1885.10.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 12

Τῆς 24 Ὀκτωβρίου 1885.

(Πέμπτη)

Ὥρα 2 μ. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐπεκυρώθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν παρακαλεῖ, καθὼς καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, νὰ προηγηθοῦν εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι κατεπείγοντα.

§2ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πρώτη ἐργασία σήμερον εἶναι ἡ ἐπανάληψις τῆς ψηφοφορίας.

§3ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ ὡς μανθάνω ψηφοφορία ἀρξαμένη κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν χθὲς διεκόπη, δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν, μετὰ τοῦτο δὲ νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ νομοσχέδια. (Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ Ἀντιπρόεδρος κ. Συνοδινός).

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ χθὲς δὲν ὑπῆρξεν ἀπαρτία, ἐπαναλαμβάνεται σήμερον ἡ ψηφοφορία.

§5ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον (θόρυβος).

§6ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν γνωρίζω ἂν ἐπιμένουν εἰς τὴν ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως· ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ δι’ ἀναστάσεως.

§7Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν δύναται νὰ γίνῃ τοῦτο. Ἡ ὀνομαστικὴ ψηφοφορία ἤρξατο καὶ δὲν ὑπῆρχεν ἀπαρτία, ἑπομένως πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ ἀπὸ τοῦ σημείου εἰς ὃ ἔμεινεν.

§8ΡΑΛΛΗΣ. Συνάδελφοι βεβαιοῦν, ὅτι πρὸ τῆς ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐγένετο ψηφοφορία δι’ ἀναστάσεως. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ἀναγνωσθοῦν τὰ πρακτικὰ, καὶ ἂν τοῦτο εἶναι ἀκριβὲς καὶ ἀπηγγέλθη οἱονδήποτε ἀποτέλεσμα, ἐζητήθη δὲ ἔπειτα ἡ ὀνομαστικὴ κλῆσις, τότε δὲν δύναται νὰ ἐπαναληφθῇ δι’ ἀναστάσεως. (Ἀναγινώσκεται τὸ σχετικὸν μέρος τῶν πρακτικῶν).

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐγένετο δι’ ἀναστάσεως ψηφοφορία, ἑπομένως δύναται νὰ γίνῃ τώρα. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ Δήμου Ἡρακλείας ὡς πρὸς τὸν κ. Γαρουφαλιᾶν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄκυρον καὶ τριῶν ἑτέρων Δήμων ὡς πρὸς τὸν κ. Γαρουφαλιᾶν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονταί τινες).

§10ΤΡΑΚΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως (Θόρυβος).

§11ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀφοῦ προσεκαλέσατε τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφανθῇ δι’ ἀναστάσεως, ὀφείλετε νὰ ἀπαγγείλητε τὸ ἀποτέλεσμα κατὰ τὴν πεποίθησιν ὑμῶν. Μετὰ τοῦτο ἔχουν τὸ δικαίωμα, οἱ κ. βουλευταὶ νὰ ζητήσουν τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη δι’ ἀναστάσεως. Τώρα παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν οἱ ἐπιθυμοῦντες τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§13ΤΡΑΚΑΣ. Παραιτούμεθα.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς καὶ ἑπομένως νόμιμος βουλευτὴς εἶναι ὁ κ. Γαρουφαλιᾶς. (Ἐπαναλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς κ. Ρικάκης).

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 12,000,000 ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν.

§16Π. ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Τὸ πρῶτον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν 12 Ὀκτωβρίου, νομίζω, ἔφερε τὰς δαπάνας τῶν ναυτικῶν ὁμοῦ μὲ τὰς δαπάνας τῶν στρατιωτικῶν. Αὐτὸς ὁ τρόπος εἶνε, νομίζω, ὀρθὸς, διότι αὐταὶ αἱ δύο ἐργασίαι τῆς τε ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης πρέπει νὰ συμβαδίζουν, καὶ πρὸς τοῦτο πρέπει νὰ πηγάζωσιν ἀπὸ μίαν κεντρικὴν καὶ ἑνιαίαν ἰδέαν. Δέον νὰ γινώσκῃ ἡ μία τίνι τρόπῳ μέλλει νὰ ἐνεργήσῃ ἡ ἄλλη, ἢ τὶ τὸ ἀσθενὲς ἢ τὸ ἰσχυρὸν τῆς ἄλλης, διὰ νὰ ἀλληλοβοηθῶνται. Πρέπει προσέτι νὰ ᾖναι γνωστὰ ταῦτα καὶ διὰ τὸ οἰκονομικὸν μέρος, ὥστε νὰ διανέμωνται αἱ δαπάναι ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν. Τοῦτο, φαίνεται, δὲν ἐγένετο. Κατόπιν ἦλθε ἡ ὑπουργικὴ μεταβολή, ὁ δὲ νέος Ὑπουργὸς μετέβαλε τὸ πρῶτον σχέδιον εἰς ἄλλο ὅλως ἀντίθετον. Τὸ μὲν πρῶτον ἐστηρίζετο εἰς τὴν κατὰ ξηρὰν ὑπεράσπισιν τῶν παραλίων, τὸ δὲ δεύτερον εἰς τὴν κατὰ θάλασσαν ὑπεράσπισιν. Ταῦτα λέγω ὄχι διὰ νὰ ἐπικρίνω, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ τῶν ἁρμοδίων εἰς ζήτημα τοσοῦτον σπουδαῖον, ἀπὸ τοῦ ὁποίου ἐξήρτηται ἡ καλὴ ἢ κακὴ ἔκβασις τῶν στρατιωτικῶν ἐργασιῶν. Ἐὰν πρόκειται ὅμως νὰ δώσω τὴν γνώμην μου, εἶμαι ὑπὲρ τοῦ σχεδίου τοῦ νέου Ὑπουργοῦ καὶ σκοπὸν εἶχον ν’ ἀντιταχθῶ, ὅταν ἤρχετο τὸ πρῶτον νομοσχέδιον. Εὐτυχῶς ὁ νέος Ὑπουργὸς μετέβαλε πολὺ ὀρθῶς, κατ’ ἐμὲ, αὐτό. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι μία γνώμη ἰδία· δὲν εἶναι ἐκείνη ἡ αὐθεντικὴ, ἡ ἐπιβάλλουσα σιωπὴν καὶ ἐμφαίνουσα τὸ θάῤῥος. Ἡ θέσις ἐν πολέμῳ ἑνὸς Κράτους δὲν εἶναι τυχαῖον ἔργον. Ἄρα πρέπει νὰ δοθῇ ἡ μεγαλειτέρα προσοχὴ εἰς τὴν πρώτην τὴν ἑνιαίαν σκέψιν. Πολλὰ ἀπαιτοῦνται ἀπὸ τὴν κεφαλὴν ἐκείνην, ἥτις θὰ δώσῃ τὸ σχέδιον τοῦ πολέμου, καὶ γνῶσις καὶ πεῖρα καὶ μελέτη καὶ ἐξέτασις πολλὴ τῶν πραγμάτων. Ὅσον καὶ ἂν ᾖναι σοφὸς ὁ Ὑπουργὸς, ἀδύνατον νὰ κατέχῃ τὴν γνῶσιν ὅλων τῶν κλάδων, ἐξ ὧν σύγκειται ἡ στρατιωτικὴ ἐργασία εἰς πόλεμον. Σᾶς ἐρωτῶ ποῖον εἶναι τὸ ὀρθότερον, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ πρῶτος Ὑπουργὸς εἶχεν ἢ ὁ δεύτερος; Δὲν ἐξεύρω ἐὰν τις ἔχῃ νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ, ἀλλὰ κρίνων ἀπ’ ἐμαυτοῦ, δὲν ἔχω καμμίαν ἀπάντησιν, καὶ τοῦτο ἀρκεῖ νὰ καταδείξῃ τὴν πλάνην. Ἀρκοῦμαι σήμερον, κύριοι, εἰς ταῦτα, διὰ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν. Ἐπειδὴ κανεὶς ἄλλος τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ δηλώσω τὴν γνώμην μου δὲν ὑπῆρχεν, ἔπρεπε νὰ τὴν δώσω ἀπὸ τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς. Ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, θέλω ὁμιλήσει ἐκτενέστερον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς δευτέραν συζήτησιν ἐπίσης γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ καταναγκαστικῶν εἰσφορῶν).

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ζητεῖ ν’ ἀναγνωσθῶσι τέσσαρα νομοσχέδια κατεπείγοντα εἰς πρώτην συζήτησιν. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§18ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι. (Γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια· Εἰς πρώτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς ὑπηρεσίας τῶν παρὰ τῷ Β. Ναυστάθμῳ, τῇ σχολῇ τῶν ναυκλάστρων καὶ τοῖς ἐπακτίοις ὀχυρώμασιν ὑπηρετούντων ἀξιωματικῶν ἐφ’ ὅσον χρόνον ὁ κατὰ θάλασσαν στρατὸς διατελεῖ ἐν ἐπιστρατεύσει. Εἰς πρώτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ διορισμοῦ ἀποστράτων ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ. Εἰς πρώτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ προσλήψεως διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ναυτικῆς ὑπηρεσίας ἡμεδαπῶν ἐπικούρων μηχανικῶν. Εἰς πρώτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ προσόντων πρὸς προβιβασμὸν τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ ἐφ’ ὅσον ὁ κατὰ θάλασσαν στρατὸς διατελεῖ ἐν ἐπιστρατεύσει).

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἔχομεν τὴν ἐκλογὴν τοῦ Ἀδάμαντος. Ὁ κ. Νοστράκης ἔχει τὸν λόγον.

§20Κ. ΝΟΣΤΡΑΚΗΣ. Πρόκειται, κύριοι, ν’ ἀποφασίσητε νὰ ἐξέλθωμεν ἡμεῖς τοῦ Κοινοβουλίου ὡς πρὸς ἓν τμῆμα τοὐλάχιστον τῆς Ἐπαρχίας, εἰς ἣν ἀνήκομεν, διὰ νὰ εἰσέλθῃ ὁ κύριος Ξενουδάκης. Θὰ ἐξέλθωμεν ὡς πρὸς τὸ τμῆμα αὐτό· θὰ μείνωμεν ὅμως ὡς πρὸ τὰ λοιπὰ καὶ θὰ μείνωμεν πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ καταψηφίζωμεν ἐκείνους, οἵτινες λόγῳ δῆθεν προστασίας τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων ἀθετοῦσι τὰς ὑποσχέσεις των, καταβιβαζόμενοι οὕτω ἀπὸ τοῦ ὑψηλοῦ σημείου, εἰς ὃ ἔθεσεν αὐτοὺς ἡ Πολιτεία. Ἐὰν ἀποφασίσητε νὰ ἐξέλθωμεν τοῦ Κοινοβουλίου ὡς πρὸς τὸ τμῆμα τοῦτο, ἔχω πλήρη πεποίθησιν, ὅτι παραβιάζετε τοὺς ὅρους τοῦ Συντάγματος διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἔλαβε μέρος μετὰ τῆς λοιπῆς Ἐπαρχίας προσελθὸν καὶ ῥίψαν ὑπὲρ ἡμῶν ὅλας αὐτοῦ τὰς ψήφους, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρισκώμεθα ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης· ὥστε ἀνεγνώρισεν ἡμᾶς ἀντιπροσώπους του ἐπὶ τετραετίαν ὁλόκληρον, ἐκτὸς ἐὰν ἐπέλθῃ ἐφαρμογὴ τῆς διατάξεως ἐκείνης τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία συντέμνει τὴν διάρκειαν τῆς Περιόδου. Αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἔδωσαν εἰς ἡμᾶς τὴν ἐντολὴν νὰ τοὺς ἀντιπροσωπεύωμεν ἐπὶ τετραετίαν ἐνταῦθα, δὲν δύνανται ἤδη νὰ τὴν ἀνακαλέσωσι, πολὺ δὲ περισσότερον δὲν δύνασθε ὑμεῖς νὰ μᾶς ἀποδιώξητε ἀπὸ τοῦ Κοινοβουλίου, δὲν δυνάμεθα δὲ οὔτε ἡμεῖς νὰ παραιτηθῶμεν τῆς ἐντολῆς ταύτης, διότι, παραιτουμένων ἡμῶν, ἀπόκειται εἰς ὑμᾶς ν’ ἀποφασίσητε ἐὰν πρέπῃ νὰ μᾶς ἐπιτρέψητε νὰ ἐξέλθωμεν. Ἤκουσά τινας ἐκ τῶν κυρίων βουλευτῶν τῆς πτέρυγος ταύτης (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) λέγοντας «τί νὰ κάμωμεν, αἱ περιστάσεις εἶναι τοιαῦται» δηλ. ἀναγνωρίζουσιν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ εἶναι παράνομος, ἀλλ’ ἀναγκάζονται ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων νὰ τὴν ἐπικυρώσωσιν· ἐγὼ δὲν γνωρίζω οὔτε παραδέχομαι καμμίαν περίστασιν δυναμένην νὰ δικαιολογήσῃ μίαν τοιαύτην παρεκτροπὴν τῆς Βουλῆς, διότι τὴν ἐκ ταύτης βλάβην θεωρῶ πολλῷ μείζονα πάσης ἐνδεχομένης ὠφελείας. Ὑπῆρξαν, κύριοι, Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι εἴτε ἐν γνώσει εἴτε ἐν ἀγνοίᾳ ἀπεπλανήθησαν ὑπὸ τοῦ κυρίου Ξενουδάκη, ἀλλὰ δὲν ὑπῆρξε μέχρι τοῦδε Βουλή, περιπεσοῦσα εἰς σημεῖον τοιοῦτον ταπεινώσεως καὶ ἐξευτελισμοῦ, ὥστε νὰ ἐπικυρώσῃ ἐκλογὴν φέρουσαν τόσας τόσον καταφανεῖς ἐλλείψεις, δὲν ὑπῆρξε Βουλή, ἥτις ἐνδίδουσα εἰς ἀπαιτήσεις προσωπικῶν συμφερόντων καὶ φιλοδόξων ἀξιώσεων νὰ ἐπιδείξηται τοσαύτην ἀσέβειαν πρὸς τοὺς κειμένους νόμους τοῦ Κράτους. Ἂν ἡ Βουλὴ τοῦ 1885 ὑποπέσῃ εἰς τὸ ἄτοπον τοῦτο, τὸ λέγω, κύριοι, ἀνεπιφυλάκτως, εἶναι ἀναξία τοῦ προορισμοῦ αὑτῆς (θόρυβος).

§21ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τί ἐκφράσεις εἶναι αὗται, κύριε Πρόεδρε;

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι ἐνταῦθα διὰ νὰ κρίνω περὶ τῶν λεγομένων, ἡ δὲ Βουλὴ δύναται ν’ ἀποφανθῇ ἐὰν καλῶς ἔκρινα.

§23ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ ἐπαναφέρητε τὸν ῥήτορα εἰς τὴν τάξιν.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, παρακαλῶ. Ἐξακολουθήσατε, κύριε Βουλευτά.

§25ΝΟΣΤΡΑΚΗΣ. Καὶ ἂν μὲν ἐπρόκειτο περὶ μόνης τῆς ἠθικῆς καταστάσεως τοῦ Σώματος, τούτου τὸ κακὸν θεραπεύεται διὰ τοῦ φαρμάκου ἐκείνου, οὗτινος ἡ χρῆσις δὲν εἶναι ἀσυνήθης παρ’ ἡμῖν. Ἀλλ’ ὅταν πρόκειται διὰ μιᾶς τοιαύτης ἐκνόμου ἐνεργείας νὰ ῥιφθῇ ἐν τῷ μέσῳ δύο κοινωνιῶν σπινθὴρ ἀδιαλείπτων διαιρέσεων καὶ διαπληκτισμῶν, καθῆκον ἔχετε νὰ μὴ ὑποπέσητε εἰς τὸ ἀτόπημα τοῦτο. Μόνοι οἱ ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ διαμένοντες, αὐτοὶ μόνοι δύνανται νὰ κατανοήσωσι τὴν σημασίαν τῆς ἐκλογῆς ταύτης, ἀναφορικῶς πρὸς τὰς κοινωνικὰς σχέσεις τῶν ἐκεῖ Κρητῶν πρὸς τοὺς ἐγχωρίους, τοὺς Μηλίους. Ἀνήκω εἰς τοὺς πρώτους· ἔχω συγγενεῖς τοὺς περισσοτέρους ἐξ αὐτῶν, τοὺς δὲ λοιποὺς πάντας φίλους· ὁ ἀδελφὸς τοῦ πατρός μου διῴκησε τὸν Δῆμον ἐκεῖνον ὡς Δήμαρχος ἐπὶ πολλὰ ἔτη, διὰ τῆς ψήφου καὶ τῆς συνδρομῆς αὐτῶν εἰσῆλθον ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀλλ’ ὅμως ἀποβλέπων πρὸ πάντων εἰς τὸ συμφέρον αὐτῶν τῶν ἰδίων, ἀποκρούω μεθ’ ὅλης τῆς δυνάμεως τῶν πνευμόνων μου τὴν ἐκλογήν, καὶ μετὰ πεποιθήσεως φρονῶ, ὅτι ὁ ἀσπονδότερος ἐχθρὸς τῶν Ἀδαμαντίων ὑπῆρξεν ὁ κύριος Ξενουδάκης· ἰδοὺ δὲ πῶς. Οἱ νῦν κάτοικοι τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος εἶναι ἄνθρωποι ἐντιμότατοι, ἄριστοι οἰκογενειάρχαι, ἱκανώτατοι περὶ τὴν ἐμπορίαν, διὰ τοῦ ἱδρῶτος αὑτῶν ἐκ τοῦ μηδενὸς ἀποκτήσαντες περιουσίαν καὶ μὴ ἔχοντες οὐδεμίαν ἀνάγκην βουλευτικῆς ἢ κυβερνητικῆς συνδρομῆς· ἀλλ’ οἱ πρόγονοι ἡμῶν, οἱ πρῶτοι οἰκισταὶ τοῦ Δήμου ἐκείνου δὲν συμπεριεφέρθησαν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς καλῶς, ὡς τοῦτο συμβαίνει πάντοτε εἰς τοὺς ἐκ τῆς δουλείας καὶ τοῦ δεσποτισμοῦ καταδιωκομένους καὶ ζητοῦντας καταφύγιον εἰς ἐλευθέραν τινὰ γωνίαν. Ἔκτοτε χρονολογεῖται διαίρεσίς τις μεταξὺ Κρητῶν καὶ Μηλίων, τὴν ὁποίαν ὁ κοινότερος νοῦς ὑπηγόρευε, τοὐλάχιστον εἰς τοὺς μεταγενεστέρους ἡμᾶς, νὰ καταβάλωμεν πᾶσαν δυνατὴν προσπάθειαν, ὅπως ἐξαλειφθῇ ἐκ τοῦ μέσου· ἀλλ’ ὁ κύριος Ξενουδάκης, καίτοι μετερχόμενος τὸν προστάτην καὶ σύμβουλον τὸν ἀνθρώπων αὐτῶν, ἄλλην ἠκολούθησεν ὁδόν, τὴν ἄγουσαν πρὸς τοὺς σκοποὺς αὐτοῦ. Τοῖς εἶπε, κάμετε Βουλευτὴν ἵνα διὰ τῶν ἐνεργειῶν αὐτοῦ πλησίον τῆς Κυβερνήσεως ἐπιβληθῆτε εἰς τοὺς ἐγχωρίους, κάμετε Βουλευτὴν, ἵνα διὰ τῶν ἐνεργειῶν αὐτοῦ πλησίον τῆς Κυβερνήσεως διαγραφῶσιν ὅρια τοῦ Δήμου σας, ἤτοι νὰ διαιρεθῇ ἡ Νῆσος εἰς δύο ἴσα μέρη, ἐξ ὧν τὸ μὲν ν’ ἀποτίνῃ φόρους εἰς τὸν Δῆμον Ἀδάμαντος, τὸ δ’ ἕτερον εἰς τὸν Δῆμον Μηλίων, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ ἦναι δυνατὸν νὰ συντηρηθῇ οὔτε ὁ εἷς οὔτε ὁ ἕτερος. Ἐννοεῖται, κύριοι, ὅτι τοιαῦται ἐπαγγελίαι φέρουσιν εἰς μεγάλην ἀναστάτωσιν, φέρουσιν εἰς ῥήξεις, τῶν ὁποίων τὰς συνεπείας ὁ χρόνος θέλει ἀποδείξει. Βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτελεσθῶσι πάντα ταῦτα, ἀλλ’ ἐν ᾧ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτελεσθῶσι ταῦτα, ἡ διαίρεσις καὶ ὁ φυλετισμὸς ἔφθασαν εἰς τὸ κατακόρυφον αὑτῶν σημεῖον, καὶ διὰ τοῦτο παρετηρήθη, ὅτι ὁσάκις τις ἠθέλησε, φέρων τὴν ἰδιότητα Κρητός, ν’ ἀναμιχθῇ εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς ἀγῶνας τῆς Ἐπαρχίας, πάντοτε συνέβησαν διαπληκτισμοί, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξεν οἰκτρότατον διὰ τὸν ὑπὸ τῶν Ἀδαμαντίων ὑποστηριζόμενον. Ὡς παράδειγμα ἀναφέρω ὑμῖν τὸν μακαρίτην Ζυμβρακάκην, κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ ὁποίου, ἂν καὶ δὲν εἴχομεν πολλοὺς ὡς αὐτὸν, ἐφονεύθησαν δύο, ἐλιθοβολήθη ἡ οἰκία τοῦ ἀδελφοῦ τοῦ πατρός μου, καὶ ἀποτέλεσμα ὁποῖον ὑπῆρξεν; ἐξ ἐνεακοσίων ψηφοφορησάντων ἐν τῷ Δήμῳ τῶν Μηλίων μόνον 15 ψήφους ἔλαβεν ὁ Ζυμβρακάκης, καὶ ταύτας ψήφους Κρητῶν. Αὐτὸς ὁ κύριος Ξενουδάκης ἐξετέθη πολλάκις ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Μήλου καὶ ἀπέτυχεν οἰκτρότατα, ὄχι διότι δὲν εἶχε τὴν ἀξίαν του, ἀλλὰ διότι ὑπῆρξεν ὁ μόνος, ὁ ὁποῖος ἔφερε τὴν διαίρεσιν εἰς τὸν Δῆμον ἐκεῖνον καὶ ἀνέπτυξε τὸ ζήτημα τοῦ φυλετισμοῦ εἰς βαθμὸν ἀπίστευτον. Ἀκούσατε δὲ τὶ ἄλλο κακὸν προκύπτει, κακὸν ἀφορῶν αὐτοὺς τοὺς Κρῆτας. Οἱ Μήλιοι συμφέρον εἶχον σπουδαιότατον νὰ μετοικίζωνται ἐκεῖ εἰς τὸν Δῆμον Ἀδάμαντος, διότι ἡ θέσις αὐτοῦ εἶναι κεντρικὴ καὶ παρέχει μεγάλας εὐκολίας εἰς τοὺς κατοίκους· ἀλλ’ ὁ φυλετισμός, τὸ μῖσος, τὸ ὁποῖον μεταξὺ Κρητῶν καὶ ἐγχωρίων ὑφίσταται καὶ ὑποβοηθεῖται ἑκάστοτε ἐκ τοιούτων περιστάσεων, δὲν τοῖς ἐπιτρέπει νὰ μεταβαίνωσιν ἐκεῖ καὶ συνοικίζωνται. Ὁ μόνος δὲ τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου ἦτο δυνατὸν ὁ Δῆμος ἐκεῖνος νὰ προοδεύσῃ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, ἤθελεν εἶσθαι νὰ προσπαθήσῃ ὁ κύριος Ξενουδάκης διὰ τῶν συμβουλῶν του νὰ πείσῃ τοὺς Κρῆτας, ὅπως παραιτηθῶσι πάσης ἰδέας πολιτικῆς, καὶ τῆς διαβολικῆς ἀκόμη ἰδέας, ὅτι δύνανται νὰ ἐπιβληθῶσιν εἰς τοὺς ἐγχωρίους. Ὁ Δῆμος Ἀδάμαντος ἕνεκα ἐλλείψεως καταλλήλων προσώπων στερεῖται καὶ διοικήσεως καὶ Ἀστυνομίας καταλλήλου. Τὸ δὲ Δημαρχικὸν ἀξίωμα περιῆλθεν εἰς τοιοῦτον σημεῖον ἐξευτελισμοῦ, ὥστε οὐδεὶς ἐκ τῶν ἐκεῖ καλῶν Κρητῶν καταδέχεται νὰ ἐκθέσῃ κάλπην Δημάρχου. Ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι καθὼς πρέπει ἐκεῖ, ἀλλὰ δὲν ἀναμιγνύονται εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ Δήμου, καθὸ στερουμένου τῶν ἀπαιτουμένων μέσων πρὸς τὴν ἀξιοπρεπῆ αὐτοῦ διοίκησιν, ὅπερ δὲν ἤθελε συμβαίνει, ἐὰν ηὐξάνετο ὁ πληθυσμὸς διὰ τῆς προσελεύσεως Μηλίων. Αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις, εἰς τὴν ὁποίαν φέρει τὸν τόπον ὁ κύριος Ξενουδάκης, καὶ θὰ ἦναι ἔτι οἰκτροτέρα, ἐὰν ἡ Βουλὴ καθιερώσῃ δικαίωμα ἰδίου βουλευτοῦ· διότι οὐδένα ἄλλον σκοπὸν δύναται νὰ ἔχῃ εἰμὴ τὴν ἐπιτυχίαν τῶν ἐπαγγελιῶν τοῦ κυρίου Ξενουδάκη. Δὲν φοβοῦμαι ἐγώ, ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ Κυβέρνησις τόσον φαῦλος καὶ τόσον κακοήθης, ὥστε νὰ ζητήσῃ νὰ ὑποδουλώσῃ λαὸν ἐκ πέντε χιλιάδων εἰς πεντακοσίους ἀνθρώπους· διότι καὶ ἂν ὑπάρξῃ τοιαύτη, δὲν θὰ βραδύνῃ νὰ ἐπακολουθήσῃ ἄλλη, ἥτις νὰ ἐπανορθώσῃ τὸ ἀδίκημα. Ἀλλὰ παραδεχομένη τὸν κύριον Ξενουδάκην ὡς βουλευτὴν Ἀδάμαντος, τίνα ἄλλον δύναται νὰ ἔχῃ σκοπὸν, εἰμὴ τὴν μεταφορὰν τῶν Ἀρχῶν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς εἰς τὸν ἕτερον Δῆμον καὶ ἑπομένως τὴν ἀδιάλειπτον τῶν Δήμων τούτων ἀναστάτωσιν; Ἆρά γε ἐγὼ ὡς βουλευτὴς ἤθελον ἀρνηθῇ εἰς αὐτοὺς ποτὲ τὴν συνδρομήν μου; Ἂν δὲν ἐπηγγέλλετο ταῦτα ὁ κύριος Ξενουδάκης, δὲν ἦτο κατορθωτὸν νὰ φέρῃ τοὺς Ἀδαμαντίους ἑκάστοτε εἰς πλήρη συνεννόησιν, οὐδ’ ἐκεῖνοι νὰ ζητῶσι ἴδιον βουλευτήν. Ἐλέχθη, κύριοι, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ πρόκειται καὶ σήμερον νὰ λεχθῇ, ὅτι ἡ Κρήτη ζητεῖ τὸ προνόμιον τοῦτο ὡς ἀντάλλαγμα τῶν ἀγώνων καὶ τῶν θυσιῶν της καὶ ἐξιστορήθησαν ἐν πάσῃ τῇ λεπτομερείᾳ αὐτῶν οἱ ἀγῶνες τῆς ἡρωίδος Νήσου οὐχὶ ὡς ἀπὸ βήματος βουλευτικοῦ, ἀλλ’ ὡς ἀπὸ ἕδρας διδασκαλικῆς, διὰ νὰ κεντήσωσι τὴν φιλοτιμίαν σας. Εἶναι, κύριοι, αἶσχος ν’ ἀναμιγνύωμεν τὴν Κρήτην καὶ τοὺς ἀγῶνας αὐτῆς εἰς τοιαύτην συζήτησιν. Εἶναι φενάκη, εἶναι ψιμμύθιον, διὰ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ καλύψωσι τὰς ἀσχημίας τῆς ἐκλογῆς. Ἤκουσα, κύριοι, τοῦ διασήμου ὁπλαρχηγοῦ τῆς Κρήτης Χατζιμιχάλη ἐνώπιον τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας λέγοντος: προσέξατε μὴ ἀναμίξητε τοὺς ἀγῶνας καὶ τὰς θυσίας τῆς Κρήτης εἰς τοιοῦτον ζήτημα, διότι θὰ τὸ θεωρήσωμεν ὡς προσβολήν. Ἐὰν θέλητε, εἶπε εἰς τὸν κύριον Ζυγομαλᾶν, κάμετέ το χάριν τῶν Ἀδαμαντίων, ἀλλὰ προσέξατε μὴ παραβιασθῶσιν οἱ νόμοι τοῦ Κράτους, διότι δὲν ὑπάρχει ὁ πληθυσμός. Ἡμεῖς, εἶπεν ἐκεῖνος, ἔχομεν ἐν Κρήτῃ Κοινοβούλιον, τοῦ ὁποίου ἡ φωνὴ ἀντηχεῖ ἐντὸς τῶν σπλάγχνων τοῦ Σουλτάνου, ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἀνάγκην ἰδίου βουλευτοῦ ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ, διότι οὐδέποτε ἠρνήθη Ἕλλην βουλευτὴς νὰ ὑψώσῃ τὴν φωνήν του ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν ἀγώνων μας; ἤδη δὲ εἰσάγοντες βουλευτὴν ἴδιον, οἱονεὶ παραιτούμεθα τῆς τιμῆς νὰ συνηγορῶσιν ἄλλοι ὑπὲρ ἡμῶν. Ἐγὼ δ’ εἰς ταῦτα προστίθημι, ὅτι ἂν ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην κατάστασιν, κατὰ μέγα μέρος τοῦτο ὀφείλεται καὶ εἰς τὴν Κρήτην, δι’ ὅπερ πρέπει, κύριοι, νὰ καυχώμεθα. Εἴθε δὲ τὸ χρῆμα τοῦ Δημοσίου νὰ κατηναλίσκετο πάντοτε πρὸς τοιούτους σκοπούς. Εἰς ἐποχὴν, κύριοι, καθ’ ἣν ἡ Κρήτη ἐκήρυξεν ἢ θὰ κηρύξῃ τὴν ἕνωσίν της μετὰ τῆς Ἑλλάδος, εἶναί τι ἀνακόλουθον νὰ συζητῶμεν ἐνταῦθα περὶ συνοικισμοῦ ἐκεῖθεν καταγομένου, ὁ ὁποῖος προϋποτίθησι μητέρα δούλην, δι’ ἀῤῥήκτων δεσμῶν δουλεύουσαν· εἶναί τι ἀντεθνικὸν, διότι ἐνδέχεται συζητούντων ἡμῶν ἐνταῦθα περὶ Κρητῶν νὰ παραπονεθῶσιν ἄλλοι, πρὸς τοὺς ὁποίους ἰδίως σήμερον ὀφείλομεν νὰ στρέψωμεν τὴν προσοχὴν ἡμῶν. Βεβαίως, κύριοι, οἱ συνοικισμοὶ ἔχουσι προορισμόν τινα, ἀλλ’ ἐπιτυγχάνουσι τοῦ σκοποῦ των τότε μόνον, ὅταν ἦναι κατηρτισμένοι καὶ φέρωσι πάντα τὰ στοιχεῖα, ὅσα ὁ Νόμος ἀπαιτεῖ. Ἐὰν τὰ στοιχεῖα ταῦτα ἐλλείπωσι, τότε δὲν ὑπάρχει συνοικισμὸς, καὶ περὶ τούτου ἀκριβῶς πρόκειται. Ἐν παραδείγματι, ὁ συνοικισμὸς οὗτος, περὶ τοῦ ὁποίου σήμερον συζητοῦμεν, ἐὰν ἐξετασθῇ ὅπως παρουσιάζηται διὰ τοῦ καταστίχου τούτου τοῦ μπακάλικου, τοῦ λεγομένου Δημοτολογίου, δὲν δύνασθε νὰ παραδεχθῆτε συνοικισμὸν ἐκ Κρητῶν· διότι ἐν αὐτῷ καταγράφονται τρεῖς χιλιάδες ὀνόματα, ἐκ τῶν ὁποίων δύο χιλιάδες πεντακόσιοι δὲν εἶναι Κρῆτες, ἀλλὰ Κάσσιοι, Ῥόδιοι, Χῖοι, πρὸ πάντων Ἑρμουπολῖται, Θηραῖοι, Καστελλοριζιῶται, ἐκ Σύμης, ἐκ Λέρου, ἐξ Ὀδησσοῦ καὶ ἐκ Σμύρνης. Ἐνῷ δ’ ἡμεῖς συζητεῖτε ἐνταῦθα περὶ συνοικισμοῦ ἐκ μεταναστῶν Κρητῶν, θὰ ἔχετε τὴν τιμὴν εἰς ἄλλην ἐκλογὴν νὰ ἴδητε πλησίον ὑμῶν καθήμενον οὐχὶ, ὡς λέγει ὁ κύριος Ξενουδάκης, τὸν βουλευτὴν τῆς Κρήτης, ἀλλὰ τὸν βουλευτὴν Καστελλορίζου.

§26ΜΑΡΓΕΛΛΟΣ. Ποίαν ἀπόδειξιν ἔχετε, ὅτι οἱ ἐν τῷ Δημοτολογίῳ ἐγγεγραμμένοι εἶναι ἐξ ἄλλων μερῶν;

§27ΝΟΣΤΡΑΚΗΣ. Θὰ ἔλθω καὶ εἰς τοῦτο. Ἐὰν δεχθῆτε τὸν συνοικισμὸν, ὅπως παρουσιάζεται ἐν τῷ Δημοτολογίῳ τούτῳ, βεβαίως δὲν δύνασθε νὰ στερήσητε τοῦ δικαιώματος ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι ἐκεῖνα τὰ ὀνόματα, τὰ ὁποῖα δὲν φέρουσι καταγωγὴν ἐκ Κρήτης· ἐὰν δὲ τοὐναντίον, ἀφαιρέσητε αὐτὰ τὰ 2,500 ὀνόματα, τότε δὲν ὑπάρχει πλέον συνοικισμός. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐξετάσατε καὶ πῶς αὐτὴ ἡ ἐκλογὴ ἐνηργήθη. Ὑπάρχει Διάταγμα ἀναγνωρίζον δικαίωμα ἐκλογῆς ἰδίου βουλευτοῦ εἰς τὸν Δῆμον Ἀδάμαντος, Διάταγμα ἔστω ὑποκείμενον ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς; Δὲν ὑπάρχει, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐξέδωκεν ἴδιον καὶ αὐτοτελὲς Διάταγμα ἀναγνωριστικὸν τοῦ δικαιώματος εἰς τὸν Δῆμον, ἀλλ’ εὑροῦσα ἐκκρεμὲς, ὡς αὐτὴ φρονεῖ, ἄλλο Διάταγμα τοῦ 1881, ἐφοβήθη τρόπον τινὰ τὴν εὐθύνην, ἣν, ὡς ἡ Κυβέρνησις λέγει, εἶχε κατὰ τὸν Νόμον περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, καὶ ἐξέδοτο ἄλλο πρὸς ἐκτέλεσιν ἐκείνου. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑπῆρχεν ἐν ἰσχύϊ τὸ Διάταγμα τοῦ 1881; οὐδαμῶς, διότι ἡ νῦν Ἀντιπολίτευσις, ὡς Κυβέρνησις ἐνεργήσασα τὰς τελευταίας ἐκλογὰς καὶ θεωρήσασα αὐτὸ ὡς παράνομον καὶ δι’ ἀχρηστίας κατηργημένον, δὲν εἶχε λόγον οὔτε νὰ τὸ ἀνακαλέσῃ, οὔτε νὰ τὸ ἐκτελέσῃ, καίτοι ἐγνώριζεν, ὅτι ὁ Δῆμος ἐκεῖνος ἤθελε καταψηφίσει τοὺς ὑπ’ αὐτῆς ὑποστηριζομένους ὑποψηφίους τῆς ἐπαρχίας. Ὅταν λοιπὸν ἐν τῷ μεταξὺ μία Ἐξουσία ἀρνεῖται τὸ κῦρος ἑνὸς Διατάγματος, πῶς δύναται ἄλλη, χωρὶς νὰ ἐκδώσῃ ἴδιον οὐσιαστικὸν Διάταγμα, νὰ ἐνεργήσῃ ἐκλογὴν, ἥτις τώρα τὸ πρῶτον θέλει ὡς δικαίωμα καθιερωθῆ; Ἤδη ἔρχομαι εἰς τὸ Δημοτολόγιον· εἶναι κατασκεύασμα ἐκτάκτου εὐφυΐας καὶ νοημοσύνης. «Γάγαρης Ἐρωτόκριτος, ἐπάγγελμα ναύτης, καταγωγὴ Κάσσος, διαμονὴ Κάσσος. Γεώργιος Κουλουκουντῆς, ἐπάγγγελμα πλοίαρχος, καταγωγὴ καὶ διαμονὴ Κάσσος. Γεώργιος Παππαδημητρίου, καταγωγὴ Κάσσος, διαμονὴ Σίφνος. Νικόλαος Ἀνδρεάδης, καταγωγὴ Κάσσος, διαμονὴ Ἀθῆναι. Λουΐζος Βορεάδης, καταγωγὴ καὶ διαμονὴ Ἀστροπαλέα. Χαντζῆς Ἰω. Μᾶρκος, καταγωγὴ καὶ διαμονὴ Καστελόριζα». Εἶναι αὐτοὶ Κρῆτες, εἶναι καὶ ὑπήκοοι Ἕλληνες. Τίνι τρόπῳ ἐνεγράφησαν ἐκεῖ δημόται; Ποῦ αἱ περὶ τούτου αἰτήσεις των; 218 ὀνόματα Κασσίων εἶναι ἐγγεγραμμένα. 478 Ἑρμουπολῖται, 230 Μήλιοι. Ὁ ἀνεψιὸς τοῦ κυρίου Ξενουδάκη, κύριος Χατζηδάκης, δικηγόρος ἐν Σύρῳ, ἐκτίθεται Δημοτικὸς Σύμβουλος ἐκεῖ, καὶ ὅμως εἶναι δημότης τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος. Ὁ κύριος Ῥοῦσος Μουλαδάκης διατελεῖ ἤδη Δημαρχικὸς Πάρεδρος Ἑρμουπόλεως, καὶ ὅμως εἶναι δημότης Ἀδάμαντος! Ἐξάδελφός μου Λ. Νοστράκης εἶναι δημότης καὶ μάλιστα κομματάρχης ἐν Ἑρμουπόλει, καὶ ὅμως καὶ δημότης Ἀδάμαντος, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ οὐδὲν ἔγγραφον εἰς τὸ Δημαρχεῖον, διὰ τοῦ ὁποίου ζητοῦσιν οὗτοι νὰ ἐγγραφῶσι δημόται τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος. Ἀλλ’ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς ἐρωτᾷ τοιαῦτα πράγματα;

§28ΠΑΠΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Εἶναι Κρῆτες αὐτοί;

§29ΝΟΣΤΡΑΚΗΣ. Οὐδεὶς γνωρίζει τοῦτο.

§30ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Αὐτὸς δὲν εἶναι Κρής, εἶναι ἀπὸ τὴν Σέριφον.

§31ΝΟΣΤΡΑΚΗΣ. Θέλω νὰ ἦμαι Σερίφιος, διότι εἶσθε ὑμεῖς Κρής. Μὴ ταράττεσθε, κύριε Ξενουδάκη· ἐγὼ προσπαθῶ ν’ ἀπομακρύνω τὰς αἰτίας, ἕνεκα τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ διαίρεσις. Οἱ ἔξωθεν ἐλθόντες ὀφείλουσι σεβασμὸν πρὸς τοὺς Μηλίους, ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν τοὺς ἀφίνομεν ἡσύχους.

§32ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Διὰ τὴν ἐλευθερίαν τῶν Μηλίων ἦλθον.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριε Ξενουδάκη.

§34ΝΟΣΤΡΑΚΗΣ. Τὰ Διατάγματα, κύριοι, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἐνηργήθη ἡ ἐκλογή, ἐπικαλοῦνται τὴν ἀπογραφὴν τοῦ 1879, ὅπως ἐξευρεθῇ ὁ πληθυσμὸς τῆς μικροτέρας ἐκλογικῆς περιφερείας, ἀλλὰ πρὸς ἐξεύρεσιν τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ Ἀδάμαντος καταφεύγουσιν εἰς τὸ Δημοτολόγιον, τὸ ὁποῖον ὁ κύριος Παπαμιχαλόπουλος θεωρεῖ ὡς ἀποτελοῦν πλήρη ἀπόδειξιν. Ἂν ὑπάρχῃ εἷς νομικὸς, καὶ ὑπάρχουσι πολλοὶ νομικοὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ὁ ὁποῖος νὰ τὸ παραδεχθῇ, τότε τὸ παραδέχομαι καὶ ἐγὼ· ἀλλὰ μάθετε, ὅτι ἐγράφη ἐν Σύρῳ ἐντὸς τοῦ γραφείου τοῦ δικηγόρου, ἀνεψιοῦ τοῦ κυρίου Ξενουδάκη διὰ τῆς αὐτῆς μελάνης, διὰ τῆς αὐτῆς χειρὸς καὶ ἐν συνεχεῖ χρονικῷ διαστήματι.

§35ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί χρονολογίαν ἔχει;

§36ΝΟΣΤΡΑΚΗΣ. Τοῦ 1880.—Ἂν ἐπιτρέπεται, κύριοι, στηριζόμενοι ἐπὶ τοιούτων πραγμάτων, νὰ καθιερώσωμεν δικαίωμα ἐκλογῆς, ἀλλοίμονον! τίποτε πλέον δὲν ὑπάρχει.

§37ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἄν ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Μήλου ὡς ἀμέσως καὶ στενῶς ἐνδιαφερόμενος δὲν ἐπεκαλεῖτο τὴν μαρτυρίαν μου, βεβαίως δὲν ἐσκόπουν νὰ λάβω τὸν λόγον πρὸς ὑπεράσπισιν τῆς ἐκλογῆς Ἀδάμαντος, διότι δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ σήμερον ὁ ἀντιφρονῶν ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ ὅτι ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ ἡρωϊκοῦ λαοῦ τῆς Κρήτης δὲν πρέπει νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον. Ὁ κύριος Νοστράκης ἔχει δίκαιον. Κατάγεται ἐκ Κρητῶν, ἀλλ’ ἀτυχῶς περιεπλέχθη ἐν Μήλῳ καὶ ἐγένετο Βουλευτὴς τῶν Μηλίων. Αὐτὸς ὁ ἴδιος σᾶς διηγήθη τὴν ἔχθραν, ἥτις ὑπάρχει μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ κυρίου Ξενουδάκη. Νομίζετε, ὅτι ὡμίλησεν, ὡς ὡμίλησεν, ἐν πεποιθήσει; οὔτε αὐτὸς πιστεύει ὅσα σᾶς εἶπεν. Ἤλπιζον ὅτι δὲν ἤθελε μεταχειρισθῆ φράσεις τοσοῦτον σκληρὰς διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν, προδικάζων τὰς ἀποφάσεις αὐτῆς. Ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ πράξῃ τοῦτο ἐκ νέου· ἐπίσης ἐπίστευον ὅτι δὲν ἤθελε προχωρήσει ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ καταγγείλῃ δημόσια ἔγγραφα ὡς πλαστά, ἐνῶ εἶναι ἐπίσημα ἔγγραφα ἔχοντα νόμιμον κῦρος. Τὸ δημοτολόγιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἀπεκάλεσε κατάστιχον, εἶνε τὸ ἐπίσημον δημοτολόγιον τοῦ δήμου Ἀδάμαντος. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχε διατάξει τὸν ἔπαρχον Μήλου, διορισθέντα παρ’ αὐτῆς τῆς ἰδίας νὰ ἐξετάσῃ καὶ ἀναφέρῃ ἐγγράφως ἐν τῇ ἐπισημότητι τῆς Ἀρχῆς του ἂν τὰ ἐν Ἀδάμαντι γενόμενα καὶ ἐν τῷ δημοτολογίῳ τοῦ Ἀδάμαντος περιεχόμενα ἦσαν ἀληθῆ. Ὁ ἔπαρχος τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως ἔπεμψεν ἔγγραφον ἐπίσημον βεβαιοῦν ὅτι τὸ δημοτολόγιον εἶνε ἀκριβὲς, καὶ ὅτι ὁ πληθυσμὸς τοῦ δήμου Ἀδάμαντος εἶνε ὁ ὑπὸ τοῦ ψηφίσματος ἀπαιτούμενος πρὸς ἐκλογὴν Βουλευτῶν. Τὸ ἔγγραφον δὲ τοῦτο τοῦ ἐπάρχου, προκληθὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὑπῆρχε καὶ ὑπάρχει πειστήριον ἐπίσημον, τὸ ὁποῖον βεβαιοῖ τὴν ἀκρίβειαν τοῦ δημοτολογίου. Τίς ἦτο δυνατὸν ν’ ἀμφισβητήσῃ παρὰ μόνον ὁ κύριος Νοστράκης τὴν ἐπισημότητα τοῦ ἐγγράφου τούτου; Ἀλλὰ πρὶν ἢ ἀμφισβητήσῃ τὸ κῦρος αὐτοῦ, ἔπρεπε νὰ προβῇ εἰς καταγγελίαν ἐπὶ πλαστογραφίᾳ. Βεβαίως δὲν πρέπει νὰ μεταχειριζώμεθα τὸ βῆμα τοῦτο ὡς ἀλεξητήριον τῶν ποινικῶν καταδιώξεων. Ἐὰν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγει καὶ εἶπεν ὁ κύριος Νοστράκης ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὰ ἔλεγεν ἐκτὸς τοῦ περιβόλου τῆς Βουλῆς, θὰ ὑπήγετο εἰς ποινικὴν καταδίωξιν. Βεβαίως, κύριοι, οὔτε ὁ χρόνος εἶνε κατάλληλος, οὔτε ὑπάρχουσι Βουλευταὶ ἔχοντες τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν ὅπως προβῶ εἰς ἀντίκρουσιν τῶν ἐπιχειρημάτων τοῦ κυρίου Νοστράκη ἴσως εὐφυῶν, ἀλλ’ ἀναξίων ἀντικρούσεως. Ἐὰν ὁ κύριος Νοστράκης εἶνε Βουλευτὴς ἐκ Μήλου, τίς τῷ ἀφαιρεῖ τὸ δικαίωμα τοῦτο διότι ὁ κύριος Ξενουδάκης εἶνε Βουλευτὴς ἐξ Ἀδάμαντος; Ὁ ἀριθμὸς τῶν ψηφοφορησάντων ἐν Ἀδάμαντι εἶνε τοιοῦτος, ὥστε νὰ ἐπηρεάζῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς Μήλου; Ὁ ἀριθμὸς τῶν ψηφοφόρων τοῦ δήμου Ἀδάμαντος εἶνε ὀλιγώτερος τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψήφων, καθ’ ἃς ὑπερτερεῖ ὁ κύριος Νοστράκης τὸν πρῶτον ἐπιλαχόντα.

§38ΝΟΣΤΡΑΚΗΣ......

§39ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Θὰ ἦτο καλλίτερον, κύριε Νοστράκη, ἐὰν ἐμένετε εἰς τὴν πατρίδα σας καὶ εἶσθε βουλευτὴς τῆς ἰδιαιτέρας πατρίδος σας. Βεβαίως εἰς ὅσα εἶπεν, ὅτι Κάσσιοι καὶ ἐξ ἄλλων μερῶν τῆς δούλης Ἑλλάδος δὲν εἶνε Ἕλληνες...

§40ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶπεν αὐτό.

§41ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὅταν τὸ ψήφισμα τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως περὶ συνοικισμοῦ μεταναστῶν λέγῃ ὅτι μετανάσται ἐκ πάσης δούλης χώρας Ἑλληνικῆς ἐλθόντες εἰς τὴν Ἑλλάδα ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγωσιν ἀντιπρόσωπον, ἂν ὁ πληθυσμὸς αὐτῶν ἀνέλθῃ εἰς τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς τοῦ πληθυσμοῦ τῆς μικροτέρας ἐπαρχίας, δὲν ἔπρεπε νὰ ἐκστομισθῇ τοιαύτη ἀντίῤῥησις. Καὶ χαίρω διότι τὴν ἀνακαλοῦσι.

§42ΝΟΣΤΡΑΚΗΣ......

§43ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Οὐδέποτε ἐπίστευον, κύριε Νοστράκη, ὅτι θὰ ἐπεκαλεῖσθε τοιουτοτρόπως τὸ ὄνομα τῆς Κρήτης, διότι εἶνε ὄνομα ἱερὸν, τὸ ὁποῖον πᾶς Ἕλλην ὀφείλει νὰ σέβηται. Ἀλλ’ ὁ κύριος Νοστράκης αἰσθανόμενος ὅτι οὐδὲν σπουδαῖον ἐπιχείρημα ἔχει ἐναντίον τῆς ἐκλογῆς, ἦλθε καὶ εἶπε ὅτι οἱ ἀρχηγοὶ τῆς Κρήτης προσῆλθον εἰς ἐμὲ καὶ διεμαρτυρήθησαν ἐναντίον τῆς ἐκλογῆς τοῦ Ἀδάμαντος. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς τὰ λεχθέντα τότε ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω εἶνε ὅτι ἡ γνώμη τοῦ Κόρακα, τοῦ Κριάρη, τοῦ Χατζημιχάλη, τοῦ Μιλονογιαννάκη καὶ πάντων τῶν Κρητῶν εἶνε καὶ θὰ εἶνε ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Ἀδάμαντος. Ἰδού, κύριοι, ἡ ὑπογραφὴ τοῦ Χατζημιχάλη (δεικνύει ἔγγραφόν τι)· εἶνε ἀναφορὰ πρὸς τὴν Βουλὴν (ἀναγινώσκει) «Κύριε Πρόεδρε, Κατὰ τὴν ἐν τῇ Βουλῇ προχθεσινὴν συζήτησιν περὶ παραδοχῆς ἀντιπροσώπου τοῦ συνοικισμοῦ τῶν Κρητῶν ἐλέχθη ὅτι οἱ Κρῆτες οἵ τε ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι καὶ οἱ ἐν τῇ πολυτλήμονι νήσῳ οὐδόλως ἐνδιαφέρονται εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου». Ἀκριβῶς βλέπετε τὸ αὐτὸ ταπεινὸν ἐπιχείρημα ἐπροτάθη καὶ τότε (ἀναγινώσκει). «Κύριε Πρόεδρε, Ἐπιτραπήτω μοι νὰ διαβεβαιώσω ὑμᾶς καὶ τὴν Σεβαστὴν Βουλὴν ὅτι οὐ μόνον πάντες ἐνδιαφερόμεθα, ἀλλὰ καὶ εἰργάσθημεν καὶ πρότερον πρὸς εἰσαγωγὴν ἀντιπροσώπου εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων, φρονοῦντες ὅτι οὕτω ἔτι μᾶλλον ἐνισχύονται οἱ ἑνοῦντες ἡμᾶς πρὸς τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα δεσμοὶ, οὓς μεθ’ ὅλην τὴν αὐτοδιοίκησιν, ἧς ἀπολαύει ἡ ἀτυχὴς ἡμῶν πατρὶς ὁλόκληρος ὁ λαὸς καὶ αὐτοὶ οἱ νομίμως ἐκπροσωποῦντες αὐτὸν διὰ δημοψηφισμάτων καὶ πράξεων ἐπισήμων ηὐχήθησαν νὰ μετατραπῶσιν εἰς πλήρη καὶ ἄῤῥηκτον ἕνωσιν μετὰ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος. Φρονοῦντες, ὅτι καὶ ἡ ἐλευθέρα Ἑλλὰς ἐκ τῶν αὐτῶν ἐμπνέεται αἰσθημάτων, παρακαλοῦμεν τὴν Σεβαστὴν Βουλὴν νὰ ἐξεύρῃ τρόπον, ἵνα, ἡ ἐν τῇ νήσῳ ἀναγεγραμμένη ἤδη ἀρχὴ τύχῃ καὶ πρακτικῆς κυρώσεως. Δέχθητε κλπ. Χατζημιχάλης Γιανναράκης». Αὐτὴ εἶνε ἡ γνώμη τοῦ Χατζημιχάλη, ἀλλὰ εἶναι καὶ ἡ γνώμη τοῦ Κριάρη, τοῦ Κόρακα, τοῦ Μηλονογιαννάκη, τοῦ Μαρουλιανοῦ, τοῦ Σκαλίδου, τοῦ Παρθενίου, τοῦ Τσουδεροῦ, τοῦ Νικολούδη καὶ ὅλων τῶν Κρητῶν, διότι ἐνταῦθα ὑπάρχει ἀναφορὰ τῶν ἀρχηγῶν αὐτῶν πρὸς τὴν Βουλὴν γεγραμμένη εἰς τὴν γλῶσσαν ἐκείνην τὴν ἁπλοϊκὴν τῶν πολεμιστῶν καὶ ὄχι τὴν ἐπιτετηδευμένην (ἀναγινώσκει). «Πρὸς τὴν Σεβαστὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων Μὲ λύπην μας ἐμάθαμεν, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ λεχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, συζητουμένης τῆς ἐκλογῆς Ἀδάμαντος, ὅτι ἡμεῖς ἀδιαφοροῦμεν καὶ ὅτι δὲν μᾶς μέλλει, ἂν δὲν ἔχωμεν Βουλευτήν. Γνωστοποιοῦμεν εὐσεβάστως ὅτι θέλομεν νὰ ἔχωμεν Βουλευτὴν Κρῆτα, ὡς θέλει κάθε Ἐπαρχία τὸν ἰδικόν της, καὶ τοῦτο τὸ ἐδείξαμεν κατὰ τὸ 1880, ὁπότε περὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐπρόκειτο. Καὶ ἡμεῖς λοιπὸν καὶ οἱ ἀδελφοί μας ἐν Κρήτῃ θέλομεν μεγάλως εὐχαριστηθῆ, ἐὰν χορηγηθῇ τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἐκλέγωσι Βουλευτὴν οἱ ἀδελφοί μας». Ὑποσημειούμεθα εὐσεβάστως οἱ ἀρχηγοὶ καὶ πληρεξούσιοι Κρῆτες». Αὐτὴν τὴν γνώμην ἔχουσι καὶ ὅλοι οἱ Κρῆτες, ἰδίᾳ δὲ ὁ Χατζημιχάλης, ὁ Μηλονογιαννάκης, ὁ Κριάρης, οἵτινες ἔχυσαν τὸ αἷμά των ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας καὶ ὑπὲρ τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς Κρήτης. Σήμερον λοιπὸν εἶνε στιγμὴ καθ’ ἣν πρέπει νὰ δείξῃ τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ἐλευθέρου Ἑλληνισμοῦ ὅτι ἀνοίγει τὰς ἀγκάλας αὐτοῦ πρὸς τὴν ἡρωϊκὴν Κρήτην.

§44Κ. ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 τοῦ περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν Νόμου ῥητῶς ἀναφέρεται τὸ ψήφισμα τῆς Αʹ ἐν Ἀθήναις Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, δι’ οὗ ἐδόθη εἰς τοὺς ἐν Ἑλλάδι μεταναστεύσοντας τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἔχωσιν ἴδιον βουλευτὴν, ἐὰν συνοικισθέντες πραγματικῶς ἀποτελέσωσι Πόλιν, Δῆμον ἢ Ἐπαρχίαν καὶ ἀπαρτίσωσι πληθυσμὸν ἴσον πρὸς τὸ ἥμισυ τοῦ ἐλαχίστου ὅρου τῆς ἐχούσης τὸν μικρότερον πληθυσμὸν περιφερείας Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου. Ἐὰν λοιπὸν οἱ ἐν τῷ Δήμῳ Ἀδάμαντος συνοικισθέντες Κρῆτες ἔχωσιν ἀπαρτίσει πληθυσμὸν ἴσον πρὸς τὸ ἥμισυ τοῦ ἐλαχίστου ὅρου τῆς ἐχούσης τὸν μικρότερον πληθυσμὸν περιφερείας Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου, βεβαίως κέκτηνται τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν ἴδιον βουλευτήν. Καὶ κατὰ μὲν τὸ προσαχθὲν Δημοτολόγιον τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος, ὁ Δῆμος οὗτος φαίνεται ὅτι ἔχει τὸν ἀπαιτούμενον πληθυσμὸν πρὸς ἐκλογὴν Βουλευτοῦ· κατὰ τὴν ἐπίσημον ὅμως ἀπογραφὴν, τὴν κατὰ τὸ 1879 ἐνεργηθεῖσαν, ὁ Δῆμος Ἀδάμαντος ἔχει κατοίκους μόνον 600 ἢ 800, καὶ ἑπομένως δὲν κέκτηται τὸν ἀπαιτούμενον πληθυσμὸν ὅπως ἐκλέξῃ ἴδιον βουλευτήν, διότι κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ἑκάστης Ἐπαρχίας κανονίζεται ἐκ τοῦ πληθυσμοῦ, τοῦ βεβαιουμένου ὑπὸ τῶν ἐπισήμων ἀπογραφικῶν πινάκων τῆς τελευταίας πρὸ τῶν γενικῶν ἐκλογῶν τῆς Βουλευτικῆς Περιόδου δημοσιευθείσης καταστατικῆς τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ Κράτους. Ἐὰν λοιπὸν κατὰ γράμμα ἐφαρμόσωμεν τὸν ἐκλογικὸν νόμον καὶ τὸ Σύνταγμα, ὀφείλομεν νὰ ἀποφανθῶμεν, ὅτι ἡ προκειμένη ἐκλογὴ ἔστιν ἄκυρος. Ἐνθυμοῦμαι δὲ, ὅτι καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τὴν γενομένην κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον τῆς Βουλῆς οὕτως ἡρμηνεύθη ὁ νόμος ἐπὶ τῆς ἰδίας ἐκλογῆς, ἣν ἡ Βουλὴ τότε ἠκύρωσε τούτῳ τῷ λόγῳ. Κύριοι, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ προκειμένη ἐκλογὴ ἔχει πολὺ τὸ ἐνδιαφέρον, οὐχὶ διὰ τὸ ἐκλεχθὲν βεβαίως πρόσωπον, ἀλλὰ κυρίως δι’ οὓς λόγους εἶπεν ὁ προαγορεύσας ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς, ὅτι εἶναι ἀνάγκη, ἵνα ὑφίσταται πραγματικὸς δεσμὸς μεταξὺ τῆς μεγαλονήσου καὶ ἱστορικῆς Κρήτης καὶ τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος· ἀλλὰ νομίζω ὅτι τὰ αἰσθήματα ἡμῶν ταῦτα πρέπει νὰ τὰ ρυθμίσωμεν συμφώνως πρὸς τοὺς κειμένους νόμους τῆς ἡμετέρας Πατρίδος, οὓς δὲν πρέπει νὰ παραβιάσωμεν ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ, ἀφοῦ μάλιστα, καθὰ εἶπεν ὁ προαγορεύσας ἐκ Μήλου βουλευτὴς, ἡ ἡρωϊκὴ μεγαλόνησος κέκτηται μεγίστην ἐλευθερίαν καὶ ἔχει ἰδίαν Βουλήν, ἥτις ἐκπροσωπεῖ τοὺς κατοίκους τῆς νήσου ταύτης καὶ ἐργάζεται δραστηρίως ὑπὲρ τῆς εὐημερίας τῆς Κρήτης καὶ πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν διακαῶν πόθων τῶν τε ἀδελφῶν μας Κρητῶν καὶ ἡμῶν αὐτῶν. Ἐν τούτοις, ἂν Βουλὴ, κλείουσα τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸ τοῦ γράμματος καὶ πνεύματος τοῦ νόμου, ἐπικυρώσῃ τὴν προκειμένην ἐκλογὴν, ἔχω καθῆκον, κύριοι, ὅπως ἀπαιτήσω ἵνα διαταχθῇ καὶ ἡ ἐκλογὴ βουλευτοῦ ἐκ τοῦ Δήμου Νέας Πέλης. Καθὰ γνωρίζετε, κύριοι, ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Λοκρίδος ὑπάρχει συνοικισμὸς πολυπληθέστερος καὶ ἀρχαιότερος τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος, ὁ συνοικισμὸς τῶν Μακεδόνων, οὐχὶ προσφύγων καὶ ἱκετῶν, ἀλλ’ ἀγωνιστῶν τοῦ 1821, οἵτινες, ἀφοῦ ἐπὶ ἑπτάμηνον συνετήρησαν ἐν τῇ Χαλκιδικῇ Χερσονήσῳ κατὰ τὰ 1821 τὴν ἐπανάστασιν καὶ δεινὴν ὑπέστησαν πολιορκίαν ἐν Κασσάνδρᾳ, ἔδραμον εἰς τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα, τότε ἀγωνιζομένην τὸν ἱερὸν ἀγῶνα, καὶ παρέσχον γενναίας καὶ ἀποτελεσματικὰς ὑπηρεσίας εἰς τὴν Πατρίδα. Μέλη τοῦ συνοικισμοῦ τῶν Μακεδόνων ἦσαν οἱ διάσημοι στρατηγοὶ Καρατάσος, Διαμαντῆς, Ὀλύμπιος, Γάτζος, Δουμπιώτης, Μπίνος, Ἀποστολάρας καὶ πλεῖστοι ἄλλοι στρατηγοὶ καὶ ἀνώτεροι ἀξιωματικοί, ἀποκτήσαντες τοὺς βαθμοὺς αὐτῶν εἰς τὸ πεδίον τῆς μάχης. Ἐκεῖ, κύριοι, ἐγκατεστάθησαν ἅπαντες οἱ γενναῖοι ὁπλαρχηγοὶ καὶ ἀρματωλοὶ τοῦ Ὀλύμπου, οἱ Λαζαῖοι, οἱ Μπιζωταῖοι, οἱ Βλαχαβαῖοι, ὁ ἔγγονος τοῦ Νικοτσάρα καὶ τοσοῦτοι ἄλλοι ἀρματωλοί, δοξάσαντες τὰ Ἑλληνικὰ ὅπλα καὶ πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως καὶ κατ’ αὐτήν. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπιτρέψῃ ὅπως εἰσέλθῃ ὡς Βουλευτὴς ὁ κ. Ξενουδάκης ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Κρήτης, εἶναι δίκαιον, κύριοι, καὶ ἐθνικὸν καὶ πολιτικὸν συνάμα, ἵνα ἐκλεχθῇ Βουλευτὴς καὶ ἐκ τοῦ Δήμου Νέας Πέλλης. Ὁ προαγορεύσας εἶπεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει πολλὰ εἰς τὴν Κρήτην. Πλὴν τίς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ καὶ τὰ δικαιώματα τῶν κατὰ τὴν ἱερὰν ἡμῶν ἐπανάστασιν καὶ κατὰ τὸ 1854 ἀγωνισθέντων Μακεδόνων ὑπὲρ τῆς νῦν ἐλευθέρας Ἑλλάδος; Τίς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ τὸν μεταξὺ ἐλευθέρας Ἑλλάδος καὶ τῆς δούλης Μακεδονίας ὑφιστάμενον ἀδελφικὸν δεσμόν; Καὶ περὶ τίνος ἤδη συσκεπτόμεθα καὶ ἐργαζόμεθα ἢ περὶ τῆς Μακεδονίας, πρὸς ἀπελευθέρωσιν τῆς ὁποίας προτιθέμεθα νὰ θυσιάσωμεν καὶ χιλιάδας ἀνδρῶν καὶ ἑκατομμύρια δραχμῶν; Καὶ ἀφοῦ τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα ἐργαζόμεθα ὑπὲρ τῆς Μακεδονίας, δὲν εἶναι δίκαιον καὶ συμφέρον, ἵνα συνδέσωμεν στενότερον τὴν Μακεδονίαν μετὰ τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος διὰ τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ Δήμου Νέας Πέλλης; Ἀπορῶ δὲ πῶς ἡ Κυβέρνησις δὲν διέταξεν ἐκλογὴν Βουλευτοῦ καὶ ἐν τῷ Δήμῳ Νέας Πέλλης, ἀφοῦ, ὡς προείρηται, καὶ ἡ Νέα Πέλλη ἔχει τὰ αὐτὰ καὶ ἴσα δικαιώματα μὲ τὸν Δῆμον Ἀδάμαντος· ἔχει δὲ ἐπὶ πλέον καὶ διπλάσιον πληθυσμὸν τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος. Περαίνων τὸν λόγον, κύριοι, παρακαλῶ ὑμᾶς, ὅπως συστήσητε εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ δικαιώματα ταῦτα τῶν ἐν Νέᾳ Πέλλῃ Μακεδόνων. Παρακαλῶ δὲ πρὸς τούτοις καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως διατάξῃ ὡς τάχιστα καὶ τὴν ἐκλογὴν Βουλευτοῦ ἐκ τοῦ Δήμου Νέας Πέλλης.

§45Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀκουσίως ἀναγκάζομαι νὰ μετάσχω τῆς συζητήσεως, διότι κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐκλογῆς Ἀδάμαντος τὸ 1882 ἐψήφισα ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως, σήμερον δ’ εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἐπικυρώσεως. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ἐξηγήσω τοὺς λόγους. Ἐν ἔτει 1882 προσεβλήθη ἡ ἐκλογὴ τοῦ συνοικισμοῦ τῶν Κρητῶν, διότι τὸ Διάταγμα τὸ ἐκδοθὲν ἦτο ἐκπρόθεσμον, δὲν εἶχε δηλαδὴ τηρηθῆ ἡ ὑπὸ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ὁριζομένη προθεσμία· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου εἶχε προταθῆ— καὶ ὀρθῶς κατ’ ἐμὲ—ὅτι πρὸς εὕρεσιν τοῦ ὑπάρχοντος πληθυσμοῦ ἐν τῷ συνοικισμῷ δὲν ἠδύνατο νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει τὸ Δημοτολόγιον, ὡς ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου πρώτου τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος ὡς βάσιν λαμβάνει τοὺς ἐπισήμους ἀπογραφικοὺς πίνακας. Καὶ τότε ἓν ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων ἐπιχειρημάτων ὑπὲρ τῆς ἐπικυρώσεως ἦσαν οἱ ἀγῶνες τῆς πολυπαθοῦς Κρήτης· ἀντετάχθην ὅμως ἐγὼ τότε εἰς τοιοῦτο ἐπιχείρημα, εἰπών, ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀφήσωμεν τὰ αἰσθήματα ἡμῶν κατὰ μέρος καὶ νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν τύπων· ἦτο ἡ δευτέρα ἀγόρευσίς μου, διότι ἤμην νέηλυς ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ καὶ ἐπίστευον ὅτι ἦτο εἰλικρινὴς ὁ σεβασμός, ὃν ἐκεῖ τότε ἐπεδείκνυον πρὸς τοὺς τύπους. Ἀφοῦ δὲ οἱ τύποι ἦσαν ἐναντίον τῆς ἐκλογῆς, ἐγὼ εἶχον μορφώσει πεποίθησιν ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως, ρητῶς ὅμως ἐξήγησα, ὅτι ψηφίζων ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως δὲν ἀμφέβαλλον παντελῶς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, οἵα δήποτε ἤθελεν εἶσθαι, μετὰ τὴν ἀκύρωσιν ἤθελε διευκολύνει τὴν ὑπόθεσιν, αἴρουσα πᾶν πρόσκομμα τυπικόν, ὅπως καὶ οἱ Κρῆτες ἀντιπροσωπεύωνται δι’ ἰδίου ἀντιπροσώπου ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Κοινοβουλίῳ, διότι ἦτο ἀπαραίτητον κατὰ τὴν γνώμην ὅλων τῶν τότε ὁμιλησάντων καὶ ἐμοῦ νὰ εὑρίσκηται ἐν αὐτῷ ἴδιος ἀντιπρόσωπος τῶν Κρητῶν· ἐνθυμοῦμαι δὲ, ὅτι ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας τοῦ κ. Τρικούπη πολλάκις ἐγένοντο ἐπερωτήσεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διατὶ δὲν διετάχθη νέα ἐκλογή, ἢ διατὶ τοὐλάχιστον ὁ κ. Τρικούπης δὲν ἐξετέλει τὴν περὶ ἄρσεως τῶν τυπικῶν προσκομμάτων ὑπόσχεσίν του. Ἀτυχῶς ἀγνοῶ διὰ τίνα λόγον οὐδὲν ἐκ τούτων ἐγένετο, ὁ δὲ συνοικισμὸς τῶν Κρητῶν ἔμεινε καθ’ ὅλην τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον ἄνευ ἀντιπροσώπου, ἐναντίον τῆς ἐννοίας, ἣν εἶχεν ἡ ἀκυρωτικὴ ψῆφός μου ἐν ἔτει 1882. Ἤδη δ’ ἐπανέρχεται ἐνώπιον ἡμῶν ἡ ἐκδίκασις τοῦ αὐτοῦ περίπου ζητήματος, ὅπερ εἶνε τυπικὸν καὶ οὐσιαστικόν. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ δικάσωμεν οὐχὶ ἐλευθέρως ὡς ἔνορκοι, ἀποβλέποντες ἰδίως εἰς τὴν οὐσίαν, ἀλλὰ στενῶς ὡς δικασταὶ ξηρῶν τύπων, ἡ ἐκλογὴ βεβαίως πρέπει ν’ ἀκυρωθῇ ὡς παράτυπος· ἐὰν ὅμως ἀποβλέψωμεν εἰς τὸ ὅτι ἡ Βουλὴ πάντοτε δικάζει ὡς δικαστήριον ἐνόρκων, μὴ θυσιάζουσα διὰ πάντα τύπον καὶ αὐτὴν τὴν οὐσίαν, ἐὰν σκεφθῶμεν ὅτι ἴδιος ἀντιπρόσωπος τῆς ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην Ἑλληνικῆς χώρας πρέπει, ἔστω καὶ διὰ παραβιάσεως ἐπουσιώδους τινὸς τύπου, ν’ ἀκουσθῇ ὁμιλῶν ἐν τῇ Βουλῇ τῶν Ἑλλήνων, ὅτι πρέπει νὰ συντελέσωμεν ὁπωσδήποτε, ἵνα ἐκπληρωθῇ ἡ τοσάκις ἐντεῦθεν ῥητῶς δοθεῖσα ὑπόσχεσις καὶ οὐδέποτε μέχρι τοῦδε ἐκπληρωθεῖσα, πρὸς περιφρόνησιν τῶν ψηφισάντων ἄλλοτε τὴν ἀκύρωσιν ὑπὸ τοιοῦτον ὅρον, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἤμεθα ὑπὲρ τῆς ἐπικυρώσεως. Ἐὰν, κύριοι, ἔβλεπον τὴν αὐστηρὰν δικαιοσύνην βασιλεύουσαν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, ἐὰν ἤμην πεπεισμένος, ὅτι ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν ἐκράτει θρησκευτικῶς τὴν στάθμην τοῦ δικαίου ὡς Θέμις, καὶ ἐὰν δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψει μου τὴν οἰκτρὰν χθεσινὴν συνεδρίασιν κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐκλογῆς Ἄρτης, βεβαιωθῆτε, ὅτι οὐδόλως ἤθελον διστάσει νὰ περιορισθῶ ἐντὸς τῶν αὐστηρῶν τύπων, χωρὶς νὰ συλλογισθῶ ἂν πρόκηται νὰ ἐξώσωμεν ἐκ τοῦ βουλευτικοῦ περιβόλου ἀντιπρόσωπον τῆς Κρήτης ἢ τῆς Μακεδονίας· ἀλλ’ ὅταν συλλογίζωμαι τὴν λυπηρὰν νομολογίαν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν βουλευτικῶν ἐξελέγξεων, ὅταν ἐνθυμηθῶ, ὅτι οὐχὶ ὅλα εὐτυχῶς, ἀλλὰ τινὰ τῶν μελῶν ἀμφοτέρων τῶν πτερύγων, (δεικνύει τὴν συμπολίτευσιν καὶ ἀντιπολίτευσιν) ὁπωσδήποτε ὅμως ἱκανὰ, κατόπιν συνεννοήσεως προηγουμένης, — διατί νὰ τὸ κρύπτωμεν;—ἐπρόκειτο νὰ σφαγιάσωσι τὰς ἐκλογικὰς ἐλευθερίας, ὅπερ ἐν μέρει κατώρθωσαν, καὶ θύοντες τὸν κ. Γαρουφαλιᾶν, τὸν ὁποῖον δὲν γνωρίζω προσωπικῶς, ὡς ἄλλην Ἰφιγένειαν, νὰ εἰσαγάγωσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὸν πρωταίτιον τῶν ἐκλογικῶν ὀργίων Ἄρτης καὶ νὰ διώξωσιν ἐντεῦθεν ἐπονειδίστως τὸν ἀσθενῆ χάριν τοῦ ἰσχυροῦ, ὤ! βεβαιωθῆτε, ὅτι πάντα ταῦτα τρανῶς ἀποδεικνύουσιν, ὅτι δὲν φαίνεται σήμερον συνεπὴς ἡ τὰ τοιαῦτα χθὲς διαπράξασα Βουλὴ καὶ ἰδίως ἐκεῖνοι, οἵτινες καὶ εἰς ματαίωσιν ἀπαρτίας κατέφυγον χάριν τῆς ἐπιτυχίας τοῦ σχεδίου, ζητοῦντες ἤδη τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς τοῦ μόνου ἐν Ἑλλάδι συνοικισμοῦ τῶν Κρητῶν χάριν παρατυπίας. Δὲν ἠδυνάμην καὶ χθὲς νὰ ἔχω δύο μέτρα καὶ δύο σταθμά· διὰ τοῦτο, ἐπικυρωθείσης τῆς ἐκλογῆς διὰ τὸν κ. Καραπάνον, ἤμην καὶ ὑπὲρ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Γαρουφαλιᾶ, ἀφοῦ ἤμην ἀρχικῶς ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς ἀμφοτέρων ἕνεκεν τῶν τόσων καὶ τόσων διαπραχθέντων ἐκλογικῶν ὀργίων. Μὴ λησμονῶμεν τὰ κατὰ καιροὺς συμβάντα κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν καὶ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς παντοδυναμίας τοῦ κυρίου Τρικούπη, καὶ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ κ. Δηλιγιάννη. Δὲν εἶνε κατάλληλος καὶ προσήκων χρόνος, ὅπως ἀνακεφαλαιώσω τὰς διαπραχθείσας ἀδικίας κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν χάριν κομματικῶν λόγων· ἀλλὰ μὴ ἐνθυμώμεθα τοὺς τύπους, ὅταν μᾶς συμφέρωσι, καὶ τοὺς λησμονῶμεν, ὅταν δὲν ἔχωμεν νὰ ὠφεληθῶμέν τι ἐξ αὐτῶν. Ἐκ τοιούτων, κύριοι, σκέψεων ὁρμώμενος, ἀναγνωρίζω τὴν παρατυπίαν τῆς ἐκλογῆς Ἀδάμαντος, ἀλλ’ ὡς δικαστὴς τῆς οὐσίας, ἐλεύθερος εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῶν στοιχείων πρὸς μόρφωσιν τῆς πεποιθήσεως διὰ τὴν ὕπαρξιν ἢ μὴ τοῦ ἀπαιτουμένου πληθυσμοῦ, προκατειλημμένος ὡς ἐκ τῶν σημερινῶν περιστάσεων ὑπὲρ τῆς ἀδελφῆς ἡμῶν Κρήτης—διότι δὲν παραδέχομαι ἐγώ, ὅτι Κρῆτες δὲν ἐπιθυμοῦσι ν’ ἀντιπροσωπεύωνται ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Κοινοβουλίῳ δι’ ἰδίου ἀντιπροσώπου—εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς ἐκλογῆς. Δὲν παραδέχομαι, κύριοι, τὰ βεβιασμένα ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Νοστράκη, ὅστις φαίνεται παρασυρόμενος ἐκ κομματικῶν συμφερόντων, οὐδὲ δέχομαι ὡς ἀκριβές, ὅτι ἂν δεχθῶμεν τὴν ἐκλογὴν ταύτην θὰ ἤμεθα ἄξιοι διὰ μουτζώματα ὡς εὐηρεστήθη οὐχὶ κοινοβουλευτικῶς νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Πρώτην φορὰν σήμερον ἠκούσαμεν τὸν κύριον Νοστράκην νὰ ὁμιλήσῃ κατὰ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς ταύτης. Ἀλλὰ ποῦ ἦτον ὁ κ. Νοστράκης, ὅταν τόσα καὶ τόσα ἐτελοῦντο ἐνταῦθα; καὶ διατί ἐψήφιζεν ἀποφάσεις καὶ ἐνέκρινε πράξεις, δι’ ὧν παρεβιάζοντο νόμοι καὶ ἐσχίζετο τὸ Σύνταγμα; Οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν τὸν εἶδε νὰ διαῤῥήξῃ τὰ ἱμάτιά του, ἵνα προλάβῃ τὰς ἀδίκους πράξεις, ὑπὲρ ὧν μάλιστα συνετέλεσε. Δὲν εἶνε δὲ ἀληθὲς ὅτι, κυρουμένης τῆς ἐκλογῆς, περιορίζεται ἡ εἰς αὐτὸν δοθεῖσα ἐντολή, διότι ὁ βουλευτὴς ἀντιπροσωπεύει τὸ Κράτος καὶ οὐχὶ τὴν Ἐπαρχίαν. Ἡ ὁμιλία τοῦ κ. Νοστράκη μοὶ ἔκαμε τὴν ἑξῆς ἐντύπωσιν. Οἱ δυστυχεῖς Κρῆτες, οἱ καταδιωκόμενοι ὑπὸ τῶν Τούρκων καὶ συνοικισθέντες εἰς Μῆλον, δὲν εὗρον ἐκεῖ προστασίαν ὅσην ἔπρεπε· διότι, φαίνεται, οἱ ἰσχυροὶ τῆς νήσου τοὺς ἤθελον καὶ πάλιν ὑποδούλους εἰς αὐτούς· δὲν ἤθελον οὐδὲ θέλουσι νὰ ἴδωσι τοὺς συνοικισθέντας Κρῆτας ἀνακύπτοντας· δὲν τοὺς θέλουσιν ἀνεξαρτήτους, ἀλλ’ ὑποτακτικοὺς εἰς αὐτούς. Πρὸ μικροῦ μᾶς τοὺς εἶπε ξένους, καὶ μᾶς ἀνέφερε τὴν παροιμίαν «βγάζει ὁ κλέφτης τὴ φωνὴ νὰ φύγῃ ὁ νοικοκύρης». Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, ὅτι δὲν δύναμαι τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἐπικυρώσεως τῆς ἐκλογῆς Πυλίας δι’ ἀναστάσεως, τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἀναγνωρίσεως τῆς ἐκλογῆς Ἄρτης, ἁγνῆς ὡς ἡ περιστερά, νὰ ψηφίσω κατὰ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Κρήτης. Ἡ ἐκλογὴ εἶνε παράτυπος, ἀλλ’ ἀποβλέπω εἰς τὴν οὐσίαν. Εἰς αὐτὴν ἀπέβλεψεν ἡ Βουλὴ καὶ κατὰ τὴν ἐπικύρωσιν τῶν τελευταίων ἐκλογῶν τοῦ Νομοῦ Λαρίσσης. Ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων ἐδέχθη ἐν ἔτει 1882 νὰ ἔλθωσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν Ἠπειρωτῶν καὶ τῶν Θεσσαλῶν κατὰ παράβασιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου καὶ αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος, διότι ἀπέβλεψεν εἰς τὴν οὐσίαν· ἐνθυμοῦμαι καὶ τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Τρικούπη καὶ τῶν ἄλλων, οἵτινες ἔλεγον, ὅτι «Δὲν ἐξετάζομεν ἐὰν ἐπέσατε ἐκ τῆς στέγης ἢ εἰσήλθατε ἐκ τῆς πύλης· ἀφοῦ σᾶς ἔστειλεν ἡ Θεσσαλία καὶ ἡ Ἤπειρος, μετ’ ἀγαλλιάσεως σᾶς δεχόμεθα.» Ἐὰν τὸ 1882 δὲν ἐγένετο τὸ αὐτὸ καὶ χάριν τῶν Κρητῶν, διότι εἶχε δοθῇ ὑπόσχεσις νὰ θεραπευθῇ τὸ κακόν, τοὐλάχιστον ἤδη ἐσμὲν ἠναγκασμένοι ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν οὐσίαν καὶ νὰ μὴ πέμψωμεν εἰς τὴν αἱματοκυλισθεῖσαν Κρήτην καὶ αὖθις τὸ θλιβερὸν ἄγγελμα, ὅτι ἀποδιώκομεν τὸν ἴδιόν της ἀντιπρόσωπον· διότι οἱ Κρῆτες δὲν δύνανται νὰ γνωρίζωσιν ὅλας τὰς λεπτομερείας, οὔτε τὰς διατάξεις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου καὶ αὐτὰς τὰς μὴ θεμελιώδεις. Θὰ ἦτο δὲ λυπηρότατον νὰ φανῇ, ὅτι κατὰ τὰς παραμονὰς τοιούτου ἀγῶνος, οἷον τοὐλάχιστον τὸν φανταζόμεθα, ἀποδιώκομεν ὁπωσδήποτε τὸν ἀντιπρόσωπον τῶν Κρητῶν.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη. Τὸ προεξελέγξαν τὴν ἐκλογὴν Τμῆμα ἀποφαίνεται ὡς ἑξῆς· «Τὸ Τμῆμα προτείνει νὰ κηρυχθῇ ἡ ἐκλογὴ Ἀδάμαντος νόμιμος καὶ ἔγκυρος καὶ νὰ ἀναγνωρισθῇ Βουλευτὴς αὐτοῦ ὁ κ. Ξενουδάκης». Οἱ παραδεχόμενοι ὡς νόμιμον τὴν ἐκλογὴν Ἀδάμαντος καὶ νόμιμον Βουλευτὴν τὸν κ. Ξενουδάκη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§47ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν Κοριζῆ καὶ Μεταξᾶ κατὰ τὸ ἑπόμενον Πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 161, ἐξ ὧν 108 ἐψήφισαν Ναί, 49 Ὄχι καὶ 4 ἠρνήθησαν· ἑπομένως ἡ ἐκλογὴ θεωρεῖται νόμιμος καὶ νόμιμος Βουλευτὴς αὐτῆς ὁ κ. Ξενουδάκης, ἔχων καὶ τὰ ἀπαιτούμενα ὑπὸ τοῦ Νόμου προσόντα. (Προσέρχεται ὁ κ. Ξενουδάκης καὶ δίδει τὸν νενομισμένον ὅρκον).

§50ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Κύριοι, σᾶς εὐχαριστῶ· ἐπειδὴ τὸ ζήτημα εἶνε τόσον σπουδαῖον, ἐπειδὴ συνᾴδει πρὸς τὸν πόθον τῆς Βουλῆς καὶ μὲ τὸ μεγαλεῖον τῆς Ἑλλάδος, ἐπιτρέψατέ μοι ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ σᾶς εὐχαριστήσω, τὴν αὔριον δὲ νὰ ὁμιλήσω.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς τῆς ἐνεστώσης ἐκτάκτου Συνόδου.

§52ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). Κεφάλαιον Αʹ. «Ἀποζημιώσεις Βουλευτῶν» δραχμαὶ 1,500. Τὸ ὅλον 367.500.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον αὐτὸ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§54Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριοι βουλευταί, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐξεφράσθη τοσοῦτος πόθος πρὸς διατήρησιν τῶν ἐκλογικῶν τύπων, συζητουμένου τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς Ἀδάμαντος, νομίζω, ὅτι, συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Βουλῆς, μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον εἶνε ἀνώτερον τοῦ νόμου, καὶ τὸ ὁποῖον, κατ’ ἐμέ, ἐπὶ τοῦ προκειμένου προφανέστατα παραβιάζεται· παρακαλῶ δ’ ὅλους τοὺς πρὸ μικροῦ ψηφοφορήσαντας κατὰ τῆς ἐκλογῆς Ἀδάμαντος, καὶ ἰδίᾳ τὸν κ. Τρικούπην, ὅστις τόσον ἐπέμενεν εἰς τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης, νὰ μὲ ὑποστηρίξῃ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο (Θόρυβος). Κύριοι, μὴ ἀποδώσητε ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θέλω εἴπει εἰς ἐπίδειξιν πλούτου, διότι στεροῦμαι τοιούτου· μὴ ἀποδώσητε εἰς ἐπίδειξιν πατριωτισμοῦ, ὃν δῆθεν ἀρνοῦμαι εἰς ὑμᾶς, διότι καὶ ἄλλοτε σᾶς εἶπον, ὅτι δὲν ἔχω τοιαύτην γνώμην, ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὰ εἴπω, διότι ὡς δημοσιογράφος ἀπὸ τοῦ ἔτους 1877 ἐξέθηκα τὴν γνώμην μου, κατακρίνας ἐκείνους, οἵτινες δὲν ἐσεβάσθησαν τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 75 τοῦ Συντάγματος, ἤδη δὲ δυνάμενος νὰ ἐπαναλάβω καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅσα τότε ἔγραφα, ὀφείλω νὰ μὴ παραλείψω τοῦτο. Κατὰ τὸ ἄρθρ. 75 τοῦ Συντάγματος «οἱ ἐκπληρώσαντες τὰ χρέη των βουλευταὶ λαμβάνουσιν ἐκ τοῦ Δημοσίου Ταμείου ἀποζημίωσιν δι’ ἑκάστην τακτικὴν Σύνοδον δραχμὰς δισχιλίας. Ἐν περιπτώσει ἐκτάκτων συνόδων ἀποδίδονται αὐτοῖς μόνον τὰ ἔξοδα τῆς ἀφίξεως καὶ τῆς ἐπανόδου.» Καὶ τὸ πρῶτον μέρος καὶ τὸ δεύτερον δὲν ἐφαρμόζεται, διότι προκειμένου λόγου περὶ τακτικῶν Συνόδων, δὲν δίδεται ἡ ἀποζημίωσις εἰς τὸ τέλος καὶ εἰς τοὺς ἐκπληρώσαντας τὰ χρέη των, ἀλλ’ εἰς ὅλους. Δὲν εἶνε τοῦ παρόντος νὰ ἐξετάσωμεν ἐν πλάτει τὰ περὶ τούτου, νομίζω ὅμως ὅτι καλλίτερον θὰ ἦτο, ἐὰν ἡ πληρωμὴ ὑπελογίζετο κατὰ συνεδριάσεις καὶ ἐπληρόνετο εἰς δύο ἢ τρεῖς δόσεις. Δύο γνῶμαι ὑπάρχουσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου· ἡ μία, ὅτι πᾶσαι αἱ αἱρεταὶ Ἀρχαὶ πρέπει νὰ ὦσιν ἄμισθοι· ἀλλ’ οἱ πλειότεροι ἔχουσιν ἐναντίαν γνώμην, ὅτι δηλαδὴ πρέπει νὰ ἦνε ἔμμισθοι διὰ νὰ μὴ ἀποκλείωνται καὶ οἱ μὴ πλούσιοι· μὲ τὴν γνώμην τῶν τελευταίων τάσσομαι καὶ ἐγώ. Νομίζω μάλιστα, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ κανονισθεῖσα διὰ τὴν τακτικὴν Σύνοδον ἀποζημίωσις τῶν 2,000 δραχμῶν δὲν εἶνε ἐπαρκὴς, προτιμότερον δὲ νὰ περιωρίζετο ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν καὶ νὰ ηὐξάνετο ἡ ἀποζημίωσις. Διὰ τοῦτο δὲ καὶ φρονῶ, ὅτι ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις δὲν ἔπρεπε νὰ περιορίσῃ καὶ αὐτὴν τὴν μικρὰν ἀποζημίωσιν εἰς 1800 δραχμάς, ἢ τοὐλάχιστον, ὅτε ἐψηφίσθη ὁ ἕτερος νόμος τοῦ νὰ πληρώνωνται οἱ μισθοὶ κατὰ τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα, ἔπρεπε νὰ συμπεριληφθῇ εἰς αὐτὸν καὶ ἡ ἀποζημίωσις τῶν βουλευτῶν, ὡς τοῦτο βλέπω πραττόμενον διὰ τὴν ἔκτακτον Σύνοδον. Ἀλλὰ δὲν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα διὰ τοῦτο κυρίως· ἀνῆλθον διὰ νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι ἡ ἀποζημίωσις τῶν ἐκτάκτων Συνόδων, ὡς κανονίζεται, προσκρούει εἰς τὸ Σύνταγμα. Τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος εἶνε σαφὲς, καὶ σαφέστερον τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, ἔχον ὧδέ πως· «ἐν περιπτώσει ἐκτάκτων Συνόδων, ἀποδίδονται αὐτοῖς μόνα τὰ ἔξοδα τῆς ἀφίξεως καὶ τῆς ἐπανόδου.» Βεβαίως, ἀκριβῶς ἐφαρμοζομένης τῆς διατάξεως αὐτῆς, πάντες θὰ συνομολογήσωσιν, ὅτι χίλιαι πεντακόσιαι δραχμαὶ εἶνε παραπολλαί· ἀλλ’ ἀναχωροῦντες ἀπὸ τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἐξέθεσα, ἠδυνάμεθα νὰ ὁρίσωμεν, εὐρέως ἑρμηνεύοντες, ποσόν τι ἀνάλογον, ἀλλ’ οὐχὶ τόσον, ὅσον τὸ τῶν 1500 δραχμῶν, ὅπερ ἀπομακρύνεται πλέον ἐκ τῆς ἐννοίας τοῦ Συντάγματος καὶ μάλιστα κατὰ τὴν παροῦσαν ἐποχήν. Ἀλλ’ ἐὰν ταῦτα ἠδύναντο ν’ ἀμφισβητηθῶσιν, ἡ διάταξις ὅμως, κύριοι, εἶνε σαφεστάτη ὡς πρὸς τοῦτο, ὅτι δὲν δίδει τὸ δικαίωμα οὐδεμιᾶς ἀποζημιώσεως εἰς τοὺς ἔχοντας τὸ κέντρον τῶν ὑποθέσεών των, ἤτοι μόνιμον κατοικίαν, ἐν Ἀθήναις. Κατ’ ἐμὲ, οὐχὶ μόνον οἱ βουλευταὶ Ἀττικῆς, ἀλλὰ καὶ πάντες οἱ διαρκῶς μένοντες ἐν Ἀθήναις δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωσι τὴν ἀποζημίωσιν τῆς ἐκτάκτου Συνόδου· διότι οὐδὲν ἔξοδον ἀφίξεως εἰς Ἀθήνας ἢ ἐπανόδου εἰς τὴν ἐπαρχίαν των ὑφίστανται, διότι οὐδὲν εἰς αὐτοὺς δίδει τὸ Σύνταγμα. Ὑποβάλλω τὴν ταπεινήν μου γνώμην, διότι καὶ ἄλλοτε ὑπεστήριξα αὐτήν, καὶ διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οὐχὶ πρὸς ἐπίδειξιν πλούτου ἢ καὶ πατριωτισμοῦ πράττω τοῦτο. Ἂν δὲ ἡ Βουλὴ δὲν δεχθῇ τὴν γνώμην μου, καὶ ἀποφανθῇ, ὅτι δικαιοῦμαι ἐγώ, ὁ μόνιμον κατοικίαν ἔχων ἐν Ἀθήναις, εἰς τὴν ἐκ δραχ. 1500 ἀποζημίωσιν τῆς ἐκτάκτου Συνόδου, δηλῶ, ὅτι δὲν θέλω λάβει αὐτήν, καὶ ἂς μείνῃ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου Ταμείου. Ἄλλως, παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον, διὰ νὰ μὴ μένῃ ἐκκρεμὲς αὐτὸ τὸ ποσὸν, νὰ τὸ δώσῃ εἰς τὸν ἐθνικὸν στόλον.

§55ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἰδιαιτέρως γίνονται αὐτά.

§56ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὁ κ. Πετρίδης λέγει, ὅτι ἰδιαιτέρως γίνονται αὐτά· ἀλλ’ ἐγὼ τὸ εἶπον ἐνταῦθα διὰ νὰ ἐπισημοποιήσω νομικῶς τὴν δήλωσίν μου, ἥτις, ἀγνοῶ, διατί ἐνοχλεῖ τὸν κ. Πετρίδην, ὅστις φαίνεται διαφωνῶν.

§57ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 2. Ἐνοίκιον ἁμάξης τοῦ Προέδρου πρὸς 450 δραχμὰς ἐπὶ τρεῖς μῆνας, τὸ ὅλον 1,350.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§59ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Κεφάλαιον 2. Κεντρικὸν Γραφεῖον τῆς Βουλῆς δρ. 2,970.

§60ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Ἐπὶ τοῦ Γραφείου τῆς Βουλῆς ἐψηφίσθη ὁ Προϋπολογισμὸς, ἡ δὲ Βουλὴ δὲν ἐδαπάνησεν ὅλα τὰ ἔξοδα, ὥστε ἐπερίσσευσαν.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσα ἐπερίσσευσαν μένουν· δὲν ἔγεινε χρῆσις, καὶ δὲν ἐπέρχεται ζημία εἰς τὸ Δημόσιον. (Γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἐπίλοιπα Κεφάλαια τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς Βουλῆς ἔχοντα οὕτως· Κεντρικὸν Γραφεῖον τῆς Βουλῆς. Προσωπικόν...........

Προσωπικόν...........

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ σιγαροχάρτου.

§63ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ ζητήσω παρὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καταθέσῃ πίνακα τῶν εἰσπράξεων κατὰ μῆνα ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τοῦδε. (Γίνεται δεκτὸν εἰς πρώτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ Νόμου περὶ σιγαροχάρτου κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ δανείου πατριωτικοῦ ἐκ δραχμῶν 30,000,000. Ἐπ’ αὐτοῦ ὑπάρχουσι διάφοροι τροπολογίαι.

§65ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ ἀναβληθῇ, διότι δὲν ἔλαβον τὰς τροπολογίας.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 20 Σεπτεμβρίου 1885 Βασιλικοῦ Διατάγματος καὶ τῆς ἀπὸ 19 τοῦ αὐτοῦ μηνὸς καὶ ἔτους μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος συναφθείσης συμβάσεως. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§67Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρόκεινται, κύριοι, ἡμῖν εἰς τρίτην ἐπιψήφισιν αἱ συμβάσεις τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Ἐθνικήν, τὴν Ἰονικὴν καὶ τὴν τῆς Ἠπειροθεσσαλίας Τράπεζαν, δι’ ὧν καθιεροῦται αὖθις παρ’ ἡμῖν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, νῦν μάλιστα καὶ ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις τοῦ Κράτους. Δὲν θέλω σήμερον νὰ ἐξετάσω ἐν τοῖς καθόλου τὸ μέτρον τοῦτο, εἰς ὃ ἐδέησε νὰ προσφύγῃ ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ μέσῳ τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων, εἰς ἃς αἴφνης περιέστημεν. Τό γε νῦν περιορίζομαι εἰς παρατηρήσεις τινὰς μόνον, ἃς ἐπάναγκες νομίζω νὰ ἀπευθύνω ὡς πρὸς τὰς συμβάσεις αὐτὰς, αἵτινες μέλλουσι σήμερον νὰ ἐπιψηφισθῶσιν εἰς τρίτην καὶ τελευταίαν ἀνάγνωσιν. Ὀφείλω, κύριοι, ἐν πρώτοις νὰ ἐκδηλώσω ἀπορίαν τινὰ περὶ τῆς διαφορᾶς, τῆς ἀπαντώσης ἐν ταῖς συμβάσεσιν ὡς πρὸς τὸν χρόνον τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Ἐν ᾧ δηλαδὴ ἐν ἄρθρῳ 5 τῆς πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν συμβάσεως ὁρίζεται, ὅτι «ἡ ἀναστολὴ τῆς ἐξαργυρώσεως καὶ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία τῶν τραπεζικῶν γραμματίων κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 3 τῆς παρούσης συμβάσεως διαρκοῦν, ἕως οὗ ἡ Κυβέρνησις ἀποδώσῃ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὁλοσχερῶς τὸ παρ’ αὐτῆς γενόμενον διὰ τῆς παρούσης συμβάσεως δάνειον», ἐν ἄρθρῳ 5 τῆς πρὸς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν συμβάσεως ὁρίζεται, ὅτι «ἐννοεῖται ὅτι ἡ ἀναστολὴ τῆς ἐξαργυρώσεως καὶ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία τῶν γραμματίων τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης καὶ μετὰ τὴν ἐξόφλησιν τοῦ δανείου δὲν θέλει παύσει, εἰμὴ συγχρόνως μετὰ τῶν ἄλλων Τραπεζῶν, ὅσαι λάβουν τὸ αὐτὸ δικαίωμα». Τὴν αὐτὴν πρὸς τὴν τελευταίαν διάταξιν περιέχει καὶ ἡ πρὸς τὴν Τράπεζαν Ἠπειροθεσσαλίας σύμβασις. Ἐγώ, κύριοι, δὲν ἐννοῶ διατὶ γίνεται ἡ τοιαύτη διάκρισις ὑπὲρ τῆς Ἰονικῆς καὶ τῆς τῆς Ἠπειροθεσσαλίας Τραπέζης, διατὶ δὲ δὲν ὑπάγεται εἰς τὴν αὐτὴν διάταξιν καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα οὕτως, ὥστε νὰ ᾖναι ταυτόχρονος δι’ ὅλας τὰς Τραπέζας ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Εἶνε γνωστὰ τοῖς πᾶσι τὰ ἀτοπήματα, εἰς ἃ ἄγει τὸ σύστημα, καθ’ ὃ ἐντὸς ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ Κράτους ἔν τισι μὲν ἐπαρχίαις ἰσχύει ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἐν ἄλλαις δὲ δὲν ἰσχύει. Ἐλάβομεν ἤδη πεῖραν τοῦ πράγματος, καθ’ ἣν ἐποχὴν, ἰσχυούσης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐν ταῖς παλαιαῖς ἐπαρχίαις, αἱ νέαι ἐπαρχίαι ἦσαν αὐτῆς ἀπηλλαγμέναι. Ἡ Τράπεζα Ἠπειροθεσσαλίας ἐλάχιστον ποσὸν γραμματίων ἠδύνατο νὰ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν, διότι ἕκαστος ἐφρόντιζε ν’ ἀνταλλάσσῃ αὐτὰ πρὸς νόμισμα μεταλλικόν, ὑπερτιμώμενον ἐν ταῖς παλαιαῖς ἐπαρχίαις ὡς ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς ἐν αὐταῖς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων· εἶχον δὲ συσσωρευθῆ ὑπεράριθμα χάλκινα νομίσματα ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις, ἐξ οὗ οὐ σμικραὶ δυσχέρειαι ἀνεφύοντο κατὰ τὰς συναλλαγὰς, ζημία δὲ προσεγίνετο καὶ εἰς τὰς ἀγορὰς αὐτῶν. Ἐκ τῆς τοιαύτης καταστάσεως ζημιοῦται καὶ τὸ Δημόσιον οὐκ ὀλίγα, διότι ἕκαστος φροντίζει ἐν τοιαύτῃ περιστάσει νὰ εἰσαγάγῃ ἔξωθεν τὰ ἐμπορεύματα αὑτοῦ καὶ νὰ τελωνίσῃ αὐτὰ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ἐν αἷς ἐπικρατεῖ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία καὶ ἐκεῖθεν νὰ μεταφέρῃ εἰς τὰς ἐπαρχίας, αἵτινες εἶνε ἀπηλλαγμέναι ταύτης, ἐπωφελούμενος οὕτω τῆς διαφορᾶς τοῦ νομίσματος ἐπὶ βλάβῃ τοῦ Κράτους. Τοιαῦτα ἀτοπήματα καὶ κατὰ μεγαλειτέρας μάλιστα διαστάσεις θὰ συνέβαινον, ἐάν ποτε ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὰς ἀναγνωσθείσας τῶν συμβάσεων διατάξεις ἦρε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν ἐν μόναις ταῖς ἐπαρχίαις, ἐν αἷς κρατεῖ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἄφινε δὲ αὐτὴν ἐν ἰσχύϊ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ἐν αἷς κρατοῦσιν ἡ Ἰονικὴ καὶ ἡ τῆς Ἠπειροθεσσαλίας Τράπεζαι, ἀφοῦ δὲν ὑποχρεοῦται ὑπὸ τῆς πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν συμβάσεως νὰ ἀποτίσῃ τὰ πρὸς ταύτην ὀφειλόμενα καὶ νὰ ἐπιτευχθῇ οὕτως ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν γραμματίων αὐτῆς ταὐτοχρόνως πρὸς τὰς ἄλλας Τραπέζας. Περίεργα δέ μοι φαίνονται εἶτα, κύριοι, διάφορα πλεονεκτήματα, ὧν ἀπολαύει διὰ τῆς οἰκείας συμβάσεως ἡ Τράπεζα Ἠπειροθεσσαλίας ἐν συγκρίσει πρὸς τὰς ἄλλας Τραπέζας. Οὕτως ἐπὶ τῶν συμβάσεων πρὸς τὴν Ἐθνικὴν καὶ τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν εἰς ὁρισμὸν τῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν αὐτῶν γραμματίων λαμβάνεται ὡς βάσις τὸ ἐν κυκλοφορίᾳ ποσὸν αὐτῶν, καθ’ ἣν ἡμέραν ἀνασταλείσης τῆς ἐξαργυρώσεως αὐτῶν ἐπεβλήθη ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία πλέον τοῦ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια δανείου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν «μὴ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν πάσης ἄλλης ἀντιθέτου διατάξεως τῶν Καταστατικῶν αὐτῆς Νόμων» ὡς ὁρίζεται ἐν ἄρθρῳ 4 τῆς πρὸς τὴν Ἐθνικὴν καὶ ἐν ἄρθρῳ 4 τῆς πρὸς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν συμβάσεως. Ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐχούσης ἐν κυκλοφορίᾳ τῇ 30 Σεπτεμβρίου ἐ. ἔ. γραμμάτια ἐκ δρ. 58,871,197, λαμβάνεται ὡς βάσις τὸ ποσὸν 60,000,000 δραχμῶν, ἐπὶ δὲ τῇ Ἰονικῇ, ἐχούσης τῇ 31 Δεκεμβρίου 1884 ἐν κυκλοφορίᾳ γραμμάτια ἐκ δραχμῶν 7,500,000, τὸ ποσὸν ,000,000 δραχμῶν. Ἀπέναντι τούτων ἡ Τράπεζα Ἠπειροθεσσαλίας καίτοι 1,000,000 δραχμῶν μόνον δανείζουσα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καίτοι συμψηφιζομένης εἰς τὸ μεταλλικὸν αὐτῆς ἐναποταμίευμα ὀφειλῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐκ δραχμῶν 2,000,000 περίπου, οὐδὲν ἧττον τυγχάνει τοῦ ἑξῆς πολλοῦ λόγου ἀξίου πλεονεκτήματος ὑπὲρ τὰς ἄλλας Τραπέζας. Κατὰ τὸν τελευταῖον αὐτῆς ἰσολογισμὸν, τὸν χρονολογούμενον ἀπὸ 31 Δεκεμβρίου 1884, ἡ Τράπεζα Ἠπειροθεσσαλίας εἶχεν ἐκδώσει γραμμάτια ἐκ δρ. 3,625,000, (Μερὶς παθητικοῦ τραπεζικὰ γραμμάτια ἐκδοθέντα), ἐξ ὧν ὅμως διετήρει ἐν τοῖς ταμείοις αὐτῆς 2,643,479 δραχμῶν, (Μερὶς ἐνεργητικοῦ ταμείου καὶ τραπεζικὰ γραμμάτια) οὕτω δὲ εἶχεν ἐν κυκλοφορίᾳ πράγματι γραμμάτια ἐκ δρ. 981,530 μόνον. Ἐν ἄρθρῳ 14 τοῦ Καταστατικοῦ τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος Τραπέζης ὁρίζεται ἐπὶ λέξει: «Πλὴν τῶν ὀφειλομένων ποσοτήτων δι’ ἐκδόσεως ὁμολογιῶν, τὸ παθητικὸν τῆς Τραπέζης, συγκείμενον ἀπὸ τὰ εἰς κυκλοφορίαν γραμμάτια, ἀπὸ τὰ παραδοθέντα αὐτῇ κεφάλαια δι’ ἀνοικτὸν λογαριασμὸν καὶ ἐκ πάσης ἄλλης καταθέσεως χρημάτων, δὲν δύναται νὰ ὑπερβαίνῃ τὸ διπλάσιον τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου τῆς Τραπέζης καὶ τοῦ ἀποθεματικοῦ, ἀφαιρέσει τοῦ μεταλλικοῦ ἐναποταμιεύματος. Τὸ καταβληθὲν μετοχικὸν κεφάλαιον τῆς Τραπέζης Ἠπειροθεσσαλίας μετὰ τοῦ ἀποθεματικοῦ ἀνήρχετο τῇ 31 Δεκεμβρίου 1884 εἰς δρ. 5,029,091· κατ’ ἀκολουθίαν τὸ παθητικὸν αὐτῆς, μετὰ τὴν ἐκ τούτου ἀφαίρεσιν τοῦ μεταλλικοῦ καὶ τοῦ δι’ ὁμολογιῶν ὀφειλομένου παθητικοῦ, δύναται νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ διπλάσιον, ἤτοι εἰς δρ. 10,058,182. Τὸ παθητικὸν αὐτῆς ἀνήρχετο εἰς δρ. 11,219, 988· ἀφαιρουμένων δὲ αʹ) τοῦ δι’ ὁμολογιῶν ὀφειλομένου ἐκ δρ., 5,443,114, καὶ βʹ) τοῦ μεταλλικοῦ ἐναποταμιεύματος ἐκ δρ. 3,000,000 περίπου, εἰς ὅ, ὡς εἴρηται, συμπεριλαμβάνεται καὶ ἡ συμψηφιζομένη ὀφειλὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐπ’ ἀνοικτῷ λογαριασμῷ καὶ ἡ δυνάμει τῆς συμβάσεως τῆς 27 Αὐγούστου ε. ε. προκαταβολή, ἤτοι ἐν ὅλῳ δρ., 8,443,114, ὑπολείπεται παθητικὸν μέχρι τῶν δραχμῶν 11,219,988 ἐκ δρ. 2,776,874, ὥστε δύναται τὸ παθητικὸν τοῦτο νὰ αὐξήσῃ διὰ κυκλοφορίας τραπεζικῶν γραμματίων μέχρι τῶν δρ. 10,058,182 κατὰ δρ. 7,281,308. Ἐπειδὴ δὲ ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου θὰ δώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν 1,000,000 δρ. μόνον, ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος Τράπεζα θὰ εἰς ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν δι’ ἴδιον αὑτῆς λογαριασμὸν καὶ ὄφελος γραμμάτια ἐκ δρ. 6,281,308 πλέον τῶν μέχρι τοῦδε ἐν κυκλοφορίᾳ ἐκ δρ. 981,530. Ἂν δὲ αὐξήσῃ τὸ μετοχικὸν αὑτῆς κεφάλαιον κατὰ πέντε ἢ δέκα ἑκατομμύρια, διότι ἀπέναντι τοῦ ἐξ 20,000,000 μετοχικοῦ αὑτῆς κεφαλαίου ἔχουσι καταβληθῆ μόνον 5,000,000 δρ. παρὰ τῶν μετόχων, δύναται τότε νὰ προσθέσῃ καὶ ἕτερα γραμμάτια ἐκ 10–20 ἑκατομμυρίων. Δύναται δὲ αὐτὴ αὕτη ἡ κυκλοφορία νὰ διευκολύνῃ εἰς τοὺς μετόχους τῆς Τραπέζης Ἠπειροθεσσαλίας καὶ ἑτέραν καταβολὴν ἀπέναντι τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου διὰ τῆς χρεώσεως τῶν μετόχων δι’ ἓν μέρος τῆς δευτέρας καταβολῆς καὶ τῆς πιστώσεως τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου, ἤτοι ἐν μέρει διὰ πραγματικῆς καταβολῆς καὶ ἐν μέρει δι’ ἁπλῆς λογιστικῆς πράξεως. Κατὰ ταῦτα δέ, ἐνῷ ἡ τέως κυκλοφορία τῶν γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς καὶ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης αὐξάνεται μόνον κατὰ τὸ ποσὸν τοῦ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια δανείου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐπὶ δὲ τῇ βάσει ταύτῃ ἔπρεπε ν’ αὐξηθῇ καὶ ἡ τέως κυκλοφορία τῶν γραμματίων τῆς Τραπέζης Ἠπειροθεσσαλίας μόνον κατὰ τὸ ποσὸν τὸ δανεισθὲν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐκ δραχμῶν 1,000,000, καὶ δὴ καθ’ ὅσον τοῦτο θὰ ἐπραγματοποιεῖτο, οὐδὲν ἧττον κατὰ τὴν ἐξαιρετικὴν ὑπὲρ τῆς τελευταίας Τραπέζης διάταξιν τῆς οἰκείας συμβάσεως τὸ ποσὸν τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ γραμματίων αὐτῆς αὐξάνεται εἰς 7½ περίπου ἑκατομμύρια μετὰ τοῦ δικαιώματος τῆς περαιτέρω αὐτοῦ αὐξήσεως ἐν περιπτώσει αὐξήσεως τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου. Τὸ προνόμιον, κύριοι, τῆς κυκλοφορίας γραμματίων πληρωτέων τῷ κομιστῇ, τὸ χορηγηθὲν εἰς τὰς Τραπέζας, περιορίζεται μέχρι ποσοῦ, ἐν ᾧ ἡ ἀξία τῶν γραμματίων διατηρεῖται εἰς τὸ ἄρτιον, ἤτοι ἐν ᾧ ταῦτα κυκλοφοροῦσιν ἐν ἰσοτιμίᾳ πρὸς τὸ μεταλλικὸν τοῦ Κράτους κύριον νόμισμα. Τὸ ποσὸν τοῦτο διὰ τὴν κυκλοφορίαν τῶν γραμματίων τῆς Τραπέζης Ἠπειροθεσσαλίας δὲν ἔφθασε τὸ ἑκατομμύριον, τὰ δ’ ἐπέκεινα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καίτοι φέροντα τὰ ἐμβλήματα τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος Τραπέζης, οὐδὲν ἧττον θὰ ὦσι πράγματι χαρτονομίσματα τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὡς τοιαῦτα δέον νὰ κυκλοφορῶσι χάριν τοῦ Δημοσίου, οὐχὶ δὲ πρὸς ὠφέλειαν τῆς ἐκδιδούσης αὐτὰ Τραπέζης: Διὸ ἐὰν τὸ ποσὸν μέχρι 2,000,000 δραχμῶν, ὅπερ δικαιολογεῖ τὸ ἐξ ἑνὸς ἑκατομμυρίου δάνειον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐθεωρεῖτο ἀνεπαρκὲς διὰ τὴν κυκλοφορίαν τῶν νέων ἐπαρχιῶν, ἔπρεπεν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ τεθῇ εἰς κυκλοφορίαν μεῖζον ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων διὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἤτοι τὸ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν δάνειον τῆς Τραπέζης Ἠπειροθεσσαλίας ἔδει νὰ ὁρισθῇ ἀνθ’ ἑνὸς εἰς δύο, τρία ἢ καὶ πλείονα ἑκατομμύρια. Ἄλλως τε δέ, ἀφοῦ ἀντὶ δανείου ἑνὸς ἑκατομμυρίου παρέχεται εἰς τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος Τράπεζαν τὸ δικαίωμα τῆς προσθήκης εἰς τὴν κυκλοφορίαν γραμματίων ἐκ δραχμῶν ἑπτὰ ἑκατομμυρίων περίπου, κατ’ ἴσην καὶ οὐχὶ προοδευτικὴν ἀναλογίαν ἔπρεπε νὰ δοθῇ καὶ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἀπέναντι δανείου ἐκ δραχμῶν 12,000,000 προσθήκη εἰς τὴν κυκλοφορίαν 84,000,000, πλὴν τῶν νῦν ὑπαρχόντων ἐν κυκλοφορίᾳ 60,000,000, εἰς δὲ τὴν Ἰονικὴν ἀπέναντι δανείου ἐκ δραχμῶν 2,000,000 προσθήκη ἐκ δραχμῶν 14,000,000, πλὴν τῶν ἤδη ὑπαρχόντων ἐν κυκλοφορίᾳ 8,000,000 δραχμῶν. Τοιοῦτον εἶναι, κύριοι, τὸ πλεονέκτημα, οὗ ἡ Τράπεζα Ἠπειροθεσσαλίας ἀπολαύει διὰ τῆς οἰκείας συμβάσεως ὑπὲρ τὰς ἄλλας Τραπέζας. Οὕτω πως ὅμως δυνατὸν νὰ ματαιωθῇ καὶ ὁ σκοπὸς τῆς διεξαγωγῆς τῶν ληψοδοσιῶν, ὑφισταμένης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τῶν ἰσοτίμων τραπεζικῶν γραμματίων καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος, οὗ ἕνεκεν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία δὲν περιωρίσθη εἰς μόνα τὰ γραμμάτιά της, ἀλλ’ ἐπεξετάθη καὶ εἰς τὰ τῶν λοιπῶν Τραπεζῶν. Καὶ ἕτερον, κύριοι, οὐκ εὐκαταφρόνητον πλεονέκτημα τῆς Τραπέζης Ἠπειροθεσσαλίας ἔχω νὰ ὑποδείξω ἐνταῦθα. Κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τῆς πρὸς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν συμβάσεως «τὰ δύο ἑκατομμύρια, τὰ εἰς μεταλλικὰ νομίσματα, συμψηφίζονται ἀπέναντι τῆς προκαταβολῆς τῶν τριῶν ἑκατομμυρίων, ἣν ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα ἐχορήγησε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὴν ἀπὸ 27 Δεκεμβρίου 1884 σύμβασιν, καὶ συνεπῶς ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα ἐπιστρέφει πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐκ τῶν παρ’ αὐτῇ ἐνεχυριασμένων ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων τὰς ὀκτὼ χιλιάδας». Ἡ Κυβέρνησις δῆλον ὅτι ἀπαλλάσσεται τοῦ τόκου διὰ τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος ποσὸν, ἀποτίνουσα νῦν μόνον 1%, καὶ ἀναλαμβάνει τὸ ἐνέχυρον. Κατὰ τὸ ἄρθρον ὅμως 5 τῆς πρὸς τὴν Τράπεζαν Ἠπειροθεσσαλίας συμβάσεως «ὡς μεταλλικὸν ἀποταμίευμα λογίζεται, πλὴν τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τῆς παρούσης εἰς μεταλλικὸν μέρους τοῦ δανείου ἐκ δραχμῶν ὀκτακοσίων χιλιάδων, καὶ τὸ πρὸς τὴν Τράπεζαν Ἠπειροθεσσαλίας ὀφειλόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως δυνάμει τῆς ἀπὸ 27 Αὐγούστου ε. ε συμβάσεως ἐκ τῆς προκαταβολῆς τοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίου δραχμῶν, ἐξ ὧν τὸ ληφθὲν μέχρι σήμερον ποσὸν ἐκ δραχμῶν ἑνὸς ἑκατομμυρίου τριακοσίων πεντήκοντα χιλιάδων καὶ πεντακοσίων θέλει τῇ ἀποδίδοσθαι κατὰ τὰς προθεσμίας καὶ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως εἰς μεταλλικόν». Ἀλλ’ ἀφοῦ τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὀφειλόμενον μεταλλικὸν τοῦτο λογίζεται ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως ὡς ἀποταμίευμα πρὸς κυκλοφορίαν τραπεζικῶν γραμματίων, ἢ κεφάλαιον ἀργοῦν, τότε διατί ἡ Τράπεζα Ἠπειροθεσσαλίας ἐξακολουθεῖ κρατοῦσα τὸ ἐνέχυρον, ἡ δὲ Κυβέρνησις εἶναι ὑποχρεωμένη ν’ ἀποτίνῃ εἰς αὐτὴν τόκον 8% κατ’ ἔτος καὶ δὴ καθ’ ἑξαμηνίαν ἀποδιδόμενον (ἄρθρ. 3 τῆς ἀπὸ 27 Αὐγούστου συμβάσεως); Συμφέρει βεβαίως εἰς τὴν Τράπεζαν Ἠπειροθεσσαλίας ν’ ἀναλάβῃ τὴν λῆψιν τῆς προκαταβολῆς ταύτης ἐπὶ τῷ διπλῷ πλεονεκτήματι, ἔνθεν μὲν τῆς ἀπολαβῆς τόκου 8%, ἔνθεν δὲ τοῦ ἰσολογισμοῦ τῆς προκαταβολῆς ταύτης εἰς τὸ μεταλλικὸν ἐγκαταμίευμα. Τελευταῖον, κύριοι, ἥ τε Ἐθνικὴ καὶ ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα ὑποχρεοῦνται νὰ δημοσιεύωσι τὴν συνοπτικὴν αὑτῶν κατάστασιν κατὰ μῆνα· ἡ Τράπεζα ὅμως Ἠπειροθεσσαλίας δὲν ὑποβάλλεται εἰς τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην, ἴσως διότι παρέχεται εἰς αὐτὴν εὐρὺ στάδιον κυκλοφορίας τῶν γραμματίων αὑτῆς ἀναγκαστικῶς.—Τοσαῦτα εἶχον νὰ παρατηρήσω περὶ τῶν προκειμένων συμβάσεων τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὰς Τραπέζας. Ὡς ἕκαστος βεβαίως πείθεται ἐκ τῆς ἐπισταμένης αὐτῆς ἀναγνώσεως, ἀναφύονται οὐκ ὀλίγαι ἀπορίαι, ἃς δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θὰ σπεύσῃ νὰ λύσῃ ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, παρέχων ἡμῖν τὰς ἀναγκαίας περὶ αὐτῶν διασαφήσεις.

§68ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ποσὸν τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον εἰς μεταλλικὸν συνωμολογήθη μεταξὺ τῆς Τραπέζης Ἠπειροθεσσαλίας καὶ τοῦ Δημοσίου, συνίσταται εἰς 800,000 δραχμάς. Τὸ δὲ ποσὸν τοῦ δανείου, τὸ εἰς μεταλλικὸν χορηγητέον ὑπὸ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης κατὰ τὰ συνομολογηθέντα, συνίσταται εἰς δύο ἑκατομμύρια. Ὡς καὶ τὸ ποσὸν τὸ συνομολογηθὲν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, εἶναι 12 ἑκατομμύρια. Εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, μετὰ τῆς ὁποίας συνωμολογήσαμεν τὸ πρῶτον τὴν σύμβασιν, ἀνεγνωρίσαμεν τὸ δικαίωμα νὰ θεωρῇ ὡς ὑπάρχον ἐν τοῖς ταμείοις της τὸ ποσὸν τῶν 12 ἑκατομμυρίων εἰς μεταλλικόν, καὶ ἑπομένως νὰ κανονίζωνται τὰ τοῦ προσδιορισμοῦ τοῦ ποσοῦ τῶν εἰς κυκλοφορίαν τραπεζικῶν γραμματίων ἐπὶ τῇ βάσει, ὅτι τῷ ὄντι τὸ ποσὸν τῶν δώδεκα ἑκατομμυρίων ὑπάρχει ἐν τοῖς ταμείοις αὐτῆς. Εἰς τὴν Ἰον. Τράπεζαν ἀνεγνωρίσαμεν τὸ αὐτὸ δικαίωμα. Ἂν τὰ δύω ἑκατομμύρια δὲν ἐλάβομεν, ἀλλὰ συνεφωνήσαμεν νὰ συμψηφίσωμεν εἰς τὴν προκαταβολὴν, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν εἰς αὐτὴν, τοῦτο εἶναι ἀδιάφορον. Ἀπέκειτο εἰς τὴν θέλησιν ἡμῶν νὰ χρεωστῶμεν δύω ἑκατομμύρια εἰς μεταλλικὸν καὶ νὰ πληρόνωμεν τόκον 7%, ἢ νὰ συμψηφίσωμεν τὸ ποσὸν τοῦτο. Ἐπροτιμήσαμεν νὰ μὴ λάβωμεν μεταλλικὸν, ἀλλ’ ἐκ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἐδικαιούμεθα νὰ λάβωμεν διὰ τῆς συμβάσεως, ἀφῃρέσαμεν ὅσα ὠφείλομεν ἐκ τῆς προκαταβολῆς, ὅπως πληρώνωμεν ἐπὶ τῶν δύω ἑκατομμυρίων τόκον 1%. Εἰς τὴν Τράπεζαν Ἠπειροθεσσαλίας ὀφείλομεν δυνάμει ἀνοικτοῦ λογαριασμοῦ, ὁ ὁποῖος ὑπάρχει. Ἐπειδὴ δ’ οὕτω ὠφείλομεν τὰς 800,000 δραχμὰς, ἡμεῖς ἔχοντες δικαίωμα νὰ λάβωμεν αὐτὰς εἰς μετρητὰς, καὶ νὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ ὑπάρχῃ ὁ ἀνοικτὸς λογαριασμὸς, ἢ νὰ μεταβάλωμεν τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς δάνειον ἐπὶ τῇ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, ἐπροτιμήσαμεν τὸ δεύτερον, καὶ οὕτω τοῦ λοιποῦ θέλομεν πληρώνει 1%. Οὐδεμία λοιπὸν διαφορὰ ὑπῆρχε πρὸς τὰς Τραπέζας· μόνον ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τὸ δανεισθὲν ὑπάρχει ἡ διαφορὰ ὅτι ἡ Τράπεζα τῆς Ἠπειροθεσσαλίας κατά τινα τῶν παρελθόντων μηνῶν ἐχορήγησεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν προκαταβολὴν ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίου, καὶ τὴν προκαταβολὴν ταύτην ἐλάβομεν, διότι εὑρέθημεν εἰς ἀναποφεύκτους ἀνάγκας, τὰς ὁποίας δυσκόλως ἠδυνάμεθα ἄλλως νὰ θεραπεύσωμεν. Ἡ Τράπεζα τῆς Ἠπειροθεσσαλίας, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ συνομολογηθῇ μετ’ αὐτῆς ἡ σύμβασις περὶ τοῦ δανείου, καὶ ἑπομένως περὶ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, μᾶς εἶπεν, ὅτι τὰ κεφάλαια αὐτῆς εἰς μεταλλικὸν εἶναι πέντε ἑκατομμύρια, ὅτι ἀπησχόλει ἡ Κυβέρνησις 800,000 δι’ ἀνοικτοῦ λογαριασμοῦ, ὅτι ἔμενον παρ’ αὐτῇ 4,200,000, ὅτι ἀπησχόλησεν ἀκόμη ἡ Κυβέρνησις 1,500,000· διὰ τοὺς λόγους τούτους μᾶς ἐζήτησε νὰ θεωρήσωμεν ὑπάρχον εἰς μεταλλικὸν τὸ ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον, τὴν προκαταβολὴν, τὴν ὁποίαν συνωμολογήσαμεν μετὰ τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας καὶ ὠφείλαμεν νὰ ἐξοφλήσωμεν, διὰ νὰ μὴ περισταλῇ ἐκ τῆς μειώσεως τοῦ μεταλλικοῦ τὸ δικαίωμα αὐτῆς πρὸς ἔκδοσιν τραπεζικῶν γραμματίων. Ἄλλως, ἡμεῖς ὠφείλομεν νὰ ἀποδώσωμεν εἰς τὴν Τράπεζαν Ἠπειροθεσσαλίας κατὰ μῆνα ἓν ποσὸν, ἑπομένως ἡ ἐξόφλησις τοῦ 1,500,000 πρόκειται νὰ ἐπιτευχθῇ ἴσως ἐντὸς βραχέος χρόνου, διότι δίδομεν εἰς αὐτὴν ὡρισμένον ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἰσπράττομεν ἐξ ὡρισμένων πόρων. Ἡ παροχὴ λοιπὸν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἐζήτησεν ἡ Τράπεζα Ἠπειροθεσσαλίας, εἶναι παροχὴ προσωρινὴ, διότι ἐξοφλουμένη, δὲν ἔχει πλέον νὰ ὑπολογίσῃ τὸ μεταλλικὸν τοῦ 1,500,000. Τὴν παραχώρησιν λοιπὸν ταύτην ἐπράξαμεν εἰς τὴν Τράπεζαν Ἠπειροθεσσαλίας, καὶ τοῦτο, διότι κατὰ τὸ καταστατικόν της ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἔχῃ εἰς κυκλοφορίαν ὡρισμένον ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων. Ἡ περιωρισμένη ὅμως περιφέρεια, ἐντὸς τῆς ὁποίας λειτουργεῖ, οὐδέποτε τῇ ἔδωκε τὴν εὐκαιρίαν νὰ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν οὐδὲ μέρος τῶν τραπεζικῶν γραμματίων της. Ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος συνάδελφος ἐποιήσατο περὶ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ποσοῦ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, τοῦ προσδιωρισμένου διὰ τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἰονικῆς καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης, νομίζω, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐμποιήσῃ ἀνησυχίαν τινὰ εἰς αὐτόν. Μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης συνωμολογήσαμεν ὡσαύτως σύμβασιν, ἐλάβομεν δὲ ὑπ’ ὄψιν τὸ ποσὸν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, τὰ ὁποῖα ἔχουσι νῦν ἐν κυκλοφορίᾳ, καὶ κατ’ αὐτὸ εἶχε δικαίωμα ἡ Τράπεζα νὰ ἔχῃ εἰς κυκλοφορίαν 58,000,000. Εἴπομεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, διότι ἀνεστείλαμεν τὴν ἐξαργύρωσιν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων αὐτῆς, προσῆκε νὰ μὴ ζητήσῃ νὰ ἐπεκτείνῃ τὸ δικαίωμα αὐτῆς ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, τὰ ὁποῖα θέλει θέσει εἰς κυκλοφορίαν πέραν τοῦ ὅρου τοῦ καταστατικοῦ αὐτῆς. Καὶ διὰ τοῦτο ἀνεγνωρίσαμεν τὸ δικαίωμα 60,000,000 γραμματίων νὰ ἔχῃ εἰς κυκλοφορίαν. Ἐπράξαμεν δὲ τοῦτο, διότι δὲν ἐγνωρίζομεν τότε, δὲν γνωρίζομεν δὲ ἀκόμη καὶ σήμερον, πόσον ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων θέλει μέχρι τέλους τεθῇ ἐν κυκλοφορίᾳ, διότι δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ κανονίσωμεν τὰς ἀνάγκας τὰς ἐπικειμένας εἰς τὸ Κράτος. Ἐφοβούμεθα μήπως ἔλθῃ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ποσὸν τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τεθησομένων τραπεζικῶν γραμματίων ἀνέλθῃ εἰς τόσῳ μέγα ποσὸν, ὥστε ἕνεκα τῆς ὑπερβολῆς τοῦ κυκλοφοροῦντος ποσοῦ ἐπέλθῃ ἡ ὑποτίμησις τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου καὶ ἡ ὑπερτίμησις τοῦ μεταλλικοῦ. Τοιαύτη δὲ ἀνισοῤῥοπία, ἐπισπευδομένη μεταξὺ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων καὶ τῶν νομισμάτων, ἤθελε καταστήσει ἀπὸ τοῦδε λίαν ἐπαισθητὴν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν εἰς τὴν κοινωνίαν, καὶ ἤθελον ἀπὸ τοῦδε κατασταθῇ ἐπαισθητὰ τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα συνήθως καὶ ἐνίοτε ἐπάγεται ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Τὸ αὐτὸ ἐπράξαμεν καὶ διὰ τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν, ἥτις μάλιστα οὐδὲ μᾶς ἐζήτησε δικαίωμα περαιτέρω. Τὴν μόνην ἐπιθυμίαν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, μοὶ ἐφάνη, ὅτι αὐτὴν ταύτην εἶχε καὶ ἡ Ἰονικὴ, νὰ ἀπαλλαγῇ τῆς ἀνάγκης νὰ ἐξαργυρώνῃ τὰ γραμμάτιά της· διότι εἶχεν ἐνδειχθῆ τάσις τις πρὸς ἀποῤῥόφησιν τοῦ ἐν τοῖς Ταμείοις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὑπάρχοντος μεταλλικοῦ, δὲν γνωρίζω δὲ ἂν ἡ αὐτὴ τάσις εἶχεν ἐνδειχθῆ καὶ ἐπὶ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης. Ἀλλ’ ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα δὲν μοὶ ἐζήτησε περαιτέρω δικαίωμα ὡς πρὸς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θέλει θέσει εἰς κυκλοφορίαν. Ἡ Τράπεζα τῆς Ἠπειροθεσσαλίας δὲν εὑρίσκετο εἰς τὴν αὐτὴν ἀνάγκην· αὕτη εἶχε δικαίωμα νὰ ἐκδώσῃ τραπεζικὰ γραμμάτια πολλῷ περισσότερα. Λοιπὸν δὲν ἐπρόκειτο νὰ τῇ θέσωμεν περιορισμόν. Μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης συνωμολογήσαμεν τὸ πρῶτον τὴν σύμβασιν, τὸ δεύτερον μετὰ τῆς Ἰονικῆς καὶ τελευταῖον μετὰ τῆς Ἠπειροθεσσαλίας. Ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα μοὶ παρέστησεν ὅτι, ὅταν συνωμολόγησα τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς, ἀνεδέχθην ἐν ὀνόματι τοῦ Δημοσίου τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ παύσῃ ἡ ἀναστολὴ τῆς ἐξαργυρώσεως τῶν γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς, εἰ μὴ ὅταν ἐξοφληθῶσι τὰ πρὸς αὐτὴν χρέη τοῦ Δημοσίου. Ὅταν συνωμολόγησα τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἰονικῆς, αὐτὴ δὲν ἠρκέσθη εἰς τοῦτο, ἀλλὰ μοὶ παρέστησεν, ὅτι, ἐπειδὴ τὸ ποσὸν τῶν χρημάτων, τὸ ὁποῖον δανείζει εἰς τὸ Δημόσιον, εἶνε πολὺ μικρὸν, ἐνῷ ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐδανείσθημεν πολὺ μεγάλον ποσὸν, ὅτι ἐπεθύμει νὰ δώσωμεν αὐτῇ καὶ μίαν ἄλλην ἐξασφάλισιν. Εἶνε δυνατὸν εἰς πᾶσαν στιγμὴν νὰ οἰκονομήσῃ τὸ Δημόσιον 4,000,000 δραχμῶν, ἔλεγεν ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, καὶ νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, διὰ τοῦτο ἐζήτει νὰ δοθῇ αὐτῇ ἡ ἐξασφάλισις, ὅτι δὲν θέλομεν ἄρει τὴν ἐξασφάλισιν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων τῆς Ἰονικῆς, εἰ μὴ ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἄρῃ καὶ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν τῶν γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τὴν αἴτησιν ταύτην τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης ἔκρινα εὐλογωτάτην. Δὲν ὑποθέτω, ὅτι ἤθελεν εὑρεθῇ Ὑπουργὸς νὰ πράξῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐφοβεῖτο ἡ Ἰονική, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἦτον ἀδύνατον νὰ συμβῇ, διότι εὐκολώτατον ἦτο νὰ πληρωθῇ τὸ ποσὸν τῶν 4,000,000, δυσκολώτερον δὲ νὰ πληρωθῶσι τὰ 24,000,000, τὰ ὁποῖα ἐδανείσθημεν ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Δὲν ἦτο, λέγω, ἀδύνατον νὰ εὑρεθῇ Ὑπουργὸς, ὅστις νὰ ἀποφασίσῃ νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης. Ἐπειδὴ δὲ νομίζω, ὅτι ὅσον κακὸν εἶνε ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, τοσοῦτον κακὸν εἶνε νὰ μὴ ἦναι καθολικὴ εἰς πάντα τὰ μέρη τοῦ Κράτους, πρέπει δὲ νὰ ὑφίσταται πανταχοῦ, διὰ τοῦτο δὲν ἐδίστασα νὰ δεχθῶ τὴν αἴτησιν τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ δεχθῶ τὴν αἴτησιν τῆς Τραπέζης Ἠπειροθεσσαλίας, διότι καὶ αὐτὴ ἐδάνειζεν εἰς παραπλησίας περιστάσεις. Ἀληθῶς αὐτὴ δὲν ἐδάνειζεν εἰς ἡμᾶς εἰμὴ 800,000, δὲν ἦτο δὲ ἀδύνατον νὰ εὑρεθῇ ὡσαύτως Ὑπουργὸς ἕτοιμος νὰ πληρώσῃ τὸ ποσὸν αὐτὸ καὶ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Τότε ἀληθῶς ἠθέλομεν εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀνωμαλίαν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ὁ ἐκ Λοκρίδος βουλευτὴς κατέδειξεν, ἤτοι νὰ ὑπάρχῃ ἐν ἑνὶ τμήματι ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, νὰ μὴ ὑπάρχῃ δὲ καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος.

§69Α. ΣΥΓΓΡΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι, νὰ δώσω μερικὰς ἐξηγήσεις εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, τὸν ἀγορεύσαντα πρὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Οἱ ὑπολογισμοί, τοὺς ὁποίους ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος κύριος, εἶνε κατὰ μέρος λανθασμένοι, καθότι ἔλαβεν ὡς βάσιν τοῦ δυνατοῦ τῆς κυκλοφορίας ἕνα μόνον ὅρον τοῦ Καταστατικοῦ, παρέλειψεν ὅμως ἐκ τῶν ἄλλων ὅρων τὸν ὑποχρεοῦντα τὴν Τράπεζαν νὰ μὴ ἐκδίδῃ περισσότερα γραμμάτια πλέον τοῦ κεφαλαίου τοῦ κατατεθειμένου καὶ τοῦ μεταλλικοῦ τοῦ εἰς τὰ ταμεῖά της. Οὕτω λοιπόν, ἐὰν κάμωμεν τὸν λογαριασμόν, θέλομεν εὕρει, ὅτι ἡ Τράπεζα Ἠπειροθεσσαλίας ἔχει κεφάλαια 5,000,000 καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐκδώσῃ ἢ τοσάκις πλέον τὸ ποσὸν τοῦ μεταλλικοῦ ἀποταμιεύματος. Τοιουτοτρόπως δὲν ἠμπορεῖ ποτὲ μὲ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔλαβε, νὰ ἔχῃ περισσότερα τῶν 6,000,000 ἐν κυκλοφορίᾳ. Κατὰ σφαλερὸν δὲ ὑπολογισμὸν παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος κύριος ὅτι, ἄν ποτε αὐξήσῃ τὸ κεφάλαιόν της, θέλει διὰ τοῦτο αὐξήσει τριπλασίως καὶ τὸ ποσὸν, τὸ εἰς κυκλοφορίαν, ἐνῷ δὲν δύναται καὶ οὕτω νὰ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν εἰμὴ τόσον καθ’ ὅσον αὐξηθῇ τὸ κεφάλαιον αὐτῆς. Π. χ. σήμερον ἔχει 5,000,000 κατατεθειμένα, ἔχει καὶ μεταλλικὸν 2,000,000, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐκδώσῃ παρὰ 7,000,000. Αὔριον καταθέτει ἕτερα 5,000,000, θὰ ἐκδώσῃ 12,000,000 καὶ ὄχι κατὰ τὸν πολλαπλασιασμὸν, τὸν ὁποῖον ἔκαμεν ὁ ἔντιμος προαγορεύσας. Παρέτρεξε δὲ νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ Τράπεζα Ἠπειροθεσσαλίας δὲν ἐδέχθη τὸ πλεονέκτημα τοῦ νὰ αὐξήσῃ τὴν κυκλοφορίαν της κατὰ 1,000,000, τὸ ὁποῖον ἐδάνεισεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ τὸ ἑκατομμύριον αὐτὸ συμπεριέλαβεν ἐντὸς τοῦ δικαιώματός της περὶ ἐκδόσεως, τηρήσασα τὰς αὐτὰς ἀναλογίας, ὡς ἂν δὲν ὑπῆρχε καταναγκαστικὴ κυκλοφορία. Τοῦτο δὲ, διότι ἀνέκαθεν τὸ Συμβούλιον τῆς Ἠπειροθεσσαλίας ἐθεώρησεν, ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἶναι ἀσύμφορος εἰς τὸν Τόπον, καθὸ φορολογοῦσα αὐτὸν ἐμμέσως, κατὰ βαθμὸν πολὺ ἀνώτερον πάσης ἄλλης φορολογίας. Περὶ τούτου ἴσως ἄλλοτε ὁμιλήσω ἐκτενέστερον.

§70Δ. ΚΑΪΡΗΣ. Προκαλῶ, κύριε Πρόεδρε, τὴν Βουλὴν νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην της, ἡ ὁποία εἶναι γνώμη ἑρμηνείας ἐπὶ τῆς ἐννοίας τοῦ νόμου τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ἐψηφίσαμεν. Ἡ γνώμη αὕτη εἶναι ἀναγκαία, διότι θὰ κανονίσῃ πολλὰ ἰδιαίτερα συμφέροντα καὶ θὰ ὁδηγήσῃ καὶ τὰ δικαστήρια εἰς ὁμόφωνον γνώμην, ἐὰν παράπονόν τι φθάσῃ μέχρις αὐτῶν. Κατὰ τὸν ψηφισθέντα νόμον, κηρύττεται ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία τῶν γραμματίων· ταῦτα θὰ κυκλοφοροῦν ἐντὸς τοῦ Κράτους ὑποχρεωτικῶς καὶ δι’ αὐτῶν θὰ γίνηται πᾶσα εἴσπραξις καὶ καταβολὴ, ἀναγομένη τόσον εἰς τὰς σχέσεις τοῦ Δημοσίου, ὅσον καὶ τῶν ἰδιωτῶν, τῶν Τραπεζῶν καὶ τῶν Σωματείων εἰς τὴν ὀνοματικὴν ἀξίαν τῶν γραμματίων «μὴ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν πάσης προϋπαρχούσης συμφωνίας». Ἡ φράσις αὕτη ἐννοεῖ προδήλως ὅτι, ἐὰν ὑπάρχῃ σύμβασις συνομολογηθεῖσα εἰς ὡρισμένα εἴδη ξένων νομισμάτων, αὐτὴν τὴν σύμβασιν θὰ τὴν ἀναιρέσῃ ὁ ὀφειλέτης καὶ θὰ καταβάλῃ πρὸς ἐξόφλησιν τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τώρα, θὰ καταβάλῃ τραπεζικὰ γραμμάτια ἴσης ποσότητος πρὸς τὴν ἀξίαν τῶν συμφωνηθέντων νομισμάτων, ἢ ἴσης ποσότητος πρὸς τὴν τρέχουσαν ἀξίαν τῶν νομισμάτων; π.χ. ὀφείλει τις 1000 φράγκα εἰς χρυσόν. Θὰ ἐξοφλήσῃ ἤδη διὰ τραπεζικῶν γραμματίων ποσοῦ ἴσου πρὸς τὰ 1000 φράγκα ἢ διὰ ποσοῦ τραπεζογραμματίων ἴσου πρὸς τὴν τρέχουσαν ἀξίαν τῶν χρυσῶν; Αὐτὴν τὴν γνώμην παρακαλῶ νὰ ἐκφράσῃ ἡ Βουλή, διότι ὑπάρχει ἀμφιβολία καὶ δύνανται νὰ γεννηθῶσι σπουδαῖαι διενέξεις ἐκ τῆς μὴ σαφοῦς ἐκφράσεως τοῦ Νόμου.

§71ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ὑπῆρχεν εἰς τὸ Κράτος καὶ διήρκεσεν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1877 μέχρι τέλους τοῦ ἔτους 1884. Ὅταν κατὰ τὸ 1877 διετάχθη ἡ ἀναστολὴ τῆς ἐξαργυρώσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, διετάχθη ὡσαύτως διὰ Διατάγματος συνεπείᾳ συμβάσεως, ἡ ὁποία εἶχε συνομολογηθῆ μετὰ τῆς Τραπέζης, καὶ ἐν τῇ συμβάσει ἐκείνῃ ὑπάρχει αὐτὴ αὕτη ἡ διάταξις. Λοιπὸν ὡς τότε ἡρμηνεύθη τοῦτο ἐφ’ ὅσον χρόνον διήρκεσεν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, οὕτω θέλει διερμηνευθῆ καὶ ἤδη ἡ διάταξις αὕτη.

§72Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀλλὰ προσβάλλονται κεκτημένα δικαιώματα.

§73ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα αὐτὸ ἔχει σπουδαιότητά τινα καὶ ἤθελεν εἶσθαι καλὸν, νομίζω, ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εὐηρεστεῖτο νὰ δώσῃ καθαρωτέραν τινὰ ἐξήγησιν, ἐὰν διὰ τῆς διατάξεως ταύτης τοῦ νόμου τροποποιεῖται πᾶσα προηγουμένη σύμβασις καὶ ἐὰν ὑποβάλεται ἡ τοιαύτη σύμβασις ἀπολύτως εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου τούτου.

§74ΜΑΥΡΟΚΕΦΑΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὴ πᾶσα ἑρμηνεία, διότι ὁ νόμος λέγει καθαρῶς «μὴ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν πάσης προηγουμένης συμφωνίας».

§75ΤΟΜΑΝ. Εἰς τὰς συμβάσεις συνήθως, ἰδίως ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Σύρου, ἀναφέρεται ἡ ρήτρα «τὸ ἀντίτιμον θέλω ἀποδώσει εἰς χρυσόν». Ἐδανείσθην 5,000 χιλιάδας δραχμῶν, ὑπόσχομαι δὲ νὰ τὰς ἀποδώσω εἰς εἰκοσάφραγκα Γαλλικὰ χρυσᾶ. Ἐρωτῶμεν λοιπὸν, διὰ νὰ ἔχωμεν τὴν ἐπίσημον δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἡ συμφωνία αὕτη εἶναι ἔγκυρος ἢ ἄκυρος.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ὑποχρεώσωμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δώσῃ ἄλλην ἐξήγησιν παρὰ οἵαν ἔδωκεν· ἑπομένως αὐτὸς ἐννοεῖ τὴν ἑρμηνείαν, ἡ ὁποία μέχρι τοῦδε ἐδίδετο.

§77ΤΙΝΕΣ. Ποίαν;

§78ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι, ἐὰν ὑπάρχωσι συμβόλαια, ἅτινα ὥρισαν πρὸ τοῦ νόμου, ὅτι πρέπει νὰ πληρωθῶσι τὰ χρέη εἰς μεταλλικὰ νομίσματα, πρέπει νὰ ἀφεθῇ εἰς τὰ δικαστήρια ν’ ἀποφανθῶσι πῶς πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ἐξόφλησις αὐτῶν. Δὲν δύναται ἡ Βουλὴ σήμερον νὰ ἑρμηνεύσῃ ἰδιωτικὰ συμβόλαια, ψηφίζουσα συμβάσεις μετὰ Τραπεζῶν. Ἐκτὸς τούτου, ἂν νομοθετήσωμεν, ὅτι αἱ συμφωνίαι περὶ ἐξοφλήσεως χρεῶν εἰς ὡρισμένον μεταλλικὸν νόμισμα ὑπερισχύουν τοῦ νόμου περὶ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, καθιστῶμεν ἐφεξῆς ἀδύνατον τὴν ἀναγκαστικὴν αὐτῶν κυκλοφορίαν. Ἕκαστος ἐφεξῆς φοβούμενος αὐτὴν θὰ συμφωνῇ τὴν πληρωμὴν εἰς μεταλλικὸν νόμισμα καὶ ὁ νόμος θὰ ματαιοῦται πρὸς μεγίστην ζημίαν τῶν ὀφειλετῶν, μὴ εὑρισκόντων μέταλλον.

§79ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὁ ἐν τῇ συμβάσει ὅρος αὐτὸ τοῦτο σκοπεῖ, ἤτοι νὰ προλάβῃ πᾶσαν ἀμφισβήτησιν, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐγερθῇ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ὡς πρὸς τὰς συμβάσεις, αἱ ὁποῖαι συνωμολογήθησαν πρὸ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Διὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον θεωρεῖται ὡς νόμισμα τοῦ Κράτους, ἔχον τὴν αὐτὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν εἶχε προηγουμένως ὁ ἄργυρος καὶ ὁ χρυσός. Εἰς τὰ Κράτη, εἰς τὰ ὁποῖα εἰσήχθη κατὰ πρῶτον ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἐγεννήθη τὸ ζήτημα ἕνεκα συμβάσεων προϋπαρχουσῶν, ἐν ταῖς ὁποίαις συνωμολογεῖτο ἡ ἐπιστροφὴ τοῦ χρέους εἰς ὡρισμένον νόμισμα. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ὑπῆρχεν εἰς τὸν νόμον τὸν καθιεροῦντα τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν ὅρος, ὁ ὁποῖος σήμερον συμπεριελήφθη εἰς τὸ Βασιλικὸν Διάταγμα καὶ ὁ ὁποῖος ὑπῆρχε καὶ προηγουμένως, τὰ δικαστήρια καὶ οἱ συγγραφεῖς διεφώνησαν ὡς πρὸς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ὡς ἐκ τοῦ ὅρου, ὁ ὁποῖος προσετέθη, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ πλέον ἀμφισβήτησις ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Αὐτὸς δὲ ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ προλαλήσας, εἶναι σπουδαιότατος καὶ ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου προβλέπονται τὰ ἀποτελέσματα διὰ τοῦ ἐν τῇ συμβάσει ὅρου, διότι ἄλλως εἰς τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς τοιαύτας περιστάσεις ὡς τὰς ἡμετέρας καὶ ἑπομένως προβλέπεται ὅτι θὰ ὑποχρεωθῶσι νὰ καταφύγωσιν εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, οἱ πολῖται ἔχοντες τοῦτο ὑπ’ ὄψιν, συμβαλλόμενοι εἰς ὅλας τὰς συναλλαγάς των θὰ περιλαμβάνωσι τὸν ὅρον, ὅπως ἡ ἐπιστροφὴ τῶν χρημάτων γίνεται εἰς μεταλλικὸν καὶ τὸ τοιοῦτον ἐννοεῖται ὁποῖα θὰ ἐπιφέρῃ ἄτοπα. Ζήτημα μόνον δύναται νὰ ἐγερθῇ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς συμβάσεις, αἵτινες συνομολογοῦνται μετὰ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἐὰν αἱ τοιαῦται συμβάσεις ὦσιν ἰσχυραὶ ἢ ὄχι. Ὅθεν συμπεραίνω, ὅτι ὁ ὅρος ὁ ἐν τῷ Β. Διατάγματι, ὅπερ ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς κύρωσιν, εἶναι ἀναγκαῖος διὰ νὰ προληφθῶσιν αἱ δίκαι, αἵτινες δύνανται νὰ ἀναφυῶσιν ὡς ἐκ τῶν προϋπαρχουσῶν συμβάσεων, καὶ αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἔχει.

§80ΤΟΜΑΝ. Ἐγὼ ἐπεθύμουν νὰ ἀκούσω τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως.

§81ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως, φρονῶ, δὲν ἀρκεῖ διὰ νὰ κανονίσῃ τὰς γνώμας τῶν δικαστηρίων, πρὸς τοῦτο ἀπαιτεῖται ἀπόφασις τῆς Βουλῆς.

§82Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, πρὶν ἢ γείνῃ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία τοῦ 1877, οὐδεμία ὑπῆρχεν ἐν Ἑλλάδι διαφορὰ ἀξίας μεταξὺ τοῦ γραμματίου τῶν Τραπεζῶν καὶ τοῦ νομίσματος, εἰμὴ μόνον εἰς τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα ἥμισυ ἢ 1% λόγῳ προμηθείας ἢ μεταφορᾶς. Μὲ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν τοῦ 1877 παρουσιάσθη ἡ διαφορὰ μεταξὺ νομίσματος καὶ γραμματίων. Πρώτη ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔδωκε τὴν διάκρισιν ταύτην καὶ μᾶς ἐδίδαξε νὰ εἴμεθα προσεκτικοί. Ἐκ τῆς διακρίσεως αὐτῆς ἡ Τράπεζα ἤνοιξεν ἕνα μεγάλον λογαριασμὸν μὲ τὴν κοινωνίαν διὰ τοῦ λαχειοφόρου δανείου τῶν 60,000,000, τοῦ ὁποίου τὰ χρήματα ἀπῄτησε καὶ ἔλαβεν εἰς χρυσόν, ὅταν εἶχε μάλιστα ὑποτιμηθῆ τὸ χαρτὶ εἰς 25%. Μετὰ τὸν ἐφετινὸν Δεκέμβριον ἀρχίζει καὶ ἡ πληρωμὴ τῶν τοκομεριδίων καὶ ἡ ἐξαργύρωσις 4,170 ὁμολογιῶν κατ’ ἔτος, διὰ τὰ ὁποῖα θὰ πληρώνῃ ἡ Τράπεζα 1,800,000–1,900,000 δραχμὰς, τὰς ὁποίας ὑποχρεοῦται κατὰ τὴν συμφωνίαν της νὰ πληρώσῃ ὅπως τὰ ἔλαβεν εἰς χρυσόν. Ὅλα αὐτὰ δυνάμει τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νόμου θὰ τὰ πληρώνῃ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς καταναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἰς χαρτὶ καὶ οὕτως νὰ ὠφελῆται ἡ Τράπεζα, ἀδικοῦσα τοὺς μετόχους 100–180,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος. Ἕπεται λοιπὸν, ὅτι ἡ διάταξις, περὶ ἧς ἡ ρις, ἡ τεθεῖσα τὸ 1877 εἰς τὸν νόμον τῆς καταναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὡς μὴ παραβλάπτουσα κεκτημένα δικαιώματα, δὲν ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ καὶ εἰς τὸν ὑπὸ συζήτησιν χωρὶς νὰ βλάψῃ σπουδαῖα συμφέροντα μεταξὺ ἰδιωτῶν καὶ μεταξὺ τούτων καὶ τῶν Τραπεζῶν ἢ καὶ τοῦ Δημοσίου· διότι αἱ διὰ γραμματίων συναλλαγαί, αἱ μετὰ τὸ 1877 γενόμεναι, δὲν εἶναι εἰς ἴσην παράλληλον μὲ τὰς συναλλαγὰς, αἵτινες ἐγένοντο πρὸ τοῦ 1877. Διὰ ταῦτα φρονῶ, ὅτι ἢ πρέπει νὰ ἀπαλείψωμεν τὴν φιλονεικουμένην διάταξιν ἀπὸ τὸν ψηφιζόμενον σήμερον νόμον, ἢ διὰ διατάξεώς τινος ἐξασφαλίσωμεν τὰ κεκτημένα δικαιώματα διὰ νὰ προλάβωμεν σπουδαίας ζημίας, εἰς ἃς θὰ ὑποπέσωσι πολλοὶ συναλλαγέντες μέχρι τοῦδε.

§83Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἠξεύρω, κύριοι, ἐὰν γείνῃ ἰσοζύγιον τῶν κερδῶν καὶ ζημιῶν λόγῳ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τί δύναται νὰ προκύψῃ, ἀλλ’ ἐπ’ αὐτοῦ ἰδιαιτέρως, ὅπερ ἀνέφερεν ὁ κ. Δημητρακάκης, παρατηρῶ ὅτι, ἐὰν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θελήσῃ νὰ ὠφεληθῇ ἐκ τῆς ἐλευθερίας τοῦ νὰ μὴ πληρώσῃ τοὺς τόκους τῶν λαχειοφόρων ὁμολογιῶν της εἰς χρυσόν, περὶ οὗ ὅμως ἀμφιβάλλω, πρέπει νὰ λάβωμεν ἀφ’ ἑτέρου ὑπ’ ὄψει, ὅτι εἰς χάρτινον, δηλαδὴ ὑποτετιμημένον νόμισμα, θέλει γείνει καὶ ἡ ἐξόφλησις τῶν πρὸς αὐτὴν χρεῶν, ἐνῷ τὰ πλεῖστα ἐξ αὐτῶν ἐδόθησαν εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Λοιπὸν δὲν θεωρῶ δίκαιον ἕνεκα τούτου, ὑποθέτοντες δηλαδὴ ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θὰ ὠφεληθῇ, νὰ εἰσαγάγωμεν ὅρον τοιοῦτον ἐν τῇ συμβάσει, ἀπαγορεύοντα δηλαδὴ ῥητῶς τὴν πληρωμὴν διὰ τραπεζικῶν γραμματίων τῶν εἰς χρυσὸν συμπεφωνημένων χρεῶν.

§84Σ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παραλείπεται ἡ ἄλλη ἔποψις τοῦ ζητήματος, τὴν ὁποίαν ὀρθῶς ἀνέπτυξεν ὁ ἐκ Λακεδαίμονος βουλευτὴς κ. Δημητρακάκης, τῶν πληρωμῶν δηλαδὴ τοῦ Δημοσίου εἰς τοὺς κατόχους τῶν ὁμολογιῶν τῶν ἐθνικῶν δανείων. Θὰ πληρώνῃ τὸ Δημόσιον τοὺς τόκους εἰς χαρτίνους ἰσαρίθμους δραχμὰς ἀντὶ μεταλλικοῦ ἢ εἰς χαρτονόμισμα ἀντίστοιχον πρὸς τὴν ἑκάστοτε ἀξίαν τοῦ χρυσοῦ;

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζετε, ὅτι τὸ Διάταγμα, τὸ ὁποῖον κυροῦμεν, ἔχει αὐτὸν τὸν σκοπόν;

§86ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Νομίζω, ὅτι ὑπάρχει μεγάλη ἀσάφεια καὶ ἀμφιβολία καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν τί ἐσκόπει νὰ εἴπῃ ἐνταῦθα, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν πρὸς τὰς Τραπέζας, ἵνα μὴ ἐπέλθῃ ζημία, καὶ κρίνω ὀρθὸν πρὸς τοῦτο νὰ μὴ ψηφίσωμεν τὴν σύμβασιν σήμερον.

§87ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ θεωρία, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ κ. Βαλσαμάκης καὶ ὁ κ. Δεληγεώργης, δὲν σημαίνει ἄλλο παρὰ τὴν ὑποκατάστασιν τῆς ἀποφάσεως ἡμῶν εἰς τὴν θέλησιν τῶν ἰδιωτῶν· ὑποχρεοῦμεν δηλαδὴ τὸν δανειστὴν νὰ λάβῃ παρὰ τοῦ ὀφειλέτου του ἄλλο τι ἐκείνου, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν σύμβασίν των ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν θεωρίαν ταύτην, δὲν δυνάμεθα βεβαίως νὰ ἀποφύγωμεν τοῦ νὰ τὴν ἐφαρμόσωμεν οὐ μόνον εἰς τὰ δάνεια τῆς Τραπέζης, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ δάνεια τοῦ Κράτους. Τὸ Κράτος ἐν τῇ ἰδιότητι αὑτοῦ ὡς ἄτομον φυσικὰ συνηλλάχθη μὲ ἄλλα ἄτομα, ἀδιάφορον ἐὰν ταῦτα εἰσὶν ἐντόπιοι ἢ ξένοι· τὸ αὐτὸ ἔπραξε καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα. Ἑπομένως ἐὰν θελήσωμεν νὰ ὑποκαταστήσωμεν τὴν θέλησίν μας εἰς τὴν θέλησιν τῶν ἰδιωτῶν, βεβαίως θὰ τὴν ὑποκαταστήσωμεν καὶ εἰς τὴν θέλησιν τῶν Τραπεζῶν καὶ εἰς τὴν θέλησιν τοῦ Κράτους· ἑπομένως ὅλα τὰ προηγούμενα δάνεια θὰ ἦναι πληρωτέα εἰς τὸ ἑξῆς εἰς γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τὸ ζήτημα τοῦτο πρέπει νὰ ἐξηγηθῇ καθαρῶς, διὰ νὰ λείψῃ πᾶσα ἀφορμὴ φιλονεικίας.

§88Α. ΣΥΓΓΡΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας νομίζω, ὅτι ἐλησμόνησεν, ὅτι τὰ ἐθνικὰ δάνεια εἶναι συνωμολογημένα δυνάμει εἰδικῶν νόμων, ἐνῷ αὐτὴ ἡ σύμβασις ἀναφέρει τὰς προηγουμένας συμφωνίας μεταξὺ ἰδιωτῶν, Τραπεζῶν, καὶ Σωματείων, δὲν ἐννοεῖ δὲ τὴν ἀκύρωσιν παντὸς νόμου προϋπάρχοντος.

§89Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ψηφίζομεν νόμον, κατὰ τὸν ὁποῖον δίδομεν τὸ δικαίωμα εἰς ἕκαστον νὰ πληρώνῃ τοῦ λοιποῦ πᾶσαν ὀφειλήν του διὰ τραπεζικῶν γραμματίων καὶ καταργοῦμεν πᾶσαν προηγουμένην συμφωνίαν. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον νὰ δώσωμεν ἀπὸ τοῦδε τὰς δεούσας ἐξηγήσεις περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ νόμου, ἵνα μὴ οἱ πολῖται ἢ τὰ δικαστήρια περιπλεχθῶσιν εἰς διενέξεις. Ἡ φράσις ὅτι καταργεῖται πᾶσα προηγουμένη συμφωνία, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἄλλην ἔννοιαν παρ’ αὐτήν, ὅτι καὶ ἂν συνεφωνήθη νὰ γείνῃ ἐξόφλησις ὀφειλῆς τινος ὄχι διὰ γραμματίου, ἀλλὰ διὰ μεταλλικοῦ νομίσματος, αὐτὴ ἡ συμφωνία δὲν λαμβάνεται πλέον ὑπ’ ὄψιν. Ὑπολείπεται λοιπὸν τώρα νὰ ἐξετάσωμεν μήπως ἡ παραδοχὴ τοιαύτης ῥήτρας δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου πρὸς πληρωμὴν τῶν Ἐθνικῶν δανείων, ἢ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρὸς πληρωμὴν τοῦ λαχειοφόρου δανείου, διότι ἅπαντα τὰ δάνεια ταῦτα πληρώνονται εἰς χρυσόν· ἤγουν ἐρωτᾶται ἂν ἡ ῥήτρα, «μὴ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν πάσης ἐναντίας συμφωνίας», καταργεῖ καὶ ἐκείνας τὰς προηγουμένας ἐναντίας συμφωνίας, αἵτινες ἐκυρώθησαν διὰ νόμων; Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι δὲν καταργεῖ τὰς συμφωνίας ταύτας, διότι οἱ νόμοι ἐκεῖνοι εἶναι εἰδικοί, καὶ διὰ γενικῶν νόμων δὲν καταργοῦνται διατάξεις εἰδικῶν νόμων.

§90ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός.). Νομίζω, ὅτι δὲν προετάθη σπουδαίως ἡ ἀμφιβολία, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὸ Δημόσιον νὰ μὴ πληρώνῃ εἰς χρυσὸν τοὺς τόκους καὶ τὰ χρεωλύσια τῶν δανείων.

§91ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διατί;

§92ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διότι ἐν πρώτοις αὐτὴ ἡ σύμβασις δὲν σᾶς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ ἑρμηνεύσητε αὐτὴν τοιουτοτρόπως. Τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα ἐξέδωκε τὸ Κράτος, ἐξέδωκε δυνάμει νόμων, κατὰ τοὺς ὁποίους τὸ Κράτος ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώνῃ τοὺς τόκους καὶ τὰ χρεωλύσια αὐτῶν εἰς χρυσὸν· ἀποτελεῖ λοιπὸν συμφωνίαν τοῦ Κράτους μετὰ τῶν δανειστῶν. Ἡ διάταξις τῆς συμβάσεως δὲν ὁμιλεῖ περὶ συμφωνιῶν τοῦ Κράτους, ἀλλὰ περὶ συμφωνιῶν μεταξὺ ἰδιωτῶν, Τραπεζῶν, Ἑταιριῶν καὶ Σωματείων πάσης φύσεως.

§93ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Τράπεζα ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ πληρώνῃ τὰ λαχειοφόρα δάνεια εἰς χρυσόν.

§94ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁμιλῶ περὶ τῶν ἐθνικῶν δανείων. Κατὰ τὰ 1877, ὅταν σύμβασις παραπλησία συνωμολογήθη, περιέχουσα αὐτὴν ταύτην τὴν ῥῆσιν αὐτολεξεὶ ἀναγεγραμμένην, ὑπῆρχε τὸ δάνειο τοῦ 1867 τῶν 25,000,000. Διενοήθη τις νὰ εἴπῃ, ὅτι δυνάμει αὐτῆς τῆς συμβάσεως τὸ Δημόσιον δὲν πρέπει νὰ πληρώσῃ εἰς χρυσὸν τοὺς τόκους καὶ τὰ χρεωλύσια τοῦ δανείου ἐκείνου; Δὲν εἶναι σπουδαία ἀντίῤῥησις αὕτη.

§95ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν παραδέχομαι τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Μαντινείας, ὅτι μετὰ τὰς ἐξηγήσεις ταύτας δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη περαιτέρω συζητήσεως καὶ διασαφήσεως· τοὐναντίον, φρονῶ, ὅτι πάντα τὰ ῥηθέντα ἀπέδειξαν, ὅτι οὐδὲν ὑπάρχει ἀσαφέστερον τῆς διατάξεως, περὶ ἧς συζητοῦμεν. Ἡ διάταξις αὕτη, ὡς ὀρθότατα παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Λακεδαίμονος, ἀσαφὴς ἦτο καὶ ὅτε τὸ πρῶτον περιελήφθη ἐν συμβάσει τοῦ Κράτους πρὸς τὰς Τραπέζας, ἀλλὰ τότε μικρὰς εἶχε τὰς συνεπείας ἡ τοιαύτη ἀσάφεια, διότι δὲν ὑπῆρχε διαφορὰ τῆς τιμῆς τοῦ χαρτίνου νομίσματος πρὸς τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, σήμερον ὅμως ἔχομεν ταύτην τὴν διαφορὰν καὶ θέλομεν ἀμέσως ὑποστῆ τὰς συνεπείας τῆς ἀσαφείας, ἢ τῆς κακῆς ἐννοίας τῆς διατάξεως, ἂν τοιαύτη περιέχεται. Ἡ ἀσάφεια τῆς διατάξεως εἶναι μεγίστη εὐθὺς ἐξ ὑπαρχῆς, διότι παραδέχομαι τὴν γνώμην ἐκείνων οἵτινες φρονοῦσιν, ὅτι ἡ κατάργησις πάσης προηγουμένης συμφωνίας ἔχει τὴν ἔννοιαν, ὅτι ἐὰν ὑπάρχῃ προηγουμένη τις συμφωνία περὶ πληρωμῆς εἰς μεταλλικὰς δραχμὰς, ἡ πληρωμὴ αὕτη θὰ γίνῃ εἰς χαρτίνους δραχμὰς ὀνοματικῶς ἴσας πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν μεταλλικῶν δραχμῶν, ἐπειδὴ δὲ αἱ μεταλλικαὶ δραχμαὶ θὰ ἔχωσιν ἀνωτέραν ἀξίαν, θὰ ζημιωθῇ ὁ λαμβάνων τὴν διαφορὰν τῆς ἀξίας τῶν μεταλλικῶν πρὸς τὰς χαρτίνους δραχμάς. Περὶ τούτου δὲν νομίζω, ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία· ἀλλ’ ἄρχεται ἡ ἀμφιβολία ἂν ἡ συμφωνία δὲν καθορίζεται εἰς δραχμὰς, ἡ ἀμφιβολία δὲ γίνεται μεγαλειτέρα, ἐὰν ἔχωμεν καθορισμὸν εἰς λίρας ἢ φλωρία ἢ ἕτερα ξενικὰ νομίσματα, διότι ὡς πρὸς ἐκεῖνα τὸ πιθανώτερον εἶναι, ὅτι ἡ ἑρμηνεία, ἡ θεωροῦσα ταῦτα ὡς ἐμπόρευμα καὶ οὐχὶ ὡς νόμισμα, εἶναι ἡ κρατήσουσα· ἐὰν π. χ. ἀντὶ λιρῶν ἢ φλωρίων καθωρίζετο ἡ πληρωμὴ εἰς χρυσὸν κατὰ βάρος, πῶς ἠθέλατε ἐφαρμόσει τὴν διάταξιν ταύτην; Προκειμένου περὶ χρυσοῦ κατὰ βάρος, πιστεύω ὅτι ἠθέλατε θεωρήσει, ὅτι δὲν ἐφαρμόζεται ἡ διάταξις, διότι ὁ χρυσὸς κατὰ βάρος δὲν εἶναι νόμισμα· ἀλλὰ προκειμένου περὶ νομίσματος ξενικοῦ, πῶς δυνάμεθα νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν διάταξιν ταύτην; Πῶς θέλομεν ὁρίσει τὴν ἀναλογίαν τοῦ νομίσματος τοῦ ξενικοῦ πρὸς τὸ ἐγχώριον; Ταύτην ἠθέλομεν ἀνεύρει ἐν τῇ ἀγοραίᾳ τιμῇ· ἀλλ’ ἀνατρέχοντες εἰς ταύτην, θὰ παρεβιάζομεν τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, λέγοντες, ὅτι δὲν δύνασαι νὰ προσφύγῃς εἰς τὴν ἀγορὰν εἰς καθορισμὸν τοῦ πληρωτέου ποσοῦ, ἀλλὰ πρέπει ν’ ἀνεύρῃς τὸ ποσὸν ἐν τῇ ὀνοματικῇ τοῦ χαρτίνου νομίσματος ἀξίᾳ. Προκειμένου περὶ τοιούτων νομισμάτων, ἡ ἀξία τοῦ νομίσματος εἶναι ἡ ἀξία τοῦ ἐν αὐτῷ χρυσοῦ· ὅταν δὲ τὴν ἀξίαν τοῦ νομίσματος ὑπολογίσωμεν κατὰ τὴν ἀξίαν τοῦ ἐν αὐτῷ χρυσοῦ, ἐκτιμῶμεν αὐτὸ οὐχὶ ὡς νόμισμα, ἀλλ’ ὡς χρυσὸν, τουτέστιν ὡς ἐμπόρευμα· ἑπομένως δὲν ἐφαρμόζεται ἡ διάταξις. Κατὰ ταῦτα, προκειμένου περὶ χρυσοῦ καὶ νομισμάτων μὴ ἀφωμοιωμένων πρὸς τὰ νομίσματα τῆς ἡμετέρας Χώρας, ἡ ὑποχρέωσις ἀφορᾷ εἰς παράδοσιν ὡς ἐμπορεύματος εἴτε χρυσοῦ εἰς πλίνθους, εἴτε χρυσοῦ ὑπὸ τύπον νομισμάτων μὴ ἀνεγνωρισμένων ἐν τῷ Κράτει καὶ ἑπομένως τὸν χρυσὸν τοῦτον ὀφείλει νὰ παραδώσῃ ὁ συνομολογήσας τὴν συμφωνίαν, ὅπως θὰ ὤφειλε νὰ παραδώσῃ πᾶν ἄλλο ἐμπόρευμα, τὸ ὁποῖον θὰ εἶχε πωλήσει· ἂν ὅμως ἡ ὑποχρέωσις ἀφορᾷ εἰς πληρωμὴν δραχμῶν εἰς χρυσὸν ἢ φράγκων, εἰς χρυσὸν, τὸ ζήτημα ἔχει ἄλλως, λέγω δὲ καὶ τὰ φράγκα, διότι καὶ ταῦτα πρέπει νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸν αὐτὸν κανόνα, εἰς ὃν καὶ αἱ δραχμαὶ ἕνεκα τῶν διατάξεων τῆς συμβάσεως περὶ Λατινικῆς ἑνώσεως. Ἡ σύμβασις αὕτη, ἡ ὁποία εἶναι νόμος τοῦ Κράτους, θεωρεῖ τὸ φράγκον τῶν τεσσάρων ἄλλων Κρατῶν ἀφομοιούμενον πρὸς τὸ νόμισμα τὸ ἐθνικὸν, ἑπομένως ὁ λέγων φράγκα, δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς λέγων δραχμάς. Κατὰ τὴν διάταξιν ἄρα τῆς παρούσης συμβάσεως ὁ ὑποχρεωθεὶς ἵνα πληρώσῃ τὸ νόμισμα τὸ παρ’ ἡμῶν ἀνεγνωρισμένον δραχμὰς ἢ φράγκα ἄλλως ἢ ὅπως ὁ νόμος ὁρίζει, τουτέστι μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀποκτᾷ τὸ δικαίωμα νὰ πληρώσῃ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἡ ὑποχρέωσις, ὅπως πληρώσῃ τις 1000 δραχμὰς εἰς χρυσὸν, μετατρέπεται διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης εἰς ὑποχρέωσιν, ὅπως πληρώσῃ 1000 δραχμὰς οὐχὶ εἰς χρυσὸν, ἀλλ’ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ζήτημα ἄρα παρίσταται, ἂν πρέπῃ νὰ ψηφίσωμεν τὴν σύμβασιν οὕτως ἑρμηνευομένην· ἀλλὰ πρὶν ἢ περὶ τούτου ἀποφασίσωμεν, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ποία θὰ εἶνε ἡ ἐφαρμογὴ τῆς διατάξεως ἐπὶ τὴν ἀπότισιν τῶν ὀφειλῶν, περὶ ὧν εἰδικώτερον ἐγένετο κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην λόγος, ἤτοι τῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τῶν τοῦ Δημοσίου. Τὰ περὶ τῶν ὀφειλῶν τούτων ῥηθέντα, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἦσαν ὀρθά. Δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ τὴν γνώμην τῶν ἀξιούντων, ὅτι αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου δὲν ὑπάγονται εἰς τὴν διάταξιν τῆς συμβάσεως ταύτης, διότι ἀποῤῥέουσιν ἐξ εἰδικῶν νόμων. Ἀποῤῥέουσι μὲν ἐξ εἰδικῶν νόμων, ἀλλὰ συνωμολογήθησαν διὰ συμβάσεως, διότι αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου πρὸς τὸν κάτοχον χρεωγράφων, τίτλων τοῦ Δημοσίου εἶναι προϊὸν συμβάσεως πρὸς αὐτόν, στηριζομένης εἰς τὸν εἰδικὸν νόμον, ἡ δὲ σύμβασις ἐκείνη, ὅπως καὶ πᾶσαι αἱ ἄλλαι, περὶ ὧν πραγματεύεται ἡ διάταξις αὕτη, ὑπάγεται εἰς ταύτην. Εἶπέ τις τῶν ἀξιοτίμων προαγορευσάντων, ὅτι δὲν δύναται ἡ σύμβασις αὕτη, ἡ κυρουμένη διὰ Νόμου, ν’ ἀνατρέψῃ τὰ δυνάμει εἰδικῶν Νόμων γενόμενα, τὰς συμβάσεις τὰς δυνάμει εἰδικῶν Νόμων συνομολογηθείσας· ἀλλὰ τοιαύτη διάκρισις δὲν γίνεται ἐν τῇ διατάξει. Ἐὰν ἡ σύμβασις αὕτη ἔδει νὰ ἐφαρμοσθῇ μόνον εἰς τὰς συμβάσεις, τὰς δυνάμει γενικοῦ Νόμου συνομολογηθείσας, ἔπρεπεν ἡ διάκρισις αὕτη νὰ ἐμνημονεύετο ἐν τῇ διατάξει, μηδεμιᾶς ἐχούσης ἐφαρμογὴν ἐν τούτῳ τῆς ἀρχῆς τῆς κατισχύσεως τῶν εἰδικῶν Νόμων ἐπὶ τῶν γενικῶν, ἀλλ’ ἐφαρμοσθησομένης τοὐναντίον τῆς ἀρχῆς τῆς ἐπικρατήσεως τοῦ νεωτέρου Νόμου. Διὰ τῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας ὑποβάλλω, δὲν προτείνω ὅπως τὸ ζήτημα λυθῇ οὕτως ἢ ἄλλως· ἠθέλησα μόνον νὰ παραστήσω κατὰ τὶ ἡ σύμβασις αὕτη εἶναι ἀσαφής, κατὰ τὶ θεωρῶ αὐτὴν ἔχουσαν τοιάνδε ἢ τοιάνδε ἔννοιαν, ἐὰν ὅμως πρέπει ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν ἔννοιαν νὰ ψηφίσωμεν, εἶναι ἕτερον ζήτημα· τοὐναντίον φρονῶ, ὅτι ἡ συζήτησις κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἀπέδειξεν, ὅτι χρήζει πολλῆς σκέψεως τὸ θέμα τοῦτο. Προκαλούμενοι ν’ ἀνατρέψωμεν προηγουμένας ὑποχρεώσεις, εἴτε ἀφορῶσιν αὗται εἰς ἑκατομμύρια, προκειμένου περὶ τῶν Τραπεζῶν καὶ τοῦ Δημοσίου, εἴτε εἰς μικρὰ ποσὰ, προκειμένου περὶ ἰδιωτῶν, ὡς πρὸς τοὺς ὁποίους τὰ μικρὰ ποσὰ ἔχουσι σημασίαν, ὅσην ἔχουσι πρὸς τὰς Τραπέζας τὰ ἑκατομμύρια, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ σκεφθῶμεν, πρὶν μεταβάλωμεν συμφωνίας, διότι οὐδὲν ἱερώτερον τῶν συμφωνιῶν. Δὲν ἐννοῶ ὅτι δὲν ὑπάρχουσι περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας καὶ αἱ συμφωνίαι αὐταὶ ἀνατρέπονται, καὶ ὅτι ἂν ἦναι ἀπαραίτητον πρὸς ἐφαρμογὴν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας νὰ ἀνατραπῶσι, δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν καὶ τοῦτο. Οἱ ξένοι συγγραφεῖς, οἱ πραγματευόμενοι τὸ θέμα, θεωροῦσι πολλοὶ ἐξ αὐτῶν, ὅτι ἀπαραίτητος ὅρος πρὸς ἐφαρμογὴν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἶναι ἡ ἀνατροπὴ προηγουμένων συμφωνιῶν, τινὲς μάλιστα τούτων θεωροῦσιν, ὅτι οὐ μόνον ὡς πρὸς τὰς προηγουμένας συμφωνίας ἐπέρχεται ἀνατροπὴ διὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν ἀντιθέτων πρὸς ταύτην συμφωνιῶν, ἀλλ’ ὅτι, ὑφισταμένης αὐτῆς, δὲν ἐπιτρέπονται συμφωνίαι ἀντίθετοι πρὸς ταύτην, δὲν ἐπιτρέπεται ἡ συνομολόγησις συμφωνίας περὶ πληρωμῆς εἰς μεταλλικόν. Τὴν γνώμην ταύτην δὲν ἔχουσι πάντες οἱ συγγραφεῖς, ἀλλὰ μόνον τινὲς, τῶν ὁποίων ἡ γνώμη ἔχει κῦρος. Ἐπειδὴ δὲ καὶ τοῦτο εἶναι ἀμφίβολον, πρέπει περὶ ὅλων τῶν εἰρημένων νὰ ἐξηγηθῇ ἡ σύμβασις. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι θὰ ἦτο ὀρθότερον νὰ ἀνεβάλομεν τὴν ψήφισιν τοῦ Νομοσχεδίου, τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασιν ταύτην, ἵνα ἡ Κυβέρνησις, συνεννοουμένη μετὰ τῶν Τραπεζῶν, πρὸς ἃς συνεβλήθη καὶ συμβουλευομένη καὶ πάντας ὅσοι ἐπὶ τοιούτων θεμάτων δύνανται νὰ ἔχωσι γνώμην αὐθεντικωτέραν, διατυπώσῃ εἰδικήν τινα διάταξιν, ἥτις καὶ αὕτη νὰ λάβῃ τὸν τύπον συμβάσεως. Ἐῤῥέθη παρά τινος τῶν προαγορευσάντων, ὅτι εἰς τὰ δικαστήρια ἀνήκει νὰ ἑρμηνεύσωσι τὴν σύμβασιν, ἡμεῖς ἀρκεῖ νὰ ψηφίσωμεν αὐτήν· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἀκριβῶς τοῦτο πρέπει ν’ ἀποφύγωμεν· ἀφοῦ εὑρισκόμεθα ἐν τῷ σταδίῳ τῆς καταρτίσεως τοῦ Νόμου, πρέπει νὰ φροντίσωμεν, ὅπως καταρτισθῇ ὅσον ἔνεστι σαφέστερος. Ὅσην καὶ ἂν καταβάλωμεν προσπάθειαν, δὲν θέλομεν ἐπιτύχει νὰ κατασταθῇ σαφέστατος· ἀλλ’ ἀφοῦ κατεδείχθησαν σήμερον ἀσάφειαι, πρέπει νὰ φροντίσωμεν ὅπως, ὅσον εἶναι δυνατόν, ἀπαλλαγῇ αὐτῶν.

§96ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐνόσῳ αἱ ἀπορίαι, αἵτινες προεβλήθησαν, δὲν ἐλάμβανον τὴν ἔκτασιν, τὴν ὁποίαν ἀπέδειξεν, ὅτι ἔχουσιν ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, ὑπέλαβον, ὅτι ἠδυνάμην ν’ ἀπαντήσω ὡς ἀπήντησα, ἤτοι ὅτι ἡ διάταξις αὕτη, ὑπάρχουσα ἐν τῇ συμβάσει τοῦ 1877, διετέλεσεν ἐν ἰσχύϊ ἑπτὰ ὅλα ἔτη, ἡρμηνεύθη ἑπομένως, οὐδὲ νομίζω, ὅτι πρέπει ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν ποία εἶμαι ἡ ἔννοιά της. Ὅταν ὅμως τὰς ἐκδηλωθείσας ἀπορίας ἔχῃ καὶ αὐτὸς ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ εἴπω τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ἡ διάταξις νομίζω, ὅτι ἔχει. Καὶ εἶναι ἡ ἔννοια αὐτῆς λίαν σαφής. Τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον δὲν εἶναι νόμισμα. Μὴ ὑπαρχούσης ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, οὐδεὶς ὑποχρεοῦται νὰ πληρωθῇ εἰς τραπεζικὸν γραμμάτιον. Καὶ ἂν εἶμαι δικαιοῦχος εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, καὶ ἔχω ἀξιώσεις ἐπ’ αὐτῆς καὶ προσέλθω εἰς τὸν Ταμίαν νὰ πληρωθῶ, αὕτη δὲ θελήσῃ νὰ μοὶ δώσῃ τραπεζικὰ γραμμάτια, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω, ὅτι δὲν δέχομαι αὐτά, ἀλλ’ ὅτι θέλω νὰ μὲ πληρώσῃ εἰς χρυσὸν ἢ εἰς τὸ νόμιμον νόμισμα. Μὴ ὑπαρχούσης λοιπὸν ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον δὲν ἔχει νόμιμον κυκλοφορίαν (Cours legal), εἶναι μόνον ἀνεκτόν· ἀλλ’ ὅταν ὑπάρχῃ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, εἰς τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια δίδεται νόμιμος κυκλοφορία, κηρύσσονται νόμισμα τοῦ Κράτους. Ὅθεν τοῦτο λέγει ἡ σύμβασις. Ἡ διάταξις τῆς συμβάσεως σκοπεῖ νὰ κηρύξῃ ὡς νόμισμα ὑποχρεωτικόν, δεκτὸν εἰς πᾶσαν συναλλαγήν, τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον. Ἀλλὰ πῶς ἠδυνάμεθα διὰ τῆς συμβάσεως νὰ συμφωνήσωμεν, ὅτι δὲν θέλουσι πληρόνεσθαι ἀκέραιαι αἱ συμπεφωνημέναι ὀφειλαί; Οὕτως ἠθέλαμεν δημεύσει τὴν περιουσίαν τῶν ἄλλων. Καὶ πῶς ἠδυνάμεθα νὰ φαντασθῶμεν τοιοῦτόν τι; Ἐὰν ὑπάρχῃ συμφωνία μεταξὺ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἢ μεταξὺ δύο ἰδιωτῶν, ὅτι ὁ εἷς ὀφείλει νὰ πληρώσῃ εἰς τὸν ἄλλον ποσὸν εἰς λίρας, τί θέλει γίνει; Δύναται ὁ ὀφειλέτης νὰ πληρώσῃ κατὰ τὴν διάταξιν τῆς συμβάσεως εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, διότι εἶναι νόμισμα τῆς Ἐπικρατείας, ἀλλὰ θέλει πληρώσει καθ’ ὃν τρόπον ἀνταλλάσσεται ἡ λίρα πρὸς τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, ἰσχύουσι δ’ ἐπὶ τούτου ὅλαι αἱ περὶ ἀνταλλαγῆς τῶν νομισμάτων διατάξεις. Λοιπὸν θέλει προβάλει εἰς τὸν δανειστὴν νὰ πληρώσῃ αὐτῷ τὰς 1000 λίρας εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια τόσης ἀξίας, ὅσην ἔχουσιν αἱ 1000 λίραι. Πῶς ἦτο δυνατὸν ἡ σύμβασις μεταξὺ Δημοσίου καὶ Τραπέζης νὰ καταστήσῃ πτωχότερον τρίτον, ἰδιώτην, καὶ νὰ ἐπηρεάσῃ τὰ συμφέροντα αὐτοῦ; Ἂν ὁ ἰδιώτης ἐδάνεισεν εἰς λίρας Γαλλικὰς πρὸ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὁ χρυσὸς καὶ τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον εἶχον τὴν αὐτὴν ἀξίαν. Ἤδη, ἐπελθούσης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὑπετιμήθη τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, ἑπομένως δὲν δύναται νὰ δώσῃ ἴσον ποσόν, διότι οὐδεὶς ἔδωκεν ἡμῖν τὸ δικαίωμα νὰ διατάξωμεν τοιοῦτόν τι. Ὥστε, κύριοι, ἡ ἔννοια τῆς διατάξεως εἶναι σαφεστάτη.

§97ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ δήλωσις αὕτη νὰ γραφῇ εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά.

§98ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πᾶν ὅ,τι ἐνταῦθα λέγομεν, γράφεται εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά.

§99Ι. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἑρμηνεύῃ τὴν διάταξιν τῆς συμβάσεως, ὡς τὴν ἡρμήνευσε· θέλει νὰ προστατεύσῃ μίαν τάξιν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι συνεβλήθησαν εἰς νόμισμα μεταλλικόν, π. χ. εἰς φράγκα χρυσᾶ χίλια, διότι κατὰ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, οὗτοι θέλουν λάβει τὴν σημερινὴν ὑπερτίμησιν τοῦ εἰκοσοφράγκου, ἐκεῖνοι δὲ, οἱ ὁποῖοι συνεβλήθησαν πρὸ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἰς φράγκα ἁπλῶς καὶ πληρώνονται σήμερον μὲ ὑποτετιμημένον νόμισμα ἀδικοῦνται, περὶ αὐτῶν ὅμως οὐδεμίαν ποιεῖται μνείαν καὶ ἀφίνει νὰ ὑποστῶσι τὴν ζημίαν. Δὲν παραδέχομαι τὴν ἰδέαν τοῦ ἐκ Μεσολογγίου βουλευτοῦ, ὅτι τὸ εἰκοσόφραγκον εἶναι νόμισμα, ἡ δὲ λίρα στερλίνα ἐμπόρευμα· διαιρεῖ οὕτω τὸ ἐσωτερικὸν νόμισμα ἀπὸ τὸ ἐξωτερικόν. Τὸ νόμισμα εἶναι πρῶτον τὸ μέτρον τῆς ἀξίας τῶν πραγμάτων· δεύτερον, ὡς μέταλλον, εἶναι ἐμπόρευμα. Αὐτά, κύριοι, σημαίνουν, ὅτι δὲν ἐννοοῦμεν τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ὁ δανείσας πρὸ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας νὰ λαμβάνῃ τὸ δάνειον μὲ ὑποτίμησιν καὶ νὰ ζημιοῦται, ὁ δὲ δανείσας ἐπὶ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας νὰ ὠφελῆται μετὰ τὴν ἄρσιν αὐτῆς, λαμβάνων τὸ δάνειόν του μὲ νόμισμα, ἔχον τὴν πραγματικήν του ἀξίαν. Διὰ ταῦτα τὰ Ἔθνη ἀποφεύγουν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, διὰ νὰ μὴ ζημιῶνται οἱ ἄνθρωποι. Διὰ τοῦτο ἡ διάταξις αὕτη τοῦ νόμου πρέπει νὰ ἐξηγηθῇ εἰς τὴν πραγματικήν τῆς ἔννοιαν, ὅτι οὐδεμία σύμβασις λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν, καὶ ὅτι αἱ πληρωμαὶ θὰ γίνωνται μὲ τὸ νόμισμα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἡ διάταξις αὕτη πρέπει νὰ μείνῃ ὡς ἔχει.

§100Σ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Λακεδαίμονος ἐξήγησε τὰς γνωστὰς συνεπείας τῆς μεταβάσεως ἀπὸ τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Ἀλλ’ ἀκριβῶς ὅσα εἶπε φέρουσιν αὐτὸν εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις ἐπισήμως ἐδήλωσεν ἄλλα καὶ δὲν ἔδειξε δυσκολίαν νὰ γραφῶσι ταῦτα εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά. Ἀναγκάζομαι ἐκ τούτου νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ζητῶ καὶ τῆς νέας δηλώσεως τὴν σημείωσιν εἰς τὰ πρακτικά, τί θέλει συμβῆ ἐν τῇ ἑξῆς περιπτώσει: Δανείζω 1000 δραχμὰς πρὸ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐπέρχεται δὲ κατόπιν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία· εἰς τί νόμισμα θέλω πληρωθῶ; εἰς χάρτινον; ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ὑποτετιμημένον, ὅτε δὲ ἐδάνεισα ἦτο ἰσότιμον πρὸς τὸ μεταλλικόν, ἦτο δραχμὴ ἀργυρᾶ. Ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐδήλωσεν ὅτι, ὁσάκις ἐν τοῖς συμβολαίοις γίνεται μνεία νομίσματος μεταλλικοῦ, μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ὑπάρχει δικαίωμα νὰ ζητηθῇ τὸ ἰσότιμον αὐτοῦ, δὲν ἐννοῶ διὰ τίνα λόγον θέλει διακρίνει τὴν περίπτωσιν, ἣν ἀνωτέρω ἔδειξα. Διὰ τοῦτο ζητῶ ῥητῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ δηλώσῃ τί ἐννοεῖ, ὅτι θέλει γίνει ἐπὶ τοιούτων συμβολαίων, ἐν οἷς γίνεται ἁπλῶς μνεία δραχμῶν, καθ’ ὃν χρόνον δὲν ὑπῆρχεν ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, πρόκειται δὲ νὰ γίνῃ πληρωμὴ ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας.

§101ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§102ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἐνόησα τὴν τελευταίαν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πρωθυπουργοῦ, μοὶ ἐφάνη, ὅτι εἶπεν, ὅτι, ἐὰν τις δανείσῃ χιλίας δραχμὰς καὶ συμφωνήσῃ μετὰ τοῦ ὀφειλέτου νὰ τῷ ἐπιστραφῶσιν εἰς χρυσοῦν ἢ ἀργυροῦν νόμισμα, ἐπέλθῃ δὲ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἕνεκα δὲ τούτου ὑποτιμηθῇ τὸ χαρτονόμισμα, ὁ ὀφειλέτης δύναται μὲν νὰ πληρώσῃ μὲ χαρτονόμισμα, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ πληρώσῃ τὴν διαφορὰν τῆς τιμῆς μεταξὺ τοῦ μεταλλικοῦ καὶ τοῦ χαρτονομίσματος κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἐξοφλήσεως. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τοὺς συμμεριζομένους τὴν γνώμην αὐτοῦ νὰ ἐξηγήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὶ χρησιμεύει ἡ διάταξις, ὅτι «ἀκυροῦται πᾶσα προηγουμένη συμφωνία;» Ποῖαι εἶναι αἱ προηγούμεναι συμφωνίαι, τὰς ὁποίας ἐννοεῖ ἡ σύμβασις ν’ ἀκυρώσῃ, ἂν δὲν ἦναι αὕτη; διότι, ἂν ἁπλῶς συμφωνήσῃ τις ν’ ἀποδώσῃ 1000 δραχμὰς, ἐννοεῖ, ὅτι θὰ τὰς ἀποδώσῃ εἰς χαρτονόμισμα, διότι δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀντίθετος προηγουμένη συμφωνία. Ἀντίθετος συμφωνία εἶναι, ὅταν συμφωνήσῃ νὰ τὰς ἀποδώσῃ εἰς χρυσὸν ἢ εἰς ἄργυρον· ἀλλὰ μετὰ τὰς ἐξηγήσεις τὰς δοθείσας, δὲν ἐννοῶ τὶ χρησιμεύει ἡ διάταξις, ὅτι «ἀκυροῦται πᾶσα προηγουμένη συμφωνία».

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὰ πρακτικὰ θὰ καταχωρισθῶσιν ὅλαι αἱ ἀνταλλαχθεῖσαι ἰδέαι καὶ εἰς τὰ δικαστήρια μένει ἡ ἑρμηνεία τῶν νόμων.

§104ΤΙΝΕΣ. Δὲν θὰ δώσητε ἐξηγήσεις, κ. Πρωθυπουργέ;

§105ΔΗΛΗΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον πρότερον.

§106ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παραδέχομαι τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Πρωθυπουργός· τοῦτο δὲ παραδεχόμενος, ἀπαντῶ μόνον εἰς τὴν ἀπορίαν τοῦ κ. Δραγούμη καὶ τὴν τοῦ κ. Σωτηροπούλου περὶ τῆς ἐννοίας τῆς διατάξεως ταύτης. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος εἶπεν, ὅτι ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν εἶναι ὑπόχρεως ὁ ὀφειλέτης νὰ πληρώσῃ καὶ τὴν διαφοράν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τότε δὲν ἐννοεῖ πρὸς τὶ ἡ διάταξις αὕτη ἡ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις, καθ’ ἣν δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψει ἄλλη συμφωνία προϋπάρχουσα, ἀφορᾷ μόνον εἰς τὴν κυκλοφορίαν τοῦ νομίσματος, ὥστε εἶναι ἁπλῶς ὑπόχρεως ὁ δανειστὴς νὰ λάβῃ ἀπὸ τὸν ὀφειλέτην του τραπεζικὰ γραμμάτια, ὡς ἔχοντα ἀπὸ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας νόμιμον κυκλοφορίαν ἐθνικοῦ νομίσματος.

§107ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν τὸν ὑποχρεοῖ νὰ τὰ λάβῃ καὶ εἰς τὴν ὀνομαστικὴν ἀξίαν;

§108ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως ὄχι· διότι ἄλλως θὰ ἦτο βανδαλικὴ ἡ διάταξις.

§109ΦΩΤΗΛΑΣ. Λοιπὸν τὸ πεντάδραχμον ἢ τὸ δεκάδραχμον θὰ τὸ δώσῃ, χωρὶς νὰ ὑπολογισθῇ ἡ ὀνομαστική του ἀξία· ἑπομένως, ἐὰν ὀφείλῃ τις 350 δραχμὰς πρὸ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὁ δανειστὴς εἶναι ὑπόχρεως νὰ δεχθῇ 350 δραχμὰς εἰς γραμμάτια;

§110ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, ἐὰν ἐν τῇ συμφωνίᾳ δὲν ἀναγράφεται ῥητῶς ὁ ὅρος, ὅτι τὸ δάνειον ἀποδίδοται εἰς χρυσὸν ἢ ἄργυρον, ὅτε, ὡς εἶπον, ὁ ὀφειλέτης ὀφείλει νὰ πληρώσῃ τὴν διαφοράν.

§111ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν προκύπτει ἐκ τοῦ νόμου.

§112ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Προκύπτει. Ἀλλὰ μετὰ τὴν δήλωσιν, ἣν ἔκαμεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ τὴν ἀναγραφὴν αὐτῆς εἰς τὰ πρακτικὰ, ἱκανοποιοῦνται καὶ οἱ ἀμφιβάλλοντες. Ἐπὶ δὲ τῆς ἀπορίας τοῦ κ. Δραγούμη καὶ ἄλλων, καθ’ ἣν ἐὰν πρόκειται περὶ δανείου συνωμολογημένου ἁπλῶς εἰς δραχμὰς ἐχούσας, ὅτε κατεβάλλοντο, ἀξίαν πλειοτέραν, ὁ δανειστής, ὑποχρεούμενος μετὰ πέντε μῆνας νὰ πληρωθῇ τὸ δάνειον εἰς χαρτονόμισμα, θέλει ζημιωθῇ. Ἐπὶ τῆς ἀπορίας ταύτης παρατηρῶ ὅ,τι καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εὐλόγως παρετήρησεν, ἤτοι ὅτι αὐτὸ εἶναι ἀναγκαίως τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· διότι, ἐὰν ὁ δανειστὴς εἶχε τὰ χρήματά του εἰς γραμμάτια ἐν τῷ κιβωτίῳ του καὶ δὲν τὰ ἐδάνειζε, τὴν ἐπιοῦσαν τῆς εἰσαγωγῆς τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἤθελεν εὑρεθῆ εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν, ἐν ᾗ καὶ ἂν τὰ ἐδάνειζε. Φρονῶ ἑπομένως, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ εὔλογος ἀπορία μετὰ τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, καὶ μετὰ τὴν εἰς τὰ πρακτικὰ ἀναγραφὴν αὐτῆς.

§113ΤΟΜΑΝ. Νομίζω, ὅτι δίκαιον πληρέστατον εἶχεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος· κατενόησε τὸ ζήτημα καὶ μετὰ πολλῆς πείρας ὡμίλησεν. Ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἶνέ τι κακὸν ἐπιβαλλόμενον ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων. Ὁ νομοθέτης καθιερώσας τὴν διάταξιν, τὴν ὁποίαν μᾶς ὑπέβαλε διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἠθέλησε δι’ αὐτῆς νὰ προφυλάξῃ τὸν ὀφειλέτην μᾶλλον ἢ τὸν δανειστήν. Ἐὰν δώσητε τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔδωκεν εἰς τὴν Βουλήν, καὶ εἴπητε ὅτι εἶνε ὑποχρεωμένος ὁ ὀφειλέτης νὰ ἀποδώσῃ τὸ ἀντάλλαγμα εἰς ξένον κατὰ τὴν ἀγοραίαν ἀξίαν, τί ποιεῖτε; ἀναγκάζετε τὸν ὀφειλέτην ἀντὶ 1,000 δραχμῶν εἰς χρυσὸν νὰ δώσῃ 1,100, διὰ νὰ ἱκανοποιήσῃ τὸν δανειστήν του· καὶ τότε πολὺ λογικῶς λέγει ὁ κ. Σωτηρόπουλος ὅτι εἶνε ἀνωφελὴς ἡ διάταξις «πᾶσα προγενεστέρα συμφωνία ἀκυροῦται». Αὕτη ἐτέθη διὰ νὰ προφυλάξῃ ἀκριβῶς τὸν ὀφειλέτην καὶ οὐχὶ τὸν δανειστήν, διότι 1,100 δραχμὰς θὰ πληρώσῃ διὰ νὰ ἀγοράσῃ 1,000 δραχμὰς εἰς χρυσόν, ἤτοι εἰκοσάφραγκα (Θόρυβος). Κύριε πρόεδρε, αὐτὴν τὴν ἔννοιαν πρέπει νὰ ἔχῃ ἡ διάταξις αὕτη· ὁ ὀφείλων 1,000 δραχμὰς νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς χρυσόν, ὀφείλει νὰ τὰς πληρώσῃ εἰς χρυσᾶ νομίσματα ἢ εἰς χάρτινα, ἀλλὰ κατὰ τὴν τρέχουσαν αὐτῶν ἀξίαν·

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπήντησα καὶ εἶπον, ὅτι ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου εἶνε νὰ καταστήσῃ ὑποχρεωτικὴν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· τὸ εἶπον καθαρά.

§115Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεις καὶ αἱ ὑπὸ τῶν Βουλευτῶν ἐκδηλούμεναι γνῶμαι χρησιμεύουσιν εἰς ἑρμηνείαν τῶν νόμων. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ γνώμη ἑκάστου Βουλευτοῦ ἔχει τὴν αὐτὴν ἀξίαν, καὶ οὐδεμία τῶν τοιούτων γνωμῶν ὁθενδήποτε καὶ ἂν ἐκφέρεται, δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἡ ἐπικρατοῦσα· ἕνεκα τούτου θὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν γνώμην μου περὶ τῆς ἐννοίας, ἣν ἀποδίδω εἰς τὴν διάταξιν, περὶ ἧς πρόκειται. Ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἔχει ἄμεσον συνέπειαν, ὅτι αἱ σχέσεις μεταξὺ ὀφειλέτου καὶ δανειστοῦ τροποποιοῦνται καθ’ ὅσον δύναται νὰ πληρώσῃ ὁ ὀφειλέτης μὲ νόμισμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει τὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν εἶχεν, ὅταν ἐδανείσθη, ἐντεῦθεν δὲ ὁ δανειστὴς ὑφίσταται ζημίαν. Ἡ ζημία αὕτη ἐπέρχεται οὐ μόνον ὅταν συνεφωνήθη ῥητῶς νὰ γίνῃ ἡ πληρωμὴ διὰ μεταλλικοῦ νομίσματος, ἀλλὰ καὶ ὅταν οὐδεμία ἐγένετο τοιαύτη συμφωνία· διότι κατὰ τὸν χρόνον τοῦ δανείου τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, ἕνεκα τῆς ἀμέσου ἐξαργυρώσεως, εἶχεν ἴσην πρὸς τὸ μεταλλικὸν νόμισμα ἀξίαν, δὲν ἔχει δὲ τοιαύτην κατὰ τὸν χρόνον τῆς πληρωμῆς. Ἤδη πρόκειται νὰ προσδιορίσωμεν τίς πρέπει ὑποστῇ τὴν ζημίαν ταύτην, ὁ δανειστὴς ἢ ὁ ὀφειλέτης. Κατ’ ἐμὴν γνώμην τὴν ζημίαν πρέπει νὰ ὑποστῇ εἰς πᾶσαν περίστασιν ὁ δανειστής, καὶ οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος νὰ ἐπιῤῥίψωμεν τὴν ζημίαν εἰς τὸν ὀφειλέτην ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ περιπτώσει, καθ’ ἣν συνεφωνήθη διὰ νὰ γείνῃ ἡ πληρωμὴ εἰς χρυσόν. Ἄν ὁ ὑποσχεθεὶς νὰ πληρώσῃ εἰς μεταλλικὸν νόμισμα ὀφείλει νὰ πληρώσῃ καὶ τὴν διαφορὰν τῆς ἀξίας αὐτοῦ πρὸς τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, πρέπει νὰ ὑποχρεωθῇ εἰς τὴν διαφορὰν ταύτην καὶ ὁ μὴ ἀναλαβὼν ῥητῶς τοιαύτην ὑποχρέωσιν. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον ῥητῶς ἐπιτρέπει εἰς τὸν τελευταῖον νὰ δώσῃ τὸ τραπεζικὸν ὡς ἰσότιμον τοῦ μετάλλου, ἑπομένως ἡ δικαιοσύνη ἀπαιτεῖ ἵνα τὸ αὐτὸ δικαίωμα χορηγηθῇ καὶ εἰς τὸν πρῶτον. Καὶ τὸ δικαίωμα τοῦτο νομίζω, ὅτι χορηγεῖ ἡ διάταξις τοῦ νόμου, καθ’ ἣν δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν αἱ ἐναντίαι συμφωνίαι, ἤγουν σκοπεῖ νὰ ἐξομοιώσῃ τὴν μίαν πρὸς τὴν ἄλλην περίπτωσιν.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴ εἶνε ἡ γνώμη σας.

§117ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ ἐνδέχεται νὰ ἔγινε συμφωνία νὰ γίνῃ ἡ πληρωμὴ εἰς νομίσματα ἄλλου Κράτους, ἐφαρμόζεται καὶ τότε ἡ διάταξις, τὴν ὁποίαν ψηφίζομεν. Ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ πληρώσῃ ὁ ὀφειλέτης εἰς τραπεζικά, ἢ ὀφείλει νὰ δώσῃ καὶ τὴν διαφορὰν τοῦ νομίσματος; Αὐτὸ εἶνε ἰδιαίτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ λυθῇ καὶ οὕτως καὶ ἄλλως. Κατ’ ἐμὲ ὀφείλομεν ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν ἀληθῆ πρόθεσιν τῶν συμβαλλομένων. Ἐὰν πρόκειται περὶ ἀγορᾶς ἐμπορεύματος, πρέπει νὰ δοθῇ τὸ συμφωνηθὲν νόμισμα· ἐὰν πρόκειται νὰ καλυφθῇ δάνειον, ἵνα μὴ ὑποβληθῇ εἰς τὰς συνεπείας τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, δύναται νὰ πληρωθῇ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια κατὰ τὴν διατίμησιν. Αὐτὴ εἶνε, κύριοι, ἡ ἔννοια, τὴν ὁποίαν πρέπει ν’ ἀποδώσωμεν εἰς τὴν περὶ ἧς πρόκειται διάταξιν. Ἀλλ’ ἀνατρέπει ἆρά γε αὕτη καὶ τὰς συμφωνίας, αἵτινες ἐπεκυρώθησαν διὰ νόμου; ὄχι βεβαίως· ἑπομένως καὶ τὸ Δημόσιον καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θὰ πληρώνωσιν εἰς χρυσὸν συμφώνως πρὸς τὰς ὁποίας διὰ νόμου ἀνέλαβον ὑποχρεώσεις.

§118Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ὑφισταμένη συζήτησις καὶ διαφωνία δύναται, νομίζω, νὰ ἐκλείψῃ, ἂν ἐξετάσωμεν τὴν ἀκριβῆ σημασίαν τῆς λέξεως νόμισμα. Ἡ λέξις νόμισμα, κύριοι, εἶνε θεωρητικὴ ἰδέα, σημαίνουσα τὸ μέτρον τῶν ἀξιῶν ἐν γένει, ἡ θεωρητικὴ δὲ αὕτη ἰδέα ἐφαρμόζεται ἐν τῇ πράξει διὰ τῶν διαφόρων ὑλικῶν αὐτῆς παραστάσεων. Παρίσταται δὲ αὕτη εἴτε διὰ χρυσοῦ εἴτε δι’ ἀργύρου εἴτε διὰ χαλκοῦ εἴτε καὶ διὰ χαρτονομίσματος. Κατὰ τὴν θεωρίαν ταύτην, ἥτις εἶναι ἀναμφισβήτητος, ὅταν ἔχωμεν ἀπέναντί μας σύμβασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ συμβαλλόμενοι εἶχον ὑπ’ ὄψιν των τὴν θεωρητικὴν ἰδέαν τοῦ νομίσματος, πρέπει νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν ἀπόλυτον ἰδέαν τοῦ νομίσματος καὶ κατὰ τὴν λύσιν τῆς συμβάσεως. Ὅταν δ’ ἡ σύμβασις αὕτη ἀναφέρῃ δραχμὰς εἴτε φράγκα—διότι δραχμὴ καὶ φράγκον κατὰ τὴν σύμβασιν τῆς Λατινικῆς ἑνώσεως εἶναι τὸ αὐτὸ—τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, ὅπερ διὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐχαρακτηρίσθη ὡς νόμιμον νόμισμα, ἀντιπροσωπεύει πληρέστατα τὴν ἰδέαν τῶν συμβαλλομένων, καὶ ἀρκεῖ πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ ἐκ τοιαύτης συμβάσεως πηγάζοντος χρέους. Ὅταν ὅμως ἐν τῇ συμβάσει οἱ συμβαλλόμενοι εἶχον ὑπ’ ὄψει των οὐχὶ τὴν ἀπόλυτον ἰδέαν τοῦ νομίσματος, ἀλλ’ ὡρισμένην ἐφαρμογὴν αὐτῆς, ὡς π. χ. λίρας Ἀγγλικάς, εἰκοσόφραγκον, ἢ ἄλλον μεταλλικοῦ νόμισμα, τότε ἡ λύσις τῆς συμβάσεως δὲν δύναται νὰ γίνῃ διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς θεωρητικῆς, τῆς ἀπολύτου ἰδέας τοῦ νομίσματος. Τοιοῦτόν τι ἤθελεν εἶσθαι παραβίασις τῆς θελήσεως τῶν συμβαλλομένων. Ἡ λύσις τῆς τοιαύτης συμβάσεως καὶ ἡ πληρωμὴ τοῦ ἐξ αὐτῆς πηγάζοντος χρέους δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἢ διὰ τῆς ἐπιστροφῆς τοῦ ὁριζομένου νομίσματος, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ τοιαύτῃ περιπτώσει φέρει μᾶλλον τὸν χαρακτῆρα ἐμπορεύματος καὶ ἀξίας ἢ ἐκεῖνον τοῦ νομίσματος. Τοιοῦτον χαρακτῆρα φέρει ὡσαύτως καὶ τὸ χρέος, τὸ ὁριζόμενον εἰς ἄργυρον ἢ εἰς χρυσόν. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν διάφοροι ἀξιότιμοι συνάδελφοι δίδουσι, ὅτι δηλαδὴ ἡ διάταξις ἀντικαθιστᾷ τὴν ἰδέαν τῆς ἀξίας καὶ τοῦ ἐμπορεύματος διὰ τῆς θεωρητικῆς ἰδέας τοῦ νομίσματος, ὑποκαθιστῶμεν τὴν θέλησιν ἡμῶν εἰς τὴν θέλησιν τῶν συμβαλλομένων· ἐὰν δὲ παραδεχθῶμεν τοιοῦτόν τι, δὲν βλέπω τί δύναται νὰ ἐμποδίσῃ μίαν Βουλὴν, ἵνα, ὑπεισερχομένη εἰς τὴν θέλησιν τῶν ἰδιωτῶν, ἀντικαταστήσῃ μὲ τὸ διὰ τραπεζιτικῶν γραμματίων παριστάμενον νόμισμα σήμερον μὲν τὸν χρυσὸν, αὔριον δὲ πᾶν εἶδος ἐμπορεύματος ἢ ἀξίας, ὡς π. χ. τὸν σῖτον ἢ πᾶν ἄλλον ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον εἷς ἰδιώτης δυνάμει συμβάσεως ὀφείλει νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς ἄλλον ἰδιώτην. Τοιαύτη θεωρία δὲν ἤθελεν εἶσθαι μακρὰν τῆς θεωρίας τῆς δημεύσεως ἀξίας τινὸς καὶ τῆς παραχωρήσεως αὐτῆς εἰς ἄλλον. Ἡ δήλωσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ μοὶ φαίνεται καθαρὰ καὶ μὴ περιέχουσα οὐδεμίαν τοιαύτην ἰδέαν δημευτικήν. Εὐκολύνει τὸν ὀφειλέτην, χωρὶς νὰ ἀδικήσῃ τὸν δανειστήν, διότι ἐπιτρέπει μὲν εἰς τὸν πρῶτον νὰ πληρώσῃ τὸ χρέος του διὰ τραπεζιτικῶν γραμματίων, ἀλλὰ διὰ τόσων γραμματίων, ὅσα ἀντιπροσωπεύουσι τὴν ἀξίαν τοῦ ὀφειλομένου μεταλλικοῦ νομίσματος.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτελειώσαμεν. Θὰ ἀναγνωσθῶσι καὶ αἱ δύο ἄλλαι συμβάσεις μετὰ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης καὶ τῆς Ἠπειροθεσσαλίας.

§120Ν. ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Μίαν παρατήρησιν μόνον θὰ κάμω. Ἡ συζήτησις αὕτη προὐκλήθη, ὅπως προληφθῶσιν αἱ δίκαι, αἱ μέλλουσαι ν’ ἀναφυῶσιν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ὡς ἐκ τῆς ἀοριστίας τοῦ ἐν τῷ Β. Διατάγματι ὅρου. Ἀλλὰ διὰ τῶν ὅσων ἐῤῥέθησαν καὶ μὲ τὰς ἐξηγήσεις ἔτι τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ προελήφθησαν αἱ διενέξεις; Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἔτι μᾶλλον ἡ γενομένη συζήτησις θὰ παράσχῃ ἀφορμὰς, ὅπως γεννηθῶσιν ἄπειροι δίκαι· διότι, ἐὰν κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ διὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας οὐδεμία βλάβη εἰς οὐδένα τῶν πολιτῶν πρόκηται νὰ ἐπέλθῃ, ἐὰν τοιαύτη ἀρχὴ καθιεροῦται διὰ τοῦ περὶ οὗ πρόκειται ὅρου, ἀνοίγεται αὐτόχρημα εὐρὺ στάδιον δικῶν καὶ διενέξεων· διότι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία δὲν ἐπιφέρει ἅπαξ τὴν ἔκπτωσιν τοῦ χαρτονομίσματος καὶ εἰς τὸν βαθμὸν, ὁποῖον νῦν ὑποθέτομεν, ἀλλ’ εἶναι διηνεκὴς ἡ διαφορὰ καὶ δύναται νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ σημείου, εἰς ὃ καὶ ἄλλα Κράτη κατὰ πολὺ ἀνώτερα ἡμῶν ἔφθασε, νὰ ἐπαυξήσῃ δὲ τὰ κακὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἐὰν π. χ. ἐδόθησαν τραπεζογραμμάτια, τὰ ὁποῖα σήμερον ἔχουσιν ὑποτίμησιν κατὰ δέκα τοῖς ἑκατὸν, καὶ ὅταν πρόκηται νὰ πληρωθῶσι, δὲν ἐξέπεσαν κατὰ τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα, ὁ δανείσας θὰ χάσῃ δέκα τοῖς ἑκατὸν, καὶ τοῦτο δὲν εἶναι τόσον φοβερὸν· ἀλλ’ ἐὰν ἡ ὑποτίμησις ἐν τῷ ἀναμεταξὺ φθάσῃ εἰς τριάκοντα ἢ πεντήκοντα τοῖς ἑκατὸν, βεβαίως οἱ συμβαλλόμενοι θὰ καταφύγωσιν εἰς τὰ δικαστήρια, στηριζόμενοι εἰς τὴν γνώμην τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ὅτι διὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας οὐδεὶς τῶν πολιτῶν ζημιοῦται, ἀποδιδομένης τῆς διαφορᾶς. Ἕνεκα τούτου παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου καὶ νὰ προκληθῇ ἡ ἑρμηνεία τῆς Βουλῆς διὰ νὰ προλάβωμεν τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπέλθουν.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἐψηφίσθη.

§122ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐὰν ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον, δὲν ἐμποδίζεται ποσῶς ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ νέον νόμον ἑρμηνεύοντα αὐτὸν, προκειμένου περὶ κυρώσεως ὑπὸ τῆς Βουλῆς Βασιλικοῦ Διατάγματος, ὅπερ μετὰ τὴν κύρωσιν ἀπεκατέστη νόμος τοῦ Κράτους.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ μάλιστα.

§124ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Φρονεῖτε, ὅτι τὸ ἀντικείμενον δὲν ἔχει σπουδαιότητα καὶ βιάζεσθε νὰ τελειώσητε;

§125ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεγαρίδος, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ἐζήτησε νὰ διασαφηνισθῇ ἡ τελευταία ἔκφρασις τῆς διατάξεως τῆς συμβάσεως, εἶχε ψηφισθῆ τὸ νομοσχέδιον, τὸ κυροῦν τὴν σύμβασιν· ἀλλ’ ἡ ἀπορία, ἥτις ἐπροτάθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεγαρίδος, ἐπροτάθη καὶ ὑπὸ πολλοῦ ἄλλου ἀριθμοῦ βουλευτῶν· ἑπομένως, ἂν καὶ ἐψηφίσθη ἡ σύμβασις, δὲν ἀντετάχθημεν νὰ ἐκφέρωσιν οἱ κύριοι βουλευταὶ τὰς ἰδέας των. Ἐκεῖνο μόνον τὸ ὁποῖον ἀπορῶ εἶναι, πῶς ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Κραναίας, νομικὸς τὸ ἐπάγγελμα καὶ ὑπὲρ πάντα ἄλλον ἐγκρατὴς τῶν νόμων, ἐζήτησεν αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν νόμου, καθ’ ὃν χρόνον πρόκειται νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις. Αὐθεντικὴ ἑρμηνεία τοῦ νόμου δίδεται, ὅταν πρόκηται νὰ γείνῃ ἑρμηνεία νόμου, ἰσχύοντος καὶ λειτουργοῦντος ἐν τῇ κοινωνίᾳ, κατὰ τὸν κανονισμὸν δὲ τῶν σχέσεων διὰ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ προκύπτει ἀπορία καὶ ἀναγνωρίζεται ἡ ἀνάγκη καὶ ζητεῖται ἑρμηνεία, ἥτις δίδεται ὑπὸ τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας. Ἀλλὰ σήμερον πρόκειται νὰ ψηφισθῇ σύμβασις. Ἡ Βουλὴ πρὸ πάντων τοῦτο ἔχει νὰ ἐξετάσῃ, ἐπιθυμεῖ ἢ δὲν ἐπιθυμεῖ αὐτὴν τὴν σύμβασιν; ἐπιθυμεῖ ἢ δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ τὴν ψηφίσῃ; Μοὶ ἐπροβλήθησαν ἀπορίαι, εἰς τὰς ὁποίας ἀπήντησα, ὅτι, ὅταν συνῃλλαξάμεθα μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ ἐτίθουν τὴν ἐμὴν ὑπογραφήν, εἶχον γνῶσιν πλήρη τῆς συμβάσεως καὶ τῆς ἐννοίας τῶν διατάξεων αὐτῆς. Εἰς τὴν ἀρχήν, ὅταν ἐπροτάθη ἡ ἀπορία, ἐνόμισα, ὅτι δὲν ἦτο σπουδαία, καὶ διὰ τοῦτο ἔδωκα ἐλαφρὰν ἀπάντησιν, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη ἐνυπῆρχεν ἐν προϋπαρξάσαις συμβάσεσι, λειτουργησάσαις ἑπτὰ ὅλα ἔτη, διότι αὐτὸ τοῦτο περιεῖχεν ἡ διάταξις, ἥτις ἐλειτούργησεν ἑπτὰ ἔτη. Ὅταν ὅμως εἶδον, ὅτι ἡ ἀπορία αὕτη ἐγένετο ἀσπαστὴ καὶ ὑπὸ ἄλλων, ἔσπευσα νὰ σᾶς εἴπω ἐλευθέρως τί ἐφρόνουν, ὅταν ὑπέγραφον τὴν σύμβασιν αὐτήν, καὶ ποίαν ἔννοιαν ἀπέδωκα εἰς τὴν διάταξιν, περὶ τῆς ὁποίας μὲ ἐρωτᾶτε. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀποδώσω ἄλλην ἔννοιαν· καὶ ἂν ἐπρόκειτο νὰ δοθῇ ἄλλη ἔννοια, ἤθελον πολὺ διστάσει νὰ θέσω τὴν ὑπογραφήν μου. Ἀλλ’ ἐγείρεται ἀπορία, λοιπὸν διατί ἐτέθη τὸ «μὴ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψει ἄλλης συμφωνίας προϋπαρχούσης»; Ὅταν ἀναγνώσῃ τις τὸ κείμενον τῆς διατάξεως, βλέπει διατὶ ἐτέθη· βλέπει, ὅτι δὲν ἐτέθη, ἵνα γίνωνται αἱ πληρωμαὶ ὡς ἐγίνοντο καὶ πρὸ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀλλ’ ἐτέθη ἵνα ἀνακηρύξῃ, ὅτι ὀφείλουσι νὰ γίνωνται αἱ πληρωμαὶ διὰ τοῦ νομίσματος ἐκείνου, ὅπερ καθίσταται ὑποχρεωτικόν. Διὰ τῆς διατάξεως τῆς συμβάσεως δίδοται ἡ εὐκολία νὰ πληρώνωσιν οἱ ὀφειλέται διὰ τραπεζικῶν γραμματίων. Αὐτὴν ἔχει κατ’ ἐμὲ τὴν ἔννοιαν ἡ σύμβασις. Τώρα, ἐὰν ὑμεῖς νομίζετε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ τεθῇ τοιαύτη διάταξις ἐν τῇ συμβάσει, ἐγὼ μὲν δὲν ἔχω τὴν γνώμην ταύτην, ἀλλ’ οἱ ἔχοντες αὐτὴν τὴν γνώμην ἂς προβάλωσιν ἰδίαν πρότασιν, καὶ τότε δὲν ἀντιλέγω, ἵνα ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τὴν αὔριον. Ἀλλ’ ἂν δὲν προταθῇ τοιαύτη πρότασις, πῶς νὰ ἀναβάλωμεν, διὰ ποῖον λόγον;

§126Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Προηγουμένως, κύριε Πρωθυπουργέ, ἑρμηνεύοντες τὸ σχετικὸν ἄρθρον τῆς συμβάσεως εἴπατε, ὅτι τὸ νόμισμα, τὸ μὴ ἔχον πρότερον νόμιμον κυκλοφορίαν, τουτέστι τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, πρόκειται νὰ λάβῃ νόμιμον κυκλοφορίαν, ἀλλ’ ὅτι οἱ συναλλαξάμενοι δὲν πρόκειται ἐντεῦθεν νὰ ζημιωθῶσι, καθόσον ὁ συνομολογήσας τὴν πληρωμὴν εἰς μεταλλικὸν θὰ ὑποχρεωθῇ νὰ πληρώσῃ τὸ αὐτὸ ποσόν, διότι ὁ δανειστής του θὰ λάβῃ οὐ μόνον ἰσάριθμον ποσὸν εἰς χαρτονόμισμα, ἀλλὰ προσέτι καὶ τὴν διαφορὰν μεταξὺ χαρτονομίσματος καὶ μεταλλικοῦ κατὰ τὰς ἀγοραίας τιμάς. Νῦν λέγετε, ὅτι ὁ δανειστής, ὁ ἔχων νὰ λάβῃ ποσόν τι νομισμάτων ξένων Ἐπικρατειῶν, ἐκ τῶν μὴ ἐχόντων νόμιμον κυκλοφορίαν ἐν Ἑλλάδι, δικαιοῦται νὰ ἀπαιτήσῃ τὴν πληρωμὴν τοῦ ἰσαξίου εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια σὺν τῇ προσθήκῃ τῆς ὑπερτιμήσεως κατὰ τὰς τιμὰς τῆς ἀγορᾶς. Ἡ ἐξήγησις, τὴν ὁποίαν νῦν ἀπὸ τοῦ βήματος δίδετε εἰς τὴν Βουλήν, νομίζω ὅτι διαφέρει τῆς ἐξηγήσεως, τὴν ὁποίαν ἐδώσατε πρὸ ὀλίγου· διότι, ἐὰν δὲν πλανῶμαι, νῦν στενεύετε τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ἐδώσατε προηγουμένως. Τῷ ὄντι, ἐν ᾧ προηγουμένως ἐπὶ πάσης συμβάσεως εἰς μεταλλικὸν ὑπεθέσατε τὴν πληρωμὴν τοῦ ἰσαξίου κατὰ τὰς ἀγοραίας τιμὰς εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, λαμβάνοντος τοῦ δανειστοῦ ὄχι μόνον τὰς αὐτὰς ὀνομαστικὰς μονάδας, ἀλλὰ καὶ τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ χρυσοῦ ἐπὶ τοῦ χαρτονομίσματος, τώρα περιορίζετε τὴν ὑπερτίμησιν εἰς τὰ νομίσματα τῶν ξένων Ἐπικρατειῶν, τὰ μὴ ἔχοντα νόμιμον κυκλοφορίαν ἐν Ἑλλάδι. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐξηγήσητε τὴν διαφοράν.

§127ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι οὔτε ηὔρυνα, οὔτε ἐστένευσα τὴν ἔννοιαν· ὡμίλησα καθαρῶς τί ἐννοῶ· αὐτὴν τὴν σημασίαν ἀποδίδω. Ἂν θέλετε νὰ ἔχῃ ἄλλην σημασίαν, πρέπει νὰ κάμετε νέαν πρότασιν.

§128ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ προτείνω εἰς τὴν σύμβασιν αὐτὴν νὰ προστεθῇ, «μὴ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν πάσης προηγουμένης συμφωνίας τοῦ νὰ γίνεται ἡ πληρωμὴ εἰς ξένα νομίσματα».

§129ΡΑΛΛΗΣ. Αἱ συμβάσεις ἐν τῇ Βουλῇ ἢ ἐπιψηφίζονται ἢ ἀποῤῥίπτονται. Λοιπὸν ἓν ἐκ τῶν δύο θὰ γίνῃ.

§130Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἂν πρόκηται νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, εἶναι περιττὸν, διότι μετὰ τὰ ἀποφασισθέντα τοῦ νὰ ἀναγραφῶσιν εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ ὅσα ἐῤῥέθησαν ἐκ μέρους τοῦ συναλλαξαμένου ἀντιπροσώπου τοῦ Δημοσίου....

§131ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Συναλλαξαμένου ὡς ἀντιπροσώπου τοῦ Κράτους.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ μοναδικὸν ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη). Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 7 καὶ ½ μ. μ.).