖν ὅσα καὶ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀνέφερον, τὰ λεχθέντα τουτέστιν ὑπὸ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν τῆς Γερμανίας, τοῦ καὶ πρὶν καθηγητοῦ τῆς στρατιωτικῆς τέχνης εἰς τὴν Ἀκαδημίαν τοῦ Βερολίνου. Εἶπεν οὗτος ἐν τῷ συγγράμματί του περὶ τῆς ὑπηρεσίας τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ἐπιτελικοῦ σώματος, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι οἴησις (Pressonption) ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις, ἐν καιρῷ πολέμου μάλιστα, ἠξίου νὰ συγκεντρώσῃ ἐν ἑαυτῷ καὶ τὰ καθήκοντα τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν Γενικῶν ἐπιτελῶν. Λοιπὸν δὲν εἶνε οὔτε ὁ Ὑπουργὸς μόνος ἁρμόδιος· ὅθεν ἡ ἐργασία τῆς προπαρασκευῆς πρὸς πόλεμον μέλλει ν’ ἀνατεθῇ κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου. Ἀλλ’ οὗτοι εἶνε ἔτι ὀλιγώτερον ἁρμόδιοι, διότι ὄντες μικροὶ κατὰ βαθμὸν δὲν διῆλθον ἐξ ὅλων τῶν θέσεων τῆς στρατιωτικῆς ἱεραρχίας ὅπως γνωρίσωσι ταύτας, δὲν ἐπεσκόπησαν ἀπ’ ἀνωτέρου ὁρίζοντος τὰ στρατιωτικὰ πράγματα, διότι οὗτοι ἐνασχολοῦνται ἕκαστος εἰς ἕνα κλάδον καὶ κυρίως εἰς τὰ τῆς καθημερινῆς ὑπηρεσίας, ἀλλ’ οὗτοι εἶνε προσέτι καὶ ἀνεύθυνοι. Ἑπομένως οὗτοι εἶνε ἐντελῶς ἀναρμόδιοι νὰ ὦσιν οἱ σύμβουλοι εἰς τὰ τῆς προπαρασκευῆς ἔργα. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι εἰς ὅλους τοὺς στρατοὺς ὑπάρχει σῶμα καλούμενον Ἐπιτελεῖον, τὸ ὁποῖον ἐργάζεται ἀποκλειστικῶς ἐπὶ τῆς στρατηγικῆς. Ἡ στρατηγικὴ ὅμως ἔχει δύο ἐννοίας· πρῶτον τὴν καθολικὴν, ἡ ὁποία περιλαμβάνει ὅλα τὰ τοῦ στρατοῦ, καὶ αὕτη εἶνε ἡ στρατηγικὴ ἐπιστήμη ἢ ἡ ἐπιστήμη τοῦ στρατηγοῦ, καὶ δεύτερον τὴν εἰδικὴν, ἡ ὁποία ἀφορᾷ μόνον τὰ τοῦ κυρίως πολέμου ἔργα, εἰς ἃ καὶ ἐργάζεται ἰδίως τὸ Ἐπιτελεῖον, καὶ αὕτη εἶνε ἡ στρατιωτικὴ τέχνη. Παρ’ ἡμῖν ὅμως Ἐπιτελεῖον δὲν ὑπάρχει, τοὺς δὲ κατ’ εὐφημισμὸν καλουμένους ἀξιωματικοὺς τῶν ἐπιτελῶν θὰ ἴδητε ἀσχολουμένους εἰς τὰ Φρουραρχεῖα, εἰς τὰ δικαστήρια καὶ εἰς παρομοίας ἄλλας τοιαύτας ὑπηρεσίας. Ἐλλείπει λοιπὸν τὸ σῶμα, τὸ ὁποῖον εἶνε ἁρμόδιον νὰ δώσῃ συμβουλὴν περὶ παρασκευῆς πολέμου. Ἄρα ἡ παρασκευὴ τοῦ πολέμου ἀπομένει εἰς τὸν Ὑπουργὸν καὶ τοῖς ὑπαλλήλοις αὐτοῦ. Καὶ ἐν τούτοις, κύριοι, ἐπιχειρεῖτε τὸ μεγαλείτερον ἔργον, τὸ ὁποῖον ἔθνος δύναται νὰ ἐπιχειρήσῃ, νὰ διακυβεύσῃ δηλαδὴ τὴν ζωὴν, περιουσίαν, τιμὴν καὶ τὴν τύχην αὐτὴν τοῦ ἔθνους. Θὰ ὁμολογήσητε, κύριοι, ὅτι ταῦτα δὲν εἶνε σπουδαῖα ἔργα σπουδαίων ἀνδρῶν. Ἀλλὰ τί πρέπει νὰ γείνῃ; Εἰς τὰ λοιπὰ Κράτη δὲν εἶνε μόνον τὸ Ἐπιτελεῖον, τὸ ὁποῖον δίδει συμβουλὰς· δὲν ἀρκοῦνται εἰς αὐτὸ καὶ μόνον, ἀλλ’ ἔχουσι καὶ ἓν ἀνώτατον πολεμικὸν συμβούλιον, εἰς τὸ ὁποῖον ὑποβάλλονται ὅλα τὰ τοῦ πολέμου καὶ τῆς παρασκευῆς αὐτοῦ, καὶ ἐκεῖνο λύει ταῦτα, καίτοι οἵ τε Ὑπουργοὶ καὶ οἱ λοιποὶ ὑπάλληλοι εἶνε ἅπαντες σοφοὶ ἄνδρες τὸ συμβούλιον δὲ αὐτὸ εἰς οὐδὲν ἄλλο ἀσχολεῖται καθ’ ἑκάστην ἢ ἐπὶ τῶν ἔργων τοῦ πολέμου. Ἀπὸ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ θέλω σᾶς διηγηθῆ τι, ἀφορῶν τὸ περὶ οὗ πρόκειται ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον συνέβη μοι, ὅταν πρὸ τριῶν ἐτῶν διῆλθον τοῦ Βερολίνου. Ἑπόμενον ἦτο, εὑρεθεὶς εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ στρατιωτικωτάτου τῶν νῦν Κρατῶν, νὰ ἐπισκεφθῶ καὶ τὴν στρατιωτικὴν Ἀκαδημίαν. Μεταβὰς εἰς αὐτὴν ἐζήτησα νὰ παραστῶ εἰς τινας παραδόσεις. Ὁ στρατηγὸς διευθυντὴς, δι’ ἑνὸς τῶν ἀξιωματικῶν μὲ ὡδήγησεν εἰς μίαν παράδοσιν, εἰς ἣν ἤκουσα διδασκομένην τὴν ὑγιεινὴν τοῦ στρατοῦ, καὶ τότε ἀνελογίσθην ὅτι ἡμεῖς ἐδιδασκόμεθα τὴν ὑγιεινὴν τῶν ζώων καὶ παρελείπομεν τὴν ὑγιεινὴν τῶν ἀνθρώπων. Μετὰ τὴν ἀναχώρησίν μου ἐκ τῆς παραδόσεως ταύτης, ζητήσας νὰ παραστῶ καὶ εἰς ἓν μάθημα καθαρῶς στρατιωτικὸν, ὡδηγήθην εἰς ἑτέραν παράδοσιν, εἰς ἣν ὁ διδάσκων ἀνώτερος ἀξιωματικὸς ἀνέπτυξεν ἓν μάθημα μάχης, ἐπεζήτησε καὶ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ, θέσας πρόβλημα εἰς τοὺς μαθητάς του, πάντας ἀξιωματικούς, σχέδιον μάχης μεταξὺ Γάλλων καὶ Γερμανῶν ἐπὶ τῶν Βοσγίων Ὀρέων· δηλαδὴ ἐπρογύμναζε τοὺς μαθητάς του εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔμελλον νὰ πράξωσιν ἴσως μετ’ ὀλίγον. Καὶ ἰδοὺ, κύριοι, πῶς μελετῶνται τὰ στρατιωτικὰ πράγματα ἐν Εὐρώπῃ, καὶ πῶς διδάσκονται οἱ ἀξιωματικοί, οἵτινες μέλλουσι ν’ ἀναλάβωσι μίαν ἡμέραν τὴν διεύθυνσιν τῶν στρατῶν. Ἐὰν ἀπὸ τούτων στραφῶμεν εἰς τὰ ἡμέτερα, ἄλγος καταλαμβάνει ἡμᾶς διά τε τὴν ἀπραξίαν μας καὶ τὴν ἀπώλειαν τοσούτου πολυτίμου χρόνου ἄνευ ὠφελείας. Τοσούτῳ δὲ μᾶλλον λυπηρὸν εἶνε, καθ’ ὅσον καὶ τὰ στοιχεῖα ὑπάρχουσι καὶ ὁ ζῆλος δὲν ἐλλείπει· ἀλλ’ οἱ ταῦτα κατέχοντες, βλέποντες ὅτι οὐδεμία λαμβάνεται φροντὶς πρὸς καλλιέργειαν καὶ εἰς οὐδὲν χρησιμεύουσιν, ἢ λησμονοῦσιν αὐτὰ, ἢ ἐγκαταλείπουσιν, οἰκτείροντες τὴν τύχην τῆς Πατρίδος των καὶ τὴν ἑαυτῶν. Ἀλλ’ εἶνε ἔτι λυπηρότερον ὅτι, ἀφοῦ ἐφέραμεν ἐνταῦθα ξένον στρατηγὸν ἐπὶ τῷ σκοπῷ τούτῳ, καὶ ἰδίως ἀξιωματικὸν τοῦ Ἐπιτελείου καὶ χρηματίσαντα ἀρχηγὸν τοῦ ἐπιτελείου σώματος στρατοῦ, κατ’ οὐδὲν ὠφελήθημεν ἐκ τῆς παρουσίας του. Ὡς πρῶτον ἔμελλε νὰ εἶναι ἡ τελειοτέρα μόρφωσις ἀξιωματικῶν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ἐπιτελείου, εἴτε ἐκ τῶν ἤδη ἀνηκόντων εἰς αὐτὸ, εἴτε καὶ ἐξ ἄλλων σωμάτων, τῶν καταλλήλων πρὸς τοῦτο, κατά τε θεωρίαν καὶ πρᾶξιν, τουτέστιν ὁδηγούμενοι ὑπ’ αὐτοῦ εἰς διάφορα παιδία πρὸς ἐφαρμογὴν τῆς θεωρίας. Ὡς δεύτερον ἔργον αὐτοῦ ἔδει νὰ ἦναι ἡ τῶν ἀξιωματικῶν ἁπάντων διδασκαλία εἰς συνεντεύξεις (conferences) συνερχομένων, εἰς ἃς οὗτος εἴτε ἄλλος τις, ν’ ἀπαγγέλλῃ σειρὰν διαφόρων θεμάτων. Ἀντὶ τούτων, ὁ ξένος στρατηγὸς διατελεῖ μένων καὶ ἐργαζόμενος μόνος εἰς τὸ γραφεῖόν του. Εἰς μάτην δὲ ἐζήτησα νὰ εὕρω καὶ ἴδω τὰ ἐκ τῶν χειρῶν αὐτοῦ ἐξελθόντα ἔργα. Ἐὰν ὁ ὑποβαλλόμενος ὀργανισμὸς εἶναι ἔργον αὐτοῦ κατὰ πολὺ, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, οὔτε τοῦτον οὔτε ἐκεῖνον δύναμαι νὰ συγχαρῶ. Ἀλλ’ ἐγὼ οὔτε τὸν ὀργανισμὸν, οὔτε ὅσα εἶπον ἀνωτέρω ἀποδίδω εἰς τὸν ξένον στρατηγόν. Καίτοι κατ’ ἀρχὴν ἤμην ἐναντίον τῆς κλήσεως ξένων πρὸς μόρφωσιν τοῦ στρατοῦ, φρονῶν, ὅτι ἐν τῷ στρατῷ ἡμῶν ὑπάρχουσιν ἀρκοῦντα στοιχεῖα πρὸς τοῦτο, ἐὰν ἤθελον καὶ ἤξευρον ν’ ἀναζητήσωσι ταῦτα οἱ κατὰ καιροὺς διευθύνοντες τὰ τοῦ στρατοῦ, οὐχ ἧττον δὲν μοὶ μένει ἀμφιβολία, ὅτι ἐὰν ὁ ξένος στρατηγὸς ἀφίνετο ἐλεύθερος εἰς τὰς ἐργασίας του, ὅπερ καὶ εἰς αὐτὸν τοῦτον εἶπον, ὅτε ἔσχον τὴν εὐχαρίστησιν νὰ τὸν ἴδω, δὲν ἀμφιβάλλω, λέγω, ὅτι ἤθελε φανῆ χρήσιμος. Μετὰ τὴν παρέκβασιν ταύτην ἐπανέρχομαι εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ καὶ τὴν πρὸς πόλεμον προπαρασκευὴν αὐτοῦ. Εἴδομεν ἀνωτέρω τίνι τρόπῳ διεξάγονται ταῦτα ἐν Εὐρώπῃ καὶ τίνι τρόπῳ ἐνταῦθα. Ἐκεῖ μὲν λαμβάνονται ἅπασαι αἱ δυναταὶ ἐγγυήσεις, παρ’ ἡμῖν δὲ τὰ πάντα ἐμπιστευόμεθα εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ Ὑπουργοῦ μετὰ τῶν ὑπαλλήλων του· διὸ καὶ πρέπει νὰ συγχαρῶμεν τὴν Ἑλλάδα, ὅτι ἅπαντες οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἐκ τῶν σπανίων ἐκείνων προσωπικοτήτων, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ ἄνω ῥηθεὶς συγγραφεὺς, ὁ καὶ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τῆς Γερμανίας, εἰπὼν, ὅτι εἶναι σπάνιοι ἐκεῖνοι οἱ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι δύνανται ν’ ἀναλάβωσι καὶ τὰ δύο ταῦτα ἔργα. Δὲν κακίζω βεβαίως οὐδένα τῶν Ὑπουργῶν. Οὗτοι ἐξακολουθοῦσιν ὅπως εὗρον τὰ πράγματα καὶ ἡ ἕξις εἶναι εὐχάριστον πρᾶγμα· ἀλλ’ ὑμεῖς, κύριοι, οἱ γενόμενοι τὰ θύματα τῶν τοιούτων πλανῶν, πῶς ἀνέχεσθε τὴν κατάστασιν ταύτην καὶ πῶς δὲν σᾶς συνταράσσει; Ταῦτα περὶ τοῦ τρόπου τῆς μελέτης καὶ τῆς συντάξεως τοῦ στρατοῦ ἡμῶν πρὸς πόλεμον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτὰ τὰ κυριώτερα ἀντικείμενα τοῦ στρατοῦ. Εἶπον ἀνωτέρω, ὅτι μετὰ τὴν στρατηγικὴν ἔρχεται ἡ οἰκονομία. Ἐὰν λοιπὸν ἀπὸ ἐκείνης μεταβῶμεν εἰς ταύτην, θέλομεν ἰδεῖ, ὅτι ἡ κατάστασις αὐτῆς εἶναι ὀλιγώτερον ἐνθαῤῥυντική. Οἱ τοῦτο ἀποτελοῦντες ὁμοιάζουσι τοὺς ἐμπειρικοὺς ἰατροὺς, οὓς ὁ νόμος δὲν ἀναγνωρίζει, ἂν καὶ ἡ ἐξ αὐτῶν προερχομένη ζημία εἶναι ὀλιγίστη, παραβαλλομένη πρὸς τὴν ἐκ τῆς οἰκονομίας. Καὶ ὅμως ἀναγνωρίζομεν αὐτοὺς, καίπερ διαχειριζομένους τὸ τρίτον τῶν εἰσοδημάτων τοῦ Κράτους ἐν εἰρήνῃ, καὶ ἐν ὥρᾳ πολέμου ἅπαν τὸ εἰσόδημα καὶ πλέον αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τέλους τὴν τύχην τοῦ Κράτους. Ἐὰν εἰς ἅπαντας τοὺς λοιποὺς κλάδους εὑρίσκωμεν ἀρκοῦντα στοιχεῖα πρὸς τὴν συγκρότησιν στρατοῦ, τὰ ὁποῖα ὅμως, ὡς εἶπον καὶ ἀνωτέρω, δὲν εἰξεύρομεν ἢ δὲν θέλομεν νὰ τ’ ἀνεύρωμεν εἰς τοῦτο, καὶ ἂν θέλωμεν, δὲν τὰ εὑρίσκομεν, διὸ ἀπορῶ πῶς δὲν συμπεριελήφθη εἰς τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν τοιοῦτός τις, δι’ ὅπερ καὶ μόνον ὑπῆρχε δεδικαιολογημένη. Ὁ κλάδος οὗτος ὁ τοσαύτην ἐπίῤῥοιαν ἔχων εἰς τὴν ἔκβασιν τῶν πολέμων, εἰς τὴν Εὐρώπην συγκροτεῖται ἐξ ἐπιστημόνων διερχομένων καὶ ἀπὸ πολλῶν δοκιμασιῶν πρὶν ἢ ἀναλάβωσιν ὑπηρεσίαν· πολλοὶ τούτων εἶναι ἀξιωματικοὶ ἐκ τῶν ἐξερχομένων ἀπὸ τὴν πολυτεχνικὴν Σχολὴν, ἐξ ἧς ἐξέρχονται οἱ ἀξιωματικοὶ τῶν τεχνικῶν ὅπλων. Παρ’ ἡμῖν ἅπαντες οὗτοι ἐξέρχονται ἐκ τῆς τάξεως τῶν στρατιωτῶν, ἐξ ἧς φθάνουσιν εἰς τὰ ἀνώτερα ἀξιώματα τοῦ κλάδου ἄνευ οὐδεμιᾶς προετοιμασίας. Λέγων ταῦτα, οὐδαμῶς σκοπῶ νὰ κατακρίνω αὐτούς· ἀπ’ ἐναντίας, ὁμολογῶ, ὅτι διὰ τῆς ἐπιμελείας των ἐδείχθησαν ἀνώτεροι τῆς καταστάσεως εἰς ἣν εὑρέθησαν, ἀλλ’ ἦτο ἀδύνατον νὰ ἀναπληρώσωσι τὸ ἐλλεῖπον ἐκ τῆς ἐπιστημονικῆς παιδεύσεως. Ὁπωσδήποτε οὗτοι δὲν πταίουσι, διότι οὐδεμία ἐγένετο φροντὶς περὶ αὐτῶν· καὶ ἐνῷ καθ’ ἡμέραν πέμπονται εἰς τὴν Εὐρώπην ἀξιωματικοὶ τῶν διαφόρων ὅπλων πρὸς ἐκπαίδευσιν, ἐκ τούτων οὐδέποτε ἐστάλησαν. Ἐκ πάντων τούτων καταφαίνεται, ὅτι οὐδεὶς μέχρι σήμερον κατενόησε τὴν ἀξίαν τοῦ σώματος τούτου, ἐνῷ ἐν μὲν εἰρήνῃ διαχειρίζεται 20,000,000 κατ’ ἔτος, ἐν δὲ πολέμῳ καὶ 200,000,000 ἴσως. Μεταβαίνω, κύριοι, εἰς ἕτερον ἐπίσης σπουδαῖον ἀντικείμενον. Οὐδεὶς γνωρίζει τὰς τύχας τοῦ πολέμου· ἄρα πρέπει νὰ προετοιμάσωμεν τὸν στρατόν μας καὶ μέχρι τοῦ τελευταίου στρατιώτου, διότι πολλάκις ὀλίγοι στρατιῶται δύνανται νὰ φέρωσιν ἀποτέλεσμα, ὡς ἠδυνάμην δι’ ἰδίου παραδείγματος νὰ σᾶς πείσω. Μέχρι τοῦ νῦν δὲν ἔχομεν ἢ μίαν πρώτην στρατιὰν ἐξ 70,000,000 ἀνδρῶν, ἀλλὰ καὶ αὕτη μὴ νομίσητε ὅτι θὰ εἶναι ἐκείνη, ἥτις μέλλει νὰ παραταχθῇ ἀπέναντι τοῦ ἐχθροῦ. Τὸ κατ’ ἐμὲ θὰ ἤμην εὐχαριστημένος, ἐὰν παρατάξωμεν 45 χιλιάδας ἀνδρῶν, διότι ἐκ τούτων πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν τοὺς ἀσθενεῖς, ἀδυνάτους δι’ ἐκστρατείαν καὶ μέρος διὰ τὰς ὑπηρεσίας ἐντὸς τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ παραδέχομαι πρὸς στιγμήν, ὅτι καὶ αἱ 70 χιλιάδες μέλλουν νὰ παραταχθῶσι κατὰ τοῦ ἐχθροῦ, οὗτος ὅμως δὲν εἶναι ἢ ἡ πρώτη στρατιά. Καὶ ἄν, κύριοι, αἱ πρῶται μάχαι εἶναι καθ’ ἡμῶν, πῶς θέλομεν ἐμποδίσει τὸν ἐχθρὸν νὰ προχωρήσῃ, ἢ πῶς θέλομεν ἀναπληρώσει τὰς ἀπωλείας ἐκ τῶν μαχῶν καὶ τῆς διασκορπίσεως; διότι σημειώσωμεν, ὅτι ὁ ἡττώμενος στρατὸς ἀπόλλυσι τὸ θάῤῥος του ἢ, ἐὰν ἀπόβασίς τις γείνῃ εἰς μέρος τι τῆς χώρας ἡμῶν, πῶς θέλομεν ἀντικρούσει αὐτήν; οὐδαμῶς ἄλλως ἢ διὰ τοῦ σχηματισμοῦ δευτέρας γραμμῆς ἢ στρατιᾶς. Αὕτη θέλει ἀντικαταστήσει τὴν πρώτην, ἢ τῇ δώσει βοήθειαν, ἀναπληρώσει τὰς ἀπωλείας κλπ. Ἀλλὰ καὶ ἐν νίκῃ εἶνε ἀναγκαία ἡ δευτέρα γραμμή, διότι ὁ νικητὴς στρατὸς πρέπει νὰ προχωρήσῃ καὶ προβῇ μέχρις οὗ ἀναγκάσῃ τὸν ἐχθρὸν νὰ συνθηκολογήσῃ καὶ μὴ δώσῃ εἰς αὐτὸν καιρὸν νὰ ἀνοργανωθῇ· ἀλλὰ προχωρῶν ἀφίνει ὄπισθέν του διάστημα μέγα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ καθέξῃ καὶ ἀσφαλίσῃ τὴν συγκοινωνίαν μετὰ τῆς Πατρίδος. Ἀλλὰ πλὴν τούτου, ἡ πρώτη γραμμὴ νικῶσα θὰ δώσῃ μάχας, καὶ ἑπομένως θὰ ἔχῃ ἀπωλείας, αἵτινες πρέπει ν’ ἀναπληρωθῶσιν, ὡς καὶ ἐκ τῶν ἀσθενειῶν προερχόμεναι ἢ καὶ ἐξ ἄλλων περιστάσεων, ἵνα δυνηθῇ καὶ προχωρήσῃ· ἄλλως, θὰ σταματήσῃ καὶ ἀπολέσῃ ἑπομένως τοὺς καρποὺς τῶν πρώτων νικῶν αὐτῆς, ἢ καὶ ἴδῃ τὴν τύχην τρεπομένην· ἄρα ἡ δευτέρα γραμμὴ εἶνε ἀπαραίτητος. Ἀλλὰ καὶ ἡ δευτέρα γραμμή, ἀκολουθοῦσα τὴν πρώτην, ἀπομακρύνεται τοῦ πατρίου ἐδάφους, καὶ συνάμα ἐξασθενοῦσιν ἀμφότεραι, εἴτε ἐκ τῶν μαχῶν, εἴτε ἐκ τῶν ἀσθενειῶν, εἴτε καὶ ἐκ τῶν ἀποσπασμάτων, τὰ ὁποῖα ὀφείλουσι νὰ κάμωσι πρὸς κατοχὴν τῶν κυριευομένων χωρῶν καὶ ἀσφάλειαν τῶν συγκοινωνιῶν μετὰ τῆς Πατρίδος· Ὥστε ἀνάγκη ὑπάρχει νὰ παρακολουθήσῃ αὐτὰς καὶ τρίτη γραμμή· ἐν ἥττῃ δὲ ἔτι μᾶλλον εἶνε ἀναγκαία αὕτη. Ἡ τρίτη γραμμὴ σκοπὸν ἔχει κυρίως νὰ διαφυλάξῃ τὸ πάτριον ἔδαφος, διότι δὲν πρέπει νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι ὁ ἐχθρὸς θὰ μείνῃ μὲ τὰς χεῖρας δεμένας, καὶ δύναται ἑπομένως νὰ κάμῃ ἀπόβασίν τινα, ἢ ἄλλον ἀντιπερισπασμόν, ὅπως σύρῃ ἐκεῖ τὰς ἡμετέρας δυνάμεις. Ἔχει αὕτη προσέτι σκοπὸν νὰ ὀργανίζῃ τὸν τόπον, νὰ κρατῇ αὐτὸν ἀτάραχον, δίδει θάῤῥος εἰς τοὺς κατοίκους καὶ τρέχει τέλος ὅπου ἡ ἀνάγκη. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ ἐθνοφρουρὰ πρέπει νὰ διαιρεθῇ εἰς δύο τμήματα, εἰς τὸ πρῶτον τῶν ὁποίων νὰ καταταχθῶσιν οἱ νεώτεροι, προστιθεμένων καὶ ἐκείνων τῆς ἡλικίας τῶν 19, 20 καὶ 21, εἰς δὲ τὸ δεύτερον οἱ πρεσβύτεροι. Ἀντὶ ὅλων τούτων ὅμως δὲν βλέπω ἢ τριάκοντα τάγματα, καὶ δέκα, τὰ ὁποῖα ἐσχάτως ἐσχηματίσθησαν καὶ τὰ ὁποῖα δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ θεωρηθῶσιν ὡς δευτέρα γραμμή, ἀλλ’ ὡς ἡ ἐφεδρεία τῆς πρώτης γραμμῆς. Καὶ θέλετε, κύριοι, νὰ ἐπιχειρήσωμεν πόλεμον μὲ 70 χιλιάδας ἄνδρας ἢ μόνον μὲ 45; Ἐσκέφθητε περὶ ὅλων τούτων; Πολὺ πιθανὸν νὰ μοὶ εἴπῃ ὁ Ὑπουργὸς, ὅτι προεῖδεν ὅλα ταῦτα, ἀλλ’ ὅτι θέλει ἐκτελέσει αὐτὰ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πολέμου. Τὸ κατ’ ἐμὲ πιστεύω μᾶλλον, ὅτι δὲν ἔχετε σκοπὸν νὰ κάμητε πόλεμον, διότι δὲν δύναμαι νὰ ὑποθέσω τοῦτο, ἀφοῦ δὲν ἠτοιμάσατε δευτέραν καὶ τρίτην γραμμὴν, καὶ τοιοῦτον ἄδικον δὲν δύναμαι ν’ ἀποδώσω εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Ἔχομεν δὲ πρὸς ἐπικύρωσιν τούτου τὸ πρόσφατον παράδειγμα, ἐκεῖνο, λέγω, τῆς μεγάλης καὶ στρατιωτικωτάτης Γαλλίας, ἥτις καὶ μὲ ὅλα τὰ μέσα καὶ θυσίας της ἡττήθη κατὰ κράτος ἕνεκεν τῆς ἐλλείψεως δευτέρας καὶ τρίτης γραμμῆς, καὶ οὕτω ἅμα ἀπώλεσε τὴν πρώτην γραμμὴν, δὲν ἠδυνήθη νὰ παρατάξῃ ἢ στίφη ἀσύντακτα καὶ ἀγύμναστα, τὰ ὁποῖα μὲ ὅλον τὸν πατριωτισμόν των δὲν ἠδυνήθησαν ν’ ἀντιταχθῶσι, καὶ ἔπεσεν ἡ Γαλλία ὑπὸ τοὺς πόδας τοῦ νικητοῦ ἐντὸς ἓξ μηνῶν, ἢ καὶ ἓξ ἑβδομάδων δύναταί τις νὰ εἴπῃ. Καὶ ἐν τούτοις ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καλούμενος ἐν τῇ Βουλῇ ὑπὸ τῶν ἀντιπολιτευομένων νὰ μὴ κηρύξῃ τὸν πόλεμον, διότι δὲν ἦτο ἑτοίμη ἡ Γαλλία, οὗτος ἔδωκε τὴν γνωστὴν ἐκείνην ἀπάντησιν, ὅτι τοσοῦτον εἶναι ἑτοίμη, ὥστε δὲν λείπει οὔτε ἓν κομβίον. Ἡ δευτέρα καὶ τρίτη γραμμὴ δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ σχηματισθῶσιν ἐν ὥρᾳ πολέμου, διότι ἀπαιτοῦνται ἄπειρα πράγματα. Καὶ ἄν εἰς αὐτὴν τὴν ἐπιστράτευσιν ἀπηντήσαμεν τοσαύτας δυσχερείας, αἵτινες εἰσέτι ἐξακολουθοῦσι, νομίζετε ὅτι, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς ἀνάγκης, θὰ ὑπάρχῃ ἀρκετὴ σύνεσις καὶ ἡσυχία πρὸς παρασκευὴν στρατοῦ, καὶ ὅτε μάλιστα θὰ λείπωσι καὶ τὰ χρήματα; Μετ’ ἀπορίας παρετήρησα ὡσαύτως ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδέχθη τοὺς ἐθελοντὰς, καὶ ὡς ἔμαθον ἦσαν πολλοὶ ἕτοιμοι νὰ ἔλθωσιν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἄν ἐδεχόμεθα αὐτοὺς, πλὴν τῶν ἄλλων ὠφελημάτων, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐλαττώσωμεν κατὰ μίαν ἡλικίαν τὴν ἐφεδρείαν, ἐπιφυλάσσοντες αὐτὴν διὰ τὸ μέλλον. Δὲν βλέπω ὡσαύτως εἰς τὸν ὀργανισμὸν μίαν νέαν ὑπηρεσίαν, τὴν ὑπηρεσίαν τῶν σταθμεύσεων (Servic des étapes. Ἡ ὑπηρεσία αὕτη οὖσα εἰς νηπιώδη κατάστασιν μέχρι πρὸ ὀλίγου, ὑπῆρχεν ἀκανόνιστος καὶ διεξήγετο κατὰ τὰς διαθέσεις τῶν ἀρχηγῶν. Μόνη δὲ ἡ Πρωσσία, κατανοήσασα τὴν μεγάλην χρησιμότητα αὐτῆς διὰ τῆς εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῶν πολέμων, ἤρξατο πρὸ 20 ἢ 25 ἐτῶν νὰ ὀργανίζῃ αὐτήν. Τοιαύτην δὲ παρέσχεν ὠφέλειαν, ὥστε ὁ συγγράψας τὴν ἐπίσημον ἱστορίαν τῶν νεωτέρων πολέμων, οὓς διεξήγαγεν ἡ Πρωσσία, στρατηγὸς Μόλτκε, λέγει ὅτι ἡ Πρωσσία ὀφείλει κατὰ πολὺ τὰς νίκας της εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην· ἰδίᾳ δὲ ἀποδίδει εἰς αὐτὴν τὸν τοσοῦτον εὐτυχῆ διὰ τὰ ἀποτελέσματα καὶ τὴν ταχύτητα πόλεμον αὐτῆς κατὰ τῆς Αὐστρίας. Ὡς πρὸς τὸν πόλεμον αὐτῆς κατὰ τῆς Γαλλίας ἡ αὐτὴ χρησιμότης ὑπῆρξε· καταβληθείσης ὅμως τῆς Γαλλίας εὐθὺς ἀπ’ ἀρχῆς, δὲν ὑπῆρχε λόγος νὰ ποιήσηται ἰδιαιτέραν μνείαν περὶ αὐτῆς. Ἡ ὑπηρεσία αὕτη σκοπὸν ἔχει νὰ εὐκολύνῃ τὴν κίνησιν τῶν ἐν ἐκστρατείᾳ στρατευμάτων καὶ ἀσφαλίσῃ τὴν συγκοινωνίαν αὐτῶν μετὰ τῆς πατρίδος. Ἄρχεται δὲ ἀπὸ τὰ διάφορα κέντρα τῆς πατρίδος καὶ προχωρεῖ μέχρι τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς. Ἀπὸ ταύτης δὲ πάλιν ἀκολουθοῦσα τὸν ἐκστρατεύοντα στρατὸν, σταματᾷ ὅπου καὶ αὐτός. Ἵνα ἐννοήσωμεν κάλλιον τὴν σημαντικότητα τῆς ὑπηρεσίας ταύτης, παραθέτω ἐνταῦθα καθήκοντα αὐτῆς ὡς ὁρίζονται ὑπό τε τοῦ Γαλλικοῦ καὶ Γερμανικοῦ κανονισμοῦ. 1ον) «Νὰ φέρῃ καὶ προμηθεύῃ εἰς τὸν ἐκστρατεύοντα στρατὸν ἐκ τῆς πατρίδος ὅλα ὅσων ἔχει ἀνάγκην, ἀποσπάσματα, τροφὰς, ἐνδύματα, πολεμεφόδια, ὁπλισμὸν κτλ. 2ον) Νὰ φέρῃ ὄπισθεν ἄνδρας, ἵππους καὶ ὑλικὸν διάφορον, ἄχρηστα καταστάντα, εἴτε προσκαίρως εἴτε διαρκῶς. Τοιαῦτα εἶνε, ἀσθενεῖς ἢ πληγωμένοι, ἢ ἄνδρες ἔχοντες ἐντολὴν ἄλλην, αἰχμάλωτοι, ὁπλισμὸς κτλ. ἄχρηστα καταστάντα. 3ον) Καταλύσῃ, θρέψῃ καὶ δώσῃ πᾶσαν συνδρομὴν εἰς μεταβαίνοντας ἢ ἐπανερχομένους ἐκ τοῦ στρατοῦ, καὶ καθ’ ὅσον χρόνον διαμείνωσιν ἐν αὐτῷ. 4ον) Ἐπιδιορθώσῃ ὁδοὺς καὶ προστατεύσῃ συγκοινωνίας, γεφύρας, τηλεγράφους ταχυδρομεῖα κτλ. 5ον) Ὀργανώσῃ καὶ διοικήσῃ κυριευθείσας χώρας ἐχθροῦ. Πρὸς ταῦτα ὀφείλει νὰ συστήσῃ ἀποθήκας, νοσοκομεῖα, καταλύματα, κτλ. καὶ ἐπὶ τέλους φρουρὰν καὶ ἀστυνομίαν ἰσχυρὰν καὶ νὰ καταστέλλῃ ἀμέσως πᾶσαν διατάραξιν ἡσυχίας.» Ἡ ὑπηρεσία αὕτη ἔδει νὰ ὀργανωθῇ ἅμα μετὰ τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἀλλ’ οὐδὲ κἂν λόγος ἐγένετο, οὔτε τότε οὔτε τὰ νῦν. Ἐὰν δὲ ἦτο ὠργανωμένη, πολλὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα βλέπομεν, σήμερον ἠθέλομεν ἀποφύγει. Θέλω προσέτι παρατηρήσει ἐπὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ὅτι ἡ δύναμις τοῦ ἱππικοῦ εἶνε πολὺ μικρὰ, διότι δὲν φέρει εἰμὴ 3 χιλιάδας μόνον ἵππους, ἡ δὲ δύναμις τοῦ στρατοῦ κατὰ τὸν ὀργανισμὸν εἶνε 80 χιλιάδες. Συνήθως τὸ Ἱππικὸν εἶνε τὸ ἕκτον—ὄγδοον τοῦ ὅλου στρατοῦ· ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν οὔτε τὸ δέκατον, διὰ πολλοὺς λόγους, ἀλλ’ οὐδέποτε ἔδει νὰ ᾖ εἰς τοσούτῳ μικρὸν ἀριθμόν. Κατ’ ἐλάχιστον ἔπρεπε νὰ εἶνε διπλάσιος τοῦ ὑπάρχοντος. Τὰ καθήκοντα τοῦ Ἱππικοῦ εἶνε πρῶτον ν’ ἀνιχνεύῃ τὸν ἐχθρὸν καὶ νὰ προφυλάττῃ τὸν ἡμέτερον στρατόν· δεύτερον ν’ ἀποφασίζῃ τὴν μάχην ἐν παρατάξει καὶ νὰ ἐπιπίπτῃ κατὰ τοῦ μέρους, ὅπερ ἀνθίσταται, ἢ κλονίζεται, ὡς καὶ ἐκείνου, ὅπερ ἐπιπίπτει καθ’ ἡμῶν· τρίτον νὰ καταδιώκῃ τὸν ἐχθρὸν ἐν τῇ νίκῃ καὶ διασκορπίζῃ αὐτὸν καὶ μὴ τὸν ἀφίνῃ ἐν ἡσυχίᾳ ὅπως ὀργανωθῇ ἐκ νέου καὶ νὰ ὑπερασπίζηται τὴν ὑποχώρησιν ἡμῶν. Ἀλλ’ ἔχει καὶ τετάρτην ἐντολήν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἀπό τινος, ἰδίᾳ δὲ ἀπὸ τοῦ πολέμου τῆς Ἀμερικῆς, τοῦ νὰ καταστρέφῃ τὰς συγκοινωνίας τοῦ ἐχθροῦ, προχωροῦν εἰς μέγα διάστημα μετὰ μεγάλης ταχύτητος καὶ τόλμης, ὡς καὶ νὰ διαρπάζῃ, διασκορπίζῃ καὶ καταδιώκῃ πᾶν τὸ προστυχὸν καὶ νὰ ἐπιστρέφῃ διὰ τοῦ αὐτοῦ τρόπου. Ἡ στρατιωτικὴ αὕτη κίνησις ἔλαβεν ἰδίαν ὀνομασίαν, καλουμένην raids, ἐκ τοῦ ἀγγλικοῦ, ἥτις καὶ ἐγένετο παραδεκτὴ εἰς ἁπάσας τὰς γλώσσας· ἵνα δὲ ἐπαρκέσῃ τὸ ἡμέτερον Ἱππικὸν εἰς ταῦτα πάντα, δέον ὅπως κατ’ ἐλάχιστον διπλασιασθῇ. Δὲν λέγω τι περὶ τῆς συντομίας τοῦ ὀργανισμοῦ, διότι, ὡς εἶπον ἀρχόμενος, δὲν ἔχομεν ἐντὸς αὐτοῦ ὅλα τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα ν’ ἀναπτύξωμεν ἐν ὥρᾳ πολέμου. Τὸ Ὑπουργεῖον ἠρκέσθη ἐν ὀλίγαις λέξεσι νὰ εἴπῃ, ὅτι δύναται διὰ Β. Διατάγματος νὰ ὀργανώσῃ νέα σώματα· ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐκπληροῖ τὸν σκοπὸν ἡμῶν, τοῦ νὰ ἔχωμεν τουτέστιν αὐτὰ ἐκ τῶν προτέρων ὠργανισμένα καὶ νὰ γνωρίζωμεν τὰς δαπάνας, αἵτινες θὰ εἶνε ἀναγκαῖαι καὶ νὰ ὁδηγηθῶμεν· ἄλλως, θέλομεν ἐμπέσει εἰς χάος καὶ ἀμηχανίαν, ἐξ ὧν θέλομεν ἐξέλθει πάντοτε μὲ μεγάλην ζημίαν ἡμῶν. Ἔπρεπε νὰ ὁμιλήσω καὶ περὶ τῆς ὑγιεινῆς, ἥτις εἶνε οὐχ ἧττον ἓν τῶν λοιπῶν σπουδαιοτέρων ἀντικειμένων· ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν ἔχω ἀρκούσας πληροφορίας καὶ διὰ τοῦτο θέλω παρακαλέσει τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ μᾶς δώσῃ τὰς μηνιαίας καταστάσεις τῶν νοσοκομείων καὶ θεραπευτηρίων· πληροφοροῦμαι δὲ, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς ὑγιεινῆς τοῦ στρατοῦ εἶνε μακρὰν τοῦ νὰ εἶνε εὐχάριστος· ἰδίᾳ ἡ κατάστασις αὕτη ἔχει ἀφορμὴν καὶ ἐκ τῆς ἐλλείψεως ἀρχαίων ἰατρῶν, ἀντὶ τῶν ὁποίων ἐστάλησαν ἐπίκουροι μόνον.

§111ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὅσους εἴχομεν τοὺς ἐστείλαμεν.

§112ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἐὰν δὲν ἤρκουν οἱ ὑπάρχοντες στρατιωτικοὶ ἰατροί, ἠδύνασθε νὰ λάβητε καὶ πολιτικοὺς ἰατροὺς, οὓς νὰ ἀνταμείψητε καλῶς. Παρατηρῶ, ὅτι εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ φέρεται καὶ σῶμα μηχανικόν. Ἤκουσα νὰ λέγωσιν, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ μηχανικοῦ ἀγνοοῦν τὸ ἐπάγγελμά των· ἀλλὰ πῶς νὰ γνωρίζωσιν αὐτὸ, ἀφοῦ οὐδὲ ἓν ὀχύρωμα ἤγειρον ποτέ! Δύνανται νὰ γνωρίζουν ὅλας τὰς θεωρίας, καὶ τὰς γνωρίζουν, ὑστεροῦσιν ὅμως κατὰ τὴν ἐφαρμογήν.

§113ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κατὰ τὸν ὀργανισμὸν λαμβάνεται πρόνοια περὶ ἐκπαιδεύσεως τοῦ μηχανικοῦ.

§114ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Καὶ τοῦτο εἶνε θεωρία μόνον. Τὸ οὐσιῶδες εἶνε νὰ ἄρξωνται τέλος πάντων ὀχυρωμάτων, π. χ. τὴν ὀχύρωσιν στενωπῶν τινων, τὴν ἀνέγερσιν μικροῦ τινος φρουρίου, ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα οἱ Γάλλοι ὀνομάζουν forts d’ arrêt, καὶ τὴν σχεδίασιν ὠχυρωμένου στρατοπέδου εἴς τινα τῶν στρατηγικωτέρων θέσεων τῆς Χώρας, δυναμένου νὰ χρησιμεύσῃ καὶ ἐν καιρῷ πολέμου, καὶ λίαν ἀναγκαίας οὔσης τῆς ἀπὸ τοῦδε προετοιμασίας. Ἀλλ’ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν οὐδεμία τοιαύτη δαπάνη ἐνεγράφη. Μεταξὺ τῶν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων, ὑπάρχει καὶ τὸ λεπτὸν ζήτημα περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν.

§115ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Αὐτὸ δὲν ἀφορᾷ ὑμᾶς.

§116ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἀληθῶς μετ’ ἀγανακτήσεώς τινος ἤκουσα τὸ παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν. Τοῦτο δὲ οὐχὶ διότι ἔμελλον νὰ τεθῶ εἰς ἀποστρατείαν, διότι δὶς ἤδη ἐζήτησα αὐτὴν παρὰ τοῦ τότε ὑπουργοῦντος κ. Τρικούπη, χάρις δὲ εἰς τὰς εὐγενεῖς προτροπὰς του παρέμεινα εἰσέτι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν· ἀλλ’ ἠγανάκτησα ἕνεκα τῆς ὥρας, καθ’ ἣν ἤρχετο ὁ νόμος οὗτος. Ἐὰν ἤρχετο πρότερον, ἤθελα εὐχαριστήσει μάλιστα τὸν Ὑπουργόν, διότι προβιβαζόμενος, θὰ ἐλάμβανον ἀνωτέραν τινὰ σύνταξιν, καὶ ἔμελλον ἑπομένως νὰ διέλθω τὰς ὑπολειπομένας μοι ὀλίγας ἡμέρας μᾶλλον ἀνέτως. Τοὺς βαθμοὺς, κύριοι, δὲν ἔλαβον ἐντὸς τῆς Αἰθούσης ταύτης, ἀλλ’ ἐκεῖ ὅπου κροτεῖ τὸ πυροβόλον καὶ συρίζει ἡ σφαῖρα. Καὶ διατί, κύριοι, ἐγκατέλιπον τὴν ἡσυχίαν μου καὶ λοιπὰ ἀγαθὰ καὶ ἔτρεχα ζητῶν κινδύνους; καὶ κακουχίας, ἢ διὰ νὰ ἀποκτήσω κεφάλαιά τινα, δυνάμενα νὰ χρησιμεύσωσιν ἡμέραν τινὰ εἰς τὴν Πατρίδα μου; Καὶ τώρα, ὅτε ἦλθεν ἡ ἀπὸ τοσούτου χρόνου περιμενομένη αὐτὴ ἡμέρα, τὸ ὄνειρον τῆς νεότητός μου, μοὶ λέγετε: Μεῖνε ἐκτὸς, εἶσαι ἀνίκανος νὰ ὑπηρετήσῃς τὴν Πατρίδα σου! Διὰ τοῦτο ἠγανάκτησα. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καθ’ ὅλας τὰς διατάξεις του εἶνε πλημμελὲς καὶ ἄκαιρον. Ὁ στρατὸς μέλλει νὰ τετραπλασιασθῇ, καὶ θέλετε ἑπομένως ἀναγκασθῆ νὰ προβιβάσητε εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ καὶ τοὺς δεκανεῖς αὐτούς. Ὅθεν εἶνε προτιμότερον νὰ διατηρήσητε τοὺς ὑπάρχοντας, τοποθετοῦντες τοὺς μὴ ἱκανοὺς ἐξ αὐτῶν δι’ ἐκστρατείαν εἰς τοσαύτας ἄλλας ὑπηρεσίας, εἰς ἃς θέλετε διορίσει, ἐὰν δὲν ὑπάρχωσιν οὗτοι, ἐκ τῶν ἱκανῶν δι’ ἐκστρατείαν. Πλὴν τούτων, νόμος τοιοῦτος τὰ νῦν, ὅτε ὀφείλομεν νὰ ἑνώσωμεν εἰς ἓν τὰς ψυχὰς πάντων, ἔμελλε νὰ φέρῃ σκάνδαλα εἰς τὸν στρατὸν, τῶν μὲν προσδοκώντων—καίτοι πέπεισμαι, ὅτι τοιοῦτοι θὰ εἶνε ὀλίγιστοι — διὰ τοῦ νόμου τούτου ταχεῖαν τὴν προαγωγήν των, τῶν δὲ—καὶ ἐκείνων ἀκόμη, οἵτινες πλησιάζουν τὸ ὅριον—θεωρούντων, ὅτι διακόπτεται τὸ στάδιον ἐν τῷ μέσῳ τοῦ ἀγῶνος καὶ τῶν ἐλπίδων των. Ἀλλὰ τέλος ἓν ὅριον ἡλικίας ὑπάρχει νενομοθετημένον, τοῦ ὁποίου μικρὰ εἶνε ἡ διαφορὰ πρὸς τὸ ὑποβαλλόμενον, ἀλλ’ εἰς ἐκεῖνο δὲν περιλαμβάνονται οἱ στρατηγοί· καὶ ἐνταῦθα κεῖται ἡ λεπτότης τοῦ ζητήματος, ἣν ἀρχόμενος ἐσημείωσα. Ὡς πρὸς τούτους παρατηρῶ, ὅτι εἰς οὐδὲν ἐκ τῶν μεγάλων στρατιωτικῶν Κρατῶν τῆς Εὐρώπης, πλὴν τῆς Γαλλίας, ὑπάρχει ὅριον ἡλικίας, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν αὐτὴν εἶνε τοσοῦτο μετριασμένον, ὥστε ἐκμηδενίζεται σχεδόν. Ἐπὶ τέλους τὸ νομοσχέδιον φέρει, ὅτι οἱ δυνάμει τοῦ περὶ ὁρίου ἡλικίας καθὼς καὶ οἱ δυνάμει ἀρχαιότητος ὑπηρεσίας ἀποστρατευόμενοι ὑποχρεοῦνται νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐπὶ πέντε ἔτη ἀπὸ τῆς ἀποστρατεύσεώς των. Ὅθεν αὐτὸ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον ἀναγνωρίζει αὐτοὺς ἱκανοὺς εἰσέτι δι’ ὑπηρεσίαν. Δὲν εἶνε καταφανὴς ἡ ἀντίφασις; Πλὴν τούτου ὅμως ὁ νέος νόμος δὲν δύναται νὰ ὑποχρεώσῃ δυνάμει τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου, εἰμὴ μέχρι τῆς ἡλικίας τῶν 40 ἐτῶν· ἀλλ’ οὗτοι πάντες εἶνε ἄνω τῶν 50 ἐτῶν. Δὲν εἶνε σαφὴς ἡ ἀντινομία αὕτη; Ἴσως οἱ λόγοι μου, κύριοι βουλευταί, ἠδύναντο νὰ φέρωσι δισταγμούς τινας εἰς ὑμᾶς, ἀλλ’ ὁ σκοπός μου δὲν εἶνε νὰ σᾶς ἀποθαῤῥύνω. Ταῦτα εἶπον, ὅπως καταδείξω τὰς ἐλλείψεις καὶ ἐπανορθώσητε αὐτάς. Ταῦτα εἶπον, ὅπως γνωρίσωμεν τὸ μέγεθος τοῦ ἔργου, ὃ ἀναλαμβάνομεν, τὰς δυσχερείας, ἃς θὰ ὑπερπηδήσωμεν, τοὺς κινδύνους, οὓς θὰ διατρέξωμεν, ἵνα, ἔχοντες ὑπ’ ὄψει ταῦτα πάντα, ἀντιμετωπίσωμεν τὸν φοβερὸν ἀγῶνα θαῤῥαλέως μὲν, ἀλλὰ καὶ ἐσκεμμένως. Ἤδη μεθ’ ὅσα εἶπον, ἐπίκειταί μοι νὰ φέρω καὶ τὴν λύσιν ἐπὶ τῆς παρούσης θέσεως ἡμῶν. Κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν δὲν ὑπάρχουσιν ἢ δύο λύσεις· ἢ πρέπει νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὴν ἰδέαν τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸν εἰρηνικὸν βίον, ἢ πρέπει νὰ ῥίψωμεν τὸν κύβον, ὅπως τοῦτο ἔπραξαν οἱ πατέρες ἡμῶν. Ἐὰν πράξωμεν τὸ πρῶτον, δέον νὰ τὸ πράξωμεν, ὄχι διὰ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰ ἴδια, ἀλλὰ διὰ νὰ ἑτοιμασθῶμεν κάλλιον. Τοῦτο δὲ μετὰ σπουδαιότητος καὶ ὄχι ἐπιπολαίως, ὡς ἐπράξαμεν ἤδη εἰς τὰς τρεῖς ἐπιστρατεύσεις. Αἱ χιλιάδες ἐφέδρων, οὓς ἐφέραμεν ἐδῶ ἄνευ προετοιμασίας τινός, ἐζημίωσαν ἡμᾶς στρατιωτικῶς καὶ οἰκονομικῶς· καὶ εἰς τοῦτο θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας τινάς. Ἀφίνω κατὰ μέρος τὴν ἔλλειψιν ἐνδυμασίας καὶ καταλύσεως καὶ περιορίζομαι εἰς τὴν ἀνωμαλίαν, ἣν ἐπέφερον εἰς τὰ σώματα τοῦ στρατοῦ, καὶ τὴν περιττὴν δαπάνην, ἣν ἐπέφερεν ἡ οὕτω πως γενομένη κλῆσις τῶν ἐφέδρων. Κατὰ πρῶτον πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ἐπανῆλθον εἰς τὰ μέρη, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἦλθον ἐνταῦθα, οἱ δὲ λοιποὶ ἐταξείδευσαν ἐπὶ πολὺ, μέχρις οὗ εὕρωσι τὰ σώματα, εἰς ἃ ἀπεστάλησαν, καὶ ἐδαπανήθησαν οὕτω οὐχὶ ὀλίγα, συνάμα δὲ ὑπέφερον καὶ οἱ ἄνδρες μὴ φέροντες εἰμὴ ἃ ἔφερον ἐνδύματα. Ἅπαντες οἱ προσελθόντες ἐνταῦθα κατετάσσοντο ἀναγκαίως, ἵνα κυρωθῇ ἡ εἰς τὸν στρατὸν κατάταξίς των διὰ τοῦ ὅρκου καὶ ἵνα μισθοδοτροφοῦνται, εἰς ἓν ἐκ τῶν ἐνταῦθα σωμάτων, κατατασσόμενοι δὲ κατεγράφοντο εἰς τὰ μητρῷα καὶ εἰς τοὺς οἰκονομικοὺς ἐλέγχους τῶν ταγμάτων· ἀλλὰ καὶ ταῦτα δὲν ἐγένοντο μετ’ ἀκριβείας ἕνεκα τῆς ἀταξίας, ἥτις ὑπῆρχε, καὶ τῆς ἐπισωρεύσεως πολλῶν εἰς τὸ αὐτὸ τάγμα. Οὕτω πολλοὶ ἔφεδροι ἀπὸ τοῦ ἑνὸς τάγματος μετέβαινον εἰς ἄλλο κατὰ βούλησιν, ἄλλοι ἀπουσίαζον ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας καὶ ἄλλοι ἐλιποτάκτουν. Ἐκ τούτων ἔμελλε νὰ ἐπέλθῃ καὶ μεγάλη σύγχυσις εἰς τὰ τῆς οἰκονομίας πρὸς ζημίαν αὐτῆς πάντοτε. Ἐπὶ τέλους διετάχθη ἡ ἀποστολὴ τῶν πλεοναζόντων εἰς τὰ ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν σώματα. Ἀλλὰ μετὰ τῆς ἀποστολῆς τῶν ἀνδρῶν πρέπει ν’ ἀποσταλῶσι καὶ τὰ συνοδεύοντα αὐτοὺς ἔγγραφα καὶ καταστάσεις τοῦ τε προσωπικοῦ καὶ οἰκονομικοῦ, δι’ ἃ καὶ χρόνος πολὺς ἀπαιτεῖται καὶ ἐργασία οὐχὶ μικρά. Τὴν αὐτὴν δὲ ἐργασίαν πρέπει νὰ κάμωσι καὶ τὰ τάγματα, εἰς ἃ παραπέμπονται οἱ ἔφεδροι, ἀνταλλάξωσι τὰς ἀποδείξεις κλπ. Ἐπειδὴ ὅμως πάντα ταῦτα ἐγένοντο ἐν μεγάλῃ ἀταξίᾳ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἡ ἀκρίβεια· διὸ καὶ πάλιν θὰ καταφύγωμεν εἰς τὸ αὐτὸ σωστικὸν μέτρον, εἰς ὃ καὶ κατὰ τὰς ἄλλας ὁμοίας περιστάσεις κατεφύγομεν, τουτέστι νὰ διαγραφῶσι τὰ πάντα καὶ ἀρχίσωσι νέοι λογαριασμοὶ ἐπὶ τῶν ὑπαρχόντων προσώπων καὶ πραγμάτων. Τὴν ἐκτίμησιν τῆς ζημίας ἀφίνομεν εἰς ἕκαστον νὰ ὁρίσῃ. Ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου τῆς οἰκονομίας θέλω φέρει ἑτέραν παρατήρησιν ἐπὶ διαδοθείσης εἰδήσεως, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διέταξε νὰ δίδηται δὶς τῆς ἡμέρας κρέας εἰς τοὺς ὁπλίτας.

§117ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶπον ἀντὶ ὀκτὼ λεπτὰ νὰ γείνουν δώδεκα, καὶ αὐτὰ νὰ τὰ μεταχειρίζωνται ὡς καὶ πρότερον.

§118ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Τὸ μέτρον τοῦτο εἶναι πολὺ καλὸν, καὶ χαίρω ὅτι ἡ εἴδησις δὲν ἔχεται ἀληθείας. Ἐπειδὴ ὅμως ἐγένετο ἅπαξ λόγος, θέλω κάμει τὰς ἐπὶ τούτῳ παρατηρήσεις διὰ τὸ μέλλον. Ἡ δὶς τῆς ἡμέρας χορήγησις κρέατος εἰς τοὺς ὁπλίτας, ἐάν ποτε ἐγίνετο, ἤθελεν εἶσθαι ἐπιζήμιος οὐχὶ μόνον εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ὑγείαν τῶν ἀνδρῶν καὶ εἰς τὴν σώφρονα δίαιταν τῶν κατοίκων ἐν γένει, ἐπειδὴ ἐξ αὐτῶν προέρχονται πάντες οἱ στρατευόμενοι. Οἱ ἄνδρες, ἐξ ὧν σύγκειται ὁ στρατὸς, εἰσὶ κατὰ 80% ἐξ ἐκείνων οἵτινες τρώγουσιν ἅπαξ, κατὰ Κυριακὴν, καὶ τὸ πολὺ δὶς καθ’ ἑβδομάδα κρέας. Ὅθεν εἶνε λίαν ἀρκοῦν διὰ τὴν ἀλλαγὴν τοῦ βίου, ὅταν τοῖς δίδεται καθ’ ἡμέραν, ἀλλ’ ἅπαξ. Ἐὰν τοῖς ἐδίδετο πλέον τούτου, βεβαίως ἡ τοιαύτη ἀπότομος καὶ μεγάλη μεταβολὴ ἤθελε βλάψει τὴν ὑγείαν αὐτῶν, ὡς πᾶς τις δύναται νὰ κρίνῃ ἀφ’ ἑαυτοῦ καὶ ὡς ἡ ἁπλῆ ὑγιεινὴ μᾶς διδάσκει· ἀλλὰ συνάμα καὶ δαπάνην ματαίαν θὰ προξενήσωμεν, διότι ταῦτα διὰ 50,000 ἄνδρας φέρουν ποσὸν 300,000 δραχμὰς κατὰ μῆνα, ἤτοι τὴν συντήρησιν ἑνὸς τάγματος πεζικοῦ ἐν πολέμῳ· καὶ πλὴν τούτου ὅμως ἅπαξ δοθέντος, δὲν δυνάμεθα εἰς τὸ ἑξῆς νὰ τὸ διακόψωμεν ἄνευ βλάβης τῆς ὑγείας καὶ τῆς εὐρωστίας τῶν ἀνδρῶν. Προσγίνεται δὲ καὶ ἡ βλάβη, ὅτι ἀποσυνειθίζομεν τοὺς κατοίκους τῆς λιτότητος, εἰς ἣν εἰσὶ συνειθισμένοι καὶ ἣν ὀφείλομεν ἀπ’ ἐναντίας νὰ ὑποστηρίζωμεν. Ὀλίγα τινὰ θέλω εἴπει καὶ περὶ ἐνδυμασίας· λέγω ὀλίγα, ὄχι διότι τὸ ἀντικείμενον δὲν εἶνε ἄξιον πολλοῦ λόγου, ἀλλὰ διότι ἀρκούντως κατεχράσθην τῆς ὑπομονῆς σας. Εἶνε μάλιστα πολλῆς προσοχῆς ἄξιον τὸ ἀντικείμενον, διότι εἶνε καὶ ἡ ἐνδυμασία εἷς παράγων τοῦ πολέμου, δυνάμενος νὰ δώσῃ ἢ ν’ ἀφαιρέσῃ δύναμιν ἐκ τοῦ στρατοῦ. Κακῶς δὲ ἐπράξαμεν ἀκολουθήσαντες καὶ εἰς τοῦτο τυφλῶς τὰ ὑπάρχοντα, ἤτοι ὁδηγούμενοι ἐκ τῆς ἀκόπου ἕξεως. Ἡ ἐνδυμασία, ἣν ἐδώκαμεν εἰς τοὺς ἐφέδρους, ἔχει ὅλας τὰς ἐναντίας ἰδιότητας ἐκείνης, ἣν φέρουσιν οὗτοι ἐκ γενετῆς. Αὕτη ἔχει ὡς πρωτίστην ἰδιότητα τὸ ἐλαφρὸν καὶ τὴν ἐλευθέραν κίνησιν ἁπάντων τῶν μελῶν τοῦ σώματος, ἐξ οὗ τὸ ἀνοικτὸν αὐτῆς ἀπανταχοῦ· ἐκείνη περικλείει πανταχόθεν τὸ σῶμα καὶ ἐμποδίζει τὰς κινήσεις αὐτοῦ. Ἡ ἐγχώριος ἐνδυμασία περιδένει τὰς ἀρθρώσεις τοῦ σώματος ἀπὸ τῆς μέσης καὶ κάτω καὶ καθιστᾷ τὸ σῶμα καὶ τοὺς πόδας στεῤῥά· ἡ Εὐρωπαϊκὴ ἀπεναντίας ἀφίνει αὐτὰ ἀπερίδετα, περιδένει δὲ αὐτὰ εἰς τὰ ἄνω τῆς μέσης, ἐνῷ ἡ ἐγχώριος ἀφίνει αὐτὰ ἀνοικτὰ καὶ ἐλεύθερα. Καὶ ὑγιεινῶς εἶνε προτιμοτέρα ἡ ἐγχώριος, διότι προφυλάσσει καλῶς τὴν πλάτην καὶ τὴν κοιλίαν, ἐξ ὧν λαμβάνονται αἱ σπουδαιότεραι παθήσεις τοῦ σώματος καὶ μάλιστα ἐν ὥρᾳ πολέμου. Καὶ οἰκονομικῶς δὲ εἶναι προτιμοτέρα ἡ ἐγχώριος ἐνδυμασία, διότι δύναται πᾶς τις νὰ προμηθευθῇ ἐν τῷ τόπῳ δι’ ἐγχωρίων ὑφασμάτων, ἅτινά εἰσι καὶ στερεώτερα καὶ εὐθηνότερα, ἀρκεῖ μόνον νὰ κανονισθῇ ἐπὶ τὸ ὁμοιόμορφον, οὕτω δὲ καὶ τὸ χρῆμα τῆς τε προμηθείας καὶ κατασκευῆς μένει ἐν τῷ τόπῳ. Ἐπὶ τέλους εἶναι προτιμοτέρα καὶ διὰ τὸν σπουδαῖον λόγον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐντὸς ὀλίγου χρόνου νὰ συνειθίσωσι τὴν Εὐρωπαϊκὴν καὶ μάλιστα διὰ πόλεμον. Ὅθεν καὶ εἰς τοῦτο ἐπράξαμεν τὸ ἀντίστροφον, τουτέστι πληρόνομεν ἀκριβὰ διὰ νὰ ζημιωθῶμεν στρατιωτικῶς τε καὶ οἰκονομικῶς. Τὰ αὐτὰ λέγω καὶ διὰ τὴν ὑπόδυσιν, ἥτις, ἐγχώριος τουτέστιν, εἶναι καταλληλοτάτη διά τε τὸ κλίμα καὶ τὸ ἔδαφος. Ἐὰν εἰς ὅλα τ’ ἀτοπήματα ταῦτα προσθέσωμεν καὶ τὸν βαρὺν σάκκον, θέλομεν ἰδεῖ ὅτι ἐκάμαμεν στρατιώτην ἀνίκανον νὰ πολεμήσῃ καὶ μάλιστα κατὰ τὸ νέον εἶδος τοῦ πολέμου, ὅπερ ἀπαιτεῖ εὐκινησίαν καὶ ταχύτητα. Εἶχον πολλὰ νὰ εἴπω περὶ τῆς ἰδιότητος ταύτης εἰς τὸν στρατὸν, ἀλλὰ μοὶ λείπεται ὁ χρόνος· διὸ ἀρκοῦμαι νὰ εἴπω, ὅτι ὁ νόμος τῆς φυσικῆς περὶ δυνάμεως ἐφαρμόζεται καὶ εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν ἀκριβῶς. Καὶ τὰ μικρὰ Κράτη ὀφείλουν ἔτι μᾶλλον νὰ φροντίζωσι περὶ τῆς εὐκινησίας καὶ οἰκονομίας τῶν στρατῶν των, ὅπως ἀναπληρώσωσι τὰ ἐλλείποντα ἐκ τοῦ ὄγκου. Τὰ μεγάλα Κράτη δύνανται νὰ παραμελήσωσιν ἐν μέρει τὰ τοιαῦτα, διότι ὁ πολὺς ὄγκος αὐτῶν ἀναπληροῖ εὐκόλως τὰς ἐκ τούτων ζημίας· ἀλλ’ ἡμεῖς, ἐὰν χάσωμεν 5,000 ἄνδρας ἢ 5,000,000 δραχμὰς, δύσκολον, ἐὰν μὴ ἀδύνατον, ὑπάρχει ν’ ἀναπληρώσωμεν αὐτάς. Ἐσκέφθητε περὶ ὅλων τούτων; Καίτοι προεθέμην νὰ δώσω πέρας εἰς τὴν ὁμιλίαν μου, εἶναι τοσαῦτα ὅμως τ’ ἀντικείμενα, ὥστε νὰ σύρουν καὶ ἄκοντος ἐμοῦ εἰς ἐξακολούθησιν αὐτῆς. Εἶπον ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν ἢ δύο λύσεις ἢ νὰ παύσωμεν τὴν ἐπιστράτευσιν, ἀποπέμποντες τοὺς ἄνδρας εἰς τὰς οἰκίας των, ἢ νὰ ῥίψωμεν τὸν κύβον· ἐὰν παραδεχθῶμεν τὸ πρῶτον, ὀφείλομεν νὰ τὸ πράξωμεν μὲ τὴν πρόθεσιν νὰ ἑτοιμασθῶμεν κάλλιον καὶ οἰκονομικώτερον καὶ μορφώσωμεν στρατὸν ἐμπόλεμον. Πρὸς τοῦτο τὰ δέκα νέα τάγματα καὶ τὰ ἔμπεδα δέον νὰ διαλυθῶσιν ὡς περιττὰ τότε, καὶ οἱ μὲν ὁπλῖται νὰ ἀπέλθωσιν εἰς τὰς ἑστίας των, τὰ δὲ στελέχη αὐτῶν νὰ διανεμηθῶσιν εἰς τοὺς Νομοὺς, Ἐπαρχίας καὶ Δήμους πρὸς ἄσκησιν τῶν τε ἐφέδρων καὶ ἐθνοφρουρῶν. Εἰς τούτους, ἀσκουμένους εἰς τὰς ἑστίας των, ἢ παρὰ ταύτας, δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ δίδηται τροφὴ καὶ ἐνδυμασία. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὸ δεύτερον, πρέπει ν’ ἀποφασίσωμεν νὰ ῥίψωμεν τὸν περὶ τῶν ὅλων κύβον, λέγοντες, ὅπως οἱ πατέρες ἡμῶν, ἢ ὅλη ἡ Ἑλλάς, ἢ οὐδέν· ἀλλὰ νὰ τὸ πράξωμεν μεθ’ ὅλης τῆς ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν λαμβάνουσι τὰ ἔθνη κατὰ τὰς κρισίμους αὑτῶν ἡμέρας καὶ σώζονται, καθὼς ἐσώθη ἡ Ἑλλὰς καὶ τότε. Ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶνε τὸ μικρὸν τοῦτο Βασίλειον, τὸ ὁποῖον μικρὰ πολιτικὴ παρεσκεύασεν. Ἡ δύναμις τῆς Ἑλλάδος εἶνε μεγάλη, καὶ ταύτην δὲν γνωρίζουσιν οἱ ξένοι, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἡμεῖς αὐτοί. Ἅπασα ἡ ἀπομείνασα Ἰλλυρικὴ χερσόνησος εἶνε Ἑλληνική· ἤδη ἡ μικρὰ Ἀσία εἶνε κατῳκημένη ἀπὸ Ἕλληνας ὡς τὸ πάλαι. Ἡ μεσόγειος θάλασσα εἶνε λίμνη Ἑλληνικὴ, τῆς ὁποίας τὰ βάθη καὶ τοὺς κόλπους κατεμέτρησαν ἀκριβῶς οἱ δελφῖνες ἡμῶν. Οἱ τὰς χώρας ταύτας κατοικοῦντες Ἕλληνες κατέχουσι τὸν πλοῦτον, τὸ ἔδαφος, τὴν ἐπιστήμην, τὸν νοῦν, καὶ τέλος ἔχουσι τὴν ψυχὴν Ἑλληνικήν. Ἀρκεῖ νὰ θελήσῃ ἡ Ἑλλὰς καὶ λαμβάνουσα τὸν δαυλὸν εἰς τὰς χεῖρας δύναται ν’ ἀνάψῃ πυρκαϊὰν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου εἰς τὸ ἄλλον τῆς περὶ ἡμᾶς Ἀνατολῆς. Τὸ πῦρ ὑποκαίει ἤδη καὶ δὲν περιμένει εἰμὴ τὸν ἄνδρα, ὅστις θὰ λάβῃ τὸν δαυλὸν εἰς χεῖρας. Καὶ ἀμφιβάλλετε ὅτι μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῶν λοιπῶν ἀκροωμένων δὲν θὰ εὑρεθῶσι νέοι Κανάραι καὶ Βότσαροι; (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν βουλευτῶν καὶ τῶν ἀκροατηρίων).

§119Γ. ΚΟΡΠΑΣ. Δὲν ἐσκόπουν, κύριοι, νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, διότι διὰ μακρῶν ἠγόρευσα περὶ τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν πραγμάτων κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἔλαβον ὅμως ἀφορμὴν πρὸ μικροῦ νὰ εἴπω τινὰ ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἐντίμου στρατηγοῦ κ. Κορωναίου, τὸν ὁποῖον καὶ τιμῶ καὶ ὑπολήπτομαι διὰ τὰς γνώσεις καὶ τὴν πεῖραν αὐτοῦ. Σήμερον, κύριοι, πρόκειται ἁπλῶς νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, τὸ μεταῤῥυθμίζον διατάξεις τινὰς τοῦ ἐν ἰσχύϊ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ ψηφισθέντος κατὰ τὸ 1882, ἑπομένως ἐντὸς τοῦ στενοῦ τούτου κύκλου θὰ περιορίσω τὴν ἀγόρευσίν μου. Εἶπον καὶ προχθὲς, ὅτι ἡ διατήρησις μονίμου στρατοῦ εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία εἰς πᾶν Κράτος. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ διατήρησις μονίμου καὶ διαρκοῦς στρατοῦ ἐπιβαρύνει σπουδαίως τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ ἀποῤῥοφᾷ μέγα μέρος τῶν ἐσόδων παντὸς Κράτους, καὶ διὰ τὸν λόγον μάλιστα τοῦτον ὑπάρχουσί τινες οἱ προτιμῶντες τὴν ἐν ὥρᾳ πολέμου πάνδημον στρατείαν τῆς διατηρήσεως μονίμου στρατοῦ, ἥτις στερεῖ, ὡς γνωστὸν, ἐν ὥρᾳ εἰρήνης τὰς παραγωγικὰς ἐργασίας τοσούτων ἐργατικῶν χειρῶν. Ὀπαδὸς τῆς ἰδέας ταύτης καὶ παρ’ ἡμῖν εἶναι, νομίζω, ὁ ἔντιμος ἐκ Τροιζηνίας βουλευτὴς κ. Δουζίνας. Ἀλλ’ ἡ θεωρία αὕτη, κύριοι, κατ’ ἐμὲ οὐ μόνον δὲν εἶναι ὀρθὴ, ἀλλὰ καὶ δὲν ἐξυπηρετεῖ τὸ συμφέρον οὔτε τοῦ Κράτους οὔτε τοῦ ἀτόμου εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα ἅτινα, ὡς ἡ Ἑλλὰς, ἔχει νὰ διεκδικήσῃ ἐθνικὰ συμφέροντα τάχιον ἢ βράδιον, καὶ ἑπομένως μὲ τοιοῦτον στρατὸν αἱ δαπάναι θὰ ὦσι πολὺ ἀνώτεραι ἐκείνων, αἵτινες, θ’ ἀπαιτηθῶσιν ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν πρὸς διατήρησιν μονίμου στρατοῦ. Παράδειγμα ἔστω ὁ Ἀμερικανικὸς πόλεμος, ὅστις ἐν ἐλλείψει μονίμου στρατοῦ καλῶς ὠργανωμένου διήρκεσε τέσσαρα ὁλόκληρα ἔτη, καὶ διὰ τὸν ὁποῖον ἐδαπανήθησαν μυθώδη ποσά. Σήμερον, κύριοι, οἱ Εὐρωπαϊκοὶ πόλεμοι εἶναι μικρᾶς διαρκείας ἕνεκα τῶν καλῶς ὠργανωμένων στρατῶν καὶ τῆς τελειοποιήσεως τῶν πολεμικῶν μέσων, ἑπομένως αἱ εἰς χρήματα καὶ ἄνδρας ἀπώλειαι εἰσὶν ἐλάσσονες· καὶ ἡ Ἑλλὰς ἄρα πρέπει νὰ ἔχῃ μόνιμον στρατὸν, πρὸς διατήρησιν τοῦ ὁποίου ν’ ἀναγράφῃ τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν αὐτῆς κατ’ ἔτος. Ἀφοῦ τοῦτο θέσωμεν ὡς βάσιν, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὀργανισμὸν συντεταγμένον καθ’ ὅλους τοὺς κανόνας τῆς στρατιωτικῆς τέχνης, καὶ καθ’ ὃν τρόπον συντάσσονται ἐν πᾶσι τοῖς Κράτεσιν οἱ στρατιωτικοὶ ὀργανισμοί. Οἱ στρατιωτικοὶ ὀργανισμοὶ ἐν πᾶσι τοῖς Κράτεσι συντάσσονται ὑπὸ ἐπιτροπῶν, συγκροτουμένων ἐξ ἁρμοδίων ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν. Καὶ οὐ μόνον συντάσσονται ὑπὸ εἰδικῶν ἐπιτροπῶν, ἀλλὰ καὶ ἐξελέγχονται κατόπιν ὑπὸ ἄλλων ἐπιτροπῶν πολυαριθμοτέρων, αἱ ὁποῖαι φέρουσι νέας τροποποιήσεις καὶ βελτιώσεις. Καὶ δὲν φρονῶ, ὅπως εἶπεν ὁ ἔντιμος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν προχθές, ὅτι τὸ βῆμα τοῦτο δὲν εἶναι κατάλληλον πρὸς συζήτησιν στρατιωτικῶν πραγμάτων. Βεβαίως διὰ τὰς λεπτομερείας δὲν εἶναι κατάλληλον· ἀλλὰ ὑπὸ γενικὴν ἔποψιν, προκειμένου περὶ ὀργανισμοῦ ἑνὸς στρατοῦ, ἤτοι ζητήματος τοσοῦτον Ἐθνικοῦ καὶ δαπάνης τοιαύτης, τὸ βῆμα τοῦτο βεβαίως εἶναι λίαν κατάλληλον. Λέγω λοιπόν, κύριοι, ὅτι εἶνε ἀπαραίτητον νὰ ἔχωμεν μόνιμον στρατὸν, ἀλλ’ ἔχοντες τοιοῦτον, πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ ὀργανισμὸν κατάλληλον. Ἡ σύνταξις τῶν ὀργανισμῶν δὲν εἶνε ἔργον οὔτε ἡμερῶν, οὔτε μηνῶν· ἔχομεν ἀνάγκην παγίου ὀργανισμοῦ, ἀλλ’ ἡ στιγμὴ αὕτη δὲν εἶνε ἡ κατάλληλος, δι’ ὃ ἐπαναλαμβάνω σήμερον, ὅτι πρέπει μετὰ τὴν πάροδον τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων νὰ συνταχθῇ μόνιμος καὶ πάγιος ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ· διότι, κύριοι, γνωρίζετε τί συμβαίνει; ἕνεκα αὐτῆς τῆς μεταλλαγῆς τῶν ὀργανισμῶν, μόλις ἄρχεται ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἑνὸς, ἔρχεται ἕτερος καὶ οὕτως ἀντὶ ὠφελείας ἐπέρχεται βλάβη, διότι ὁ στρατὸς εὑρίσκεται διηνεκῶς ἐν τῷ ὀργανίζεσθαι. Ἀλλ’ ἐπειδὴ σήμερον πρόκειται νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅπερ ἐπεθύμον ν’ ἀπεσύρετο, θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ φέρω παρατηρήσεις τινὰς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Ἐν τῇ προχθεσινῇ ἀγορεύσει μου ὁμιλῶν περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἐποιησάμην καὶ τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἡ ἐγγραφομένη ἐν τῷ παρόντι νομοσχεδίῳ διαίρεσις τοῦ στρατοῦ δὲν εἶνε ἡ πρέπουσα, καὶ προέβαλον τὴν κατὰ μεραρχίας καὶ ταξιαρχίας διὰ τὸν ἡμέτερον στρατὸν διαίρεσιν. Εὐχαρίστως δὲ εἶδον, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπεδέξατο τὴν πρότασιν ταύτην, ἣν καὶ ἕτερος συνάδελφος ὁ κ. Βαλτινὸς ἔγγραφον ὑπέβαλεν, ἑπομένως περὶ τούτου οὐδένα ποιοῦμαι σήμερον λόγον· θὰ περιορισθῶ μόνον εἰς τὰ κατόπιν ἀντικείμενα. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ὑπῆρξε τμῆμα ἐπιτελικὸν, ὅπερ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καταργεῖται· τὴν ἀναγραφὴν τούτου ἐξαιτοῦμαι, ἀφοῦ δὲν πρόκειται περὶ ἀξιωματικῶν τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν, διότι τὸ σῶμα τοῦτο ὡς γνωρίζετε, κατηργήθη παρ’ ἡμῖν. Δὲν ἐννοῶ, κύριοι, νὰ ὑποστηρίξω σήμερον τὸν ἀνασχηματισμὸν τοῦ σώματος τούτου. Πρόκειται μόνον νὰ ὑποδείξω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι πρέπει νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ μορφώσεως ἀξιωματικῶν πάντων τῶν σωμάτων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, διότι κατὰ τὸν ἰσχύοντα νῦν νόμον ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία ἀνήκει εἰς πάντα τὰ σώματα καὶ ὅπλα τοῦ στρατοῦ. Εἶνε ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ μορφώσεως ἀξιωματικῶν διὰ τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν.

§120ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Εἴπατε καὶ περὶ τοῦ ἀρχηγοῦ, ὁ ὁποῖος εἶνε ἀπαραίτητος.

§121ΚΟΡΠΑΣ. Θὰ εἴπω κατόπιν.—Πρὸς τοῦτο λοιπὸν πρέπει νὰ μεριμνήσωμεν περὶ συστάσεως ἀνωτέρου ἐκπαιδευτικοῦ σχολείου τῶν ἀξιωματικῶν, ἢ νὰ θέσωμεν εἰς ἐνέργειαν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ν’ ἀποστέλλωμεν δηλονότι ἀξιωματικοὺς εἰς ξένα Κράτη. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ κατορθωθῇ τὸ πρῶτον, ἤτοι ἐὰν εἴχομεν τοὺς ἀναγκαίους καθηγητὰς καὶ τὰ λοιπὰ μέσα, τότε δὲν πιστεύω νὰ ἦτον ἀνάγκη νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸ νὰ ἀποστείλωμεν τοὺς ἀξιωματικοὺς εἰς ξένα Κράτη. Ἐὰν δὲ τοῦτο δὲν εἶνε ἐφικτὸν, εἴτε λόγῳ οἰκονομίας, εἴτε λόγῳ ἐλλείψεως τῶν μέσων, τότε εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παραδεχθῶμεν τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ ἀποστέλλωνται νέοι ἀξιωματικοὶ, πρόσφατα ἔχοντες τὰ μαθήματα, πρὸς τελειοτέραν αὐτῶν ἐκπαίδευσιν καὶ ἰδίως πρὸς ἀπόκτησιν τῶν ἀπαιτουμένων εἰδικῶν γνώσεων τῶν ἐπιτελῶν. Εἴτε λοιπὸν κατὰ τὸν ἕνα τρόπον, εἴτε κατὰ τὸν ἄλλον, βεβαίως εἶνε ἀνάγκη νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς Ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας. Σήμερον ὅμως δυνάμει τοῦ κειμένου νόμου ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς δὲν ἔχει ἀνάγκην, διότι δύναται πάντα ἀξιωματικὸν, ἐὰν ἔχῃ τὰ πρὸς τοῦτο ἀναγκαῖα προσόντα, νὰ τὸν τοποθετήσῃ εἰς τὴν τοιαύτην ὑπηρεσίαν. Ἑπομένως τὴν κατάργησιν τοῦ τμήματος τούτου δὲν κρίνω συμφέρουσαν. Κρίνω περιττὸν νὰ εἴπω τὶ συμβαίνει ἐν ἄλλοις Κράτεσιν εἰς τὰ τμήματα τὰ Ἐπιτελικά. Ἐπίσης θεωρῶ περιττὴν τὴν σύστασιν τμήματος στρατολογίας καὶ ἐπιστρατεύσεως, ἅτινα πρέπει νὰ ὑπάγωνται εἰς τὸ τμῆμα τοῦ προσωπικοῦ.

§122Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ μεταβάλω τὴν ἐπιγραφήν του.

§123ΚΟΡΠΑΣ. Εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, ἀληθῶς καὶ εἶναι ζημία σπουδαιοτάτη καὶ πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐπιτελείου. Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου εἶναι περιττὸν νὰ εἴπω τὶ καθήκοντα ὑψηλὰ ἔχει· ἀλλὰ τοιαύτην θέσιν δὲν εὑρίσκω ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Δὲν γνωρίζω τοὺς λόγους βεβαίως, ὧν ἕνεκα ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἀνέγραψε τοιαύτην. Ἴσως μοὶ ἀπαντήσει, ὅτι δὲν ὑπάρχουσι κατάλληλοι μεγάλοι βαθμολόγοι διὰ τὴν τοιαύτην θέσιν, διότι οὐδέποτε ἐλήφθη πρόνοια νὰ μορφωθῶσι τοιοῦτοι· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἰς τοῦτο δὲν θὰ ἔχῃ πολὺ δίκαιον, διότι ἐὰν δὲν εὑρίσκῃ εἰς τὸ σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν τὸν τοιοῦτον, δύναται νὰ τὸν εὕρῃ εἰς τὰ ἄλλα σώματα· ἑπομένως θὰ εὑρεθῇ πάντοτε εἷς, δυνάμενος νὰ ἀναδεχθῇ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, ὅταν μάλιστα δὲν θὰ στηριχθῇ εἰς τὰς ἑαυτοῦ μόνον γνώσεις, ὅπως ὁ στρατάρχης Μόλτκε, ἀλλὰ θὰ ἔχῃ καὶ ἄλλους ἐκ τῶν διαφόρων σωμάτων ὑπ’ αὐτόν. Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι ἐν Ἑλλάδι ἀπὸ μακροῦ χρόνου δὲν ἐλήφθη πρόνοια περὶ μορφώσεως Ἐπιτελείου. Καὶ ἠδύναντο οἱ ἀξιωματικοὶ—καὶ δὲν λέγω τοῦτο, διότι ἀνήκω εἰς τὸ σῶμα τοῦτο τῶν Ἐπιτελῶν—νὰ μορφωθῶσι καὶ νὰ φθάσωσιν εἰς τὸ ὕψος τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἄλλων Κρατῶν, ἅτινα λαμβάνουσιν οὐ μόνον μέριμναν νὰ μορφῶσι τοιούτους ἀξιωματικοὺς, ἀλλὰ καὶ νὰ χρησιμοποιῶσιν αὐτοὺς καὶ ἐν εἰρήνῃ. Οἱ Γερμανοὶ λόγου χάριν, οἵτινες διατηροῦσιν ἴδιον σῶμα Ἐπιτελῶν, ἀπέστελλον εἰς Γαλλίαν συχνὰ τοιούτους πρὸς συλλογὴν στατιστικῶν πληροφοριῶν καὶ ἄλλων σχετιζομένων πρὸς τὰς ὀχυρώσεις, ὀλίγον μάλιστα πρὸ τοῦ Γαλλογερμανικοῦ πολέμου ἐντὸς τοῦ φρουρίου τοῦ Μὲτς καὶ τῶν ἐργοστασίων αὐτοῦ εἰργάζετο, ὡς ἁπλοῦς τεχνίτης, εἷς ταγματάρχης τοῦ Γερμανικοῦ Ἐπιτελείου, ὅστις ἐλάμβανε πάσας τὰς πληροφορίας καὶ διεβίβαζεν αὐτὰς εἰς τὴν Κυβέρνησίν του. Παρ’ ἡμῖν τί γίνεται; ποῖα λαμβάνονται μέτρα, καὶ ποῖα κατασκευάζονται ἔργα καὶ ὀχυρώματα; Καὶ μήπως δὲν ἠδύνατο ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἀποστέλλῃ συχνὰ ἀξιωματικοὺς εἰς Μακεδονίαν, εἰς Ἤπειρον καὶ Θεσσαλίαν ἢ καὶ εἰς Κωνσταντινούπολιν, ὅπως γνωρίζῃ τὰ ἐκεῖ γινόμενα; Βεβαίως ὄχι σήμερον. Ἀλλὰ περὶ τούτου ἀπὸ πολλοῦ χρόνου δὲν ἐλήφθη πρόνοιά τις. Εἶπεν ὁ ἔντιμος στρατηγὸς, ὅτι δὲν ἐλήφθη καὶ πρόνοια περὶ οἰκονομικοῦ σώματος· θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι ὁ ὀργανισμός, δι’ οὗ συνιστᾶται Σχολὴ ὑπαξιωματικῶν, περιέχει καὶ τὴν διάταξιν, ὅτι ἐν αὐτῇ μορφοῦνται ἀξιωματικοὶ τοῦ οἰκονομικοῦ κλάδου· ἑπομένως, ἐὰν σήμερον δὲν ἔχομεν πολλούς, μετά τινα ἔτη θὰ ἔχωμεν πλείστους ἀνταποκρινομένους πληρέστερον εἰς τὸν προορισμὸν αὐτῶν. Περὶ τῆς αὐξήσεως τοῦ Ἱππικοῦ ἐποιήσατο λόγον ὁ στρατηγός, ἑπομένως δὲν ἐπαναλαμβάνω τὰ αὐτά. Εἰς τὸ ἄρθρον 8 θέλω παρατηρήσει, ὅτι δὲν γίνεται μνεία περὶ λόχου ὑπονομοποιῶν καὶ λόχου γεφυροποιῶν, ἐπίσης καὶ περὶ ὄρχου μηχανικοῦ, ὁ ὁποῖος, ὡς γνωρίζει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖος. Ἐνταῦθα ἠδύνατό τις νὰ παρατηρήσῃ ὅτι δὲν πρέπει τὸ Δημόσιον νὰ δαπανᾷ πρὸς συντήρησιν τοῦ πυροσβεστικοῦ λόχου. Ἐν Παρισίοις λόγου χάριν τὸ τάγμα τῶν πυροσβεστῶν τὸ διατηρεῖ ὁ Δῆμος Παρισίων, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Παρατηρῶ μόνον, ὅτι ὁ πυροσθετικὸς λόχος ἔχει ἀνάγκην καὶ ἵππων καὶ ἡμιόνων, καὶ ἑπομένως εἶναι ἀνάγκη εἰς τὸν πίνακα, τὸν ἐμφαίνοντα τὴν σύνθεσιν τοῦ πυροσβεστικοῦ λόχου, νὰ σημειωθῶσιν ἀκόμη καὶ ὑπαξιωματικοί τινες διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν σταύλων, ὅπως καὶ ἐν ἄλλοις Κράτεσιν ἔχουσι διπλάσιον σχεδὸν ἀριθμὸν ὑπαξιωματικῶν. Ὑπάρχει, κύριοι, ἓν σῶμα καλούμενον τοῦ φαρμακευτικοῦ κλάδου· σημειώσατε ὅτι ὁ κλάδος οὗτος εὑρίσκεται ἐν τῷ διαλύεσθαι, διότι οὐδεὶς παρουσιάζεται νὰ ὑποστῇ διαγωνισμόν, διότι βλέπουν, ὅτι οἱ βαθμολόγοι ἔμειναν στάσιμοι, ὁ δὲ ἀνώτερος πάντων δεκάδας μετρεῖ ἐτῶν εἰς τὸν αὐτὸν βαθμόν. Ἑπομένως νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ληφθῇ πρόνοιά τις ὄχι χάριν τῶν ἀτόμων μόνον, ἀλλὰ χάριν κυρίως τῆς ὑπηρεσίας· διότι, ἂν δὲν ληφθῇ πρόνοια, εἶναι ἀδύνατον νὰ προσέλθωσι νέοι φαρμακοποιοὶ πρὸς κατάταξιν. Μάλιστα ἔμαθον ὅτι τελευταῖον ὑπέβαλον 5 ἢ 6 τὰς παραιτήσεις των, ὥστε θὰ διαλυθῇ τὸ σῶμα καὶ θὰ ἐπέλθῃ βλάβη. Γνωρίζετε δὲ ὅτι παρέχει τὸ σῶμα τοῦτο σπουδαίας ὠφελείας εἰς τὸ Δημόσιον. Ἐπίσης διὰ τὸν ὑγειονομικὸν κλάδον παρατηρῶ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ προστεθῶσιν ὅσα περιλαμβάνει ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς.

§124Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἔχω τροπολογίαν περὶ ἀμφοτέρων.

§125ΚΟΡΠΑΣ. Ἐπίσης παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς πόθεν ἔλαβεν ἀφορμὴν νὰ καταργήσῃ τὸ Ἀρχηγεῖον τοῦ Πυροβολικοῦ, ἀφοῦ διατηρεῖται ἡ ἐπιθεώρησις τοῦ Μηχανικοῦ· διότι, ὡς γνωρίζει ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ Πυροβολικόν, ἂν μάλιστα συγκροτηθῶσιν αἱ μεραρχίαι καὶ ταξιαρχίαι, θὰ διαιρεθῇ κατὰ μοίρας, ἑπομένως δὲν θὰ ὑπάρχῃ διὰ τὴν ἐπιστημονικήν, οὕτως εἰπεῖν, διοίκησιν τοῦ Πυροβολικοῦ Ἀρχή τις, δὲν θὰ ὑπάρχῃ μία κεφαλή. Περὶ τοῦ σχηματισμοῦ τῶν συνταγμάτων τοῦ Πυροβολικοῦ, ὅπως ἀναγράφονται, θὰ εἴπω τὰ δέοντα ἐν τῇ συζητήσει τῶν καθ’ ἕκαστα τοῦ νομοσχεδίου. Κρίνω περιττὸν καὶ πάλιν νὰ εἴπω, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν μέχρι τοῦδε κληθέντων ἐφέδρων εἶναι τοιοῦτος, ὥστε ὁ ἀριθμὸς τῶν στελεχῶν δὲν ἐξαρκεῖ, διότι καὶ ὁ ἔντιμος προλαλήσας ὡμίλησε περὶ τούτου, καὶ ἐγὼ προχθές, καὶ ἄλλος τις συνάδελφος πρὸ ἡμερῶν ἐποιήσατο λόγον. Βεβαίως πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια σύντονος περὶ μορφώσεως στελεχῶν οὐχὶ διὰ τὸν μόνιμον καὶ διαρκῆ στρατόν, ἀλλὰ διὰ τὴν ἐφεδρείαν πρὸ πάντων. Καὶ ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κύριος Κορωναῖος, ὅτι οἱ Γάλλοι ἔπαθον πρὸ πάντων διὰ τὴν ἔλλειψιν ἐφεδρείας, διότι ἀπεστέλλοντο εἰς τὰ σύνορα λόχοι μὲ ἕνα μόνον ἀξιωματικόν. Δὲν ἦτο ὅμως τοῦτο ἡ κυρία ἀφορμή, ἥτις ἔφερε τὴν πτῶσιν τῆς Γαλλίας. Ὑπῆρξε πρὸ πάντων ἡ μεγίστη ταχύτης τῶν Γερμανῶν· διότι, ἐνῷ οἱ Γερμανοὶ ἐντὸς ἕνδεκα ἡμερῶν ἀπέστειλαν εἰς τὰ σύνορα 400,000 ἀνδρῶν, οἱ Γάλλοι ἀπέστειλαν ἐντὸς 29 ἡμερῶν μόνον 250,000. Ὁ στρατηγὸς Λεβάλ, οὗ τινος τὸ ὄνομα ἠκούσθη καὶ ἄλλοτε ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ, διοικήσας κατὰ τὸ 1884 τὸ 17 σῶμα τοῦ Γαλλικοῦ στρατοῦ κατὰ τὰς γενικὰς ἀσκήσεις, λέγει ἔν τινι ἐκθέσει αὐτοῦ, ὅτι δὲν εἶναι τὰ κατορθώματα τὰ ἐν πολέμῳ, τὰ ὁποῖα φέρουσι τὰ ἀποτελέσματα, ἀλλ’ ἡ μεγίστη ταχύτης πρὸς κατάληψιν τῶν ἐπικαίρων θέσεων καὶ αἱ γνώσεις τῶν διευθυνόντων τὸν στρατόν Σήμερον, κύριοι, κατὰ τὴν νεωτέραν τακτικὴν τοῦ πολέμου ἀπαιτεῖται ἐκπαίδευσις, πρωτοβουλία καὶ εὐθύνη παρὰ πάντων τῶν βαθμολόγων μέχρι καὶ αὐτοῦ τοῦ δεκανέως· διότι διὰ τῶν γνώσεων καὶ τῆς εὐφυΐας του ὁ βαθμολόγος πολλάκις δύναται νὰ σώσῃ τὸ ὑπὸ τὴν διοίκησίν του τμῆμα στρατοῦ ἢ καὶ ὁλόκληρον τὸν στρατὸν ἐναντίον ἰσχυροτέρου ἐχθροῦ. Ὡς συνέβη, κύριοι, εἰς παλαιοτέραν ἐποχὴν, τμῆμα Γαλλικοῦ στρατοῦ ὑπὸ ἕνα ἀξιωματικὸν ἐν Ἀφρικῇ εὑρέθη ἐκτεθειμένον εἰς ἀνοικτὸν πεδίον, ὅπερ ἦτον ἐντελῶς ἀμμῶδες ἀπέναντι ἱππικοῦ Μαμελούκων, εὑρέθη εἰς στενόχωρον θέσιν τὶ νὰ πράξῃ. Ἀλλ’ αἱ γνώσεις τοῦ ἀξιωματικοῦ καὶ τὰ φῶτά του ἔσωσαν καὶ τὸ ἀπόσπασμα καὶ τὴν τιμὴν τῆς Γαλλίας, διότι ἀμέσως διέταξε νὰ ἐκδυθῶσι πάντες οἱ ἄνδρες καὶ νὰ γεμίσωσι τὰ ἐνδύματά των μὲ ἄμμον, οὕτω δὲ κατεσκεύασαν πρόχειρα χαρακώματα καὶ ἀντεστάθησαν μέχρις οὗ ἦλθεν ἡ ἐπικουρία, καὶ οὕτως ἐσώθησαν. Τὰς παρατηρήσεις ταύτας εἶχον ν’ ἀπευθύνω ἐπὶ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου καὶ ἐντὸς τῶν ἐν αὐτῷ ἀναγραφομένων ἀντικειμένων.

§126ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὅτι δὲν εἶναι ἐλάττωμα τῆς ἐθνοφυλακῆς οἱ παρατεταμένοι πόλεμοι, ἀπόδειξις εἶναι ἡ ἐν Πλαταιαῖς καὶ ἡ ἐν Χαιρωνείᾳ μάχη· ὁ δὲ πόλεμος τῆς Ἀμερικῆς ἦτο ἐμφύλιος πόλεμος.

§127Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τολμηρὸν εἶναι μετὰ τὰς ὁμιλίας εὐπαιδεύτων στρατιωτικῶν, καὶ μάλιστα τοῦ στρατηγοῦ Κορωναίου, ὁ ὁποῖος ἤκουσε καὶ σφαίρας Τουρκικὰς, νὰ ἔλθω ἐγὼ νὰ ὁμιλήσω περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, τὸν ὁποῖον συζητοῦμεν, εἶναι ὀργανισμὸς ἐν εἰρήνῃ. Ἐγὼ θὰ ἐμμείνω εἰς τὸ ζήτημα, ἂν πρέπῃ νὰ ἦνε τάγματα ἢ συντάγματα, καὶ διὰ τῆς ἱστορίας τοῦ τακτικοῦ τῆς Ἑλλάδος στρατοῦ, τοῦ ὁποίου οἱ ὀργανωταὶ δὲν ἦσαν μικροὶ στρατιωτικοί, θ’ ἀποδείξω, ὅτι, ὁσάκις ὁ ὀργανισμὸς ἀπέβλεπε καθαρῶς τὴν ὑπηρεσίαν, πάντοτε εἴχομεν τάγματα, ὁσάκις ἐπρόκειτο νὰ περιποιηθῶσι διὰ τοῦ στρατοῦ πρόσωπα, ἢ νὰ ἐξασκηθῇ πολιτική τις ἰδέα, μετεβάλομεν εἰς Συντάγματα. Οἱ προλαλήσαντες ἐμνημόνευσαν τὴν ἔλλειψιν τοῦ σώματος τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν, καὶ τὴν ἔλλειψιν ταύτην θεωρῶ καὶ ἐγὼ σπουδαίαν· ἀλλὰ τίς τὸ κατέστρεψεν; αὐτὸς ὁ στρατός. Ὅλαι αἱ ἐλλείψεις, τὰς ὁποίας ἔχει ὁ στρατός μας, προῆλθον ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ στρατοῦ. Τίς κατέστρεψε τὸ σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν; αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Πυροβολικοῦ καὶ τοῦ Μηχανικοῦ, τῶν ὁποίων τὰ τρία τέταρτα ἐπὶ τῆς μεσοβασιλείας ἐζήτουν νὰ γίνωσι Γενικοὶ Ἐπιτελεῖς, διότι εἶχον ἐπιδεικτικοτέραν στολὴν καὶ οὐδεμίαν ὑπηρεσίαν, καὶ μάλιστα τινὲς δὲν εἶχον τὴν ὑπομονὴν νὰ ἐκδοθῇ τὸ περὶ τοποθετήσεώς των θέσπισμα τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ αὐθαιρέτως ἐφόρεσαν τὴν στολὴν τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν.

§128ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ποῖος πταίει;

§129ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ στρατός· ἦτο στρατοκρατία τότε. Σᾶς ὑπομιμνήσκω, στρατηγὲ, δύω περιστάσεις, διότι εἰς ἀμφοτέρας ἔλαβες μέρος, διὰ νὰ κάμωμεν τὸν παραλληλισμὸν τῶν ἀξιωματικῶν τῆς μεταβολῆς τῆς 3 Σεπτεμβρίου τοῦ 1843 πρὸς τοὺς τῆς 10 Ὀκτωβρίου 1862· τῶν πρώτων οἱ πλείονες ἦσαν καὶ ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν, οἵτινες ὑπηρέτησαν τὸν ἀγῶνα, καὶ ἐν τούτοις ἐνθυμεῖσθε ποίαν διαγωγὴν ἔδειξαν τότε καὶ ποίαν ἔδειξαν οἱ τῆς δευτέρας μεταβολῆς ἀξιωματικοί. Κατὰ τὴν μεταβολὴν τοῦ 1843 οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν ἐξεβίασαν καθόλου οὔτε Κυβέρνησιν, οὔτε Συνέλευσιν διὰ νὰ λάβουν προνόμιον καὶ βαθμούς. Πόσα ἔτη ἐκάματε τότε μὲ τὸν αὐτὸν βαθμόν;

§130ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Δέκα πέντε.

§131ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἰς τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1843 ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐγένετο συζήτησις πῶς θὰ ἐξασφαλίσουν τὸν μισθὸν τοῦ βαθμοῦ, τὸν ὁποῖον εἶχον τότε, ἀφοῦ ἐπετέθησαν κατὰ τοῦ Ἡγεμόνος καὶ τὸν ὑπεχρέωσαν νὰ ὑποκύψῃ εἰς Συνταγματικὸν Πολίτευμα· καὶ μολονότι ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ ἦσαν δύω μόνον, οἱ μακαρῖται Καλλέργης καὶ Σκαρβέλης, μολαταῦτα ἀπεφασίσθη καὶ τοῦτο μετὰ μακρὰν σκέψιν καὶ συζήτησιν, οἱ δὲ ἀξιωματικοὶ δὲν ἔκαμαν κανὲν κίνημα νὰ ἀναγκάσωσι τὴν Συνέλευσιν, ἂν καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κινήματος ἦτον ὁ Φρούραρχος τοῦ Συνεδρίου ἐκείνου. Τί ἔγινεν εἰς τὰ 1862; Ἀφοῦ ἐφορτώθησαν βαθμοὺς ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ ἥρπασαν, πιέζοντες τὴν Συνέλευσιν, προνόμια, ἠθέλησαν νὰ γίνωσι καὶ οἱ ἀπόλυτοι Κυβερνῆται τοῦ Τόπου, διὰ τοῦτο ἐξηγέρθη ἡ Πρωτεύουσα καὶ ἐπίεσε τὴν Συνέλευσιν νὰ τοὺς ἀποπέμψῃ καὶ νὰ ἐμπιστευθῇ τὴν ἀσφάλειαν τῶν συνεδριάσεών της καὶ τὴν φρουρὰν τῆς Πρωτευούσης εἰς τὴν ἐθνοφυλακήν. Οἱ προλαλήσαντες ἀνέφερον ἐλλείψεις, καὶ μᾶς ἔφερον ὡς παραδείγματα στρατοὺς μεγάλων Κρατῶν. «Καλὰ τὰ φαρδομάνικα, τὰ φοροῦν οἱ Δεσποτάδες». Ἡμεῖς εἴμεθα μικρὸν Ἔθνος, ὁ δὲ ἐχθρὸς εἶναι ὡρισμένος. Ἡ Γαλλία, Γερμανία δὲν ἔχουν ὡρισμένον ἐχθρόν· ἠμποροῦν νὰ ἀναγκασθοῦν νὰ πολεμήσουν κατὰ πολλῶν ὁμοῦ Κρατῶν, εἰς ἡμᾶς ὅμως εἶναι γνωστὸν πρὸς ποῖον θὰ πολεμήσωμεν, διότι αὐτὸς τὰ προκαλεῖ, καθόσον ἀντὶ νὰ σκεφθῇ νὰ περιποιηθῇ ἡμᾶς, ἐντὸς τῆς ὑπάρξεως τῶν ὁποίων ἔγκειται καὶ ἡ ἰδική του, ἀφοῦ τῷ περιέβαλε τὸν κλοιὸν ὁ Ἑλληνισμός, αὐτὸς ἐξακολουθεῖ νὰ μισῇ τὴν Ἑλλάδα καὶ νὰ τὴν πολεμῇ· λοιπὸν αἰωνίως ἡ Ἑλλὰς μὲ αὐτὸν ἔχει νὰ πολεμήσῃ. Ἡ Ἑλλὰς ὅμως δὲν εἶνε ἰσόπαλος, καὶ διὰ τοῦτο δὲν θὰ κάμῃ πόλεμον ὁποῖον περιέγραψαν οἱ κύριοι ἀξιωματικοί, καὶ ἀπήντησαν καὶ Ἐπιτελεῖα ἐπὶ Ἐπιτελείων. Ἡ Ἑλλὰς θὰ κάμῃ τὸν πόλεμον, τὸν ὁποῖον κάμνουν ὅλα τὰ ἔθνη, ὅσα δὲν εἶναι ἰσόπαλα, ἀλλ’ εἶναι μεγάλη ἡ ψυχή των, καθόσον αὐτὰ μὲν ἔχουν τὸ θάῤῥος τοῦ μέλλοντος, οἱ δὲ ἀντίπαλοί των τὴν ἀποθάῤῥυνσιν τῆς παρακμῆς (εὖγε). Αὐτὰ εἶναι τὰ ἐφόδια καὶ οἱ σύμμαχοι τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἑτέρου. Ἔγινεν ἡ μεταβολὴ τοῦ 1862 καὶ ἐδίωξαν οἱ μικροὶ ἀξιωματικοὶ ὅλους τοὺς διοικητὰς, καὶ κατήντησεν εἷς ἀνθυπολοχαγὸς, χωρὶς νὰ ἔχῃ κανὲν πλεονέκτημα εἰμὴ τὸ ὄνομα ἑνὸς παλληκαρᾶ ἀδελφοῦ, νὰ διοικῇ δύω τάγματα καὶ νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὰς ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως, καὶ νὰ ἐπιβάλληται εἰς πᾶσαν τὴν Πρωτεύουσαν.

§132ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἦτο ὁ Λεουτσάκος.

§133ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἂς ἔλθωμεν τώρα εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἐξ ἧς θὰ ἴδητε, ὡς προεῖπον, ὅτι εἶχεν ἡ Ἑλλὰς τάγματα, ὁσάκις τὰ ἤθελε διὰ τὴν ὑπηρεσίαν, τὰ μετέβαλεν εἰς συντάγματα, ὁσάκις ἤθελε νὰ περιποιηθῇ πρόσωπα ἢ πολιτικὸν πεῖσμα. Ἀφοῦ κατὰ τὴν ἐπανάστασιν ὁ Φαβιὲ ἠδυνήθη νὰ σχηματίσῃ καλὸν σῶμα τακτικοῦ, συντρεχόμενος ἀπὸ τὰ βοηθήματα, τὰ ὁποῖα τοῦ ἔστελλε τὸ φιλελληνικὸν κομιτάτον τῶν Παρισίων, καὶ ἀπεπέμφθη ἐμμέσως ἀπὸ τὸν Κυβερνήτην, οὗτος ἐζήτησεν ἀπὸ τὸν Μαιζὼν νὰ τῷ δώσῃ ἕνα ἀνώτερον ἀξιωματικὸν νὰ ὀργανώσῃ τὸν Ἑλληνικὸν τακτικὸν στρατὸν, ὅστις ἦτο πολυάριθμος· διότι τότε ἦσαν πολλοὶ ἐθελονταὶ, καὶ διότι ἔμειναν ἄστεγοι χιλιάδες μαχητῶν, ἀφοῦ ἐγκατελείφθησαν τόσαι Ἐπαρχίαι λαβοῦσαι καὶ ἐκεῖναι τὰ ὅπλα ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας, καὶ διότι ἐνόμισαν πολλοὶ νέοι, ὅτι εἶχε πρόοδον τοῦ στρατιώτου τὸ στάδιον, διότι πάντες ἐθεώρουν τὸν Ἑλληνικὸν ἀγῶνα μὴ τετελεσμένον. Ὁ Στρατάρχης Μαιζὼν ἀπέστειλεν εἰς τὸν Κυβερνήτην τὸν στρατηγὸν Ζιράρ. Οὗτος ἐσχημάτισεν μίαν ἱππαρχίαν, τῆς ὁποίας τὴν διοίκησιν ἀνέθηκε κατ’ ἀρχὰς εἰς φιλέλληνα Πολωνὸν, καὶ κατόπιν εἰς τὸν μακαρίτην τὸν Καλλέργην· ἔκαμε καὶ δύω λόχους Πυροβολικοῦ, διότι δὲν εἶχεν ἀξιωματικούς. Συλλογισθῆτε, ὅτι κατέταξε τὸν Δραγόνα, εὐμαθῆ φαρμακοποιὸν, ἀνθυπολοχαγὸν τοῦ Πυροβολικοῦ. Διέταξε τὸν τότε ἐλθόντα λοχαγὸν τοῦ Μηχανικοῦ ἐκ τῆς Ρωσσικῆς ὑπηρεσίας Βαλιάνον νὰ σχηματίσῃ τὸ μηχανικὸν σῶμα· ἀλλὰ μὴ εὑρίσκων ἄλλον ἀξιωματικὸν ἐκτὸς τοῦ Σταυρίδου, κατέταξε τὸν Σμολένσκην, διδάσκαλον ὄντα τῆς καλλιγραφίας εἰς τὸ σχολεῖον τῶν Εὐελπίδων, καὶ τὸν συμπολίτην του Κεφαλῆνα ἀρχικτίστην Κάλανδρον, ὅστις ἀπέθανε λοχαγὸς τοῦ Μηχανικοῦ. Ἀλλ’ εἰς τὸ Πεζικὸν εὗρεν ἀξιωματικοὺς τοῦ Φαβιὲ ἱκανοὺς καὶ ἐσχημάτισεν ὀκτὼ τάγματα μὲ ἓξ λόχους, ἕκαστον ἔχοντα 120 ἄνδρας, ἐκτὸς τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ ἀξιωματικῶν· ὥστε ἀνεβιβάζοντο τὰ ὀκτὼ τάγματα εἰς 6,000 ἄνδρας. Μετ’ ὀλίγον ἐπῆλθεν ὁ θάνατος τοῦ Καποδιστρίου, καὶ ὁ στρατὸς αὐτὸς παρέλυσε, μὴ πληρονόμενος. Ἦλθεν ἡ Ἀντιβασιλεία, ἡ ὁποία, ἀφοῦ διεσκόρπισε τὸν ἐν Ἄργει ἄτακτον στρατὸν καὶ διέπραξε διὰ τούτου τὸ μέγα σφάλμα, ὅπερ ἐγέμισε τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ λῃστείαν, ἀπὸ τῆς ὁποίας ἀπηλλάγη ἐντελῶς μόλις τὸ 1857, διέλυσε καὶ τὸν τακτικὸν στρατὸν, ἀλλὰ συνησθάνθη, ὅτι τὸ διάβημα αὐτὸ ἦτον ὀλισθηρὸν καὶ ἠναγκάσθη εὐθὺς νὰ τὸ ἐπανορθώσῃ καὶ νὰ ἀνακατατάξῃ τοὺς ἀξιωματικούς, καὶ νὰ σχηματίσῃ μετὰ τῶν ἐθελοντῶν Γερμανῶν ὀκτὼ καὶ αὕτη τάγματα μὲ ἓξ λόχους, ἔχοντας 140 ἄνδρας. Τώρα ἐρωτῶ, ὁ στρατηγὸς Ζιρὰρ, ὁ ὁποῖος ἐσχημάτισε τὰ πρῶτα σώματα τὰ πεζικὰ τῆς Ἑλλάδος, δὲν εἶχε διοικήσει συντάγματα καὶ δὲν ἐνόει τὴν ὑπηρεσίαν τῶν σωμάτων τούτων; Διατί δὲν ὠργάνωσε τοιαῦτα, παρὰ ὀκτὼ τάγματα; διότι διέγνω, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ ὑπηρεσία ἀπαιτεῖ τάγματα. Ἔρχεται καὶ ὁ ἐπὶ Ἀντιβασιλείας ὀργανισμὸς, ὃν ἐκανόνισεν ἕτερος στρατηγὸς ἱκανὸς καὶ εὐμαθής, διότι ἦτο καὶ οὗτος ἐν τῷ στρατῷ τοῦ μεγάλου Ναπολέοντος, ὁ Λεζούϊρος· καὶ αὐτὸς δὲν ἐσχημάτισε συντάγματα, ἂν καὶ εἶχε πρὸς τοῦτο ἄνδρας, ἀλλ’ ἐσχημάτισε τάγματα. Ἴδετε, κύριε Ὑπουργὲ, τὴν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1833 ἐφημερίδα. Τὸ 1834, διαλυθείσης τῆς ἀνταρσίας τῆς Μάνης, πρὸς οἰκονομίαν τῶν ἀνταρτῶν ἐσχηματίσθησαν δύω τάγματα ἀκροβολιστῶν ἐκ τεσσάρων λόχων ἕκαστον, καὶ μολονότι ἦτον εἰς ἀμφότερα εἷς καὶ ὁ αὐτὸς διοικητὴς ὁ Φέδερ, δὲν τὰ ἐσχημάτισαν εἰς ἓν σύνταγμα, ἀλλ’ εἰς δύω τάγματα· ἐσχηματίσθησαν τότε καὶ ἕτερα δύω τάγματα ἀκροβολιστῶν ὑπὸ τοὺς μακαρίτας Γαρδικιώτην καὶ Στράτον, τὰ ὁποῖα καὶ ταῦτα ὡς καὶ τὰ Λακωνικὰ ἐξεγυμνάσθησαν ἄριστα, καίτοι συνεκροτοῦντο κατὰ μέγα μέρος ἀπὸ μεσήλικας ἀγωνιστάς· καὶ ἐν τούτοις οὔτε τὰ δύω ταῦτα, οὔτε τὰ τέσσαρα ὁμοῦ ἀκροβολιστικὰ τάγματα ἐσχημάτισαν ἓν σύνταγμα. Κατὰ τὸ 1837, ἀπελθόντων ἢ ἀποβιωσάντων τῶν πλείστων Βαυαρῶν καὶ ἀφεθέντων τῶν ἐθελοντῶν, συνεχωνεύθησαν τὰ ὀκτὼ τάγματα τοῦ Πεζικοῦ εἰς τέσσαρα, καὶ εἰς δύω τὰ τέσσαρα τῶν ἀκροβολιστῶν· τὸ δὲ 1838, ὅτε εἰσήχθη ἡ ἀπογραφὴ καὶ διὰ μόνης αὐτῆς ἐσχηματίζετο ὁ στρατὸς, τὰ τέσσαρα τάγματα τῶν πεζῶν περιωρίσθησαν εἰς δύω μὲ ὀκτὼ λόχους ἕκαστον, ἔχοντας 140 ἄνδρας. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι δὲν ἀπαιτῶμεν ἀκόμη συντάγματα· καὶ τοῦτο μέχρι τοῦ 1854. Κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ ἐσχηματίσθη καὶ ἓν ἄλλο στρατιωτικὸν σῶμα, τὸ τῶν ἐλαφρῶν ἢ τῶν ὁροφυλάκων, οἱ ὁποῖοι κατ’ ἀρχὰς ἦσαν διῃρημένοι κατὰ ἀρχηγεῖα, κατόπιν τρία, κατόπιν δύω καὶ τελευταῖον εἰς ὀκτὼ τάγματα. Τὰ τάγματα ταῦτα ἐχορηγοῦντο ὁλόκληρα σχεδὸν ἀπὸ τὴν Ῥούμελην, ὡς καὶ οἱ ἀξιωματικοί των, οἱ ὁποῖοι μετὰ τὸ 1848 ἐξηρτῶντο ἀπὸ τοὺς δύω ὑπασπιστὰς τοῦ Βασιλέως, τὸν Μαμούρην καὶ τὸν Γαρδικιώτην, οἵτινες ἐφαίνοντο ὅτι ἐπεβάλλοντο καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν, διότι τοὺς ηὐνόει καὶ ὁ Ὄθων. Τὸ 1854 ἦλθεν ἡ κατοχὴ, ἥτις ἔφερεν εἰς τὰ πράγματα τὸν μακαρίτην Καλλέργην, ὅστις ἦτον εἷς τῶν παλλικαροτέρων καὶ νεωτέρων ὁπλαρχηγῶν τῆς ἐπαναστάσεως, ἐπιτηδειότατος δὲ νὰ κάμῃ τι ἔκτακτον, ὡς τὸ κίνημα τῆς 3 Σεπτεμβρίου, ἀλλ’ εἰς λεπτολογίας τῆς στρατιωτικῆς ἢ ἄλλης ὑπηρεσίας δὲν ἐχάλα πολὺ τὸ κεφάλι του, εἶχε δὲ ἓν μέγα ἐλάττωμα νὰ κολακεύηται. Διὰ τῆς κολακείας τὸν διηύθυναν τὸ 1854 οἱ δύω ξένοι, Σμολένσκης καὶ Χὰν, οἱ ὁποῖοι ἐμίσουν τοὺς ἀνθρώπους τοῦ Τόπου καὶ ἰδίως τοὺς ἀνωτέρους αὐτοῦ ἀξιωματικοὺς, ἐν οἷς διεκρίνοντο οἱ τῶν ἐλαφρῶν, εἶχε δὲ καὶ τὰς ἀφορμάς του ὁ ἴδιος Καλλέργης, διότι κατεδιώχθη πικρῶς ἀπὸ τὸν Ὄθωνα, καὶ ἐνόμιζεν ὅτι συνετέλεσαν εἰς τοῦτο καὶ ὁ Γαρδικιώτης καὶ ὁ Μαμούρης, διὰ τοῦτο ἀπεφάσισε νὰ κόψῃ τὰ πτερὰ καὶ ἐκείνων καὶ τοῦ Ὄθωνος, διὰ τῆς καταργήσεως τῶν ἐλαφρῶν ταγμάτων, τῶν ὁποίων τὴν διάλυσιν ἀπεφάσισε τότε. Καὶ ἠξεύρετε ὑπὸ τίνων ἀνδρῶν συνεκροτοῦντο τὰ σώματα ἐκεῖνα; ἀρκεῖ ν’ ἀκούσητε τὶ ἔγραψεν εἷς τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν τοῦ Πυροβολικοῦ καὶ οἰκείων συμπολιτῶν τοῦ Καλλέργη. Διατί, ἔγραφεν ὁ Ζιμβρακάκης, θέλετε νὰ διώξητε στρατιώτας, οἵτινες φέρουσιν ἐν ἑαυτοῖς τὴν σίτισιν, τὸ θεραπευτήριον καὶ τὸν στρατωνισμόν των καὶ ἐν καιρῷ ἀκόμη χιονώδους χειμῶνος; Ὁ στρατιώτης τῆς ὁροφυλακῆς φέρει δύω σάκκους καὶ μίαν κάππαν. Εἰς τὸν ἕνα σάκκον ἔχει τὸν ἄρτον, τὸ προσφάγιόν του καὶ τεμάχιον δέρματος σκληροῦ, τὸ ὁποῖον, καθ’ ἣν περίπτωσιν ἔχει ἄλευρον ἀντὶ ἄρτου, τῷ χρησιμεύει ἀντὶ σκάφης, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ζυμόνει τὴν κουλούραν του· εἰς τὸν δεύτερον σάκκον ἔχει σπόγγον, ξυράφιον, ῥίζας καὶ χόρτα τινὰ, ἀλοιφὰς καὶ κηροϋφάσματα, ἅπαντα χρησιμεύοντα, ὁσάκις ἢ ἐκ κρυολογήματος ἀσθενήσει, τότε πίνει ἐκβράσματα τῶν χόρτων καὶ ῥιζῶν· ἂν πληγωθῇ τῷ χρησιμεύωσι πάντα τὰ λοιπὰ, ἡ δὲ κάππα ἀναπληροῖ τὴν κατάλυσιν ἀσφαλῶς, ὥστε καὶ ἐπὶ τῆς χιόνος νὰ κοιμᾶται, καὶ νὰ ἐξυπνᾷ ὑγιέστατος. Τοιούτων στρατιωτῶν σώματα διέλυσεν ὁ Καλλέργης τῇ εἰσηγήσει καὶ προτροπῇ δύω ξένων, καὶ τὴν ἀντικατάστασιν αὐτῶν ὑπὸ τριῶν ταγμάτων ἀκροβολιστῶν, τὰ ὁποῖα προσθεὶς εἰς ἓξ τάγματα Πεζικοῦ, εἰς ὅσα ἐκανόνισε τὸ Πεζικὸν, ἀπετέλεσε τὸ πρῶτον ἐν Ἑλλάδι συντάγματα, τρία τὸν ἀριθμὸν, διὰ νὰ οἰκονομήσῃ καὶ τὰς ἀξιώσεις τῶν τριῶν ἀντισυνταγματαρχῶν Χὰν, Λαζαρέτου καὶ Καρατζᾶ, προβιβάζων αὐτοὺς εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ συνταγματάρχου. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νέον τοῦτον κανονισμὸν ὁ Καλλέργης, ἔλαβε τὴν ἀνάγκην νὰ δώσῃ εἰς πάντας τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ Πεζικοῦ ἀνὰ ἕνα βαθμὸν, ὃν οἱ πολλοὶ εἶχον λάβει τὸν ἕτερον πρὸ ὀλίγων μηνῶν, καὶ οὕτως διὰ νὰ μεταβάλῃ τὸν ὀργανισμὸν ἀπὸ τάγματα εἰς συντάγματα, ἐπροβίβασεν ἐντὸς ἔτους πάντας σχεδὸν τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ Πεζικοῦ. Καὶ οὕτως ἀποδεικνύεται ὅ,τι εἶπον, ὅτι πρώτην φορὰν ἐφηρμόσθη τὸ σύστημα τῶν συνταγμάτων ἐν τῇ Ἑλλάδι χάριν προσωπικῶν περιποιήσεων τῶν βαθμοφόρων καὶ πολιτικῆς τινος ἰδέας. Ἐν τούτοις δὲν παρῆλθε πολὺς καιρὸς καὶ τὰ συντάγματα διελύθησαν εἰς τάγματα, καθόσον ἀπεδείχθη, ὅτι ἐκτὸς τῆς Πρωτευούσης ὅπου εἶναι συγκεντρωμένα δύω ἢ τρία τάγματα, ἀλλαχοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματίσωμεν συντάγματα, διότι δὲν ἔχομεν οὔτε δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν συγκεντρωμένον πολὺν στρατὸν, δυνάμενον νὰ παρουσιάζῃ δύναμιν συντάγματος. Ἐπανέλθομεν λοιπὸν εἰς τὰ τάγματα. Καὶ ὁ μακαρίτης Βότσαρης, ὅστις ἦτον εἷς τῶν σφόδρα συνδαυλιζόντων τὴν Μεγάλην Ἰδέαν καὶ τῶν μᾶλλον εὐπαιδεύτων ἀξιωματικῶν τῆς Ἑλλάδος, δὲν ἐθεώρησεν ἀναγκαῖα τὰ συντάγματα, ἀλλὰ διὰ νὰ διατηρήσῃ στελέχη τοῦ στρατοῦ, ὠργάνωσε δέκα τάγματα ἐφεδρείας, καὶ εἰς ταῦτα διετύπωσε τοὺς ἐν ἀνάγκῃ ἐφεδρείας ἀριθμοὺς ἀξιωματικῶν. Τὸ 1877, ἐπὶ Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ὅτε τὸ πρῶτον τὸ Ἔθνος ἐθεώρησεν ἀναγκαίαν τὴν γενικὴν στρατολογίαν διὰ τοῦ Νόμου τοῦ περὶ ἐκτάκτων ἐφέδρων, ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν Ζιμβρακάκης μεταξὺ τῶν ἄλλων παραδόξων ἔργων του ἦτο καὶ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, ὃν διεῖλεν εἰς λόχους, τάγματα, συντάγματα, ταξιαρχίας καὶ μεραχίας, ὥστε ἤνοιγε καὶ δι’ ἑαυτὸν θέσιν στρατηγοῦ καὶ στρατάρχου. Ἡ λειτουργία δὲ αὐτοῦ τοῦ ὀργανισμοῦ ἔμεινεν ἱστορικὴ διὰ τὰ γελοῖα ἀποτελέσματά της. Ἕν μόνον μνημονεύω, ὅτι κατὰ τὸν ὀργανισμὸν αὐτὸν, ὁ ἀναφερόμενος εἰς τὸν λόχον του, ὤφειλε ν’ ἀναμένῃ ἀπάντησιν εἰς τὸ παράπονόν του ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον μετὰ 56 τὸ ὀλιγώτερον ἡμέρας. Ἐν τούτοις μὲ τὸν ἐπιπόλαιον αὐτὸν ὀργανισμὸν ἐπὶ τοῦ διαδόχου τοῦ Ζυμβρακάκη Ὑπουργοῦ ἔλαβεν ἕκαστος ἀξιωματικὸς ἀνὰ ἕνα βαθμὸν, καὶ περιεπλάκη καὶ τὸ Δημόσιον εἰς δίκας ἀδικηθέντων ἀξιωματικῶν, δι’ ἃς ἐπλήρωσε περὶ τὰς 600,000 δραχμὰς, καὶ μετὰ τὸ κέρδος αὐτὸ τῶν ἀξιωματικῶν ἐπανήλθομεν ἡσύχως ὑπὸ τὸν αὐτὸν ἀξιωματικὸν εἰς τὸ σύστημα τῶν ταγμάτων. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι πᾶσα ἀπομάκρυνσις ἀπὸ τὸ σύστημα τῶν ταγμάτων γεννᾷ εὐθὺς προβιβασμούς. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν τώρα, ἐὰν ἦναι καὶ ἡ ἐποχὴ κατάλληλος διὰ νὰ γείνῃ μεταβολὴ τοῦ ὀργανισμοῦ. Ἐὰν πρόκειται περὶ εἰρήνης, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, διατί μεταβάλλετε τὸν ὀργανισμὸν, τὸν ὡρισμένον διὰ τὴν εἰρήνην; Ἐὰν γείνῃ πόλεμος, ὅπως ὅλοι ἐλπίζομεν, δὲν περιμένετε νὰ ἰδῆτε ποῖα θὰ ἦναι τὰ ἀποτελέσματα αὐτοῦ τοῦ πολέμου, ποία ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Τόπου μετὰ ἕνα πόλεμον καὶ ποία ἡ ἐδαφικὴ θέσις τοῦ Ἔθνους; διότι καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἕτερον τούτων ἔχουσι μεγίστην ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τῆς Χώρας. Καὶ ἐν τούτοις ἡμεῖς θέλομεν νὰ πλατύνωμεν ἀπὸ τώρα τὰ γαλόνια μας! (ἱλαρότης). Μὴ γελᾶτε, κύριοι· πρόκειται νὰ ψηφίσητε πάγιον Προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν 30,000,000, ἐνῷ εὑρίσκομεν, καὶ δικαίως, ὑπέρογκα τὰ 19,000,000. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω, κύριε Ὑπουργὲ, κατὰ τί τὸ μυαλὸ καὶ ἡ ἱκανότης ἑνὸς ἀξιωματικοῦ ὑποτιμᾶται, ἐὰν ἐν τῇ ἐκτελέσει φέρῃ ἕνα βαθμὸν κατώτερον, ἐὰν τὸ τάγμα τὸ διοικῇ ταγματάρχης ἢ λοχαγὸς, ἢ τὸ σύνταγμα ἀντισυνταγματάρχης ἢ συνταγματάρχης!

§134ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τὴν Βουλγαρίαν λοχαγοὶ διοικοῦν συντάγματα.

§135ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καὶ ἄλλοτε εἶπον, ὅτι, ὅτε τὸ 1877 –1878 πολέμησαν οἱ Σέρβοι μὲ τοὺς Τούρκους, παρέταξαν 27,000 στρατοῦ· ἐκ τῶν 27 τούτων χιλιάδων ἔπεσαν εἰς τὸ πεδίον τῆς τιμῆς 8,000, ἐκτὸς τῶν πληγωμένων. Καὶ ποῖοι, κ. Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, βαθμοφόροι διώκουν αὐτὸν τὸν στρατὸν τῶν 27,000, ὁ ὁποῖος ἐπολέμησε τόσον ἀνδρείως καὶ τόσον πιστῶς; τὸν διώκουν δύο ἀντισυνταγματάρχαι καὶ εἷς συνταγματάρχης, καὶ μετὰ τὸν πόλεμον ὁ εἷς μόνος ἀντισυνταγματάρχης προεβιβάσθη συνταγματάρχης καὶ ὁ συνταγματάρχης στρατηγός. Ἐὰν ὅμως ἡμεῖς ἐκάμομεν τοιοῦτον πόλεμον, θὰ ἐφέρομεν νόμον περὶ προβιβασμοῦ ἁπάντων ἀνεξαιρέτως τῶν ἀξιωματικῶν, ἀφοῦ ἐσυνειθίσαμεν πρὶν τοῦ πολέμου νὰ δίδωμεν τὰς ἀμοιβὰς εἰς τοὺς ἀξιωματικούς. Αὐτὰ δὲν τὰ λέγω δι’ ἐσᾶς μόνον, κ. Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, τὰ λέγω καὶ διὰ πάντας τοὺς προκατόχους σου. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι πρὸ δύο ἢ τριῶν ἐτῶν ἤκουσα δύο βουλευτὰς ἀξιωματικοὺς ἀνωτέρους λέγοντας, ὅτι ἐζήτουν καὶ οἱ πολιτικοὶ νὰ λάβωσι τὴν διοίκησιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα περιστείλωσι τὰς καταχρήσεις καὶ ἰδίως τοὺς πολλοὺς προβιβασμοὺς, ἀλλὰ τὸ ἐδιώρθωσαν, μᾶς ὑπερέβησαν, ἐννοοῦντες τὸν κύριον Τρικούπην. Καὶ τῷ ὄντι ὁ κ. Τρικούπης ἔδωκε τοιοῦτο παράδειγμα, διότι τὸν διηύθυναν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν νεανίαι, οἵτινες ἀπὸ Ἀνθυπολοχαγοὶ ἔσπευσαν, πρὶν ἢ ἐξέλθῃ τοῦ Ὑπουργείου ὁ κ. Τρικούπης, νὰ γίνωσι στρατηγοί.

§136ΤΙΝΕΣ. Ποῖοι ἦσαν οὗτοι οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοί;

§137ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ Πετιμεζᾶς καὶ ὁ Καραϊσκάκης.

§138ΑΞΕΛΟΣ. Οἱ προβιβασμοὶ αὐτοὶ γίνονται ἐπὶ πλέον τῶν ὀργανισμῶν;

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ λέγει, ὅτι ὁ ὀργανισμὸς γίνεται ἐπίτηδες διὰ νὰ γίνωσι προβιβασμοί.

§140ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἔφεραν καὶ τὸν Νόμον περὶ ὁρίου ἡλικίας διὰ ν’ ἀνοίξουν θέσεις. Εἴδετε, ὅτι ἡ ἐφημερὶς τῆς Κυβερνήσεως καθ’ ἡμέραν διαλαμβάνει, ὅτι ἐτέθη ὁ δεῖνα ἀξιωματικὸς κατ’ αἴτησίν του εἰς ἀποστρατείαν· καὶ τὴν αἴτησίν του αὐτὸς καὶ ὁ Θεὸς τὴν ἐξεύρει. Ἐὰν εἶχε τὸ κεφάλι τῶν κυρίων Τρικούπη καὶ Μαυρομιχάλη ὁ Γουλιέλμος τῆς Πρωσσίας καὶ ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν τὸν περὶ ὁρίου ἡλικίας Νόμον τοῦ πρώτου, ἤθελε ῥίψει τὸν Μόλτκε εἰς τὸν στρατῶνα τῶν ἀπομάχων· ἐὰν δὲ ἐγνώριζεν ἐκεῖνον τοῦ κυρίου Μαυρομιχάλη, ἤθελε διατάξει νὰ τὸν τουφεκίσωσιν ὡς ἄχρηστον, ὅπως τουφεκίζουσι τοὺς ἀχρήστους ἵππους καὶ ἡμιόνους (ἱλαρότης παρατεταμένη).

§141Ν. ΑΞΕΛΟΣ. .... Ὅλα τὰ Ἔθνη βγάνουν τοὺς παλαιοὺς διὰ νὰ ἦναι εἰς κατάστασιν νὰ πολεμήσωσιν. Ἐὰν θέλῃ ἓν Ἔθνος νὰ ἐκστρατεύσῃ, θὰ ὑπάγῃ μὲ γεροὺς ἀνθρώπους, ὄχι μὲ σπασμένους.

§142ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἡ Γαλλία ἔκαμε τὸν νόμον περὶ ὁρίου ἡλικίας ἐπὶ Ναπολέοντος τοῦ Γʹ, διὰ νὰ ῥίψῃ ἔξω ἀπὸ τὸν στρατὸν τοὺς στρατιωτικοὺς τοῦ Ἀλγερίου, ὡς συμπαθοῦντας εἰς τοὺς Ὀρλεανιστὰς, καὶ τὸ ἐπρόκοψε· καθόσον, ὅταν ἔκαμε τὸν πόλεμον εἰς τὴν Κριμαίαν, καὶ εἶχε τοὺς γέροντας ἐκείνους ἀξιωματικοὺς τῆς Ἀλγερίας, ἐνίκησε νίκην περιφανῆ μ’ ὅλα τὰ προσκόμματα καὶ βάσανα, τὰ ὁποῖα ἡ ἀπόστασις, ὁ χειμὼν καὶ τὸ ψῦχος ἐγέννησαν εἰς τὴν ἐκστρατείαν ἐκείνην. Μετὰ τὸν νόμον περὶ ὁρίου ἡλικίας καὶ τὴν ἀπομάκρυνσιν τῶν Ἀλγερινῶν ἀξιωματικῶν κατεστράφη ἡ Γαλλία ἀπὸ τὴν Πρωσσίαν, ἥτις δὲν ἔχει νόμον περὶ ὁρίου ἡλικίας.

§143ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Πόσων ἐτῶν ἦτο ὁ Μέγας Ναπολέων, ὅταν ὡδήγει τὸν στρατὸν τῆς Γαλλίας;

§144ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Διατί νὰ μὴ ἐνθυμηθῶμεν τὸν Ἀλέξανδρον, ὁ ὁποῖος ἦτο 18 ἐτῶν, ὅταν ἐξεπολιόρκησε τὰς Θήβας;

§145ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὅλοι οἱ στρατηγοὶ τῆς Γαλλίας κατὰ τὴν ἐπανάστασιν ἦσαν κάτω τῶν 30 ἐτῶν.

§146ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἰς τὰ 1821 ἦσαν εἰκοσαετεῖς ὁ Γενναῖος καὶ ὁ θετός σου ὁ Ἠλίας, ὁ ὁποῖος ἐφονεύθη εἰς Καρυστίαν, ὁ δὲ Καλλέργης 18.

§147ΠΑΡΝΑΣΣΙΔΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐνθυμηθῆτε, ὅτι οἱ στρατηγοὶ ἐκεῖνοι εἶχον ἄλλην ἀνατροφὴν, ἄλλην δίαιταν ζωῆς, ἐνῷ οἱ σημερινοὶ εἶναι ἄλλοι. Καὶ μὴ νομίζετε, ὅτι τὰ γράμματα κάμνουν τοὺς στρατηγούς.

§148ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ Χὸς, ὁ ὁποῖος ἐὰν ἔζη, ἀμφίβολον εἶναι ἐὰν θὰ ἐγίνετο ὁ Ναπολέων Αὐτοκράτωρ, ἦτο γραμματικὸς δικηγόρου καὶ κατετάχθη ἁπλοῦς Ἐθνοφύλαξ, καὶ ὡς λοχίας παρέστη ὡς ἀγγελιαφόρος εἰς τὴν συζήτησιν μεταξὺ τῶν στρατηγῶν καὶ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς κοινῆς σωτηρίας. Ἡ μὲν ἐπιτροπὴ ἔδιδεν ἓν σχέδιον πολέμου, ἡ δὲ στρατηγοὶ ὑπεστήριζον ἕτερον· αὐτὸς, καί τοι λοχίας ὤν, παρουσίασε τρίτον σχέδιον, ὅπερ ἡ ἐπιτροπὴ ἐνεκολπώθη, οἱ δὲ στρατηγοὶ ἠρνοῦντο νὰ τὸ ἐφαρμόσωσιν εἰς τὴν ἐνέργειαν. Ἡ ἐπιτροπὴ τότε ἀνέθεσε τὴν ἐκτέλεσιν εἰς αὐτὸν τὸν λοχίαν, ὅστις ὁδηγήσας κατὰ τὸ σχέδιόν του τὸν στρατὸν, ἐνίκησε, καὶ τοῦτο τὸν ἀνήγαγεν ἀμέσως εἰς τὴν θέσιν τῶν πρώτων Στρατηγῶν τῆς Γαλλίας· ἀλλ’ αὐτὰ εἶναι ἔκτακτα πνεύματα. Ἐγὼ ὁμιλῶ ἐπὶ τῶν ἐνόντων, καὶ δὲν μέμφομαι τὸν κ. Ὑπουργόν· ὅλοι οἱ προκάτοχοι του ἔκαμον τὰ ἴδια. Ἀπὸ τὸ 1861, ὅτε ἔγεινα τὸ πρῶτον Βουλευτὴς, ἔχω αὐτὸν τὸν πόλεμον μὲ τοὺς Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ φέρω μάρτυρας τοὺς κ. Στεφανόπουλον καὶ Βαλασσόπουλον, ἐνθυμουμένους ποσάκις ἦλθον τότε εἰς ἀντεγκλήσεις μὲ τὸν μακαρίτην Βότσαρην. Λάβετε δὲ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἴμεθα εἰς τὰς παραμονὰς πολέμου ἢ εἰρήνης· ἐντὸς δύω, τριῶν μηνῶν τὸ πρᾶγμα θὰ διευκρινισθῇ· τότε πιθανὸν νὰ ἔχωμεν μεγαλειτέραν ἔκτασιν ἐδάφους καὶ νὰ ἤμεθα εἰς θέσιν νὰ συστήσωμεν καὶ μεραρχίας, καὶ μὴ βιαζόμεθα. Δι’ ὅλους λοιπὸν αὐτοὺς τοὺς λόγους παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν συζήτησιν αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ ν’ ἀναβάλῃ αὐτὸ καὶ ἔχομεν καιρόν. Ἐὰν ὅμως ἐπιμένῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ τὸ ἐπιψηφίσῃ, ἐπιμένω καὶ ἐγὼ νὰ διατηρηθῶσι τὰ τάγματα, καὶ τοῦτο συνιστῶ εἰς τὴν Βουλήν.

§149Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§150ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε, Πρόεδρε.

§151ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, διότι παρῆλθεν ἡ ὥρα.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις, (Ὥρᾳ 9 Μ. Μ.)