1885.07.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 55

Τῆς 18 Ἰουλίου 1885.

(Τρίτη)

(Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§1ΧΟΪΔΑΣ. Διάφοροι κάτοικοι τοῦ χωρίου Σκάλα τοῦ Δήμου Οἰχαλίας τῆς Ἐπαρχίας Μεσσήνης, ἀνερχόμενοι εἰς 500, ὑποβάλλουσιν εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν καὶ παρακαλοῦσιν αὐτὴν νὰ συναινέσῃ ν’ ἀναγνωσθῇ. (Ἀναγινώσκεται).

§2ΤΖΑΝΕΣ. Κύριοι βουλευταί, οἱ ἀναφερόμενοι ἔχουσιν ἀληθῶς δίκαιον, ζητοῦντες τὴν ἀποξήρανσιν τῶν ἑλῶν, ἀλλὰ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουν διὰ τῆς ἀναφορᾶς των, εἶναι ἀνεπαρκῆ. Μόνον διὰ βορβοροφάγου δύνανται νὰ ἀποξηρανθῶσι τὰ ἕλη τοῦ Ἁγίου Φλώρου· τὰ βουβάλια καὶ τὰ ἄλλα ἐμπειρικὰ μέσα, ἅτινα ἡ ἀναφορὰ ὑποδεικνύει, δὲν ἔχουσι σήμερον πλέον πέρασιν. Κύριοι, ἡ Ἐπαρχία τῆς Μεσσήνης ἔχει Ἀντιπροσώπους δυναμένους νὰ ἐκπληρώσωσι τὸ καθῆκόν των· ἡ πρὸς τὸν ἔντιμον ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴν ἀποστολὴ τῆς ἀναφορᾶς δὲν δεικνύει ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης πρὸς αὐτοὺς ἐκ μέρους ἐκείνων, ἀλλὰ τὸν φατριασμὸν, τῶν ἐκτὸς τῆς Βουλῆς εὑρισκομένων. Καὶ ἐπειδὴ ἐν τῇ ἀναφορᾷ ταύτῃ ἀναμιγνύεται καὶ ἡ Ἐπαρχία Καλαμῶν, εἰς ἣν μόναι αἱ πηγαὶ τῶν ὑδάτων ἀνήκουσιν, ἔτι μᾶλλον ἀνευρίσκω τὸν ἐργάτην τῆς ἀναφορᾶς ἐμπειρικώτερον τῶν ἀπαιτήσεων τῶν πρὸ τοῦ 1874 χρόνων.

§3Ν. ΑΞΕΛΟΣ. Κύριοι, λόγῳ ἐπαναστατικῷ διάφοροι Ἠπειρῶται καὶ Μακεδόνες λαμβάνουσι μισθόν. Ἀλλ’ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐργασθῶσιν, ἢ νὰ λάβωσι θέσιν τινὰ δημοσίαν, φύλακος ἢ κλητῆρος ἢ ἐπιστάτου· ἐν Μακρυνίτσᾳ ὅμως πολλοὶ ἀπολέσαντες τὰ τέκνα των καὶ πολλαὶ οἰκογένειαι ἀπορφανωθεῖσαι πένονται, ἡ δὲ Κυβέρνησις οὐδέποτε ἔῤῥιψεν ἓν βλέμμα, ἵνα περιθάλψῃ τὰ τέκνα καὶ τὰς οἰκογενείας τῶν ἀγωνισθέντων καὶ τελευτησάντων εἰς τὸν ἀγῶνα. Ἡ Μακρυνίτσα ὑπῆρξεν ὁ ἀστὴρ καὶ ὁ πυρὴν τῆς Θεσσαλικῆς ἐπαναστάσεως. Εἰς τὴν Μακρυνίτσαν εἰσῆλθεν ὁ Τουρκικὸς στρατὸς καὶ κατέκαυσεν αὐτὴν καὶ ὅσοι μὲν τῶν νέων ἐφονεύθησαν δὲν εἶχον τέκνα, ἀλλ’ οἱ φονευθέντες γέροντες ἀφῆκαν χήρας καὶ τέκνα ὀρφανὰ, τὰ ὁποῖα γυμνὰ περιφέρονται εἰς τὰς ἀγυιάς· καὶ ὁσάκις πηγαίνω εἰς τὴν Μακρυνίτσαν, διαθέτω μικρὸν ποσὸν ἐκ τοῦ βαλαντίου μου τοῦ πτωχοῦ, περιθάλπω τοὺς μᾶλλον πτωχούς. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς οἰκογενείας αὐτὰς, τὰς παθούσας ἐκ τῆς ἐπαναστάσεως, καὶ δώσῃ μικρόν τι χρηματικὸν ποσόν. Θὰ μοὶ εἰπῆτε πῶς θὰ εὑρεθῶσιν; εὔκολον· νὰ σχηματισθῇ μία ἐπιτροπὴ ἀπὸ τὸν Ἔφορον καὶ τὸν Ταμίαν, νὰ πιστοποιήσῃ ποῖαι οἰκογένειαι εἶναι ἐκεῖναι, αἵτινες ὑπέστησαν ἀπωλείας, καὶ αὐταὶ νὰ προστατευθῶσιν. Ἀπορῶ δὲ πῶς ὁ κ. Καρτάλης, ὁ ἔχων τόσα αἰσθήματα εὐγενῆ, δὲν ὕψωσε φωνὴν ἐν καιρῷ, ἵνα τὰς ὑπερασπισθῇ.

§4ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Χαίρω, διότι ὁ κ. Ἀξελὸς ἀνέλαβε τὴν προστασίαν των.

§5ΠΑΡΝΑΣΣΙΔΗΣ. Ὅταν συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ τοῦ νέου σχηματισμοῦ τῶν Γυμνασίων καὶ τοῦ προσωπικοῦ αὐτῶν ἕνεκα τῆς ταραχῆς, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμην ὡς ἐκ τῆς ἀπολύσεως τοῦ Γυμνασιάρχου Βόλου κ. Γούναρη καὶ τῶν Καθηγητῶν Κλάρα καὶ...... ἐθεώρησα καλὸν νὰ δώσω νύξιν τινὰ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας τίνι τρόπῳ ἐννοεῖ ν’ ἀπολύσῃ τοὺς Καθηγητὰς, ἀρχίζων ἀπὸ τοὺς ἀρχαιοτέρους ἢ ἀπὸ τοὺς νεωτέρους ἢ ἀπὸ τὸ μάθημα, τὸ ὁποῖον θεωρεῖται ὡς μὴ χρήσιμον εἰς τὰ Γυμνάσια; οἱ κύριοι ὅμως ἀγορηταὶ, εἴτε διότι ἡμιλλῶντο τίς πρῶτος νὰ δείξῃ πολυμάθειαν καὶ γνώσεις ὡς πρὸς τὸν σχηματισμὸν ἑνὸς Γυμνασίου, εἴτε διότι δὲν ἐθεώρουν σπουδαίαν τὴν νύξιν, τὴν ὁποίαν ἔδωσα, δὲν ἔκαμον κανένα λόγον. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὅστις ἦτο παρὼν καὶ ἐνόησε πολὺ καλὰ τί ἤθελον νὰ εἴπω, ἀφοῦ ἐχειροκροτήθη ἀπὸ τὸ ἀκροατήριον διὰ τὸ ὕψος τῶν σοφισμάτων του, δὲν ἔδωσεν οὐδεμίαν λύσιν εἰς τὴν ἀπορίαν μου τίνι τρόπῳ θ’ ἀπολύσῃ τοὺς Καθηγητάς. Φαίνεται, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐθεώρησεν ἀναξίαν τὴν ἐρώτησίν μου αὐτὴν, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐσιώπησεν. Ἐὰν λοιπὸν ἔχῃ οὕτως τὸ πρᾶγμα, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ τῷ εἴπω, ὅτι εἶναι ἀνάξιος καὶ αὐτὸς νὰ ἦναι Ὑπουργός. Ἐπιμένω ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινα, τίνι τρόπῳ θ’ ἀπολύσῃ τοὺς καθηγητάς· διότι θὰ πετάξῃ εἰς τοὺς δρόμους 18 ἐτῶν Καθηγητάς, οἱ ὁποῖοι διέπρεψαν καὶ τοὺς ἐσεβάσθησαν ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις, ἢ θὰ γείνῃ, ὅπως εἰς ἐμὲ, ὁ ὁποῖος ἔχω εἰς τὴν ῥάχιν μου 65 ἔτη καὶ ὁ κ. Τρικούπης μὲ ἔκαμεν 75 διὰ νὰ μὲ πετάξῃ εἰς τοὺς δρόμους; Κατὰ τὸ 1841 ἢ τὸ 1842, ὅτε ἦλθε τὸ Ἔθνος εἰς αὐτὴν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, ἡ Κυβέρνησις ἀπέλυσε τοὺς ὑπαλλήλους, ἀλλ’ ἐτήρησε κἄποιαν τάξιν, ὥστε νὰ μὴ γεννηθοῦν τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα ἐγεννήθησαν τόρα, τουτέστιν ἀπέλυσε τοὺς νεωτέρους, καὶ οὕτως οἰκονόμησε τὸ πρᾶγμα.

§6ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπε τὸ ἑξῆς ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐρώτησίν σας· ὅτι θὰ φροντίσῃ δι’ Ἐπιτροπῆς νὰ ἐκλεχθῶσι τὰ καταλληλότερα πρόσωπα διὰ νὰ συμπληρωθῶσιν αἱ θέσεις τῶν Καθηγητῶν, καὶ οὕτω θὰ ἱκανοποιηθῶσιν αἱ ἀπαιτήσεις ὅλων.

§7ΠΑΡΝΑΣΣΙΔΗΣ. Ἐστάλη Ἐπιτροπὴ καὶ εἰς τὸν Βόλον, ἀλλ’ ὑπὸ κακὰς εἰσηγήσεις· εἶπεν, ὅτι οἱ Καθηγηταὶ φατριάζουν, καὶ ὅτι ἕνεκα τοῦ φατριασμοῦ παρέλυσε τὸ Γυμνάσιον· τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές· Οἱ μαθηταὶ δὲν ἦσαν ἐπιμελεῖς καὶ περιεφέροντο εἰς τὰ Ζυθοπωλεῖα, οἱ δὲ Καθηγηταὶ ἦσαν αὐστηροὶ εἰς τὸ καθῆκόν των. Ἀπορῶ λοιπὸν πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἀπέλυσεν ἕνα Γυμνασιάρχην, ὅστις διέτρεξεν ὅλα τὰ στάδια ἀπὸ τοῦ Σχολάρχου μέχρι τοῦ Γυμνασιάρχου, καὶ τὸν ὁποῖον πάντες οἱ κατὰ καιροὺς Ὑπουργοὶ τῆς Παιδείας ἐξετίμησαν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἀνῆλθεν ἐκ τοῦ μηδενὸς εἰς τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν ἔχει· ἂς μὴ κρυπτώμεθα δὲ ἡμεῖς ὄπισθεν τοῦ δακτύλου μας. Πρέπει νὰ συλλογισθῇ, ὅτι ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν αὐτὸν χάριν τοῦ Προέδρου, τὸ λέγω παῤῥησίᾳ. Λοιπὸν ἀπὸ τὰ ἀγαθὰ, τὰ ὁποῖα ἔχει τῆς Ἐξουσίας, πρέπει νὰ ῥίπτῃ καὶ κανένα κόκκαλον εἰς τοὺς ἄλλους, καὶ ὄχι νὰ τὰ κάμῃ ὡς θέλει (Θόρυβος). Τὸν κ. Ζυγομαλᾶν τὸν γνωρίζω καὶ μὲ γνωρίζει καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ δώσῃ τὴν ἀπάντησιν.

§8ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§9Ν. ΑΞΕΛΟΣ. Τὸ Γυμνάσιον, κύριοι, εἰς τὸν Βόλον κατήντησε κομματαρχεῖον ἐπὶ δύο ἔτη καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κυρίου πρώην Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὅπως σᾶς ἐκθέσῃ τὶ γνωρίζει περὶ τῆς καταστάσεως ἐκείνης, ἔνθα διῃρέθησαν μαθηταὶ καὶ καθηγηταὶ εἰς δύο στρατόπεδα, εἰς Καρταλιστὰς καὶ Γεωργιαδιστάς. Πολλοὶ γονεῖς ἀπέστειλαν τὰ τέκνα των ἀλλαχοῦ· 20 μαθηταὶ τοῦ Βόλου ἀπῆλθον εἰς τὸ Γυμνάσιον Λαρίσσης. Ἔχω 20 τηλεγραφήματα διὰ τὴν παῦσιν τῶν Καθηγητῶν παρὰ διαφόρων γονέων καὶ ἐγὼ τοῖς ἀπαντῶ, ὅτι πολὺ καλὰ ἔκαμεν ὁ Ὑπουργός. Ἀφοῦ ἐγένοντο ἐκεῖ τόσα κακὰ, διατί νὰ μὴ θεραπευθῇ τὸ κακόν; Ἀφοῦ σέβονται τὰ κόκκαλα, διατί νὰ μὴ ἀποῤῥίψῃ τὰ σάπια κρέατα; Ἀνέβην ἐπὶ τοῦ βήματος ἵνα εἴπω ταῦτα ὑπὲρ τοῦ Ὑπουργοῦ, ὅστις ἐξεπλήρωσεν ἓν καθῆκον θρησκευτικόν.

§10ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Προκληθεὶς ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ κατάστασις τοῦ Γυμνασίου Βόλου δὲν ἦτο καλὴ, οὐδὲ ἡ πρέπουσα. Τούτου ἕνεκεν ἠναγκάσθην νὰ ἀποστείλω μὲ ἔκτακτον ἀποστολὴν τὸν Τμηματάρχην τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως κ. Πολίτην, ὅστις μεταβὰς καὶ παραμείνας μερικὰς ἡμέρας, κατώρθωσε νὰ διορθώσῃ τινὰ τῶν κακῶς κειμένων, καὶ ἐπεφυλάχθημεν, ὅταν ἤρχετο ἡ ἐποχὴ, εἰς τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπει ὁ νόμος τὰς μεταθέσεις, νὰ λάβωμεν τὰ κατάλληλα μέτρα, διὰ νὰ ἔλθῃ εἰς καλὴν κατάστασιν τὸ Γυμνάσιον.

§11ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§12ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δύο λέξεις ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ λιμένος Πατρῶν. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι σπουδαῖον, ὡς τοιοῦτον καὶ ἡ ὑπηρεσία μοὶ τὸ παρέστησε καὶ ὁ προαγορεύσας καὶ οἱ συνάδελφοι αὐτοῦ, κ. κ. Ρικάκης καὶ Κοντογούρης, ἐπανειλημμένως προσῆλθον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ μοὶ ὡμίλησαν περὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς. Ἡ ὑπηρεσία μοὶ εἰσήγαγε πρό τινων ἡμερῶν πολύφυλλον ἔκθεσιν ἑνὸς τῶν μελῶν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, τὸ ὁποῖον διευθύνει τὴν ἐργασίαν ταύτην, ἀφορῶσαν τὸ ἀντικείμενον, περὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν, ἀλλ’ ἕνεκα τῶν βουλευτικῶν ἐργασιῶν δὲν ἔλαβον καιρὸν νὰ μελετήσω αὐτήν. Ἅμα λάβω καιρὸν, θὰ ἐξετάσω τὴν ὑπόθεσιν καὶ θὰ ἐνεργήσω ὅ,τι εἶνε πρέπον. Προσθέτω ὅμως, ὅτι αἱ ἐργασίαι τοῦ λιμένος Πατρῶν διευθύνονται, ὡς εἶπον, ἀπὸ μηχανικὸν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, πᾶν δὲ ὅ,τι ἐνηργήθη εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ἐνηργήθη ἐπὶ τῇ προτάσει τῆς ἁρμοδίας Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ διευθυντοῦ τῆς ἐργασίας. Ἡ ἐργασία τῶν 100 μέτρων, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ προαγορεύσας, ἐγένετο χάριν πειράματος, καὶ διὰ τοῦτο ἐγένετο ὑπὸ ἄλλους ὅρους παρὰ τοὺς ἀναφερομένους εἰς τὴν ἀρχικὴν σύμβασιν, κατὰ γνωμοδότησιν πάντοτε τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Λιμενικῆς καὶ τοῦ διευθυντοῦ τῆς ἐργασίας. Ἐὰν τὸ πείραμα ἐπιτύχῃ, βεβαίως ἡ ἐργασία θὰ ἐξακολουθήσῃ κατὰ τὸ πείραμα, καὶ ἐλπὶς εἶναι τὸ ἔργον νὰ φθάσῃ ἐπὶ τέλους εἰς αἴσιον πέρας. Ἐν τούτοις ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐξετάσω τὴν ὑπόθεσιν καὶ νὰ ἐνεργήσω ὅ,τι εἶναι πρέπον καὶ συμφέρον διὰ τὸν λιμένα.

§13Α. ΔΑΛΙΑΝΗΣ. Κύριοι, ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως, περὶ τῆς ὁποίας ὁ συνάδελφος κ. Γεροκωστόπουλος ἔκαμε λόγον, τουτέστι τοῦ φόνου τοῦ γενομένου ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ ἡμῶν πατρίδι τὸ Δερβὶ Τσελεπῆ, τοῦ φόνου τοῦ Σταύρου Δρούγγα, συμμερίζομαι καὶ ἐγὼ πληρέστατα τὰ λεχθέντα ἐκ μέρους τοῦ συναδέλφου καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως διατάξῃ αὐστηρῶς νὰ διεξαχθῇ ἡ ὑπόθεσις αὕτη, διὰ νὰ ἀνακαλυφθῇ ἡ πραγματικὴ ἀλήθεια πρὸς τιμωρίαν τῶν πραγματικῶν ἐνόχων.

§14ΡΙΚΑΚΗΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ λιμενικὸν ζήτημα ὑποβάλλω μίαν παρατήρησιν. Ὅπως σήμερον εὑρίσκονται τὰ πράγματα, μετὰ τὴν ἐργασίαν τῆς λιθοτομῆς, ἥτις ἐγένετο, μετὰ τὴν προκαταβολὴν τῶν χρημάτων, τὴν ὁποίαν τὸ Λιμενικὸν Ταμεῖον ἔκαμεν εἰς τὸν ἐργολάβον πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτῆς τῆς τελευταίας ἐργασίας, νομίζω ὅτι τὸ συμφέρον ἀπαιτεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ περαιτέρω ἡ ἐργασία.

§15ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξακολουθεῖ ἡ ἐργασία, κύριε βουλευτά.

§16ΡΙΚΑΚΗΣ. Ν’ ἀποπερατωθῇ ἡ τελευταία αὕτη ἐργασία, διότι θὰ χρησιμεύσῃ ὁπωσδήποτε ὡς ὁδηγία εἰς τὸ μέλλον πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ γενικοῦ ἔργου.

§17ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ναὶ, ἀλλὰ νὰ μὴ προσβληθῇ ἡ ἀρχικὴ σύμβασις παντάπασιν.

§18ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐδῶ πρόκειται περὶ μιᾶς δοκιμασίας· ἐὰν ἐπιτύχῃ αὕτη, τότε θὰ ὁδηγηθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ πῶς πρέπει νὰ κανονίσῃ τὰς μετὰ τοῦ ἐργολάβου σχέσεις της. Ἴσως προτοῦ γείνῃ ἡ τελευταία σύμβασις, τὰ πράγματα ἠδύναντο νὰ κανονισθῶσιν ἄλλως, ἀλλ’ ἀφοῦ ἅπαξ ἐπλήρωσε τὸ Λιμενικὸν Ταμεῖον πλέον τῶν 200 χιλιάδων δραχμῶν, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐγκαταλειφθῇ.

§19ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ ἐγκαταλειφθῇ.

§20ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ φόρου τῶν οἰνοπνευμάτων. Ἡ ὑποχρέωσις τῶν οἰνοπνευματοπωλῶν ἐγένετο συνεπείᾳ καὶ κατ’ ἑρμηνείαν ἑνὸς Βασιλικοῦ Διατάγματος, ἐκδοθέντος πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου. Οἱ ἀγορασταὶ διετέλουν ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ Διατάγματος ὅταν δὲ ἐπρόκειτο νὰ ἀγοράσωσι τὸ οἰνόπνευμα, ἀπηυθύνθησαν εἰς τὴν ἁρμοδίαν Οἰκονομικὴν Ἀρχὴν καὶ ἠρώτησαν ἐὰν ἠδύναντο νὰ ἀγοράσωσι τὸ οἰνόπνευμα αὐτὸ ἐλεύθερον τοῦ φόρου καταναλώσεως, διότι εἶχεν οὗτος πληρωθῇ, αἱ δὲ ἁρμόδιοι Ἀρχαί, ὅτε Ἔφορος καὶ ὁ Τελώνης, τοὺς ἐβεβαίωσαν ὅτι ἠδύναντο ἀκωλύτως νὰ ἀγοράσωσι τοῦτο δὲ προκύπτει ἀπὸ ἐπίσημα τοῦ Γραφείου ἔγγραφα, ἅτινα ἐπικαλοῦμαι, διότι ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως λάβῃ ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσῃ τὴν ὑπόθεσιν, θέλει μάθει τὰ γεγονότα αὐτά. Συνεπείᾳ λοιπὸν τούτου ἠγόρασαν καὶ ὁ Ἔφορος δὲν τοὺς ἐχρέωσε διὰ τὸν φόρον τῆς καταναλώσεως. Παρῆλθον πλέον τῶν 10 μηνῶν καὶ εἷς Ἐπιθεωρητής, μεταβὰς εἰς τὰς Πάτρας πρὸς ἐπιθεώρησιν, εὗρε τὸ ἐκκρεμὲς τοῦ ζητήματος, καὶ κατὰ τὴν ἰδέαν του ἐνόμισεν, ὅτι κακὰ ἔκαμεν ὁ Ἔφορος νὰ μὴ τοὺς χρεώσῃ· τότε λοιπὸν ἐγένετο ἡ χρέωσις, καὶ σημειώσατε, ὅτι πρόκειται περὶ μεγάλου ποσοῦ καὶ ἐπαπειλοῦνται τόσοι συμπολῖταί μου μὲ πλήρη καταστροφήν. Ὥστε αὐτὸ τὸ ζήτημα ἔχεται σπουδαιότητος, διότι καὶ τὰ πρόσωπα εἶναι πολλὰ καὶ τὰ ποσὰ δὲν εἶναι εὐκαταφρόνητα· ἔκτοτε λοιπὸν ἤρχισεν ἡ καταδίωξις πρὸς πληρωμήν.

§21ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐνθυμεῖσθε τὸ ὄνομα τοῦ Ἐπιθεωρητοῦ;

§22ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι εἶνε ὁ Παπαλεξανδρῆς. Τὸ ζήτημα τὸ ἐφέρομεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον δι’ ἀναφορῶν, ἀλλ’ ἐννοεῖται ὅτι τὸ Δικαστικὸν Τμῆμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ σταθῇ εἰς τὴν ἑρμηνείαν, ἥτις εἶχε δοθῆ εἰς τὸ Διάταγμα καὶ εἰς τὸν Νόμον, ἀπέκρουσε τὰς αἰτήσεις ταύτας· ἠναγκάσθημεν τελευταῖον νὰ ὑποβάλωμεν μίαν πρότασιν περὶ ἑρμηνείας τοῦ νόμου. Φοβοῦμαι, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη δὲν θὰ δυνηθῇ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν νὰ συζητηθῇ, ὥστε νὰ περιβληθῇ μὲ τὸ κῦρος τοῦ νόμου. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα, ἐξετάζων τὴν ὑπόθεσιν καὶ ἔχων ὑπ’ ὄψιν του ὅλας αὐτὰς τὰς εἰδικὰς περιστάσεις, διατάξῃ τὴν ἀναστολὴν τῆς καταδιώξεως μέχρις οὗ ἀποφασίσῃ ἐπ’ αὐτῆς τῆς προτάσεως ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς.

§23ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων εἶμαι ἐντελῶς σύμφωνος μὲ τὸν κ. Ρικάκην, διότι ὁ ζητούμενος καὶ δεύτερος φόρος καταναλώσεως εἶναι ἀδικώτατος καὶ πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ ἄρσεως τῶν ἐκ τούτου παραπόνων. Καθ’ ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὴν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου ἐπὶ τῆς γνώμης, ἣν ὑπέβαλεν ἐπὶ τοῦ Λιμενικοῦ ζητήματος, νομίζω ὅτι τὴν παρατήρησιν ταύτην δὲν δύναμαι νὰ παρέλθω ἄνευ ἀπαντήσεως, διότι τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον, προκειμένου περὶ ἑκατομμυρίων, προερχομένων ἐκ τῶν θυλακίων τῶν συμπολιτῶν μας, νὰ ῥιφθῶσιν εἰς τὴν θάλασσαν. Δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίαν ἡ πρόσθετος αὕτη σύμβασις, οὐδὲ εἰς οὐδὲν ἀποτέλεσμα πρακτικὸν νὰ καταλήξῃ δύναται. Ὁ ἐργολάβος ἰσχυρίζεται ὅτι εὗρε τὸ ἔδαφος ὀλισθηρὸν καὶ ὑφιστάμενον καθιζήσεις, καὶ ὅτι θὰ ὑποβληθῇ εἰς δαπάνας, τὰς ὁποίας δὲν ὁρίζει, καὶ θέλει νὰ τῷ δοθῇ τὸ ἔργον κατὰ μονάδα, ἵνα οὕτω λάβῃ κατὰ προσθήκην εἰσέτι ἑκατομμύριά τινα. Ἐγὼ λέγω, ὅτι ἡ σύμβασις, ἥτις συνήφθη μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ λιμένος, σύμβασις ἥτις διῆλθεν ὡς ἐκ τῆς σπουδαιότητος αὐτῆς διὰ τῆς νομοθετικῆς κυρώσεως, αὑτὴ ἡ σύμβασις δὲν εἶναι νόμιμον ν’ ἀκυρωθῇ, ἔστω καὶ ὑπὸ τίτλον προσωρινόν. Ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι οἱ ἐφορεύοντες τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ τοῦ δοκιμαστικοῦ τμήματος τῶν 100 μέτρων λέγουν ὅτι δικαίως ὁ ἐργολάβος παρεπονέθη, καὶ ὅτι τῷ ὄντι ἀπαντῶμεν ὀλισθήσεις τινὰς εἰς τὸ ἔδαφος· τί θὰ γείνῃ; θὰ ἀναγνωρίσωμεν καὶ δὲν δυνάμεθα παρὰ νὰ ἀναγνωρίσωμεν, ἐὰν ἤμεθα καλῆς πίστεως καὶ ἐὰν δὲν θέλωμεν νὰ μιμηθῶμεν εἰς τὴν κακὴν πίστιν τὸν ἐργολάβον, νὰ ἐνδώσωμεν εἰς τὰς ἀξιώσεις αὐτοῦ.

§24ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν ὅμως δὲν γείνῃ δοκιμασία....

§25ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δοκιμασία δύναται νὰ γείνῃ, ἀλλ’ ὄχι μὲ τὸν ἴδιον ἐργολάβον, τὸν ὁποῖον διατείνομαι ὅτι εὑρίσκω κακῆς πίστεως, καὶ θὰ τὸν εὕρητε καὶ σεῖς, ἐὰν ἀναγνώσητε τὴν ἔκθεσιν τῶν πραγματογνωμόνων. Πῶς δυνάμεθα νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον, ὅστις, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἀνέλαβεν ὅλα τὰ τυχηρὰ, ἀφ’ ἑτέρου παρίσταται, κατὰ τὴν γνώμην τῶν συμπολιτῶν του, ὅτι δὲν λέγει ἀλήθειαν; Θὰ ἐμπιστευθῶμεν νὰ τῷ δώσωμεν ἑκατομμύρια κατὰ μονάδα, διὰ νὰ τὰ ῥίπτῃ εἰς τὴν θάλασσαν! Ἐγὼ εἶμαι τῆς ἰδέας ὅτι, εὐθὺς ὡς ὁ ἐργολάβος ἐπρόβαλε τὸ παράπονόν του καὶ ὅτι δὲν ἠθέλησε νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον ὑπὸ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως, ἐπὶ ἰδίῳ κινδύνῳ ἀναλαβὼν τὰ τυχηρὰ, ἔπρεπεν ἀμέσως νὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος. Ἐπειδὴ δὲ ἀκόμη εἴμεθα εἰς καιρὸν, διότι ἡ δοκιμαστικὴ κατασκευὴ τῶν 100 μέτρων δὲν περικλείει παρὰ δαπάνην 50 ἢ 100 χιλ. δραχμῶν, φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ σταματήσωμεν ἕως ἐδῶ, ἐὰν θέλωμεν νὰ θέσωμεν πέρας εἰς τὰς ἀτελευτήτους ἀπαιτήσεις τῆς ἐργολαβίας.

§26Δ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ἡμερῶν ἐζήτησα, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καταθέσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἅπαντα τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὴν σύμβασιν καὶ τὰ σχετικὰ τῆς συμβάσεως ταύτης τῆς κατασκευῆς τοῦ λιμένος Καλαμῶν. Ἐπειδὴ ἡ ἐργασία τοῦ λιμένος δὲν προχωρεῖ, καὶ ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ σήμερον, αὔριον περαίνει τὰς ἐργασίας της καὶ ἀπέρχεται, θὰ παρακαλέσω τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως τὴν ὑπόθεσιν τοῦ λιμένος Καλαμῶν τὴν ὑποβάλῃ εἰς τὴν Ἐξεταστικὴν τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπὴν, τὴν δὲ Ἐπιτροπὴν θὰ παρακαλέσω νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει της τὴν ἀρχικὴν σύμβασιν, τὴν συναφθεῖσαν μεταξὺ τοῦ ἐργολάβου περὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ λιμένος Καλαμῶν, καὶ τὴν τελευταίαν ἔκθεσιν τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς κ. Ρονδὲλ, δι’ ἧς μετεβλήθησαν οὐσιωδῶς οἱ ὅροι τῆς συμβάσεως καὶ ἐπέρχεται ζημία εἰς τὸ Λιμενικὸν Ταμεῖον πλέον τῶν 500 χιλιάδων δραχμῶν ἄνευ λόγου, ἄνευ ἀνάγκης. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἔχω ἐπιστολὴν τῆς λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς εἰς χεῖράς μου, διὰ τῆς ὁποίας παρίσταται, ὅτι δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ πρώτη λήστευσις τοῦ λιμενικοῦ Ταμείου καὶ ἐντεῦθεν θέλει καταστῆ αὐτὸ ἀνίκανον νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις του, ἀγνοῶ ποῦ ἐστηρίχθη ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ νὰ μεταβάλῃ τὰς ἀρχικὰς βάσεις τῆς συμβάσεως· ὑπάρχουσι δύω ἐκθέσεις τῶν Γάλλων μηχανικῶν, δι’ ὧν θέλει νὰ δικαιολογηθῇ δι’ ὅσα λέγει ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ, ἀλλ’ ἡ δικαιολογία αὕτη δὲν ἔχει βάσιν στερεάν. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω τὴν Ἐξεταστικὴν ἐπὶ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπὴν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν ἀρχικὴν σύμβασιν.

§27ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Τί σχέσιν ἔχουσιν αὐτά;

§28ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχουν σχέσιν, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀναρμοδίως ἐπέβαλε χεῖρα ἐπὶ τῶν χρημάτων τῆς Ἐπιτροπῆς.

§29ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἐφρόνουν, κύριοι, οὔτε φρονῶ ἀκόμη, ὅτι ἡ ὑπόθεσις, περὶ ἧς ὡμίλησεν ὁ κ. βουλευτὴς Καλαμῶν, ἔχει σχέσιν μὲ τὴν ἐντολὴν τὴν ἀνατεθεῖσαν εἰς τὴν Ἐξεταστικὴν τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπὴν. Ἐφρόνουν καὶ φρονῶ, ὅτι ἡ ἐπερώτησις αὕτη ἐγένετο διὰ νὰ μάθῃ ὁ κ. βουλευτὴς ποῦ εὑρίσκεται ἡ ἐργασία τοῦ λιμένος Καλαμῶν. Εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ὁ προκάτοχός μου Ὑπουργὸς ἐνήργησε συμφώνως πρὸς τὰς ἐκθέσεις τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, νομίζω δι’ αὐτοῦ τοῦ προϊσταμένου κ. Ρονδὲλ, παρήγγειλα δὲ εἰς τὸ τμῆμα, τὸ ὁποῖον οὐδεμίαν δυσκολίαν ἔφερεν, οὔτε ἠδύνατο νὰ φέρῃ, καὶ συνέταξε γενικὴν ἔκθεσιν περὶ αὐτῶν, καὶ ταύτην τὴν ἔκθεσιν σᾶς ἔδωκα χθὲς, κύριε βουλευτά, νὰ ἀναγνώσητε, ἀλλὰ δὲν ἐπροφθάσατε. Ἐκ τῆς ἐκθέσεως ταύτης θέλετε πληροφορηθῆ, ὅτι πᾶν ὅ,τι ἐνηργήθη ἐκ μέρους τῆς ὑπηρεσίας, ἐνηργήθη πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ἐργασίας τοῦ λιμένος. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ κ. Ρονδὲλ ἢ οἱ μηχανικοὶ, οἱ ἐνεργήσαντες εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ἐπήνεγκον μεταβολὴν ἀναγκαίαν καὶ οὐσιώδη εἰς τὸ ἀρχικὸν σχέδιον διὰ τὴν ἀσφαλῆ ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου. Ἡ μεταβολὴ δὲ αὕτη δὲν φέρει ζημίαν εἰς τὸ Ταμεῖον τοῦ λιμένος, οὔτε ἑκατομμυρίου, οὔτε ἑκατοντάδων χιλιάδων δραχμῶν, ἀλλὰ μόνον 65,000, ἡ δαπάνη δ’ αὕτη εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία, ὅπως ἐπείσθην καὶ ἐγὼ ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῆς ὑποβληθείσης μοι ἐκθέσεως καὶ τῆς ἐξετάσεως τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, ἵνα συντελεσθῇ τὸ ἔργον καὶ στερεοποιηθῇ, ἑπομένως δὲν πρέπει τὸ Λιμενικὸν Ταμεῖον νὰ φεισθῇ μικροῦ ποσοῦ πρὸς τοῦτο.

§30Δ. ΤΖΑΝΕΣ. Τὴν κατασκευὴν τοῦ λιμένος Καλαμῶν ἔχει ἀναλάβει ὁ κύριος Μάτσας, πρώην βουλευτὴς καὶ ἀξιότιμος ἀνὴρ, μετὰ τοῦ ἐπίσης ἀξιοτίμου κυρίου Βλάγκαλη. Ὁ κύριος Μάτσας δὲν ἔχει ἀναλάβει μόνον τὴν κατασκευὴν τῶν ἔργων τοῦ λιμένος Καλαμῶν, ἔχει ἀναλάβει καὶ πολλὰ ἄλλα κολοσσιαῖα ἔργα, εἶναι δὲ ἀποδεδειγμένον, ὅτι ὅπου ἀνέλαβεν ἔργα τὰ ἔφερεν εἰς πέρας κατὰ τοὺς κανόνας τῆς τέχνης καὶ μεθ’ ὅλης τῆς τελειοποιήσεως. Κατηγορήθη ἄλλοτε, ὅτι ἀντὶ νὰ λαμβάνῃ λίθους μετεχειρίσθη συντρίμματα καὶ ὑπεβλήθη ἡ ἐργασία αὐτοῦ εἰς ἐξέτασιν καὶ ἀπεδείχθη ἐκ ταύτης ὅτι, ἐνῷ κατηγορεῖτο διὰ χιλιάδας δραχμῶν, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο ἢ μόνον περὶ 13 δραχμῶν. Τρεῖς ὑπέστη τρικυμίας φοβερὰς ὁ κατασκευαζόμενος βραχίων τοῦ λιμένος Καλαμῶν, κατὰ τὰς ὁποίας κατέπεσε τὸ Ζυγιστήριον, ἐκινδύνευσε νὰ καταπέσῃ τὸ Τελωνεῖον καὶ πολλαὶ ἄλλαι ζημίαι ἐγένοντο· ὁ βραχίων ὅμως οὗτος δὲν ἐκινήθη παντελῶς χάριν τῆς ἐντελοῦς κατασκευῆς του, καὶ αὐτὸ τὸ ἐπιστοποίησε κατὰ τὴν ἐπίσκεψίν του καὶ ὁ κύριος Ρονδέλ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν, διὰ νὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ κακολογία κατὰ τῶν ἐργολάβων, ν’ ἀποστείλῃ ἐπισήμως τὸν κύριον Ρονδὲλ, καὶ αὐτὸς νὰ ὑποβάλῃ ἔκθεσιν, ἐκ τῆς ὁποίας θὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι ὁ βραχίων ἐγένετο τοσοῦτον καλὸς καὶ στερεὸς, ὥστε εἴθε νὰ ἐγένοντο οὕτω ἅπαντα τὰ λιμενικὰ ἔργα τοῦ Κράτους. Ἔχει ἀξίωσιν ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ διαχειρισθῇ αὐτὴ δι’ ἐμπειρικῶν τεχνιτῶν τὰ ἔργα τοῦ λιμένος, ἀλλ’ αἱ ἐργασίαι αὗται, ἐργασίαι τοσοῦτον μεγάλαι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διευθύνωνται διὰ τοιούτων ἀνθρώπων. Ἐρωτᾶται τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργεῖον Αʹ) ἂν ἐγένοντο μελέται περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων ἐν Ἑλλάδι ὑπὸ μηχανικῶν διατελούντων ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως· Βʹ) ἂν περὶ τῶν μελετῶν τούτων ὑπεβλήθησαν ἐκθέσεις καὶ σχεδιογραφήματα εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§31ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Μάλιστα, ἀπαντῶ, κύριε Τζάνε.

§32ΤΖΑΝΕΣ. Γʹ.) Ἂν ἀπεστάλησαν παρὰ ξένων ἑταιριῶν ἢ κεφαλαιούχων εἰς Ἑλλάδα μηχανικοὶ εἰς διεξαγωγὴν μελετῶν περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου ἢ καὶ ἐλέγχου τῶν μελετῶν τῶν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως μηχανικῶν, καὶ Δʹ.) ἂν διεξήχθησαν διαπραγματεύσεις πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν περὶ ἀναδοχῆς τῆς κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως σιδηροδρόμων, καὶ ἂν ὑπεβλήθησαν εἰς αὐτὴν προτάσεις. Παρακαλεῖται δὲ τὸ αὐτὸ Ὑπουργεῖον, ὅπως περὶ πάντων τῶν ἀνωτέρω, ἰδιαιτέρως δὲ περὶ τῶν σιδηροδρόμων Ἀθηνῶν, Λαρίσσης καὶ Μύλων, Τριπόλεως καὶ Καλαμῶν, καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ σχεδιογραφήματα καὶ τὴν ἀλληλογραφίαν. Ταῦτα πάντα, κύριοι, ζητῶ, οὐχὶ διότι ἤδη δύνανται νὰ προσαχθῶσιν, ἀφοῦ εὑρισκόμεθα εἰς τὸ πέρας τῶν ἐργασιῶν μας, ἀλλὰ προσεχῶς ὅτε θὰ ἐπανέλθωμεν, διότι θέλω νὰ μάθω ἐὰν ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις ἐνήργησεν, ὅπως πολλάκις διεθρύλησε καὶ διὰ τῶν ἐπισήμων αὑτῆς ὀργάνων καὶ διὰ τῶν φίλων αὑτῆς, ὅτι δὲν ἠμέλησε νὰ σκεφθῇ καὶ νὰ ἐνεργήσῃ σπουδαίως περὶ τοῦ ζωτικωτάτου αὐτοῦ ζητήματος τῆς συγκοινωνίας. Κύριοι, ἐὰν ἐνδιαφέρωμαι περὶ τῆς κατασκευῆς ἕως Λαρίσσης, ἡ ὁποία θὰ ἑνώσῃ μὲ τὸ γενικὸν σύμπλεγμα τῶν σιδηροδρόμων τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα, ἐνδιαφέρομαι ἐπίσης νὰ μάθω καὶ πόσον ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις εἰργάσθη πρὸς τοῦτο.

§33ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. Τζάνες παρεξήγησεν ἐν γένει τὴν πρότασίν μου. Δὲν κακολογῶ, κ. Τζάνε, οὔτε τὸν γαμβρόν σας τὸν κ. Βλάγκαλην, οὔτε τὸν κ. Μάτσαν, λέγω μόνον, ὅτι μετεβλήθησαν ἐναντίον τῶν συμφωνιῶν οἱ ὅροι τῆς κατασκευῆς.

§34ΤΖΑΝΕΣ. Δὲν εἶπον, ὅτι κατηγορεῖς τὸν γαμβρόν μου, διότι οὗτος εἶναι ὑπέρτερος πάσης κατηγορίας.

§35ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ δὲ μὲ ἐπροκαλέσατε εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ, σᾶς ἐρωτῶ, τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον παρέδωκεν ὁ κ. Ρονδέλ, τὸ φυλακτήριον τεῖχος, ἔγεινεν εἰς τὴν θέσιν του ἢ ὄχι;

§36ΤΖΑΝΕΣ. Τὸ προφυλακτήριον τεῖχος κατὰ τὸ σχέδιον τοῦ κ. Πασχὰλ μετεσχηματίσθη, καὶ ἀντὶ νὰ γείνῃ παρὰ τὸν βραχίονα ἐγένετο παρὰ τὸν ποταμὸν Νέδοντα, ὅπως παρεμποδίσῃ αὐτὸν καὶ ἀπὸ τὴν πόλιν καὶ ἀπὸ τὸν λιμένα.

§37Θ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Λαμβάνω, κύριοι βουλευταί, τὴν εὐχάριστον ἀφορμὴν, ὅπως συγχαρῶ τήν τε Κυβέρνησιν ἐπὶ τῇ δικαίᾳ συστάσει πρὸς τὴν Βουλὴν τῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου τροπολογίας τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας βουλευτοῦ κ. Χριστοπούλου καὶ τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῇ ἀποδοχῇ καὶ ἐπιψηφίσει αὐτῆς. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ἐπιψηφισθὲν ἤδη, βεβαίως ἕξει λαμπρὰ καὶ σπουδαῖα ἀποτελέσματα· διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐλαττοῦται ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ δικαιώματος τῆς καταναλώσεως, ἀνακουφίζεται οὕτω ἡ τάξις τῶν καταναλωτῶν, οὐδόλως δ’ ἐπηρεάζεται ἡ τάξις τῶν παραγωγῶν, διότι οὐδαμῶς ἅπτεται αὐτῆς τὸ νομοσχέδιον· πρὸς τούτοις δὲ δύναταί τις ἀλανθάστως νὰ φρονῇ, ὅτι ἀφθονώτερον, ἐὰν καλῶς ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος, θὰ εἰσπραχθῇ χρῆμα ὑπὸ τοῦ Δημοσίου Ταμείου. Ἐνταῦθα ὑπολαμβάνω χρέος μου, ὅπως συστήσω θερμῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα συμπληροῦσα τὸ ἔργον αὐτῆς ὑπὲρ τῆς εὐημερίας τοῦ Τόπου, εὐαρεστηθῇ νὰ προκαλέσῃ τὴν σύναψιν συμβάσεως μεταξὺ αὐτῆς καὶ τῆς Ῥωσσικῆς Κυβερνήσεως, καὶ μεταξὺ αὐτῆς καὶ τῆς Γαλλικῆς καὶ ἄλλων Κυβερνήσεων, ὅπως ὡς τὸ δυνατὸν ἐλαττωθῇ ὁ βαρὺς δασμὸς, ὃν ὑφίστανται οἱ μεταφερόμενοι εἰς τὰς χώρας ἐκείνας Ἑλληνικοὶ οἶνοι, θέλει δὲ τοιουτοτρόπως εὐεργετήσει τὸν Τόπον. Ἂς ἦναι δὲ βέβαιος πᾶς ὁ συντελῶν εἰς τὴν εὐδαιμονίαν τοῦ λαοῦ, ὅτι, ἐὰν ἡ εὐεργεσία ἦναι ἐκπλήρωσις καθήκοντος καὶ ἀρετὴ, ἡ ἀπόδοσις εὐγνωμοσύνης πρὸς τὸν εὐεργέτην εἶναι ἡ ἀληθὴς καὶ ἀρκοῦσα αὐτοῦ ἱκανοποίησις.

§38ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τῆς περὶ τοῦ νομοσχεδίου τῆς φορολογίας ἐπὶ τοῦ οἴνου ὁμιλίας τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου, παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δηλώσῃ ὑπὸ ποίαν ἔννοιαν ἐγένετο χθὲς δεκτὴ ἡ τροπολογία ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ οἴνου, διότι ἐν ταῖς πρωϊναῖς ἐφημερίσιν ἀνέγνωσα, ὅτι τὸ πρᾶγμα ἐξελήφθη ὅλως ὑπὸ ἄλλην ἔννοιαν γενόμενον.

§39ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ὅταν εἰσήγαγον τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἰσχύοντος καὶ λειτουργοῦντος νόμου περὶ δικαιώματος καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ οἴνου, καὶ χθὲς ἔτι, ὅτε προὐτάθη εἰς συζήτησιν αὐτὸ, ἐδήλωσα εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐγὼ εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι ἔπρεπε νὰ μεταβληθῇ ὁ ἰσχύων νόμος περὶ δικαιώματος καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ οἴνου καὶ κατὰ τὴν βάσιν καὶ κατὰ τὰς λεπτομερείας αὐτοῦ, ὅτι, ἐπειδὴ αἱ πρὸς τοῦτο ἀρξάμεναι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν ἅμα τῇ συστάσει τοῦ Ὑπουργείου ἐργασίαι δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ καταλήξωσιν εἰς πλῆρες ἀποτέλεσμα, διότι δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ παρασκευασθῇ νόμος ἄλλος πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ λειτουργοῦντος νόμου, ἠναγκάσθην νὰ προτείνω νὰ ἀφήσωμεν νὰ λειτουργήσῃ καὶ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ὁ εἰρημένος νόμος, ὅπως καὶ κατὰ τὸ παρελθόν· ἐζητήσαμεν ὅμως ν’ ἀνακουφίσωμεν, ὅσον ἦτο δυνατὸν τοὺς φορολογουμένους, καὶ προσέτι νὰ ἐξασφαλίσωμεν περισσότερα εἰς τὸ Ταμεῖον ἔσοδα, καὶ διὰ τοῦτο προετείναμεν προσωρινῶς διὰ τὸ ἔτος 1885 νομοσχέδιον, ἵνα ἐλαττωθῇ τὸ ποσοστὸν τοῦ φόρου καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ οἴνου καὶ μεταβληθῶσιν αἱ διατάξεις περὶ βεβαιώσεως τοῦ φόρου τούτου. Ἡ συγκομιδὴ τοῦ 1885 ἐπέρχεται, ὁ νόμος ὁ ἰσχύων ἐξετελέσθη λίαν ἀτελῶς, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῇ, ἑπομένως ἐσπεύσαμεν νὰ συντάξωμεν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπροτείναμεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἐζητοῦμεν νὰ ἐπιτύχωμεν τῶν δύο τούτων σκοπῶν, δηλαδὴ νὰ καταστήσωμεν ἧττον ἐπαχθῆ τὸν φόρον τῆς καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ οἴνου, μειοῦντες τὸ ποσοστὸν αὐτοῦ, καὶ δεύτερον νὰ μεταβάλωμεν τὰς διατάξεις περὶ τῆς βεβαιώσεως ἐκείνας, αἵτινες δὲν ἦσαν δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῶσιν, εἴτε ἦσαν καθ’ ὑπερβολὴν καταπιεστικαί. Ἐπειδὴ ὅμως ἐγεννήθησαν ἐν τῇ Βουλῇ δισταγμοὶ, ἐὰν πρέπῃ νὰ ψηφισθῇ τὸ εἰσαχθὲν νομοσχέδιον, καὶ παρετήρησα, ὅτι τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς ἦτο νὰ γένηται παραδεκτὸν τὸ πρῶτον μόνον μέρος τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ποσοστοῦ τοῦ φόρου, νὰ διατηρηθῇ δὲ τὸ ὑπόλοιπον μέρος τοῦ νόμου, τὸ περὶ βεβαιώσεως τῆς εἰσπράξεως, ἐνόμισα, ὅτι εἶχον καθῆκον ν’ ἀποδεχθῶ τὴν γνώμην ταύτην τῆς Βουλῆς, καὶ διὰ τοῦτο ἀπεδέχθην τὴν τροπολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας διετάσσοντο αὐτὰ ταῦτα, τὰ ὁποῖα διέτασσε τὸ παρ’ ἐμοῦ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον ὡς πρὸς τὸ ποσοστὸν τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου. Ὅλα ταῦτα ὅμως εἶναι προσωρινὰ διὰ τὸ 1885 μέχρις οὗ συντελεσθῇ ἡ παρασκευαζομένη ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἐργασία.

§40Ι. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἐκ Βώλου, κύριοι, μοὶ γράφουσι τὸ ἑξῆς γεγονός, τὸ ὁποῖον φέρω εἰς γνῶσιν τοῦ κυρίου ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ. Τὴν 17 παρελθόντος τὸ πλοῖον «Ἅγιος Νικόλαος» κυβερνώμενον ὑπὸ τοῦ πλοιάρχου Γεωργίου Μελαχρινοῦ, μὲ φορτίον πλακῶν ἀνεχώρησεν εἰς Ἅγιον Ὄρος· ἐκεῖ ἐπώλησεν ὁ πλοίαρχος τὸ φορτίον του καὶ εἰσῆλθεν εἰς ἕνα λιμένα ἐγγὺς ἐκεῖ, ὀνομαζόμενον Ἔρισσον· ὁ πλοίαρχος μεθ’ ἑνὸς ἄλλου ἐξῆλθον εἰς τὴν ξηρὰν, ἀμέσως ὅμως οἱ τελωνοφύλακες συνέλαβον καὶ ἐφυλάκισαν αὐτοὺς, καὶ εἶτα εἰσελθόντες εἰς τὸ πλοῖον συνέλαβον καὶ ἕνα ναύτην ἐντὸς αὐτοῦ εὑρισκόμενον καὶ ἐφυλάκισαν καὶ τοῦτον, ἀφήσαντες ἐν τῷ πλοίῳ ἕνα μόνον μικρὸν παῖδα, υἱὸν τοῦ πλοιάρχου. Ὁ μικρὸς οὗτος, εὑρὼν ἐκεῖ ἕνα συμπατριώτην του μετὰ τὴν φυλάκισιν τοῦ πατρός του, παρέλαβε τὸ πλοῖον μετ’ αὐτοῦ τοῦ ἑτέρου καὶ ἐπανῆλθεν εἰς Βόλον. Ἐν Βόλῳ δὲ διεδόθη, ὅτι ὁ πλοίαρχος καὶ οἱ ἄλλοι δέσμιοι μετηνέχθησαν εἰς Θεσσαλονίκην· ὁ πλοίαρχος ἔφερε καὶ 60 λίρας, τὸ προϊὸν τοῦ φορτίου. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ διατάξῃ τὸν ἐν Θεσσαλονίκῃ Πρόξενον νὰ φροντίσῃ νὰ μάθῃ διὰ τίνα λόγον συνελήφθησαν οὗτοι, καὶ νὰ ἐνεργηθῶσι τὰ δέοντα πρὸς ἀπελευθέρωσίν των. Τὸ ὄνομα τοῦ ἐπιβάτου καὶ τοῦ ναύτου εἶναι Κωνσταντῖνος Κατσανάκος καὶ Νικόλαος Ζαχάρου. Πλὴν τούτου εἰς προηγουμένας συνεδριάσεις οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοί μου κύριοι Ἀγγελίδης καὶ Κιτιλῆς παρέστησαν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τὴν ἐπείγουσαν ἀνάγκην νὰ ὑπάρχῃ Ὑποτελωνεῖον εἰς Χορευτὸν καὶ εἰς Νταμούχερη, ἀνέπτυξαν δὲ τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχωσι τὰ ὑποτελωνεῖα αὐτὰ ἐκεῖ. Ἐκτὸς δὲ τῶν παραστάσεων τῶν ἐντίμων κυρίων συναδέλφων, τρεῖς ἀναφοραὶ ἐπεδόθησαν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐν αἷς ἀναπτύσσονται οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχωσι τὰ Ὑποτελωνεῖα ταῦτα· φρονῶ περιττὴν τὴν ἐκ νέου ἀνάπτυξιν, διότι ἱκανῶς ἀνεπτύχθησαν. Ἐπίστευον, καὶ εἶχον μάλιστα πεποίθησιν, ὅτι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐκθέτουσιν οἱ ἐκεῖ δημόται περὶ τοὺς 1000, καὶ τῶν ὁποίων ἡ ὕπαρξις συνδέεται μὲ τὴν ὕπαρξιν αὐτοῦ τοῦ Τελωνείου ἕνεκα τῆς χωρογραφικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου, ἐπίστευον, ὅτι θὰ ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν τὴν αἴτησιν αὐτῶν καὶ ὅτι θὰ ἐπανέφερε τὰ καταργηθέντα Τελωνεῖα. Ἕνεκα ὅμως, φαίνεται, τῶν μεγάλων ἀσχολιῶν καὶ ἐκ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς δὲν εὗρε τὸν κατάλληλον καιρὸν νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἤδη, ὅτε εὐτυχῶς αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς τελειώνουσι, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν ταύτην καὶ νὰ ἐπανορθώσῃ τὸ γενόμενον ἀδίκημα· παρακαλῶ ἐν τούτοις τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀπαντήσῃ, ἵνα μάθῃ ὁ πληθυσμὸς ἐκεῖνος ὁποίαν ἀπόφασιν θὰ λάβῃ ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου αὐτοῦ ζητήματος.

§41ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἡ προσδοκία τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου βουλευτοῦ ἐκ Βόλου ἦτο ὅτι, εὐθὺς ὡς ἐγένοντο αἱ παραστάσεις ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου του πρὸς τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἀνασυστάσεως τοῦ Ὑποτελωνείου τούτου, τὸ Ὑπουργεῖον ἤθελε σπεύσει νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ συναδέλφου αὐτοῦ, λυποῦμαι, διότι δὲν δύναμαι νὰ ἀνταποκριθῶ εἰς τὴν προσδοκίαν ταύτην, διότι δὲν ἀρκεῖ νὰ σχηματίσῃ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Βόλου καὶ οἱ συνάδελφοί του τὴν πεποίθησιν, ἣν ἔχουσι περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀνασυστάσεως τοῦ Ὑποτελωνείου τούτου, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ σχηματίσω καὶ ἐγὼ ταύτην. Μοὶ ἐγένοντο παραστάσεις δι’ ἀναφορᾶς, ὑπογεγραμμένης ὑπὸ πολλῶν πολιτῶν, καὶ ἤκουσα τῶν παραστάσεων τῶν κυρίων βουλευτῶν, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ σχηματίσω γνώμην, καὶ ὅταν σχηματίσω γνώμην, ἐστὲ βέβαιος, ὅτι θὰ προσπαθήσω νὰ πληρώσω τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην τῶν ἀναφερομένων. Ὡς πρὸς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ πλοίου, τοῦ ἔχοντος φορτίον πλακῶν, δὲν γνωρίζω ἐὰν ἀνεκοινώθη τι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλὰ καὶ ἂν ἀνεκοινώθη, ἐγὼ δὲν ἔλαβον γνῶσιν· ὥστε θὰ φροντίσω νὰ μάθω καὶ θέλω δώσει πληροφορίας.

§42Α. ΜΕΤΑΞΑΣ. Καταθέτω ἔγγραφον ἐπερώτησιν ἀπευθυνομένην πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν καὶ ἑτέραν πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργόν. Ἡ πρώτη ἀφορᾷ εἰς τὴν Λιμενικὴν Ἐπιτροπὴν Κυπαρισσίας, ἡ δὲ δευτέρα ἀφορᾷ εἰς τὰς εἰσπράξεις τοῦ Ταμείου Τριφυλίας. Παραλείπω πᾶσαν ἀνάπτυξιν ἵνα μὴ σᾶς βαρύνω,

§43ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θλιβερὰ ἀγγέλματα, κύριοι, ἀγγέλλονται ἑκάστοτε ἐκ τῆς Ἐπαρχίας Λοκρίδος, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω. Σχεδὸν ἡμέρα δὲν παρέρχεται, καθ’ ἣν δὲν συμβαίνει ἐν αὐτῇ ἢ φόνος, ἢ βιασμὸς, ἢ κλοπὴ, ἢ ἄλλο τι ἔγκλημα. Ἡ ζωοκλοπὴ ἰδίᾳ ἵσταται ἀπὸ πολλοῦ ἐν αὐτῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Τὰ ἐγκλήματα ταῦτα ἔσχον ἐπ’ ἐσχάτων, ὡς μὴ ὤφελε, τοσαύτην ἐπίδοσιν, ὥστε δικαίως ἐξανέστη ἐν Λοκρίδι ἡ κοινὴ γνώμη, πολλοὶ δὲ ἐρωτῶσιν ἐν αὐτῇ, πρὸς τὶ ἐπὶ τέλους πληρώνουσι τοὺς φόρους εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅταν στερῶνται καὶ αὐτῆς τῆς ἀσφαλείας, τοῦ πρώτου τούτου παράγοντος παντὸς κοινωνικοῦ καὶ πολιτικοῦ βίου! Τὰ παράπονα τῶν Λοκρῶν εὗρον ἠχὼ ἤδη πολλάκις καὶ ἐν τῷ Τύπῳ τῆς Πρωτευούσης. Καὶ σήμερον δὲ ἔγκριτον φύλλον τῶν Ἀθηνῶν δημοσιεύει νέας ἐκ Λοκρίδος ἱερεμιάδας, προτάττον τούτων τὰς ἑξῆς ἐρωτήσεις: «Τί κάμνουν οἱ συμπολιτευόμενοι βουλευταὶ Λοκρίδος; Δὲν ῥηγνύουσι κραυγὴν ὄχι ἐντὸς τῶν Ὑπουργικῶν θαλάμων;» Ἐπειδὴ, κύριοι, εἰς τοὺς συμπολιτευομένους τούτους βουλευτὰς καταλέγομαι κἀγὼ, πρὸς ἀποφυγὴν πάσης παρεξηγήσεως ὑπὸ τῶν ἐκλογέων μου ὀφείλω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ δηλώσω τὰ ἑξῆς. Ἀποδυθεὶς εἰς τὸν τελευταῖον ἐκλογικὸν ἀγῶνα, ὡς ἀντιπολιτευόμενος πρὸς τὴν τότε Κυβέρνησιν, ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ παραμείνω μέχρι τοῦδε ἐν ταῖς τάξεσι τῆς Συμπολιτεύσεως, καίπερ τηρῶν πλήρη ἀνεξαρτησίαν φρονήματος καὶ πολλάκις ψηφίσας, ἐνίοτε δὲ καὶ ἀγορεύσας κατὰ τῶν νομοσχεδίων τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν συνειθίζω νὰ φοιτῶ εἰς τοὺς Ὑπουργικοὺς θαλάμους, οὐδ’ ἠξίωσα οἱανδήποτε παροχὴν τῆς Ἐξουσίας. Παρακαλῶ δὲ τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς νά με διαψεύσωσιν, ἐὰν παρηνώχλησά ποτε αὐτοὺς διὰ τοιούτων ἀξιώσεων. Εἰ καὶ ἀπηύθυναν δὲ πολλάκις οἱ πολιτικοί μου φίλοι ἐν Λοκρίδι παράπονα κατὰ τῶν ἐκεῖ Ἀρχῶν, ὅτι φέρονται πρὸς αὐτοὺς χεῖρον ἢ ὡς πρὸς ἀντιπολιτευομένους· εἰ καὶ ἐδεινώθη μεγάλως ἡ ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ μου κατάστασις τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ἀκριβῶς ἀπὸ τῆς ἀνόδου εἰς τὴν Ἀρχὴν τοῦ ἐνεστῶτος Ὑπουργείου, οὐδὲν ἧττον ἀποβλέπων εἰς τὰ καθόλου ἐθνικὰ συμφέροντα, προὐτίμησα ἐπὶ ζημίᾳ τῆς πολιτικῆς μου ἐπιῤῥοῆς καὶ ἐπὶ βλάβῃ ἔτι αὐτῶν τῶν ἐπαρχιακῶν συμφερόντων νὰ παραμείνω ἐν τῇ Συμπολιτεύσει, ὅπως μὴ φανῶ, ὅτι ἐμφοροῦμαι ἰδιοτελείας, ἢ ὅτι ἄγομαι ὑπὸ πνεύματος ἐπαρχικοῦ. Καὶ οὕτως ὅμως δὲν ὠλιγώρησα παντάπασι τῆς νῦν ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ μου ἀπαντώσης ἐκρύθμου πως καταστάσεως. Εἶνε ἀληθές, ὅτι δὲν ἠθέλησα ν’ ἀπασχολήσω μέχρι τοῦδε τὴν Βουλὴν δι’ ἐπερωτήσεων, φερουσῶν τοπικόν τινα χαρακτῆρα, καθ’ ὃν χρόνον αὕτη ἐκαλεῖτο ἐντὸς βραχυτάτου διαστήματος νὰ συζητήσῃ καὶ ἐπιψηφίσῃ πρὸς τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους πλεῖστα ὅσα νομοσχέδια μεγάλης σπουδαιότητος. Ὡς ἐκ τούτου ἠρκέσθην εἰς ἰδιαιτέρας παραστάσεις, εἰς ἃς προέβην οὐχὶ ἐντὸς τῶν Ὑπουργικῶν θαλάμων, ἀλλ’ ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου τούτου παρὰ τοῖς ἁρμοδίοις Ὑπουργοῖς, παρακαλῶν τούτους, ὅπως λάβωσι πρόνοιαν περὶ τῆς ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ μου δημοσίας ἀσφαλείας. Ἐπὶ τούτῳ συνέστησα αὐτοῖς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως ἐν Λοκρίδι, ἰδιαιτέρως δὲ παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως σπεύσῃ νὰ διορίσῃ Δημοτικὸν Ἀστυνόμον ἐν τῇ πρωτευούσῃ αὐτῆς Ἀταλάντῃ, ἐν ᾗ τὰ πλεῖστα τῶν ἐγκλημάτων ἐπισυμβαίνουσι, τὸν ὑπὸ τοῦ Δημάρχου αὐτῆς προταθέντα καὶ ὑπὸ τοῦ οἰκείου Ἐπάρχου καὶ Νομάρχου ἐγκριθέντα κ. Βασίλειον Χημευτόν, ἄνδρα διακρινόμενον ἐπὶ συνέσει, χρηστότητι καὶ δραστηριότητι. Δυστυχῶς μέχρι τοῦδε δὲν ἐνισχύθη ἡ ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ μου στρατιωτικὴ δύναμις, καὶ ἐν Ἀταλάντῃ δὲ δὲν ἠθέλησε νὰ διορίσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν Δημοτικὸν Ἀστυνόμον τὸν κ. Χημευτόν, ὀχυρούμενος ὄπισθεν τύπου τινὸς, καθ’ ὃν δὲν ἐπιτρέπεται νὰ διορισθῇ οὗτος δι’ ἔλλειψιν πιστώσεως ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Δήμου Ἀταλάντης καὶ διότι, εὔπορος ὢν αὐτός, δὲν χρῄζει ἀμοιβῆς τινος, ὅπως ἐκπληρώσῃ ἓν καθῆκον πρὸς τὴν πατρίδα αὐτοῦ. Ἀναγκαῖον ἐθεώρησα, κύριοι, προκαλούμενος διὰ τοῦ Τύπου, ν’ ἀνακοινώσω ταῦτα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διαμαρτυρόμενος ἐντόνως κατὰ τῆς παρατάσεως τῆς νῦν ἐκρύθμου καταστάσεως τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ἐν Λοκρίδι καὶ ἀπεκδυόμενος πᾶσαν περὶ αὐτῆς εὐθύνην.

§44ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν συμφέρον εἶχεν ἢ ἔχει νὰ ἀμελήσῃ τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν Δημοσίαν τάξιν καὶ ἀσφάλειαν τῆς Ἐπαρχίας, ἐξ ἧς κατάγεται ὁ προαγορεύσας ἀξιότιμος Κύριος Βουλευτής. Εἶνε ἀληθές, ὅτι ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Λοκρίδος ἡ κατάστασις τῆς Δημοσίου ἀσφαλείας εἶνε ἔκρυθμος. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν ὤκνησε νὰ λάβῃ πάντα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὤφειλε νὰ λάβῃ, καὶ τὴν δικαστικὴν Ἀρχὴν διέταξεν ἵνα ἐπιληφθῇ ἀμέσως ἀνακρίσεως καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἀπετάθη καὶ ἐζήτησε τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ στρατιωτικῆς δυνάμεως. Καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὸν διορισμὸν τοῦ ἀστυνόμου, ἀληθὲς εἶνε, ὅτι ὑπεβλήθη πρότασις περὶ διορισμοῦ ἀμίσθου ἀστυνόμου· ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν ὁ θεσμὸς οὗτος τῆς ἀμίσθου ὑπηρεσίας δὲν ἰσχύει οὔτε ὡς πρὸς τοὺς Δημοσίους οὔτε ὡς πρὸς τοὺς Δημοτικοὺς ὑπαλλήλους, καὶ διὰ τοῦτο παρετήρησα εἰς τὸν ἀξιότιμον κύριον Βουλευτὴν, ὅταν μοὶ συνίστα τὸν διορισμὸν τοῦ προταθέντος, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ πράξω τοῦτο, διότι δὲν ἔχομεν νόμον, ἐπιτρέποντα τὴν ἄμισθον ὑπηρεσίαν Δημοσίου ἢ Δημοτικοῦ ὑπαλλήλου. Ἀλλὰ μετὰ τοῦτο ἐλήφθη ἔκθεσις τοῦ Νομάρχου, ἀνακαλοῦσα τὴν πρότασιν αὐτοῦ περὶ διορισμοῦ τοῦ προταθέντος ἀστυνόμου καὶ ἀποδίδουσα δυστυχῶς εἰς τὸν προταθέντα τοῦτον ὑποψήφιον πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν δύναμαι νὰ ἐπαναλάβω ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἐὰν ἔχῃ τὴν καλωσύνην ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς νὰ διέλθῃ ἐκ τοῦ Γραφείου τοῦ ἁρμοδίου τμηματάρχου, θὰ λάβῃ γνῶσιν τῆς ἐκθέσεως τοῦ κυρίου Νομάρχου καὶ τῶν ἀποδιδομένων πράξεων εἰς τὸν προταθέντα καὶ ἕνεκα τῶν ὁποίων ἀνακαλεῖ τὴν πρώτην πρότασιν αὐτοῦ.

§45ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§46ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως). Ἀπόντος ἐμοῦ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἁλμυροῦ ἐπερώτησε περὶ ἀπολύσεως Καθηγητῶν τινων τοῦ Γυμνασίου Βόλου. Ἀτυχῶς ὁ ἀξιότιμος καὶ παλαιὸς φίλος μου Κ. Παρνασσίδης, δὲν ἀνέμενε νὰ τῷ δώσω τὸν λόγον, ὃν καὶ εἰς προηγουμένην τινὰ συνεδρίασιν ἐζήτησε, διότι πιστεύω ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ ἴδιος θὰ ἀνεγνώριζεν, ὅτι ἐξ ὑπερτάτου καθήκοντος διέταξα τὴν παῦσιν αὐτῶν. Ἔστειλα ἐντεῦθεν τὸν Διευθυντὴν τοῦ Διδασκαλείου Κ. Παπαμάρκον, συνεπείᾳ παραπόνων πολλῶν ἐν Βόλῳ διὰ τὴν διαγωγὴν τῶν Καθηγητῶν τοῦ Γυμνασίου ἐκεῖ. Εἶχον μάθει, ὅτι εἶχον διαιρεθῆ εἰς δύο κόμματα· εἰς τὰ τέκνα δὲ, τῶν ὁποίων οἱ γονεῖς ἀνῆκον εἰς τὸ ἓν κόμμα, οἱ Καθηγηταὶ τοῦ ἄλλου κόμματος ἀσυνειδήτως ἔδιδον βαθμοὺς κακίστους, εἰς δὲ τὰ τῶν φίλων των ἄριστα, καὶ τοὐναντίον οἱ λοιποὶ Καθηγηταί. Τοιουτοτρόπως κατώρθωσαν τὸ Γυμνάσιον τοῦ Βόλου, τὸ ὁποῖον εἶχεν οὐκ ὀλίγους μαθητὰς, νὰ τὸ ἀπογυμνώσωσιν, οἱ δὲ Καθηγηταὶ ἐν μέσῃ ἀγορᾷ ὑβρίζοντο καπηλικῶς καὶ ἐφέροντο οὐχὶ πλέον ὡς διδάσκαλοι τῆς ἠθικῆς δίδοντες τὸ παράδειγμα τῆς καλῆς ἀγωγῆς, ἀλλ’ οὐδ’ ὡς ἄνθρωποι κἄν. Σᾶς ἀναγινώσκω μέρη τινὰ τῆς ἐκθέσεως. «Οἱ καθηγηταὶ τοῦ ἐν Βόλῳ Γυμνασίου εἶναι διῃρημένοι εἰς δύο στρατόπεδα. Ἡ ψυχικὴ κατάστασις τῶν κυρίων τούτων εἶναι ἥκιστα ἁρμοδία πρὸς εἰρηνικὴν συμβίωσιν καὶ ἀδελφικὴν σύμπραξιν. Ἡ πρὸς ἀλλήλους συμπεριφορὰ εἶναι ἀπρεπεστάτη, χυδαιότατα δὲ καὶ ἀγριώτατα πανταχοῦ καὶ πάντοτε ὑβριζόμενοι καὶ ἀγενέστατα κατασυκοφαντούμενοι ἐχιδνῶν μᾶλλον ἢ ἀνθρώπινον καὶ διδασκαλικὸν βίον διάγουσι.... Ἐντεῦθεν προέκυψεν ἡ τελεία κατάπτωσις τοῦ ἀξιώματος αὐτῶν ἐν τῇ συνειδήσει τῆς κοινωνίας, ἡ τελεία ἔλλειψις τῆς ἐμπιστοσύνης τῶν γονέων ἐπὶ τὸ φιλοδίκαιον τῶν διδασκάλων τῶν τέκνων αὐτῶν, ἡ λοιδορία τοῦ Τύπου, ἡ κατ’ αὐτῶν παντοδαπὴ κακολογία καὶ πλήρης καταφρόνησις πάντων πολιτῶν τε καὶ μαθητῶν καὶ ἡ τοῦ Γυμνασίου παράλυσις».

§47ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά.

§48ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Προτείνει λοιπὸν τὴν παῦσιν ἁπάντων τῶν καθηγητῶν τοῦ Γυμνασίου τούτου καὶ αὐτοῦ ἀκόμη τοῦ Ἐπιστάτου. Προέβην εἰς τὴν παῦσιν ἁπάντων καὶ ἦτο ἀδύνατον νὰ πράξω ἄλλως.

§49ΠΟΛΛΟΙ (ἀμφοτέρωθεν). Πολὺ καλὰ ἐπράξατε, καὶ νὰ μὴ τοὺς ἐπαναφέρετε. Ἡμερησία διάταξις.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ Βουλευτοῦ Λοκρίδος περὶ τῆς Ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς. Ἔχει κανεὶς τὸν λόγον;

§51ΧΟΪΔΑΣ. Ἐμμένω εἰς τὴν πρότασιν τοῦ ἀπαραδέκτου δι’ οὓς λόγους ἐξέθηκα χθές.

§52Θ. ΜΑΡΓΕΛΛΟΣ. Ὅτε, κύριοι, ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων Βουλευτῶν, νομίζω Οἰτύλου καὶ Γόρτυνος, προετείνετο ἡ σύστασις Ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς πρὸς ἐξέλεγξιν τῆς διαχειρίσεως τῶν Δημοσίων ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἐκ τῆς θέσεώς μου ἐκείνης ἐδέχθην τὴν πρότασιν ταύτην, ἀλλ’ ἐθεώρησα καθῆκόν μου καὶ ἔργον δικαιοσύνης νὰ ζητήσω συνάμα καὶ τὴν ἐπέκτασιν τοῦ δημοσιονομικοῦ τούτου ἐλέγχου καὶ ἐπὶ τῶν πράξεων τῶν πρὸ ταύτης Κυβερνήσεων, χωρὶς νὰ ὀνομάσω ῥητῶς καὶ τὸ ἔτος τῆς ἐνάρξεως τούτου, ὑπολαμβάνων ὅτι τὸ καταλληλότερον ἦτο ἐκεῖνο, καθ’ ὃ ἐνεκαθιδρύθη τὸ ἰσχῦον καθεστώς· καὶ ἐδέχθην μὲν τὴν πρότασιν ταύτην, διότι φρονῶ ὅτι εἶνε ἀνάγκη πλέον οἱ ὑπεύθυνοι Ὑπουργοὶ νὰ μάθωσιν, ὅτι ὁ Δημόσιος θησαυρὸς, ὁ ἀφαιρούμενος ἐκ τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου πενομένου λαοῦ καὶ ἐντελῶς ἀπροστατεύτου, (ἐπὶ τοῦ ὁποίου δυστυχῶς ἡ Πολιτεία ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε πράξεών της σπουδαίως ἐμείωσε τὰ ἐπ’ αὐτοῦ δικαιώματά της πρὸς παρομοίας φορολογικὰς ὑποχρεώσεις, καθόσον τὰ προκύπτοντα ἐκ τοῦ κοινωνικοῦ συνδέσμου πλεονεκτήματα δὲν ὑπῆρξαν δυστυχῶς ἀνάλογα πρὸς ταύτας), καὶ ἐδέχθην, λέγω, τὴν πρότασιν, ἵνα μάθωσιν οἱ ὑπεύθυνοι, ὅτι ὁ θησαυρὸς οὗτος εἶνε ἱερὸς καὶ ὅτι ὀφείλουσιν οἱ διαχειριζόμενοι αὐτὸν μετ’ ἄκρας φειδοῦς καὶ ἐντὸς τῶν ὅρων τῆς αὐστηρᾶς οἰκονομίας νὰ τὸν διαχειρίζωνται, ἀλλ’ ἐζήτησα καὶ τὴν ἐπέκτασιν τοῦ ἐλέγχου, φρονῶν ὅτι ἐκ τῆς παραβολῆς καὶ συγκρίσεως τῶν διαχειρίσεων θὰ ἐπεχέετο ἄπλετον φῶς· ἐκ δὲ τούτου βουλευταὶ, οὔτε ἀναμιχθέντες ἐν φατρίαις, οὔτε τὰ πάθη τούτων ἐνστερνισθέντες, θὰ ἠδύναντο ῥαδίως νὰ μορφώσωσι μίαν πεποίθησιν καὶ προκαλούμενοι πεφωτισμένην γνώμην νὰ ἐξενέγκωσιν. Ἀλλὰ διότι τότε πολλὰ τῆς Βουλῆς ἔγκριτα μέλη διεμαρτυρήθησαν κατὰ τῆς προτάσεως ταύτης, ὡς ἐνεχούσης ἐννοίας ὑβριστικὰς κατὰ τῆς μνήμης ἐνδόξων ἀνδρῶν, θορύβους προκαλέσαντα καὶ τὰ παρόμοια, ἠναγκάσθην, ἐνδίδων καὶ εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τῆς πλειονοψηφίας, νὰ μὴ διατυπώσω ἰδίαν πρότασιν, ἀρκεσθεὶς μόνον νὰ δηλώσω οἵαν ἔχω ἰδέαν τόσον περὶ τῶν ἀποβιωσάντων, ὅσον καὶ περὶ τῶν ἐπιζώντων, τῶν ὁποίων τὴν μὲν ὕπαρξιν ἐθεώρησα ὡς πολύτιμα κεφάλαια, τὴν δὲ ἐπὶ τῶν πραγμάτων τῆς Πολιτείας δρᾶσιν αὐτῶν ἀναγκαίαν καὶ ὠφέλιμον. Ἤδη ὅμως, ἐπαναλαμβανομένης τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἐν λόγῳ προτάσεως, ἐρωτῶ ὑμᾶς, ἦτο αὕτη, ὡς ἐχαρακτηρίσθη, παράλογος καὶ ἀληθῶς ἐσκόπει τὴν ἐξουδετέρωσιν ἐκείνης τῆς ἀφορώσης πρὸς τὸν ἔλεγχον τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως; Δὲν σᾶς φαίνεται ἐκ τῶν πραγμάτων ἐπιβεβλημένη, δὲν δύναται αὕτη νὰ σᾶς ὁδηγήσῃ ὡς ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων της καὶ εἰς τὴν ἐπὶ τὰ κρείττω διαῤῥύθμισιν καὶ βελτίωσιν τῆς ὅλης νομοθεσίας, ἧς τηλικαύτην ἔχομεν ἀνάγκην; Ἐγὼ λέγω ναὶ καὶ διαβεβαιῶ ὑμᾶς μὲ τὸν θετικώτερον ἐκεῖνον τρόπον, μὲ τὴν πλήρη ἐκείνην παῤῥησίαν, ἥτις ἐσθ’ ὅτε ἀποτελεῖ αὐτὴν τὴν αὐθεντίαν, ὅτι ἐνόσῳ δὲν μεταβάλητε τὸ ἰσχῦον νῦν σύστημα, ἐνόσῳ διατηρεῖτε τὸν αὐτὸν ἐν τῇ Πολιτείᾳ ὀργανισμὸν, οὐδέποτε θὰ ἀποκτήσητε τὸ ἰσοζύγιον ἐν τῷ ἀπολογισμῷ, αὐτοῦ δ’ ἀποτυγχάνοντες προφανῆ διατρέχομεν κίνδυνον, ὄχι μόνον τῆς διασαλεύσεως ἐκ βάθρων τῆς Πολιτείας, ἀλλὰ καὶ τῆς διαλύσεως αὐτῆς τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος. Ὡς σᾶς εἶπον προχθὲς, ἐπαναλαμβάνω καὶ ἤδη ἵνα σᾶς διαβεβαιώσω, ὅτι δὲν ἔπταισεν ἡ πτέρυξ αὕτη, διότι κατ’ ἔτος ὁ Προϋπολογισμὸς ἀφῆκε μεγάλα ἐλλείμματα, οὔτε θὰ πταίσῃ ἐκείνη, διότι καὶ ὁ μέλλων νὰ ἐπιψηφισθῇ τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ θὰ ἀφήσῃ μεγαλείτερα, δὲν πταίουσιν οἱ πολιτευόμενοι, δὲν πταίει ὁ λαός· πταίουσι μόνον οἱ Νόμοι, καὶ πταίουσι, διότι εἶναι ξένων ἠθῶν καὶ ἐθίμων, διότι οὐδεμίαν θεραπεύουσιν αὐτοῦ ἀνάγκην, διότι εἶναι Νόμοι πολυτελείας, Νόμοι διαφθορᾶς καὶ ἐξαχρειώσεως καὶ ὡς τοιοῦτοι ὤθησαν τὸ Κράτος, Κράτος αὔταρκες καὶ φιλοπονώτατον, κατὰ κρημνῶν εἰς τὴν χρεωκοπίαν. Ὅθεν ἀνάγκη νὰ σπεύσωμεν νὰ προλάβωμεν καὶ προλαμβάνομεν καταφεύγοντες εἰς γενικὰ καὶ ῥιζικὰ μέτρα. Καταργήσατε τὸ νῦν φορολογικὸν σύστημα, σύστημα πολύπλοκον, ἐπαχθὲς καὶ πολυδάπανον, καὶ ἀντικαταστήσατε αὐτὸ δι’ ἑτέρου ἁπλοῦ, ἀνεπαχθοῦς, δικαίου, συμφώνου πρὸς τὰ ἤθη ἡμῶν καὶ τὰ ἔθιμα, τὴν φορολογικὴν ἰσότητα καθιεροῦντες ἐν αὐτῷ, καὶ ὡς τοιοῦτον προτείνω τὸ τῶν ἀρχαίων Ἀθηναίων ἐπὶ Σόλωνος, ὅστις, ὡς συγγραφεύς τις λέγει, τὸν ὁποῖον ἤδη δὲν ἐνθυμοῦμαι, «ταῖς οὐσίαις ἑκάστου τιμήματα πρὸς λόγον τῆς δυνάμεως ἐπιθεὶς δικαιότατον πολίτευμα εἰσηγήσατο». Ἐπίσης καταργήσατε ἐκ βάθρων τὸ λεγόμενον σύστημα διοικητικὸν, σύστημα σπατάλης καὶ διαφθορᾶς, σύστημα ἀείποτε ἐπιβουλευθὲν τὰ ἱερώτερα τῆς Πατρίδος, καὶ μετασχηματίσατε τοὺς Δήμους, χορηγοῦντες αὐτοῖς ἅπαντα τὰ δικαιώματα τὰ ἐκ τῆς αὐτοδιοικήσεως πηγάζοντα, ἀλλὰ καὶ μὴ παραμελήσητε νὰ λάβητε ὅλας τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὑποσχομένας τὴν πλήρη ἔννομον καὶ κανονικὴν αὐτῶν λειτουργίαν. Προικιζόμενοι δὲ οὕτω μὲ σύστημα φορολογικὸν, μὲ σύστημα δημοτικὸν, ἀπαραίτητον εἰς τὴν κοινὴν εὐπραγίαν καὶ τὴν ἀνύψωσιν τοῦ φρονήματος, ἀποκτῶμεν καὶ καλὰ οἰκονομικὰ, ἔχοντες δὲ καλὰ οἰκονομικὰ, θὰ ἔχωμεν πολιτικὴν, θὰ ἤμεθα οἱ ἄνθρωποι τῆς ἐνεργείας. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο, μεταβάλετε στρατιωτικὸν σύστημα, βάσις τοῦ ὁποίου νὰ ἦναι ἡ ἐφεδρεία. Καὶ ἐπειδὴ περὶ στρατιωτικῆς ἐνεργείας, σᾶς ἐρωτῶ, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐργαζόμενος, ὡς ἐργάζεσθε, διατηροῦντες τὸ νῦν σύστημα τῆς στρατολογίας, σᾶς ἐρωτῶ, θὰ δυνηθῆτε νὰ ἀνταποκριθῆτε ἐν ταῖς σημεριναῖς περιστάσεσι, καθ’ ἃς κινδυνεύει ἥ τε Μακεδονία καὶ ὁ Ἑλληνισμός; Ἐγὼ λέγω ὄχι, καὶ ἂν ἠδύνασθε νὰ διπλασιάσητε τὸν στρατόν· καὶ λέγω ὄχι, διότι στρατὸς ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἡ ἐφεδρεία. Ὁ κ. Τρικούπης, ὃν διὰ τοῦτο καὶ συγχαίρω, ἐγγράψας πρὸς ἐκγύμνασιν τῆς ἐφεδρείας τὸ ποσὸν τῶν 800,000 δραχμῶν, σᾶς ὑπεδείκνυε διὰ τούτου, νομίζω, καὶ τὸν ἀληθῆ τρόπον πραγματικῆς αὐξήσεως καὶ προαγωγῆς τῶν ἐν Ἑλλάδι στρατιωτικῶν δυνάμεων. Ἐγὼ, κύριοι, σᾶς τὸ λέγω, θέλω μόνον στρατὸν ἐκ 10,000, διότι τόσος ἐν Ἑλλάδι δύναται νὰ ὑπάρξῃ (ποδοκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων)—δὲν μὲ ταράττουσι τὰ τοιαῦτα λαοῦ ἀέργου, ἐκ τοὐναντίου μάλιστα μὲ ἐνισχύουσι, μὲ ἐνθαῤῥύνουσιν—ἀλλὰ συνάμα θέλω νὰ δαπανήσωμεν 10,000,000 δραχμὰς πρὸς ἐξόπλισιν τοῦ λαοῦ· θέλω τὴν ἐκγύμνασιν αὐτοῦ ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις· θέλω, ἐξοπλίζοντες αὐτὸν, νὰ τὸν γυμνάζωμεν ἐκεῖ ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ ἐξασκοῦντες αὐτὸν ἐν ὅπλοις καὶ ἐφαρμόζοντες ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν γυμνασίων ὅλας τὰς προόδους τῆς ἐπιστήμης, καὶ θέλω ταῦτα, διότι φρονῶ, ὅτι οὕτω μόνον δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν στρατὸν 200,000 ἐν καιρῷ πολέμου (θόρυβος). Καὶ μόνον ἐὰν οὕτω πράξωμεν, θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς κρισίμους περιστάσεις, ἐν αἷς διατελοῦμεν, θὰ δυνηθῶμεν, λέγω, διὰ τῶν ἀνδρῶν αὐτῶν ὄχι μόνον νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τόσα πράγματα, ἅτινα ἤδη καθ’ ἡμῶν βυσσοδομοῦνται, ἀλλὰ συνεννοούμενοι καὶ μετὰ τῆς πρὸς Δυσμὰς ἀδελφῆς ἐκείνης, ἥτις ὑπῆρξεν ὁ δεξιὸς βραχίων τῆς Ἑλλάδος, θὰ δυνηθῶμεν, λέγω, νὰ ἀντιταχθῶμεν οὐ μόνον κατὰ τῶν ἐνεργειῶν τοῦ ἡνωμένου Πανσλαυϊσμοῦ, οὐ μόνον κατὰ τῆς Αὐστριακῆς Προπαγάνδας, ἀλλὰ καὶ καθ’ ὅλης, ἄν μοὶ ἐπιτρέπηται νὰ εἴπω οὕτω, τῆς οἰκουμένης (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων καί τινα ποδοκροτήματα). Δὲν ἔπρεπε, κύριοι, νὰ μὲ παρεξηγήσητε ζητοῦντα τὴν ἐπέκτασιν τοῦ ἐλέγχου.

§53ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§54ΜΑΡΓΕΛΛΟΣ. Ναί· δὲν ἔπρεπε, λέγω, διότι δὲν ἐζήτησα αὐτὸν, φρονῶν ὅτι ὑπάρχουσιν ἐνταῦθα ἔνοχοι· ἐκ τοὐναντίου, ἐθεώρησα ἅπαντας τοὺς ἐνταῦθα πολιτευτὰς ἀνωτέρους πάσης ὑπονοίας κακῆς διαχειρίσεως τῶν πραγμάτων. Δὲν ὡμίλησα οὔτε περὶ ποινικῆς, οὔτε περὶ πολιτικῆς εὐθύνης, ὡς ἄλλοι ἔπραξαν, διότι φρονῶ, ὅτι εἰς πολιτευτὴν εὐθύνη ἀληθινὴ εἶναι, ἡ ἠθικὴ εὐθύνη, ἣν παρακάμπτουσι μόνον Καίσαρες διαπερῶντες τὸν Ρουβίκωνα καὶ Περικλεῖς προκαλοῦντες τὸν Πελοποννησιακόν· ἀλλ’ ἂν ἐζήτησα τὸν ἔλεγχον, τὸν ἐζήτησα πρὸς ἀπόδειξιν τῆς ἀληθείας, καὶ ἵνα καταδειχθῶσιν οἱ ἀληθεῖς ἔνοχοι, οἱ παρακαθήμενοι ἐδῶ ἐν τοῖς Δημοσίοις Γραφείοις (θόρυβος), καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τοὺς πολιτευτάς, οἵτινες ἀνήκουσιν εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην, ν’ ἀποδεχθῶσιν αὐτὸν, ὡς ἔχω πεποίθησιν, διότι τοῦτο εἶναι τὸ συμφέρον αὐτῶν καὶ τῆς χώρας (χειροκροτήματα καὶ ποδοκροτήματα ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις).

§55Κ. ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ὅταν ὑπέβαλον τὴν πρότασίν μου, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται, δὲν ἐπίστευον ποτὲ, ὅτι ἤθελεν ἐγερθῆ συζήτησις περὶ τοῦ παραδεκτοῦ ἢ μὴ αὐτῆς. Δὲν ἐπίστευον, κύριοι, τοῦτο, διότι εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου προηγουμένην ἄλλην πρόσφατον τοιαύτην πρότασιν. Πρὸ δύο ἡμερῶν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, πρὸ τῆς ἐμῆς προτάσεως εἰσήχθη ἑτέρα πρότασις παρὰ τοῦ βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου κ. Μαυρομιχάλη περὶ συστάσεως Ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς ἐν σχέσει πρὸς τὴν διαχείρισιν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὰ τῆς ὁδοποιΐας. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι τότε ὁ βουλευτὴς Δωρίδος κύριος Μαργέλλος αὐθορμήτως καὶ αὐτοβούλως καὶ αὐτοστιγμεὶ προὔβαλε πρότασιν περὶ ἐξετάσεως τῶν πραγμάτων καὶ ἐπὶ ἀπωτέρω σημείου· τότε δὲ καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. Βαλτινὸς, ὡς διατελέσας πρώην Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, συνήνεσαν, ὅπως ἐπεκταθῇ ὁ ἔλεγχος καὶ ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως αὐτῶν κλπ. Ἐνθυμοῦμαι, κύριοι, ὅτι πρῶτος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐδέχθη τὴν πρότασιν καὶ πάντες δὲ οἱ ἄλλοι εἶπον, ὅτι ἐδέχοντο τὴν ἐπέκτασιν τῆς ἐρεύνης καὶ τοῦ ἐλέγχου ἐπὶ τῆς διαχειρίσεώς των. Ἐγκατελείφθη δὲ ἡ πρότασις τότε συνεπείᾳ τῆς προτάσεως τοῦ ἐκ Τήνου συναδέλφου κυρίου Μαυρομαρᾶ, ἰσχυρισαμένου, ὅτι ἐπῆλθε παραγραφὴ τοῦ ἀξιοποίνου. Ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης τοῦ ἐκ Δωρίδος συναδέλφου στηριχθεὶς, συνέταξα τὴν πρότασίν μου, περὶ ἧς ἤδη πρόκειται. Τί δὲ ζητεῖται, κύριοι, διὰ τῆς προτάσεως ταύτης, καθ’ ἧς προυτάθη τὸ ἀπαράδεκτον; Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι πρόκειται νὰ ἐξετασθῇ ποία ἡ κατάστασις τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας· πρόκειται νὰ ἐξετασθῇ πῶς διετέθησαν τὰ χρήματα ταῦτα ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως· πρόκειται νὰ ἐξετασθῇ ποῦ ἔγκειται ἡ αἰτία τῶν κακῶν, ἐὰν τοιαῦτα ὑπάρχωσι· πρόκειται νὰ γείνῃ σκέψις καὶ ληφθῇ πρόνοια νομοθετικὴ πρὸς θεραπείαν τῶν κακῶς ἐχόντων εἰς τὰ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Καὶ ἐὰν ἦνε ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι τὸ κακὸν ἔχει τὴν ἀρχήν του ἀλλαχοῦ καὶ εἰς πολλῷ προγενεστέραν ἐποχὴν, δὲν φρονεῖτε ἀναγκαῖον νὰ λάβωμεν πρόνοιαν νομοθετικὴν πρὸς ἄρσιν αὐτοῦ τὴν πρόληψιν δυσάρεστων συνεπειῶν; Ὅταν, κύριοι βουλευταὶ, ὑπὸ τοιοῦτον τύπον καὶ πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν εἰσάγεται ἡ πρότασίς μου ἐν τῇ Βουλῇ, δὲν νομίζετε, ὅτι οὐδεμία συζήτησις πρέπει νὰ γίνῃ; ὅταν στηρίζομαι εἰς ῥητὸν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, τὸ 58, φρονεῖτε πλέον, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ συζήτησις περὶ τοῦ ἀπαραδέκτου ταύτης; Δὲν πρόκειται, κύριοι, νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ μόνον περὶ τῆς διαχειρίσεως, εἴτε τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, εἴτε τῆς προγενεστέρας Κυβερνήσεως, ἀλλὰ πρόκειται καὶ περὶ προνοίας νομοθετικῆς, ἡ δὲ εὐθύνη ἑκάστης Κυβερνήσεως εἶναι χωριστή. Πρόκειται, ἐπαναλέγω, ὅπως γείνῃ σύγκρισις καὶ ἐξέτασις τῶν πραγμάτων, καὶ ἐὰν ἐκ τῆς συγκρίσεως ταύτης τῶν πραγμάτων προκύψῃ τι, τὸ ὁποῖον ἀληθῶς παραβλάπτει τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους, δέον νὰ προβῶμεν εἰς μέτρα τοιαῦτα, διὰ τῶν ὁποίων νὰ δυνηθῶμεν νὰ προλάβωμεν τὸ κακόν· ἀλλ’ ἐὰν ἐν τῇ πορείᾳ ταύτῃ καὶ ἐκ τῆς ἐνεργείας τῆς Ἐπιτροπῆς προκύψῃ τι, τὸ ὁποῖον συνεπάγεται ἀναγκαίως ποινικὴν ἢ πολιτικὴν ἢ ἠθικὴν εὐθύνην οἱασδήποτε Κυβερνήσεως, νομίζετε, κύριοι, ὅτι εἶναι ἱκανὸς ὁ λόγος οὗτος, ὅπως παρακωλύσῃ τὴν ἐνέργειαν τῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς ἐνεργούσης νομίμως καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄρθρου 58 τοῦ Συντάγματος; Νομίζετε, κύριοι, ὅτι δύναται νὰ θεωρηθῇ ἡ πρότασίς μου ὡς ἀπαράδεκτος, διότι πιθανὸν κατὰ τὴν δίοδον τῆς ἀνακρίσεως, τῆς ἐνεργηθησομένης ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς, νὰ προκύψῃ ἠθικὴ ἢ πολιτικὴ ἢ νομικὴ εὐθύνη τῶν Κυβερνήσεων ἀπὸ τοῦ 1875 ἄχρι τοῦ 1882; Τί ἔχετε ὑμεῖς ἐπὶ τοῦ προκειμένου νὰ ἐξετάσητε; ἔχετε μίαν πρότασιν, ἥτις προβάλλεται, ὅπως ἐξετασθῶσι τὰ πράγματα ἀπὸ σημείου ἀπωτέρου ἐν σχέσει καὶ συγκρίσει πρὸς τὴν διαχείρισιν τῶν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ὑπὸ Κυβερνήσεως ἐγγυτέρας ἐποχῆς, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ληφθῇ πρόνοια ἐκ τῆς ἐξετάσεως τῶν πραγμάτων περὶ βελτιώσεως τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας καὶ ἐν γένει περὶ βελτιώσεως τῆς διοικήσεως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, καταθέσας τὰ ἔγγραφα τὰ ζητηθέντα παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἀττικῆς, τί ἔπραξεν; Ἐποιήσατο ἀληθῆ σύγκρισιν τῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο διὰ τὴν κατασκευὴν ὁδῶν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ ὑπὸ τῶν πρὸ αὐτῆς Κυβερνήσεων. Ἀκριβῶς εἶπεν, ὅτι ἕκαστον χιλιόμετρον ὁδοῦ, κατασκευασθείσης ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἐστοίχισε δραχμὰς 20–23 χιλιάδας, ἐνῷ ἕκαστον χιλιόμετρον ὁδοῦ, κατασκευασθείσης ὑπὸ τῶν προγενεστέρων Κυβερνήσεων, ἐστοίχισε μόνον δραχμὰς 10–12 χιλιάδας. Τοῦτο δὲν εἶναι σύγκρισις; Τί δὲ ἄλλο ζητῶ ἐγὼ εἰμὴ τὴν σύγκρισιν τῶν δαπανῶν; Κύριοι, ἡ πρότασίς μου δὲν σκοπεῖ ἄλλο τι—διότι καὶ δὲν ἔχω ἀξίωσιν νὰ ζητήσω νομικὴν εὐθύνην εἰς οὐδένα, ὅπως ἠθέλησε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀδίκως νὰ μοὶ ἀποδώσῃ—τοῦτο μόνον ζητῶ, νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν ἀπὸ Ἀταλάντης εἰς Λαμίαν καὶ ἀπὸ Λαμίας εἰς Καρπενήσιον· διότι ἔμαθον ἐξ ἰδιαιτέρων πληροφοριῶν, ὅτι ἐνῷ διὰ τὴν ὁδὸν ἀπὸ Ἀταλάντης εἰς Λαμίαν ἐδαπανήθησαν 300,000 δραχμαί, διὰ τὴν δευτέραν ὁδὸν, ἤτοι τὴν ἀπὸ Λαμίας εἰς Καρπενήσιον, ἐδαπανήθησαν ἐν ὅλῳ, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ὑπὲρ τὸ 1,500,000, ἐνῷ ἔχουσι τὸ αὐτὸ μῆκος 90 χιλιομέτρων.

§56ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Πρέπει ὅμως νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ συγκριθῇ τὸ ἓν ἔδαφος πρὸς τὸ ἄλλο.

§57ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἴσα ἴσα ἐξ αὐτῆς τῆς συγκρίσεως θέλομεν ὁδηγηθῆ, ὅπως ἀποφανθῶμεν σπουδαίως καὶ δικαίως ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου.

§58ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§59ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐῤῥέθη ὅτι ἡ ἐμὴ πρότασις ἔχει σκοπὸν νὰ καλύψῃ τὴν εὐθύνην τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως.

§60ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπός.

§61ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Παρατηρήσατε, κύριοι, ὅτι ἐγὼ δὲν ἔσχον τὴν πρωτοβουλίαν τῆς προτάσεως ταύτης, ἐγὼ υἱοθέτησα ταύτην. Πλὴν ἀπορῶ νὰ ἀκούω ὅτι διὰ τῆς ἐμῆς προτάσεως θέλει καλυφθῇ ἡ εὐθύνη τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Μήπως ζητῶ ἐγώ, ὅπως παύσῃ ὁ ἔλεγχος ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως; Ἂν ἀνακαλυφθῇ εὐθύνη οἱασδήποτε τῶν ἀπὸ τοῦ 1875 Κυβερνήσεων, νομίζετε ὅτι θ’ ἀπαλλαγῶσιν οἱ προκάτοχοι Ὑπουργοὶ τῆς εὐθύνης; Ἡ πρότασίς μου αὕτη ὑποστηρίζεται ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 58 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον θέλω σᾶς ἀναγνώσει διὰ νὰ ἴδητε ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦτο δὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν, ἀλλ’ ἐπιτρέπει τὴν σύστασιν Ἐπιτροπῆς Ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων. Ἂν δὲ κατὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν πραγμάτων ἀνακαλυφθῇ τι, τὸ ὁποῖον θεωρεῖ ὡς δυνάμενον νὰ προκαλέσῃ τὴν ποινικὴν εὐθύνην, τότε προβαίνει ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἐνέργειαν τῶν ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 80 τοῦ Συντάγματος διατασσομένων. Τί λέγει τὸ ἄρθρον 58; Ἀκούσατε (ἀναγινώσκει). Τὸ ἄρθρον 58 εἶναι ὅλως διάφορον τοῦ ἄρθρου 80. Ἀλλὰ θέλετε καὶ ἄλλην ἀπόδειξιν ὅτι τοῦτο ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 58; Ὁ κ. Ζηνόπουλος, ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, τί ἄλλο ἐζήτησε διὰ τῆς ἄρτι ὑποβληθείσης προτάσεώς του εἰμὴ τὴν σύστασιν Ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς, ἵνα ἡ Ἐπιτροπὴ μελετήσῃ τὰ στρατιωτικὰ καὶ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της εἰς τὴν Βουλήν, ἥτις νὰ ἀποφασίσῃ ὁριστικῶς ἐπὶ τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος; Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 58 τοῦ Συντάγματος ἐστηρίχθη ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς κ. Ζηνόπουλος, εἰπὼν ὅτι θέλει νὰ ἐξετασθῶσι τὰ στρατιωτικὰ πράγματα, ὅπως φωτισθῇ καὶ καθοδηγηθῇ ἡ Βουλὴ νὰ ἐκφέρῃ γνώμην καὶ ἀπόφασιν ἀσφαλῆ περὶ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων. Καὶ ἐγὼ προτείνω ἑτέραν πρότασιν περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ ἐλέγχου ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν ἀπὸ τοῦ 1875 καὶ ἐντεῦθεν Κυβερνήσεων πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ὁδηγηθῇ ἡ Βουλὴ καὶ ἀνεύρῃ ποῦ κεῖται τὸ κακὸν, ὅπως νομοθετικῶς ἄρῃ αὐτὸ εἰς τὸ μέλλον. Ὅθεν ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασίν μου περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ ἐλέγχου καὶ ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν προηγουμένων Κυβερνήσεων, διότι φρονῶ ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον, ὅπως ἡ Βουλὴ ποιήσηται σύγκρισιν τῆς διαχειρίσεως τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ τῶν πρὸ αὐτῆς, ἵνα ἐκ τῆς συγκρίσεως ὁδηγηθῇ εἰς τὴν ἀπόφασίν της περί τε τῆς εὐθύνης τῶν ὑπευθύνων Ὑπουργῶν καὶ περὶ μεταῤῥυθμίσεως καὶ βελτιώσεως τῶν τῆς ὁδοποιίας καὶ τῶν λοιπῶν κλάδων τῆς ὑπηρεσίας. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον νὰ σκεφθῇ ἡ Βουλὴ καὶ περὶ τῶν πιστώσεων, τῶν διὰ τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν χορηγουμένων, διότι, ὡς ἐβεβαιώθη, οὐδέποτε ἄχρι τοῦδε τὰ χρήματα ταῦτα διετέθησαν ἀκριβῶς ὅπου ἦσαν προωρισμένα. Δὲν παρατηρεῖτε, κύριοι, ὅτι ἐπὶ 100 προσώπων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον εἰσιτήρια ἀτμοπλοίων, μόνον τὰ 5 ἢ τὰ 10 ἦσαν ἄξια τῆς τοιαύτης προστασίας; Δὲν παρατηρεῖτε τὰ αὐτὰ καὶ ἐπὶ τῶν βοηθημάτων; Καὶ περὶ τούτων λοιπὸν ἡ Ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπὴ θέλει χορηγήσει ὠφελίμους πληροφορίας.

§62ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ τῆς ἐννοίας διατάξεως ἐγγεγραμμένης ἐν τῷ Συντάγματι, ἔχω καθῆκον νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ νὰ ἀνακοινώσω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τῶν λεχθέντων. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 58 τοῦ Συντάγματος ἀνεγράφη διὰ νὰ ἐξυπηρετηθῶσι δύο διάφορα δικαιώματα, τὰ ὁποῖα παρεχωρήθησαν εἰς τὴν Βουλήν, τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου τῆς Νομοτελεστικῆς Ἐξουσίας, καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ προτείνειν τοὺς νόμους. Τὸ δικαίωμα τοῦ προτείνειν τοὺς νόμους δὲν ἀνήκει ἀποκλειστικῶς εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς, ὑπὸ τὴν ἰδιότητα αὐτῶν ὡς ὀργάνων τῆς Νομοτελεστικῆς Ἐξουσίας, ἀνήκει ἐξ ἴσου καὶ εἰς τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου. Τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου δὲν ἔχουσιν εἰς τὴν διάθεσιν αὐτῶν τὰ ἀναγκαιοῦντα πρὸς παρασκευὴν νόμων μέσα, οὐ δὲ πᾶσαν τὴν ὕλην, ἥτις εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία πρὸς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος νομίζει ὅτι ἔχει καθῆκον νὰ παρασκευάσῃ νόμους καὶ νὰ προβάλῃ αὐτοὺς εἰς τὴν Βουλήν. Ἐάν τὸ δικαίωμα τοῦ προτείνειν τοὺς νόμους ἔμενεν ἀναγεγραμμένον ἁπλῶς, χωρὶς νὰ ἐνισχυθῇ δι’ ἀναγραφῆς δικαιωμάτων ἄλλων, ἐξυπηρετούντων αὐτό, ἡ ἐνάσκησις τοῦ δικαιώματος τοῦ προβάλλειν νόμους ἤθελεν εἶσθαι σπανία. Διὰ τοῦτο ἀνεγράφη ἐν τῷ Συντάγματι ἡ διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ μέλη τῆς Βουλῆς ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ζητῶσι παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἔγγραφα, νὰ συλλέγωσιν ἐκ τῶν ἀρχείων τοῦ Κράτους πάσας τὰς πληροφορίας, ὅσας ἤθελον κρίνει ἀναγκαίας πρὸς τοῦτο, καὶ νὰ ἀποφασίζωσι καὶ ἐνεργῶσι τὰς λεγομένας Κοινοβουλευτικὰς ἐρεύνας, τὰς ὁποίας ἐν τῇ Γαλλικῇ γλώσσῃ ὀνομάζουσιν «enquêtes parlementaires». Ὡσαύτως διὰ νὰ κατασταθῇ ἐνεργὸν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου, τὸ ἀπονεμηθὲν εἰς τὴν Βουλήν, ἀνεγράφη ἐν τῷ Συντάγματι δικαίωμα ἄλλο, ἐξυπηρετοῦν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου. Πρὸς τοῦτο ἀνεγράφη τὸ δικαίωμα τοῦ ζητεῖν παρὰ τῶν Ὑπουργῶν πληροφορίας, τοῦ διορίζειν Ἐξεταστικὰς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπὰς καὶ ἐξετάζειν τὰς πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν νόμων τελεσθείσας ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν πράξεις. Τὰ πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ ἐλέγχου εἰρημένα δικαιώματα, τὰ ἀναγραφέντα ἐν τῷ Συντάγματι, τείνουσι πρὸς ἕνα σκοπόν, τὸν σκοπὸν τῆς κυρώσεως τῆς ἰσχύος τῶν νόμων καὶ τῆς ἐξασφαλίσεως τῶν συμφερόντων τῆς Πολιτείας καὶ τοῦ Δημοσίου ταμείου· ἡ δὲ ἐξασφάλισις αὐτῶν κατορθοῦται διὰ τοῦ ἐλέγχου, καταλήγοντος εἰς τὴν ἐπιζήτησιν, εἴτε τῆς πολιτικῆς εὐθύνης, εἴτε ἐν ἀνάγκῃ καὶ τῆς ποινικῆς. Ἡ πολιτικὴ εὐθύνη ἐπιζητεῖται παρὰ τῶν Ὑπουργῶν, οἵτινες εἰσὶν ἐν τῇ Ἀρχῇ καὶ διαχειρίζονται τὴν Νομοτελεστικὴν Ἐξουσίαν. Ἡ Βουλὴ ἐξετάζει καὶ κρίνει τὰς πράξεις αὐτῶν, συζητεῖ καὶ ἀποφαίνεται ἐπ’ αὐτῶν τὴν ἑαυτῆς γνώμην. Ἂν ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς τυγχάνῃ δυσμενὴς πρὸς τοὺς διαχειριζομένους τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν Ὑπουργούς, οἱ Ὑπουργοὶ παραιτοῦνται καὶ ἐγκαταλιμπάνουσι τὴν Ἀρχήν. Τοῦτο εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ ἐλέγχου, τοῦ σκοποῦντος τὴν ἐπιζήτησιν τῆς πολιτικῆς εὐθύνης. Ἀλλ’ ὁ ἔλεγχος δύναται νὰ καταλήξῃ καὶ εἰς ἕτερον ἀποτέλεσμα, εἰς τὴν ἐπιζήτησιν τῆς λεγομένης ποινικῆς εὐθύνης. Τὸ δικαίωμα τοῦ ἐγκαλεῖν τοὺς Ὑπουργοὺς ἐνώπιον τῆς Δικαστικῆς Ἐξουσίας δὲν ἀνήκει εἰς πάντα πολίτην, ἀλλ’ εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ θεωρία ἕνεκα τῆς ὁποίας ἐδημιουργήθη ἡ ἐξαίρεσις αὕτη, στηρίζεται ἰδίως ἐπὶ τοῦ λόγου, ὅτι δὲν ἀρκεῖ νὰ παραβαίνηται ὁ νόμος ἵνα ἐγκαλῶνται οἱ Ὑπουργοὶ ἐνώπιον τῆς Δικαιοσύνης· πρέπει ἡ παράβασις νὰ ἐφάπτεται τοσοῦτον τῶν μεγάλων συμφερόντων τῆς Πολιτείας, ὥστε νὰ πείθῃ τοὺς Ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους, ὅτι πρέπει νὰ προσφεύγωσιν εἰς τὴν ποινικὴν δικαιοσύνην, ὡς τελευταίαν καταφυγὴν, ὅπως ἐξασφαλίσωσι τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ἄλλοτε τυγχάνων ἁπλοῦν μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, ἔλαβον τὴν εὐκαιρίαν, ἀπαντῶν πρὸς παραιτηθέντα Πρωθυπουργόν, προκαλοῦντα τὴν Βουλήν νὰ προβῇ καὶ εἰς ποινικὴν καταδίωξιν αὐτοῦ, νὰ παραστήσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ ποινικὴ κατὰ Ὑπουργοῦ καταδίωξις δὲν εἶναι πάντοτε ἄφευκτος καὶ ἀναγκαία συνέπεια τῆς παραβιάσεως τῶν Νόμων, ἀλλ’ εἶναι συνέπεια τῆς κρίσεως τῆς Βουλῆς, ὅταν τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους ἐπιβάλλῃ τὴν καταδίωξιν τῶν Ὑπουργῶν. Ἀπὸ τοῦ 1862 λειτουργοῦσιν οἱ νέοι θεσμοί. Κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο τῶν 23 ἐτῶν αἱ Βουλαὶ ἐζήτησαν συνήθως παρὰ τῶν Ὑπουργῶν πολιτικὴν εὐθύνην, ἐλπίζουσαι ὅτι ἤρκει τοῦτο διὰ τοὺς ἀναλαβόντας τὴν διαχείρισιν τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας καὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος περί τε τὴν εἰλικρινῆ ἐκτέλεσιν τῶν Νόμων καὶ τὴν πιστὴν διαχείρισιν τῶν Δημοσίων συμφερόντων. Λυποῦμαι, διότι ἀναγκάζομαι ν’ ἀναμνησθῶ συμβεβηκότος, τὸ ὁποῖον ὁσάκις ἀναμιμνήσκομαι, αἰσθάνομαι ἐγειρόμενα ἐν τῇ καρδίᾳ μου βαθύτατα αἰσθήματα θλίψεως. Πρὸ καιροῦ ἐπείσθην, ὅτι ἡ κύρωσις, τὴν ὁποίαν ἐζητήσαμεν ἐν τῇ πολιτικῇ εὐθύνῃ τῆς ἐκτελέσεως τῶν νόμων καὶ τῆς προστασίας τῶν Δημοσίων συμφερόντων, εἶχεν ἀποδειχθῆ ἀσθενής. Ἐπὶ τούτου μοὶ συνέβη τὸ ἀμύθητον δυστύχημα νὰ διαφωνήσω ἐν τῇ πολιτικῇ πρὸς διαπρεπῆ πολιτευτήν, μεθ’ οὗ συνεδεόμην διὰ δεσμῶν ἀδελφότητος καὶ πλήρους ταὐτότητος πολιτικῶν ἐννοιῶν. Δὲν γνωρίζω ποίαν γνώμην ἔχουσιν ἐν τῇ πόλει ἢ ἐν τῷ Κράτει οἱ συμπολῖταί μου, ὡς καὶ ἐν τῇ Βουλῇ τὰ μέλη αὐτῆς. Ἡ γνώμη ὅμως, ἣν εἶπον ὅτι ἔχω, οὐδόλως συνδέεται μετὰ τοῦ Δημοσίου χαρακτῆρος, τὸν ὁποῖον αὐτὴν τὴν στιγμὴν φέρω, ἀλλ’ εἶναι γνώμη, τὴν ὁποίαν ἔχει δικαίωμα ἕκαστος τῶν πολιτευτῶν νὰ ἔχῃ· ἑπομένως ἔχω καὶ ἐγὼ τὸ δικαίωμα νὰ ἔχω αὐτήν. Ἀλλ’ ἡ ἐπιζήτησις τῆς ποινικῆς εὐθύνης γίνεται διττῶς· εἴτε διὰ τῆς ἀμέσου προσφυγῆς εἰς τὸν Νόμον περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, ὅταν τὰ μέλη τῆς Βουλῆς καταγγέλλωσιν εἰς τὴν Βουλὴν διὰ γραπτῆς προτάσεως ὡρισμένας παραβιάσεις ἢ παραλείψεις τῶν Ὑπουργῶν, ἂν ἀνέρχωνται μέχρι τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 20, καὶ καταθέτωσι τὴν πρότασιν πρὸς σύστασιν Ἀνακριτικῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς ὁποίας ὁ Νόμος περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν διαγράφει τὴν διαδικασίαν, ἥτις ἐν παραπλησίαις περιστάσεσιν ἐκτελεῖται ἐν τῇ Βουλῇ· ὁ δὲ ἕτερος τρόπος εἶναι ἡ πρότασις πρὸς σύστασιν Ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς, ἥτις, ἐὰν γίνῃ ἀποδεκτὴ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, δὲν ἕπεται ὅτι καταλήγει πάντοτε εἰς ἐπιζήτησιν ποινικῆς εὐθύνης, διότι συνήθως καταλήγει εἰς συλλογὴν πληροφοριῶν, ἀνακοινουμένων εἰς τὴν Βουλήν, εἰς ἣν ἀνετέθη τὸ ἀπόλυτον δικαίωμα νὰ ποιήσηται ἢ νὰ μὴ ποιήσηται χρῆσιν αὐτῶν. Συνήθεια ἐπεκράτησεν, ὁσάκις γίνεται λόγος περὶ τῶν πράξεων πολιτευτοῦ τινος, ἢ ὁσάκις διασπείρονται ὑπαινιγμοὶ περὶ αὐτοῦ, ὁ πολιτικὸς οὗτος ἢ οἱ πολιτικοὶ οὗτοι νὰ προκαλῶσι πάντοτε αὐτοὶ τὴν ἔρευναν τῆς πολιτείας αὐτῶν. Ἀλλ’ ἡ πρόκλησις αὕτη αὐτῶν δὲν εἶναι δικαίωμα αὐτῶν, εἶναι καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχουσι, παρέχοντες αὐτόκλητοι τὸν Δημόσιον αὐτῶν βίον ὅλον ἢ μέρος εἰς τὴν ἔρευναν τῆς Βουλῆς. Εἰς ταύτην ὅμως μένει νὰ κρίνῃ ἂν πρέπῃ νὰ προβῇ ἢ μὴ εἰς τὴν ἔρευναν ταύτην. Ἐάν κατά τινα τῶν παρελθουσῶν συνεδριάσεων παρεστάθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πολιτευταί, διαπράξαντες τὰ Δημόσια πράγματα, οἵτινες παρέσχον ἑαυτοὺς προθύμως νὰ ὑπαγάγωσι μέρος τοῦ Δημοσίου βίου αὐτῶν εἰς τὴν ἔρευναν τῆς Βουλῆς, δὲν ἐνήσκησαν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶχον, ἀλλ’ ἐξετέλεσαν καθῆκον. Ἐλπίζω δ’ ὅτι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Βάλτου κ. Βαλτινὸς δὲν θέλει παρεξηγήσει τὴν γνώμην μου ταύτην, διότι καὶ ἐγὼ ἤμην ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ὑπέβαλον τὴν πολιτείαν αὑτῶν εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς. Ὡς ἤθελον κριθῆ ἐγωϊσταί, ἂν ἄνευ λογικῆς ἀνάγκης καὶ ἐξ ὑπερβαλλούσης ὑπὲρ ἑαυτῶν μερίμνης, ἂν ἄνευ οὐδενὸς λόγου, ἄνευ ἀφορμῆς προσήρχοντο ἑκάστοτε προκαλοῦντες ἐπὶ τοῦ βίου αὑτῶν τὴν ἔρευναν τῆς Βουλῆς. Ἡ πρότασις, ἥτις ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν πρό τινων ἡμερῶν ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐκ Μεσσήνης καὶ ἐξ Οἰτύλου πρὸς σύστασιν Ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς διὰ νὰ ἐξετάσῃ ὡρισμένους κλάδους τῆς Δημοσίας Διοικήσεως καὶ ὡρισμένας κατηγορίας διαχειρίσεως, προεκάλεσεν ὡσαύτως ἐκείνους, περὶ τῶν πράξεων τῶν ὁποίων ἐπρόκειτο, νὰ δηλώσωσιν, ὅτι οὐδόλως ἀντιλέγουσιν εἰς τὴν σύστασιν τῆς τοιαύτης Ἐπιτροπῆς. Μνημονεύω τούτου, οὐχὶ ὅτι ἦτον ἀναγκαία ἡ τοιαύτη αὐτῶν δήλωσις, ἧς ἄνευ τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου ἤθελον διστάσει πρὸς ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος αὑτῶν, ἀλλ’ ἐμνημόνευσα διὰ νὰ ἐνδείξω, ὅτι καὶ οἱ καθ’ ὧν ἐπροτάθη τελευταῖον ἡ σύστασις τῆς Ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς δὲν ὠλιγώρησαν τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον πᾶς πολιτευτὴς ἔχει, προκαλῶν ἐπὶ τοῦ Δημοσίου αὑτοῦ βίου τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς. Ἀφοῦ ὅμως ἡ Βουλὴ ἀπεδέξατο τὴν πρότασιν ταύτην, καὶ προέβη εἰς τὴν σύστασιν τῆς Ἐπιτροπῆς, προεβλήθη ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος, φίλου τῶν καθ’ ὧν συνεστάθη ἡ Ἐξεταστικὴ Ἐπιτροπή. Ἀλλὰ τῆς προτάσεως ταύτης τὴν ἔννοιαν κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν ἡρμήνευσεν εὐλόγως ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς κ. Χοϊδᾶς, μοὶ φαίνεται δὲ ὅτι παρηρμήνευσε σήμερον ὁ τὴν πρότασιν προβαλὼν κ. Χαλκιόπουλος. Ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐξέθηκεν, ὅτι ἡ τοιαύτη πρότασις σκοπεῖ νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν ἔρευναν καὶ ἐπὶ τὴν πολιτείαν καὶ ἄλλων πολιτευτῶν, διαπραξάντων τὰ Δημόσια ἔργα, καὶ νὰ συλλέξῃ ἐκ τῆς ἐρεύνης πληροφορίας καὶ νὰ κομίσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἵνα κρίνῃ ἡ Βουλὴ ἂν ἡ πολιτεία τῶν πολιτευτῶν ἐκείνων παρέχῃ ἀφορμὴν πρακτικωτέρου τινὸς καὶ σοβαρωτέρου ἐλέγχου. Διὰ τοῦτο ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἀντέστη, ἐρωτῶν εὐλόγως πρὸς τίνα σκοπὸν θέλει ζητήσει ἡ Βουλὴ τὸν ἔλεγχον ἐπὶ διαχειρίσεως λαβούσης χώραν πρὸ πολλῶν ἐτῶν, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχει πλέον ἡ Βουλὴ τὸ δικαίωμα, κατὰ τὸ Σύνταγμα, νὰ ἐρευνήσῃ. Δὲν διεφώνουν χθὲς ὡς πρὸς τὴν τοιαύτην ἔννοιαν τῆς προτάσεως πρὸς τὸν κ. βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς, διότι εὕρισκον ὀρθὴν τὴν γνώμην του. Διεφώνουν μόνον πρὸς αὐτὸν ὡς πρὸς τὸν τύπον, διότι ἐκεῖνος ἔσπευδε τὴν συζήτησιν παρὰ τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Χαλκιοπούλου καὶ ἐζήτει παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ κηρύξῃ αὐτὴν αὐθωρεὶ ἀπαράδεκτον. Καὶ ἀληθῶς, ἂν τῆς προτάσεως τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος ὁ σκοπὸς ἦτο ἡ ἐπιζήτησις σοβαρωτέρου καὶ πρακτικωτέρου ἐλέγχου, ἡ πρότασις δὲν ἠδύνατο νὰ γίνῃ δεκτὴ παρὰ τῆς Βουλῆς, διότι δὲν ἔχει πλέον ἡ Βουλὴ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ οὐδὲ πολιτικὴν εὐθύνην παρὰ ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν διαχειρίζονται κατὰ τὴν ὥραν ταύτην τὴν Νομοτελεστικὴν Ἐξουσίαν, οἱ ὁποῖοι ἐξ ἐναντίας ἐξέτισαν πᾶσαν πολιτικὴν εὐθύνην, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐνόμισαν ὅτι εἶχον Συνταγματικὸν καθῆκον νὰ καταθέσωσι πρὸ τοῦ Στέμματος τὴν παραίτησιν αὑτῶν. Πολλῷ δ’ ἧσσον δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ζητήσῃ εἴτε πολιτικήν, εἴτε ποινικὴν εὐθύνην παρ’ ἀνδρῶν, ὧν οἱ πλεῖστοι ἀναπαύονται σήμερον τὸν αἰώνιον ὕπνον. Ἄν ὁ πολιτικὸς ἀνταγωνισμὸς καθιστᾷ ἀνεκτὰς τὰς ὑπερβολὰς ἢ τὰς παρεκτροπὰς, καθ’ ἣν ὥραν ζῶσι καὶ παλαίουσιν οἱ ἀνταγωνιζόμενοι, αἱ ὑπερβολαὶ καὶ αἱ παρεκτροπαὶ εἶναι ἀσύγγνωστοι κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ὑπάρχουσιν ἐν τῷ κόσμῳ πλέον οἱ ἀνταγωνιζόμενοι, ἀπελθόντες κατὰ τὰς βουλὰς τοῦ Ὑψίστου διὰ νὰ ἀναπαυθῶσι τὸν αἰώνιον ὕπνον. Ἀναλογισθῆτε ἂν ἐν τῇ προτάσει τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος ἐνέκειτο ὁ σκοπὸς, ἵνα ζητηθῇ ποινικὴ εὐθύνη κατὰ τῶν ἀπὸ τοῦ 1875 μέχρι τοῦ 1882 διαχειρισαμένων τὴν Νομοτελεστικὴν Ἐξουσίαν. Τοῦτο οὐδέποτε πλέον ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ γείνῃ, διότι ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος ἔταξε χρονικὸν ὅριον, πέραν τοῦ ὁποίου ἔρευνα πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν δὲν ἐπιτρέπεται, οὐδ’ ἂν ἐν τῇ προτάσει ἐκείνῃ ἐνέκειτο ὁ σκοπὸς νὰ ζητηθῇ ἡ λεγομένη ἱστορικὴ εὐθύνη, ἦτο δυνατὸν νὰ γένηται αὕτη ἀποδεκτή, διότι τὰ πολιτικὰ Σώματα δὲν εἶναι Ἱστοριογράφοι, οὐδὲ Χρονογράφοι, μόνη δὲ ἡ σύγχρονος κοινωνία συγγράφει τὴν ἱστορικὴν εὐθύνην καὶ ἀπαγγέλλει τὴν ἐτυμηγορίαν αὐτῆς. Δὲν ἠδυνήθην λοιπὸν νὰ νοήσω τὴν συναρμολόγησιν τῆς προτάσεως τοῦ ἐκ Λοκρίδος βουλευτοῦ πρὸς τὰ χθὲς καὶ προχθὲς ἀποφασισθέντα ὑπὸ τῆς Βουλῆς περὶ συστάσεως Ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐλέχθη ὑπό τινος τῶν βουλευτῶν, ὅτι ἐνδέχεται νὰ ἔγκηται ἐν αὐτῇ ὁ σκοπὸς τοῦ παραλληλισμοῦ τῶν τεθησομένων ὑπὸ τὴν ἔρευναν τῆς Ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς πράξεων πρὸς πράξεις παρελθουσῶν Κυβερνήσεων, ἵνα διὰ τοῦ παραλληλισμοῦ τούτου παρασταθῇ, ὅτι δὲν διεπράχθησαν αἱ ὑπὸ ἔρευναν πράξεις ἐξαιρετικῶς, ἀλλ’ ὅτι τοιαῦται καὶ ἄλλοτε ἐγένοντο. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οὐδεὶς παρεκώλυε τὰ μέλη τῆς Ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς, τὰ ἀντιπροσωπεύοντα τὴν μειοψηφίαν, ὧν βεβαίως ἡ ἐντολὴ εἶναι νὰ συντελέσωσιν εἰς συνηγορίαν ὑπὲρ τῶν πράξεων τούτων, ἐὰν πεποιθότως ἀντιπροσωπεύσωσιν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τὴν ἐκλέξασαν αὐτὰ, μειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, οὐδείς, λέγω, παρεκώλυεν αὐτὰ νὰ ἐπικαλεσθῶσι παραδείγματα ἐκ τῆς διαχειρίσεως παρελθόντων Ὑπουργῶν, ἵνα μειώσωσι τὴν σημασίαν τῶν ἀνακαλυφθησομένων τυχὸν ὑπὸ τῆς Ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς παραβάσεων. Διὰ τοῦτο ἐφρόνουν, ὅτι ὀρθῶς ὁ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς χθὲς ἐπρότεινε καὶ ὑπεστήριξε νὰ μὴ γίνῃ παραδεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ ἐκ Λοκρίδος βουλευτοῦ. Ἀλλ’ ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν ἔδωκε σήμερον εἰς τὴν πρότασιν ταύτην ὁ προβαλὼν αὐτὴν ἐκ Λοκρίδος βουλευτής, μὲ ἠνάγκασε νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι φρονῶ, ὅτι ἡ τοιαύτη ἑρμηνεία ἁρμόζει εἰς πᾶσαν ἄλλην γνώμην καὶ εἰς πᾶσαν ἄλλην πρότασιν, οὐδέποτε ὅμως εἰς τὴν ὑποβληθεῖσαν ὑπ’ αὐτοῦ. Οἱ ζητοῦντες νὰ προκαλέσωσι τὴν Βουλὴν, ἵνα συστήσῃ Ἐπιτροπὴν πρὸς Κοινοβουλευτικὴν ἔρευναν, πρὸς ἐξέτασιν τῆς ἐκτελέσεως τῶν Νόμων, πρὸς ἀναζήτησιν τῶν αἰτίων, ἅτινα παράγουσι τὰς τοιαύτας ἢ τοιαύτας πλημμελείας, ὅπως διαφωτισθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τῶν μεταβολῶν, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν νομοθεσίαν, τροποποιοῦσα τοὺς καθεστῶτας Νόμους· οἱ προτείνοντες τοιαύτας Κοινοβουλευτικὰς ἐρεύνας ἔχουσιν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐκτέλεσιν τῶν Νόμων καὶ οὐχὶ τοὺς ἐκτελεστὰς τῶν Νόμων ἐν ὡρισμένῃ χρονικῇ περιόδῳ. Ἐὰν πρόκηται νὰ ζητηθῇ σύστασις Κοινοβουλευτικῆς ἐρεύνης διὰ νὰ φωτισθῇ ἡ Βουλὴ, ἂν ἡ νομοθεσία περὶ ὁδοποιΐας ἢ περὶ κατασκευῆς ὁδῶν ἢ περὶ διαχειρίσεως τῶν χρημάτων τῆς ὁδοποιΐας ἔχει καλῶς ἢ μή, δὲν ἦτον ἀνάγκη νὰ προσδιορισθῇ ἐν τῇ προτάσει τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα, οὐδὲ ἠδύνατο ν’ ἀνατεθῇ ἡ ἐργασία αὕτη εἰς τὴν Ἐξεταστικὴν τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπὴν, τὴν ἐξ ἐννέα μελῶν συσταθεῖσαν, εἰς ἣν ἀνετέθη τοσαύτη ἐργασία, ὥστε ἀμφιβάλλω ἂν θέλῃ δυνηθῆ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς αὐτὴν ἄνευ τῆς συνδρομῆς ἐπικούρων ἱκανῶν. Ἑπομένως πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνατεθῇ εἰς αὐτὴν καὶ ἡ ἔρευνα περὶ τῆς διοικήσεως τῶν ἔργων τῆς ὁδοποιΐας ἢ περὶ διαχειρίσεως τοσούτων ἐτῶν, ὅσα ἀναφέρονται ἐν τῇ προτάσει, ἣν ἐπρόβαλεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος; Ἂν ἦτο ὁ σκοπὸς νὰ ζητηθῇ ἡ σύστασις Κοινοβουλευτικῆς ἐρεύνης πρὸς τροποποίησιν καὶ βελτίωσιν τῆς νομοθεσίας ἡμῶν ἐπὶ τῆς ὁδοποιίας, τί ἐνδιαφέρει ἡμᾶς νὰ μάθωμεν πῶς ἐξετελέσθησαν οἱ Προϋπολογισμοὶ τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ ἑπτὰ παρελυληθότα ἔτη, καὶ πῶς ἐγένετο ἡ διαχείρισις τῶν κατὰ τὰ ἔτη ἐκεῖνα χορηγηθεισῶν πιστώσεων εἰς δεκάδα Ὑπουργῶν, οἵτινες διηύθυνον κατὰ τὰ ἔτη ἐκεῖνα τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν; Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι μ’ ὅλας τὰς διαβεβαιώσεις, τὰς ὁποίας ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ἔδωκεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι τοιοῦτον εἶχε σκοπὸν, ὅταν ὑπέβαλε τὴν πρότασιν αὐτοῦ, νομίζω, ὅτι δὲν δύναται νὰ πείσῃ ἡμᾶς, ὅτι τοιαύτην ἐπεθύμει νὰ ἔχῃ ἔννοιαν ἡ πρότασις αὐτοῦ. Ἤθελον δώσει μάλιστα αὐτῷ τὴν γνώμην μου, ὅτι, ἐὰν τοιοῦτον εἶχε σκοπὸν, ἔπρεπε νὰ προσδιορίσῃ ἐν τῇ προτάσει αὐτοῦ ῥητῶς τὸν Νόμον ἢ τοὺς Νόμους, τῶν ὁποίων τὴν τροποποίησιν ἢ τὴν μεταβολὴν ἔκρινεν ἀναγκαίαν νὰ ἐκθέσῃ ἐν τῇ προτάσει αὐτοῦ ἢ ἐν τῇ εἰσηγήσει τῆς προτάσεως αὐτοῦ, κατὰ τὶ καὶ ποῦ προσκόπτουσιν οἱ Νόμοι οὗτοι, καὶ κατὰ τὶ καὶ πόσον ἐκ τῆς προσκόψεως αὐτῶν βλάπτονται τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἐνόμισεν ἀναπόφευκτον νὰ ἐπιζητηθῇ τῶν Νόμων ἡ τροποποίησις ἢ ἡ βελτίωσις. Εἶχον καθῆκον, κύριοι, ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς γνώμας ταύτας, ἀφοῦ οὕτως ἡρμηνεύθη ἡ ὑποβληθεῖσα πρότασις ὑπὸ τοῦ προβαλόντος αὐτὴν, διότι τὰ περὶ τούτου συνδέονται μετὰ διατάξεως τοῦ Συντάγματος, περὶ τῆς ἐννοίας τῆς ὁποίας ὤφειλον νὰ φροντίσω νὰ μὴ προκύψωσι δισταγμοί· (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τὸν λόγον;

§64Κ. ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὀλίγας λέξεις ἐγώ. Ἤκουσα προσεκτικῶς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· ὁμολογῶ ὅτι ἄλλο ἐπρόσμενα συμπέρασμα· δὲν θὰ ἔφθανεν ὅμως εἰς τὸ συμπέρασμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἔφθασεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐὰν τυχὸν, ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις, ἀντελαμβάνετο καθαρῶς τοῦ ζητήματος. Ὑπέπεσεν εἰς τὸ αὐτὸ λάθος, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπέπεσε χθὲς ὁ Βουλευτὴς Ἀττικῆς κ. Χοϊδᾶς. Δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ μᾶς εἴπωσιν, ὅτι τὴν πρότασιν ταύτην ἔφερον μόνον καὶ μόνον ἐν τῷ συμφέροντι τῆς Πολιτείας, τὸ παραδεχόμεθα, διότι ὅσον τὸ καθ’ ἡμᾶς πιστεύομεν, ὅτι ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου παλαίομεν ὄχι τὴν πάλην τῶν φατριῶν, αἵτινες ἄλλο τι δὲν σκοποῦσιν, ἄλλο τι δὲν ζητοῦν, παρὰ διὰ παντὸς θεμιτοῦ καὶ ἀθεμίτου τρόπου νὰ γείνωσιν, ἔστω καὶ στιγμιαίως, ἰσχυροτέρα ἡ μία τῆς ἄλλης ὑλικῶς, ὅπως καταξεσχίσωσι τὴν ἀντίθετον, ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ καταξεσχισθῇ κατόπιν καὶ ἡ ὑπερισχύσασα ὑπὸ τῶν ἰδίων αὐτῆς μελῶν, καταξεσχίζουσα συγχρόνως τὴν Πολιτείαν· ἀλλὰ πιστεύομεν, ὅτι παλαίομεν τὴν εὐγενῆ πάλην τῶν κομμάτων, ἡ ὁποία ἀνυψοῖ τὰ κόμματα, ἐνίοτε καὶ τὰ δοξάζει, πάλην, ἐκ τῆς ὁποίας ἐξέρχεται καὶ ἀναλάμπει ἡ ἀλήθεια, ἥτις μόνη σώζει τὰς Πολιτείας. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον οὐ μόνον ἐδέχθημεν τὴν πρότασιν ἀμέσως· ἀλλ’ ἐνῷ αὐτὴ ἡ πρότασις ἀφορᾷ εἰς μόνον δύο κλάδους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸν κλάδον τῆς διαχειρίσεως τῶν πιστώσεων, τῶν ἀφιεμένων εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ τὸν κλάδον τῶν Δημοσίων ἔργων, ἡμεῖς ἐζητήσαμεν καὶ ἐπεξετάθη ἡ πρότασις εἰς ὅλην τὴν διαχείρισιν ὅλων τῶν Ὑπουργείων τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως. Τοιουτοτρόπως πιστεύοντες, ὅτι ζητεῖται φῶς, καὶ φῶς ἀληθὲς, ὅπως ἐξετασθῶσι τὰ πράγματα, καὶ ἀντὶ θυρίδος, ὡς ἐζητεῖτο, ἀνοίξαμεν καὶ παράθυρα καὶ πύλας, ὅπως τὸ φῶς εἰσέλθῃ ἄπλετον. Τοιουτοτρόπως οὐ μόνον ἐπεξετείναμεν τὸν ὁρίζοντα τοῦ φωτὸς, τὸ ὁποῖον ἐζητήθη, ἀλλὰ ἐπεφυλάξαμεν καὶ τὴν πρότασιν αὐτὴν ἀπὸ πᾶσαν ὑπόνοιαν, τὴν ὁποίαν ἡ κακοβουλία ἠμποροῦσε νὰ διεγείρῃ κατ’ αὐτῆς· ὅτι δηλαδὴ, ἀφοῦ αὕτη ἀπηυθύνετο μόνον πρὸς τὴν διαχείρισιν δύο κλάδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἡ κακοβουλία, ἐπαναλέγω, ἠμποροῦσε νὰ ἀπευθύνῃ κατὰ τῆς προτάσεως ταύτης τὴν μομφὴν, ὅτι ὑποκινεῖται ὄχι ἀπὸ εὐγενῆ κομματικὴν ἰδέαν, ἀλλὰ ἀπὸ φατριαστικὴν ἐνέργειαν τοῦ ἐπαρχιακοῦ ἀντιπάλου τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Λυποῦμαι ὅμως ὅτι, ἰδίως μετὰ τὴν χθεσινὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, μετὰ τὴν σημερινὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, δὲν δύναμαι νὰ ἀπευθύνω τὰ αὐτὰ συγχαρητήρια πρὸς τοὺς ἐν τῇ Κυβερνήσει κυρίους διαδόχους μου ὡς πρὸς τὴν διαγωγὴν, τὴν ὁποίαν ἐτήρησαν εἰς τὴν προπαρασκευὴν τῆς προτάσεως, καθόσον ἀφορᾷ ἰδίως τὴν συλλογὴν τοῦ ὑλικοῦ. Καὶ μὴ ὑποθέσητε, κύριοι, ὅτι ἁπλῶς χάριν σχήματος ῥητορικοῦ λέγω τοιαῦτα περὶ τῆς εἰσαχθείσης προτάσεως. Ἔχω ἐγὼ τοὐλάχιστον τὴν ἰδέαν ὅτι, ἀφοῦ ἕνεκα τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν κατ’ ἔτος Ἀπολογισμὸν, ὡς ἔχουσιν ὅλα τὰ Συνταγματικῶς κυβερνώμενα Κράτη, εὐχῆς ἔργον ἦτο, ἐὰν κατὰ πᾶσαν Σύνοδον ἡ Βουλὴ ἐκλέγῃ μίαν τοιαύτην Ἐξεταστικὴν τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπὴν, ἵνα ἐπιθεωρῇ τὴν διαχείρισιν τοῦ ἔτους, ἵνα τοιουτοτρόπως καὶ ὁ Τόπος πληροφορῆται, ἔστω κεφαλαιωδῶς, περὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν χρημάτων του καὶ περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ Ταμείου. Ἐὰν τοῦτο ἐγίνετο, κύριοι, εἰς τὰ τελευταῖα παρελθόντα τρία ἔτη, ἠθέλομεν φθάσει εἰς τὴν σημερινὴν θέσιν τοῦ νὰ ἐπισωρευθῶσι τοσαῦται καὶ τοιαῦται, συγχωρήσατέ μοι τὴν ἔκφρασιν, συκοφαντίαι κατὰ τῆς τριετοῦς διαχειρίσεως τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως; βεβαίως ὄχι. Διὰ τοῦτο ἐχαιρέτησα καὶ χαιρετῶ εὐφροσύνως τὴν πρότασιν περὶ συστάσεως Ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς, περὶ τῆς ὁποίας συζητοῦμεν, καὶ εὔχομαι νὰ καθιερωθῇ τοῦτο ὡς προηγούμενον, ὅπως, κατὰ τὴν ἔναρξιν ἑκάστης Συνόδου, συνιστᾶται τοιαύτη Ἐξεταστικὴ Ἐπιτροπὴ τῇ αἰτήσει, εἴτε τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἴτε τῆς Συμπολιτεύσεως, ἵνα μὴ χωρῶσιν αἱ συκοφαντίαι, αἱ ὁποῖαι τοσοῦτον ἐντέχνως καὶ δολίως ἡπλώθησαν κατὰ τὸ διάστημα τῆς τελευταίας τριετίας. Εἶπα, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἀπευθύνω τὴν αὐτὴν ἔκφρασιν εὐχαριστήσεως πρὸς τοὺς ἐν τῇ Κυβερνήσει διαδόχους μας διὰ τὴν τακτικὴν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησαν, ὅπως προετοιμάσωσι τὴν πρότασιν ταύτην. Ἰδιαιτέρως δὲ ἀδυνατῶ νὰ ἀπευθυνθῶ μὲ ἐκφράσεις εὐχαριστήσεως πρὸς τὸν πρώην προκάτοχόν μου, νῦν δὲ διάδοχόν μου, καὶ μετ’ ὀλίγον ἴσως πάλιν προκάτοχόν μου ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ὡδήγησε τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Ἦτο δικαίωμά του, ἦτο καθῆκόν του νὰ ἐξετάσῃ τὴν διαχείρισιν τοῦ προκατόχου του. Ἦτο τόσῳ μᾶλλον καθῆκόν του, καθόσον ἐῤῥέθησαν, ὑπεστηρίχθησαν ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα γνωρίζομεν. Ἦτο καθῆκόν του ὅμως νὰ κάμῃ τὴν ἔρευναν ταύτην εἰς τρόπον, ὥστε, ἐὰν τῷ ὄντι προέκυπτον ἐλλείψεις τοῦ προκατόχου του, νὰ τὰς δηλώσῃ, νὰ τὰς ὑποστηρίξῃ· ἐὰν δὲ ἀνεκαλύπτετο, ὅτι τὰ ὅσα ἐῤῥέθησαν ἦσαν, ὡς εἶναι, συκοφαντίαι, νὰ ἔλθῃ ὡς τίμιος ἄνθρωπος ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ νὰ τὰ ἀναιρέσῃ. Δὲν λέγω, ὅτι ὁ ἴδιος ὤφειλε νὰ καταγείνῃ νὰ κάμῃ τὴν ἔρευναν ταύτην, διότι γνωρίζω τὰς ἀσχολίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ λέγω, ὅτι ἔπρεπε τοὐλάχιστον νὰ ἐπιφορτίσῃ ἄτομα, εἰς τὰ ὁποῖα καὶ αὐτὸς νὰ δύναται νὰ ἔχῃ πλήρη ἐμπιστοσύνην καὶ τὰ ὀνόματά των, ἐὰν ἀκουσθῶσιν εἰς τὴν κοινωνίαν, νὰ μὴ ὑποπτεύσῃ κἀνεὶς, ὅτι ἐστάλησαν ἐκεῖ, ὄχι διὰ νὰ ἀνακαλύψωσι τὴν ἀλήθειαν, ἀλλὰ διὰ νὰ παρουσιάσωσι τοὺς καταλόγους, τοὺς ὁποίους ἐπαρουσίασαν. Δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου, βλέπων ὅτι ὁ πρώην προκάτοχός μου, καὶ νῦν διάδοχός μου, κατώρθωσε νὰ χαμηλώσῃ τοσοῦτον τὴν θέσιν του, ὥστε χωρὶς διόλου νὰ κύψῃ, ἠδυνήθη νὰ ἁπλώσῃ τὴν χεῖρά του καὶ νὰ συναντήσῃ τὸ χέρι τοῦ Κοττάκη, καὶ νὰ συναντήσῃ τὸ χέρι τοῦ Μαντίκου, καὶ νὰ συναντήσῃ τὸ χέρι τοῦ Σολωμοῦ, εἰς τοὺς ὁποίους ἔδωσε τὴν ἐξουσίαν νὰ ἐξελέγξωσι τὸν προκάτοχόν του, εἰς τοὺς ὁποίους ἤνοιξε τὰ Γραφεῖα ὅλα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ τῶν ὁποίων ἔργον ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς ἐπαρουσίασε καὶ τὸ κατέθεσεν ἐνώπιόν σας, ἐγγυώμενος αὐτὸς ἐπισήμως διὰ τῆς καταθέσεως ἐκείνης καὶ διὰ τρόπου, μὲ τὸν ὁποῖον τὸ κατέθεσε, διὰ τὴν ἀκρίβειαν τῶν ἐν αὐτῷ ἐμπεριεχομένων. Εἶπα τοῦ Κοττάκη, τὸν ὁποῖον ἐγὼ εἰς τὰ 1880 τὸν ἔστειλα εἰς τὸν Εἰσαγγελέα ὡς πλαστογράφον καὶ καταχραστὴν ἐν τῷ αὐτῷ τμήματι τοῦ Λογιστηρίου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπου ἦτο Γραμματεὺς πρώτης τάξεως. Ἐγὼ τὸν ἔστειλα εἰς τὸν Εἰσαγγελέα, καὶ τὸ δικαστήριον τὸν κατεδίκασε καὶ τοῦ ἀφήρεσε τὰ πολιτικά του δικαιώματα, καὶ σήμερον ἀκόμη ἐξακολουθεῖ ὢν ἐστερημένος τῶν πολιτικῶν του δικαιωμάτων. Καὶ εἰς τὸν Κοττάκην τοῦτον ἀνέθεσεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν ἐξέτασιν τῆς διαχειρίσεως τοῦ προκατόχου του!

§65ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶναι ἀκριβές.

§66ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀκριβέστατον. Ἐπειδὴ δὲ ὁμιλῶ περὶ Κοττάκη, ὀφείλω νὰ ἄρω παρεξήγησιν, ἥτις ἐγένετο ἄλλοτε, ὅταν ὡμίλουν περὶ τῆς ἐκλογῆς Δομοκοῦ καὶ Φαρσάλων. Ἠρώτησα τότε τὸν Πρόεδρον τοῦ τμήματος κύριον Ῥικάκην ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐὰν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν εἶχε λάβει κατάλογόν τινα ἀναγκαῖον κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην. Ὁ κ. Ῥικάκης μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι ἐζήτησε τὸν κατάλογον ἐκεῖνον, ἀλλ’ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῷ εἶπον, ὅτι δὲν εὑρίσκετο. Τότε ἐγὼ τῷ ἐπρόσθεσα ὅτι, ἐὰν τυχὸν ἐζήτησε τὸν κατάλογον παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ, οὗτος ἠδύνατο νὰ μὴ εἶχε καιρὸν νὰ τὸν εὕρῃ, ἀλλὰ νὰ τὸν ζητήσῃ ἀπὸ τὸν ἐκτελοῦντα χρέη Γενικοῦ Γραμματέως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἄνευ διορισμοῦ, διότι διορισμὸν δὲν δύναται νὰ λάβῃ. Τὴν ἐπιοῦσαν εἶδον εἰς τὴν Ἐφημερίδα, τὴν τυγχάνουσαν νὰ ἔχῃ τὴν ἰδιότητα τοῦ νὰ ἐξωτερικεύῃ εἰς τὸ Δημόσιον τὰς γνώμας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἶδον σημειούμενον, ὅτι ἐγὼ ἐπέκρινα τὸν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐνεργοῦντα χρέη Γενικοῦ Γραμματέως ἄνευ διορισμοῦ, ἐνῷ περὶ μόνου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἠδύνατο νὰ γίνῃ τότε, καὶ ἐγένετο λόγος. Ἔκαμα τὴν διασάφησιν ταύτην, ὅπως ἐπανορθωθῇ ἡ εἰς τὸ ἡμιεπίσημον Πρωθυπουργικὸν φύλλον παρεισφρήσασα παρεννόησις. — Ἐπανέρχομαι. Ἀνέθεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν ἐξέτασιν τοῦ τμήματος τῶν Δημοσίων Ἔργων εἰς τὸν Σολωμὸν, ὅστις συνειργάζετο μετὰ τοῦ Μαντίκου, αὐτοῦ τοῦ κακῆς πίστεως ἐργολάβου, τὸν ὁποῖον ἡ Διεύθυνσις τῶν Δημοσίων Ἔργων ἔχει διαγράψει ἀπὸ τοῦ καταλόγου τῶν ἐργολάβων, καὶ περὶ τοῦ ὁποίου ἀπεφασίσθη νὰ μὴ τοῦ δώσωσί ποτε ἐργολαβίαν, διότι εἰς ὅσας ἀνεμίχθη πάντοτε ἐνέπλεξε καὶ τὸ Δημόσιον καὶ τὸν Δῆμον εἰς δίκας ἀτελευτήτους. Μετὰ τοῦ Μαντίκου συνειργάζετο κλεισμένος ὁ Σολωμὸς, περὶ τοῦ ὁποίου ἄλλοτε θέλομεν ὁμιλήσει ἐκτενέστερον, ὅταν ἔλθῃ εἰς ἐξέταξιν ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς· σήμερον περιορίζομαι νὰ εἴπω μόνον, ὅτι, ὅταν ὁ κ. Σολωμὸς ὑπέγραφε τὴν γνωστὴν ἔκθεσιν, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ τοῦ ἔτρεμε τὸ χέρι, ὅσον καὶ ἂν προσεπάθει νὰ πνίξῃ τὴν φωνὴν τῆς συνειδήσεώς του. Καὶ ἔρχεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ παρουσιάζει τὰς ἐκθέσεις ταύτας τοῦ Κοττάκη καὶ τοῦ Μαντίκου, καὶ ἀπαιτεῖ ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ τυπωθῶσι καὶ νὰ δημοσιευθῶσι ταχέως· καὶ τῷ ὄντι λίαν ταχέως ἐτυπώθησαν, ἐδημοσιεύθησαν καὶ λίαν ἐσπευσμένως ἐστάλησαν εἰς ὅλας τὰς Ἐπαρχίας καὶ ἤδη ἐντεταλμένοι περιτρέχουσι μὲ αὐτὰς εἰς τὰ καφενεῖα τῶν Ἀθηνῶν, φωνάζοντες: «ἔλθετε νὰ ἴδετε τὰς μεγάλας καταχρήσεις, τὰς ὁποίας ἀνεκαλύψαμεν· ἰδοὺ αἱ ἐκθέσεις, εἰς τὰς ὁποίας σημειοῦται, ὅτι οἱ Διευθυνταὶ τῶν Δημοσίων Ἔργων εἶχον συνεντεύξεις τινὰς μετὰ τῶν ἐργολάβων πρὸς διαρπαγὴν καὶ μεγάλην λήστευσιν τοῦ Ταμείου». Ὅτε δὲ χθὲς ὁ κ. Ῥικάκης ἔλεγε πρὸς τὸν κ. Παπαμιχαλόπουλον: «τί ἐκάματε, κ. Ὑπουργὲ, τῶν Ἐ«σωτερικῶν, δι’ αὐτὰ τὰ ὁποῖα καταγγέλλει ἡ ἔκθεσις «τοῦ κ. Σολωμοῦ· εἰς ὅλα αὐτὰ δύναται νὰ ἦναι ἀθῶος «ὁ προκάτοχός σας, ἀλλ’ αὐτοὶ, τοὺς ὁποίους ἡ ἔκθεσις «τοῦ Σολωμοῦ ῥητῶς καταγγέλλει, ὅτι πράττουσι τοιαύ«τας καταχρήσεις, τί ἀπέγιναν; τοὺς ἐπαύσατε, τοὺς ἐστείλατε εἰς τὸν Εἰσαγγελέα;» Εἰς τὴν ἐρώτησιν ταύτην ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπήντησεν, ὅτι διὰ νὰ τοὺς στείλῃ εἰς τὸν Εἰσαγγελέα πρέπει νὰ πεισθῇ αὐτὸς, ὅτι εἶναι πραγματικῶς ἔνοχοι, τοιαύτην ὅμως πεποίθησιν δὲν ἔλαβε, καὶ ἑπομένως δὲν ἠμποροῦσε νὰ πράξῃ τι κατ’ αὐτῶν. Τοιαύτην ὅμως πεποίθησιν δὲν ἐλάβατε, κύριε Ὑπουργὲ, περὶ τῶν ἐργολάβων καὶ περὶ τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Γραφείου σας, καὶ τὴν ἐλάβατε διὰ τὸν προκάτοχόν σας καὶ συνάδελφόν σας, καὶ ἔρχεσθε καὶ καταθέτετε αὐτὰς τὰς ἐκθέσεις, καὶ ζητεῖτε τὴν ταχεῖαν τύπωσίν των, καὶ θέλετε νὰ δώσητε εἰς αὐτὰς κῦρος ἐπισημότητος, εἰς τὰς ἐκθέσεις, ἐπαναλαμβάνω, τοῦ Κοττάκη, τοῦ Μαντίκου, ὑμεῖς, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, κατὰ τοῦ προκατόχου σας; Ὁμολογήσατέ το, κύριε Ὑπουργὲ, ἁμαρτήσατε ἁμάρτημα θανάσιμον. Ἔρχομαι εἰς τὴν πρότασιν. Μίαν ὅμως παρατήρησιν θέλω νὰ κάμω ἀκόμη, διότι θέλω νὰ εἶμαι δίκαιος καὶ πρὸς ἐκείνους, οἵτινες δεικνύουσι πλέον φανερῶς, ὅτι μεθ’ ἡμῶν δὲν παλαίουν πάλην εὐγενῆ κόμματος, ἀλλὰ παλαίουν πάλην φατρίας. Ἔμαθον, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔκαμεν αὐστηρὰς παρατηρήσεις πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, πῶς ἐργάζεται ὁ Κοττάκης εἰς τὸ Γραφεῖον. Δὲν ἠξεύρω ἂν τοῦτο ἦναι ἀληθές. Δὲν τὸ ἐγγυῶμαι, εὔχομαι ὅμως νὰ ἦναι ἀληθὲς, διότι εὔχομαι τοὐλάχιστον ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως νὰ διαμαρτυρηθῇ κατὰ τῆς διαγωγῆς ταύτης τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Μ’ ὅλον τοῦτο καὶ ὁ Κοττάκης καὶ ὁ Μαντίκος μέχρις ἐσχάτων εἰργάζοντο, δὲν εἰξεύρω δὲ μήπως καὶ ἐργάζονται ἀκόμη ἐν τῷ γραφείῳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλ’ οὕτως ἢ ἄλλως, ἡ Ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπὴ ἐξελέχθη. Ἡμεῖς, ὡς προεῖπον, οὐ μόνον δὲν ἠναντιώθημεν, οὐ μόνον τὴν ἀπεδέχθημεν εὐχαρίστως, ἀλλὰ καὶ ἐπεξετείναμεν καὶ τὸν κύκλον τῆς ἐνεργείας της. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη πρόκειται νὰ ἐργασθῇ. Ἔρχεται ἤδη ἡ πρότασις τοῦ κ. Μαργέλλου, ὑποστηριζομένη ὑπὸ τοῦ κ. Χαλκιοπούλου. Ὁ κατὰ τῆς προτάσεως ταύτης λόγος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰς δύο ἐπιχειρήματα ἐστηρίχθη. Ἔρχεται, μᾶς εἶπεν, ἡ πρότασις τοῦ κ. βουλευτοῦ Λοκρίδος, διότι θέλετε νὰ συνταυτισθῆτε μὲ τοὺς προκατόχους σας, καὶ νὰ καλυφθῆτε ὑπ’ αὐτῶν. Ἔρχεται ἡ πρότασις τοῦ κ. βουλευτοῦ Λοκρίδος, διότι τὸ πάθος σας σᾶς σπρώχνει τόσον, ὥστε δὲν θέλετε νὰ σεβασθῆτε οὔτε τοὺς τάφους. Ἐὰν ἠθέλομεν νὰ συνταυτισθῶμεν μὲ τοὺς προκατόχους μας, τὴν πρότασιν ταύτην ἠθέλομεν τὴν ὑποστηρίξει κατὰ τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν συνεζητήθη ἡ πρότασις περὶ συστάσεως Ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς. Ἡ Ἐπιτροπὴ ὅμως ἤδη συνεστήθη, ἡ Ἐπιτροπὴ ἔλαβεν ὡς ἀντικείμενόν της μόνον τὴν διαχείρισιν ἡμῶν. Δὲν πρόκειται λοιπὸν νὰ ἐμπερδεύσωμεν τὴν Ἐπιτροπήν, ὅπως φέρῃ κατηγορίας κατὰ προσώπων κειμένων ἐν τῷ τάφῳ. Τοὺς τάφους μὴ τοὺς ἐνθυμίζει εἰς ἡμᾶς ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργός. Ὄχι τώρα, ὅταν ἡ πλὰξ τοῦ τάφου ἐκλείσθη, ἀλλ’ ὅταν ἔζων τὰ ἄτομα, τὰ ὁποῖα ὑπηνίσσετο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅταν ἔζων καὶ ἦσαν δρῶντα, τότε ὅτε ὑπῆρχεν ἡ ἐξέγερσις, τὴν ὁποίαν ἐνθυμεῖσθε ὅλοι, κατὰ τῶν ἀτόμων ἐκείνων, τότε αὐτὸς (δεικνύει τὸν κ. Τρικούπην) ἀντετάχθη κατὰ τῆς πλειοψηφίας, ἡ ὁποία τὸν ὑπεστήριζεν ἐδῶ, ἡ ὁποία τοῦ ἀπῄτει νὰ γίνῃ κατηγορία, ἄλλως ἠπείλει τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, οὗτος (δεικνύει τὸν κ. Τρικούπην) ἀπαντᾷ: «Ἂν κάμνητε βῆμα κατὰ τοῦ Κουμουνδούρου, δὲν ὑπάρχει Κυβέρνησις, ἐγὼ παραιτοῦμαι ἀμέσως». Ἀλλ’ ἐνῷ τοῦτο ἐγένετο ἐντεῦθεν (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) ζῶντος τοῦ Κουμουνδούρου, ἐκεῖθεν (δεικνύει τὴν δεξιὰν) ὁ ἀξιότιμος νῦν Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐφώναζεν ἀπὸ τῆς θέσεώς του προκλητικῶς «τί κάθεσθε καὶ δὲν φέρετε κατηγορίαν; ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ κάμωμεν εἴμεθα 9»· ὁ δὲ ἀξιότιμος σήμερον Πρωθυπουργὸς, ἀνερχόμενος ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ ἀναπτυσσόμενος ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἀπετείνετο πρὸς τὴν πτέρυγα ταύτην (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) λέγων· «Ἐγὼ, ἐὰν εἶχον 20 ὑπογραφὰς, τὴν καταγγελίαν θὰ τὴν παρουσίαζον τώρα ἀμέσως, ἀλλ’ οἱ φίλοι μου δὲν φθάνουν εἰς τοὺς 20. Τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἐνεθυμήθην, ὅτι προχθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὴν πλειοψηφίαν, μὲ τὰς αὐτὰς σχεδὸν λέξεις καὶ τὸ αὐτὸ προκλητικὸν ὕφος ἔλεγεν· «Ἔχετε ἐνώπιόν σας τοὺς πίνακας, τοὺς ὁποίους σᾶς ἐφέραμεν. Τί κάθεσθε; ἐγὼ ἕνεκα τοῦ ἐπισήμου χαρακτῆρός μου δὲν δύναμαι νὰ ἀναμιχθῶ. Τί θὰ πράξητε; εἶναι καθῆκόν σας. Καὶ ἐνίσχυε τὴν πλειοψηφίαν του νὰ προβῇ εἰς τὰ βήματα, εἰς τὰ ὁποῖα δεικνύει ὅτι θέλει νὰ τὴν ὠθήσῃ, ὅταν ἔχῃ τὴν συνείδησιν ὅτι οἱ πίνακες, τοὺς ὁποίους ἔχει ἐνώπιόν του, εἶναι πίνακες συνταχθέντες τῇ συμπράξει τοῦ Μαντίκου καὶ τοῦ Κοττάκη! Ἡ πρότασις τοῦ κ. βουλευτοῦ Λοκρίδος δὲν ἔχει λοιπὸν διόλου τὴν ἰδέαν νὰ ἀναμίξῃ τὴν εὐθύνην μας μετ’ ἐκείνης ἄλλων. Ἱστάμεθα μεμονωμένοι καὶ προεκαλέσαμεν πᾶσαν αὐστηρὰν ἐξέλεγξιν τῆς διαχειρίσεώς μας. Δὲν ἔχει τὴν ἰδέαν τοῦ νὰ ἐπιῤῥίψῃ εἰς ἄλλους εὐθύνην οὔτε νομικὴν, οὔτε πολιτικὴν, οὔτε ἠθικὴν, οὔτε τίποτε· ἔχει τὴν μόνην ἰδέαν τοῦ νὰ ἀποκαταστήσῃ ἱκανὴν τὴν Ἐξεταστικὴν Ἐπιτροπὴν νὰ ἠμπορέσῃ νὰ βαδίσῃ εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός της μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐνεργεῖ ὑπὸ τὴν σημαίαν κομματικῆς ἐνεργείας καὶ ὄχι ὑπὸ τὴν σημαίαν φατρίας. Δὲν δύναται ν’ ἀποφανθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ, δὲν δύνασθε ὑμεῖς νὰ ἀποφανθῆτε, ἐὰν δὲν λάβῃ χώραν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προτείνει ὁ κ. Βουλευτὴς τῆς Λοκρίδος. Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ὄχι πάντοτε ἡ παράβασις τοῦ νόμου δύναται νὰ ἐπιφέρῃ τὴν καταδίωξιν τῶν Ὑπουργῶν· τότε δὲ μόνον ἡ παράβασις τῶν νόμων ἐπιβάλλει τὴν καταδίωξιν τῶν Ὑπουργῶν, ὅταν διὰ τῆς παραβάσεως ἐκείνης ἐβλάβη οὐσιωδῶς ἡ Πολιτεία. Ὅπως πληροφορηθῇς ὅμως, κύριε Πρωθυπουργὲ, ἐὰν ἡ παράβασις ἐκείνη, ἐὰν ὑπάρχῃ, ἔβλαψε τὴν Πολιτείαν ἢ μᾶλλον τὴν ὠφέλησε, δὲν ὀφείλεις νὰ ἐξετάσῃς τὰ προηγούμενα; Τὰ πράγματά μας ἀκόμη δὲν ἐστερεώθησαν εἰς τρόπον, ὥστε νὰ δύνασθε νὰ εἴπητε εὕρομεν σταθερὸν σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ σταθῶμεν. Προσπαθοῦμεν νὰ καλλιτερεύσωμεν διὰ τῆς ἀλληλοδιαδόχου ἐνεργείας τῶν διαφόρων Κυβερνήσεων· καὶ ἐκείνη ἡ Κυβέρνησις εἶναι καλή, ἥτις καλλιτερεύει τὴν κατάστασιν ἀπὸ ὅ,τι τὴν εὗρεν, ἐκείνη εἶναι κακή, ἥτις τὴν χειροτερεύει, ἀδιάφορον ἂν ἡ πρώτη ἢ ἡ δευτέρα ἐτήρησεν ἢ δὲν παρεβίασεν ἐπουσιώδεις τύπους τοῦ νόμου. Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ μᾶς κρίνητε, χωρὶς νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει τὰ προηγούμενα, ὄχι ἐπαναλέγω, διὰ νὰ ἐπιῤῥίψητε εὐθύνην, οὔτε νομικὴν, οὔτε ἠθικήν, οὔτε τίποτε κατ’ οὐδενός· καὶ ἐξηγοῦμαι, διὰ νὰ μὴ πολυλογῶ, μὲ ἓν ἢ δύο παραδείγματα. Κατηγορούμεθα ὅτι ἐκάμαμεν χρῆσιν πολλὴν εἰς εἰσιτήρια καὶ εἰς βοηθήματα. Λέγομεν, δὲν ἐκάμαμεν χρῆσιν παρὰ μόνον τῆς πιστώσεως, ἥτις ἦτο ἀναγεγραμμένη εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν τριάκοντα χιλιάδων δραχμῶν. Φαίνεται ἀπὸ τοὺς πίνακας, τοὺς ὁποίους ἐδημοσίευσαν, ὅτι ὑπάρχει ὑπέρβασις χιλίων δραχμῶν. Ὁ ἁρμόδιος τμηματάρχης μοὶ εἶπεν, ὅτι εἶναι λάθος καὶ ὅτι τὴν πίστωσιν δὲν ὑπερέβημεν. Ἡ Κυβέρνησις, περὶ ἧς πρόκειται, εἶναι ἀξία μομφῆς διὰ τοῦτο; ἵνα ἠμπορέσητε νὰ τὸ εἴπητε, ὀφείλετε νὰ ἐξετάσητε τὰ προηγούμενα. Ἐὰν ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις δὲν ἔκαμε χρῆσιν αὐτῆς τῆς πιστώσεως, ἢ ἔκαμε χρῆσιν ὀλιγωτέρας ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν ἡμεῖς, τότε ἡμεῖς εἴμεθα ἐπικριτέοι· ἀλλ’ ἐὰν ἡμεῖς, ἀφοῦ ἐκάμαμεν τὴν χρῆσιν, τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν, εἴμεθα πολὺ ὀπίσω ἀπὸ τὴν χρῆσιν ἡ ὁποία ἐγένετο ἐκ μέρους τῶν προκατόχων μας; Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐξηγηθῶ. Ὁ προκάτοχός μου ἐδαπάνησε 45 χιλιάδας δραχμῶν δι’ εἰσιτήρια καὶ βοηθήματα, ἐζήτησεν ἀκόμη καὶ ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις, ἀκόμη μοῦ ἄφησε νὰ πληρώσω ὀφειλόμενα εἰς τὰς Ἑταιρίας τὰς ἀτμοπλοϊκὰς 32 χιλιάδας δραχμὰς, ὀφειλομένας δι’ εἰσιτήρια· δὲν ἀρκεῖ τοῦτο, ἀλλ’ ἔλαβεν ἀπὸ κληροδοτήματα 28 χιλιάδας καὶ πλέον δραχμὰς, αἱ ὁποῖαι 28 χιλιάδες δραχμαὶ διενεμήθησαν εἰς βοηθήματα εἰς 1300 ἄτομα. Εἶναι ἡ σημείωσις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας καὶ δύνασθε νὰ ζητήσητε τὸν κατάλογον. Ἀλλ’ αὐτὴν τὴν δαπάνην, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, τὴν ἔκαμε διατί; διότι ἦτο καταχραστής; Βεβαίως δὲν θὰ εἴπῃ κανεὶς τοῦτο. Τὴν ἔκαμε, διότι τὰ πράγματα τὸν ὑπεχρέωσαν. Ὅταν ἀνεκάλυψα αὐτὴν τὴν κατάχρησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὰ κληροδοτήματα, δὲν εἶπον τίποτε εἰς οὐδένα, οὔτε εἰς αὐτοὺς τοὺς συναδέλφους μου Ὑπουργοὺς, οὐχὶ δι’ ἄλλο, ἀλλὰ μόνον διότι δὲν ἤθελον νὰ γείνῃ λόγος, ὅτι ἐπὶ τῶν κληροδοτημάτων ἐτέθη χεὶρ καὶ ἔλαβεν ἐξ αὐτῶν 28 χιλιάδας δραχμὰς, τὰς ὁποίας διένειμεν εἰς 1300 πρόσωπα. Ἡμεῖς ἐχειροτερεύσαμεν ἢ ἐβελτιώσαμεν τὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος πιστώσεων; Μόνον ἡ παραβολὴ τῶν δύο διαχειρίσεων δύναται νὰ τὸ δείξῃ. Καὶ ἄνευ παραβολῆς δὲν δύνασθε νὰ προχωρήσητε εἰς συμπέρασμα. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ τρόπου τῆς διαχειρίσεως, προέβημεν καὶ εἰς τὴν ὑποβολὴν νόμου εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ τοῦ ὁποίου ἀφῃρέθη ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τὸ δικαίωμα νὰ δίδῃ βοηθήματα ὡς ἔδιδε. Σήμερον ὁ Ὑπουργὸς δὲν δύναται νὰ δίδῃ μηνιαῖα βοηθήματα ἄνευ ψήφου τῆς Βουλῆς· δύναται μόνον νὰ δίδῃ 25 δραχμὰς ἅπαξ, ἄνω δὲ τῶν 25 μέχρις 100 δραχμῶν, ἅπαξ διδομένων, χρειάζεται Β. Διάταγμα· δι’ ὅσα ἐδαπανήθησαν ἄνω τῶν 100 δραχμῶν χρειάζεται Β. Διάταγμα, προηγουμένης ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὁ νόμος δὲ οὗτος εἶναι ἴσως ὁ μόνος ἐκ τῶν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως προταθέντων, ὁ ὁποῖος ἐγλύτωσε ἀπὸ τὴν καρατόμησιν ὁ νόμος οὗτος, θὰ τὸ ἴδῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὁ νῦν, θὰ τὸν καλύψῃ ἀπέναντι τῶν πολλῶν ἀπαιτήσεων, καὶ θὰ δυνηθῇ νὰ τὸν ἀντιτάξῃ εἰς ὅλους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔρχωνται νὰ τὸν στενοχωρῶσι νὰ δώσῃ καὶ πάλιν νὰ δώσῃ εἰς αὐτὸν τὸν ἀγωνιστὴν ἢ εἰς ἐκείνην τὴν χήραν. Ὡς πρὸς τὴν διαχείρισιν τῆς ὁδοποιΐας, βεβαίως πολὺ μακρὰν εἶμαι ἀπὸ τοῦ νὰ εἴπω, ὅτι τὰ κατ’ αὐτὴν καὶ τὰ τοῦ διευθύνοντος αὐτὴν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἐντελῶς ἔχοντα· ἐπράξαμεν ὅμως ὅ,τι ἦτο δυνατὸν διὰ νὰ περιστείλωμεν τὰς καταχρήσεις, ἐὰν ἐλάμβανον χώραν. Ἐὰν ἡ Ἐπιτροπὴ ἐν τῇ ἐξετάσει τῶν πραγμάτων εὕρῃ τι, τὸ ὁποῖον φαίνεται, ὅτι εἶναι πλημμελὲς ἐξεταζόμενον μεμονομένως, δὲν ὀφείλει νὰ στραφῇ πρὸς τὸ παρελθὸν, διὰ νὰ ἴδῃ τί ἐγίνετο πρότερον καὶ τί ἔκαμεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις πρὸς διόρθωσιν τοῦ παρελθόντος; Περὶ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ἤκουσα τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἑτοιμάζεται νὰ καταφέρῃ καὶ κατ’ αὐτῆς τὸν πέλεκυν. Ἡ Ἐπιτροπὴ ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ καὶ περὶ ταύτης, τί ἔπραξεν, ὁποίας πράγματι μεγάλας καταχρήσεις προέλαβε, πῶς ἐξετελοῦντο καὶ πῶς παρελαμβάνοντο ἄλλοτε ἔργα πολλῶν ἑκατοντάδων χιλιάδων καὶ ἄλλα μεγαλειτέρας ἀκόμη ἀξίας, καὶ πῶς ἔργα τοιαῦτα μετ’ ὀλίγον κατεστρέφοντο. Ἐὰν δὲν γείνῃ ἡ κατὰ παραβολὴν γενικὴ ἐξέτασις, ὅσον ἀφορᾷ καὶ τὴν διαχείρισιν τῆς ὁδοποιΐας, ἂν ἀποστείλητε ὀπίσω τοὺς Γάλλους μηχανικοὺς διὰ μόνον τὸν λόγον, ὅτι δὲν ἐργάζονται δωρεὰν, μὴ νομίσητε, ὅτι ἐκάμετέ τι καλόν. Πράξατέ το, ἐὰν θέλητε, ἀλλὰ πρὶν ἐπικρίνητε τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, ὀφείλετε νὰ ἐξετάσετε ἐὰν αὕτη ἐχειροτέρευσεν ἢ ἐβελτίωσε τὸ πρότερον ὑπάρχον. Τοῦτο δὲ μόνον διὰ τῆς παραβολῆς δύνασθε νὰ τὸ μάθητε.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι καιρὸς τώρα νὰ συζητήσωμεν ταῦτα.

§68ΧΟΪΔΑΣ. Πῶς δὲν εἶναι καιρὸς τώρα; Ἐνῷ ἔχετε ἐνώπιον ὑμῶν οἱονεὶ κατηγορούμενον, δὲν ἐπιτρέπετε εἰς αὐτὸν νὰ ἀναπτύξῃ τὴν ὑπεράσπισίν του;

§69ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἶναι κατηγορούμενος.

§70ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καθόλου δὲν εἶναι κατηγορούμενος.

§71ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀποκρούω πᾶσαν ὑπόνοιαν, φίλε κ. Ρόκε, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ διέλθῃ ἀπὸ τὸν νοῦν μου ἡ ἰδέα, ὅτι ἡμεῖς παριστάμεθα ὡς κατηγορούμενοι.

§72ΧΟΪΔΑΣ. Εἶπον οἱονεὶ κατηγορούμενος.

§73ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Συμπεραίνω. Δὲν δύνασθε νὰ ἀποποιηθῆτε νὰ χορηγηθῶσιν εἰς τὸ παρὸν φῶτα ἀπὸ τοῦ παρελθόντος. Ἡμεῖς σᾶς ἀνοίξαμεν πανταχόθεν πύλας καὶ παράθυρα, σεῖς θέλετε νὰ μᾶς κλείσετε καὶ μίαν μικρὰν θυρίδα.

§74ΧΟΪΔΑΣ. Διεῤῥήξαμεν καὶ εἰσήλθομεν.

§75Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Χθὲς, κύριοι, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴν ῥητῶς εἶπον ὅτι τὴν παροῦσαν συζήτησιν θεωρῶ ἐνδεικτικὴν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ, ἐὰν νομίσῃ ἀναγκαῖον, βεβαίως θὰ ἀνέλθῃ εἰς ἀρχαιοτέρας ἐποχὰς, ἵνα ἐκεῖθεν ἀρυσθῇ πληροφορίας.

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω μάλιστα, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε καὶ ἔτι πλέον· ὄχι μόνον ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἀλλὰ καὶ τὰ μέλη τῆς μειονοψηφίας ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ.

§77ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε ἂς παύσῃ αὐτὴ ἡ συζήτησις.

§79ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ νομίζω ὅτι, τούτου οὕτως ἔχοντος, ὅτε κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Δωρίδος ἱκανοποιοῦνται ἐκ τούτου, καὶ ἀποσύρουσι τὴν πρότασίν των.

§80Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἔχω ἀφορμὴν, κύριοι, οὔτε μετ’ ἀγανακτήσεως, οὔτε μετὰ συγκινήσεως νὰ ὁμιλήσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου· θὰ ὁμιλήσω μετ’ ἠρεμίας καὶ ψυχρότητος διὰ νὰ ἀναιρέσω ἐν ὀλίγοις ὅσα ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ζακύνθου βουλευτὴς καὶ προκάτοχός μου ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν, ἀφορῶντα εἰς ἐμὲ, καὶ λυποῦμαι, ὅτι ἔκαμε λόγον μακρὸν περὶ πραγμάτων ἐντελῶς ἀνυπάρκτων, περὶ πραγμάτων, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχει οὔτε ἴχνος πραγματικότητος. Διέταξα ἀληθῶς τὴν ἐξέλεγξιν, καθ’ ὃ εἶχον καθῆκον, συνεπείᾳ τῶν γενομένων μοι ἐπερωτήσεων παρὰ διαφόρων ἀξιοτίμων βουλευτῶν καὶ κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ὅπως ὑποβάλω εἰς αὐτὴν τὰς διὰ τῶν ἐπερωτήσεων ζητηθείσας πληροφορίας. Καὶ περὶ μὲν τοῦ τεχνικοῦ μέρους καὶ τοῦ διοικητικοῦ ὡς πρὸς τὰ τῆς ὁδοποιΐας, ἀνέθεσα τὴν ἐξέλεγξιν εἰς τὸν νομομηχανικὸν κ. Σολωμὸν, ὃν εὗρον ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοποθετημένον, εἰς νομὸν τῆς ἐκλογῆς του, τὸν νομὸν τῆς Μεσσηνίας, διωρισμένον ἐκεῖ ἀπὸ αὐτὸν τὸν προκάτοχόν μου· καὶ οὔτε ἀνεμίχθην παντάπασι, κύριοι, εἰς τὴν ἐργασίαν ταύτην τῆς ἐξελέγξεως, οὔτε συνωμίλησα ποτὲ περὶ αὐτοῦ καθ’ ὅλον τὸ διάστημα μετὰ τοῦ κ. Σολωμοῦ. Ὁ κ. Σολωμὸς ὑπῆρξε στρατιωτικός· εἶμαι βέβαιος ὅτι εἶναι ἔντιμος ἄνθρωπος καὶ παρακαλῶ πάντα οἱονδήποτε ἐξ ὑμῶν νὰ τὸν ἐρωτήσῃ ἐπὶ λόγῳ τῆς στρατιωτικῆς του τιμῆς, ἐὰν καθόλον τὸ διάστημα καθ’ ὃ εἰργάσθη κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν ταύτην ὡμίλησα ποτὲ μετ’ αὐτοῦ περὶ τῆς ἐργασίας του αὐτῆς.

§81ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν μοὶ δίδητε τὴν ἄδειαν νὰ σᾶς διακόψω θὰ προσθέσω, ὅτι ὁ κ. Σολωμὸς, προσελθὼν πρὸς ἐμὲ μοὶ ἀνεκοίνωσεν, ὅτι δημόσιοι ὑπάλληλοι πολὺ μεγάλα ἀξιώματα κατέχοντες, ἠσχολοῦντο νὰ τὸν καταπείσωσιν ἢ ἀποτρέψωσιν ἀπὸ τῆς ἐργασίας, τὴν ὁποίαν ἀνεθέσαμεν εἰς αὐτόν.

§82ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφῆκα δὲ εἰς τὸ Τμῆμα τῶν Δημοσίων ἔργων ὄχι μόνον τὸν Διευθυντὴν, ἀλλὰ καὶ ἅπαν τὸ προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὁ προκάτοχός μου, καὶ ὅπερ διατηρεῖται ἔτι ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, καὶ κατακρίνομαι ἐγὼ διὰ τοῦτο ἀπὸ τοῦ βήματος, διὰ νὰ μὴ δώσω ὑπόνοιαν ὅτι ἡ ἐξέλεγξις ἐγένετο ὑπὸ τοῦ κ. Σολωμοῦ, τῇ συνδρομῇ ἀνθρώπων μὴ φίλα φρονούντων πρὸς τὸν προκάτοχόν μου. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν κ. Μαντῖκον, καὶ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Λομβάρδος περὶ αὐτοῦ, σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι δὲν γνωρίζω τὸν ἄνθρωπον· ὀφείλω ὅμως νὰ σᾶς πληροφορήσω, ὅτι ἡμέραν τινὰ ἦλθεν εἰς τὸ γραφεῖόν μου ἄνθρωπός τις καὶ παρεπονέθη εἰς ἐμὲ διατὶ διατηρῶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τὸν κ. Φλέγγαν νομομηχανικὸν καὶ τὸν κ. Μαλοκίνην γραμματέα τῆς Νομαρχίας Εὐβοίας καὶ δὲν εἰξεύρω τίνα ἄλλον, ἐνῷ αὐτοὶ παρεπέμφθησαν εἰς τὸ δικαστήριον διὰ τὰ ἔργα τῆς ὑπηρεσίας των, ἀνεχώρησε δὲ χωρὶς νὰ γνωρίζω μετὰ τινος ὡμίλησα· ἐρωτήσας δὲ ἔμαθον, ὅτι αὐτὸς ὀνομάζεται Μαντῖκος. Τὴν δὲ ἐργασίαν τῆς ἐξελέγξεως τοῦ λογιστικοῦ μέρους ἀνέθηκα, καθὰ καὶ εἰς τὴν ἄλλην συνεδρίασιν ἔλαβον τήν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω, εἰς ἄνδρα διανύσαντα ἐπὶ μακρὰ ἔτη ἐντίμως εἰς τὴν λογιστικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους, τὸν πρώην ὑποδιευθυντὴν τοῦ Γεν. Λογιστηρίου κ. Γ. Φλῶρον. Ἔχω ἐσχηματισμένην γνώμην περὶ αὐτοῦ ὅτι εἶναι ἔντιμος ἄνθρωπος, καὶ τοῦτο ἐλπίζω ὅτι φρονεῖτε καὶ σεῖς περὶ αὐτοῦ. Παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ ἐρωτήσητε αὐτὸν νὰ σᾶς πληροφορήσῃ ἐὰν καθ’ ὅλον τὸ διάστημα, καθ’ ὃ ἐνήργει τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, ἀνῆλθε ποτὲ εἰς τὸ γραφεῖόν μου καὶ ὡμίλησε μετ’ ἐμοῦ περὶ τῆς ἐργασίας του αὐτῆς· ἅπαξ μοὶ εἶπεν ὅτι εἶχεν ἀνάγκην βοηθητικοῦ προσωπικοῦ καὶ τῷ ἀπήντησα νὰ λάβῃ πρόσωπα τῆς ἐκλογῆς του. Ἀνέθεσα τὴν ἐξέλεγξιν τῆς διαχειρίσεως τοῦ τηλεγραφικοῦ τμήματος εἰς τὸν διευθυντὴν αὐτοῦ κ. Γιαννούλην, ὑπάλληλον ἔντιμον καὶ ἀπολαμβάνοντα τῆς ἐμπιστοσύνης μου, ὁ ὁποῖος ἐνεργήσας τὴν ἐξέλεγξιν, ὑπέβαλεν ἔκθεσιν φέρουσαν τὴν ὑπογραφήν του καὶ ταύτην ἐγὼ ὑπέβαλα εἰς τὴν Βουλήν. Μοὶ ὁμιλεῖ ὁ κ. Λομβάρδος περὶ τινος κυρίου Κοτάκη· δὲν ἔχω τὴν εὐχαρίστησιν νὰ συνδέωμαι δι’ οἱασδήποτε σχέσεως μετ’ αὐτοῦ, οὐδέποτε δὲ ἔλαβα ἀφορμὴν νὰ ὁμιλήσω μετ’ αὐτοῦ περὶ ἀντικειμένων ἀναγομένων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω, οὐδὲ γνωρίζω ἐὰν εἰργάσθη εἰς τὴν ἐργασίαν ταύτην. Ἐζητήθη ἡ ἐξέλεγξις τῆς διαχειρίσεως τῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας καὶ ἀνέθηκα αὐτὴν εἰς τὸν πρώην ὑποδιευθυντὴν τῶν ταχυδρομείων κ. Π. Ροντόπουλον, ἔντιμον καὶ διακεκριμένον ὑπάλληλον, καὶ τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὑποβληθεῖσάν μοι παρ’ αὐτοῦ ἐνυπογράφως, κατέθηκα εἰς τὴν Βουλήν. Ἀνέθηκα ἐπὶ τέλους τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκδοθέντων χρηματικῶν ἐνταλμάτων ἐπὶ διαφόρων κεφαλαίων καὶ ἄρθρων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐσωτερικῶν εἰς τὸν κ. Τυπάλδον, διευθύνοντα τὸ λογιστικὸν τμῆμα, ἄνθρωπον τῆς ἀπολύτου ἐμπιστοσύνης τοῦ κ. Λομβάρδου, ἀλλ’ ὑπάλληλον ἀφοσιωμένον εἰς τὸ καθῆκόν του· αὐτὸς καὶ μόνος εἰργάσθη εἰς τὴν ἐξέλεγξιν ταύτην καὶ ὅλοι οἱ πίνακες οἱ ὑποβληθέντες παρ’ ἐμοῦ εἰς τὴν Βουλὴν εἶναι γεγραμμένοι διὰ τῆς χειρὸς αὐτοῦ τοῦ κ. Τυπάλδου, τὸν ὁποῖον παρήγγειλα νὰ τὰς ὑπογράψῃ καὶ ὑπέγραψε διὰ νὰ ἔχῃ αὐτὸς τὴν εὐθύνην. Αὐτὴν τὴν ἐργασίαν ὑπέβαλον ἐγώ, κύριοι, πρό τινων ἡμερῶν εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ὁ κ. Λομβάρδος ἐπλανήθη συγχύσας τὰ πράγματα, καὶ διὰ τοῦτο εἶπεν ὅσα εἶπεν ὅλως ἀνακριβῆ, Ἔλαβεν εἰς χεῖράς του τὸ φυλλάδιον αὐτὸ (ἐπιδεικνύει φυλλάδιόν τι ἔντυπον) καὶ ἤρχισε κατακρίνων τὸ περιεχόμενον τούτου καὶ ἐμὲ ὡς ὑποβαλόντα ἀνεξετάστως δῆθεν αὐτὸ εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ἡ ἐργασία αὕτη, κύριοι, δὲν εἶναι ἐργασία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶναι ἐργασία τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, εἶναι ἐργασία ἀνωτάτων ὑπαλλήλων τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου.

§83ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τοὺς ὁποίους ὀνομάζω· Σαρσέντης, ἀντιπρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, Κουρκουτᾶς ἐλεγκτὴς καὶ Χρυσανθόπουλος πρώην ταμίας, ὁ ὁποῖος ὄχι μόνον δὲν συνδέεται μετ’ ἐμοῦ διά τινος δεσμοῦ, ἀλλ’ εἶχε καὶ λόγους παραπόνων.....

§84ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πᾶσα λοιπὸν ἡ ἐργασία αὕτη εἶναι ἐργασία τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου καὶ τῶν μελῶν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, τὰ ὁποῖα ἐμνημόνευσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ παρ’ ἐμοῦ ὑποβληθεῖσα εἰς τὴν Βουλὴν ἐργασία δὲν ἐξετυπώθη εἰσέτι, δὲν ἐγένετο γνωστὴ εἰς τὴν Βουλήν, πλὴν τῆς ἐργασίας τοῦ κ. Σολωμοῦ καὶ ἐν μέρει τῆς ἐργασίας τοῦ κ. Φλώρου. Ὅλα λοιπὸν ὅσα εἶπεν ὁ κ. Λομβάρδος ἀφορῶσιν αὐτὴν τὴν ἐργασίαν, καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω, τὴν παρὰ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου καὶ τῶν μελῶν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἐκτελεσθεῖσαν κατὰ διαταγὴν τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, διότι προεκλήθη νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατάστασιν τῶν πληρωμῶν, τῶν παρὰ τὸν νόμον γενομένων. Ὥστε αἱ πληρωμαὶ αὗται δὲν ἐχαρακτηρίσθησαν παράνομοι ἀπὸ τὸν κ. Τυπάλδον ἢ ἄλλον τινὰ ὑπάλληλον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ ὑπὸ τῶν μελῶν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Ἰδοὺ διατὶ εἶπον ὅτι ὁ κ. Λομβάρδος ἐστήριξε τὴν ὁμιλίαν του εἰς ἓν οἰκοδόμημα ὅλως ἀνύπαρκτον καὶ οὐδεμίαν βάσιν ἔχον, διότι ἐπαναλαμβάνω, ἡ ὑποβληθεῖσα εἰς τὴν Βουλὴν ἐργασία τοῦ Λογιστικοῦ τμήματος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἐξετυπώθη εἰσέτι· ἄλλως τε εἶνε ἐργασία ἁπλουστάτη καὶ οὐδεὶς ἄλλος εἰργάσθη εἰς αὐτὴν ἢ ὁ κ. Τυπάλδος. Ὁ κ. Λομβάρδος ἠθέλησε ν’ ἀνατρέξῃ καὶ εἰς τὸ παρελθόν. Δέχομαι καὶ τὴν συζήτησιν ταύτην. Μοὶ ἀνέφερεν εἰσιτήρια καὶ βοηθήματα δοθέντα τὸ 1880 καὶ τὸ 1881· ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ ἐνθυμηθῇ ὁ κ. Λομβάρδος ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εἶχε πλημμυρήσει ἡ πρωτεύουσα ἀπὸ πρόσφυγας, ἀπὸ ἐθελοντὰς ἐκ διαφόρων σημείων τῆς Ἀνατολῆς ἐλθόντας, ἀπὸ ἀφιεμένους στρατιώτας ἐπιστράτους, καὶ ὅταν ἐπέστη ἡ ἐποχὴ νὰ ἐπανέλθωσιν οἱ ἐθελονταὶ εἰς τὰς πατρίδας των, οἱ πρόσφυγες εἰς τὴν ἐλευθερωθεῖσαν τότε πατρίδα αὐτῶν, καὶ οἱ στρατιῶται εἰς τὰ ἴδια, ἡ Κυβέρνησις ἦτο ἠναγκασμένη νὰ δαπανήσῃ ὅσα ἐδαπάνησε πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον καὶ τὰ ἐδαπάνησα ἐγὼ ὡς Ὑπουργὸς καὶ τότε τῶν Ἐσωτερικῶν μετὰ προηγουμένην ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ὤφειλον νὰ χορηγήσω εἰσιτήρια ν’ ἀπέλθωσι καὶ οἱ ἐθελονταὶ καὶ οἱ πρόσφυγες καὶ οἱ στρατιῶται εἰς τὰς πατρίδας των, καὶ περιπλέον νὰ δώσω καὶ μικρὰ τινα βοήθειαν εἰς ἕκαστον τούτων, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἔπρεπεν ὁ ἐκ Ζακύνθου κ. βουλευτὴς, νὰ συγκρίνῃ τὴν ὅλως ἔκτακον καὶ ἀνώμαλον ἐκείνην ἐποχὴν, μὲ τὴν μετὰ ταῦτα εἰρηνικὴν καὶ ὁμαλήν. Μοὶ ἀνέφερε καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὁ κ. Λομβάρδος, τὸ ὁποῖον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω προσωρινῶς κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐπί τινα καιρόν. Ὅταν ἀνέλαβον προσωρινῶς τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, προσῆλθον διάφοροι κληρικοὶ καὶ ἄποροι μαθηταὶ ζητοῦντες βοηθήματα· ἀντετάχθην εἰπὼν ὅτι δὲν δύναμαι νὰ χορηγήσω τοιαῦτα εἰς οὐδένα· ἐπὶ τέλους ὅμως προσέρχεται ὁ ἁρμόδιος τμηματάρχης καὶ μοὶ λέγει, διατί ἀρνεῖσθε κ. Ὑπουργὲ, νὰ ἔλθητε εἰς μικρὰν ἀρωγὴν αὐτῶν τῶν δυστυχῶν; τοιαῦτα βοηθήματα, μοὶ προσθέτει, ἐχορήγουν ὅλοι οἱ κατὰ καιροὺς ὑπουργοὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν εἰς ἀπόρους μαθητὰς, ἢ ἐνδεεῖς κληρικούς. Καὶ τότε ἀπεφάσισα καὶ ἐγὼ νὰ χορηγήσω βοηθήματά τινα. Ἀλλὰ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐμνημόνευσεν ὁ κ. Λομβάρδος, δὲν εἶναι ἀκριβές. Τὸ παρ’ ἐμοῦ δαπανηθὲν ποσὸν κατὰ τὸ ὀκτάμηνον διάστημα, καθ’ ὃ διηύθυνον προσωρινῶς τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο, δὲν ὑπερβαίνει, ἂν δὲν μὲ λανθάνῃ ἡ μνήμη, τὰς 10,000 δραχμὰς, ἐνῷ ὁ κ. Λομβάρδος ἀνεβίβασεν αὐτὸ εἰς 28,000. Ἰσχυρίσθη προσέτι ὁ κ. Λομβάρδος ὅτι τὸ ποσὸν τῶν εἰσιτηρίων καὶ βοηθημάτων, τῶν χορηγηθέντων ὑπ’ αὐτοῦ, εἶναι ἐντὸς τῆς πιστώσεως τῆς διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ χορηγηθείσης. Ὀφείλω καὶ ὡς πρὸς τοῦτο νὰ τὸν διορθώσω. Τὸ φυλλάδιον αὐτὸ, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ἀφορμὴν ὁ κ. Λομβάρδος νὰ μ’ ἐλέγξῃ καὶ κατακρίνει, σᾶς εἶπον ὅτι εἶναι ἐργασία τοῦ Γεν. Λογιστηρίου καὶ τῶν μελῶν τοῦ Ἐλεγκτ. Συνεδρίου, πλὴν δύο πινάκων, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς τὸ τέλος αὐτοῦ κατακεχωρισμένοι διὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Ὑπουργικοῦ Γραμματέως κ. Τυπάλδου. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐργασία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἥτις ἀποτελεῖ μέρος τοῦ φυλλαδίου τούτου, δηλαδὴ κατάστασις ἐκδοθέντων χρηματικῶν ἐνταλμάτων ὑπὸ τοῦ προκατόχου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τοῦ Κεφ. 10, ἄρθρ. 5 τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου αὐτοῦ τῆς χρήσεως 1885, ἄρθρον τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει πίστωσιν 15,000 δραχμῶν διὰ μικρὰ βοηθήματα καθ’ ὅλον τὸ ἔτος καὶ ἑτέρων 15,000 δραχμῶν δι’ εἰσιτήρια ἀπόρων ἐπίσης δι’ ὅλον τὸ ἔτος, ἤτοι ὁμοῦ δραχ. 30,000. Ἐκ τῆς πιστώσεως ταύτης τῶν 30,000 δραχμῶν ὁ κ. Τυπάλδος βεβαιοῖ διὰ τῆς ὑπογραφῆς του ὅτι ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου μέχρι τῆς 19 Ἀπριλίου ἐδαπανήθησαν δρ. 31,513.85, ἐξ ὧν διὰ μικρὰ βοηθήματα 5,910.10, καὶ δι’ εἰσιτήρια 25,603.75. Ἐπειδὴ δὲ ἐῤῥέθη ἐνταῦθα, ὅτι εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο συμπεριελήφθη καὶ ποσὸν ἀναγόμενον εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1884, ἐγὼ ὁ ἴδιος ἔλαβον τὴν πρωτοβουλίαν νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Τυπάλδον, ἐάν τῷ ὄντι περιελήφθη τοιοῦτον ποσόν· ὁ κ. Τυπάλδος ἐδίσταζε νὰ μὲ βεβαιώσῃ περὶ τούτου, ἀλλ’ ἐγὼ τῷ εἶπον, ὅτι ὤφειλε νὰ ἐξετάσῃ καὶ μοὶ χορηγήσῃ ἀκριβῆ πληροφορίαν, διότι διὰ πᾶσαν ἀνακρίβειαν εἶναι ὑπεύθυνος, καὶ ἐξετάσας τῷ ὄντι μοὶ εἶπεν, ὅτι πράγματι εἰς τὸ ποσὸν 25,603 75, περιελήφθησαν δρ. 10,000 τῆς χρήσεως τοῦ 1884, διότι εἶχεν ἐξαντληθῆ ἡ πίστωσις, ἡ ἀναγεγραμμένη εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τῆς χρήσεως ἐκείνης, καὶ ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε δι’ εἰσιτήρια εἰς τὰς Ἑταιρίας διέταξεν ὁ κ. προκάτοχός μου νὰ πληρωθῶσι τὰ ὀφειλόμενα ἀπὸ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885 καὶ ἐπληρώθησαν. Δεύτερος πίναξ μὲ τὴν ὑπογραφὴν ἐπίσης τοῦ κ. Τυπάλδου εἶναι αὐτὴ ἡ κατάστασις τῶν ἐκδοθέντων ὑπὸ τοῦ προκατόχου μου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν χρηματ. ἐνταλμάτων, ἤτοι τοῦ Κεφ. 4, ἄρθρ. 5 «προμήθεια, ἀποστολὴ καὶ φύλαξις ἐκλογικῶν εἰδῶν» τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως 1885. Εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην θὰ ἴδητε, ὅτι ἐκ τῶν 40,000, τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν τῇ πιστώσει, ἐδαπανήθησαν μέχρι τῆς 19 Ἀπριλίου 21, 701.15, ὅλον δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο, πλὴν μικροῦ ποσοῦ, διετάχθη νὰ δαπανηθῇ κατὰ τὰ ἐκδοθέντα χρηματικὰ ἐντάλματα ἐπ’ ὀνόματι διαφόρων Ἐπάρχων καὶ Νομαρχῶν ἐπὶ ἀποδόσει λογαριασμῶν· καὶ μολονότι ὁ κ. Τυπάλδος μ’ ἐβεβαίωσεν, ὅτι τοιοῦτοι λογαριασμοὶ δὲν ἀπεδόθησαν εἰσέτι, ἐγὼ μολαταῦτα ἀπέσχον νὰ σημειώσω τοῦτο εἰς τὴν κατάστασιν, ἀλλ’ οὔτε εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ποιήσωμαι λόγον. Λοιπὸν ὁ κ. Λομβάρδος ποῦ εὗρεν, ὅτι ἡμάρτησα ἁμαρτίαν θανάσιμον; Διότι ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν ἄνευ εἰσαγωγῆς καὶ ἀναπτύξεώς τινος τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν ὤφειλον νὰ ὑποβάλω, ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν ἐξετέλεσαν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τὰ ὄργανά σας, οἱ ἄνθρωποι τῆς ἐμπιστοσύνης σας, διὰ τοῦτο ἡμάρτησα; Πᾶσα ἡ ἐργασία, ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὰ Δημόσια ἔργα, ἐξετελέσθη ἐπὶ τῇ βάσει πληροφοριῶν καὶ στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἐχορήγησαν εἰς τοὺς ἐπιφορτισθέντας τὴν ἐξέλεγξιν ὑπάλληλοι, τοὺς ὁποίους εἴχετε ὑμεῖς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ τοὺς ὁποίους ἐγὼ διετήρησα εἰς αὐτὴν διὰ ν’ ἀκούσω ὅσα ἤκουσα χθὲς ἀπὸ τὸν ἐκ Πατρῶν βουλευτὴν κ. Ῥικάκην καὶ σήμερον ἀπὸ τὸν κ. βουλευτὴν Ἀττικῆς! Θὰ προθυμοποιηθῶ, κ. βουλευταί, ἐγὼ αὐτὸς νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν κατάστασιν τῶν δαπανηθέντων εἰς βοηθήματα καὶ εἰσιτήρια κατὰ τὴν ἔκτακτον καὶ ἀνώμαλον ἐποχὴν τοῦ 1880–1881, καθ’ ἣν ἐγὼ διηύθυνα τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ νὰ μάθῃ ἡ Βουλὴ ποία ὑπῆρξεν ἡ δαπάνη τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καὶ ποία εἶναι ἡ τῆς ἐποχῆς, τὴν ὁποίαν ἐξελέγχει ἡ Βουλή.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ οἱ κύριοι Χαλικιόπουλος καὶ Μαργέλλος ἀπέσυραν τὴν πρότασίν των, δὲν ὑπάρχει ἀφορμὴ πρὸς περαιτέρω συζήτησιν. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 1 30′ Μ.Μ.) Ὥρα 6 25′ Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις).

§86ΧΟΪΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι ἀπαρτία τώρα· νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, διὰ νὰ μάθουν οἱ κύριοι Βουλευταὶ νὰ μὴ φεύγουν. (Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος).

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες εἶναι 140· ἑπομένως ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Ἐξακολουθοῦμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§88ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§89ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀφοῦ ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Ζακύνθου ἐπανέφερε ζήτημα ἐξαντληθὲν ἤδη, ἀναγκάζομαι νὰ ἐπαναλάβω καὶ ἤδη εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι οὐδεμίαν ἐργασίαν ἀνέθηκα εἰς τὸν κ. Μαντίκον, καὶ οὐδεμίαν ἐργασίαν ἐπεφόρτισα νὰ ἐκτελέσῃ ὁ κ. Κοττάκης, ὅστις, ὡς ἔμαθον καὶ ἐγὼ μετὰ τὴν πρωϊνὴν συνεδρίασιν, ἔχει λόγους νὰ εὐγνωμονῇ πρὸς τὴν πολιτικὴν μερίδα, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει ὁ ἐκ Ζακύνθου Βουλευτής, διότι ἔλαβε παρ’ αὐτῆς καὶ βασιλικὴν χάριν ὡς κατάδικος, ἔλαβε δὲ καὶ σύνταξιν ὡς πρώην ὑπάλληλος, τὴν ὁποίαν ἴσως δὲν ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ, καὶ ἑπομένως καὶ ἐὰν ἤθελεν ἐργασθῆ, αἱ ἐργασίαι αὐτοῦ ἤθελον εἶσθαι μᾶλλον ὑπὲρ ἢ κατὰ τῶν προκατόχων ἡμῶν. Ἀλλ’ ἐγὼ ἐπαναλαμβάνω νὰ βεβαιώσω, ὅτι οὔτε εἰς τὸν ἕνα οὔτε εἰς τὸν ἄλλον ἀνέθεσα τοιαύτην ἐργασίαν. Τὴν ἐργασίαν ἀνέθεσα τὴν μὲν, ἀφορῶσαν εἰς τὰ τῆς ὁδοποιΐας, εἰς τὸν κ. Σωλομὸν, τὴν δὲ, ἀφορῶσαν εἰς τὰ τῆς ἐξελέγξεως τῆς τηλεγραφικῆς διαχειρίσεως, εἰς τὸν Διευθυντὴν τοῦ Τηλεγραφείου κ. Γιαννούλην. Ἐὰν αὐτοὶ ἐζήτησαν πληροφορίας ἀπὸ αὐτοὺς, ἢ ἀπὸ ἄλλους, ἢ καὶ μετεχειρίσθησαν τινὰ ἐξ αὐτῶν εἰς τὴν ἐργασίαν ταύτην, τὸ ἀγνοῶ. Προκληθεὶς ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν τὰς συνταχθείσας ἐκθέσεις ἀπὸ τὸν κ. Σωλομὸν καὶ ἀπὸ τὸν κ. Γιαννούλην, ἐν αἷς περιέχονται αἱ ζητηθεῖσαι πληροφορίαι. Ὡς πρὸς τὰ βοηθήματα εἶπον κατὰ τὴν πρωϊνὴν συνεδρίασιν, ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ ἤδη, ὅτι ὅσα βοηθήματα ἐχορήγησα ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, καθ’ ὃν χρόνον διηύθυνα προσωρινῶς τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο ἐπὶ 8 μῆνας, τὰ ἐχορήγησα εἰς ἀπόρους μαθητὰς καὶ ἐνδεεῖς κληρικοὺς τῇ εἰσηγήσει τοῦ ἁρμοδίου τμηματάρχου, ὅστις μὲ ἐβεβαίωσεν, ὅτι καὶ οἱ προκάτοχοί μου ἔπραξαν τὸ αὐτό. Προκειμένου νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κατάλογος τῶν βοηθημάτων ἐκ τῶν κληροδοτημάτων τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, προτείνω νὰ συνυποβληθῇ καὶ ὁ κατάλογος τῶν κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη χορηγηθέντων τοιούτων. Ἀλλὰ τί μέλλει, κύριοι, τὸν κ. Λομβάρδον, τίς ἔκαμεν αὐτὴν τὴν ἐργασίαν; Εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἀκριβεῖς οἱ κατάλογοι; Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐξεταστέον ζήτημα καὶ τοῦτο θὰ τὸ ἐξετάσῃ ἡ Ἐπιτροπή. Τὶς δὲ ἐξετέλεσε τὰς ἐργασίας ταύτας, τοῦτο εἶναι ἀδιάφορον· τὸ ἐνδιαφέρον εἶναι, ἐὰν ἡ ἐργασία, ἡ ὑποβληθεῖσα εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἀκριβής. Κατὰ τὴν πρωϊνὴν συνεδρίασιν ὁ κ. Λομβάρδος, ἐκλαβὼν τὴν ἐργασίαν τῆς ἐξελέγξεως ὡς ἐργασίαν τοῦ Κοττάκη ἢ Μαντίκου, εἶπεν, ὅσα εἶπε κατ’ αὐτῆς, ἀλλ’ ἤδη, ὅτε μανθάνει, ὅτι ἡ ἐργασία αὕτη εἶναι ἐργασία τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου καὶ ἀνωτάτων μελῶν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, τί ἔχει νὰ εἴπῃ;

§90ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Θέλετε νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν; τὴν ἐξακολουθοῦμεν.

§91ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ζακύνθου, διὰ νὰ μειώσῃ τὸ κῦρος τῆς ἐξελέγξεως, εἶπεν ὅτι αὕτη ἐγένετο ἀπὸ πρόσωπα τοιαῦτα, οἷα αὐτὸς τὰ ἐχαρακτήρισεν· ἤδη ὅμως, ὅτε ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ ἐργασία ἀνήκει εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, εἶναι ἐργασία, εἰς τὴν ὁποίαν ἔλαβον μέρος ἀνώτατοι ὑπάλληλοι τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, καὶ αὐτοὶ ἐχαρακτήρισαν τὰ κακῶς καὶ παρατύπως ἐκδοθέντα ἐντάλματα, ὁ κ. Λομβάρδος θὰ εὑρεθῇ εἰς ἀμηχανίαν. Ἀλλ’ ἐλησμόνησα τὴν πρωίαν νὰ κάμω λόγον καὶ περὶ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, καὶ ἐπειδὴ μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ, θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις καὶ περὶ αὐτῆς. Θρηνεῖ καὶ ὀδύρεται ὁ κ. Λομβάρδος, διότι πρόκειται νὰ διαλύσωμεν τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν, ἥτις ἐξετέλεσε τόσα ἔργα καὶ πρόκειται ἀκόμη καὶ ἄλλα νὰ ἐκτελέσῃ. Ὁ κ. Λομβάρδος καυχᾶται ὅτι ἐμερίμνησε περὶ τῆς ὁδοποιίας τοῦ Τόπου· ἂς μάθῃ σήμερον, ὅτι χθὲς ἔλαβον ἔγγραφον ἐκ μέρους τοῦ Διευθυντοῦ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, διὰ τοῦ ὁποίου παραπονεῖται ὅτι προσῆλθον εἰς τὸ Δημόσιον ταμεῖον καὶ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν διὰ νὰ ἐξοφλήσωσι τὰ ἐπ’ ὀνόματί των ἐντάλματα τῶν μηνῶν Μαΐου καὶ Ἰουνίου, καὶ ἔλαβον ἀπάντησιν ἐκ τοῦ ταμείου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὅτι δὲν ὑπάρχουσι χρήματα τῆς Ἐθνικῆς ὁδοποιίας. Ἀνέφερα τὸ γεγονὸς τοῦτο εἰς τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ προνοήσῃ περὶ τῆς ἐξαργυρώσεως τῶν ἐνταλμάτων· καὶ ὁ κ. Πρόεδρος μοὶ εἶπεν, ὅτι ἔκαμε πρὸς αὐτὸν τοιαύτην παράστασιν καὶ ὁ κ. Πρέσβυς τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι· μὲ ἠρώτησε δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ποῖον εἶναι τὸ ὀφειλόμενον εἰς τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν διὰ τοὺς δύο μῆνας ποσὸν διότι τῷ εἶπον, ὅτι συνίσταται ἐκ δραχμῶν 80,000, καὶ περὶ τῆς πληρωμῆς τοῦ ποσοῦ τούτου θέλει φροντίσει· ἐγὼ δὲ τῷ εἶπον, ὅτι τὰ ὀφειλόμενα εἶνε 95,000 καὶ πρέπει νὰ φροντίσῃ περὶ πληρωμῆς τοσούτου ποσοῦ· ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος μοὶ εἶπεν, ὅτι εἶνε ἔτι μᾶλλον δυσχερεστέρα ἡ προμήθεια τῶν 95,000 δραχμῶν. Αὕτη εἶναι ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ, ἥτις ἦλθε νὰ διασταυρώσῃ τὴν Ἑλλάδα ὁλόκληρον ἀπὸ ἁμαξητὰς ὁδοὺς ἄνευ χρημάτων.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§93Α. ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶναι ἀκριβῶς εἰς τὸ στάδιον ἐκεῖνο, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐπέστη ἡ κατάλληλος στιγμὴ, ἵνα ἀκουσθῇ καὶ ἡ φωνὴ τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ σκέπτονται περὶ τῶν πραγματικῶν οἰκονομιῶν τοῦ Κράτους. Δὲν ὡμίλησα κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἀρχῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διότι ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ἀποχρῶσα ἡ πρακτικὴ δύναμις, ἡ ὁποία ἐπιβάλλει τὰς ἰδέας. Τὰ πράγματα βαδίζουν τὴν ὁδὸν αὑτῶν καὶ ἡ ἐξέλεγξίς των δὲν θὰ λείψῃ. Ἰδοὺ ἔφθασεν ἡ τελευταία ἴσως ἡμέρα τῆς Συνόδου, εἰσήλθομεν εἰς τὸ εὐαισθητότερον ζήτημα τῶν ἐξόδων τῆς Ἐπικρατείας καὶ νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἦναι ἀλυσιτελὲς νὰ διατυπωθῇ ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου τὸ πνεῦμα τῆς ἀληθοῦς οἰκονομίας. Ἀναχωροῦντες, κύριοι βουλευταὶ, ἐξ Ἀθηνῶν καὶ μεταβαίνοντες εἰς τὰς Ἐπαρχίας ὑμῶν θέλετε συνδέσει τὸν κύκλον, τὸν ὁποῖον ἀρχίζει ἡ 7 Ἀπριλίου καὶ ἐκπληροῖ ἡ ἐπίσημος ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν θέλετε ἐμφανισθῆ ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων σας. Ἐὰν ἡ 7 Ἀπριλίου διετύπωσε καθαρῶς τὸ πρόγραμμα τῶν ἀληθῶν καὶ τελείων οἰκονομιῶν, θέλετε λάβει τὴν εὐχαρίστησιν νὰ εἴπητε εἰς τοὺς ἐκλογεῖς σας, κατὰ πόσον ἐξετελέσατε τὴν ῥητὴν καὶ καθωρισμένην ἐντολὴν αὐτῶν. Ἀλλὰ θέλουν σᾶς ἐρωτήσει οὗτοι καὶ περὶ τῶν ἐντυπώσεων, τὰς ὁποίας συνελέξατε ἐκ τῆς πολιτικῆς ζωῆς, ἡ ὁποία τελεῖται νύκτα καὶ ἡμέραν ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἄνδρες νέοι, πρώτην φορὰν εἰσελθόντες ἐν τῇ δρώσῃ πολιτικῇ, θέλουσιν, ἐλπίζω, ἐξομολογηθῆ πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς αὑτῶν πῶς ἐνόησαν καὶ πῶς συνετέλεσαν τὰ ἀνατεθειμένα εἰς αὐτοὺς πολιτικὰ ἔργα. Εἰσήλθετε ἐντὸς συνελεύσεως πολυπροσώπου καὶ πολυκυμάντου, ἐν τῇ ὁποίᾳ τὸ Ἔθνος ἐπεζήτησεν ἀγῶνα ἰδεῶν. Ἔγκειται εἰς τὴν φύσιν τῶν τοιούτων συνελεύσεων, ὅταν πρόκηται νὰ ὁμιλήσῃ δι’ αὐτὰς ἡ ἱστορία, ὅτι παρίστανται καὶ παρασκευάζονται οἱ ἀγωνισταὶ τῶν ἰδεῶν, ἐκ τῶν ὁποίων καὶ μόνον ἀνοίγεται ἡ ὁδὸς τοῦ Ἐθνικοῦ μέλλοντος. Ὅταν λοιπὸν ὑποβάλητε εἰς τοὺς ἐκλογεῖς σας τὴν λογοδοσίαν σας, θέλετε εἰπεῖ εἰς αὐτοὺς κατὰ πόσον ἠγωνίσθητε κατὰ τὸ δίμηνον αὐτὸ διάστημα περὶ ἰδεῶν ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ ἐκτυλίσσοντες τὸν ὑμέτερον ἀγῶνα θέλετε ἰδεῖ τί σᾶς ἔλειψεν, ὅπως τὸν συμπληρώσητε, ὅταν ἔλθητε κατόπιν. Καὶ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο, περὶ τοῦ ὁποίου ἐνδιαφέρεται ὁ λαὸς τῶν Ἐπαρχιῶν. Εἶναι καὶ ὁ κόσμος καὶ ἡ ἁρμονία τῆς πολιτικῆς, περὶ τῶν ὁποίων θὰ σᾶς ἐρωτήσῃ. Κατὰ πόσον ἐν τῷ Ἱερῷ αὐτῷ Τεμένει, τὸ ὁποῖον ὁ λαὸς ἐδημιούργησεν, ἵνα λατρεύῃ ἐν αὐτῷ τὴν ἐλευθερίαν, κατὰ πόσον ἐλατρεύθη ἡ ἐλευθερία ὡς ἐμπρέπει εἰς τὴν παρθενικὴν αὐτὴν θεάν. Ἐκεῖναι αἱ συνεδριάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ κατεσπάραξαν τὴν καρδίαν σας, ἐστὲ βέβαιοι, θέλουσι χρησιμεύσει ὡς ἀντικείμενον ἐρεύνης γενικῆς καθ’ ὅλην τὴν Ἐπικράτειαν. Περὶ πολλῶν πραγμάτων ἐνδιαφέρεται ὁ λαὸς νὰ πληροφορηθῇ. Ἀλλὰ μεταξὺ ὅλων δὲν ὑπάρχει ἄλλο ζήτημα πλέον κατεπεῖγον καὶ πλέον πονοῦν εἰς τὴν ἐνδοτέραν ὕπαρξιν αὐτοῦ παρὰ τὸ ζήτημα τῶν ἐξόδων τῆς Ἐπικρατείας. Βεβαίως δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἐπαναφέρω τὴν σχεδιαγραφίαν, τὴν ὁποίαν διετύπωσα κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν, καθ’ ἣν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω ἐνώπιον τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους. Ἐὰν δὲν ἐξήρχετο ἐκ τῆς σφαίρας τῆς προκειμένης συζητήσεως τὸ θέμα τῶν ἐσόδων τῆς Ἐπικρατείας, ἐὰν ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς μοὶ ἐπέτρεπε νὰ εἰσέλθω νῦν εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τῶν ἐσόδων τῆς Ἐπικρατείας, πολλὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω περὶ τῆς δυσαρμονικῆς πρὸς τὰς δυνάμεις τῆς Ἐπικρατείας ῥυθμίσεως αὐτῶν. Ἴσως οὕτω θὰ συντελεῖτο εἰσφορά τις εἰς τὰ φῶτα τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς σεβασμίας συνελεύσεως, ἐνώπιον τῆς ὁποίας παρίσταμαι αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἀλλὰ τὰ σχέδια μόνα δὲν ἀρκοῦν. Ἀπαιτεῖται, ἐπαναλέγω, ἡ ἀνήκουσα πρακτικὴ δύναμις ἵνα τὰ ἐφαρμόσῃ. Τὶ σημαίνει ἐὰν ἡ ἐπιστήμη ἀποδεικνύῃ, ὅτι ἡ φορολογία τῆς Ἑλλάδος βαρύνει πλειότερον τοὺς ἔχοντας ὀλίγα, παρὰ τοὺς ἔχοντας πολλά! Τί σημαίνει ἐὰν καταπνίγῃ τὴν βιομηχανικὴν δραστηριότητα τοῦ Τόπου καὶ ἐὰν ἐξαντλῇ τὴν οἰκονομικὴν δύναμιν αὐτοῦ! Τὸ πᾶν εἶναι ἡ δύναμις, ἡ ὁποία θὰ ἐκτελέσῃ τὴν μεταῤῥύθμισιν, τὴν ὁποίαν ὑπὸ τὴν αἰγίδα τοῦ νόμου πανταχόθεν ἐπιζητοῦσιν οἱ καιροί. Ἀλλ’ ἐνῷ παρῆλθεν ἡ ἐξέτασις τῶν ἐσόδων τῆς Ἐπικρατείας, καθ’ ἣν στιγμὴν πρόκειται νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὰ ἔξοδα αὐτῆς, συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς προσφέρω ἕνα τοὐλάχιστον ὀβολὸν ἐν τῇ βαρείᾳ συῤῥοῇ τῶν οἰκονομικῶν ἀναγκῶν, ὑφ’ ὧν καταπιέζεσθε. Ὁ ὀβολὸς οὗτος εἶναι ἓν ἔσοδον, τὸ ὁποῖον δύναται ὡς τελευταῖος λόγος νὰ λεχθῇ ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἐννοῶ τὰ ἐν πυρκαϊαῖς καὶ ναυαγίοις καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς περιστάσεσι τῆς τυχαίας καταστροφῆς ἀπολεσθέντα τραπεζογραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Εἰς ἑκατομμύρια ἀνάγεται ἡ ποσότης αὐτῶν. Ἐὰν εἴπωμεν, ὅτι ἀπὸ τῆς συστάσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης μέχρι σήμερον 2 ἑκατομμύρια δραχμαὶ τραπεζικὰ γραμμάτια κατεστράφησαν ἐκ τύχης, δὲν λέγομεν ὑπερβολήν. Ἡ ἀπώλεια τῶν τραπεζογραμματίων τούτων ὑπὲρ τίνος πρέπει νὰ λογισθῇ; Ἆρά γε εἶναι ὠφέλεια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἡ ὁποία τὰ ἐξέδωκε καὶ τὰ ὀφείλει, ἢ εἶναι ὠφέλεια τοῦ Κράτους, εἰς τὸ προνόμιον τοῦ ὁποίου ὑπάγονται, καὶ εἶναι ἰδιοκτησία τῆς ὁλομελείας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; Ἐὰν δὲν προσέρχωνται κομισταὶ τῶν ἀπολεσθέντων τραπεζογραμματίων, ὅπως τὰ εἰσπράξωσι, ποῖον εἶναι ἐκεῖνο τὸ δικαίωμα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς αὐτὴν κάρπωσιν μέχρι τοιούτου βαθμοῦ τῆς μεταβιβασθείσης αὐτῇ ἐθνικῆς προνομίας; Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἐν αὐτῇ τῇ δυσχερεστάτῃ καταστάσει τῶν οἰκονομικῶν τῆς Ἐπικρατείας ἡ σκέψις περὶ τῶν ἀδεσπότων αὐτῶν ἀπαιτήσεων δύναται νὰ ἐνασχολήσῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ μετὰ τὴν συμπλήρωσεν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου, πρὸς ἐξακρίβωσιν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, τὰ ὁποῖα μεταξὺ τῶν διαφόρων ἐκδόσεων αὐτῶν ἀπωλέσθησαν, ἢ δύνανται κατὰ κανονικούς τινας τύπους καὶ ἀπὸ εἰδικοῦ ἐλέγχου νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἀπολεσθέντα. Μὴ εἴπῃ τις, ὅτι τὸ προτεινόμενον μέτρον προσβάλλει τὴν ἰδιοκτησίαν οὐδενός. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν εἶναι ὁ κύριος, ἀλλ’ ὁ ὀφειλέτης τῶν ἀπολεσθέντων ἑκατομμυρίων. Κύριος τῶν ἑκατομμυρίων τούτων εἶναι τὸ Ἔθνος, ἐν ὀνόματι τοῦ ὁποίου ἐξεδόθησαν καὶ τῶν ὁποίων αὐτὸ εἶναι συλλήβδην κομιστής. Ἡ δὲ ἀρχὴ αὐτὴ δύναται νὰ γείνῃ γενικὴ πρὸς ὅλας τὰς Τραπέζας, αἵτινες ἐκδίδουσι τραπεζογραμμάτια, ἔν τε τῷ παρελθόντι, τῷ παρόντι καὶ τῷ μέλλοντι, ἀπὸ περιοδικῶν τῆς ἀπωλείας ἐξακριβώσεων. Ἀπὸ τοιαύτης προσφορᾶς μεταβαίνων ἀμέσως εἰς τὸ κύριον θέμα τῶν ἐξόδων τῆς Ἐπικρατείας, παρατηρῶ, ὅτι ἡ ἔννοια αὐτῶν συνδέεται στενῶς πρὸς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας. Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους καὶ Προϋπολογισμὸς τοῦ Ἔθνους εἶναι σχετικά. Δὲν δύναται νὰ ἐξετασθῇ ὁ εἷς χωρὶς νὰ συνεξετασθῇ καὶ ὁ ἄλλος. Εὑρισκόμεθα, κύριοι βουλευταὶ, ἐνώπιον φανερᾶς ἐκλύσεως καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὁλοκλήρου τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας. Ἠθέλησαν νὰ εὕρουν τὰς αἰτίας τῆς οἰκονομικῆς τοῦ τόπου καχεξίας καὶ ἐπεχείρησαν νὰ λύσωσι τὸ πρόβλημα διὰ τῆς παραβολῆς τῆς εἰσαγωγῆς πρὸς τὴν ἐξαγωγὴν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἐμπορίῳ τῆς χώρας. Εἶναι νέα ἐμφάνισις παλαιᾶς καὶ τετριμμένης Σχολῆς, τῆς ὁποίας τὰ δόγματα βλέπω ἐπανερχόμενα ὄχι μὲ τὸ δικαίωμα τῆς ζωογονούσης νεότητος. Ἡ εἰσαγωγὴ καὶ ἡ ἐξαγωγὴ τῶν Ἐπικρατειῶν εἶναι ἀπαράλλακτον φαινόμενον πρὸς τὴν εἰσαγωγὴν καὶ τὴν ἐξαγωγὴν, ἡ ὁποία παρατηρεῖται ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ σφαίρᾳ παντὸς ἐμπόρου καὶ βιομηχάνου. Ὅπως ὁ ἰδιώτης ἀνταλάσσει τὰ προϊόντα αὑτοῦ δι’ ἄλλων προϊόντων, τοιουτοτρόπως καὶ αἱ Ἐπικράτειαι. Δὲν ὑπάρχει εἰς τὸν κόσμον Ἐπικράτεια, ἡ ὁποία νὰ ἀποφασίσῃ νὰ διαθρέψῃ καὶ νὰ ἐνδύσῃ τὰς λοιπὰς ἄνευ λήψεως ἀνταξίου. Ἐκεῖ ὅπου ὁμιλεῖ τὸ συμφέρον καὶ ὁ ὑπολογισμὸς, δὲν ἔχει τόπον διαμονῆς ἡ χάρις, ἡ δωρεὰ καὶ τὸ αἴσθημα. Κατεσκεύασα μικρὸν πίνακα πρὸς διευκόλυνσιν τῆς διαγνώσεώς σας, ἵνα ἰδῆτε πόσον εἶναι πεπλανημένη ἡ ὑπόθεσις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἰς τὴν ὑπερβολὴν τῆς εἰσαγωγῆς ἀναφέρουσι τὰς δυστυχίας τῆς Ἑλλάδος. Κατὰ τὸ 1858 ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου τῆς Ἑλλάδος ἀνεβιβάσθη εἰς 40 ἑκατομμύρια νέας δραχμὰς, καὶ ἡ ἐξαγωγὴ εἰς 25, κατὰ τὸ 1865 εἰσαγωγὴ 81 ἑκατομμύρια, ἐξαγωγὴ 46. Κατὰ τὸ 1875 εἰσαγωγὴ 131 ἑκατομμύρια καὶ ἐξαγωγὴ 80. Κατὰ τὸ 1884, λαμβανομένης ὡς βάσεως τῆς αὐτῆς ἐν τῇ προηγουμένῃ δεκαετίᾳ ἐντάσεως μετὰ τῆς προσθήκης τῶν νέων Ἐπαρχιῶν, εἰσαγωγὴ 225 ἑκατομμύρια καὶ ἐξαγωγὴ 147. Κατὰ τὴν πρώτην ὀκταετίαν ἡ εἰσαγωγὴ ὑπερέβη τὴν ἐξαγωγὴν κατὰ 206 ἑκατομμύρια· ἐὰν δὲ ἀκολουθήσωμεν τὴν αὐτὴν κλίμακα τῶν ἀναλογιῶν, ἡ κατὰ τὰ ἑπόμενα 20 ἔτη ὑπέρβασις τῆς εἰσαγωγῆς πρὸς τὴν ἐξαγωγὴν ἀναβιβάζεται εἰς 400 ἑκατομμύρια. Ἰδοὺ λοιπὸν, κατὰ ὀλιγώτερον τῆς τριακονταετίας χρονικὸν διάστημα, ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐμπορίου ὑπερέβη κατὰ 600 ἑκατομμύρια τὴν ἐξαγωγὴν αὐτοῦ. Πῶς ἐπληρώθη αὐτὸ τὸ πλεόνασμα; Ἤθελε βεβαίως πρὸ καιροῦ καταστραφῆ ἡ Ἑλλὰς καὶ θραύσει τὰς θύρας αὐτῆς ἡ οἰκονομικὴ κρίσις, ἐὰν ἐπρόκειτο διὰ μεταλλικοῦ νὰ πληρωθῇ τὸ πλεόνασμα αὐτὸ τῶν 600 ἑκατομμυρίων, καθόσον γνωρίζομεν μεταλλεῖα χρυσοῦ καὶ ἀργύρου δὲν ἔχει ἡ Ἑλλάς. Ποῦ εὗρε τὰ πολύτιμα μέταλλα, διὰ τῶν ὁποίων ἐπλήρωσε τὴν χρέωσίν της; Τὰ εὗρεν εἰς τὴν ἀξίαν τῶν ἐξαγομένων προϊόντων της, ἐν τῇ ὑπερτιμήσει, τὴν ὁποίαν εἰς τὴν παγκόσμιον ἀγορὰν ἔδωκεν εἰς αὐτὰ ἡ ἐκλεκτὴ φύσις των. Ἰδοὺ πῶς ἔρχεται ἐν τῇ διαρκείᾳ τῶν χρόνων ἡ πραγματικὴ ἰσοῤῥοπία. Εἶπον πολλὰ καὶ περὶ κακῶν ἐσοδειῶν, π. χ. τῆς κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος σταφίδος. Ἀλλ’ οὔτε τὸ φαινόμενον τοῦτο εἶναι ἡ αἰτία τῆς οἰκονομικῆς καχεξίας, διότι αἱ ἐσοδεῖαι, αἱ καλαὶ καὶ αἱ κακαὶ, ὁμοιάζουν τὰς παχείας καὶ τὰς ἰσχνὰς βοῦς τοῦ Φαραὼ καὶ ἀλληλοσυμψηφίζονται. Δὲν ἔρχομαι εἰς δευτερευούσας αἰτίας, οὔτε ἀνάγκην ἔχω νὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν Ἀφγανικῶν ἐρίδων, ἵνα ἐξηγήσω τὸ φαινόμενον τῆς οἰκονομικῆς καχεξίας τῆς κοινωνίας τῆς Ἑλληνικῆς. Τὸ φαινόμενον τοῦτο, κύριοι Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, εἶναι προϊὸν αὐτῆς τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας, ὅπως αἱ δυνάμεις αὐτῆς διευθύνονται· τὸ δημιουργεῖ ἡ κίνησις τῆς πολιτικῆς μηχανῆς, καὶ θέλω σᾶς τὸ ἐξηγήσει δι’ ἀριθμῶν, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται εἰς πλήρη ὑποστήριξιν τῆς ἰδέας μου. Τρεῖς κατὰ τὸ φαινόμενον τοῦτο ἀπαντῶνται ἐπόψεις· ἡ πρώτη ἀφορᾷ τὴν ἀνθρωπίνην ἐργασίαν, αἱ δὲ ἄλλαι δύο τὸ διαθέσιμον κοινωνικὸν κεφάλαιον. Δὲν θέλω σᾶς ὁμιλήσει ἀφῃρημένως, οὔτε εἶναι ἀνάγκη νὰ καταφύγω εἰς συγγραφεῖς. Θέλω σᾶς ὁμιλήσει τὸν πρακτικὸν λόγον τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ βήματος καὶ ὑποθέτω ἀπὸ χωνευμένων ὁπωσοῦν μελετῶν. Κατὰ τὴν τελευταίαν πενταετίαν συνέβη ἐν Ἑλλάδι γενικὴ διατάραξις τῶν οἰκονομικῶν Νόμων τῆς ἀνθρωπίνης ἐργασίας, ἐξ ἐκείνων τῆς ὁποίας ἡ ἱστορία τῆς ἀνθρωπότητος ὀλίγας ἔχει νὰ ἀριθμήσῃ, καὶ ταύτας ὑπὸ τὴν ἐπιῤῥοὴν ἐλαφρότητος μέχρις ἀπιστεύτου βαθμοῦ τῶν διοικούντων τὰς ἀνθρωπίνους κοινωνίας. Ἄνευ ὑπερβολῆς κατὰ τὴν πενταετίαν ταύτην, ὑπεράνω τοῦ φυσικοῦ μέτρου τῆς Ἐπικρατείας, ἀφῃρέθησαν 100 χιλιάδες ἀνθρώπων ἐκ τῶν ἐργατικωτέρων καὶ βιομηχανικωτέρων στρωμάτων τῆς κοινωνίας διὰ τῆς ἀλογίστου στρατολογικῆς μηχανῆς. Καὶ ἔμειναν οἱ εὔρωστοι οὗτοι παραγωγοὶ τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου ἐπὶ ἓν κατὰ μέσον ὅρον ἔτος ἀργοί. Ἂς ὑπολογίσωμεν τὸ ἀποτέλεσμα, ἵνα ἀναμετρήσωμεν τὸ βάρος αὐτοῦ ἐπὶ τῆς ἐργατικῆς κοινωνίας. Ἐργατικοὶ βραχίονες 100 χιλιάδων ἀνδρῶν, ἁρπαγέντες ὑπὸ τῆς στρατολογικῆς μηχανῆς ἄνευ προμεμελετημένου σχεδίου καὶ ἄνευ καθωρισμένου σκοποῦ, κατεδικάσθησαν εἰς ἀργίαν. Ἐὰν ὑπολογίσωμεν πρὸς 3 δραχμὰς τὸ ἡμερομίσθιον ἑκάστου τοιούτου ἐργάτου, ἰδοὺ ἔχομεν ἀπώλειαν 300,000 δραχμῶν κατὰ πᾶσαν ἡμέραν, ἀπώλειαν ὄχι ἡμερομισθίων, ἀλλὰ ὑπὸ ἔποψιν ἐθνικὴν βιομηχανημάτων, προϊόντων καὶ πλούτου, τὸν ὁποῖον ἡ παραγωγικὴ ἐργασία κατασκευάζει. Ἐὰν οὕτω ὑπολογίσωμεν 300 ἡμερῶν ἐργασίαν, διότι τὸ λοιπὸν τοῦ ἔτους εἶναι ἑορταί, καὶ πολλαπλασιάσωμεν τὰς 300 ἡμέρας πρὸς τὴν κατὰ πᾶσαν ἡμέραν 300,000 δραχμῶν ἀπώλειαν, ἰδοὺ ὅτι κατὰ τὸ ἐτήσιον τοῦ ἡμετέρου θέματος διάστημα ἐπῆλθεν ἐκ μόνης τῆς ἀλογίστου στρατολογικῆς μηχανῆς ζημία ἐθνικὴ 90,000,000 δραχμῶν. Προσθέσατε καὶ τὴν καταστροφὴν τῶν μικρῶν κεφαλαίων καὶ τῶν μικρῶν ἐπιχειρήσεων τῶν ἀποσπασθέντων ἀπὸ τὰ ἔργα τῶν ἀνδρῶν καὶ θέλετε πεισθῆ, ὅτι δὲν εἶναι ὑπερβολή, ἐὰν ἀναβιβάσωμεν τὴν ὅλην ἐθνικὴν ζημίαν εἰς 140,000,000 δραχμῶν, τὴν ὁποίαν ἐπήνεγκεν εἰς τὸν τόπον ἡ ψευδοπολεμικὴ πολιτική, τὴν ὁποίαν βλέπω ἐξακολουθοῦσαν ἀκόμη καὶ σήμερον. Αὐτὴν τὴν ψευδοπολεμικὴν πολιτικὴν καταγγέλλω ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Ἀφαιρεῖ τὰς ἐργατικὰς χεῖρας ἀπὸ τὴν κοινωνίαν ἄνευ ἀνταλλάγματος δόξης ἢ τιμῆς. Ἡ πολιτικὴ αὕτη εἶναι πολιτικὴ τοῦ χάους. Τί θὰ εἴπητε περὶ αὐτῆς, κύριοι Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, ὅταν μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ὁ λαὸς προκαλέσῃ τὴν λογοδοσίαν σας; Αὐτὴ ἡ πολιτικὴ ἐξαντλεῖ τὸ Ἔθνος πρὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ἐνεργείας διὰ τρόπου, ὅστις εἰς μόνον παῖδας ἠδύνατο νὰ ἐμπνεύσῃ τὸν ἐνθουσιασμόν. Καὶ ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις καὶ ἡ προηγουμένη ζητεῖ παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ στρατιωτικοὺς ἀριθμοὺς ὑπεράνω τῶν ζωτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας. Ἐπὶ 2,000,000 Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ ζητοῦνται πλείονες τῶν 32,000 ἀνδρῶν κατὰ ξηρὰν καὶ θάλασσαν. Ἐπισκεφθῆτε ὅμως τὸ Βέλγιον, καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι παρὰ πληθυσμοῦ 5,000,000 ἀνθρώπων δὲν ζητοῦνται περισσότεροι. Ἀλλὰ συγκρίνατε τὰ ἐν Ἑλλάδι συμβαίνοντα πρὸς τὰ ἐν τῷ στρατιωτικωτάτῳ Γαλλικῷ Ἔθνει καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἐνῷ ἐκεῖ ζητοῦν 10‰ ἄνδρας, ἐδῶ ἡ ψευδοπολεμικὴ πολιτικὴ ζητεῖ 17‰. Ἑτοιμασθῆτε λοιπὸν διὰ τῆς διατηρήσεως τῆς πολιτικῆς ταύτης εἰς ἀκαταπαύστους ἐξαντλήσεις ἐθνικὰς, προεξοφλοῦντες τὸ μέλλον τῆς Ἐπικρατείας ἀπὸ ὑπολογισμῶν ἀναξίων περαιτέρας συζητήσεως. Μεταβαίνω εἰς τὰς δύο ἄλλας ἐπόψεις. Δὲν ἀφῃρέσατε διὰ τῆς πολιτικῆς ὑμῶν μόνας τὰς ἐργατικὰς χεῖρας ἐκ τῆς κοινωνίας, ἀλλ’ ἀφῃρέσατε καὶ τὸ διαθέσιμον κεφάλαιον τῆς κοινωνικῆς δραστηριότητος, ἐννοῶ τὰς χρηματικὰς ἀποταμιεύσεις αὐτῆς. Καὶ τὸ ἀφῃρέσατε ἀσπλάγχνως, καταχρώμενοι τῆς νομιμοφροσύνης τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Τὸ ἀφῃρέσατε διὰ δύο μεθόδων· ἡ πρώτη εἶναι ἡ δανειστικὴ μέθοδος, τῆς ὁποίας ἐποιήσατε κατάχρησιν παροιμιώδη. Κατὰ τὴν περὶ ἧς πρόκειται πενταετίαν ἐδανείσθητε, καθ’ ὅσον ὑπῆρξε δυνατὸν εἰς τὴν φιλοχρηματίαν σας· καὶ δὲν ἐδανείσθητε εἰμὴ μόνον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἠδυνήθητε νὰ δανεισθῆτε· ἐδανείσθητε 120 ἑκατομμύρια κατὰ τὸ 1880 καὶ 170 ἑκατομμύρια κατὰ τὸ 1881. Εἶναι τὰ μεγάλα δάνεια τῆς πολιτικῆς σας· χαρίζω εἰς αὐτὴν τὰ στιγμιαῖα δάνεια τῆς ἀμηχανίας σας. Συνηθροίσατε λοιπὸν διὰ τῆς δανειστικῆς μεθόδου σας 290,000,000 πρὸς πλήρωσιν τῶν ἀθεραπεύτων ἀναγκῶν σας. Ἦτο τὸ διαθέσιμον κεφάλαιον τῆς κοινωνίας, τὸ ὁποῖον ἀπεμακρύνατε ἀπὸ τοὺς ἀγροὺς καὶ τὰ βιομηχανικὰ ἐργοστάσια αὐτῆς. Ἦτο λίπασμα, τὸ ὁποῖον παχύνει τὸν ἀγρὸν καὶ ἀναπτύσσει τὴν βιομηχανίαν. Ἡ πολιτική σας εἶναι μία καὶ ἡ αὐτὴ πολιτική. Μέχρι τῆς ἡμέρας ταύτης, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁμιλῶ, ἀφῄρεσεν ἄνευ τῆς ἐλαχίστης προνοίας, τὸν οἰκονομικὸν τοῦ διαθεσίμου κεφαλαίου παράγοντα ἐκ τῆς ἐργατικῆς κοινωνίας καὶ κατεδίκασεν αὐτὴν εἰς στείρωσιν τοῦ χειροτέρου εἴδους. Μήπως δὲν εἶναι ἡ πολιτική σας, ἡ ὁποία ἀφῄρεσεν ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τὰ κεφάλαια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἦσαν προωρισμένα διὰ τὴν ἐμπορικὴν καὶ βιομηχανικὴν οἰκονομίαν τῆς χώρας; Κατὰ τὸν ἰσολογισμὸν τῆς 30 Ἰουνίου ε. ε. χρεωστεῖτε 51 ἑκατομμύρια εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἐκ τῶν ὁποίων δέκα ὀκτὼ ἐλάβατε μετὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ εἰς τὰς παραμονὰς αὐτῆς. Ἐὰν ἀφίνετε εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τὰ 51 αὐτὰ ἑκατομμύρια, θὰ ὑπερήρκει τὸ κεφάλαιον τοῦτο εἰς ἀνασήκωσιν τοῦ βάρους τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως. Ἀλλὰ σεῖς δὲν διακρίνεσθε ἐπὶ προνοίᾳ. Καὶ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐπιβάλλετε καὶ τὰ μέσα τῆς οἰκονομικῆς ἀμύνης κατὰ τῆς ἐπερχομένης δεινοτέρας κρίσεως ἐξαφανίζετε. Μόνη ἡ πολιτικὴ ὑμῶν ἀπέναντι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶναι ἱκανὴ νὰ σᾶς καταδικάσῃ διὰ τὸ χάος, τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήσατε. Ἀκριβῶς τὸ κατάστημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατηρτίσθη εἰς ἐπικουρίαν τῆς ἐργατικῆς κοινωνίας, ἀκριβῶς ἐκεῖνο ἐξ ὑπερβολικοῦ ἔρωτος τὸ κατεπλακώσατε, σήμερον δέ, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ λειτουργία αὐτοῦ εἶναι πολυτιμοτέρα, κατέστη αὕτη ἀδρανὴς καὶ ἀνίσχυρος, διότι ἡ πολιτική σας ἀφῄρεσεν ἀπ’ αὐτοῦ τὴν χρηματικὴν δύναμιν νὰ σώσῃ τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν. Κατεστήσατε τοιουτοτρόπως τὴν Τράπεζαν ἀπὸ Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰς Κυβερνητικὴν Τράπεζαν, διότι τοιαύτη εἶναι ἡ Τράπεζα ἐκείνη, ἥτις, ἱδρυθεῖσα διὰ τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν, ἀπέληξεν ἐν τῇ Κυβερνητικῇ περιπλοκῇ αὐτῆς εἰς τὸ πόρισμα, ὅτι τὸ εὐκινητότερον μέρος τοῦ κεφαλαίου της, 51 ἑκατομμύρια δραχμὰς, ἐνέδυσε μὲ τίτλους τῆς Κυβερνητικῆς πίστεώς σας. Μεταβαίνω εἰς τὴν ἑτέραν μέθοδον, διὰ τῆς ὁποίας ἡ ἐν ἐνεργείᾳ, ὑπὸ διάφορα σχήματα, πολιτικὴ ἀφῄρεσε τὰ διαθέσιμα κεφάλαια τῆς κοινωνίας. Εἶναι οἱ φόροι. Κατὰ τὸ 1880 ὁ Προϋπολογισμὸς τῆς Ἐπικρατείας ἀνέβη εἰς 52,000,000, κατὰ τὸ 1881 ἀνέβη εἰς 128,000,000, κατὰ τὸ 1882 εἰς 80,000,000, κατὰ τὸ 1883 εἰς 73,000,000 καὶ κατὰ τὸ 1884 εἰς 102,000,000· τὸ ὅλον εἰς 437,000,000 κατὰ τὴν πενταετίαν. Ἐὰν λάβωμεν ὡς μονάδα τὸ οἰκονομικὸν ἔτος 1880, καὶ ἐὰν παραδεχθῶμεν, ὅτι κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἔπρεπε νὰ διοικηθῇ ἡ Ἑλλὰς, ὑπάρχει ὑπέρβασις 177,000,000. Ἀφῃρέσατε λοιπὸν εἰς ὑπερβολὴν τὰς ἐργατικὰς χεῖρας καὶ ἐζημιώσατε τὸ Ἔθνος 140 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἀφῃρέσατε εἰς ὑπερβολὴν τὰ διαθέσιμα κεφάλαια τοῦ Ἔθνους διὰ τῶν ἐθνικῶν δανείων καὶ ἐζημιώσατε αὐτὸ 340 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἀφῃρέσατε τὰ διαθέσιμα κεφάλαια τοῦ Ἔθνους διὰ τῶν ὑπερβολικῶν σας φόρων καὶ ἐζημιώσατε αὐτὸ 177 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Εἰς 650 ἑκατομμύρια ἀνάγεται ἡ ἀφαίμαξις, τὴν ὁποίαν ἐνεργήσατε, διαρκούσης τῆς ὑποδίκου πενταετίας, ἐκ τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, καὶ θέλετε αὕτη ὑπὸ τὸ βάρος τῆς ὁρμητικῆς καταδρομῆς σας νὰ μὴ καταπονηθῇ; Ἀφῃρέσατε ἐργατικὰς χεῖρας καὶ ἐργατικὰ χρήματα. Ἀφήσατε τὰς κενὰς λέξεις. Εἶσθε καταδεδικασμένοι νὰ ὑποφέρητε τὰς συνεπείας νῦν. Ἦτο τόσον ὁρμητικὴ ἡ ἀβουλία σας, ὥστε δὲν ἐχρειάσθη νὰ παρέλθῃ μία γενεὰ, ἵνα τιμωρηθῇ διὰ τὰ ἁμαρτήματα αὐτῆς ἡ κατόπιν ἐρχομένη, ἀλλὰ τιμωρεῖσθε, οὕτως εἰπεῖν, προσωπικῶς διὰ τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἔργων ὑμῶν. Εἰσήλθετε εἰς κύκλον ἀδιέξοδον, ἐκ τοῦ ὁποίου δὲν δύνασθε νὰ ἐξέλθητε, ἐνόσῳ ἐμμένετε ἑκατέρωθεν εἰς τὴν ὑπὸ τῆς ἐθνικῆς συνειδήσεως καταδεδικασμένην πολιτικήν σας. Αὐτὸ ἐξηγεῖ τὰς ἐμπαθεῖς ἀντεγκλήσεις, ὑπὸ τὸ βάρος τῶν ὁποίων ὁσημέραι καταβιβάζεσθε ἐν τῇ ἐθνικῇ συνειδήσει. Ὁ κύκλος σας, ὅσον καταβαίνει, τόσον σμικρύνεται, καὶ ὅταν φθάσητε εἰς τὸν πυθμένα, δὲν θὰ ὑπάρχητε πλέον. Αὐτὴ εἶναι ἡ μοιραία τιμωρία, εἰς τὴν ὁποίαν ἄγει ἡ σειρὰ τῶν ἀλλεπαλλήλων ἁμαρτημάτων. Αὐτὴ δίδει τὴν ἀφετηρίαν καὶ τὸν λόγον τῆς ὑπάρξεως τῆς νέας πολιτικῆς, τῆς ὁποίας τὴν σημαίαν ἐγκαινίζει ἐνώπιον ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους ὁ ἀγὼν, πρὸ τοῦ ὁποίου παρίστασθε κατὰ τὴν ἐνεστῶσαν Σύνοδον τοῦ Κοινοβουλίου. Ἐῤῥέθη ὅτι ὁ φόρος, τὸν ὁποῖον πληρόνει ὁ Ἕλλην, δὲν εἶναι φόρος βαρὺς, καὶ ἐῤῥέθη τοῦτο εἰς τρόπον, ὅστις δὲν προκαλεῖ πολλὴν ἐκτίμησιν ὑπὲρ ἐκείνου, ὅστις τὸ διετύπωσε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ ὁ ὁποῖος δυνάμενος νὰ μελετήσῃ τὸ θέμα βαθύτερον παρέλιπε νὰ τὸ πράξῃ. Ἐν Βελγίῳ οἱ ἄμεσοι καὶ ἔμμεσοι δημόσιοι καὶ δημοτικοὶ φόροι ἀναβιβάζονται εἰς τόσον ποσὸν ὁμοῦ, ὥστε ἀναλογοῦσι πρὸς 48 δραχμὰς κατὰ κεφαλήν. Ἐὰν κατὰ τὴν αὐτὴν μέθοδον συνυπολογίσητε τοὺς φόρους ἐν Ἑλλάδι ἀμέσους καὶ ἐμμέσους, δημοσίους καὶ δημοτικούς, δὲν ἀπέχετε πολὺ τῆς ἀληθείας, προσδιορίζοντες εἰς 100 ἑκατομμύρια τοὺς φόρους, τοὺς ὁποίους πληρόνει ὁ ἡμέτερος πληθυσμὸς τῶν δύω ἑκατομμυρίων. Ἀναλογεῖ λοιπὸν καὶ παρ’ ἡμῖν κατὰ κεφαλὴν τὸ αὐτὸ περίπου ποσὸν, τὸ ὁποῖον πληρώνεται λόγῳ φόρων καὶ ἐν Βελγίῳ. Ἀλλ’ ὁποία ἀπόστασις ὑπάρχει μεταξὺ τῆς οἰκονομικῆς δυνάμεως τοῦ φορολογουμένου Βέλγου καὶ τοῦ φορολογουμένου Ἕλληνος! Θέλω σᾶς ἀποδείξει αὐτὴν δι’ ἀριθμῶν μεγάλης μαθηματικῆς ἀκριβείας. Δὲν θέλω εἰσέλθει εἰς τὸν λαβύρινθον τῶν ἐρευνῶν ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἡ ὑψηλὴ ἐπιστήμη τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας ἐπιδιώκει, διότι αὗται δὲν ἁρμόζουσιν εἰς τὰ πρακτικὰ Συνέδρια τῶν Ἐθνῶν. Οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες εἶναι κατ’ ἐξοχὴν πρακτικοί. Καὶ ὅταν ἀκόμη πρόκηται περὶ τῶν ὑψηλοτέρων ἰδεῶν, εἷς ὅρος εἶναι ἀναπόφευκτος, ἐὰν ἦναι κεκλημένοι νὰ δρῶσιν ἐν τῇ κοινωνίᾳ. Ὁ ὅρος οὗτος εἶναι ὁ μετασχηματισμὸς τῆς ἰδέας εἰς πρακτικὴν ἐφαρμογήν. Θέλω λοιπὸν λάβει ὡς σημεῖον συγκρίσεως τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον τοῦ Βελγίου καὶ τῆς Ἑλλάδος. Ἐπειδὴ δὲν ἔχομεν μέσα κοινὰ παρ’ ἀμφοτέραις ταῖς Ἐπικρατείαις ταύταις εἰς ἐξεύρεσιν τῆς ἀληθοῦς κοινωνικῆς περιουσίας αὐτῶν, θέλω λάβει ἓν κοινὸν σημεῖον συγκρίσεως μὲ τοὺς ἐπισήμους ἀριθμοὺς αὐτοῦ, ἐννοῶ τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον, τὸ ὁποῖον εἶναι πόρισμα ὅλης τῆς οἰκονομικῆς δυνάμεως τοῦ Βελγικοῦ καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Κατὰ τὸ 1870 ἡ εἰσαγωγὴ καὶ ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ Βελγικοῦ Ἔθνους, ὁμοῦ λογιζόμεναι, ἀνεβιβάσθησαν εἰς 3,282,000,000 δραχμῶν. Κατὰ τὸ 1875, τελευταῖον ἔτος τῶν τοιαύτης φύσεως δημοσίων ἐν Ἑλλάδι ἀπογραφῶν, ἡ ἐξαγωγὴ καὶ ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, ὁμοῦ λογιζόμεναι, ἀνεβιβάσθησαν εἰς 211,000,000 δραχμῶν. Διαμοιράσατε τὰ Βελγικὰ καὶ τὰ Ἑλληνικὰ ἑκατομμύρια καθ’ ἑκάστην κεφαλὴν τοῦ ἀντιστοίχου πληθυσμοῦ τῶν δύο τούτων Ἐθνῶν καὶ θέλετε ἐκπλαγῆ ἐπὶ τῇ ὑπερτάτῃ δυσαρμονίᾳ. Ἡ οἰκονομικὴ δύναμις δι’ ἕκαστον Βέλγον (5 ἑκατομ. πληθυσμὸς) ἀντιστοιχεῖ πρὸς 656 δραχμὰς, καὶ δι’ ἕκαστον Ἕλληνα (1,679,000 πληθυσμὸς κατὰ τὴν ἀπογραφὴν τοῦ 1879) ἀντιστοιχεῖ πρὸς 126 δραχμάς. Βλέπετε λοιπὸν τὴν ἀπόστασιν, ἥτις διακρίνει τὴν Ἑλληνικὴν ἀπὸ τῆς Βελγικῆς φορολογίας! Οἰκονομικὴ δύναμις 656 δραχμῶν φορολογεῖται διὰ 48 δραχμῶν ἐν Βελγίῳ, καὶ οἰκονομικὴ δύναμις 126 δραχμῶν φορολογεῖται διὰ 50 δραχμῶν ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἀκόμη συζητεῖτε! Δὲν βλέπετε ὅτι ἡ πολιτική σας συντρίβει τὴν οἰκονομικὴν τῆς Ἐπικρατείας ὕπαρξιν; Ἰδοὺ διὰ τί σᾶς εἶπον ἀπ’ ἀρχῆς, ὅτι καταγγέλλω τὴν πολιτικήν σας ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, διότι ἡ ἁρμονία τῆς ἐθνικῆς ὑπάρξεως πρὸ καιροῦ ἐξέλιπεν ἀπὸ τοὺς ὑπολογισμούς της. Δὲν ὑπάρχει ἄλλος τρόπος σωτηρίας, παρὰ ἡ ἄνευ ὑστεροβουλίας καὶ ἡ ἄνευ περιστροφῶν ὁριστικὴ καὶ εἰλικρινὴς ἀπομάκρυνσις τοῦ Κοινοβουλίου ἀπὸ τῆς πολιτικῆς ταύτης. Διὰ τοῦτο, κύριοι βουλευταί, σᾶς ἔστειλεν ἡ 7 Ἀπριλίου ἐδῶ. Τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος ἐγονάτισε καὶ προσκαλεῖ τοὺς ἐκλεκτούς του νὰ τὸ ἀνασηκώσουν. Θὰ σᾶς ἐρωτήσῃ ὁ λαὸς, τὸν ὁποῖον θὰ ἐπισκεφθῆτε μετ’ ὀλίγον, τί ἐπράξατε ἐν ταῖς κρισίμοις ταύταις ἡμέραις περὶ τῶν κινδύνων αὐτοῦ; Ἐὰν δὲν θέλετε νὰ φθάσητε εἰς τὰ τελευταῖα ὅρια τῆς ἐθνικῆς καταστροφῆς, πρέπει νὰ δείξητε τὴν γενναιότητα, τὴν ὁποίαν αἱ ἱστορικαὶ συνελεύσεις τῶν Ἐθνῶν, εὑρεθεῖσαι εἰς ὁμοίας κρισίμους περιστάσεις, ἔδειξαν ἄνευ ἐπιλογισμοῦ μὲ τὴν φιλοτιμίαν καὶ τὸ δίπλωμα μόνων τῶν ἔργων τῆς συνειδήσεως καὶ τῶν ἀγώνων τοῦ ἀμιγοῦς πατριωτισμοῦ. Ἐὰν θέλετε νὰ θεραπεύσητε τὴν νόσον, δὲν ἔχετε παρὰ νὰ καταστείλητε τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα τὴν προξενοῦν. Ἐὰν θέλετε νὰ μὴ πτωχύνῃ ἐντελῶς ἡ Ἑλλὰς καὶ νὰ μὴ ἐξαφανισθῇ ἐντὸς ὀλίγου χρόνου ἐκ τῆς βίβλου τῆς ζωῆς, ἀφήσατε τὴν ἐργατικὴν της δύναμιν ἐλευθέραν νὰ λειτουργήσῃ. Περιορίσατε τὴν στρατολογίαν ἀκριβῶς ἐντὸς τῶν δυνάμεων τῆς Ἐπικρατείας. Ἐλαττώσατε τοὺς φόρους καὶ τοποθετήσατε αὐτοὺς ἐν ἁρμονίᾳ ἀναλόγως πρὸς τοὺς σταθμοὺς τῶν διαφόρων οἰκονομικῶν τῆς χώρας δυνάμεων. Ἀπομακρυνθῆτε, ἀπομακρυνθῆτε ἀμετακλήτως ἀπὸ τὴν ὀλεθρίαν δανειστικὴν πολιτικήν. Δὲν δύνασθε νὰ προχωρήσητε περισσότερον, διότι ἡ ἐλαστικότης ἔφθασεν εἰς τὸ τελευταῖον αὐτῆς ὅριον καὶ ἤδη τὸ μέτωπόν σας κτυπᾷ τὸν τοῖχον. Ὅστις σᾶς εἶπεν, ὅτι ἀπεριόριστος εἶναι ἡ ἀνεκτικὴ δύναμις τῆς Ἐπικρατείας, παιδαριωδῶς σᾶς ἠπάτησε. Δοκιμάσατε, ἐκδώσατε νέον δάνειον καὶ θέλετε ἰδεῖ ἐὰν θὰ πραγματοποιηθῇ. Δοκιμάσατε, ἐπιβάλετε νέα κατὰ τοῦ ἐργαζομένου πένητος λαοῦ φορολογικὰ βάρη καὶ θέλετε ἰδεῖ τὸ ἀποτέλεσμα. Ἡ πολιτική σας ἔφθασεν εἰς τὸ τελευταῖον ὅριον. Σταματήσατε. Καιρὸς εἶναι διὰ νέαν πολιτικήν. Ἡ ὑπερβολικὴ στρατολογία ἔχει τὴν ἀπαισίαν ἀποστολὴν νὰ ἐξαντλήσῃ τὴν χώραν πρὸ τῆς ὥρας τῆς ἐνεργείας. Περιορίσατε τὴν στρατολογίαν εἰς τὰ ἀκριβῆ, εἰς τὰ σωστικὰ ὅρια τῆς στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἀπομακρυνθῆτε ἀπὸ τοὺς σκοπέλους τῶν στρατιωτικῶν ἐπιδείξεων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἁρμόζουν εἰς τὸ ἀνάστημά σας. Ὡραῖα εἶναι βεβαίως τὰ Τάγματα καὶ τὰ Συντάγματα, καὶ αἱ χρυσαῖ στολαὶ πλήττουν τὸν ὀφθαλμὸν εὐφροσύνως. Ἀλλὰ ταῦτα εἶναι διὰ τοὺς πλουσίους λαούς. Πένητες λαοί, ὡς ὁ Ἑλληνικός, πρέπει ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν νὰ ἀναθεωρῶσι τὰ διπλώματα τῆς ἐθνικῆς των δόξης, ἵνα μὴ λησμονῶσι τὸ εἶδος τῆς μελάνης, διὰ τῆς ὁποίας εἶναι γεγραμμένα. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν τὴν Ἑλλάδα εἰς τὴν ἀρχαιότητα καὶ τὴν Ἑλλάδα τὴν νῦν, ἦσαν τῆς αὐτῆς Σχολῆς. Τὴν ἐδημιούργησαν ὄχι μὲ χρυσοὺς στρατιώτας, ἀλλὰ μὲ πολίτας στρατιώτας. Τὴν ἐδημιούργησαν ὄχι μὲ ἐπιδείξεις ὑπερβολικῶν στρατιωτικῶν παρασκευῶν, ἀλλὰ μὲ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ στρατιωτικοῦ πεύματος ἐντὸς τῆς οἰκογενείας, μὲ τὴν αὐτοθυσίαν, μὲ τὴν συναίσθησιν, ἡ ὁποία γνωρίζει νὰ κατοικῇ εἰς τὰς ψυχὰς τῶν ἀνδρείων, καὶ ἡ ὁποία καθίστα ἕκαστον Ἕλληνα κέντρον τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Θὰ συγκρίνω λοιπὸν ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν τὰ συμβαίνοντα ἐν Ἑλλάδι καὶ τὰ συμβαίνοντα ἐν Ἑλβετίᾳ, ἐλπίζω δὲ, ὅτι οἱ εἰδικοὶ ἄνδρες θὰ ὠφεληθῶσιν ἐκ τῆς συζητήσεως, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ὡς πολιτικὸς ἐπὶ σκοπὸν διατυπώνω. Ἡ Ἑλβετικὴ Ὁμοσπονδία ἐκπαιδεύει τὰ τεχνικὰ ὅπλα καὶ ἀφίνει τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ πεζικοῦ εἰς τὰ Καντόνια, δηλαδὴ τὰς ἐπαρχίας αὐτῆς. Ἀκούσατε τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνδρῶν, τοὺς ὁποίους τὸ σύστημά της ἔχει νὰ δείξῃ, διότι κατόπιν θέλω σᾶς εἴπει τὴν δαπάνην αὐτοῦ—84,045 τακτικὸς στρατὸς κατὰ τὸ 1872, πρώτη ἐφεδρεία 51,102, δευτέρα ἐφεδρεία 65,562, τὸ ὅλον 201,578. Πόσον δαπανᾷ διὰ τὴν δύναμιν ταύτην ἡ Ἑλβετία, δύναμιν, τὴν ὁποίαν εἰς ὀλίγας ἡμέρας ἡ σάλπιγξ τῆς Πατρίδος δύναται νὰ συναθροίσῃ ἀπὸ τὰς κορυφὰς τῶν Ἄλπεων; Δαπανᾷ 3,207,148 δραχμάς. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι μέρος τῆς στρατιωτικῆς δαπάνης ὑπέχουσι καὶ τὰ Καντόνια. Ἀλλὰ δύνασθε, κύριοι Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, νὰ ἐρωτήσητε τὴν συνείδησιν ὑμῶν ποία δύναμις κατασκευάζεται μὲ τὰ 18 καὶ 20 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα δαπανᾷ κατ’ ἔτος ἡ Ἑλλὰς διὰ τὴν στρατιωτικὴν σύνταξίν της; Οὔτε δύο χιλιάδας ἀνδρῶν δύνασθε προχείρως νὰ συγκεντρώσητε. Τὸ ἀποτέλεσμα πρὸς τὴν θυσίαν εἰς οὐδεμίαν ἀναλογίαν διατελεῖ. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀκολουθεῖτε, σᾶς ἀποῤῥοφᾷ καὶ δὲν σᾶς σώζει. Ὑπὸ τὴν ἐπιῤῥὴν αὐτοῦ ἡ Ἑλλὰς ὁμοιάζει πρὸς τὸν βάτραχον, ὅστις ἰδὼν βοῦν παρὰ τὴν ὄχθην λίμνης ἠθέλησε νὰ ἐξομοιωθῇ πρὸς αὐτὸν καὶ διεῤῥάγη. Δὲν δύνασθε νὰ κατασκευάσητε στρατιωτικὴν δύναμιν κατὰ τὸ ὑπόδειγμα τῆς Γερμανίας καὶ τῆς Γαλλίας. Ἀλλάξατε τακτικήν. Ἐπανέλθετε εἰς τὰ πάτρια καὶ κατασκευάσατε τὴν δύναμιν, ἡ ὁποία ἁρμόζει εἰς τὴν χώραν σας καὶ τὴν φυλετικὴν ἀνάπτυξίν σας. Πῶς σᾶς φαίνεται ἡ δύναμις τῶν 10,000 ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι εἰς τὸν Μαραθῶνα ἐνίκων τὰ ἄπειρα πλήθη τοῦ Πέρσου; Μήπως οἱ θρίαμβοι τῶν μυρίων ἐν τῷ ὀμφαλῷ τῆς Ἀσίας δὲν εἶναι ἀρκετοὶ νὰ σᾶς γαλβανίσωσι; Κατασκευάσατε δύναμιν ἀνάλογον τῆς ἱστορίας σας καὶ τοῦ μέλλοντός σας. Μὲ 30,000 ἀνδρῶν ὁ Μέγας Ἀλέξανδρος ὑπέταξεν ὁλόκληρον τὴν Ἀσίαν. Μὴ γελάσετε μὲ τοὺς μικροὺς ἀριθμοὺς, διότι πολλάκις ἀπέδειξαν οἱ μικροὶ ἀριθμοὶ, ἐνθυμηθῆτέ το, ὅτι εἰς αὐτοὺς ἀνήκει τὸ μέλλον. Ὅταν οἱ μικροὶ ἀριθμοὶ τεθῶσιν εἰς ἔντασιν, ὅταν ἐμπνευσθοῦν ὑπὸ τῆς μεγαλοφυΐας, ἀρχίζουν τὰ θαυματουργήματα τῆς μεγαλοφυΐας καὶ χρησιμεύουν ὡς πυρῆνες μεγάλης ἐξελίξεως τῶν λαῶν. Ἀπὸ τῆς Ἑλβετικῆς μεθόδου, ἡ ὁποία ὑπενθυμίζει τὴν ἔνδοξον Ἑλληνικὴν μέθοδον, μέχρι τῆς Γαλλογερμανικῆς ὑπάρχουσιν ἐν τούτοις πολλοὶ σταθμοὶ, καὶ ἄν τις δὲν προτιμᾷ τὸν ἁπλούστερον, δύναται νὰ εὕρῃ ἕνα μέσον ὅρον. Ὡς τοιοῦτον σᾶς ἐπρότεινα κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Κοινοβουλίου, σᾶς ἐπρότεινα τὸ ἐν Θεσσαλίᾳ στρατόπεδον 10,000 ἀνδρῶν. Ὀργανίσατε ἐν ἀληθείᾳ καὶ πραγματικότητι τὸ στρατόπεδον τοῦτο, καὶ εὐθὺς θέλετε ἰδεῖ τὸ ἀποτέλεσμα ἐν τῷ καθόλου Ἑλληνισμῷ. Μὴ σᾶς πτοῇ ἡ μονοετὴς θητεία. Νέοι Ἕλληνες, μὲ τὴν εὐφυΐαν, ἡ ὁποία τοὺς διακρίνει, μὴ ἀσχολούμενοι εἰς ἄλλην ἐργασίαν παρὰ εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ μόνην αὐτὴν, θέλετε ἰδεῖ ὁποίου εἴδους στρατιῶται δύνανται εἰς ἓν ἔτος νὰ σχηματισθοῦν ἐν τῷ Θεσσαλικῷ στρατοπέδῳ. Ἐὰν ὑπολογίσετε τὴν κατὰ μέσον ὅρον δαπάνην ἑκάστου ἀνδρὸς ἐν τῇ δυνάμει ταύτῃ πρὸς 700 δραχμὰς κατ’ ἔτος, ἰδοὺ ἀρκοῦν διὰ τὸν στρατιωτικὸν τῆς Ἑλλάδος ὀργανισμὸν 7,000,000. Σᾶς προτείνω λοιπὸν καθαρῶς καὶ ἀπροκαλύπτως νὰ ἐλαττώσητε τὸν στρατιωτικὸν προϋπολογισμὸν ἀπὸ 18 καὶ πλέον ἑκατομμυρίων εἰς 7 μόνον ἑκατομμύρια. Βεβαίως δὲν δύνασθε νὰ σώσητε ὁλόκληρον τὸ ποσὸν αὐτὸ, διότι παρῆλθεν ἤδη ἡ πρώτη ἑξαμηνία. Ἀλλὰ θέλετε ἀφαιρέσει τὸ ἀνάλογον τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας καὶ μὰ τὴν ἀλήθειαν οἰκονομία 5,000,000 δραχ. εἰς τὰς κρισίμους αὐτὰς περιστάσεις τοῦ Ἔθνους, δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι εἶναι καταδεδικασμέναι νὰ παρέλθουν ἀπαρατήρητοι. Ἐῤῥέθη, ὅτι ἐλάττωσις τόσον μεγάλου ποσοῦ στρατιωτικῶν ἀνδρῶν δὲν εἶναι δυνατὴ καὶ ἴσως ἀπειλεῖ κινδύνους. Διαμαρτύρομαι. Ἔθνη νέα, ὡς τὸ Ἑλληνικὸν, εἶναι ἐλαστικὰ καὶ ἐπιδέξια εἰς τοιούτου εἴδους τροπάς. Λάβετε ὑπ’ ὄψει τὴν Ἀμερικὴν, ἡ ὁποία συναθροίσασα ὁλόκληρα ἑκατομμύρια πολεμιστῶν, τὴν ἐπιοῦσαν δι’ ἑνὸς Διατάγματος ὡς ἐν πανηγύρει τοὺς ἀπέστειλεν εἰς τὰς ἑστίας των. Ἐδημιουργήσατε διὰ τῆς ψευδοπολεμικῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν κατηγορῶ, ἐδημιουργήσατε δύω καὶ ἐπέκεινα χιλιάδας ἀξιωματικῶν. Βλέπω ἐν τῷ τεύχει τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὴν πολιτικὴν ταύτην σταθερῶς ἐξακολουθοῦσαν. Ἀλλὰ πῶς σᾶς φαίνεται τὸ παράδειγμα τοῦ μεγάλου στρατοῦ τοῦ Ναπολέοντος, ὅταν κατὰ τὸ 1812 ἐξεστράτευσε κατὰ τῆς Ρωσσίας; Εἶχεν 625,000 στρατιωτῶν μετὰ 16,000 ἀξιωματικῶν. Ἐὰν ὁ μέγας Ναπολέων ἠκολούθει τὰς ἀναλογίας τῆς πολιτικῆς σας, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ 36,000 ἀξιωματικῶν. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε τί θὰ γίνουν οἱ βαθμοφόροι, οἱ ὁποῖοι προστατεύονται ὑπὸ τοῦ προνομίου τῶν νόμων τῶν στρατιωτικῶν. Ὑπάρχει πρόχειρος ἡ μηχανή. Δὲν τοὺς προγράφομεν ὄχι. Ἐὰν ἡ νέα πολιτικὴ εἶχε τὴν πρακτικὴν δύναμιν νὰ ἐφαρμόσῃ τὰς ἀρχάς της, ἤθελεν ἀμέσως μεταφέρει τοὺς προσήκοντας μεταξὺ τῶν ὑπεραρίθμων ἀξιωματικῶν εἰς τοὺς σχετικοὺς πρὸς τὴν ἱκανότητά των κλάδους τῆς πολιτικῆς ὑπηρεσίας, ἀπομακρύνουσα ἐξ αὐτῆς τοὺς μὴ ἔχοντας δικαίωμα πρὸς σύνταξιν πολιτικοὺς ὑπαλλήλους. Ἄλλο μέρος τῶν διαθεσίμων βαθμοφόρων ἤθελε μεταβιβασθῆ εἰς τὰς ἐπαρχίας πρὸς ἐκγύμνασιν τῆς Ἐθνοφυλακῆς. Καὶ τὸ τρίτον μέρος τῶν εἰδικωτέρων ἀξιωματικῶν ἤθελε τὸ στείλει ἡ νέα πολιτικὴ ὡς στρατιωτικοὺς ἀκολούθους εἰς τὰ Προξενεῖα, ὅπως μελετήσωσι τὰς στρατιωτικὰς παρασκευὰς τῶν ἄλλων Ἐθνῶν καὶ ἀποτελέσωσι τὸ φυτώριον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιζητεῖ, δι’ εἰδικά τινα σημεῖα τοὐλάχιστον τῶν Ἑλληνικῶν ἐλπίδων, τὴν κρισιμωτέραν τοῦ μέλλοντος ἔννοιαν. Ἀλλ’ ὁ στρατιωτικὸς ὀργανισμὸς, τὸν ὁποῖον ἐν μεγαλογραφίᾳ τινὶ ὑποβάλλω ἐνώπιόν σας, θὰ ἦτο οὐσιωδῶς ἀτελὴς, ἐὰν παρέλιπον τὴν μεγάλην ἰδέαν τῆς Ἐθνοφυλακῆς, τὴν ὁποίαν βλέπω ἀναγεγραμμένην ἐπὶ τοῦ Συνταγματικοῦ χάρτου. Ἕκαστος Ἕλλην, ἔχων τὴν στρατιωτικὴν ἡλικίαν, ἀποτελεῖ αὐτοδικαίως μέλος τῆς Ἐθνοφυλακῆς καὶ ὑπόκειται εἰς ὅλους τοὺς κανονισμούς της. Ὁμιλοῦν περὶ δρακοντείων νόμων, ἀλλὰ τοιοῦτος ἔπρεπεν εἰς τὴν Ἐθνοφυλακὴν, ἐὰν τὸ αἴσθημα τῆς ἀμελείας ἐτόλμα νὰ ἐπιδείξῃ ἀπαίτησιν ἀνωτέραν τῆς φωνῆς τῆς κοινῆς σωτηρίας. Ὁ ὀργανισμὸς Ἐθνοφυλακῆς εἶναι ὁ ἐθνικώτερος τῶν νόμων καὶ πρέπει νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ ἀπὸ τῶν προπορευομένων τάξεων τῆς κοινωνίας μετ’ αὐστηρότητος, γοητευούσης τὰς λοιπάς. Μέχρις ἀποκλεισμοῦ ἀπὸ τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων ἠδύνατο ὁ στρατιωτικὸς ὀργανισμὸς τῆς Ἐθνοφυλακῆς νὰ φθάσῃ. Οἱ δὲ σκληροτράχηλοι, οἵτινες θὰ κατεδολιεύοντο τὸν νόμον τῆς Ἐθνοφυλακῆς μέχρι τέλους, θὰ μετεφέροντο εἰς τὸ στρατόπεδον τῆς Θεσσαλίας ἐκ τῶν Δήμων αὐτῶν διὰ νὰ γυμνασθῶσιν ἰδίαις δαπάναις. Μὴ νομίσητε, ὅτι ἡ Ἐθνοφυλακὴ, ὅπως ἐφηρμόσθη ἐν Ἑλλάδι ἐμπαικτικῶς καὶ πρὸς τὸ θεαθῆναι, εἶναι ἐκείνη ἡ Ἐθνοφυλακὴ περὶ τῆς ὁποίας σᾶς ὁμιλῶ καὶ ἡ ὁποία περιέχει τὸ μέλλον τοῦ ὅλου Ἑλληνισμοῦ. Ἡ Ἐθνοφυλακὴ, ἡ ὁποία ἁρμόζει πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν χαρακτῆρα, καὶ τὴν ὁποίαν θὰ ἀντλήσωμεν ἐκ τῶν ἱστορικῶν παραδόσεων τῆς Ἑλλάδος, εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ὑπόσχεται τὸ ἀληθὲς μεγαλεῖον αὐτῆς. Μὴ ἀντιγράφετε θεσμούς. Σᾶς λέγω, προτιμήσατε μᾶλλον νὰ ἐμπνευσθῆτε. Ἡ Ἐθνικὴ μεγαλοφυΐα δὲν μιμεῖται. Ἐμπνέει καὶ ἐμπνέεται. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ συμπληρώσω τὴν ἰδέαν μου χωρὶς ἀπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μεταβῶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ὅπως περιλάβω τὴν ὅλην ἰδέαν τῆς στρατιωτικῆς συντάξεως τῆς χώρας. Ἡ ναυτικὴ παρασκευὴ τῶν Ἐθνῶν δεῖται πολλοῦ χρόνου. Εἴδομεν νὰ μεγαλουργήσουν κατὰ ξηρὰν στρατιωτικαὶ δυνάμεις ἐκ τοῦ προχείρου κατασκευασθεῖσαι· ἀλλὰ δὲν εἴδομεν ποτὲ ναυτικὰς δυνάμεις ἐξ ὑπογυίου νὰ προκόψωσιν. Ἡ ναυτικὴ σύνταξις τῶν Ἐπικρατειῶν ἀπαιτεῖ μεγαλείτερον χρονικὸν διάστημα τοῦ ὅσον ἡ στρατιωτικὴ κατὰ ξηρὰν σύνταξις ἀπαιτεῖ. Οἱ κατὰ θάλασσαν θρίαμβοι τῶν Ἑλλήνων τοῦ 1821 εἶναι πόρισμα προπαρασκευῆς, ἐπὶ ὁλόκληρον τριακονταετίαν συντελεσθείσης. Οἱ ἀδιάκοποι κίνδυνοι τῶν Ἑλληνικῶν θαλασσῶν ἐκ μέρους τῶν Ἀλγερίνων, οἱ ἀποκλεισμοὶ τῆς Ἱσπανίας καὶ αἱ περιπέτειαι τῶν μεγάλων πολέμων τῆς ἐποχῆς ἐχρησίμευσαν ὡς προγύμνασμα καὶ ὡς φυτώριον τοῦ μεγαλουργοῦ ναυτικοῦ κατὰ τὸν Ἱερὸν Ἀγῶνα. Ἀναζωογονήσατε τὸ ναυτικὸν πνεῦμα τῆς Ἑλλάδος, ἐὰν θέλετε νὰ συντελεσθῶσι νέα μεγαλουργήματα εἰς τὰς θαλάσσας αὐτῆς. Ἀσχοληθῆτε εἰς τὴν μεταβολὴν τῆς ἱστιοφόρου ναυτιλίας εἰς ἀτμοκίνητον ναυτιλίαν δι’ ὅλων τῶν δυνάμεων, τὰς ὁποίας ἐπιγινώσκει ἡ Πολιτεία, ὅταν θέλῃ νὰ ἔλθῃ εἰς τελείαν ἐπίγνωσιν τῶν μέσων αὐτῆς. Καὶ ἀρχίσατε ἀπὸ τοῦδε τὸ ἔργον τῆς ἐθνικῆς τῶν ναυτικῶν δυνάμεων τῆς Ἑλλάδος παρασκευῆς. Ὀργανίσατε εἰς τὸ πλευρὸν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ σας τὸ ὑπάρχον ἀτμοκίνητον ἐμπορικὸν ναυτικόν. Μὴ ὀλιγωρῆτε τὸ μικρὸν καὶ τὸ ὀλίγον, διότι ἐξ αὐτοῦ δημιουργεῖται τὸ μέγα καὶ τὸ πολύ. Ὀργανίσατε ἐν ἁρμονίᾳ τὴν ἐμπορικὴν καὶ τὴν στρατιωτικὴν ζωὴν τῆς θαλάσσης. Ἔχετε μεγάλα τὰ παραδείγματα εἰς τὴν ἱστορίαν σας. Σᾶς παραπέμπω καὶ εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ Ἀγγλικοῦ λαοῦ. Ὁποία ἦτο ἡ δύναμις τοῦ Ἀγγλικοῦ στόλου, τοῦ νικήσαντος τὴν περίφημον, τὴν ἀήττητον θεωρουμένην ἁρμάδα τῆς Ἱσπανίας; Ἦσαν 175 πλοῖα μετὰ 15,000 ἀνδρῶν. Ἐξ αὐτῶν 40 πλοῖα καὶ 6,000 ναῦται ἦσαν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, τὰ δὲ λοιπὰ 136 πλοῖα μετὰ 9,000 ναυτῶν ἦσαν χορηγίαι τοῦ Λονδίνου καὶ τῶν λοιπῶν ναυτικῶν τῆς Ἀγγλίας πόλεων. Ἀνάλογον δηλαδὴ φαινόμενον πρὸς ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον σᾶς καλῶ, καὶ τὸ ὁποῖον ἡ μεγαλουργὸς ἱστορία τῆς Ὕδρας, τῶν Σπετσῶν καὶ τῶν Ψαῤῥῶν ἐμπνέει. Ἡ συνεργασία τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας μετὰ τοῦ πολεμικοῦ Ναυτικοῦ ἐδοκιμάσθη εἰς κρισιμωτάτας ναυτικὰς περιόδους. Αἱ παλαιαὶ μέθοδοι ἐπανέρχονται καὶ οἱ ὅροι τοῦ Ναυτικοῦ πολέμου ὁσημέραι τροποποιοῦνται. Ἐὰν προτείνω τὴν συνεργασίαν τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ μετὰ τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, δὲν ἐννοῶ συνεργασίαν τῆς τελευταίας στιγμῆς. Ἐννοῶ συνεργασίαν ἀπὸ μεγάλης καὶ εὐρυτάτης ἐπόψεως, ἐκ τῆς ὁποίας καὶ μόνης δύναται νὰ συντελεσθῇ ἡ δύναμις ἐκείνη, ἥτις ἐν δεδομένῃ περιστάσει δύναται νὰ κλείσῃ τοὺς Τούρκους εἰς τὸν Ἑλλήσποντον, ὥστε μὲ 30,000 ἄνδρας νὰ ἐπιβάλλεται τὸν νόμον σας εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, εἰς τὴν Θράκην καὶ τὴν Μακεδονίαν καὶ ἐν γένει εἰς τὰ παράλια τῆς Ἀνατολικῆς Μεσογείου Θαλάσσης, ἥτις ἦτο, εἶναι καὶ ἔσεται Ἑλληνική. Ἄνευ ναυτικῆς παρασκευῆς ἀναλόγου πρὸς τὴν ἰδιοφυΐαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους μὴ περιμένετε ποτὲ μεγαλεῖον Ἑλληνικόν. Τὸ ναυτικὸν μέλλον τῆς Ἑλλάδος εἶναι τὸ ἥμισυ μέλλον τῆς Ἑλλάδος. Δύναμαι μάλιστα νὰ ὑπερθεματίσω, ὅτι εἶναι καὶ κάτι πλειότερον. Αὐταὶ εἶναι αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἐπὶ τῶν σπουδαιοτέρων κλάδων τῆς Κυβερνητικῆς μηχανῆς ἐθεώρησα πρέπον κατὰ τὴν τελευταίαν αὐτὴν στιγμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν συνείδησιν τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους. Δύναται νὰ ἦναι μία φωνὴ, δύνανται νὰ ἦναι δέκα φωναὶ, ἀλλ’ εἶναι βέβαιον, ὅτι ἐκ τοῦ μέσου αὐτῶν θὰ ἀποτελεσθῇ ἠχὼ, ἡ ὁποία θὰ ἐξέλθῃ ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου καὶ θὰ πλημμυρήσῃ ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Θέλετε ψηφίσει τὸν Προϋπολογισμόν. Μὴ μὲ νομίσητε τόσον ἁπλοῦν, ὥστε νὰ νομίσω, ὅτι ἔχω τὴν δύναμιν νὰ σᾶς μεταπείσω. Εἰς τὴν ἀρχαίαν Γαλατίαν ὑπῆρχε μία εἰκὼν παράδοξος, τὴν ὁποίαν ἀπομνημονεύει εἷς Ἕλλην συγγραφεὺς τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ἦτο εἰκὼν τοῦ Ἡρακλέους. Βλέπετε τὸν Ἡρακλῆ, ἀλλὰ δὲν εἶναι ὁ σφριγῶν ἐκεῖνος Ἡρακλῆς, τὸν ὁποῖον παριστᾷ ἡ Ἑλληνικὴ ἰδέα. Ἔχει ὅλους τοὺς τύπους, ἀλλ’ εἶναι ἐξηντλημένος καὶ τὸ ῥόπαλον λείπει, καὶ ἡ λεοντῆ μόλις φαίνεται. Τί λοιπὸν προξενεῖ ἐντύπωσιν ἐν τῇ Γαλατικῇ εἰκόνι; Εἶναι, ὅτι πέριξ τοῦ Ἡρακλέους τούτου ὑπάρχουσι πολλοὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι εἶναι δεδεμένοι ἀπὸ τὰ ὦτα αὐτῶν διὰ λεπτῶν σχοινίων ἐκ τῆς γλώσσης του. Ὁ Ἡρακλῆς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ σήμερον εἶναι ὁ Πρωθυπουργός. Ἐὰν εἶχον ψαλίδα ἐπὶ τοῦ βήματος, ἤθελον κόψει τὰ σχοινία. Ἐπειδὴ δὲν τὴν ἔχω, ἀφίνω τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, μετὰ τοῦ ὁποίου ἐντὸς ὀλίγου θὰ ἐπικοινωνήσητε, νὰ τὰ κόψῃ αὐτός· ὅταν δὲ ἐπανέλθητε, θέλομεν συναντηθῆ ἐκ νέου.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. (Γίνονται δεκτὰ τὰ Κεφάλαια, μετὰ τῶν ἐν αὐτοῖς ἐμπεριλαμβανομένων ἄρθρων, 1–12, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ὁποίου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρατηρεῖ τὰ ἑξῆς).

§95ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Ἐφημερὶς τῆς Κυβερνήσεως ἐτυπώνετο μέχρι πρὸ μικροῦ ἐν τῷ εἰδικῷ τυπογραφείῳ, τὸ ὁποῖον εἶχε συστηθῆ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν. Τὸ τυπογραφεῖον τοῦτο κατηργήσαμεν καὶ κατὰ συνέπειαν ἀπηλείψαμεν ἀπὸ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τὰς πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐχρησίμευον πρὸς συντήρησιν τοῦ τυπογραφείου καὶ πρὸς ἐκτύπωσιν τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπειδὴ δὲ ἡ Ἐφημερὶς θέλει ἐκτυποῦσθαι ἐν τῷ Ἐθνικῷ τυπογραφείῳ, ἔχομεν ἀνάγκην πιστώσεως τοιαύτης, ἥτις πρέπει νὰ καταχωρισθῇ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ὁποῖον θέλει ἀναλάβει τὴν δαπάνην ταύτην. Μολονότι δὲ καταργεῖται τὸ τυπογραφεῖον καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐπέρχονται ἱκαναὶ οἰκονομίαι, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ προτείνω νὰ προστεθῇ εἰς τὴν πίστωσιν, τὴν ἀφορῶσαν τὴν δαπάνην τοῦ τυπογραφείου, ποσὸν 7,500 δραχμῶν. (Γίνεται δεκτὴ ἡ προσθήκη ἐν τῷ 2 ἄρθρῳ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ Κεφαλαίου ΙΓʹ «προσωπικὸν δασῶν» ἐγένετο ἡ ἑπομένη συζήτησις).

§96ΚΟΤΤΙΚΑΣ. Ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις ἔλαβεν ἓν μέτρον περὶ τῶν δασῶν, παρακαλῶ καὶ διὰ τὴν Ἐπαρχίαν τῶν Τζουμέρκων νὰ ὑπάρξῃ τὸ ἴδιον, ὥστε νὰ χορηγῆται εἰς τὸν Ὑπομοίραρχον, ὅστις θὰ ἐκτελῇ τὰ δασονομικὰ καθήκοντα, ἓν ποσόν.

§97ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διὰ τὸν Ὑπομοίραρχον θέλει ληφθῆ πρόνοια, ὅπως καὶ εἰς ἄλλας περιφερείας, ὁποία εἶναι τοῦ Ἁλμυροῦ.

§98ΚΟΤΤΙΚΑΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ Δασονομεῖον τῶν Τζουμέρκων δὲν εἶναι ὅπως τὸ τοῦ Πειραιῶς.

§99ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀνετέθη εἰς τὸν Ἔπαρχον. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–4 τοῦ Κεφαλαίου ΙΓʹ, ἀναγινώσκεται δὲ τὸ ἄρθρον 5 «ἔξοδα ἐξορύξεως καὶ συγκεντρώσεως ὀρυκτῶν»).

§100ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Εἰς τὰ ἔξοδα ἐξορύξεως τῶν ὀρυκτῶν, παρὰ τοῦ Ὑπουργείου καταβάλλεται, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἐργάτας τοὺς εἰς τὴν ἐξόρυξιν τῆς σμύριδος ἀσχολουμένους, τὸ ποσὸν τῶν 2 δραχμῶν καὶ 80 λεπτῶν καθ’ ἑκάστην, ἐνῷ πρότερον ἐπληρώνοντο 3 δραχμὰς παλαιάς. Εἶναι δὲ ἄδικον εἰς τοὺς ἐργάτας, οἵτινες καταγίνονται ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας νὰ ἐξορύξωσι δύο στατῆρας, νὰ τοὺς μεταφέρωσιν εἰς ἀπόστασιν τεσσάρων ὡρῶν, νὰ λάβωσι 3 δραχμάς, διότι ἀναλόγως δὲν ἔρχεται εἰς αὐτοὺς ἡμερομίσθιον ἢ 1 δραχμὴ καὶ 25 λεπτά. Εἶναι ἄδικον νὰ ἐργάζωνται αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἀφῄρεσε τὸ Δημόσιον τὰ κτήματά των καὶ τὴν σμύριδά των, διότι αὕτη ἀνῆκεν καὶ ἐπὶ Ἑνετῶν καὶ ἐπὶ Τουρκοκρατίας εἰς τὴν κοινότητα, καὶ νὰ μὴ ἱκανοποιῶνται. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δύναται νὰ σᾶς φωτίσῃ περὶ τῆς ἐλεεινότητος αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων. Αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι διὰ νὰ ἐργασθῶσι σύμφωνα μὲ τὰ κεκανονισμένα πάντοτε ζημιοῦνται. Πρέπει νὰ μάθητε, ὅτι, διὰ νὰ ἐξορύξωσι τὴν σμύριδα, πρέπει νὰ ἀνάψωσι πυρὰν ἐπὶ τῶν σιδηροπετρῶν, νὰ ῥίψωσι νερὸ διὰ νὰ ἀνοίξῃ ἡ πέτρα καὶ κατόπιν διὰ τῶν ἐργαλείων προβαίνουσιν εἰς τὴν ἐξόρυξιν. Ἐκτὸς τῶν ζημιῶν, τὰς ὁποίας ὑποφέρουσιν οἱ ἄνθρωποι μὴ ἱκανοποιούμενοι, ὑποφέρουσι καὶ τὰ ζῷά των, διότι δὲν ὑπάρχουσιν ὁδοὶ, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἀναγκάζονται πολλάκις νὰ πληρώσωσιν 600 καὶ 700 δραχμὰς διὰ νὰ ἀναπληρώσωσι τὴν ζημίαν. Ἀφοῦ λοιπὸν ἐλάμβανον παλαιὰς 3 δραχμὰς, διατί νὰ μὴ τὰς λαμβάνωσιν ἤδη εἰς νέας; Νομίζω λοιπόν, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ προστεθῶσι 33 λεπτὰ εἰς ἕκαστον ἐργάτην ἡμερομίσθιον· τὸ ποσὸν δὲ δὲν εἶνε μέγα, διότι δὲν πρόκειται εἰμὴ περὶ 15 χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος.

§101ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ὑπόθεσις αὕτη δὲν ἀνήκει εἰς τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν, ἀνήκει καθαρῶς εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν, διότι δὲν πρόκειται περὶ προσδιορισμοῦ μισθοῦ, ἀλλὰ περὶ μισθοῦ κανονιζομένου διὰ συμβάσεως. Θέλω ἐξετάσει καὶ θέλω ἐρευνήσει περὶ τῶν λεχθέντων καὶ ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι θέλω πράξει ὅ,τι εἶναι δυνατὸν διὰ νὰ μὴ ἀδικῶνται ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται.

§102ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Τότε, κύριε Πρωθυπουργὲ, παρακαλῶ εἰς τὸ ἄρθρον τῶν ὀρυκτῶν νὰ σημειωθῇ διὰ τὴν σμύριδα....

§103ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς τὸν νόμον δύναται νὰ προστεθῇ· διότι ἄλλως δὲν δύναται νὰ γίνῃ.

§104ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Δὲν εἶναι τὸ ποσὸν μέγα· εἶναι 10,000 δραχμαὶ καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ ἀμφιβάλλητε.

§105ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν προαίρεσιν νὰ τοὺς ἀδικήσωμεν.

§106ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τοῦτο ἡ Κυβέρνησις, διότι δὲν πρόκειται εἰμὴ περὶ 10,000 δραχμῶν, ἐνῷ ἂν οἱ ἐργάται τῆς Νάξου ἀποφασίσωσιν ἀλλοῦ νὰ ἐργασθῶσι, καὶ πλειότερα θὰ λάβωσι καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ ζημιοῦται.

§107ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει λάβει ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὸ ζήτημα τοῦτο. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 5–9 τοῦ ΙΓʹ Κεφαλαίου καὶ τὰ Κεφάλαια ΙΔʹ—ΙΘʹ, ἤτοι τὸ ὅλον τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν).

§108ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. «Ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν». (Γίνονται δεκτὰ τοῦ Κεφαλαίου Αʹ τὰ ἄρθρα 1–4, ἐπὶ δὲ τοῦ ἄρθρου 5 «ἐνοίκιον ἁμάξης 4,800» ἐγένετο ἡ ἑπομένη συζήτησις).

§109ΧΟΪΔΑΣ. Γινώσκω ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι θὰ ἀποκρούσητε τὴν πρότασίν μου· μοῦ εἶνε ἀδιάφορον, ἐγὼ θὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκόν μου. Προχθὲς ἀσπλάγχνως ἀπεῤῥίψατε τὴν πρότασίν μου, ἀλλ’ ἐγὼ ὀφείλω καὶ σήμερον νὰ ὑποβάλω εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ὁμοίαν πρότασιν. Θέλετε πίστωσιν 4,800 δραχμῶν κατ’ ἔτος διὰ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Ὑπουργοῦ; Νομίζω, ὅτι διὰ πάντα Ὑπουργὸν ἀρκετὸν εἶνε, ὅτι τυγχάνει ὢν Ὑπουργὸς, ὅτι ἐργάζεται ὑπὲρ τῶν κοινῶν συμφερόντων· μεγίστη δὲ τιμὴ εἶνε αὕτη. Δὲν νομίζω, ὅτι ὁ κ. Δηλιγιάννης νὰ δεχθῇ νὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ ποσὸν τῶν 4,800 δραχμῶν διὰ τὴν ἅμαξάν του. Εἶνε ἀκμαῖος ἀκόμη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δὲν κατεβλήθη ἀκόμη ἀπὸ τὸ γῆρας· δὲν βλέπετε πόσον κοπιάζει; Μὴ νομίζετε, ὅτι παίζω. Διατί 4,800 δραχμὰς νὰ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὸ στόμα τῶν ὀρφανῶν καὶ τῶν χηρῶν καὶ νὰ τὰς δώσωμεν εἰς ἁμάξας; Πιστεύω, ὅτι τὴν φορὰν ταύτην ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων θὰ δεχθῇ τὴν πρότασίν μου. Τί λέγει ὁ κ. Δηλιγιάννης; Διατί δὲν ἀπαντᾷ; (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5, καὶ τὰ Κεφάλαια Β, Γ,

Δ, Ε, Ϛ, Ζ).

§110ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπὶ τοῦ Κεφαλαίου Ηʹ ὑπάρχει δήλωσις.

§111ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Τὸ Κεφάλαιον Ηʹ κατὰ τὴν δήλωσιν ἀναβιβάζεται εἰς 5.690.

§112ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§113ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. «Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης». (Γίνεται δεκτὸν τὸ Κεφάλαιον Αʹ).

§114ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Κεφάλαιον Βʹ.

§115ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Θὰ παρακαλέσω, ἂν ἦνε δυνατὸν, νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον συμβαίνει εἰς τὴν Ἐπαρχίαν Ζακύνθου. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, συστήσασα τὰ Πταισματοδικεῖα, κατήργησε δύο Εἰρηνοδικεῖα, τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον εἰς τοὺς ἐξοχικοὺς Δήμους, καὶ ἐσχημάτισε τὸ Πταισματοδικεῖον τῆς πόλεως. Ἤδη καταργεῖται καὶ τὸ Πταισματοδικεῖον, καὶ ὁλόκληρος ἡ Νῆσος μένει μὲ ἓν Εἰρηνοδικεῖον. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ν’ ἀναγραφῇ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν πίστωσις διὰ τὸν σχηματισμὸν ἑνὸς Εἰρηνοδικείου εἰς τοὺς ἔξω Δήμους, διότι εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον.

§116ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Ἡ παρατήρησίς του εἶναι εὔλογος, δὲν εἶναι δὲ ἀνάγκη νὰ προστεθῇ πίστωσις πρὸς τοῦτο, διότι ἡ πίστωσις, ἡ ἀναγεγραμμένη, ἀναγράφεται ἐπὶ τῇ βάσει ἀριθμοῦ τινος Εἰρηνοδικείων. Νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ οἰκονομηθῇ ἐκ τῆς πιστώσεως ταύτης ἡ ἀνασύστασις τοῦ Εἰρηνοδικείου διὰ τοὺς ἔξω Δήμους, δὲν ἔχω δὲ ἀντίῤῥησιν καὶ ἂς προστεθῶσι 2000 δραχμαί.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ;

§118ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. (Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ Κεφάλαιον τρίτον «Ὑποδίκων φυλακαί», τὸ Κεφάλαιον τέταρτον «ἔξοδα ποινικῆς δικαιοσύνης», τὸ κεφάλαιον πέμπτον «διάφορα ἔξοδα», τὸ Κεφάλαιον ἕκτον «ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων», τὸ Κεφάλαιον ἕβδομον «ἔξοδα διαγεγραμμένων χρήσεων», καὶ τὸ Κεφάλαιον ὄγδοον «δαπάναι πρὸς ἐκτέλεσιν στατιστικῶν ἐργασιῶν καὶ μελέτην συστήματος ἐξεταστικῶν φυλακῶν», ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν». (Γίνεται δεκτὸν τὸ Κεφάλαιον πρῶτον «κεντρικὴ ὑπηρεσία», τὸ Κεφάλαιον δεύτερον «διοίκησις ἐπαρχιῶν», τοῦ Κεφαλαίου δὲ τρίτου «δημοσία ἀσφάλεια» τὰ ἄρθρα 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10).

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 11.

§121ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἀφαιρεθῶσι 3,000 δραχμαὶ, διότι ἐσημειώθησαν ἐσφαλμένως. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη μετὰ τοῦ ἄρθρου δωδεκάτου).

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον Δʹ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1).

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 «ὁδοιπορικὰ καὶ ἀποζημιώσεις δικαστικῶν ἀντιπροσώπων».

§124ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ ἄρθρον 2 τοῦ Κεφαλαίου Δʹ. δραχμαὶ 25,000, διότι αἱ 100,000 διὰ τὰ ἔξοδα τῶν δικαστικῶν ἀντιπροσώπων δὲν ἐπήρκεσαν ὡσαύτως εἰς τὸ ἄρθρον 3 νὰ προστεθῶσι 5,000. (Γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ ἐπίλοιπα ἄρθρα τοῦ Κεφαλαίου τετάρτου ὡς ἐτροποποιήθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). (Κατόπιν γίνονται δεκτὰ τὸ Κεφάλαιον Εʹ. «δημοσία ὑγεία», καὶ τοῦ Κεφαλαίου Ϛʹ. «δημοσία οἰκονομία», τὰ ἄρθρα 1, 2, 3, 4, 5, 6).

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7. «Συνδρομὴ εἰς συλλόγους καὶ ἐργαστήριον ἀπόρων γυναικῶν».

§126ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐξεφράσθη γνώμη νὰ δοθῇ καὶ ποσόν τι εἰς τὸν Δραματικὸν Σύλλογον.

§127ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν τὴν παρατήρησιν. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 7, 8, 9, 10, 11, τοῦ Κεφαλαίου Ϛʹ.)

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον Ζʹ. «Ταχυδρομικὴ συγκοινωνία». (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2).

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3. «Γενικὰ ἔξοδα ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας».

§130ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον εἶχεν ἀναγράψει πίστωσιν 34,800 καὶ κατὰ τὴν ἀναθεώρησιν ἠλαττώθη εἰς 19,800, ἀλλὰ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἔλαβον ἔκθεσιν παρὰ τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ ταχυδρομείου, ὅστις μὲ πληροφορεῖ, ὅτι ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν 19,800 ἐδαπανήθησαν μέχρι τοῦδε 18,261, ἑπομένως δὲν ὑπολείπεται εἰμὴ ποσὸν ἀνεπαρκὲς, ὁ δὲ κ. Διευθυντὴς προτείνει νὰ ἀναγραφῇ πίστωσις 10,000 ἀκόμη, ἀλλ’ ἐγὼ προτείνω μόνον 5,000.

§131ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4. «Ταχυδρομικὰ Γραφεῖα».

§133ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὸ Ταχυδρομικὸν Γραφεῖον Λοκρίδος, διότι ἐκεῖ ὑπάρχει εἷς μόνος ὑπάλληλος ἐργαζόμενος ὅλην τὴν νύκτα λαμβάνων 50 δραχμὰς, ἀλλὰ μὲ τόσον μικρὸν μισθὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχετε καλὸν ὑπάλληλον,

§134ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ ἐξετάσωμεν τὸ πρᾶγμα καὶ θὰ εὑρεθῇ τρόπος θεραπείας. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 4, 5, 6, 7, 8 καὶ 9 τοῦ Κεφαλαίου Ζʹ). (Κατόπιν γίνονται δεκτὰ τὰ Κεφάλαια Ηʹ. καὶ Θʹ).

§135ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Διατί ἀπηλείψατε τὴν συνδρομὴν διὰ τὰ ὑδραγωγεῖα τῶν Δήμων;

§136ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰμποροῦν νὰ προστεθῶσι 10,000 δραχμαὶ, ἀλλ’ εἰς τὸ ἄρθρον 9 τοῦ Θʹ. Κεφαλαίου «ἀποξήρανσις ἑλῶν καὶ διευθέτησις ποταμῶν, χειμάῤῥων καὶ ὑδραγωγείων εἶναι ἀναγεγραμμένον ποσὸν 70,000 ὥστε ἐκ τούτων δυνάμεθα νὰ δαπανήσωμεν καὶ διὰ τὰ ὑδραγωγεῖα τῶν Δήμων.

§137ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὰς πληροφορίας, ἃς ἔχει τὸ Ὑπουργεῖον, ἐδαπανήθη τὸ ποσὸν τοῦτο.

§138ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Λοιπὸν τότε νὰ προστεθῶσιν αἱ 10,000. (Γίνεται δεκτὸν κατόπιν τὸ κεφάλαιον ΙΓ. «Βοήθειαι»).

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον ΙΑʹ. «Παρελθοῦσαι χρήσεις».

§140ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνταῦθα εἰς τὸ ἄρθρον 2 θὰ προστεθῶσι 12,645,40 ὡσαύτως 48,933,90 δι’ ὀφειλόμενα εἰς τὴν Αὐστριακὴν Πρεσβείαν διὰ τὴν μεταφορὰν τῆς ἀλληλογραφίας τοῦ 1881 καὶ 1882, διότι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν μᾶς ἀπῄτησε τὴν πληρωμὴν τοῦ ποσοῦ τούτου· προσέτι 3,606.28 ὀφειλόμενα εἰς τὸν Μανωλίδην.

§141ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. (Κατόπιν γίνεται δεκτὸν τὸ Κεφάλαιον ΙΑʹ. ὡς ἐτροπολογήθη καὶ τὸ Κεφάλαιον ΙΒʹ. «ἐκτέλεσις τοῦ Νόμου περὶ στρατολογίας»). (Ἐπίσης τὸ Κεφάλαιον ΙΓʹ. «Ἐφημερὶς τῆς Κυβερνήσεως καὶ Τυπογραφεῖον», τὸ Κεφάλαιον ΙΔʹ. «Ἔξοδα ὑποδοχῶν», τὸ Κεφάλαιον ΙΕʹ. «Περίθαλψις τῶν ἐκ τοῦ σεισμοῦ παθόντων»).

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον ΙϚʹ. «Συνδρομὴ ὑπὲρ τῶν ἐκ τῆς τελευταίας πλημμύρας παθόντων κατοίκων τῆς Θεσσαλίας».

§143ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§144ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν συμφωνῶ μετὰ τοῦ φίλου μου κ. Χοϊδᾶ, ὅτι ἡ Βουλὴ καὶ τὸ Κράτος μεταβάλλονται εἰς φιλανθρωπικὰ καταστήματα, ἐὰν ἀνεγράφη ποσὸν πρὸς συνδρομὴν πολιτῶν παθόντων ἐκ θεομηνιῶν. Νομίζω μάλιστα, ὅτι εἶναι καθῆκον τοῦ Κράτους νὰ προσέρχηται ἐπίκουρον εἰς τὰ μέλη αὑτοῦ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνεξαρτήτως τῆς θελήσεως αὐτῶν ἐκ τυχαίων συμβεβηκότων μετεβλήθησαν ἀπὸ πλουσίων εἰς πένητας. Τὴν πίστωσιν τῶν 30,000 δραχμῶν, τὴν ὁποίαν εὑρίσκετε ἀναγεγραμμένην ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν πρὸς βοήθειαν τῶν ἐκ σεισμοῦ παθόντων, δὲν ἀνεγράψαμεν ἡμεῖς· ἡμεῖς εὕρομεν τὴν πίστωσιν αὐτὴν παρακεχωρημένην διὰ Β. Διατάγματος, τὸ ὁποῖον ἐπροκάλεσεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ὅταν οἱ σεισμοὶ συνέβησαν, καὶ ἦλθεν ἐπίκουρος εἰς τοὺς παθόντας. Τὴν πίστωσιν τῶν 15,000 δραχμῶν, τὴν ὁποίαν ζητοῦμεν παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ διαθέσωμεν ὑπὲρ τῶν ἐκ πλημμύρας παθόντων ἐν Θεσσαλίᾳ, ἀνεγράψαμεν ἡμεῖς. Ἡ πυρκαϊά, ἡ συμβᾶσα κατὰ τὴν ἀγορὰν, εἶναι τυχαῖον δυστύχημα, τὸ ὁποῖον κατέστρεψε πολλὰς περιουσίας. Ἐπειδὴ ὅμως συνέβη πρὸ ἑνὸς καὶ πλέον ἐνιαυτοῦ δὲν περιελάβομεν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ πίστωσίν τινα, διότι ἐσυλλογίσθημεν, ὅτι, ὅταν δυστυχήματα συμβαίνωσι, τότε πρέπει νὰ ἔρχεται μὲν τὸ Κράτος ἐπίκουρον, ἀλλ’ ἀμέσως, διότι τότε δύναται νὰ ἐξακριβωθῶσι καὶ αἱ ἐπελθοῦσαι ζημίαι, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς ἕνα ἕκαστον τῶν ζημιωθέντων, καὶ εὔκολον εἶναι νὰ προσδιορισθῇ ἐν ὅροις εὐλόγοις τὸ ποσὸν τῆς συνδρομῆς, τῆς ὁποίας εἶναι ἄξιος ἕκαστος αὐτῶν. Ἀλλ’ ὅταν τὰ δυστυχήματα συνέβησαν πρὸ ἑνὸς καὶ δύο ἐνιαυτῶν, τὰ ἴχνη τῶν συμβεβηκότων ἐξηφανίσθησαν, καὶ δυσκόλως δύναται νὰ εὕρῃ τὸ Κράτος καὶ νὰ ἐξακριβώσῃ τί πρέπει νὰ πράξῃ. Ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν εἶναι ἡ Πρωτεύουσα τοῦ Κράτους, ἡμεῖς πάντες κατοικοῦμεν αὐτὴν, καί τινες ἐξ ἡμῶν ἐὰν δὲν ἐκλεγώμεθα ὑπὸ τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν, ἔχομεν ὅμως συμφέρον νὰ μεριμνῶμεν περὶ ταύτης, διότι ἐν ταύτῃ ἀπὸ δεκάδων ἐνιαυτῶν ζῶμεν καὶ ἐν ταύτῃ πιθανῶς θέλομεν καταλείπει τὰ ὀστᾶ ἡμῶν. Δὲν λέγω, ὅτι δὲν πρέπει παντάπασι νὰ ἀναγραφῇ πίστωσις ὑπὲρ τῶν ἐκ τῆς πυρκαϊᾶς ζημιωθέντων· ἐξ ἐναντίας, πρὸ ὀλίγου παρεκάλεσα τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν συνάδελφον ν’ ἀναγράψῃ τοιαύτην. Διὰ τοῦτο προτείνω 20,000 δραχμῶν ὑπὲρ τούτου. Ἀλλὰ, κύριοι, συνάδελφοι ποιοῦμαι εἰς ὑμᾶς γνωστὸν, ὅτι θέλομεν εὑρεθῆ εἰς πολὺ δύσκολον θέσιν, διότι ἀπὸ τοῦ δυστυχήματος τούτου παρῆλθε τοσοῦτος χρόνος, ὥστε πολὺ δυσκόλως θέλομεν δυνηθῆ νὰ ἐξακριβώσωμεν ἕκαστον τῶν ζημιωθέντων.

§145ΒΑΡΒΟΓΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ διὰ τὴν Τρίπολιν, καὶ νὰ ἀναγραφῇ καὶ ὑπὲρ τῶν ἐκεῖ παθόντων ἀνάλογος πίστωσις.

§146ΜΕΝΤΖΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ διὰ τοὺς ἐν Κορίνθῳ παθόντας.

§147ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀνέφερον, ὅτι διὰ τῆς ἀναγραφῆς τῆς προτεινομένης πιστώσεως ὑπὲρ τῶν ἐνταῦθα ἐκ τῆς πυρκαϊᾶς ζημιωθέντων ἤθελε κατασταθῆ δυσχερὴς ἡ θέσις τῶν Ὑπουργῶν, οἵτινες θέλουσι διαχειρισθῆ τὴν πίστωσιν ταύτην, διότι δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ἐξακριβωθῇ μετὰ δύο ἔτη ποία ὑπῆρξεν ἡ ζημία ἑκάστου· θέλομεν ἴσως ἀκουσίως παραπλανηθῆ καὶ πρᾶξει ἀδικήματα, θέλουσι γενηθῆ παράπονα ἐξ ἐκείνων τῶν ζημιωθέντων, οἵτινες ἤθελον ὑπολάβει, ὅτι ἠδικήθησαν, διότι δὲν ἔλαβον τὸ ἀναλογοῦν αὐτοῖς ποσὸν, θέλουσι βαρυθυμήσει κατὰ τοῦ Κράτους περισσότερον ἢ ἐὰν δὲν ἐλαμβάνετο ἡ πρόνοια αὕτη. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας δὲν ἔχει ἄδικον νὰ διαμαρτύρεται διότι περὶ τῆς ἰδίας αὐτοῦ πατρίδος, τῆς κεντρῴας ἐκείνης Πελοποννησιακῆς πόλεως, οὐδεμία ἐλήφθη φροντὶς, ὅταν καὶ ἐκείνη εἶχε τὴν δυστυχίαν νὰ διέλθῃ διὰ τοιαύτης δοκιμασίας. Πυρκαϊαὶ ἀλλεπάλληλοι συνέβησαν εἰς τὴν πόλιν ἐκείνην, καὶ ἀληθῶς κατεστράφη, καὶ πολλοὶ πολῖται αὐτῆς ἀπὸ πλουσίων πένητες ἐγένοντο, καὶ περὶ τούτων οὐδεμία ἐλήφθη πρόνοια. Ἀλλὰ τὴν αὐτὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνα εἰς τοὺς ζητήσαντας βοήθειαν ὑπὲρ τῶν παθόντων ἐκ τῆς πυρκαϊᾶς τῆς ἐν Ἀθήναις ἀγορᾶς, τὴν αὐτὴν ἀπευθύνω καὶ πρὸς αὐτὸν, διότι καὶ αἱ ἐν Τριπόλει πυρκαϊαὶ συνέβησαν πρὸ πολλῶν ἐτῶν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐκ Μαντινείας καὶ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐκ Κορίνθου νὰ μὴ δυσφορῶσιν, ἐὰν βλέπωσι σήμερον ἀναγραφομένην ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ συνδρομὴν μόνον ὑπὲρ τῶν ἐν τῇ πόλει τῶν Ἀθηνῶν ζημιωθέντων. Αὕτη κατοικεῖται ὑπὸ πολιτῶν ὅλων τῶν Ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους, ἐνδέχεται δὲ μεταξὺ τῶν ἐκ πυρκαϊᾶς παθόντων νὰ εὑρίσκωνται καὶ πολλοὶ συμπολῖται αὐτῶν. Ἐγὼ ἄλλως τε διεχειρίσθην τὰ συλλεχθέντα βοηθήματα κατὰ πρόσκλησιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τῶν ἐκ σεισμοῦ παθόντων Κορινθίων, ἡ διανομὴ δὲ ἐγένετο ἐπὶ βάσεων εὐλόγων καὶ δικαίων ὅταν ἐν ἀρχῇ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξευρεθῶσιν οἱ ἀληθῶς ζημιωθέντες καὶ νὰ ἐξακριβωθῇ ἡ ζημία ἑκάστου. Ὅταν ὅμως παρῆλθε πολὺς καιρὸς, τὰ μεταγενέστερον συλλεχθέντα χρήματα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διανεμηθῶσι, καὶ δὲν διενεμήθησαν, καὶ ἐνθυμεῖσθε, ὅτι πρὸ δύο ἐτῶν ἐψηφίσθη Νόμος περὶ διαθέσεως τῶν χρημάτων τούτων. Ταῦτα λέγω διὰ νὰ σᾶς πείσω, ὅτι αἱ συνδρομαὶ πρέπει νὰ γίνωνται ἀμέσως μετὰ τὰ ἐπισυμβαίνοντα δυστυχήματα.

§148ΦΙΛΙΠΠΟΥ. Ἐὰν ληφθῇ πρόνοια ὑπὲρ τῶν ἐν Ἀθήναις παθόντων ἐκ τῆς πυρκαϊᾶς, πρέπει κατὰ μείζονα λόγον νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ τῆς Ἁγυιᾶς, ἀπὸ τοῦ ὁποίου ἡ τελευταία πλημμύρα ἀφῄρεσεν ἅπαντας τοὺς ἀγροὺς καὶ ἀφῆκεν ὁλοκλήρους οἰκογενείας ἐστερημένας καὶ αὐτοῦ τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου.

§149Ν. ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Δὲν ἀντιλέγω, κ. Πρόεδρε, εἰς τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως περὶ ἀναγραφῆς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ πιστώσεως ἐξ 20,000 δραχμῶν διὰ τοὺς παθόντας ἐκ τῆς πυρκαϊᾶς τῆς ἐνταῦθα Ἀγορᾶς, ὀφείλω ὅμως νὰ παρατηρήσω, ὅτι αἱ ζημίαι, αἱ συμβᾶσαι ἐκ τῆς πυρκαϊᾶς ταύτης, εἶναι ἐλάχισται, ὁ δὲ Δῆμος ἀμέσως προσῆλθεν εἰς βοήθειαν τῶν παθόντων, παραδώσας εἰς αὐτοὺς δωρεὰν τὰ καταστήματα τῆς νέας Ἀγορᾶς, ἐνῷ αἱ ζημίαι τῆς Τριπόλεως καὶ τῆς Κορινθίας εἶνε πολὺ μεγαλεῖτεραι.

§150Δ. ΤΖΑΝΕΣ. Αἱ ζημίαι, αἱ συμβᾶσαι ἐν Καλάμαις ἐκ τῶν τελευταίων σεισμῶν, δὲν δύνανται οὐδόλως νὰ παραβληθῶσι πρὸς τὰς ζημίας, τὰς γενομένας εἰς τοὺς ἐνταῦθα καταστηματάρχας ἐκ τῆς πυρκαϊᾶς τῆς Ἀγορᾶς. Καὶ μόλα ταῦτα, ἂν καὶ πρόκηται περὶ συμπολιτῶν μου, εὑρεθέντων κατὰ τοὺς φοβεροὺς ἐκείνους σεισμοὺς εἰς τὰς ὁδοὺς μετὰ τῶν οἰκογενειῶν των, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τὰς δυσχερεῖς οἰκονομικὰς περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκεται τὸ Κράτος, δὲν προτείνω οὐδεμίαν συνδρομὴν ὑπὲρ αὐτῶν, ἀλλ’ ὑποστηρίζω, ὅπως ψηφισθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς ὅπως εἶναι γεγραμμένος, καὶ εἰς τὸ μέλλον ἂς ἀφήσωμεν τὴν θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τούτων.

§151Τ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπέβαλε νομοσχέδιον περὶ χορηγήσεως πιστώσεως ὑπὲρ τῶν παθόντων ἐκ τῆς πυρκαϊᾶς τῆς πόλεως Καρδίτσης κατὰ τὴν κατάληψιν αὐτῆς ὑπὸ τῶν Ἑλληνικῶν στρατευμάτων, καθ’ ἃς ἡμέρας ἡ πόλις ἐπεδόθη εἰς φωταψίας καὶ πανηγύρεις. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἐπειδὴ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν συνεζητήθη, νὰ προσθέσῃ ἐνταῦθα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τὸ ποσὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ ζητήσῃ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου ἀπὸ τὴν Βουλήν.

§152ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁσάκις συνέβησαν τοιαῦτα δυστυχήματα, ἡ Κυβέρνησις πάντοτε ἔσπευσεν εἰς περίθαλψιν τῶν ζημιωθέντων. Τὸ 1881, ὅτε συνέβη πυρκαϊὰ εἰς τὴν Τρίπολιν, ἡ Κυβέρνησις ἐχορήγησε μικρόν τι ποσὸν, ἀλλὰ καὶ ὅταν συνέβη ἑτέρα πυρκαϊὰ εἰς Καλάμας, ἐπίσης ἡ Κυβέρνησις ἔσπευσε νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τοὺς ζημιωθέντας. Καὶ κατὰ τὸ 1881 μετὰ τὴν κατάληψιν τῆς πόλεως Καρδίτσης, ὅτε ἐκεῖ ἕνεκα τῶν ἐπὶ τῇ καταλήψει τελουμένων ἐθνικῶν διασκεδάσεων καὶ πανηγύρεων συνέβη πυρκαϊὰ, ἡ Κυβέρνησις ἔσπευσε νὰ χορηγήσῃ συνδρομὴν ὑπὲρ τῶν παθόντων ἐκ τῆς πυρκαϊᾶς. Ἀλλὰ τὸ ποσὸν τοῦτο τῆς ἀποζημιώσεως, προσδιορισθὲν διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1882 εἰς 50,000 δραχμὰς, δὲν ἐπληρώθη τοῖς ζημιωθεῖσι, μόνον τὸ ἔνταλμα ἐξεδόθη ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις πρὸ τινῶν ἡμερῶν ὑπέβαλε νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν περὶ χορηγήσεως ἐκτάκτου πιστώσεως, ἀλλ’ ἐὰν ἡ Βουλὴ θελήσῃ νὰ ἀναγράψῃ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν, δύναται νὰ τὸ πράξῃ.

§153ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐὰν ἔχῃ χρήματα τὸ Ταμεῖον.

§154ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Χοϊδᾶς καὶ ἀπεδέχθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐγὼ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, πρέπει νὰ γίνῃ δεκτή.

§155ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§156ΧΟΪΔΑΣ. Ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή.

§157ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§158ΧΟΪΔΑΣ. Ν’ ἀποφανθῇ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§159ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν τὸ δέχεται ἡ Βουλὴ (θόρυβος).

§160ΧΟΪΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, διότι ἄλλως προτείνω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§161ΑΞΕΛΟΣ. Κύριε Χοϊδᾶ, σεῖς δὲν εἴπατε, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι εὐεργετικὸν κατάστημα νὰ δίδῃ χρήματα, καὶ σήμερον ὑποστηρίζεις σὺ ναὶ καὶ καλὰ νὰ δώσῃ;

§162ΧΟΪΔΑΣ. Ἔπρεπε νὰ ἦσαι ἐδῶ διὰ νὰ ἀκούσῃς.

§163ΑΞΕΛΟΣ. Λοιπὸν δὲν σοῦ δίδομεν.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Χοϊδᾶ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγγραφῇ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ πίστωσις 20,000 δραχμῶν ὑπὲρ τῶν παθόντων ἐκ τῆς πυρκαϊᾶς τῆς Ἀγορᾶς Ἀθηνῶν λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Ἐνεργεῖται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν κ. κ. Χοϊδᾶ καὶ Τζανετάκη, κατὰ τὸ ἑπόμενον Πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 135· κατὰ τῆς προτάσεως 87, ὑπὲρ 45, καὶ 3 ἠρνήθησαν ψῆφον.

§166Γ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Κύριοι, δὲν ἐννοῶ νὰ διακόψω τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, νὰ εἴπω δύο λέξεις σχετικὰς πρὸς αὐτὸν (θόρυβος). Μὴ μὲ παρεξηγήσητε, παρακαλῶ, καὶ εἰπῆτε, ὅτι ἐκεντήθη ἡ ὄρεξίς μου ἀπὸ τὰ λάφυρα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην διενεμήθησαν. Ἐγὼ δὲν ἔρχομαι παρὰ νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς· πόθος κατέλαβε τὴν πόλιν Ἀγρινίου, καθὼς καὶ τοὺς πέριξ Δήμους, ὅπως παρακληθῇ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ παραδεχθῇ καὶ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ πόθου τούτου τῆς Ἐπαρχίας Ἀγρινίου περὶ συστάσεως μιᾶς τοὐλάχιστον τάξεως Γυμνασίου. Ὁ Δῆμος Ἀγρινίου ἔχει κατάστημα ἕτοιμον πρὸς τοῦτο καὶ εἶναι πρόθυμος, νὰ προσφέρῃ καὶ τὴν ἀντιμισθίαν τῶν Καθηγητῶν. Ἐπὶ τούτῳ δὲ παρακαλεῖ δι’ ἐμοῦ τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἀποδεχθῇ τὴν σύστασιν τῆς κατωτέρας τάξεως τοῦ Γυμνασίου. Βεβαίως τὸ Δημόσιον δὲν θὰ ἐπιβαρυνθῇ. Λογίζομαι δὲ εὐτυχής, διότι ἀπέναντί μου ἔχω ὡς Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Ἀττικῆς κύριον Ζυγομαλᾶν, τὸν υἱὸν τοῦ ἀειμνήστου Ζυγομαλᾶ, ὁ ὁποῖος ὡς κέντρον εἶχε πάντοτε τὸ Ἀγρίνιον καὶ ὑπὲρ τῆς πόλεως Ἀγρινίου οὐσιωδῶς ἐνδιεφέρετο, διότι ἐθεώρει τὴν πόλιν ταύτην ὡς κέντρον ὅλου τοῦ Νομοῦ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κύριον Ὑπουργὸν, ὅπως λάβῃ ἀποτελεσματικὴν πρόνοιαν περὶ συστάσεως τῆς κατωτέρας Γυμνασιακῆς τάξεως, ἀνταποκρινόμενος οὕτω εἰς γενικὴν ἐπιθυμίαν καὶ εὐχὴν τῆς Ἐπαρχίας, ἥτις καὶ ἐπὶ τούτῳ θέλει εὐγνωμονεῖ τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ εἰς τὴν προλαβοῦσαν Κυβέρνησιν ἀπηυθύνθησαν οἱ κάτοικοι τῆς Ἐπαρχίας περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἀλλὰ δὲν εἰσηκούσθησαν.

§167ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὅπως ἐνόησα, ἡ αἴτησις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὰς δαπάνας τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Πρόκειται ὁ Δῆμος Ἀγρινίου νὰ καταθέσῃ πάσας τὰς δαπάνας καὶ νὰ προσφέρῃ καὶ κατάστημα, ὥστε δὲν εἶναι δύσκολον τοῦτο.

§168ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐν τούτοις, κ. Ὑπουργὲ, πρέπει τὸ Ὑπουργεῖον νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐνέργειαν τῶν προκαταρκτικῶν πρὸς σύστασιν τῆς Γυμνασιακῆς τάξεως μέτρων.

§169ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. «Ὑπουργεῖον Ἐκκλησιαστικῶν». (Γίνονται δεκτὰ τὸ Κεφάλαιον Αʹ. κατ’ ἄρθρον καὶ ἐκ τοῦ Βʹ. Κεφαλαίου τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2, ἐπὶ δὲ τοῦ ἄρθρου 3 «ἐπίδομα Ἐπισκόπων» ἐγένετο ἡ ἑπομένη συζήτησις).

§170ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡ Ἀρχιεπισκοπὴ Φθιώτιδος, κύριοι, εἰς ἣν Ἐκκλησιαστικῶς ὑπάγεται καὶ ἡ Ἐπαρχία Λοκρίδος, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω, χηρεύει ἤδη ἀπὸ τοῦ ἔτους 1877, ἀφ’ οὗ χρόνου δηλονότι ἐτελεύτησεν ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Καλλίνικος Καστόρχης. Πράγματι ὅμως διατελεῖ ἄνευ Ἀρχιερέως ἀπὸ τοῦ ἔτους 1868, ἀφ’ ὅτου ὁ ἀείμνηστος ἐκεῖνος Ποιμενάρχης, προβεβηκὼς τὴν ἡλικίαν, ἔγνω νὰ ἐγκαταβιώσῃ ἐνταῦθα, μακρὰν τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς αὑτοῦ, τῆς ἀπορφανωθείσης οὕτως ἀπὸ ἑπτακαίδεκα ἤδη ἐτῶν. Οἱ χριστιανοὶ τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς Φθιώτιδος, καίτοι βαρέως φέροντες τὴν ἐκ τοῦ μέσου αὐτῶν ἀποχώρησιν τοῦ Ποιμενάρχου, οὐδὲν ἧττον, ζῶντος αὐτοῦ, οὐδέποτε ἤγειραν παράπονα ἐκ σεβασμοῦ πρὸς τὸν γεραρὸν ἐκεῖνον ἄνδρα, τὸν διαποιμάναντα αὐτοὺς ἐπὶ μίαν σχεδὸν γενεάν. Μετὰ θάνατον ὅμως αὐτοῦ καὶ ὁ Νομάρχης Φθιώτιδος συνέστησε πολλάκις εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀνάγκην ἐκλογῆς καὶ χειροτονίας ἑτέρου Ἀρχιερέως, καὶ οἱ κάτοικοι τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς ἐκείνης δι’ ἀναφορῶν αὐτῶν ἠτήσαντο, καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Λαμίας, καὶ τὸ Ἐπαρχιακὸν Συμβούλιον Φθιώτιδος διὰ ψηφισμάτων ηὐχήθησαν τὸ αὐτό· Ἀγνοῶ, τίνος ἕνεκεν αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις ἐκώφευσαν πρὸς πάντα ταῦτα. Τὸ προκάτοχον μάλιστα Ὑπουργεῖον, ἐφαρμόζον, ὡς φαίνεται, δύο μέτρα καὶ σταθμὰ δύο, ἔσπευσε πρὸ ἔτους νὰ διενεργήσῃ τὴν παῦσιν τοῦ τέως Ἀρχιεπισκόπου Ζακύνθου καὶ τὴν ἀντικατάστασιν αὐτοῦ ὑπ’ ἄλλου, ἅμα τοῦ Νομάρχου τῆς νήσου ἐκείνης ἀνακοινώσαντος τὴν ἀνικανότητα αὐτοῦ διὰ σωματικὴν ἀσθένειαν. Τὸ Ὑπουργεῖον Τρικούπη, ἰδιαιτέραν στοργὴν ἐπιδεικνύμενον πρὸς τὴν Ἀρχιεπισκοπὴν Ζακύνθου, δὲν ἠθέλησε ν’ ἀφήσῃ αὐτὴν ἐπὶ μακρὸν, οὐχὶ ἄνευ Ἀρχιερέως, ἀλλ’ ἄνευ τοιούτου ἱκανοῦ εἰς ἐπιτέλεσιν πάντων τῶν νομίμων αὐτοῦ καθηκόντων. Παρατηρητέον δὲ, ὅτι ὁ Ἀρχιερεὺς ἐκεῖνος εἶχε σώας τὰς φρένας, ἠδύνατο δὲ κάλλιστα νὰ διοικῇ τὴν διαπεπιστευμένην αὐτῷ Ἀρχιεπισκοπὴν, εἰμὴ καὶ νὰ ἱερουργῇ. Τὴν Ἀρχιεπισκοπὴν ὅμως Φθιώτιδος, τὴν διατελοῦσαν ἀπὸ τοσούτων ἐτῶν καὶ ἄνευ κανονικῆς διοικήσεως, παρεῖδε παντάπασι τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο, καταλιπὸν αὐτὴν ἕρμαιον εἰς τὴν παντελῆ σχεδὸν ἀναρχίαν, εἰς ἣν περιέρχονται πᾶσαι αἱ Ἐπισκοπαὶ καὶ Ἀρχιεπισκοπαὶ, αἱ στερούμεναι Ἀρχιερέων. Αἱ διοικοῦσαι αὐτὰς Ἐπιτροπεῖαι, ἀπαρτιζόμεναι συνήθως ἐξ Ἱερέων ἀπαιδεύτων καὶ ἀγροίκων, ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἀδυνατοῦσι νὰ ἀναπληρώσωσι τὸν Ἀρχιερέα ἐν τῇ ἐπιτελέσει τῶν καθαρῶς θρησκευτικῶν αὐτοῦ καθηκόντων καὶ ἰδίᾳ ἐν τῷ κηρύγματι τοῦ Θείου λόγου, εἶναι ἀνίκανοι προσέτι καὶ εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Ἐκκλησίας. Αὐταὶ οὐδεμίαν ἔννοιαν ἔχουσι τῶν ποιμαντικῶν τοῦ Ἀρχιερέως καθηκόντων, ἀδυνατοῦσι δὲ καὶ ἄλλως νὰ ἐπιτελέσωσι ταῦτα, ἅτε μηδέποτε περιοδεύουσαι τὰς ὑπὸ τὴν διοίκησιν αὐτῶν διατελούσας Ἀρχιεπισκοπὰς καὶ Ἐπισκοπὰς, μηδ’ ἀσκοῦσαι τὸ παράπαν ἀληθῆ τινα ἐπίβλεψιν καὶ ἔλεγχον. Ὅσοι ἐξ ὑμῶν, κύριοι, ἐλάβετέ ποτε πεῖραν τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος Ἐπιτροπειῶν, γινώσκετε βεβαίως εἰς ὁποίαν οἰκτρὰν κατάστασιν περιέρχονται αἱ ὑπ’ αὐτῶν διοικούμεναι Ἐπισκοπαὶ καὶ Ἀρχιεπισκοπαί. Ὁ κατώτερος ἡμῶν Κλῆρος δὲν διακρίνεται ἐπὶ παιδείᾳ, οὐδὲ δύναται νὰ διδάξῃ τοὺς πιστοὺς τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, ἀφοῦ οὐδεμία πρόνοια μέχρι τοῦδε ἐλήφθη οὔτε περὶ ἐκπαιδεύσεως, οὔτε περὶ ἀποκαταστάσεως αὐτοῦ. Ἐκέκτητο ὅμως μέχρι τοῦδε ἓν σπουδαιότατον προσὸν, τὴν σεμνότητα τοῦ βίου, ἥτις καθίστα αὐτὸν τύπον καὶ ὑπογραμμὸν εἰς τοὺς πιστούς. Ὑπὸ τὴν διοίκησιν ὅμως τῶν Ἐπισκοπικῶν καὶ Ἀρχιεπισκοπικῶν Ἐπιτροπειῶν μένων ἐπὶ μακρὸν ἄνευ ἐπόπτου καὶ ἐπιτιμητοῦ, οἷος εἶναι ὁ Ἀρχιερεὺς, ἀποβάλλει κατὰ μικρὸν καὶ τὸ μόνον κόσμημα αὐτοῦ, τὴν χριστιανικὴν δηλονότι ἀρετὴν, οὕτω δὲ, ἀντὶ διὰ τοῦ παραδείγματος τοὐλάχιστον νὰ ποδηγετῇ εἰς τὸ ἀγαθὸν τὸ διαπεπιστευμένον αὐτῷ ποίμνιον, τοὐναντίον παράγει τοῦτο εἰς τὴν διάπραξιν τοῦ κακοῦ, γινόμενος αὐτὸς κοινὸν σκάνδαλον. Αὐτόδηλον δὲ, ὁποία τότε ἀσέβεια, ὁποία ἔκλυσις ἠθῶν παρεισκωμάζει εἰς τοὺς χριστιανοὺς ἐκείνους, οἵτινες, στερούμενοι ποιμενάρχου, ποιμαίνοντος αὐτοὺς κατὰ Χριστὸν, ἔχουσι τὸ ἀτύχημα νὰ καταλυμαίνωνται αὐτοὺς καὶ τοιοῦτοι λύκοι βαρεῖς. Εἰς τοιαῦτα ἄτοπα, κύριοι, ἔπρεπε ν’ ἀγάγῃ τὸ ἐν Ἑλλάδι καθιερωθὲν σύστημα, καθ’ ὃ τὰς χηρευούσας Ἐπισκοπὰς καὶ Ἀρχιεπισκοπὰς διοικοῦσιν Ἐπιτροπεῖαι, καταρτιζόμεναι ἐκ τῶν τυχόντων Ἱερέων, ἐξ ἀνθρώπων, οὐδεμίαν συνείδησιν καθήκοντος ἐχόντων ὡς ἐπὶ τὸ πολύ. Ἡ πάλαι Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία καὶ ἡ νῦν ὑπὸ τὸ κράτος τῆς Τουρκίας διατελοῦσα, εἰς ἀποφυγὴν τῶν τοιούτων ἀτόπων, καθιστᾷ τοποτηρητὴν παντὸς χηρεύοντος Ἐπισκοπικοῦ καὶ Ἀρχιεπισκοπικοῦ Θρόνου ἀνώτερον Κληρικόν, λόγιον καὶ τρίβωνα τῶν Ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων, ἔχοντα ἀληθῆ δικαιώματα καὶ καθήκοντα, ἀληθῆ ἐξουσίαν καὶ εὐθύνας καὶ παρασκευαζόμενον οὕτως ἐν τῇ πράξει εἰς τὴν ὁριστικὴν ἐγκαθίδρυσιν ἐν τῷ αὐτῷ, ἢ ἐν ἄλλῳ Θρόνῳ. Δὲν εἶναι βεβαίως τοῦ παρόντος νὰ μακρηγορήσω περὶ τῆς ἐπανόδου ἡμῶν εἰς τὸ ἀρχαῖον ἐκεῖνο σύστημα τῆς Ἐκκλησίας. Ἐγὼ ἠθέλησα μόνον νὰ ὑποδείξω τό γε νῦν τὴν οἰκτρὰν κατάστασιν, εἰς ἣν καθόλου περιέρχονται τὰ Ἐκκλησιαστικὰ ὑπὸ τὴν διοίκησιν τῶν νῦν Ἐπιτροπειῶν, ἰδίᾳ δὲ τὴν ἐσχάτην παράλυσιν, εἰς ἣν περιέστησαν αὐτὰ ἐν τῇ Ἀρχιεπισκοπῇ Φθιώτιδος, τῇ διατελούσῃ ἤδη ἀπὸ τοσούτων ἐτῶν ὑπὸ τοιαύτην διοίκησιν, ὅπως ἐντεῦθεν γένηται κατάδηλος ἡ ἀνάγκη τῆς ταχείας ἀναδείξεως Ἀρχιεπισκόπου ἐν αὐτῇ. Ἡ νῦν Κυβέρνησις κατέκρινε πρότερον, ὡς Ἀντιπολίτευσις, τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον, διότι δὲν ἔσπευδεν εἰς τὴν πλήρωσιν τῶν χηρευόντων Ἐπισκοπικῶν καὶ Ἀρχιεπισκοπικῶν Θρόνων, ἰδίᾳ δὲ διότι ἐφρόντισε ν’ ἀντικαταστήσῃ ταχέως τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Ζακύνθου, θεωρηθέντα ἀνίκανον εἰς ἐπιτέλεσιν τῶν νομίμων αὐτοῦ καθηκόντων, ἐν ᾧ ἄφινεν ἄλλας Ἀρχιεπισκοπὰς ἄνευ Ἀρχιερέων, χηρευούσας ἤδη ἀπὸ πεντακαίδεκα καὶ ἐπέκεινα ἐτῶν. Δικαίως δ’ ἔπρεπε νὰ προσδοκῶμεν παρ’ αὐτῆς, ὅτι, συνῳδὰ πρὸς ὅσα τότε ὑπεστήριζε, θὰ ἐφρόντιζεν, ἅμα ἐρχομένη αὐτὴ εἰς τὰ πράγματα, νὰ ἐπανορθώσῃ τὸ ἀδίκημα, τὸ προσγενόμενον εἰς τὰς περὶ ὧν ὁ λόγος Ἐπισκοπὰς καὶ Ἀρχιεπισκοπάς, μεριμνῶσα περὶ τῆς ταχίστης τῶν Θρόνων αὐτῶν πληρώσεως. Καὶ ἀπορία μὲν ἐγεννᾶτο μέχρι τοῦδε, πῶς ἡ νέα Κυβέρνησις ἐπὶ τρεῖς ἤδη μῆνας δὲν ἀνεμνήσθη τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῆς ἐκείνων πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν· τὴν ἀπορίαν ὅμως ταύτην ἐπέπρωτο οὐχὶ νὰ ἄρῃ, ἀλλὰ νὰ ἐπιτείνῃ ἔτι μᾶλλον ὁ παρὼν Προϋπολογισμός, ἐν ᾧ διαγράφεται τὸ ἐπίδομα τῶν Ἀρχιερέων τῶν χηρευόντων Θρόνων διὰ τὸ ἔτος 1885. Ἀγνοῶ, τί σκέπτονται περὶ τούτου οἱ Βουλευταὶ τῶν ἄλλων ἐνδιαφερομένων Ἐπαρχιῶν. Ἐγὼ ὅμως θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ ἐγείρω φωνὴν κατὰ τῆς ἀδικίας, τῆς οὑτωσὶ προσγινομένης εἰς τὴν Ἐπαρχίαν μου.

§171ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἰδία μου πατρὶς στερεῖται ἀπὸ 15 ἐτῶν Ἀρχιερέως. Νομίζω, ὅτι ἐμποροῦμεν ν’ ἀφήσωμεν τὴν κατάστασιν αὐτὴν διὰ τὸ 1885, ὅταν δὲ ἔλθῃ τὸ 1886, τότε σκεπτόμεθα.

§172ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τόσῳ τὸ χειρότερον διὰ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν καὶ πρὸς τὴν ἰδίαν Ἐπαρχίαν, διατελοῦσαν ἀπὸ τοσούτων ἐτῶν ἄνευ Ἐπισκόπου, ἐπιδεικνύῃ τοιαύτην ἀδιαφορίαν. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους πιθανὸν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἔχῃ λόγους, ὅπως ἐπιθυμῇ τὴν διαιώνισιν τῆς νῦν Ἐκκλησιαστικῆς παραλύσεως ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ αὐτοῦ· τοῦτο ὅμως δὲν ὑποχρεοῖ ἡμᾶς τοὺς Ἀντιπροσώπους τῶν ἄλλων ἐνδιαφερομένων Ἐπαρχιῶν, ὅπως ἐπιθυμῶμεν τὸ αὐτὸ καὶ ὡς πρὸς τὰς ἡμετέρας Ἐπαρχίας. Ἀνεξήγητος δέ μοι φαίνεται ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτοῦ, καθ’ ὃν δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν περὶ πληρώσεως τῶν χηρευόντων Ἐπισκοπικῶν καὶ Ἀρχιεπισκοπικῶν Θρόνων κατὰ τὸ ἔτος 1886. Βεβαίως δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν περὶ τούτου καὶ τὸ ἔτος 1886, καὶ τὸ ἔτος 1887, καὶ τὸ ἔτος 1890. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι πᾶς ὁ ἀναγνωρίζων τὴν ὕπαρξιν κακοῦ τινος, καὶ κακοῦ μάλιστα οὕτω σπουδαίου καὶ χρονίου, ὀφείλει νὰ μὴ ἀναβάλῃ τὸ παράπαν τὴν θεραπείαν αὐτοῦ, ἀλλ’ ὡς τάχιστα νὰ προβαίνῃ εἰς ταύτην.

§173ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ εἰς τὴν Ἐπαρχίαν Καρδίτσης ἔχομεν τέσσαρας Ἀρχιεπισκόπους καὶ Μητροπολίτας, νομίζω, ὅτι καλὸν θὰ ἦναι νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰς κενὰς ἐπαρχίας. Ἰδοὺ ποῦ σᾶς παρέχω μίαν εὐκολίαν μεγάλην.

§174ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Χάριτας πολλὰς ὁμολογῶ τῷ ἀξιοτίμῳ βουλευτῇ Καρδίτσης, δι’ ἣν ἠθέλησε νὰ παράσχῃ ἡμῖν μεγάλην εὐκολίαν. Δυστυχῶς ὅμως εἰς τὴν τοιαύτην αὐτοῦ ἀγαθὴν προαίρεσιν ἀντίκειται τὸ ἐν Ἑλλάδι καθεστὼς, καθ’ ὃ δὲν ἐπιτρέπεται ἡ μετάθεσις τῶν Ἀρχιερέων ἀπὸ Ἐπαρχίας εἰς Ἐπαρχίαν. Ὡς φαίνεται δὲ ὁ κύριος Ἀδαμόπουλος ἐπελάθετο, ὅτι αἱ Ἐπαρχίαι, εἰς ἃς καταλέγεται καὶ ἡ τῆς Καρδίτσης, δὲν ἀνήκουσι πλέον εἰς τὴν Τουρκίαν, ἔνθα οἱ Ἀρχιερεῖς διορίζονται, παύονται καὶ μετατίθενται, ὡς οἱ Καϊμακάμαι, οἱ Μουδίραι καὶ οἱ λοιποὶ τῆς Πύλης ὑπάλληλοι. Λυποῦμαι λοιπὸν, ὅτι εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ χαρίσωμεν εἰς τὴν Ἐπαρχίαν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Καρδίτσης τοὺς καλοὺς αὐτῆς Μητροπολίτας καὶ Ἐπισκόπους, νὰ φροντίσωμεν δὲ, ὅπως αἱ ἡμέτεραι Ἐπαρχίαι τύχωσι νέων Ἀρχιερέων, λογίων καὶ δραστηρίων, ἐχόντων συνείδησιν τῶν ὑψηλῶν αὐτῶν καθηκόντων καὶ δυναμένων νὰ καλλιεργήσωσι τὸν ἀμπελῶνα τοῦ Κυρίου, τὸν ἀπὸ πολλοῦ ἤδη χέρσον καταστάντα. Τοσαῦτα περὶ τῆς ἀπαλείψεως τοῦ ἐπιδόματος τῶν Ἀρχιερέων τῶν χηρευόντων Ἐπισκοπικῶν καὶ Ἀρχιεπισκοπικῶν Θρόνων. Ἐπειδὴ δὲ μετὰ τοῦτο ἕπεται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἡ πίστωσις διὰ μισθοὺς ἱεροκηρύκων, θὰ παρεκάλουν τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ μοὶ εἴπῃ διατί ἀπαλείφονται ἐξ αὐτῆς οἱ μισθοὶ 8 ἱεροκηρύκων, καταργουμένων τῶν θέσεων αὐτῶν;

§175ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Εὐταξία, αἱ πλεῖσται θέσεις εἶναι κεναί. Ἐζήτησα πληροφορίας παρὰ τῆς ὑπηρεσίας, τί φρονεῖ περὶ τῆς ἱκανότητος τῶν ἱεροκηρύκων, καὶ μοὶ εἶπεν, ὅτι οὐδεὶς εἶναι ἱκανὸς, καὶ διὰ τοῦτο προέβην εἰς τὴν ἀπόλυσίν των. Καὶ ἂν πάντας δὲ τοὺς ἀπολύσω, δὲν θὰ ἐπέλθῃ οὐδεμία βλάβη.

§176ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Λυποῦμαι μεγάλως, κύριοι, ἀκούων τὸν κύριον Ὑπουργὸν μεταχειριζόμενον τοιαύτην γλῶσσαν περὶ ἑνὸς κλάδου ὑπηρεσίας, διατελοῦντος ὑπ’ αὐτὸν τοῦτον. Ἀφοῦ, κύριε Ὑπουργὲ, ἐπληροφορήθητε, ὅτι οὐδεὶς τῶν ἱεροκηρύκων εἶνε ἱκανὸς, τότε διατί δὲν ἀπελύσατε αὐτοὺς πάντας, ἀλλ’ ἠρκέσθητε εἰς τὴν κατάργησιν ὀκτὼ μόνον θέσεων αὐτῶν; Ἐπιφυλάττομαι, κύριοι, νὰ ἐπανέλθω ἄλλοτε, ἐν καιρῷ μᾶλλον εὐθέτῳ, εἰς τὸ προκείμενον ζήτημα· ἀλλὰ καὶ νῦν ἐπιτρέψατέ μοι, παρακαλῶ, νὰ εἴπω βραχέα τινὰ περὶ αὐτοῦ. Ἐγὼ θὰ ηὐχόμην νὰ ἔχωμεν ἱεροκήρυκας ἱκανωτέρους τῶν νῦν· πλὴν καὶ τούτους δὲν θεωρῶ οὕτως ἀνικάνους, ὅσον παριστᾷ αὐτοὺς ἡ ὑπηρεσία, καθ’ ἃ εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Ἐκπληροῦσι καὶ οἱ ὑπάρχοντες ἱεροκήρυκες τὸ καθῆκον αὐτῶν ἐκ τῶν ἐνόντων, μεθ’ ὅλον τὸν ἀτελῆ αὐτῶν καταρτισμὸν, μεθ’ ὅλας τὰς στερήσεις, εἰς ἃς ὑποβάλλονται, λαμβάνοντες 200 μόνον δραχμὰς κατὰ μῆνα, ἀντὶ δὲ τοῦ γλίσχρου τούτου μισθοῦ ὀφείλοντες νὰ κηρύττωσι τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ εἰς Νομοὺς ὁλοκλήρους. Ἐγὼ θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἔχωμεν καὶ τοιούτους ἱεροκήρυκας, εἰ δυνατόν, ἐν ἑκάστῃ Ἐπαρχίᾳ, ἀφοῦ ὁ λαὸς διψᾷ τὸν θεῖον λόγον, οἱ δὲ ἱερεῖς ἡμῶν ἀδυνατοῦσι νὰ διδάξωσιν αὐτόν. Μέχρι τοῦδε ὑπῆρχε θέσις ἱεροκήρυκος ἐν ἑκάστῳ Νομῷ μόνον· νῦν δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς περιορίζει καὶ τούτους κατὰ τὸ ἥμισυ. Εἶνε δὲ ἁπλῆ πρόφασις τὸ ῥηθὲν ὑπ’ αὐτοῦ, ὅτι καταργοῦνται ὀκτὼ θέσεις ἱεροκηρύκων δι’ ἔλλειψιν προσωπικοῦ. Διὰ τῆς καταργήσεως, κύριοι, τῶν εἰδικῶν ἑδρῶν τῶν ἱερῶν μαθημάτων ἐν τοῖς Γυμνασίοις ἀπελύθησαν πολλοὶ καθηγηταὶ τούτων, ἱερωμένοι καὶ πτυχιοῦχοι τοῦ Πανεπιστημίου. Δι’ αὐτῶν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ πληρωθῶσι καὶ αἱ νῦν καταργούμεναι καὶ αἱ ὑπολειπόμεναι τῶν ἱεροκηρύκων θέσεις, ἐὰν αὗται κατείχοντο ὄντως ὑπ’ ἀνικάνων, ὡς ἰσχυρίσατο ὁ κ. Ὑπουργός. Ἀλλ’ ὡς προεῖπον, ἡ ἔλλειψις προσωπικοῦ ἦτο πρόφασις μόνον, ὑφ’ ἣν ἠθέλησαν νὰ συγκαλύψωσι τὴν περιστολὴν τοῦ κηρύγματος τοῦ θείου λόγου, ἣν ἄλλως θὰ ὤκνουν νὰ ὁμολογήσωσιν ἀπροκαλύπτως.

§177ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Βεβαίως, ἐὰν εὑρεθῶσιν ἄξιοι τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν θὰ καθέξωσι. (Γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ ἄρθρα 3, 4, 5, 6, 7 καὶ ἐκ τοῦ Κεφαλαίου Ιʹ. τὰ ἄρθρα ἀπὸ 1–11, ἐπὶ δὲ τοῦ 12 ἐγένετο ἡ ἑπομένη συζήτησις).

§178ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἶχε καταρτισθῆ ὁ Προϋπολογισμὸς, εἶχε δὲ ἐγγράψει 70,000 δραχμὰς, ὀφειλομένας εἰς τὴν Ἑταιρίαν. Ἐπειδὴ δὲ ἐπεβάρυνε τὴν χρῆσιν τοῦ 1884, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ περιλάβωμεν αὐτὴν καὶ ἐζητήσαμεν ἀναπληρωτικὴν πίστωσιν· ἑπομένως θὰ περιληφθῇ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885. Ἤδη δὲ πρέπει νὰ περιληφθῇ καὶ τὸ ποσὸν, τὸ ὀφειλόμενον διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν κτημάτων τοῦ Ἁγίου Γεωργίου, ἐκ δραχμῶν 13,500.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλή;

§180ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτόν.

§182ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 13 «Προσωπικὸν Γυμνασίων» 556,440.

§183ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐν Ἀμφίσσῃ, κύριοι, ὑπάρχει Γυμνάσιον, συντηρούμενον ἐκ τοῦ κληροδοτήματος τοῦ ἀειμνήστου Γιαγτσῆ. Εἰς τὸ Γυμνάσιον τοῦτο, καὶ διὰ τὸ ὑγιεινὸν τοῦ κλίματος, καὶ διὰ τὸ εὔωνον τοῦ βίου ἐν τῇ μνημονευθείσῃ πόλει, φοιτῶσι πολλοὶ μαθηταὶ οὐ μόνον ἐκ τῆς Ἐπαρχίας Παρνασσίδος, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν ὁμόρων αὐτῇ Ἐπαρχιῶν Δωρίδος, Λεβαδείας καὶ Λοκρίδος. Ἐπειδὴ δὲ τὸ κληροδότημα Γιαγτσῆ ἐξαρκεῖ διὰ τὴν συντήρησιν δύο μόνον τάξεων, ἐδέησε δὲ νὰ συσταθῇ καὶ τρίτη τάξις, τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον δὲν ὤκνησε νὰ παράσχῃ χάριν ταύτης ἐνιαυσίαν συνδρομὴν ἐκ 3,000 δραχμῶν. Παρὰ τῆς νέας Κυβερνήσεως προσεδοκῶμεν δικαίως νὰ προβῇ εἰς τὸν διπλασιασμὸν τῆς ὑπὸ τῆς προκατόχου χορηγηθείσης συνδρομῆς, ἀφοῦ ἐν τῷ μεταξὺ οἱ μαθηταὶ τοῦ Γυμνασίου Ἀμφίσσης ἐπληθύνθησαν, ἀνελθόντος τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν εἰς 200 περίπου, καθὰ μὲ πληροφοροῦσιν οἱ ἀξιότιμοι βουλευταὶ Παρνασσίδος, παρίσταται δὲ νῦν ἀνάγκη προσθήκης καὶ τετάρτης τάξεως εἰς τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος Γυμνάσιον. Παρὰ πᾶσαν ὅμως προσδοκίαν εἴδομεν ἀντὶ τοῦ διπλασιασμοῦ διαγραφομένην ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους τούτου καὶ τὴν ἐκ 3,000 δραχμῶν συνδρομήν. Ἡ ἀδικία, κύριοι, ἡ οὕτω προσγινομένη εἰς τὸ Γυμνάσιον Ἀμφίσσης, εἶνε προφανὴς, καὶ δὴ τόσῳ μᾶλλον ἐπαισθητὴ, ὅσῳ ἀναφέρεται εἰς τέσσαρας Ἐπαρχίας, εἰς ἃς ἀρνεῖται ἡ Κυβέρνησις καὶ μίαν μόνην Γυμνασιακὴν τάξιν, ἐνῷ αἱ Ἐπαρχίαι, αἱ κείμεναι ἐπὶ τῆς ἀπέναντι ἀκτῆς τοῦ κόλπου τῆς Κορίνθου, κέκτηνται πᾶσαι κατὰ σειρὰν ὁλόκληρα Γυμνάσια, ὡς ἡ Κορινθία, τὰ Καλάβρυτα, ἡ Αἰγιάλεια, αἱ Πάτραι, ἡ τελευταία δὲ μάλιστα δύο πλήρη Γυμνάσια. Θὰ εἶχον, κύριοι, λόγον τινὰ αἱ ἐν τῇ παιδείᾳ ἐφαρμοζόμεναι οἰκονομίαι, ἐὰν ἐγίνοντο ἐν μέτρῳ τινὶ δικαιοσύνης, ἐὰν ἐπὶ παραδείγματι ἡ Κυβέρνησις ἀπήλειφε πᾶσαν συνδρομὴν εἰς συντήρησιν Ἐπαρχιακῶν Γυμνασίων, ἠρκεῖτο δὲ εἰς τὴν συντήρησιν μόνον τῶν Νομαρχιακῶν Γυμνασίων. Ἀλλ’ ἐνόσῳ ἀλλαχοῦ συντρέχει εἰς τὴν συντήρησιν Γυμνασίων ἐν ἑκάστῃ Ἐπαρχίᾳ κατὰ σειράν· ἐνόσῳ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας δὲν ἐφαρμόζει τὸ μέτρον τῆς οἰκονομίας καὶ ἐν τῇ ἰδίᾳ Ἐπαρχίᾳ, ἀλλὰ παρέχει ἐπὶ παραδείγματι ἐνιαυσίαν συνδρομὴν ἑξακισχιλίων δραχμῶν εἰς συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου Πειραιῶς, Δήμου πλουσιωτάτου, ἀπέχοντος μόλις ἓν τέταρτον τῆς ὥρας διὰ τοῦ σιδηροδρόμου ἐξ Ἀθηνῶν, ἔνθα ὑπάρχουσι πέντε Γυμνάσια, δὲν ἐννοῶ τὸν λόγον, δι’ ὃν πρέπει νὰ διαγραφῶσιν ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ αἱ 3,000 δραχμαί, αἱ χορηγούμεναι εἰς τὸ Γυμνάσιον Ἀμφίσσης, εἰς ὃ, ὡς προεῖπον, φοιτῶσι μαθηταὶ ἐκ τεσσάρων Ἐπαρχιῶν, ὧν οἱ κάτοικοι ἀνέρχονται εἰς 100,000 περίπου. Διατί ἡ τοιαύτη ἀδικία; Μήπως αἱ Ἐπαρχίαι αὗται δὲν τελοῦσι φόρους; Τί δὲ εἶνε τὸ καθιστῶν τὰς ἄλλας Ἐπαρχίας προνομιούχους; Τοιαύτη διάκρισις, κύριοι, εἰς προνομιούχους καὶ μὴ προνομιούχους Ἐπαρχίας θὰ εἶχεν ὀλεθριώτατα ἐπακόλουθα· δι’ ὃ πολὺ θὰ συνίστων εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ προβαίνῃ εἰς μονομερεῖς οἰκονομίας, δι’ ὧν θὰ ἐγεννᾶτο ἡ πίστις εἰς τὸν λαὸν, ὅτι καθιεροῦνται τοιαῦται διακρίσεις. Τέλος θὰ ὑπεμίμνησκον ἰδίᾳ τοὺς συμπολιτευομένους βουλευτὰς τῶν ἐνδιαφερομένων Ἐπαρχιῶν Παρνασσίδος, Λεβαδείας, Λοκρίδος καὶ Δωρίδος, ὁποίας εὐθύνας θὰ ὑπεῖχον πρὸ τῶν ἐκλογέων αὐτῶν, ἐὰν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν αὐτῶν, ἀντὶ νὰ διπλασιασθῇ, ὡς προσεδοκᾶτο, ἀπηλείφετο καὶ ἡ ἐκ 3,000 δραχμῶν ἐνιαυσία συνδρομὴ πρὸς τὸ Γυμνάσιον Ἀμφίσσης, ἡ ἐπιτευχθεῖσα ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῶν προκατόχων βουλευτῶν ἐκ τῶν Ἐπαρχιῶν ἐκείνων. Τὰς εὐθύνας ταύτας ἀναλογιζόμενοι, ἔχουσι καθῆκον ἀπαραίτητον, νομίζω, νὰ θέσωσι ζήτημα ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐκ νέου ἀναγραφὴν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοὐλάχιστον τῆς τρισχιλιοδράχμου ἐνιαυσίας συνδρομῆς πρὸς τὸ Γυμνάσιον Ἀμφίσσης.

§184ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως). Ἡ πίστωσις ἡ διδομένη δυνάμει Νόμου εἶνε 6,000 δραχμῶν. Εἶδον εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ἀναγεγραμμένην πίστωσιν 9,000 δραχμῶν· ἠρώτησα ἂν αἱ τρεῖς πλεονάζουσαι χιλιάδες δραχμαὶ δίδωνται διὰ Νόμου καὶ μοὶ εἶπον ὄχι, ὡς ἐκ τούτου διέταξα νὰ περιορισθῇ ἡ πίστωσις εἰς τὸ νόμιμον ποσὸν τῶν 6,000 δραχμῶν. Ἐπιφυλάσσομαι ὅμως εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1886 νὰ προσθέσω τὴν δαπάνην ταύτην.

§185ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ ἓξ χιλιάδες δραχμαί, αἱ ὁποῖαι χορηγοῦνται πρὸς διατήρησιν τοῦ Γυμνασίου ἐν Ἀμφίσσῃ, ἔχουσι τὴν ἑξῆς ἀφορμήν. Ὅταν συνεστήθη τὸ Ἑλληνικὸν Σχολεῖον ἐν Ἀμφίσῃ, ἐσυστήθη καὶ τὸ Γυμνάσιον ἐκ τοῦ κληροδοτήματος, τὸ ὁποῖον ὁ μακαρίτης Γιαγτσῆς ἐκληροδότησεν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ Δημόσιον ἐδαπάνα 7,000 δραχμὰς διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Σχολεῖον, ἐγένετο σύμβασις νὰ συγχωνευθῇ τὸ Γυμνάσιον μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Σχολείου, καὶ τὸ Δημόσιον νὰ δίδῃ τὰς 7,000 δραχμὰς, ἃς καὶ πρότερον ἐδαπάνα. Διὰ τοῦτο ἀνεγράφησαν 6,000 δραχμαί, ἡ δὲ δαπάνη αὕτη εἶναι νενομοθετημένη καὶ δὲν δύναται τὸ Δημόσιον νὰ φέρῃ ἀντίῤῥησιν οὐδεμίαν. Τώρα ζητεῖται ἄλλο τι, πλέον τῆς ὀφειλῆς ταύτης νὰ δίδωμεν καὶ συνδρομὴν 3,000 δραχμῶν εἰς τὸ Γυμνάσιον, τὸ διατηρούμενον ἐκ τοῦ κληροδοτήματος τοῦ μακαρίτου Γιαγτσῆ, διότι παρίσταται, ὅτι τὰ ἔσοδα δὲν ἐπαρκοῦν. Περὶ αὐτοῦ λοιπὸν πρόκειται, ἐὰν πρέπῃ νὰ χορηγηθῶσιν ἐκ τοῦ Δημοσίου Ταμείου καὶ 3,000 ἀκόμη δραχμαί.

§186ΜΑΡΛΑΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῶν 3,000 δραχμῶν. Εἰς τὸ Γυμνάσιον δὲν φοιτῶσιν ἐκ τριῶν Ἐπαρχιῶν, ἀλλ’ ἐκ πέντε (θόρυβος).

§187ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρόκειται περὶ 3,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἀπαιτοῦν τρεῖς Ἐπαρχίαι (θόρυβος).

§188ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ δὲν δέχομαι (θόρυβος).

§189ΜΑΡΛΑΣ. Πρέπει ὁ κύριος Ὑπουργὸς νὰ ἴδῃ, ὅτι ἀνεγράφη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, καὶ εἶνε ἀδικώτατον πρᾶγμα νὰ στερῆται τῆς συνδρομῆς ταύτης τὸ Γυμνάσιον (θόρυβος).

§190ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Θὰ ἦτο περιττὸν νὰ ζητήσωμεν τὴν συνδρομὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο νὰ συστηθῇ καὶ τρίτη τάξις (θόρυβος).

§191ΜΑΡΛΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ 3,000 δραχμῶν, ἀλλὰ μόνον περὶ 1000, διότι τὸ πλεῖστον χρονικὸν διάστημα τοῦ σχολικοῦ ἔτους παρῆλθε. Πρόκειται δὲ νὰ συστηθῇ καὶ μία τάξις ἔτι πλέον.

§192ΖΕΡΒΟΣ. Ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου ὑπάγεται καὶ τὸ Γυμνάσιον Λευκάδος. Μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω, ὅτι αὐτὸ τὸ Γυμνάσιον διετηρήθη ἀπὸ τὸν καιρὸν τῆς ἀφομοιώσεως, καὶ πρὸς διατήρησιν εἶχε καθιερωθῆ τὸ ποσὸν τῶν 9,000 δραχμῶν. Ἤδη βλέπομεν, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο περιορίζεται εἰς 6,000 δραχμάς. Ὁ σκοπὸς τῆς ὑπάρξεως τοῦ Γυμνασίου τούτου δὲν ἀποβλέπει μόνον εἰς τοὺς μαθητὰς τοὺς κατοίκους Λευκάδος. Ἀπέναντι τῆς Λευκάδος εἶναι ἡ Ἀκαρνανία καὶ ἡ Πρέβεζα, αἵτινες ἔχουσι σχολεῖον Ἑλληνικόν, καὶ ἐκ τῶν κατοίκων τῆς Πρεβέζης ἔρχονται εἰς τὸ Γυμνάσιον τῆς Λευκάδος ὡς καὶ ἀπὸ ἄλλα μέρη. Ἑπομένως εἶνε δίκαιον νὰ μὴ περιορισθῇ τὸ ποσὸν εἰς δραχμὰς 6,000, ἀλλὰ πρέπει νὰ χορηγηθῇ τὸ ποσὸν τῶν 9,000 πρὸς συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου. Ἄλλως, θέλουν ὑποχρεωθῆ οἱ Δῆμοι εἰς τὴν συμπλήρωσιν μὲ στενοχωρίαν αὐτῶν.

§193ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ αὐτὸς λόγος μὲ ἔκαμε νὰ διαγράψω τὸ ποσὸν τῶν 9,000, διότι κατὰ τὸν νόμον 6,000 ὤφειλον νὰ ἀναγραφῶσιν· αἱ δὲ τρεῖς χιλιάδες ἦσαν ἐγγεγραμμέναι πρὸ ἑνὸς ἔτους εἰς τὸν Προϋπολογισμόν. Εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1886 δύναμαι νὰ προσθέσω αὐτὸ τὸ ποσὸν καὶ δὲν πιστεύω, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ἀμφισβήτησις ὡς πρὸς τοῦτο.

§194ΑΣΠΡΟΓΕΡΑΚΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐὰν ὑπάρχῃ Ἐπαρχία, ἥτις ἔχει ἀνάγκην τῆς ἰδιαιτέρας ἀρωγῆς τῆς Κυβερνήσεως, ὡς πρὸς τὴν διαῤῥύθμισιν τῶν τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τὴν κοινωνικὴν ἀνάπτυξιν, ἡ Ἐπαρχία αὕτη εἶναι ἡ Λευκὰς, καὶ περὶ τούτου ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ πληροφορηθῇ ἀπὸ τὰς γινομένας σήμερον παρ’ ἐμοῦ παραστάσεις, διότι ἡ ἀνάγκη ἐν Λευκάδι τῆς ἀρωγῆς τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰ τῆς Ἐκπαιδεύσεως εἶναι γνωστή. Παρακαλῶ ἑπομένως τὴν σεβαστὴν Κυβέρνησιν, ἰδίᾳ δὲ τὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως κύριον Ὑπουργὸν, ἵνα μὴ ἐπιμείνῃ ἐφαρμόζων τὰ οἰκονομικὰ μέτρα καὶ ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ ταύτῃ, διότι ἐν Λευκάδι, ὅπου σπανίζει ἡ μέση ἐκπαίδευσις, δέον νὰ μὴ ἀκολουθήσῃ ἡ Κυβέρνησις σύστημα φωτοσβεστικόν, ἀλλὰ νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ αὐτῆς ὅπως καὶ ἐν ἄλλαις Ἐπαρχίαις τῆς Ἑλλάδος, ὅπου τελειότερον λειτουργεῖ ἡ μέση ἐκπαίδευσις, καθόσον ἄλλως, ἂν ἐπιμείνῃ εἰς τὰ μέτρα ταῦτα, θέλει ἀδικήσει σπουδαίως τὴν Ἐπαρχίαν μου.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν, ἐὰν θὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ χορηγῇ τὰς 3,000 διὰ τὸ Γυμνάσιον τῆς Ἀμφίσσης.—Οἱ παραδεχόμενοι τοῦ νὰ χορηγηθῇ εἰς τὸ Γυμνάσιον Ἀμφίσσης τὸ ποσὸν τῶν 3,000 δραχμῶν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ἀρκετοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἐπίσης ἐρωτῶ οἱ παραδεχόμενοι νὰ προστεθῶσι 3,000 δραχμαὶ διὰ τὸ Γυμνάσιον Λευκάδος παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ἀρκετοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη (θόρυβος).

§196ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, πῶς λέγετε παρεδέχθη;

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὰς ἄλλας ψηφοφορίας δὲν ἐγείρονται καὶ λέγομεν ὅτι παρεδέχθη, ἤδη ὅτε ἠγέρθησαν ἀρκετοί, βεβαίως ἡ Βουλὴ παρεδέχθη (θόρυβος).

§198ΚΡΙΕΖΗΣ. Τί ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ, κύριε Πρόεδρε;

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη (θόρυβος).

§200ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπειδὴ, καθὼς φαίνεται, δὲν διεκρίθη τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας, σᾶς παρακαλῶ νὰ θέσητε τὸ ζήτημα ἀντιστρόφως.

§201ΜΑΡΛΑΣ. Δὲν δύνασθε νὰ ἐρωτήσητε, διότι ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη (θόρυβος).

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω ἀντιθέτως. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονταί τινες).

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπεῤῥίφθη.

§204ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§205ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Κύριοι, δὲν ἐννοῶ πρὸς τὶ χρησιμεύει ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ ἰδίως ἡ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τὰ ζητήματα ταῦτα ἐξητάσθησαν διὰ μακρῶν, καὶ ἀνεπτύχθησαν οἱ λόγοι, οἱ συνηγοροῦντες ὅπως τὸ Δημόσιον Ταμεῖον ἔλθῃ εἰς συνδρομὴν τῶν Γυμνασίων Ἀμφίσσης καὶ Λευκάδος· ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπεδέχθη τὸ τοιοῦτον μετὰ μεγάλης πλειοψηφίας καὶ συνιστᾷ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀποδοχὴν (θόρυβος).

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω ἀντιθέτως. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν χορήγησιν συνδρομῆς εἰς τὰ Γυμνάσια Λευκάδος καὶ Ἀμφίσσης παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα).

§207ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν χορήγησιν συνδρομῆς εἰς τὰ Γυμνάσια Ἀμφίσσης καὶ Λευκάδος λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία κατὰ τὸ ἑπόμενον Πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 129· ὑπὲρ τῆς προτάσεως νὰ ἐγγραφῇ συνδρομὴ διὰ τὰ Γυμνάσια 73, κατὰ 48 καὶ 8 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἐγένετο δεκτὴ ἡ πρότασις. (Εἶτα γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὰ Κεφάλαια Δʹ καὶ Εʹ μετὰ τῶν ἄρθρων ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον ΣΤʹ «Ἔξοδα παρελθουσῶν χρήσεων.»

§211ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νὰ προστεθῶσιν ἐν τῷ ἄρθρῳ 1 δραχμαὶ 1490 διὰ δικαστικὰς ἀποφάσεις. (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ Κεφάλαιον ΣΤʹ μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης καὶ τῶν λοιπῶν ἄρθρων).

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. (Ψηφίζονται ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ κεφάλαια Αʹ καὶ Βʹ μετὰ τῶν ἄρθρων.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον Γʹ «Πυροβολικὸν καὶ ὁπλοστάσιον».

§214ΑΘ. Π. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἔχω νὰ κάμω δύο παρατηρήσεις πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργόν· πρῶτον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὁπλοστάσιον τὸ ἐν Ναυπλίῳ εὑρισκόμενον, νομίζω, ὅτι πρέπει τοῦτο νὰ καταργηθῇ, καὶ δεύτερον νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῇ καὶ τὸ ἐν Λαρίσσῃ ἱδρυθὲν Στρατοδικεῖον.

§215Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὁπλοστάσιον, ἔγειναν ἤδη σκέψεις, τὰς ὁποίας ἐλπίζω νὰ πραγματοποιήσωμεν ἐντὸς τοῦ ἔτους· ἑπομένως σήμερον θὰ μείνῃ ὡς ἔχει καὶ διὰ τὸ ἔτος τοῦτο.

§216Α. Π. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τότε παραιτοῦμαι.

§217Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ Στρατοδικεῖον, τὸ ἐν Λαρίσσῃ, δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀντίῤῥησιν νὰ καταργηθῇ. (Εἶτα γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ Κεφάλαια Γ–Κʹ μετὰ τῶν ἄρθρων).

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον ΚΑʹ. Ἄρθρον μόνον. «Στρατιωτικὴ δικαιοσύνη».

§219Α. Π. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐκ λόγων σεβασμοῦ πρὸς τὴν στρατιωτικὴν δικαιοσύνην δὲν θέλω νὰ ἐκθέσω τοὺς εἰδικοὺς λόγους, οἵτινες μὲ ἀναγκάζουν νὰ προτείνω τὴν κατάργησιν τοῦ Στρατοδικείου Λαρίσσης· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων λόγος καταργήσεως σπουδαῖος εἶναι ἐπίσης, ὅτι ἐν Λαρίσσῃ δὲν ὑπάρχει τὸ κατάλληλον προσωπικὸν τῶν ἀξιωματικῶν πρὸς σχηματικὸν τοῦ Στρατοδικείου, καὶ οὕτω πρό τινος καιροῦ, μὴ ὑπάρχοντος ἐν Λαρίσσῃ τοῦ καταλλήλου προσωπικοῦ διὰ νὰ δικασθῇ ἀξιωματικός τις, ἐδέησε νὰ προσκληθῇ εἷς ἀνώτερος ἀξιωματικὸς ἐκ Λαμίας καὶ νὰ μεταβῇ ἐκεῖ διὰ μίαν ἡμέραν, καὶ φαντάσθητε ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομίας τίνες δαπάναι χρειάζονται διὰ τὰς μεταβάσεις ταύτας. Τὰ στρατοδικεῖα τῶν Ἀθηνῶν, κύριοι, νὰ εἶσθε βεβαιότατοι, ὅτι ἐξεπλήρωσαν τὸ στρατιωτικὸν αὐτῶν καθῆκον, πρὸ πάντων μάλιστα καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἐγκλήματα τῶν ἀξιωματικῶν, διὰ τοῦτον δὲ τὸν λόγον πρέπει τὰ Στρατοδικεῖα νὰ ὑπάρχωσιν ἐν Ἀθήναις, διότι ἐνταῦθα καὶ ὁ κύκλος τῶν ἀξιωματικῶν εἶναι μεγαλείτερος καὶ ἡ κρίσις ἐπὶ τῶν δικαστηρίων εἶναι μεγαλειτέρα. Πιστεύω ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς θὰ εἶναι πληρέστατα σύμφωνος μετ’ ἐμοῦ χωρὶς νὰ μὲ ἀναγκάσῃ νὰ ἐκταθῶ ἐπὶ τῶν εἰδικῶν λόγων.

§220Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Συμφωνῶ.

§221ΑΞΕΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν γνωρίζει, ὅτι ἡ Λάρισσα ὅσον οὔπω θέλει καταστῆ πόλις στρατιωτικὴ καὶ θὰ γίνῃ ἐν αὐτῇ συγκέντρωσις στρατιωτικὴ μεγαλειτέρα ἢ ἐν Ἀθήναις. Διὰ τοῦτο πρέπει τὸ Στρατοδικεῖον νὰ μείνῃ ἐν Λαρίσσῃ, καὶ ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Συνταγματάρχης ἐπιμένει νὰ μεταφέρῃ αὐτὸ εἰς Ἀθήνας καὶ ν’ ἀδικήσῃ καὶ τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ τὸν στρατόν.

§222ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει διὰ τὴν κατάργησιν τοῦ Στρατοδικείου Λαρίσσης ἓν κώλυμα. Ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγράφονται πιστώσεις πρὸς ἐκτέλεσιν νόμων· ὁ νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου συνεστήθη τὸ Στρατοδικεῖον τοῦτο, δὲν περιωρίσθη μόνον εἰς τὴν σύστασιν τρίτου Στρατοδικείου, ἀλλὰ προσδιώρισε καὶ τὴν πόλιν, ἐν ᾗ πρέπει νὰ ἑδρεύῃ, δὲν εἶνε δὲ εὔκολον νὰ διαγράφωμεν ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ πιστώσεις, ὁριζομένας ὑπὸ τοῦ νόμου. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι εἶνε ἀνάγκη ἡ πίστωσις αὕτη νὰ μείνῃ, καὶ ἂν ὁ νόμος δὲν μᾶς κωλύῃ, θέλομεν καταργήσει τὸ Στρατοδικεῖον. Ἄλλως, ἐὰν ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀπολείψωμεν τὴν πίστωσιν δι’ ἓν ἐφετεῖον χωρὶς νὰ μεταβάλωμεν τὸν νόμον, χωρὶς νὰ κανονίσωμεν ποῦ αἱ δίκαι ἐκεῖναι, αἱ ὑπαγόμεναι εἰς τὸ Ἐφετεῖον τοῦτο, θέλουσιν ὑπαχθῆ, προβαίνομεν εἰς ἀποφάσεις ἀνεκτελέστους. Τὸ αὐτὸ ἐφαρμόζεται καὶ ἐπὶ τοῦ Στρατοδικείου σήμερον, οὗ ἡ κατάργησις ζητεῖται διὰ τῆς ἀπαλείψεως τῆς πιστώσεως. Διὰ τοῦτο καλὸν νὰ ἀναβληθῶσι τὰ περὶ τούτου. (Εἶτα γίνονται δεκτὰ ὡς ἔχουσι τὰ λοιπὰ Κεφάλαια τοῦ Προϋπολογισμοῦ μετὰ τῶν ἄρθρων ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ὁμοίως γίνονται δεκτὰ ἅπαντα τὰ Κεφάλαια μετὰ τῶν ἄρθρων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως καὶ ψηφίζονται τὰ νομοσχέδια τῆς κυρώσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§223ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐτελειώσαμεν, κύριε Πρόεδρε.

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς.

§225ΤΙΝΕΣ. Αὔριον, αὔριον.

§226ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Βουλή, ἡ ὁποία ἐλέγχει τοὺς Ὑπουργοὺς κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων καὶ ἡ ὁποία μεριμνᾷ περὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, πρέπει καὶ αὕτη νὰ δώσῃ τὸ παράδειγμα τῆς τάξεως εἰς τ’ ἀφορῶντα πλησιέστερον αὐτήν. Ἑπομένως παρακαλῶ αὐτὴν ν’ ἀσχοληθῇ νὰ ψηφίσῃ καὶ τὸν ἴδιον αὑτῆς Προϋπολογισμόν.

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς διὰ τὴν Αʹ. Σύνοδον τῆς Ιʹ. Περιόδου. (Ψηφίζονται ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ Κεφάλ. Αʹ. καὶ Βʹ. μετὰ τῶν ἄρθρων ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3. Στενογραφικὸν Γραφεῖον.

§229ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Εἰς τὸ Στενογραφικὸν Γραφεῖον ἔχομεν πολὺ ἐξωγκωμένα τὰ ἔξοδα, διότι ἔχομεν μισθὸν πέντε στενογράφων, εἶτα δύο βοηθῶν τοῦ Στενογραφικοῦ Γραφείου, εἶτα δέκα ἀντιγραφέων ἐπὶ ἕξ μῆνας καὶ ἀκόμη δύω βοηθῶν στενογράφων καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς Συνόδου.

§230ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τί λέγετε, κύριε Κάρστωνα, δὲν γνωρίζετε ἀκόμη, ὅτι ὅλοι αὐτοὶ εἶναι ἀναγκαῖοι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν;

§231ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Δὲν εἶναι ἀναγκαῖοι, διότι εἷς ἐκ τῶν στενογράφων εἶναι γνωστὸν, ὅτι δὲν ἐργάζεται ἀπὸ τριετίας (θόρυβος).

§232ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Σὺ πέρυσιν ἦσο μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς καὶ συνέταξες αὐτὸν τὸν προϋπολογισμόν. Τί κάθεσαι καὶ λέγεις τώρα; Καταίβα κάτω (θόρυβος).

§233ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Νὰ ἐλαττωθῇ πρῶτον ὁ εἷς στενογράφος, ὁ ὁποῖος δὲν ἐργάζεται πρὸ τριετίας.

§234ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ἀσθενὴς καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἐργάζεται.

§235ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Δεύτερον νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀντιγραφέων εἰς πέντε μόνον.

§236ΤΙΝΕΣ. Δὲν προφθάνουν.

§237ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Προφθάνουν, διότι κάθε στενογράφος ἔχει τὸν ἀντιγραφέα του· ἠξεύρομεν καλὰ ὅτι προφθάνουν. Τρίτον ὁ προϋπολογισμὸς ἔχει δι’ ἀποζημίωσιν δύο βοηθῶν στενογράφων καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς Συνόδου δραχ. 2,000. Αὐτὸ εἶναι δαπάνη περιττή· διότι, ἀφοῦ ἔχομεν 5 στενογράφους καὶ δύο βοηθοὺς στενογραφικοῦ γραφείου, εἶναι ἐντελῶς περιττοὶ οἱ δύο βοηθοί.

§238ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἄφησέ τα νὰ περάσουν, κύριε Κάρτσωνα καὶ θέλουν νὰ δώσουν τὸ παράδειγμα τῆς οἰκονομίας εἰς τὴν παρελθοῦσαν Κυβέρνησιν, ἀφοῦ αὐτοὶ εἶνε καταχρασταὶ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τῆς Βουλῆς.

§239ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Προτείνω λοιπὸν νὰ περιορισθῇ πρῶτον ὁ ἀριθμὸς τῶν 10 ἀντιγραφέων εἰς 5, δεύτερον νὰ ἀπαλειφθῇ τὸ κονδύλιον τῶν δύο βοηθῶν στενογράφων, ἀφοῦ παραπάνω λέγει «διὰ δύο βοηθοὺς Στενογραφικοῦ Γραφείου πρὸς 200 δρ. κατὰ μῆνα, δραχ. 4,800»

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν εἰς τὸν κ. βουλευτὴν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς δύο βοηθοὺς στενογράφους. Αὐτοὶ εἶνε ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐργάζονται ἐδῶ, ἰδοὺ μάλιστα ὁ εἷς, οἱ δὲ ἄλλοι εἶνε βοηθοὶ τοῦ Στενογραφικοῦ Γραφείου, δὲν εἶνε στενογράφοι.

§241ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Προτείνω, ἐπαναλαμβάνω.... (θόρυβος).

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κάρτσωνα περὶ περιορισμοῦ τῶν ἀντιγραφέων εἰς 5 καὶ περὶ ἀπαλείψεως τῶν δύο βοηθῶν στενογράφων παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι).

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη (θόρυβος).

§244ΤΙΝΕΣ. Τὸ παρεδέχθημεν.

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶσθε μόνον σεῖς. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι).

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη τὴν πρότασιν· (Θόρυβος).

§247ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εὑρισκόμεθα εἰς τὸ τέλος τῶν ἐργασιῶν μας, πρέπει μετὰ τινος σιγῆς νὰ περάνωμεν καὶ τὸν Προϋπολογισμὸν τῆς Βουλῆς.

§248ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Εἰς τὸ προσωπικὸν τῆς βιβλιοθήκης. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἐπεψηφίσθη ἡ δαπάνη δι’ ἀγορὰν βιβλίων καὶ δετικὰ κλπ. ἡ πίστωσις ἰσχύει καθ’ ὅλον τὸ ἔτος 1885· λοιπὸν δὲν δυνάμεθα τὸ αὐτὸ ἔτος νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς αὐτὰς δαπάνας, διότι καὶ ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς λέγει, ὅτι δὲν ἰσχύει διὰ τὸ ἔτος 1886. Εἰς τὸ τέλος παρατηρήσατε ὅτι εἰς τὸ κεφάλαιον Δʹ. λέγει ὅτι αἱ συνδρομαὶ ἐφημερίδων κλπ. θὰ ἰσχύουν διὰ τὸ 1886.

§249ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νὰ σᾶς δώσω μερικὰς ἐξηγήσεις, αἵτινες ἀνηγγέλθησαν ἀπὸ τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς. Ἡ πίστωσις, ἥτις εἶχε περιληφθῆ ἐν τῷ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον Προϋπολογισμῷ τῆς Βουλῆς, ἐχρησίμευσε πρὸς πληρωμὴν τοῦ ἀντιτίμου βιβλίων, τὰ ὁποῖα εἶχον ἀγορασθῆ· μετὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον ἐγένοντο παραγγελίαι ἀγορᾶς βιβλίων καὶ διὰ τοῦτο περιελήφθη πίστωσις 10,000 δραχ. Μοὶ παρέστησεν ἡ Ἐφορία τῆς Βιβλιοθήκης ἐπανειλημμένως, ὅτι τὰ παραγγελθέντα, διὰ νὰ ἀγορασθῶσι βιβλία θέλουσιν ἐπιφέρει δαπάνην 15,000 δραχμὰς, καὶ παρεκλήθην ἀπὸ τοῦ Ἐφόρου τῆς Βιβλιοθήκης νὰ ζητήσω τὴν αὔξησιν ἀπὸ 10 χιλ. εἰς 15. Ἀλλ’ ὁ Ἔφορος τῆς Βιβλιοθήκης μοὶ παρέστησεν, ὅτι ἡ δαπάνη ἡ ἀναγραφεῖσα (ἀναγινώσκει), ἀναφέρεται εἰς τὴν κατηγορίαν, περὶ ἧς εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Καλαμῶν, διότι ἡ ψηφισθεῖσα κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ παρελθόντος ἔτους ἐχρησίμευσε πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐφημερίδων καὶ περιοδικῶν τοῦ ἔτους ἐκείνου καὶ διὰ τοῦτο ζητεῖται ἡ διαγραφὴ τῆς πιστώσεως 5 χιλ. διὰ συνδρομὰς ἐφημερίδων καὶ περιοδικῶν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ θὰ ἀγορασθῶσι βιβλία 15,000 δραχμῶν, ζητεῖται ἡ ἀναγραφὴ πιστώσεως 5 χιλ. διὰ δετικὰ βιβλίων, ἡ δὲ πίστωσις τῶν 10,000 δραχμῶν πρὸς ἀγορὰν βιβλίων νὰ γείνῃ 15,000

§250ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§251ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπὶ τῶν διαφόρων ἐξόδων τῆς Ἐπιτροπῆς, ἥτις θέλει μεταβῆ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἄρτης πρὸς ἀνάκρισιν, ἐζητήθη νὰ ψηφισθῇ πίστωσις δραχμῶν 1200 ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ ὅτι θέλουσι μεταβῆ ἐκεῖ τρεῖς μόνον, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὅμως θέλουσι μεταβῆ τέσσαρες, παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ πίστωσις 1600 δραχμῶν.

§252ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§253ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Προσέτι παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ περιλάβῃ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν πίστωσιν 2,000 δραχμῶν διὰ τὰ ἔξοδα τῆς Ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς. Δὲν εἶνε γνωσταὶ αἱ ἀνάγκαι τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης, πλὴν ἐνδεχόμενον νὰ προκύψωσιν ἀνάγκαι νὰ μεταβῶσιν ἐπὶ τόπου μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς ἢ ἄλλαι ἀνάγκαι. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὴν πίστωσιν ταύτην πεποιθυῖα, ὅτι θέλουσι δαπανηθῆ τὰ ζητούμενα ποσὰ ἐφ’ ὅσον παρουσιασθῇ ἀνάγκη.

§254ΤΙΝΕΣ. Καὶ δὲν θὰ ἐπαρκέσῃ, κύριε Πρόεδρε. (Μετὰ τοῦτο ψηφίζονται τὰ Κεφάλαια Γʹ Δʹ μεθ’ ὅλων τῶν ἄρθρων των, ἐπίσης καὶ τὸ 1 ἄρθρον τοῦ Εʹ Κεφαλαίου).

§255ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Ὀφειλόμεναι ἀποζημιώσεις τῆς βʹ καὶ τῆς γʹ Συνόδου τῆς παρελθούσης περιόδου εἰς τὸν τέως βουλευτὴν Ἁγυιᾶς Ι. Μοσχοβάκην δραχ. 3600. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν δικαιοῦται νὰ λάβῃ τὰς ἀποζημιώσεις του αὐτὰς, διότι δὲν ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν του· λέγει δὲ ὅτι ἀπὸ ἀνεξάρτητα περιστατικὰ τῆς θελήσεώς του, διότι ἦτο εἰς τὰς φυλακάς. Ἐὰν ὑποθέσωμεν, κύριοι, ὅτι εἷς βουλευτὴς ἀσθενεῖ, καὶ δὲν δύναται ἀπὸ ἀνεξάρτητα περιστατικὰ τῆς θελήσεώς του νὰ ἔλθῃ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του, εἶνε δίκαιον νὰ ἀποζημιωθῇ; πολὺ περισσότερον.... (θόρυβος).

§256ΤΙΝΕΣ. Αὐτὰ εἶνε ἀνάξια λόγου.

§257ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§258ΑΧ. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, παρακαλῶ νὰ μὲ ἀκούσητε, προκειμένου νὰ εἴπω ὑμῖν δύο μόνον λέξεις περὶ τῆς ὀφειλομένης ἀποζημιώσεως τῷ πρώην βουλευτῇ κ. Μοσχοβάκῃ. Δὲν ἐπίστευον ποτὲ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὅστις διακρίνεται διὰ τὰ φιλόνομα καὶ φιλελεύθερα αὐτοῦ αἰσθήματα καὶ ὁ ὁποῖος ἀνετράφη μὲ τοὺς κανόνας τοῦ δικαίου, νὰ ἐπιτεθῇ κατ’ ἀπόντος πρώην συναδέλφου του ἐν ζητήματι, εἰς τὸ ὁποῖον, φρονῶ, ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον ὁ κ. συνάδελφος.

§259ΧΟΪΔΑΣ. Ἐπετέθην ἐγώ; ὄχι (θόρυβος).

§260ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ὅταν ὁ νόμος λέγῃ, ὅτι Βουλευταὶ, μὴ ἐκπληρώσαντες τὰ καθήκοντά των, δὲν λαμβάνουν τὴν ἀποζημίωσιν, ἐννοεῖ βεβαίως, ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἑκουσίως δὲν ἐξεπλήρωσαν ταῦτα καίτοι δυνάμενοι, οὐχὶ ὅμως ποτὲ τοὺς ἐξ ἀνωτέρας βίας παραλείψαντας τὸ καθῆκον τοῦτο· ὅταν ὅμως συλλαμβάνουν τὸν ἄνθρωπον καὶ τὸν θέτουν εἰς τὰς φυλακὰς, ἐὰν θέλῃ κανεὶς νὰ ἀξιώσῃ, ὥστε νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ βουλευτικά του καθήκοντα δραπετεύων ἀπὸ τὰς φυλακὰς, αὐτὸ εἶνε ἀπαίτησις τῇ ἀληθείᾳ ὑπερβολική. Ὥστε ἐὰν δὲν ἐξεπλήρωσε τὰ καθήκοντά του, τοῦτο δὲν προῆλθεν ἐξ ἰδίας θελήσεως, ἀλλ’ ἐκ κωλυμάτων, ἅτινα δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπερπηδήσῃ. Ἄν λάβετε ὑπ’ ὄψει σας, ὅτι ὁ Βουλευτὴς Μοσχοβάκης, ὃν σᾶς βεβαιῶ ὅτι δὲν γνωρίζω διόλου, διέμεινεν ἐν ταῖς φυλακαῖς δύο ἔτη, καὶ μετὰ ταῦτα ἐκηρύχθη ἀθῶος, φρονῶ ὅτι ἀναντιῤῥήτως πρέπει νὰ τῷ δοθῇ ἡ ἀποζημίωσις.

§261ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§262ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κάρτζωνα περὶ ἀπαλείψεως τῆς ἀποζημιώσεως τοῦ κ. Μοσχοβάκη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ἀρκετοί).

§263ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπεῤῥίφθη.

§264ΤΙΝΕΣ. Πῶς, ἀπεῤῥίφθη; δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως νὰ γείνῃ ψηφοφορία.

§265ΤΙΝΕΣ. Ἀπεῤῥίφθη.

§266ΧΟΪΔΑΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως (θόρυβος).

§267ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντιστρόφως νὰ θέσω τὸ ζήτημα. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κάρτσωνα περὶ ἀπαλείψεως τῆς ὀφειλομένης ἀποζημιώσεως τῆς βʹ καὶ γʹ Συνόδου τῆς παρελθούσης Περιόδου εἰς τὸν βουλευτὴν κ. Μοσχοβάκην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ἀρκετοί).

§268ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§269ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐντρέπεσαι νὰ λέγῃς ψεύματα; Ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη δὶς, ὅτι ἡ πίστωσις πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ (θόρυβος).

§270ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ πρὸ ὀλίγου ἐγερθέντες ἦσαν τὸ ¼ τῶν ἤδη ἐγερθέντων. Τί θέλετε νὰ εἴπῃ τὸ Προεδρεῖον;

§271ΤΙΝΕΣ. Παρακάτω.

§272ΧΟΪΔΑΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως (θόρυβος).

§273ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ γνωρίσω, κύριε Πρόεδρε, ποία εἶνε ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς· κατὰ τὴν ἡμετέραν πεποίθησιν δὶς ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς ἀπαλείψεως τῆς πιστώσεως, καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ καὶ ἐναντία γνώμη, ἐγὼ θὰ ζητήσω καὶ τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν, ἐπειδὴ δὲν εἶμαι μόνος.

§274ΤΙΝΕΣ. Ὂχι, δὲν εἶσθε μόνος.

§275ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ ἐξαλειφθῇ πᾶσα ὑπόνοια, ὅτι ἐγὼ παρεμβάλλω πρόσκομμα εἰς πρόοδον τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Ἐν τούτοις προτίθεμαι νὰ κάμω χρῆσιν τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον μοὶ δίδει τὸ Σύνταγμα, δικαιώματος, τοῦ ὁποίου δὲν ἔκαμα χρῆσιν ἀπὸ τοῦ 1879, νὰ κάμω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§276ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προέβητε εἰς τὴν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας;

§277ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπὸ τὸν ὅρον, ἐὰν δὲν ἀκολουθήσετε τὴν γνώμην μου, νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως περὶ τῆς ἀπαλείψεως ἢ μὴ τῆς πιστώσεως ταύτης. Ἐγὼ δὲν ἔφερα, κύριε Πρόεδρε, ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας· ἐγὼ ἠπείλησα ὅτι θὰ κάμνω χρῆσιν τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ, διότι σεῖς, ἂν καὶ ἡ Βουλή, κατὰ τὴν ἀντίληψιν ὅλων τῶν μελῶν τῆς, ἀπεφάνθη περὶ τῆς ἀπαλείψεως, ἀντελήφθητε, ὅτι δὲν ἀπεφάνθη ὑπὲρ αὐτῆς. Ἑπομένως πρέπει νὰ διευκρινισθῇ τὸ ζήτημα δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κάρτσωνα περὶ ἀπαλείψεως ἀποζημιώσεως τοῦ Μοσχοβάκη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ἀρκετοί).

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπεῤῥίφθη.

§280ΤΙΝΕΣ. Πῶς ἀπεῤῥίφθη; Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως νὰ ψηφισθῇ (θόρυβος).

§281ΧΟΪΔΑΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα νὰ λύσητε.

§282ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντιστρόφως· οἱ μὴ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν.

§283ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, ὄχι· δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§284ΤΙΝΕΣ. Παρακάτω (θόρυβος).

§285ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψηφοφορία λοιπὸν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν μὴ πληρωμὴν λέγουσι Ναὶ, οἱ δὲ παραδεχόμενοι τὴν πληρωμὴν λέγουσιν Ὄχι· ἢ οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν τοῦ κονδυλίου τῶν 3,600 δραχμῶν πρὸς πληρωμὴν τοῦ Μοσχοβάκη λέγουσι Ναί, οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§286ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 123· ὑπὲρ τῆς προτάσεως 33, κατ’ αὐτῆς 69 καὶ 21 ἠρνήθησαν· ἑπομένως ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἄρθρον 3 τοῦ Κεφαλαίου Εʹ... (Γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ ἐπίλοιπα ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§287ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ χρονικὴ αὕτη Περίοδος, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐνηργήθησαν αἱ Βουλευτικαὶ ἐκλογαὶ, καὶ ἕνεκα τοῦ ἀποτελέσματος αὐτῶν ἐκλήθημεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι Περίοδος ἔκτακτος, διότι αἱ περιστάσεις, ὑφ’ ἃς διατελεῖ ἡ χώρα, καὶ ἰδίως αἱ οἰκονομικαὶ, ἐπιβάλλουσι μεγάλα καθήκοντα καὶ εἰς τοὺς Ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους καὶ εἰς τοὺς κληθέντας ἐπὶ τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν. Αἱ κυρίως ἐργασίαι τῆς Βουλῆς μόλις ἤρξαντο ἀπὸ τῆς 26 τοῦ παρελθόντος μηνός. Ἐντὸς δὲ τοῦ ἔκτοτε παρελθόντος βραχέος χρόνου, χάρις εἰς τὴν φιλοπονίαν τῶν κυρίων Βουλευτῶν, κατωρθώθη νὰ συζητηθῶσι καὶ ἐπιψηφισθῶσι πολλὰ νομοθετήματα, ὅσα ἡ Κυβέρνησις εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἐκτελοῦσα τὸ ἴδιον αὑτῆς πρόγραμμα, πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον παρέλαβεν ἐκ τῆς πρώην Ἀντιπολιτεύσεως. Ἔχομεν καθῆκον νὰ μὴ ἀφήσωμεν τὴν ἡμέραν ταύτην νὰ παρέλθῃ, χωρὶς νὰ ἐκφράσωμεν τὰς εὐχαριστίας ἡμῶν εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τὴν συνδρομὴν, τὴν ὁποίαν παρέσχεν εἰς ἡμᾶς κατὰ τοῦτο, ἐπιψηφίσασα πάντα τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα εἰσηγάγομεν εἰς αὐτήν. Καὶ ἦτον ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ψηφισθῶσι ταῦτα, διὰ νὰ τροποποιηθῶσιν ἢ νὰ καταργηθῶσιν οἱ νόμοι, οἱ κατά τὴν παρελθοῦσαν τριετίαν ἐκδοθέντες, ὅσοι συνίστων τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τοῦ παρελθόντος Ὑπουργείου, τὴν παρασκευάσασαν τὸ ἔκτακτον τῆς χρονικῆς Περιόδου, ἣν διανύομεν διότι ἦτον ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἐπιψηφισθῶσιν αἱ ἐλαττώσεις τῶν ἐξόδων, αἱ ἀναγραφεῖσαι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἵνα γένηται δυνατὴ ἡ ἐφαρμογὴ αὐτῶν ἀπὸ τοῦδε. Τῷ ὄντι δὲν εἶναι σύνηθες ἡ Βουλὴ ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ τοῦ ἐνιαυτοῦ νὰ ἐξακολουθῇ ἐργαζομένη καὶ νὰ μὴ ἐργάζηται μόνον ἁπλῶς, ἀλλὰ νὰ συνέρχηται δὶς τῆς ἡμέρας εἰς συνεδριάσεις, καὶ νὰ παρατείνῃ τὰς μετὰ μεσημβρίαν συνεδριάσεις της μέχρι τοῦ μεσονυκτίου. Συνέβη ἐνίοτε τοιοῦτόν τι κατὰ τὸ παρελθόν, ἀλλὰ συνέβη ἐκτάκτως, καὶ συνέβη δι’ ἐργασίαν, πολλῷ διαφέρουσαν ἐκείνης τὴν ὁποίαν διεξήγαγε νῦν ἡ Βουλή. Δὲν συνεδρίαζε τότε ἡ Βουλὴ μέχρι μεσονυκτίου, διὰ νὰ ἀποκόπτῃ δαπάνας, διὰ νὰ καταργῇ θέσεις, διὰ νὰ ψηφίζῃ οἰκονομίας, ἀλλὰ διὰ νὰ ψηφίζῃ ἀναπληρωτικὰς πιστώσεις καὶ δάνεια. Ἂς εὐχηθῶμεν νὰ κατορθωθῇ νὰ ἐπανέλθωσι τὰ πράγματα τῆς πατρίδος ἐντὸς βραχέος χρόνου εἰς τὴν συνήθη τροχιὰν αὑτῶν. Θέλομεν ἔχει τότε ἥσυχον τὴν συνείδησιν ἡμῶν, ὅτι ἠδυνήθημεν νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς δυσχερείας τῶν καιρῶν, νὰ ἐκπληρώσωμεν ἀληθῶς ἐπίμοχθα καθήκοντα, καὶ νὰ συντελέσωμεν διὰ τῶν προσπαθειῶν ἡμῶν εἰς τὴν ἀποσόβησιν τῶν ἀπειλούντων κακῶν. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοῦδε δύνασθε, κύριοι βουλευταί, ἐπανερχόμενοι αὔριον εἰς τὰς πατρίδας ὑμῶν, καὶ ἐπαναβλέποντες τοὺς συμπολίτας σας, νὰ εἴπητε αὐτοῖς, ὅτι δὲν ἐλησμονήσατε ὅσα ἡ κατὰ τὰς τελευταίας βουλευτικὰς ἐκλογὰς ψῆφος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐνεδείκνυεν εἰς τοὺς Ἀντιπροσώπους αὐτοῦ ὡς ἀναγκαῖα, ὅτι μάλιστα ἐπράξατε ὅ,τι ἐδύνασθε πρὸς πραγματοποίησιν αὐτῶν. Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, ἐν ὀνόματι τοῦ Ὑπουργείου, νὰ ἐκφράσω θερμὰς πρὸς ὑμᾶς εὐχαριστίας διὰ τὴν πρόθυμον συνδρομήν, ἣν παρέσχετε εἰς ἡμᾶς, ὅπως καὶ ἡμεῖς δυνηθῶμεν νὰ ἐκπληρώσωμεν τὰ καθήκοντα ἡμῶν κατὰ τὸ βραχὺ τοῦτο διάστημα (χειροκροτήματα παρατεταμένα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§288ΠΟΛΛΟΙ. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως καὶ ἐπικυροῦνται).

§289ΤΙΝΕΣ. Καλὴν ἀντάμωσιν.

§290ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 1 παρὰ 20|60 π. μ.)