1885.07.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 54

Τῆς 17 Ἰουλίου 1885.

(Τετάρτη)

Ὥρα 9½ Π. Μ. (Εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ τοῦ ἐξ Ἀργοστολίου Ἀναστασίου Σ. Μαζαράκη, αἰτοῦντος ἀσυδοσίαν τῶν πρώτων ὑλῶν τῆς κηρουργίας.

§2ΤΙΝΕΣ. Νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν.

§3ΤΖΑΝΕΣ. Προχθὲς ἐνεχείρισα μίαν ἀναφορὰν τοῦ γέροντος Βεροίνου· τί γίνεται αὐτὴ ἡ ἀναφορά;

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδῶ θὰ εἶνε εἰς τὰ ἔγγραφα.

§5ΤΖΑΝΕΣ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸ σεβαστὸν Προεδρεῖον αὐτὴν τὴν ἀναφορὰν νὰ τὴν ἀνεύρῃ καὶ τὴν ἀποστείλῃ εἰς τὸ ἁρμόδιον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργεῖον. Ἀναφέρεται γέρων ἀγωνιστὴς, λείψανον τοῦ ἀγῶνος καὶ ὑπάλληλος τόσων ἐτῶν, ζητῶν ἀπὸ τὴν Βουλὴν κάτι τι νὰ τῷ παράσχῃ εἰς τὸ γῆράς του.

§6Κ. ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν, κύριοι, ἐζήτησα ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατάστασιν, ἐμφαίνουσαν τί ἐδαπανήθη διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν ἀπὸ Λαμίας μέχρι Καρπενησίου καὶ ἀπὸ Ἀταλάντης μέχρι Λαμίας. Εἰς τὸ διάβημα τοῦτο προέβην, κύριοι, ὄχι ἀσκόπως καὶ τυχαίως, ἀλλ’ ἐπιδιώκων ἕνα τινὰ σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἤδη θέλω δηλώσει ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Δὲν ἐλησμονήσατε βεβαίως, ὅτι κατηρτίσθη Ἐπιτροπὴ Ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων, ἐντολὴν ἔχουσα τὴν ἔρευναν καὶ τὸν ἔλεγχον τῆς διαχειρίσεως τῶν χρημάτων τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας κλπ. ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ὅ,τι ἐζήτησα χθὲς, κύριοι, ἔχει μεγίστην σχέσιν πρὸς τὸ ζήτημα τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων, προέβην δὲ εἰς τοῦτο, κύριοι, διὰ νὰ συντελέσω καὶ ἐγὼ, ὅσον τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, ὅπως ἐπιχυθῇ φῶς εἰς τὴν ὑπόθεσιν, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται· διότι ἐνόμισα καὶ νομίζω, ὅτι ἐκ τῆς μελέτης τῶν καταστάσεων τούτων θέλει εὑρεθῆ εἰς εὐάρεστον θέσιν ἡ Βουλὴ, ἵνα κρίνῃ ἀσφαλῶς καὶ ὀρθῶς περὶ τοῦ ἐγγὺς παρελθόντος ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ ἀπωτέρω παρελθὸν, ὅσον ἀφορᾷ τὰ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας κλπ. Ἐὰν, κύριοι, δὲν πράξωμεν τοῦτο, ἤτοι δὲν συγκρίνωμεν τὸ ἀπωτέρω παρελθὸν πρὸς τὸ ἐγγὺς, βεβαίως δὲν θὰ ἤμεθα εἰς κατάστασιν νὰ ἐκφέρωμεν γνώμην καὶ ἀπόφασιν ἀμερόληπτον καὶ ἀσφαλῆ καὶ δικαίαν. Τί ὠφελεῖ νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς διαχειρίσεως τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας κλπ. ἀπὸ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν παρητήθη ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἀνέλαβε τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους αὕτη; Εἰς τοῦτο καὶ μόνον πρέπει νὰ περιορισθῶμεν; Ἐγὼ φρονῶ, κύριοι, ὅτι διὰ νὰ ἤμεθα ἐν τῇ ἀληθείᾳ καὶ ἐν ἀκριβεῖ γνώσει τῶν πραγμάτων, πρέπει νὰ προβῶμεν καὶ περαιτέρω· πρέπει νὰ τάξωμεν ἓν ὅριον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου δέον νὰ ἀσχοληθῇ ἡ καταρτισθεῖσα ἐπιτροπή, ὅπως προσαγάγῃ ἐν καιρῷ ἔργον τέλειον, πλῆρες, δυνάμενον νὰ καθοδηγήσῃ τὴν Βουλὴν εἰς ὀρθὴν καὶ δικαίαν ἀπόφασιν· καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ νὰ καθοδηγήσῃ τὴν Βουλήν, ὅπως λάβῃ αὕτη μέτρα νομοθετικὰ πρὸς ἄρσιν τοῦ κακοῦ, ἐὰν τῷ ὄντι ἀνακαλυφθῇ κακόν τι. Δὲν θέλω, κύριοι, νὰ ἀνακινήσω τοὺς τάφους τεθνεώτων πολιτευτῶν, διότι σέβομαι καὶ ἐκτιμῶ καὶ ὀφείλομεν πάντες εὐγνωμοσύνην εἰς τοὺς ἄνδρας ἐκείνους, οἵτινες ἐκυβέρνησαν τὴν πατρίδα μας· τοιαύτη ἰδέα δὲν ἐπιθυμῶ νὰ διέλθῃ ἀπὸ τὸν νοῦν οὐδενὸς ἐξ ὑμῶν· δὲν θέλω ἐπίσης, κύριοι, νὰ θίξω καὶ τὴν ὑπόληψιν καὶ τὴν τιμὴν τῶν ἐπιζώντων πολιτευτῶν. Κύριος σκοπός μου εἶνε, ὅπως ἀνεύρωμεν τὴν αἰτίαν, ἧς ἕνεκα δὲν ἔχουσι καλῶς τὰ τῆς ὁδοποιίας· ἡ δὲ αἰτία τοῦ κακοῦ, ἐὰν τῷ ὄντι ὑπάρχῃ κακόν, δὲν ἔχει τὴν ἀρχήν της, ἀφ’ ἧς ἀνέλαβε τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἀλλ’ ἔχει ταύτην εἰς πολλῷ προγενεστέραν ἐποχήν· ὅθεν ὀφείλομεν νὰ ἀναδράμωμεν καὶ εἰς τὸ ἀπωτέρω παρελθόν. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ νομίζω, ὅτι ὡς ἀπώτερον ὅριον δυνάμεθα νὰ τάξωμεν τὸ ἔτος 1875· ἑπομένως πρέπει νὰ ἀναθέσωμεν εἰς τὴν Ἐξεταστικὴν Ἐπιτροπὴν, ἥτις κατηρτίσθη προχθές, ὅπως προβῇ εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν πραγμάτων μέχρι τῆς ἐποχῆς τοῦ 1875. Δὲν ἐννοῶ, ἐπαναλαμβάνω, νὰ θίξω τὴν ὑπόληψιν οὐδενὸς, οὔτε τεθνεῶτος, οὔτε ζῶντος. Πρὸς τοῦτο λοιπὸν ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς πρότασιν (ἀναγινώσκει): «Προτείνω ὅπως ἡ κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 15 τρέχοντος μηνὸς ἐκλεχθεῖσα Ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπὴ ἐξετάσῃ καὶ ἐξελέγξῃ καὶ τὴν διοίκησιν τῶν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1875 μέχρι τοῦ Μαρτίου 1882 γενομένων ἐργασιῶν ὁδοποιίας καὶ τὴν διαχείρισιν τῶν χρημάτων αὐτῆς ὡς καὶ τῶν κατὰ τὸ αὐτὸ χρονικὸν διάστημα γενομένων διαχειρίσεων τῶν πιστώσεων, τῶν διὰ τῶν εἰδικῶν Προϋπολογισμῶν τῶν ἐτῶν 1875–1882 τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου χορηγηθεισῶν, ὡς καὶ πᾶσαν ἄλλην διαχείρισιν κατὰ τὰ αὐτὰ ἔτη». Αὕτη εἶναι ἡ πρότασίς μου, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ παρακαλῶ ν’ ἀποφανθῇ ἐπ’ αὐτῆς ἡ Βουλὴ ἐγκαίρως.

§7ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἰξεύρω τί ἐννοεῖ ὁ κ. ἐκ Λοκρίδος βουλευτὴς διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Λαμίας εἰς Καρπενῆσι καὶ τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Ἀταλάντης μέχρι Λαμίας. Ἐγὼ προθύμως θέλω ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν τὴν κατάστασιν τῶν γενομένων δαπανῶν διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν τούτων, ὑπομιμνήσκω ὅμως εἰς αὐτὸν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι αἱ ἐργασίαι αὗται τῆς κατασκευῆς τῶν δύο ἐκείνων ὁδῶν, αἵτινες εἶχον χαρακτηρισθῆ ὡς στρατιωτικαὶ ὁδοὶ, ἐνηργήθησαν εἰς ἐκτάκτους καὶ εἰδικὰς περιστάσεις.

§8ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἤλπιζον, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἤθελε παρεξηγήσει τὴν πρότασίν μου. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι οὐδεμίαν μομφὴν ἐπιῤῥίπτω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, καθόσον δὲν ἐνθυμοῦμαι ποῖος ἦτο Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην.

§9ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἤμην.

§10ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ, διότι μὲ πληροφορεῖτε περὶ τούτου, ἀλλὰ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι δὲν ἐγνώριζον ποῖος ἦτο Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τότε. Δὲν θέλω, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ἐπιῤῥίψω μομφὴν, οὔτε ἐπὶ τεθνεώτων, οὔτε ἐπὶ ζώντων, ἀλλὰ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ μένωσιν ἀνεξέλεγκτοι πράξεις, αἵτινες ἐνδέχεται νὰ ἦναι ἐπιζήμιοι εἰς τὸ Δημόσιον καὶ παράνομοι. Δὲν θέλω νὰ προδικάσω, κύριοι, ἀλλ’ ἐπιθυμῶ ν’ ἀποκαλυφθῇ ἡ ἀλήθεια. Αὕτη δὲ θὰ ἀνακαλυφθῇ διὰ τῆς, ὡς εἴρηται, συγκρίσεως. Δὲν πρέπει νὰ περιορίσωμεν λοιπὸν τὴν ἐξέλεγξιν μέχρι τοῦ 1882, ὁπότε ἀνῆλθεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἰς τὰ πράγματα, ἀλλὰ πρέπει νὰ προβῶμεν καὶ περαιτέρω, ὅπως, ἔχοντες ὅρον συγκρίσεως τοῦ ἀπωτέρω παρελθόντος πρὸς τὸ ἐγγὺς παρελθὸν, ἀποφασίσωμεν ἐν καιρῷ ἀσφαλῶς, ἀλανθάστως καὶ δικαίως. Αὕτη εἶναι ἡ πρότασίς μου.

§11Α. ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοεῖτε ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ νὰ ἐξελέγξῃ ὅλα ἀπὸ τὰ 1875 καὶ ἐντεῦθεν;

§12ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσα ἀναφέρω εἰς τὴν πρότασίν μου.

§13ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνῶ καὶ ἐγώ.

§14Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι κατὰ τὸ Σύνταγμα ἡ Βουλὴ ἐπιλαμβάνεται τῆς ἐξετάσεως τῶν πραγμάτων, ἐφ’ ὅσον ἡ ἐξέτασις αὐτῶν συνδέεται πρὸς τὴν εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν. Ἐπίσης δὲ ἐπιλαμβάνεται τῆς ἐξετάσεως τῶν πραγμάτων, κατὰ τὸν περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμον, καὶ ἡ Ἀνακριτικὴ Ἐπιτροπή. Καὶ ἡ διάκρισις μεταξὺ τῆς Ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς τῶν πραγμάτων καὶ τῆς Ἀνακριτικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν εἶναι, ὅτι κατὰ τὸν νόμον τοῦτον ἡ Ἀνακριτικὴ Ἐπιτροπὴ ὀφείλει νὰ ἐκδώσῃ βούλευμα ἠτιολογημένον, ὅπερ δύναται νὰ ἀφορᾷ ὄχι μόνον εἰς τὰ πρόσωπα τῶν Ὑπουργῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ πρόσωπα τῶν τυχὸν συναιτίων καὶ συνεργῶν, ἐνῷ, ὡς εἶναι γνωστὸν, αἱ Ἐξεταστικαὶ Ἐπιτροπαὶ δὲν ἐκδίδουσι βουλεύματα. Εὐθὺς ὅμως ὡς δὲν πρόκειται περὶ ἐξετάσεως τῆς εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, τὸ ἔργον τῆς Ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι ἐντελῶς ἀλλοῖον. Αἱ Ἐξεταστικαὶ Ἐπιτροπαὶ, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὑφ’ ἣν ἐξελέχθη ἡ παροῦσα Ἐξεταστικὴ Ἐπιτροπὴ, καθὼς καὶ αἱ Ἀνακριτικαὶ τοῦ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμου, δὲν εἶναι Σώματα ἀκαδημαϊκὰ, ἅτινα δύνανται νὰ ἐκφέρωσι τὰς γνώμας αὑτῶν ἐπὶ τῶν αἰτίων τῶν κακῶς ἐχόντων πραγμάτων τῆς Πολιτείας. Αἱ Ἐξεταστικαὶ Ἐπιτροπαὶ ὅταν ἐκλέγωνται, ὑφ’ οὓς ὅρους ἐξελέχθη ἡ παροῦσα Ἐπιτροπή, καθὼς καὶ αἱ Ἀνακριτικαὶ τοῦ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμου, καθῆκον ἔχουσι νὰ ἐξετάζωσι τὰ πάντα, ἐφ’ ὅσον ταῦτα δύνανται νὰ συνδέωνται νομικῶς πρὸς τὴν εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν. Εὐθὺς λοιπὸν ὡς ἀνέλθωμεν εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν εὐθύνη πλέον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ, νομίζω, ὅτι δίδομεν δικαίωμα εἰς τὴν Ἐξεταστικὴν Ἐπιτροπὴν, εἴτε εἰς τὴν Ἀνακριτικὴν, ὅπερ δὲν δικαιούμεθα νὰ δώσωμεν, καὶ οὐδὲν ἄλλο πράττομεν δι’ αὐτῆς τῆς μεθόδου τοῦ ἀνέρχεσθαι καὶ ἀνατρέχειν εἰς προϊστορικὴν, οὕτως εἰπεῖν, ἐποχὴν, εἰμὴ νὰ συσκοτίσωμεν τὰ πράγματα. Ἐὰν τῷ ὄντι τοιαύτη πρότασις προήρχετο ἐκ μέρους τῆς μερίδος ταύτης (δεικνύει τὴν Συμπολίτευσιν), ἀνέμενον ἡ μερὶς ἐκείνη (δεικνύει τὴν Ἀντιπολίτευσιν) νὰ ἀποκρούσῃ τὴν πρότασιν μὲ τοῦτο τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι συμφέρον ἔχει ἡ μέχρι τοῦδε διοικοῦσα τὰ πράγματα μερὶς, ὄχι νὰ ἐπέλθῃ τὸ σκότος, ἀλλὰ νὰ ἀνατείλῃ τὸ φῶς· καὶ ἵνα κατορθωθῇ τοῦτο, πρέπει νὰ περιορισθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ ἕως ἐκεῖ, ὅπου ἤρξατο νὰ διοικῇ ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις. Διὰ τοῦτο κηρύσσομαι ἐναντίον τῆς προτάσεως.

§15Κ. ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ προαγορεύσας ἰσχυρίζεται ὅτι διὰ τῆς προτάσεώς μου θέλει σκοτισθῇ ἡ ὑπόθεσις. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι θέλει διαλάμψει τὸ φῶς, διότι ἐκ τῆς συγκρίσεως τῶν δαπανῶν, αἵτινες ἐγένοντο διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν, τῶν κατὰ τὸ ἀπώτερον παρελθὸν κατασκευασθεισῶν, θέλομεν καθοδηγηθῆ εἰς ἀσφαλῆ κρίσιν καὶ ἐκτίμησιν τῶν πραγμάτων, σχέσιν ἐχόντων πρὸς τὸ ἐγγὺς παρελθόν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, καταθέτων τὰς καταστάσεις, τὰς ἀφορώσας τὴν διαχείρισιν τῶν χρημάτων τοῦ Ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, περὶ ὧν τοσοῦτος ἐγένετο λόγος προηγουμένως, εἶπεν ὅτι ἕκαστον χιλιόμετρον κατὰ μὲν τὸ ἔτος 1878, δηλαδὴ εἰς παρελθοῦσαν ἐποχὴν, ἐστοίχισε δώδεκα χιλιάδας δραχμὰς, βραδύτερον 15 καὶ ἔτι βραδύτερον 20 χιλιάδας δραχμὰς ἕκαστον χιλιόμετρον. Ἐγὼ ὅμως, κύριοι, ἔχω πλήρη πεποίθησιν ὅτι, ἐὰν ἐξετασθῇ ἡ ὑπόθεσις, περὶ ἧς ἐποιησάμην τὴν πρότασιν, θέλει ἀποδειχθῆ, ὅτι ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Λαμίας μέχρι Καρπενησίου δὲν ἐστοίχισε 10 καὶ 15 χιλιάδας δραχμὰς ἕκαστον χιλιόμετρον, ὡς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἰσχυρίσθη ὅτε κατέθηκε τὰς καταστάσεις, ἀλλὰ θέλει ἀποδειχθῆ ὅτι ἐστοίχισε περὶ τὰς 40 χιλ. δραχ. ἕκαστον χιλιόμετρον, ἂν δὲν ἀπατῶμαι. Ἐκ τῆς συγκρίσεως λοιπὸν ταύτης θέλομεν εἶσθαι εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσωμεν ἐὰν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἔσφαλεν, ἐὰν ἐσπατάλησε τὸ χρῆμα, ἢ ἐὰν εἶνε δικαιολογημένη ἡ δαπάνη αὕτη ἐν σχέσει καὶ συγκρίσει πρὸς τὴν δαπάνην, ἡ ὁποία ἐγένετο κατὰ τὸ ἀπώτερον παρελθόν. Διὰ τοῦτο ἐπιθυμῶ, ἵνα ἡ Ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπὴ προβῇ εἰς τὴν ἐξέτασιν καὶ τὸν ἔλεγχον ἀπὸ ἀπωτέρου σημείου τοῦ παρελθόντος, χωρὶς, ὡς εἶπον, νὰ θέλω νὰ ἐπιῤῥίψω μομφήν τινα, οὔτε εἰς τεθνεῶτας, οὔτε εἰς ζῶντας, ἀλλὰ θέλω τοῦτο, διὰ νὰ ὦμεν εἰς τὴν θέσιν, ὅπως κρίνωμεν ἀσφαλῶς περὶ τῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων, ἐὰν ἀληθῶς ἐγένετο σπατάλη καὶ κακὴ χρῆσις τῶν χρημάτων τῆς ὁδοποιΐας. Ὅταν ὅμως δὲν ἔχωμεν, κύριοι, σημεῖον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἱστάμενοι θέλομεν κρίνει καὶ ἐκτιμήσει τὰ πράγματα ἐν συγκρίσει τοῦ ἐγγὺς παρελθόντος πρὸς τὸ ἀπώτερον παρελθὸν, νομίζετε, ὅτι ἀσφαλῶς θέλομεν κρίνει περὶ τῆς καλῆς καὶ κακῆς χρήσεως τῶν χρημάτων τοῦ Ταμείου τῆς ὁδοποιΐας; Ἔχει ἄδικον ἄρα ὁ κ. Λεβίδης ζητῶν ὅπως περιορισθῇ μέχρι τοῦ 1882 ἡ ἐξέλεγξις. Ἴσα, ἴσα, κύριοι, ὑπέθετον ὅτι αὐθόρμητος ὁ κ. Λεβίδης ἢ ἄλλος τις ἐκ τῶν τῆς Συμπολιτεύσεως ἤθελε ζητήσει, ἵνα προβῇ ἡ Ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπὴ εἰς τὸν ἔλεγχον καὶ τοῦ ἀπωτέρω παρελθόντος.

§16ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν πρέπει, κύριοι, νὰ παραμορφώνεται ὅ,τι λέγεται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἐγὼ τίποτε δὲν εἶπον ὡς πρὸς τὴν δαπάνην τῆς κατασκευῆς τῶν Δημοσίων ὁδῶν κατὰ χιλιόμετρον, διὰ νὰ κατακρίνω τοὺς μὲν καὶ ἐπαινέσω τοὺς δέ ἐκ τῶν μηχανικῶν, οἵτινες ἐξετέλεσαν τὰς ἐργασίας ταύτας κατὰ διαφόρους ἐποχάς· ἐγὼ ἐμνημόνευσα εἰς τὴν Βουλὴν ὅ,τι περιέχει ἡ ἔκθεσις τῆς ὑπηρεσίας τῶν Δημοσίων ἔργων, καθ’ ἣν διαιρεῖται εἰς ἐποχὰς ἡ κατασκευὴ αὐτῶν καὶ προσδιορίζεται ἡ δαπάνη ἑκάστης ἐποχῆς κατὰ μέσον ὅρον ἐφ’ ἑκάστου χιλιομέτρου· ἡ ἔκθεσις περιλαμβάνει ὅτι κατὰ τὴν δεῖνα ἐποχὴν καὶ ἀπὸ τοῦ δεῖνος μέχρι τοῦ δεῖνος ἔτους ἐστοίχισεν ἕκαστον χιλιόμετρον τὸ ἓν τῇ ἐκθέσει σημειούμενον ποσὸν, καὶ ἑπομένως ὅτι καὶ τὰ ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς τελεσθέντα ἔργα στοιχίζουσι κατὰ χιλιόμετρον τόσον ποσὸν, ὅσον ἀναφέρεται ἐν τῇ ἐκθέσει, ὡς ἐπίσης καὶ τὰ παρ’ Ἑλλήνων μηχανικῶν κατασκευασθέντα, χωρὶς οὐδὲν νὰ προσθέσω ἀφ’ ἑαυτοῦ. Λοιπὸν διατί μὲ κατέκρινεν ὁ κ. βουλευτὴς, ὅτι παρέστησα πράγματα ἀνακριβῆ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐν παρέστησα πράγματα στηριζόμενα εἰς ἐπίσημα ἔγγραφα; Ἐν τούτοις οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ἐγὼ ἀναλαμβάνω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ φέρω κατάστασιν εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῶν δαπανηθέντων διὰ τὰς δύο ἐκείνας ὁδούς. Προσθέτω δὲ, ὅτι τὴν ἐργασίαν ἐκείνην κατὰ τὸ 1880 μέχρι τοῦ 1881 διηύθυνεν ὁ μακαρίτης Σκαλιστήρης, Διευθυντὴς τῶν Δημοσίων ἔργων, προσωπικῶς ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ὁ νομομηχανικὸς Φθιώτιδος κ. Βλαχόπουλος, καὶ ὁ νομομηχανικὸς Κυκλάδων κ. Τριανταφυλλίδης, ὁ ὁποῖος ἤδη διατελεῖ ἐν διαθεσιμότητι. Οἱαδήποτε λοιπὸν καὶ ἂν ἦναι ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. βουλευτοῦ, ἐγὼ ὀφείλω νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν κατάστασιν τῶν δαπανηθέντων διὰ τὰς δύο ὁδοὺς, αἵτινες ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς στρατιωτικαὶ ἕνεκα τῶν μεγάλων καὶ ἐκτάκτων ἐθνικῶν περιστάσεων τῆς ἐποχῆς ἐκείνης.

§17Δ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπίστευον ποτὲ ὅτι ἤθελε παρεξηγηθῆ ἐκ τῆς μερίδος ἐκείνης (δεικνύει τὴν δεξιὰν) ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν μετὰ τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, διότι ὑπὲρ τῶν συμφερόντων αὐτῆς καὶ μόνον αὐτῆς ἐγένετο. Τί ζητεῖτε, κύριε βουλευτὰ, νὰ ἐπεκτείνῃ ἡ Βουλὴ ἡ παροῦσα τὴν ἐξουσίαν της καὶ νὰ ἀνακινήσῃ τοὺς τεθνεῶτας ἐκ τῶν τάφων; Εἶσθε βουλευτὴς τῆς διαλυθείσης Βουλῆς· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἂν τοιαῦτα παραπτώματα ἐκ μέρους τῶν Διοικητῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἔλαβον χώραν, διατί ἐπὶ τριετίαν ἡ Βουλὴ ἡ διαλυθεῖσα ἐσίγησε καὶ δὲν ἐπελαμβάνετο τοῦ νέου αὐτοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον σήμερον θέλετε νὰ ἐπιχειρήσητε, ἵνα ἐπισκοτισθῇ τὸ φῶς, καὶ νὰ μὴ δυνηθῇ ἡ Βουλὴ νὰ φθάσῃ εἰς μίαν ὁριστικὴν ἀπόφασιν, δι’ ἧς νὰ πεισθῇ καὶ αὐτὴ καὶ ἡ Ἑλλὰς σύμπασα, ἐὰν ἦναι ἀθῶοι, ὅτι εἶναι ἀθῶοι πράγματι, ἐὰν ἔνοχοι, τότε νὰ λειτουργήσωσιν οἱ νόμοι κατ’ αὐτῶν; Τρία κατὰ συνέχειαν ἔτη εἶσθε ἐδῶ Βουλευταὶ, διὰ τίνα λόγον δὲν ἐζητήσατε λόγον ἐπὶ τῶν πράξεων αὐτῶν; Λυποῦμαι ἐκ καρδίας διότι παρεξηγοῦμαι, κύριοι. Ἐζητήσαμεν, κύριοι, ν’ ἀρθῇ ἐκ τοῦ μέσου τὸ σκάνδαλον, τὸ ὁποῖον κυκλοφορεῖ εἰς τὴν κοινωνίαν, καὶ ἐκ τῆς Βουλῆς νὰ φωτισθῇ ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία, καὶ ἐὰν τῷ ὄντι ἔλαβον χώραν τοιαῦται καταχρήσεις, νὰ τιμωρηθῶσιν οἱ ὑπαίτιοι, ἂν δὲ τοὐναντίον, ν’ ἀποδοθῇ ἡ πρέπουσα ἀξία εἰς τοὺς πολιτευτὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τόσα ἔτη διεχειρίσθησαν τὰ πράγματα τῆς Ἑλλάδος. Πρέπει λοιπὸν νὰ ζητήσωμεν καὶ ἀπὸ τοὺς τεθνεῶτας λόγον;

§18ΤΖΑΝΕΣ. Οἱ τεθνεῶτες δὲν ἔχουν ἀνάγκην νὰ δώσουν λόγον, διότι ὅλοι εἶναι ζῶντες.

§19ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ αἱ εὐθύναι ἐπιβαρύνουσι τοὺς Προέδρους τῶν Κυβερνήσεων. Κατὰ μέρος λοιπὸν ἂν συνέβησαν παραβάσεις, ἔπρεπεν ἡ διαλυθεῖσα Βουλὴ νὰ ζητήσῃ αὐτὴ τὸν λόγον. Ἡμεῖς δὲν εἴχομεν σκοπὸν νὰ ἐπιῤῥίψωμεν μομφήν· ἀπεναντίας, ἠθέλομεν νὰ ἐπέλθῃ φῶς. Εἴχετε καιρὸν εἰς τὸ διάστημα τῶν τριῶν ἐτῶν, ὅταν εἶσθε ἐδῶ, καὶ εἴχετε τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὰς χεῖράς σας νὰ ἀποκαλύψητε πᾶσαν κατάχρησιν. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Χαλκιοπούλου δὲν εἶναι νόμιμος καὶ δικαία. Ἐῤῥίφθη δὲ εἰς τὸ μέσον, ὅπως ἐπισκοτίσῃ τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπὸν τῆς ἐξακριβώσεως τῆς διαχειρίσεως τῶν κοινῶν ὑπὸ τῆς πρώην Κυβερνήσεως.

§20Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Εὐτυχῶς ἡ Ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴ ἀποτελεῖται ἐκ μελῶν, εἰς ἃ ἡ μερὶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀνατρέχουσα εἰς τὸ παρελθὸν, ὀφείλει νὰ ἔχῃ ἐμπιστοσύνην πλήρη. Ἂς μὴ ἀμφιβάλλῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις—καὶ ἀξιῶ τοῦτο ἐκ μέρους τοῦ ὁμιλήσαντος ἐν ὀνόματι αὐτῆς—ὅτι ἡ Ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπὴ, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὴν γενομένην σήμερον συζήτησιν, ἣν ἐγὼ τοὐλάχιστον θεωρῶ ὡς ἐνδεικτικὴν, θέλει βεβαίως ζητήσει παρὰ τῶν Ὑπουργῶν πληροφορίας, ἵνα κρίνῃ περὶ τῆς ὁδοποιΐας τῆς ἐθνικῆς. Ἀλλὰ τὰς πληροφορίας ταύτας θέλει φέρει εἰς τὴν Βουλὴν ἡ Ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπή, συνοδεύουσα ταύτας διὰ τῶν ἰδίων αὑτῆς κρίσεων. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ὀρθὸν ἐκεῖνο, ὅπερ εἶπε προαγορεύσας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ σύγκρισις ὁδῶν, αἵτινες κατεσκευάσθησαν ἐκτάκτως καὶ διὰ στρατιωτικὰς ἀνάγκας, πρὸς ὁδοὺς, αἵτινες κατεσκευάζοντο δυνάμει τοῦ τακτικοῦ νόμου περὶ ὁδοποιΐας παρὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Θέλομεν λοιπὸν γενικῶς καὶ ἐν συνόλῳ ποιήσει συγκρίσεις πρὸς τὴν ὁδοποιΐαν, τὴν γενομένην παρ’ ἄλλων προηγουμένων Κυβερνήσεων, ἀλλὰ πρὸς τὴν τακτικὴν καὶ οὐχὶ τὴν ἔκτακτον ὁδοποιΐαν. Ἄς μὴ ἀμφιβάλλῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι ἂν ἡ Ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπή προβῇ εἰς συμπέρασμα ὡρισμένον, δὲν θέλει πράξει τοῦτο εἰμὴ ἀνατρέχουσα καὶ εἰς τὸ παρελθὸν, ἀλλ’ οὐχὶ πρὸς εὕρεσιν τῆς εὐθύνης, διότι εὐθύνη δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ ζητηθῇ. Ἀνατρέχουσα εἰς τὸ παρελθὸν, θέλει πράξει τοῦτο πρὸς σύγκρισιν, ἣν καὶ ἐγὼ θεωρῶ δικαίαν καὶ λογικήν.

§21ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα πρὸς σύγκρισιν, ὄχι πρὸς εὕρεσιν εὐθύνης.

§22Β. ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ὁ κ. Λεβίδης ὡμίλησε λαμπρὰ, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἐκφράζῃ τὴν γνώμην τῆς Ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία νομίζω ἀκόμη δὲν συνῆλθεν, οὐδὲ ἔκαμε τὰς ἀρχαιρεσίας αὑτῆς.

§23ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὴν ἀτομικήν μου γνώμην ἐξέφρασα.

§24ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ καὶ πρὸ ἡμερῶν δὲν ἐδυσκολεύθην νὰ παραδεχθῶ τὸ ἑξῆς: ὅτι πράγματι ὑπὸ τοῦ νόμου καλυπτόμεθα οἱ χρηματίσαντες Ὑπουργοὶ μετὰ τριῶν ἐτῶν πάροδον ἀπὸ τῆς ἄρσεως τῆς ἐντολῆς τῆς ὑπουργικῆς. Ἀλλ’ ἡ ἠθικὴ εὐθύνη ὑφίσταται πάντοτε· δὲν ἦτο ἀνάγκη ὁ κ. Λυμπερόπουλος νὰ μᾶς ὑπερασπίσῃ, καλυπτομένους ἀπέναντι τῆς νομικῆς εὐθύνης. Ἄν ἐνόησα ἀφ’ ἑτέρου καλῶς τὸν κ. Χαλκιόπουλον, νομίζω, ὅτι δὲν ζητεῖ οὔτε νομικὴν εὐθύνην, ἡ ὁποία δὲν ὑφίσταται, οὔτε ἠθικὴν εὐθύνην.

§25ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι βέβαια.

§26ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Θέλει σύγκρισιν πραγμάτων. Νομίζω δὲ καὶ κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐφετινοῦ ἔγιναν συγκριτικαὶ παρατηρήσεις ἐπὶ τῶν Προϋπολογισμῶν τῶν παρελθόντων ἐτῶν. Τὸ αὐτὸ πολὺ πιθανὸν νὰ θέλῃ ἡ Ἐξεταστικὴ Ἐπιτροπὴ νὰ κάμῃ. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν Ἐξεταστικὴν Ἐπιτροπὴν, ἂν νομίσῃ τοῦτο ἀπαραίτητον.

§27ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Εἰς τὴν Βουλὴν ὑπεβλήθη ὡρισμένη πρότασις, ἡ ὁποία ἔχει σαφῆ καὶ ὡρισμένην διατύπωσιν, περιέχουσα ὅλα τὰ τῆς ἐντολῆς εἰς Ἐπιτροπὴν, εἰς ἣν ἀνατίθεται ἔργον ὡρισμένον καὶ σαφές. Λοιπὸν ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ περιορισθῇ ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ἐντολῆς τῆς Βουλῆς, ἡ δὲ σύγκρισις, τὴν ὁποίαν ἐπικαλεῖται ὁ βουλευτὴς Λοκρίδος, δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἔννοιαν, διότι πολλάκις εἶναι ἀναγκαία ἐργασία προερχομένη ἐξ αὐτῶν τῶν σκέψεων τοῦ μελετῶντος καὶ ἐξετάζοντος τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐρευνᾷ. Αἱ σκέψεις τῶν ἀνθρώπων πρὸς ἀνεύρεσιν τῆς ἀληθείας, ἢ πρὸς ἀπόδειξιν ἑνὸς γεγονότος, αἱ σκέψεις εἶναι ἐλεύθεραι. Διὰ νὰ εὕρῃ εἰς ὡρισμένην ὑπόθεσιν ἄν ἕν γεγονὸς περιέχῃ στοιχεῖα ἀξιοποίνου πράξεως, ἐννοεῖται ὅτι ἔχει δικαίωμα νὰ κάμῃ καὶ σύγκρισιν πρὸς προηγούμενα γεγονότα. Οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ διατυπωθῶσι τὰ ὅρια τῆς λογικῆς ἑρμηνείας καὶ νὰ κανονισθῇ ὁ τρόπος τοῦ σκέπτεσθαι ἑνὸς ἑκάστου. Ὥστε νομίζω, ὅτι εἶναι ἐντελῶς ματαιοπονία ὅσα λέγονται σήμερον, διότι ἡμεῖς ἔχομεν σαφῆ καὶ ὡρισμένην ἐντολὴν καὶ γινώσκομεν ἀπὸ ποῦ θὰ ἀρχίσωμεν καὶ ποῦ θὰ τελειώσωμεν.

§28ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ συστηθῇ Ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπὴ, ἀποδεχθεῖσα τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν δύω ἀξιότιμοι συνάδελφοι προέβαλον εἰς αὐτήν. Οἱ προβαλόντες τὴν πρότασιν ταύτην προσδιώρισαν τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα ἡ Ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπὴ μέλλει νὰ ἐξετάσῃ καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων ὀφείλει νὰ ὑποβάλῃ ἔκθεσιν εἰς τὴν Βουλήν. Ἐπὶ τῇ προτάσει ὅμως τοῦ κυρίου ἐκ Μεσολογγίου βουλευτοῦ ἡ Βουλὴ δὲν ἀπεδέχθη μόνον ἐκεῖνα τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα οἱ προβαλόντες τὴν πρότασιν εἶχον προσδιορίσει ὡς ἀντικείμενον τῆς ἐρεύνης τῆς Ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ἐπεξέτεινε τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν καὶ ἐπὶ πάσης τῆς διαχειρίσεως τοῦ Ὑπουργείου τῆς 3 Μαρτίου 1882. Ἑπομένως, ἐνῷ οἱ προβαλόντες τὴν πρότασιν εἶχον προτείνει ἡ Ἐξεταστικὴ Ἐπιτροπὴ, της ὁποίας τὴν σύστασιν ἐζήτουν, νὰ ἐρευνήσῃ μόνον τὰ τῆς διοικήσεως τῶν ἔργων τῆς ὁδοποιΐας καὶ τὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν χρημάτων τοῦ Ταμείου τῆς ὁδοποιΐας καὶ τὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν Προϋπολογισμῶν τῶν ἐτῶν 1882, 1883, 1884 καὶ 1885 τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ κυρίου βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη, ἡ Ἐξεταστικὴ Ἐπιτροπὴ νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν ἔρευναν αὐτῆς ἐπίσης καὶ ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως ἁπάντων τῶν λοιπῶν Ὑπουργείων, τῆς γενομένης κατὰ τὰ ἔτη 1882 ἕως 1885. Λοιπὸν ἔχομεν γνωστὴν καὶ ὡρισμένην ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν συνεστήθη Ἐξεταστικὴ Ἐπιτροπὴ καὶ προσδιωρίσθησαν τὰ ἔργα αὐτῆς. Ἂν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος κατὰ τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν συνεζητοῦντο ταῦτα, ἐπρότεινε διὰ τροπολογίας νὰ προστεθῶσι καὶ ἄλλα ἔργα διὰ τὴν Ἐπιτροπὴν, ἐνδεχόμενον ἦτο νὰ μὴ προταθῇ ἀντίῤῥησίς τις, καὶ ἐν τῇ ἀπεφάσει, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ἐξέδωκε νὰ περιελαμβάνοντο καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ἐθεώρει ἀναγκαῖα νὰ γένωνται ἀντικείμενα ἐξετάσεως. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς κατηρτίσθη, καὶ ἡ ἐκλεχθεῖσα Ἐπιτροπὴ, ὡς ἔμαθον, συνῆλθε χθὲς, ὁ κύριος βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ὑπέβαλε πρότασιν ἰδίαν. Διὰ τῆς προτάσεώς του δὲν προβάλλει μόνον νὰ ἐξετασθῶσιν αἱ γενόμεναι πρὸς παρασκευὴν δαπάναι ἀπὸ τοῦ ἔτους 1875– 1882, ἀλλὰ προέβαλε νὰ ἐξετασθῇ καὶ πᾶσα ἡ διαχείρισις τῶν πιστώσεων, τῶν προκληθεισῶν διὰ τοῦ εἰδικοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τά ἔτη 1875, 1876, 1877, 1878, 1879, 1880 καὶ 1881. Ἡ πρότασις βλέπετε, κύριοι, ὅτι εἶναι πρότασις αὐτοτελής. Ἐὰν ὁ κύριος βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος τὴν πρότασιν ταύτην ὑπέβαλε, διὰ νὰ συντελέσῃ δι’ αὐτῆς εἰς διαφώτισιν τῶν πραγμάτων, ἢ ἐὰν ὑπέβαλε δι’ οἱονδήποτε λόγον, τὸν ὁποῖον αὐτὸς νομίζει ὀρθὸν ἢ εὔλογον, αὐτὸ δὲν εἶναι ἔργον ἡμῶν νὰ τὸ ἐξετάσωμεν. Ἡμεῖς ἔχομεν πρὸ ἡμῶν πρότασιν· τὴν πρότασιν αὐτὴν ὁ κύριος βουλευτὴς βεβαίως δὲν ἐνόει νὰ προβάλῃ διὰ νὰ καθοδηγήσῃ τὴν Ἐξεταστικὴν Ἐπιτροπὴν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς εἰδικῆς ἐντολῆς, ἡ ὁποία ἀνετέθη εἰς αὐτήν· διότι, ἐὰν τοιοῦτον εἶχε σκοπὸν, τὰ ἐν τῇ Ἐξεταστικῇ Ἐπιτροπῇ μέλη τῆς μειοψηφίας ἠδύναντο νὰ ζητήσωσιν ἀπὸ τοὺς συναδέλφους αὐτῶν νὰ προβῶσι καὶ εἰς ἔρευναν καὶ εἰς παραλληλισμὸν τῶν γενομένων κατὰ τὰ ἔτη ἐκεῖνα δαπανῶν τῆς ὁδοποιΐας πρὸς τὰ γενόμενα ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη πρέπει νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ γίνῃ ἀντικείμενον συζητήσεως αὔριον, νὰ μὴ προβῶμεν δὲ εἰς τὴν συζήτησιν τῆς οὐσίας σήμερον.

§29ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§30ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§31ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς ἔπρεπε νὰ λεχθῶσιν αὔριον κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος, οὐδεμία δὲ συζήτησις ἠδύνατο νὰ γείνῃ σήμερον. Ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι εἶναι πεπρωμένον νὰ χάνωμεν καθ’ ἑκάστην ὥρας ἐπὶ ματαίῳ. Τί ἐγένετο ἐπὶ τῆς προτάσεως, ἥτις ὑπεβλήθη ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν ἐκ Μεσσήνης καὶ Οἰτύλου; Προέβημεν ἀμέσως εἰς τὴν συζήτησιν αὐτῶν; Εἴπομεν μόνον, νὰ τυπωθῇ, διανεμηθῇ καὶ τὴν ἐπιοῦσαν νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις. Τοῦτο δὲ θέλει ὁ Κανονισμὸς, ὅστις διατάττει, ὅτι πᾶσα πρότασις τυποῦται, διανέμεται καὶ μετὰ ταῦτα γίνεται ἡ συζήτησις. Ἐξάγεται ἐκ τοῦ 65 ἄρθρου, τὸ ὁποῖον διέπει τὰ περὶ τῶν προτάσεων. Ὁ κ. βουλευτὴς εἶχε δικαίωμα νὰ προτείνῃ πρότασιν καὶ ἡ πρότασις αὕτη ἔπρεπε νὰ διέλθῃ τὸν τύπον τοῦτον, νὰ τυπωθῇ, διανεμηθῇ καὶ λάβῃ γνῶσιν αὐτῆς ἡ Βουλὴ καὶ νὰ συζητηθῇ τὴν ἐπαύριον. Ὅλα τὰ λεχθέντα σήμερον ἦσαν μάταια· αὔριον θέλει συζητηθῇ καὶ ἡ πρότασις αὕτη, καὶ ἂν ἔχῃ σκοπόν τινα, καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἐν αὐτῇ σκοπός τις. Ἔχει σκοπὸν πολιτικῆς εὐθύνης; Θὰ ὑπάρξωσι βουλευταὶ, οἵτινες θὰ ἀντιλέξωσιν εἰς τοῦτο. Ὑπάρχει σκοπὸς εὐθύνης ἠθικῆς; Θὰ ὑπάρξωσι καὶ εἰς τοῦτο ἀντιλέγοντες. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ πρότασις προβάλεται πρὸς ἄλλον σκοπὸν, διὰ νὰ παρεμβάλῃ δυσχερείας, καὶ τὰ περὶ τούτου τότε θέλουσι συζητηθῇ. Σήμερον ὅμως δὲν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῆς οὐσίας, καὶ ἀπορῶ πῶς ἐπιμένει ὁ κύριος βουλευτής, ὅτι πρέπει νὰ συζητηθῇ ἀμέσως, ἀφοῦ τοῦτο δὲν ἐγένετο καὶ ἐπὶ τῆς χθὲς προβληθείσης προτάσεως. Δὲν ἔχουσι δίκαιον νὰ ἐπιμένωσιν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως, διότι ἕκαστος τῶν βουλευτῶν ἔχει δικαίωμα νὰ γνωρίζῃ περὶ τίνος πρόκειται καὶ νὰ σχηματίσῃ γνώμην.

§32ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§33Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἀσχέτως πρὸς τὴν πρότασιν, ἥτις ὑπεβλήθη περὶ Ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς. Ἐγὼ, κύριοι, διῆλθον τὸ τεῦχος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ παρετήρησα, ὅτι ἡ εἰρημένη πρότασις, ἥτις δύναται νὰ περιορισθῇ εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς, δὲν στηρίζεται στενῶς εἰς τὰς ἐνεργείας αὐτῶν. Ἡ ἔκθεσις αὕτη ἀποδεικνύει ἐγκληματικὰς πράξεις μὴ στηριζομένας εἰς Ὑπουργικὴν ἐνέργειαν, καὶ αἵτινες ἀνήκουσιν εἰς διαχείρισιν ἄλλων. Ἐὰν ἤθελεν ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ ἀνάκρισις δύναται νὰ ἀνακαλύψῃ ἐγκλήματα τοῦ κοινοῦ δικαίου, ὡς ἡ ὑποβληθεῖσα ἔκθεσις ὑποδεικνύει, καθῆκον ἔχει ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ ἀνακρίσεις. Δὲν λέγω, ὅτι οἱ διευθύνοντες τὰ τῶν Δημοσίων ἔργων προέβησαν εἰς τοιαῦτα ἐγκλήματα, ἀλλ’ ἐὰν ἐχαρίσθησαν εἰς τοὺς ἐργολάβους καὶ τοιουτοτρόπως ἐζημίωσαν τὸ Δημόσιον, ἢ ὁπωσδήποτε συνεννοήθησαν μετ’ αὐτῶν, διατί νὰ μὴ διατάξῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνακρίσεις, ὥστε ἐκ τῶν ἀνακρίσεων αὐτῶν νὰ καταδειχθῇ ἡ ἐνέργεια τῶν ὑπευθύνων ὑπαλλήλων; Παρακαλῶ ἑπομένως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προβῇ εἰς τοιαύτας ἀνακρίσεις, ἡ δὲ Ἐπιτροπὴ θέλει ἐπιτελέσει τὸ ἰδικόν της ἔργον.

§34ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πατρῶν βουλευτοῦ κ. Ρικάκη προκύπτει ἕτερον ζήτημα, οὐδεμίαν σχέσιν ἔχον μὲ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν. Ὁ κ. Ρικάκης, ἀναγνώσας τὸ τεῦχος, εἶπεν εἰς ἐμέ, ὅτι ὤφειλον νὰ διατάξω δικαστικὰς ἀνακρίσεις κατὰ ὑπαλλήλων, ἀναφερομένων ἐν τῷ τεύχει αὐτῷ, ὡς παραβάντων τὸ καθῆκόν των. Ἐγὼ ὅμως τοιαύτην πεποίθησιν δὲν ἐσχημάτισα, ἀλλ’ οὔτε ἤθελον περιμένει νὰ μοὶ ὑποδειχθῇ τὸ καθῆκόν μου ἄλλοθεν, ἐὰν ἤθελον σχηματίσει τοιαύτην γνώμην. Ἐγὼ ὑπέβαλον πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἡ Βουλὴ ἐζήτησε, καὶ ἡ Βουλὴ θὰ ἐπιτελέσῃ τὸ ἑαυτῆς καθῆκον, ἂν ὑπάρχῃ περίπτωσις τοιαύτη. Ἐγὼ δὲ ὡς Ὑπουργὸς, ὅταν πεισθῶ, ὅτι ὑπάρχει περίπτωσις ἐνεργείας τινὸς ἐκ μέρους μου, βεβαίως θὰ ἐπιτελέσω τὸ ἐμὸν καθῆκον.

§35ΧΟΪΔΑΣ. Προβάλλω πρότασιν ἀπαραδέκτου, καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς ἄλλο ἔργον· ἂς ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ καὶ ἂς τὴν ἀποῤῥίψῃ.

§36ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§37ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ὀφείλω νὰ εἰσηγοῦμαι εἰς τὴν πλειονοψηφίαν τὰ προσήκοντα καὶ τὰ σύμφωνα μὲ τοὺς κειμένους νόμους. Πρότασις ἀπαραδέκτου τυπώσεως δὲν ὑπάρχει, οὐδὲ δύναται νὰ ὑπάρξῃ, διότι κατὰ τὸν Κανονισμὸν πᾶσα πρότασις, γινομένη ὑπὸ βουλευτοῦ, τυποῦται καὶ διανέμεται. Αὐτὴ ἡ ἐφεύρεσις τοῦ νὰ προταθῇ πρότασις ἀπαραδέκτου τυπώσεως, εἶνε ἄγνωστος εἰς τὸν Κανονισμόν. Ὁ Κανονισμὸς διατάττει, ὅτι πᾶσα πρότασις τυποῦται καὶ διανέμεται· ἀφοῦ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ, τότε γίνεται γνωστὸν τὸ περιεχόμενον. Ἡ πρότασις εἶνε ἄντικρυς ἐναντία εἰς τὰ Κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα, καὶ εἰς τὴν τάξιν, τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦμεν, καὶ δὲν πρέπει νὰ γίνῃ ἀποδεκτή. Πρότασις, ἥτις δὲν εἶνε γνωστὴ εἰς τὴν Βουλὴν, διότι δὲν ἐτυπώθη καὶ δὲν διενεμήθη, αὐτὴ νὰ ἔρχεται εἰς ψηφοφορίαν καὶ νὰ προβάλλεται τὸ ἀπαράδεκτον τῆς τυπώσεως τῆς προτάσεως αὐτῆς, ἥτις εἶνε ἄγνωστος, τοῦτο δὲν μοὶ φαίνεται ὀρθόν.

§38Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ ἀπαντήσω, κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸν κύριον Πρωθυπουργόν. Ἡ πρότασις τοῦ ἀπαραδέκτου ἔρχεται κατὰ πᾶσαν στάσιν πάσης συζητήσεως. Ὁ κ. Χοϊδᾶς ἰσχυρίσθη, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη ποσῶς νὰ τυπωθῇ ἡ πρότασις, καὶ προτείνει τὸ ἀπαράδεκτον τῆς τυπώσεως. Δὲν βλέπω λοιπὸν κατὰ τί παρεβιάσθη ὁ Κανονισμός. Ἡ πρότασις τοῦ ἀπαραδέκτου προτείνεται πάντοτε εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις. Μοὶ φαίνεται μάλιστα καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ νὰ μὴ χάνωμεν τὸν καιρὸν συμφέρει νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, διότι εἰς μάτην ἐχάσαμεν 1½ ὥραν.

§39ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Χοϊδᾶς προέβαλε πρότασιν, ἥτις καθιστᾷ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς πράγματι ἀδυνάτους, καὶ δὲν πιστεύω νὰ ἔχῃ τοιαύτην ἔννοιαν ὁ κ. Χοϊδᾶς. Νομίζει, ὅτι ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Χαλκιόπουλος, ἀντιβαίνει εἰς τὸν Κανονισμὸν, καὶ διὰ τοῦτο θέλει ἀμέσως νὰ ψηφισθῇ τὸ ἀπαράδεκτον αὐτῆς.

§40ΧΟΪΔΑΣ. Ἀντιβαίνει εἰς τὸν περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμον, ὅστις θέτει ὅρια παραγραφῆς, καὶ εἰς τὸν Κανονισμόν.

§41ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι, ὅτι ἀντιβαίνει καὶ εἰς τὸν νόμον περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν. Ἀλλὰ δὲν ἐγένετο περὶ τούτου συζήτησις, ὅπως ἀποφασισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐὰν ἀντιβαίνῃ ἢ ὄχι. Ὁ κ. Χοϊδᾶς φρονεῖ, ὅτι ἀντιβαίνει, ἄλλοι ὅτι δὲν ἀντιβαίνει· θὰ γίνῃ ἑπομένως συζήτησις, ἥτις δύναται νὰ παραταθῇ ἐπὶ μίαν ἢ δύο ἡμέρας. Βλέπετε λοιπὸν ποῦ καταντῶμεν; νὰ δίδωμεν τὸ δικαίωμα εἰς πᾶσαν πρότασιν, καὶ τὴν πλέον παράλογον, νὰ σταματᾷ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Διὰ τοῦτο θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ ἐπιμένετε· ἐὰν ὅμως ἐπιμένετε, τότε φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ψηφοφορηθῇ τὸ ἀπαράδεκτον τῆς ὑμετέρας προτάσεως διὰ σήμερον.

§42ΤΙΝΕΣ. Ἀποσύρει τὴν πρότασίν του.

§43ΧΟΪΔΑΣ. Δὲν τὴν ἀποσύρω (διάλογοι).

§44ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Βουλὴ, κανονίζουσα τὰς ἐργασίας αὑτῆς, ἀνέγραψεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ· ὑπεβλήθη πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἡμερησίας διατάξεως πρότασίς τις. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν ἡ πρότασις αὕτη πρέπει νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ ἄνευ οὐδεμιᾶς συζητήσεως περὶ αὐτῆς, οἱοιδήποτε καὶ ἂν ὑπάρχωσι λόγοι, ἀποκρούοντες τὴν παραδοχὴν αὐτῆς· τοῦτο λέγει ὁ Κανονισμός· καὶ πᾶν ὅ,τι ἀντιβαίνει εἰς τοῦτο, ἀντιβαίνει εἰς τὸν Κανονισμὸν καὶ εἶναι ἀπαράδεκτον. Ἐὰν ἐπιμένει ὁ κ. βουλευτὴς, τότε ἐπιμένω καὶ ἐγὼ νὰ ψηφισθῇ τὸ ἀπαράδεκτον τῆς προτάσεώς του διὰ σήμερον, ὡς εἶπον, τουτέστιν ἡ ἀναβολὴ αὐτῆς.

§45ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§46Α. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Ἤκουσα, κύριοι, τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Χαλκιοπούλου καὶ τὴν ἀντίῤῥησιν τοῦ κυρίου Χοϊδᾶ, ὅτι πρέπει νὰ μὴ τυπωθῇ καὶ ἀμέσως νὰ συζητηθῇ. Κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Χοϊδᾶ ἐγένετο ἀντίθετος πρότασις, ὅτι πρέπει νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις διὰ τὴν αὔριον. Ἔχομεν λοιπὸν δύο προτάσεις, τὴν τῆς ἀμέσου συζητήσεως καὶ τὴν τῆς ἀναβολῆς. Ποία εἶναι ἀπωτέρα; ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς. Αὕτη λοιπὸν πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, καὶ πᾶσα ἡ μακρηγορία εἶναι περιττή.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν ἀναβολὴν διὰ τὴν αὔριον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν ἀναβολήν. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§48Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τέλος πάντων, κύριοι, κατωρθώθη νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Βουλὴ τοῦ σπουδαιοτάτου θέματος, τὸ ὁποῖον ἀπετέλει καὶ ἀποτελεῖ τὴν κυρίαν αὐτῆς ἀποστολήν. Κατωρθώθη νὰ εἰσέλθῃ αὕτη εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον προσελκύει τὴν προσοχὴν οὐ μόνον τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος, ἀλλὰ καὶ σύμπαντος τοῦ Ἑλληνισμοῦ, καὶ ἐξεγείρει τοὺς παλμοὺς αὐτοῦ. Καὶ οἱ μὲν οἰκοῦντες τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα, ὡς καὶ οἱ δι’ ὑλικῶν συμφερόντων μετ’ αὐτῆς συνδεόμενοι, ἀναμένουσιν ἐκ τῆς ἐξετάσεως τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος νὰ μάθωσιν ἐὰν πρόκηται ἢ μὴ νὰ ἀνακοπῇ ἡ ἐπὶ τὰ πρόσω πορεία τῆς Ἑλλάδος, οἱ ἐκτὸς δὲ τῆς Ἑλλάδος οἰκοῦντες ἀναμένουσιν ἐκ τῆς ἐξετάσεως τοῦ αὐτοῦ ζητήματος νὰ ἴδωσιν ἂν δύνανται νὰ ἐλπίζωσιν ἐπὶ τὴν προστασίαν καὶ ἐπὶ τὴν παροχὴν τῶν μέσων ἐκείνων, διὰ τῶν ὁποίων δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ καὶ ἀνυψωθῇ ὁ Ἑλληνισμός. Πάντοτε τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα, καὶ παρ’ ἡμῖν καὶ παρ’ ἄλλοις Ἔθνεσιν, ἀποτελεῖ τὸ κύριον μέλημα τῶν Κοινοβουλίων, διότι ἡ κυρία τῶν Κοινοβουλίων ἀποστολὴ εἶναι νὰ ψηφίζωσι τοὺς φόρους, τοὺς βαρύνοντας τὸν λαὸν, καὶ νὰ παρέχωσι τὰς πιστώσεις, δι’ ὧν εἶναι δυνατὸν νὰ διοικηθῇ καὶ προαχθῇ ὁ Τόπος. Ἀλλ’ εἴπερ ποτὲ, νῦν παρ’ ἡμῖν τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα περιβάλλεται ἔξοχον καὶ ἔκτακτον σπουδαιότητα· διότι, πρὶν ἡ Βουλὴ ἀκόμη ἐπιληφθῇ τοῦ θέματος τούτου, ἡ κοινωνία πᾶσα ἐξηγέρθη καὶ συνεκινήθη ἐπὶ ταῖς παραστάσεσι καὶ διαδόσεσι τῆς πρώην Ἀντιπολιτεύσεως, παραστάσεσιν, αἵτινες ἐξηκολούθησαν καὶ ἀφοῦ ἡ πρώην Ἀντιπολίτευσις ἀνέλαβε τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν, παραστάσεσι, καθ’ ἃς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους διατρέχουσι τὴν δεινοτάτην τῶν κρίσεων. Ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ τῆς συζητήσεως καὶ ἐπιψηφίσεως τῶν οἰκονομικῶν καὶ φορολογικῶν νόμων, τῶν ὑποβληθέντων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἔπρεπε δὲ νὰ προηγηθῇ, διότι διὰ τῆς γενικῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπρόκειτο τὸ Κοινοβούλιον νὰ ἐξετάσῃ τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα ἀπὸ γενικωτέρας ἀπόψεως, ἐπρόκειτο οἱ Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους νὰ ἀντιληφθῶσι τῆς θέσεως τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως ἀπὸ ὑψηλοτέρας περιωπῆς, καὶ νὰ μορφώσωσι τὴν γνώμην των περὶ τοῦ πρακτέου μᾶλλον καθολικὴν καὶ γενικὴν, ἐπηρεάζουσαν βεβαίως τὰς κατὰ μέρος γνώμας. Οὕτω δὲ, ὅταν βραδύτερον ἐπρόκειτο περὶ τῶν νομοσχεδίων, δι’ ὧν εἴτε αἱ ὑπάρχουσαι πρόσοδοι ἠλαττοῦντο, εἴτε τὰ ὑφιστάμενα ἔξοδα ηὐξάνοντο, δὲν ἤθελον βεβαίως ἐπηρεασθῆ ἀπὸ γνώμας καὶ σκέψεις, αἵτινες ἀφώρουν μόνον εἰς ἓν ἕκαστον τῶν συζητουμένων νομοσχεδίων· οὕτως ὤφειλον νὰ πράξωσιν οἱ ὑπέχοντες τὴν εὐθύνην τῆς διαχειρίσεως τῶν κοινῶν καὶ ἡγούμενοι τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου· ὤφειλον τὴν ἐξέτασιν τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος εὐθὺς ἐν ἀρχῇ νὰ θέσωσι πρὸ ἡμῶν, μετὰ δὲ τὴν ἐξέτασιν αὐτοῦ νὰ ὑποβάλωσιν εἰς συζήτησιν τὰ νομοσχέδια τὰ οἰκονομικὰ καὶ φορολογικὰ, εἰς τὰ ὁποῖα κατοπτρίζεται τὸ οἰκονομικὸν τῆς Κυβερνήσεως σύστημα. Ἄλλως ὅμως ἔδοξε τῇ Κυβερνήσει. Ἀφοῦ ἐπεψηφίσθησαν παρὰ τῆς Βουλῆς τὰ σπουδαιότερα τῶν φορολογικῶν νομοσχεδίων, ἀφοῦ ἐπὶ τρίμηνον διαχειρίζεται τὰ οἰκονομικὰ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἥτις μίαν καὶ μόνην εἶχεν ἀποστολὴν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, καλεῖται ἡ Βουλὴ τὸν ἕβδομον τοῦ ἔτους μῆνα νὰ συζητήσῃ τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα καὶ νὰ ἐξετάσῃ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885. Κατέστη δὲ οὕτως εἰς πάντα, συζητοῦντα ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1885, ἄχαρι καὶ ἀτερπὲς τὸ ἔργον, ἴσως δὲ καὶ ὀχληρὸν εἰς ἐκείνους ἐξ ὑμῶν, οἵτινες σπεύδετε εἰς τὴν ταχίστην ἀποπεράτωσιν τῶν Κοινοβουλευτικῶν ἐργασιῶν, κατὰ τὸ πρῶτον τοῦτο στάδιον τῆς παρούσης Βουλευτικῆς Συνόδου· ἀλλ’ ὅμως ἡμεῖς ἔχομεν ὑψηλότερον καθῆκον νὰ ἐκπληρώσωμεν, ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα ἐκ τοῦ πρὸς τὴν χώραν καθήκοντος καὶ ἐκ τῆς ἐπιβαλλομένης ἡμῖν μερίμνης πρὸς τὸ οἰκονομικὸν μέλλον αὐτῆς· ὀφείλομεν νὰ μεταδώσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἰδέας ἡμῶν ἐπὶ τούτου, ὀφείλομεν νὰ μεταδώσωμεν καὶ εἰς τὴν χώραν τὰς πεποιθήσεις μας, ὀφείλομεν δὲ ἄλλως τε νὰ μεταδώσωμεν ἀπὸ τοῦδε τὰς ἰδέας μας, ἵνα χρησιμεύσωσι καὶ εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1886, ἀφοῦ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, κληθεῖσα ὡς ἡγέτρια τῆς πρώην Ἀντιπολιτεύσεως, ἥτις ἠξίου, ὅτι ἔχει ἐκ τῶν προτέρων ὡρισμένον καὶ σαφὲς οἰκονομικὸν πρόγραμμα, καὶ ἐπὶ τρίμηνον διαχειριζομένη τὰ κοινὰ, δὲν ἐδίστασε νὰ χαρακτηρίσῃ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦτον ὡς παροδικὸν, ἵνα, ὡς φαίνεται, δικαιολογήσῃ τὰ λάθη καὶ τὴν ὑστέρησιν αὐτῆς ἁπάντων τῶν προηγουμένων ἐπαγγελιῶν της. Τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα, κύριοι, κατ’ ἐμὲ, πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ τριπλῆν ἄποψιν· πρωτίστως ὑπὸ τὴν ἄποψιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἀντιλαμβάνεται αὐτὸ ἡ κοινωνία, δηλαδὴ ὑπὸ τὴν ἄποψιν τὴν ἀπομακρύνουσαν αὐτὸ ἀπὸ τοῦ ἀνταγωνισμοῦ τῶν πολιτικῶν κομμάτων· δεύτερον πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἐν σχέσει πρὸς τὴν διαχείρισιν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, καὶ τρίτον ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἠσπάσθη καὶ ἐφαρμόζει ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Ἡ ἄποψις τῆς ἐξετάσεως τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος, χωρὶς νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει οὐδὲ τὰ ἀποτελέσματα τῆς διαχειρίσεως τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, οὐδὲ τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς παρούσης, εἶναι ἡ μᾶλλον πρακτική. Ἡ ἄποψις αὕτη θέτει πρὸ ἡμῶν τὸ ζήτημα, ὅπως τὸ ἐννοεῖ ἡ κοινωνία, ἥτις εἰς δεδομένας περιστάσεις, καὶ ἰδίᾳ ὅταν τὰ οἰκονομικὰ ἑνὸς Κράτους διατρέχωσι κίνδυνον, σκέπτεται ἀνεξαρτήτως τῶν διαμαχομένων πολιτικῶν μερίδων. Ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία, καὶ πρὶν ἀκόμη καταγνωσθῶσι τὰ βαρύνοντα τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους ἐλλείμματα, εἶχε καταληφθῆ ὑπὸ οἰκονομικῆς καὶ ἐμπορικῆς κρίσεως. Ἡ κρίσις αὕτη προῆλθεν ἐκ περιστάσεων πάντη ἀνεξαρτήτων τῆς διαχειρίσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἐνῷ ἡ κρίσις αὕτη ὑφίστατο ἔτι ἢ μᾶλλον διετέλει ἐν τῇ ἀκμῇ αὐτῆς, ἐπῆλθε καὶ ἡ κακὴ κατάστασις τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ἥτις ἐδείνωσεν αὐτὴν περισσότερον. Ἡ κοινωνία πρωτίστως ἐνδιαφέρεται νὰ γνωρίζῃ ποία εἶναι ἡ ἀληθὴς κατάστασις τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ὁποῖα τὰ μέσα, δι’ ὧν δύναται αὕτη ν’ ἀνορθωθῇ· ἡ κοινωνία δὲν ἐνδιαφέρεται εἰς τὰς ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ συζητήσεις, τὰς ἐχούσας χαρακτῆρα ἀντεγκλήσεων τῶν πολιτικῶν κομμάτων· ἡ κοινωνία ἐπιθυμεῖ νὰ γνωρίζῃ τίνι τρόπῳ εἶναι δυνατὸν ὅσον οἷόν τε τάχιον νὰ ἐπουλωθῶσιν αἱ πληγαὶ, αἵτινες ἐπὶ τοῦ κοινωνικοῦ σώματος ἀνεφάνησαν. Ἡ κοινωνία συνεταράχθη, ὅταν ἤκουσεν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅτι ἀνέλαβε καὶ ἐννοεῖ τὴν διαχείρισιν τῶν κοινῶν μὲ τὸ εὐεργέτημα τῆς ἀπογραφῆς. Μέχρι τοῦδε ἡ κοινωνία ἐγνώριζεν, ὅτι τοιοῦτο δικαίωμα παρείχετο ἐκ τοῦ νόμου εἰς τοὺς κληρονόμους σχολαζουσῶν περιουσιῶν, ὅταν αὗται διετέλουν βεβαρημέναι ὑπὸ χρεῶν, μηδεμίαν ἢ ἐλαχίστην παρεχόντων ἐλπίδα κέρδους ὑπὲρ τῶν κληρονόμων, οἵτινες ἤγοντο κυρίως εἰς τὴν ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦτον ἀποδοχὴν τῆς κληρονομίας ἐκ σεβασμοῦ πρὸς τὴν σκιὰν τοῦ ἀποθανόντος. Οὐδέποτε ὅμως ἡ κοινωνία ἐφαντάσθη, ὅτι ἦτο δυνατὸν ὁ Κυβερνήτης τῆς Ἑλλάδος, κληθεὶς κατόπιν μιᾶς πολιτικῆς μεταβολῆς, κατόπιν τῶν ὅσων πρὸ τῆς μεταβολῆς ἔδωκεν ὑποσχέσεων νὰ λύσῃ τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα, νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι ἀναλαμβάνει τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν μὲ τὸ εὐεργέτημα τῆς ἀπογραφῆς. Ἡ κοινωνία γινώσκει, ὅτι ἡ διαχείρισις τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν ἀφῆκεν ἔλλειμμα οὐχὶ βεβαίως 40 ἢ 46,000,000, ὡς ἰσχυρίζετο ἡ πρώην Ἀντιπολίτευσις καὶ ὡς ἰσχυρίσθη ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, εἰσηγούμενος τὸν Προϋπολογισμὸν εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ μόνον 25 ἑκατομμυρίων, ὡς ἀπέδειξε διὰ τῆς ἐκθέσεώς της ἡ μειονοψηφία τῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπῆς, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν Δημοσίων βιβλίων καὶ καταστάσεων. Ἡ κοινωνία γινώσκει, ὅτι ὁ διευθύνων σήμερον τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Κράτους ὡμολόγησεν, ὅτι ὑπάρχει ἔλλειμμα εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885 ἐξ 11 ἑκατομμυρίων, χωρὶς νὰ γνωσθῶσιν αἱ Κυβερνητικαὶ σκέψεις, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν κάλυψιν ἢ μείωσιν αὐτοῦ. Ἡ κοινωνία ἑπομένως ἐναγωνίως περιέμενεν ἐκ τῆς ἐξετάσεως τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος νὰ πληροφορηθῇ, οὐχὶ ἂν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἔπταισεν, ἢ ἐὰν ἡ διάδοχος αὐτῆς ἐργάζεται πυρετωδῶς πρὸς ἀνακάλυψιν καὶ ἐξόγκωσιν τῶν εἰς τὴν προηγουμένην διαχείρισιν ἀναγομένων πλημμελειῶν. Ἡ κοινωνία ἀναμένει ἐκ τῆς ἐξετάσεως τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος νὰ πληροφορηθῇ, κατὰ τίνα τρόπον τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσέλθωσιν εἰς κανονικὴν τροχιὰν, ὑποσχομένην τὴν ἐξασφάλισιν τοῦ οἰκονομικοῦ μέλλοντος τῆς Ἑλλάδος καὶ τὴν ὑποστήριξιν καὶ ἀναζωπύρωσιν τῶν ἐλπίδων τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Δικαίως δὲ ἡ κοινωνία συγκινεῖται καὶ ἀσχάλλει ἐπὶ τῇ καταστάσει τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ἧς τὴν εἰκόνα κατέστησαν ζοφερωτέραν καὶ ἀπειλητικωτέραν αἱ διακηρύξεις καὶ δηλώσεις τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Ἐρωτᾷ λοιπὸν ἡ κοινωνία, διατί νὰ μὴ ἐξετάζηται ἐνταῦθα τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα ἀσχέτως πρὸς τὰς διαμάχας τῶν πολιτικῶν κομμάτων; Διατί, ἐρωτῶσι συμπολῖται ἡμῶν εὖ φρονοῦντες, διατί νὰ μὴ ἀποχωρίσῃ ἡ Βουλὴ ἐκ τῆς πολιτικῆς τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα, τοὐλάχιστον ἐν τῇ παρούσῃ κρίσει τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν; Διατί, φωνάζει ἡ κοινωνία, νὰ μὴ ἐννοῶμεν ἐνταῦθα, ὅτι ἡ ἐπὶ βλάβῃ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους δημοτικότης εἶναι ἐφήμερος; Ἡ ὀρθοφρονοῦσα κοινωνία, ἡ ἐμβριθῶς ἐξετάζουσα τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα, ἓν ζητεῖ παρὰ τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, νὰ λησμονήσωσιν, ἔστω καὶ προσκαίρως, τὰ πολιτικὰ μίση καὶ πάθη, νὰ μὴ ἀποβλέψωσιν εἰς τὴν πρόσκτησιν προσκαίρου δημοτικότητος, καὶ νὰ σκεφθῶσι μετ’ ἐπιμελείας περὶ τῆς εἰς τὰς δημοσίας δαπάνας οἰκονομίας καὶ περὶ τῆς ἐξευρέσεως νέων πόρων τοῦ Δημοσίου Ταμείου, ἀποκλειομένου ἐκ τῶν σκέψεων αὐτῶν τοῦ μέσου τῶν δανείων. Ἡ κοινωνία, τέλος, ἓν ἐπιβάλλει ἡμῖν, ν’ ἀποφύγωμεν πᾶσαν ἐλάττωσιν τῶν ὑφισταμένων Δημοσίων προσόδων, βελτιοῦντες καὶ οὐχὶ καταργοῦντες τοὺς λειτουργοῦντας νῦν φορολογικοὺς νόμους, καὶ ν’ ἀποκρούσωμεν πᾶσαν αὔξησιν τῶν Δημοσίων δαπανῶν, ἀναβάλλοντες δι’ ἄλλην ἐποχὴν, μᾶλλον αἰσίαν ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν, καὶ τὰς τυχὸν δικαιοτάτας αὐξήσεις. Ἀλλὰ πῶς δύναται νὰ ἐλπίσῃ ἡ κοινωνία τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ πόθου της αὐτοῦ, ὅταν εἰς γενομένας παρατηρήσεις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατὰ νομοσχεδίων, ἐλαττούντων τὰς προσόδους ἢ αὐξανόντων τὰς δαπάνας, ἡ Κυβέρνησις ἀπήντησε δι’ ἀντενεγκλήσεων κατὰ τῆς προκατόχου; Ὑπὸ τὴν ἄποψιν αὐτὴν ἐξετάζων τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα, ἠδυνάμην πολλὰ νὰ εἴπω, ἠδυνάμην νὰ ἐξαντλήσω τὴν ἐπ’ αὐτοῦ συζήτησιν. Ἀλλὰ μοὶ εἶναι λογικῶς ἐπιτετραμμένον νὰ ἐξακολουθήσω ἐξετάζων τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν ἄποψιν αὐτήν, ἀφοῦ ἤδη ἡ Βουλὴ ἐψήφισε πάντα τὰ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθέντα φορολογικὰ καὶ οἰκονομικὰ νομοσχέδια, καὶ ἀφοῦ ἡ μέχρι τοῦδε πολιτεία τῶν διευθυνόντων τὰς ἡνίας τοῦ Κράτους οὐδεμίαν παρέχει ἐλπίδα, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποταχθῇ τὸ διακρίνον αὐτοὺς πεῖσμα καὶ τὸ πάθος τὸ πολιτικὸν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ πρὸς τὴν πατρίδα καθήκοντος; Εἰσέρχομαι λοιπὸν εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος ὑπὸ τὴν δευτέραν αὐτοῦ ἄποψιν, ἤτοι ἐν τῇ σχέσει αὐτοῦ πρὸς τὴν διαχείρισιν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Δὲν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέλος τῆς διαλυθείσης Βουλῆς, παρηκολούθουν ὅμως τὰς ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ συζητήσεις ἐφ’ ὅσον μοὶ ἐπέτρεπον τοῦτο αἱ ἰδιωτικαὶ ἀσχολίαι μου, καὶ δὲν δύναμαι νὰ λησμονήσω, ὅτι ἡ πρώην Ἀντιπολίτευσις καὶ ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου, κατὰ τὰς δύο τελευταίας Συνόδους τῆς διαλυθείσης Βουλῆς, καὶ διὰ τῶν ὀργάνων, ἅτινα ἀντεπροσώπουν αὐτὴν ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ, ὑπεστήριξεν ἐκθύμως καὶ κατώρθωσε νὰ μεταδώσῃ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὴν πολιτικὴν ἰδίαν καὶ πεποίθησιν, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἰς δύο μέγιστα περιέπεσεν ἁμαρτήματα· ἐπεβάρυνε τὸν λαὸν διὰ φόρων, οἵτινες ἀφήρεσαν καὶ τὴν τελευταίαν ἰκμάδα αὐτοῦ, ἐνῷ δὲ δι’ αὐτῶν ἠλάττωσε καὶ ἐπίεσε τὰς παραγωγικὰς Δυνάμεις, συνάμα ηὔξησε τερατωδῶς καὶ σπατάλως τὰ Δημόσια ἔξοδα. Ἡ γενομένη δὲ ἐργασία πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ πεισθῇ ἡ κοινωνία, ὅτι αἱ δύο αὗται αἰτιάσεις κατὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἦσαν βάσιμοι, ἦτο τῷ ὄντι τερατώδης, διότι οἱ πάντες ἐπλανήθησαν, ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὴν κακὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, καὶ μὴ ἐξετάζοντες τὰ κύρια καὶ ἀληθῆ αἴτια αὐτῆς, εἰς τὴν πλάνην δὲ ταύτην ὀφείλεται ἡ ἐπελθοῦσα πολιτικὴ μεταβολή. Κατὰ πρῶτον δέον νὰ ἐξετάσωμεν, τίνες εἶναι οἱ φόροι, διὰ τῶν ὁποίων ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις ἐπεβάρυνε τὸν λαὸν, καὶ ἂν οὗτοι ἠδύναντο νὰ καταστρέψωσι τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις τοῦ Τόπου, καὶ καταστήσωσι τὸν λαὸν ἀνίκανον πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν πρὸς τὸ Δημόσιον εἰσφορῶν αὐτοῦ. Δὲν δύναμαι νὰ χαρακτηρίσω ὡς ἐπιβολὴν νέου φόρου τὴν ἐκ παλαιῶν εἰς νέας δραχμὰς τροπὴν τῶν ποσοτικῶς καὶ εἰς χρήματα πληρονομένων ἐγγείων φόρων· ἀλλ’ ἐπειδὴ τῇ εἰσηγήσει τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἐγένετο τοῦτο, ἐπῆλθε δ’ ἐντεῦθεν αὔξησις τῶν Δημοσίων ἐσόδων, καταλογίζω εἰς βάρος τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως τὴν αὔξησιν ταύτην, ἀνερχομένην εἰς 1,100,000 δραχμῶν. Οἱ νέοι φόροι, οἵτινες τῇ εἰσηγήσει τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως ἐπεβλήθησαν, εἰσὶν οἱ ἑξῆς. Ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ καταναλισκομένου οἴνου· ἀλλὰ διὰ τοῦ φόρου τούτου κατηργήθη ἡ στρεμματικὴ ἐπὶ τῶν ἀμπέλων φορολογία καὶ ἠλαττώθη ὁ εἰς χρήματα εἰσπραττόμενος κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν ὡς πρός τινας ἐπαρχίας ἔγγειος φόρος τοῦ οἴνου ἀπὸ λεπτῶν 2 εἰς 1. Πρότερον ἐβεβαιοῦντο διὰ τῆς στρεμματικῆς φορολογίας περίπου 900,000 δραχμῶν· ἦτο δὲ ὄντως δυσείσπρακτος ὁ φόρος οὗτος, ἀλλ’ ὅταν ληφθῇ ὑπ’ ὄψει, ὅτι διὰ τοῦ νέου περὶ εἰσπράξεως τῶν Δημοσίων ἐσόδων Νόμου ἤθελον βεβαίως αἱ καθυστερήσεις ἐλαττωθῆ, ἠθέλομεν ἔχει ἐκ τοῦ ἐγγείου φόρου ἀπὸ τῶν ἀμπέλων καὶ τοῦ οἴνου, ὡς εἶχε πρότερον ἡ φορολογία, δραχμὰς 700,000. Εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸν λειτουργοῦντα νέον Νόμον ἐν διαστήματι ἑνὸς ἔτους δραχμαὶ 1,100,000, ὥστε ἡ ἐπελθοῦσα αὔξησις ἀνέρχεται εἰς 400,000 δραχμῶν. Ἔχομεν ὅμως καὶ τὸν φόρον ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ, ἐκ τοῦ ὁποίου κατὰ τὸ 1884, κατὰ τὰ ἐπίσημα βιβλία, εἰσεπράχθησαν, ἐκτὸς τῶν διὰ τὴν κοπὴν ἐξόδων, 2, 200,000· ἔχομεν τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ σιγαροχάρτου, ἐκ τοῦ ὁποίου κατὰ τὸ 1884 εἰσεπράξαμεν 700,000· ἔχομεν τέλος καὶ τὸν φόρον τῶν οἰνοπνευμάτων, ἐκ τοῦ ὁποίου εἰσεπράχθησαν περίπου 500,000. Τὸ ὅλον τῶν νέων φόρων, συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς αὐξήσεως τῶν ἐγγείων φόρων διὰ τῆς τροπῆς τῶν παλαιῶν δραχμῶν εἰς νέας, ἀνέρχεται εἰς 5,000,000 δραχμῶν περίπου. Αὐτοὶ εἶναι οἱ φόροι, τοὺς ὁποίους ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις εἰσήγαγε. Βεβαίως λόγος δὲν δύναται νὰ γένηται περὶ τοῦ μονοπωλίου τῶν πυρείων, τῶν παιγνιοχάρτων καὶ τοῦ πετρελαίου, διότι ταῦτα διατηρεῖ καὶ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, δι’ αὐτῶν δὲ δὲν ἐπεβλήθη νέος τις φόρος, ἀλλ’ ἐπεδιώχθη ἡ καταστολὴ τῆς λαθρεμπορίας καὶ ἡ ἐξασφάλισις τῶν εἰς τὸ Δημόσιον διὰ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν ὀφειλομένων ποσοτήτων. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἀνεγράψαμεν κατὰ ποσὸν καὶ ποιὸν τοὺς φόρους, τοὺς ὁποίους ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις ἐπέβαλε, πρέπει οὐχ ἧττον νὰ γινώσκωμεν καὶ ἐκ ποίων βαρῶν ἀπήλλαξε τὸν λαὸν, καὶ εἰς ὁποίας προῆλθεν ἐλαττώσεις τῶν πρότερον ὑπαρχόντων φόρων. Δὲν θέλω νὰ μνημονεύσω τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης, ἥτις ὀφείλεται εἰς τὸν ἡγέτην τῆς νῦν Ἀντιπολιτεύσεως καὶ Πρόεδρον τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἀλλ’ οὐχ ἧττον εἶναι ἀληθὲς ὅτι, καίτοι ἡ Ἑλληνικὴ γεωργία εὐηργετήθη διὰ τῆς καταργήσεως τῆς δεκάτης, τὸ Δημόσιον Ταμεῖον ἐστερήθη δραχμὰς 2,000,000. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ὅπως ἐνισχύσῃ τὸν ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις λαὸν, κατήργησε τὴν τελωνιακὴν ζώνην, τὴν ἐν τῇ μεθορίῳ γραμμῇ, ὡς ἐκ τούτου δὲ ἐστερήθη τὸ Δημόσιον εἰσαγωγικῶν τελῶν ἐκ δραχμῶν 300,000. Ἐν τῷ δασμολογίῳ, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, καὶ τὸ ὁποῖον σήμερον λειτουργεῖ, κατέστησεν ἀτελεῖς τὰς πρώτας ὕλας, αἵτινες χρησιμεύουσιν εἰς τὴν μόλις ἀναγεννωμένην Ἑλληνικὴν βιομηχανίαν, κατέστησεν ἀτελῆ ἅπαντα σχεδὸν τὰ εἴδη, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουσιν ὡς πρῶτον ἀντικείμενον τροφῆς εἰς τὸν λαὸν, κατέστησεν ἀτελῆ τὰ κρέατα, τὰ ζῷα κλπ. εἴδη τροφῆς. Ἐξ ἀκριβῶν ὑπολογισμῶν, οἵτινες ἐγένοντο, ὡς ἐκ τῶν ἀτελειῶν τούτων τὸ Δημόσιον ἐστερήθη 2,000,000 δραχμῶν. Ἀλλ’ ἐνῷ ἀναντίῤῥητον καὶ πανθομολογούμενον εἶναι, ὅτι διὰ τῆς καταργήσεως τῆς δεκάτης εὐηργετήθη ἡ Ἑλληνικὴ γεωργία, διὰ τῆς ἀτελείας τῶν πρώτων ὑλῶν εὐηργετήθη ἡ Ἑλληνικὴ βιομηχανία, διὰ τῆς ἀτελείας τῶν ζώων, κρεάτων καὶ ἑτέρων εἰδῶν τροφῆς εὐηργετήθησαν αἱ κατώτεραι καὶ πολυπληθέστεραι κοινωνικαὶ τάξεις, διὰ τῆς καταργήσεως τῆς τελωνιακῆς ζώνης εὐηργετήθησαν οἱ κάτοικοι τῶν νέων Ἐπαρχιῶν καὶ οἱ οἰκοῦντες εἰς τὰς ὑπὸ τὸν ξένον ζυγὸν ἔτι διατελούσας Ἐπαρχίας συμπολῖται ἡμῶν, ἐξεταστέον ἀφ’ ἑτέρου, ὁποίους ἐπεβάρυναν οἱ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως δημιουργηθέντες νέοι φόροι. Ἐκτὸς τῆς ὡς πρός τινας ἐγγείους φόρους μετατροπῆς τῶν παλαιῶν δραχμῶν εἰς νέας, οἱ φόροι ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, ἐπὶ τοῦ σιγαροχάρτου καὶ ἐπὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν δὲν ἐπεβάρυναν τὸ παράπαν τὴν παραγωγὴν, ἥτις ἀφέθη ὅλως ἐλευθέρα· κατωρθώθη δὲ διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν φόρων τούτων νὰ ἐλαττωθῇ ὅσον ἦτο δυνατὸν ἡ ἄνισος τῶν φόρων διανομή· κατωρθώθη, ὥστε αἱ παραγωγικαὶ τάξεις νὰ ἀπαλλαγῶσι τῶν ἐπιβαρυνόντων αὐτὰς φόρων, καὶ νὰ γείνῃ μία μετάστασις φόρων ἐπὶ τὰς τάξεις ἐκείνας, αἵτινες δὲν ἐφορολογοῦντο πρότερον. Ἀλλ’ ὁ ταῦτα πάντα διαπράξας εἶναι ἄξιος μομφῆς καὶ κατακρίσεως; Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, ὁμολογῶ, ὅτι ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις οὐ μόνον φόρους πιέζοντας τὰς παραγωγικὰς τάξεις τῆς κοινωνίας ἡμῶν δὲν ἐδημιούργησεν, ἀλλὰ τοὐναντίον προέβη πέραν τοῦ δέοντος εἰς ἐλάττωσιν τῶν ὑπαρχόντων φόρων. Ἴσως δὲ κατὰ τοῦτο δύναταί τις νὰ κατακρίνῃ τὴν παρελθοῦσαν Κυβέρνησιν, ὅτι ἐξ αἰσιοδόξου πεποιθήσεως, ὅτι δὲν ἤθελον περιέλθει τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους εἰς δυσάρεστον θέσιν, προέβη εἰς ἐλάττωσιν φόρων ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτὴ ἡ αἰτίασις, τὴν ὁποίαν ἐξετόξευσεν ἡ τότε Ἀντιπολίτευσις κατὰ τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως· ἡ κυριωτέρα κατ’ αὐτῆς αἰτίασις συνίσταται εἰς τὸ ὅτι ηὔξησε τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους καὶ ὅτι τὰ ηὔξησεν ἀδικαιολογήτως καὶ κατὰ τρόπον, ὅστις εἶναι ὁ κύριος παράγων τῆς σημερινῆς καχεκτικῆς καταστάσεως ἡμῶν. Ἐπειδὴ δὲ καλῶς ἐνθυμοῦμαι, ὅτι οἱ ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐπεκαλοῦντο ἀκριβῶς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1880, αὐτὸν δὲ ἐπανειλημμένως συνέκρινον πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885, ὅπως ὑποστηρίξωσι τὰς κατὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως αἰτιάσεις καὶ ἐπιθέσεις των, καὶ ἐγὼ, πρὸς χάριν αὐτῶν, θέλω κυρίως λάβει ὡς ὅρον συγκρίσεως τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1880. Κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1880 τὰ ἔξοδα εἶχον ἀνέλθει εἰς 47 ἑκατομμύρια, τὰ δὲ ἔσοδα εἰς 42 ἑκατομμύρια· κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885 τὰ ἔξοδα ἀνέρχονται εἰς 85 ἑκατομμύρια, τὰ δὲ ἔσοδα εἰς ἕτερα 85 ἑκατομμύρια· ἄρα ὑπάρχει διαφορὰ ἐπὶ πλέον εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ 1885 κατὰ σύγκρισιν πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1880 ἐκ 38 ἑκατομμυρίων, εἰς δὲ τὰ ἔσοδα 43 ἑκατομμύρια. Σημειωτέον, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1880 παρίστα ἔλλειμμα ἀκριβῶς ἐκ 5 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἐξεταστέον εἰς τίνας κατηγορίας δαπανῶν καὶ ἐκ τίνων αἰτίων κυρίως ἐπῆλθεν ἡ τεραστία αὕτη τῶν Δημοσίων δαπανῶν αὔξησις; Τὸ πρῶτον κεφάλαιον τῶν ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους εἶναι τὸ κεφάλαιον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν χρεῶν καὶ συντάξεων. Κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1880 τὸ κεφάλαιον τοῦτο τῶν δαπανῶν ἀνήρχετο εἰς 16 ἑκατομμύρια, κατὰ τὸ ἔτος ὅμως 1885 ἀνῆλθεν εἰς 35 ἑκατομμύρια· ἔχομεν ἀμέσως ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τούτου διαφορὰν ἐκ 17 ἑκατομμυρίων. Εἰς τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν κατὰ τὸ 1880 εἴχομεν 12 ἑκατομμύρια, κατὰ τὸ ἔτος ὅμως 1885 ἔχομεν 22 ἑκατομμύρια· ἔχομεν ἑπομένως αὔξησιν 10 ἑκατομμυρίων εἰς τὸν δεύτερον τοῦτον καὶ σπουδαιότερον κλάδον τῶν Δημοσίων ἐξόδων. Εἰς τὰ 1880 δὲν εἴχομεν τὴν εὐτυχίαν νὰ ἔχωμεν προσηρτημένας τὴν Ἤπειρον καὶ Θεσσαλίαν, ἑπομένως δὲν περιελαμβάνοντο εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους κατὰ τὸ 1880 αἱ δαπάναι, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας. Διὰ τὰς νέας ὅμως ἐπαρχίας ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων ἡμῶν ἐπεβαρύνθη μὲ τὸ ποσὸν δραχ. 2,700,000. Προσέτι ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν μισθῶν τῶν ὑπαλλήλων ἀπὸ παλαιῶν εἰς νέας δραχμὰς, αὐξήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις προέβη ἐξ ἀνάγκης ἐπιβαλλομένης ὑπὸ τῶν πραγμάτων καὶ ἀναγνωριζομένης καὶ ὑπ’ αὐτῆς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἐκ τῆς αὐξήσεως λοιπὸν τῶν μισθῶν τῶν ὑπαλλήλων εἰς μόνα τὰ πέντε Ὑπουργεῖα ἐπῆλθεν αὔξησις 2,100,000 δραχμῶν. Ὁ νέος Προξενικὸς νόμος, ὅστις ἀφ’ ἑτέρου ηὔξησε τὰ ἐκ Προξενικῶν τελῶν ἔσοδα τοῦ Δημοσίου, ἐπήνεγκε συνάμα καὶ αὔξησιν τῶν δαπανῶν κατὰ 500,000 δραχμῶν. Εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νέων φορολογικῶν νόμων καὶ τὴν βεβαίωσιν τῶν φόρων ηὔξησαν τὰ ἔξοδα κατὰ δρ. 2.700,000. Διὰ τὴν αὔξησιν τῶν ποσοστῶν τοῦ χαρτοσήμου καὶ τὴν ἀπόδοσιν τοῦ κεφαλαίου τῆς ὁδοποιΐας, ἕνεκα τῆς αὐξήσεως τῶν σχετικῶν προσόδων, ἔχομεν αὔξησιν 500,000 δραχ. ἐπὶ πλέον. Ἡ διαφορὰ ἐπὶ πλέον κατὰ τὰ ὀλίγα κεφάλαια, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀπηρίθμησα, εἶναι 35,500,000 δραχμῶν. Τί ἀπομένει ὡς προσθήκη μεταξὺ τῶν δαπανῶν τοῦ 1880 καὶ τῶν δαπανῶν τοῦ 1885; 2½ ἑκατομμύρια δραχμῶν· ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ὅτι καὶ τὰ Δημόσια ἔσοδα τερατωδῶς ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ηὐξήθησαν καὶ ἐπέβαλλον εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους ἀνωτέρας δαπάνας διὰ τὴν βεβαίωσιν καὶ τὴν εἴσπραξιν αὐτῶν, ἐν διαστήματι διετίας ἐγένοντο πολλαὶ βελτιώσεις εἰς τοὺς διαφόρους κλάδους τῆς Δημοσίας Διοικήσεως, καὶ ἰδίως εἰς τὴν Δικαιοσύνην καὶ τὴν Ἐκπαίδευσιν, ἐγένοντο δὲ καὶ βελτιώσεις, αἵτινες συνωδεύθησαν ἢ ἐπήγαγον αὔξησιν εἰς τὰ ἔσοδα. Ἡ σύγκρισις λοιπὸν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1880 πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885 δὲν παρουσιάζει ἐπὶ πλέον διαφορὰν ἢ κατὰ μόνον δύο ἑκατομμύρια πεντακοσίας χιλιάδας, εἶναι δὲ ἐλαχίστη ἡ αὔξησις αὕτη ἐν διαστήματι ἓξ ἐτῶν, σχετικῶς πρὸς τὰς αὐξήσεις, τὰς ὁποίας παρουσιάζουσιν οἱ Προϋπολογισμοὶ τῶν ἄλλων Κρατῶν, διατελούντων ἐν προόδῳ, ὡς ἡ Ἑλλάς· ἡ ἀναλογία τῆς αὐξήσεως τῶν δαπανῶν τῆς ἐν γένει Διοικήσεως εἰς ἕτερα Ἔθνη εἶναι μᾶλλον ἢ διπλασία. Παρ’ ἡμῖν ἡ αὔξησις αὕτη οὐδὲ εἰς 1% κατ’ ἔτος ἀνῆλθεν, ἐνῷ ἀλλαχοῦ ὑπερβαίνει καὶ τὰ 2%. Ἀλλ’ ὅτι εἰς οὐδεμίαν αὔξησιν δαπάνης ἀδικαιολογήτου προέβη ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις, ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν πράξεων αὐτῆς τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον αὐτὴ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλήν. Διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τούτου ἐλαχίστας ἠδυνήθη νὰ περικόψῃ δαπάνας· ἐν οἰκείῳ δὲ τόπῳ θέλω σᾶς ἀπαριθμήσει τὸ ποσὸν καὶ ποιὸν τῶν περικοπεισῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας ἐνέδειξεν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885 ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἐξ αὐτῶν δὲ θέλετε πεισθῆ, ὅτι δὲν δύνανται σπουδαίως νὰ ὀνομασθῶσιν οἰκονομίαι, οὐδὲ νὰ ἐπιδράσωσιν ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος. Ὥστε, ὡς βλέπετε, ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις δὲν ηὔξησε τὰς δαπάνας κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ παραστήσῃ αὐτὴν σπάταλον, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ τὴν παραστήσῃ ὡς ἐπιδιώξασαν τὴν θεραπείαν ἀναγκῶν, μὴ ἐπιβαλλομένων ἐκ τῆς καταστάσεως καὶ προόδου τῆς Ἐπικρατείας ἡμῶν, διότι ἐκ μόνον 2½ ἑκατομμυρίων αὔξησιν δαπανῶν παριστᾷ ἡ σύγκρισις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1880 πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885. Νομίζω δὲ ἀποδεδειγμένον ἐν τῇ συνειδήσει ὑμῶν, ὅτι αἱ οἰκονομίαι, τὰς ὁποίας ὑποδεικνύει ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, δὲν εἶναι τοιαῦται καὶ τοσαῦται, ὥστε ἐκ τῶν οἰκονομιῶν τούτων νὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἐξαχθῇ τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐνήργησε δαπάνας, αἵτινες ἦσαν ἀδικαιολόγητοι, ἢ ὅτι καθιέρωσέ που σπάταλον διαχείρισιν, ὡς τὴν ἐχαρακτήρισαν οἱ ἀντίπαλοι αὐτῆς. Ἀλλ’ ὑπῆρξαν πολλοὶ ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ, πρὸ παντὸς ὅμως ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ καὶ ἐν τῇ κοινωνίᾳ, οἵτινες ἰσχυρίσθησαν, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις προεκάλεσε τὴν οἰκονομικὴν κρίσιν διὰ τῆς προώρου ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἐπιφανὴς Καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου ἰσχυρίσθη διὰ τῆς ὑπογραφῆς του ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ, ὅτι ἦτο πρόωρος ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ μὴ ἐνεργήσῃ ταύτην, εἰμὴ μόνον ὅταν ἐξησφάλιζε τὸ ἰσοζύγιον, διότι τότε μόνον ἡ ἄρσις δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ παραίτιος κοινωνικῶν δυστυχημάτων. Ἀλλ’ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, πρὶν ἢ ἀκόμη πραγματοποιηθῇ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ὑπῆρξεν ὁ πρώτιστος ὅρος τοῦ προγράμματος τῆς πρώην Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐνθυμοῦμαι δὲ, ὅτι καὶ ἐν τοῖς ὀργάνοις, ἅτινα ἀντιπροσώπευον κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ, ἐδημοσιεύετο ἑκάστοτε, ὅτι τὸ πρόγραμμα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἔσεται ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Νομίζω δὲ, ὅτι καὶ εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τούτου ἐγένετο λόγος, δὲν ἀντετάχθη δὲ ἀκριβῶς διὰ τοῦτο ἡ Ἀντιπολίτευσις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης εἰς τὴν πρότασιν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως περὶ ἄρσεως, δὲν ἰσχυρίσθη δηλαδὴ, ὅτι ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἶναι πρόωρος καὶ ὅτι διὰ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἶναι δυνατὸν νὰ προξενηθῶσι ζημίαι ἐθνικαί, ὥστε δὲν δύναται σήμερον ἡ Ἀντιπολίτευσις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἥτις σήμερον ἀποτελεῖ τὸ πλεῖστον τῆς Συμπολιτεύσεως, νὰ προβάλῃ σπουδαίως τὴν αἰτίασιν αὐτήν· ἀλλ’ οὐχ ἧττον εἶναι ἀναγκαῖον νὰ ἐξετασθῇ δι’ ὀλίγων καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι εἶναι ἀναγκαῖον νὰ γινώσκῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τίνα ἐκ τῶν δεινῶν αὐτοῦ σχετίζονται πρὸς τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, καὶ τίνα εἶναι ἀνεξάρτητα ταύτης. Δὲν ἐβιάσθη ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· τὴν ἐβίασαν τὰ πράγματα, τὴν ἐβίασεν αὐτὴ ἡ κατάστασις, ἐν τῇ ὁποίᾳ διετέλει ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία. Γινώσκω καλῶς, ὅτι ὁ πρώην Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προέθετο νὰ σκεφθῇ καὶ ἐργασθῇ εἰς τὰ ἀφορῶντα τὴν ἄρσιν, ὅταν ἐξησφαλίζετο τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ τὰ πράγματα ἐβίασαν αὐτὸν νὰ μεταβάλῃ γνώμην. Δὲν εἶναι δὲ μόνον ἐμοῦ, ἀλλὰ καὶ πολλῶν πεπειραμένων καὶ ἀμερολήπτως κρινόντων συμπολιτῶν μας, ἡ πεποίθησις, ὅτι, ἐὰν δὲν ἤρετο ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἀναντιῤῥήτως σήμερον ἤθελεν εἶσθαι ἡ ἀναβολὴ τῆς ἄρσεως τὸ πρώτιστον ἄρθρον τοῦ κατηγορητηρίου, ἢ μᾶλλον ἡ θεμελιώδης κατηγορία κατὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ἡ προκάτοχος λοιπὸν Κυβέρνησις ἦρεν ἐγκαίρως τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν καὶ δὲν ἀφῆκε τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν νὰ τρέξῃ εἰς τὸν ὄλεθρον. Ἐάν τινες μετὰ τὴν ἄρσιν ὑπέστησαν ἀτομικὰς ζημίας, εἰσὶν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ αὐτοὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες τότε ἐξήγειρον τὴν κοινωνίαν καὶ διὰ παραστάσεων καὶ δι’ ἀναφορῶν ἐπίεσαν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· σήμερον ὅμως, ἀφοῦ πλέον ἡ ἄρσις ἐπῆλθε καὶ ἐπήγαγεν ὡς πρός τινας ζημίας, ἐγείρουσι πάλιν φωνὴν κατὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, παραπονούμενοι, ὅτι προώρως τὴν ἦρε, καὶ ὅτι διὰ τῆς ἄρσεως προὐκάλεσεν οἰκονομικὴν κρίσιν. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι τὰ Ἐμπορικὰ Ἐπιμελητήρια Πατρῶν καὶ Σύρου, οἱ Ἐμπορικοὶ Σύλλογοι τῶν ἄλλων ἐμπορικῶν ἡμῶν πόλεων, καὶ ἕτεροι σοβαροὶ ἄνδρες παρέστησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι, ἐὰν δὲν λάβῃ μέτρα πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἡ Ἑλλὰς διατρέχει τὸν ἔσχατον τῶν κινδύνων ὑπὸ ἐμπορικὴν καὶ χρηματικὴν ἔποψιν. Αἱ Τράπεζαι, αἵτινες ἐπώλουν συνάλλαγμα ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἐμπόριον, περιέστησαν εἰς ἀμηχανίαν περὶ τοῦ πρακτέου. Τὸ φράγκον τότε ἐτιμᾶτο πρὸς 119 καὶ 120 λεπτά, ἤτοι εἶχεν ὑποτιμηθῆ τὸ Τραπεζικὸν γραμμάτιον κατὰ 20 τοῖς ἑκατόν. Οἱ ἁπλούστεροι ἐνόμιζον, ὅτι ἡ ἐπὶ τοιαύτῃ τιμῇ πώλησις ἐσύμφερεν εἰς τοὺς Τραπεζίτας, ἀλλ’ οὗτοι ἐσκέπτοντο ἄλλως, καὶ διὰ τοῦτο πάντες συνῆλθον ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἵνα σκεφθῶσιν ἂν ἐπὶ τῇ ἐνδεικνυομένῃ προφανεῖ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ὑπερτιμήσει ἠδύναντο πλέον νὰ πωλῶσι τοιοῦτο εἰς τοὺς ἔχοντας ἀνάγκην ἐμβασμάτων εἰς τὴν ἀλλοδαπήν· εἶχον δὲ δίκαιον νὰ σκέπτωνται καὶ ν’ ἀμηχανῶσι περὶ τοῦ πρακτέου, διότι ἐνόουν, ἐὰν, ὅτε ἤθελον λήξει τὰ ὑπ’ αὐτῶν ἐκδιδόμενα συναλλάγματα— ταῦτα δὲ ἐκδίδονται, ὡς γνωστόν, ἐπὶ λήξει τριῶν μηνῶν— τὸ φράγκον ἤθελεν ἐνταῦθα διατιμᾶσθαι πρὸς 120 καὶ ὄχι πρὸς 140 λεπτά. Ὅσοι ἐξ ὑμῶν ἠσχολήθητε εἰς τὰς τραπεζιτικὰς ἐργασίας γινώσκετε, ὅτι τὰ συναλλάγματα ἐπὶ τοῦ Ἐξωτερικοῦ ἐκδίδονται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πιστώσεων, τὰς ὁποίας ἀνοίγουσιν οἱ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ τραπεζῖται εἰς τοὺς ἐν Ἑλλάδι τοιούτους. Ἀλλ’ ἄνοιξις πιστώσεως προδίδει μόνην τὴν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸν δυνάμενον νὰ τὴν χρησιμοποιήσῃ, ἀλλὰ δὲν ἐπάγεται τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ ἀνοίγοντος πρὸς καταβολὴν χρήματος. Οἱ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ τραπεζῖται ἀνοίγουσι πιστώσεις εἰς τοὺς ἐν Ἑλλάδι ὑπὸ ἕνα ἀπαράβατον ὅρον, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ μὴ ἐξαχθῇ ἐκ τοῦ ἰδίου αὐτῶν Ταμείου οὔτε λεπτὸν πρὸς πληρωμὴν τῶν ὑπ’ αὐτῶν ἀποδεχθέντων συναλλαγμάτων· ἐννοοῦσι δηλαδὴ ν’ ἀποδεχθῶσι συναλλάγματα ἐντεῦθεν, συνήθως ἐπὶ τρίμηνον προθεσμίαν ἐκδιδόμενα ὑπ’ αὐτῶν, ἀλλὰ πρὸ τῆς λήξεως τῆς προθεσμίας ταύτης ὀφείλουσιν οἱ ἐκδόντες τὰ συναλλάγματα νὰ ἀποστείλωσι τὸ φέρον αὐτῶν, εἴτε δι’ ἑτέρων συναλλαγμάτων, ἢ ἄλλως νὰ ἀποστείλωσι τὸ χρῆμα. Πρὸ τῆς ἄρσεως λοιπὸν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ἰδίως ὅταν ἡ τάσις πρὸς περαιτέρω ὑπερτίμησιν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος εἶχεν ἐνδειχθῆ ἐκ τῆς ἀνάγκης πολλῶν ἐμβασμάτων εἰς τὴν ἀλλοδαπήν, οἱ ἐν Ἑλλάδι τραπεζῖται, οἱ ἐκδίδοντες εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν συναλλάγματα, ἐσκέφθησαν ἂν ἦτο ἐπιτετραμμένον αὐτοῖς νὰ ἐξακολουθῶσιν ἐκδίδοντες καὶ πωλοῦντες συνάλλαγμα ἐξωτερικὸν μετὰ προϊούσης ὑπερτιμήσεως αὐτοῦ, ἢ ὤφειλον νὰ παύσωσι πωλοῦντες τοιοῦτο ἕνεκα τοῦ ἀβεβαίου τῆς τιμῆς, εἰς ἣν ἤθελον ὑποχρεωθῆ ν’ ἀγοράσωσι τὰ νέα συναλλάγματα ἢ τὰ εἰκοσάφραγκα, καθ’ ὃν χρόνον ἦσαν ὑποχρεωμένοι νὰ ἐμβάσωσιν εἰς τοὺς ἀνταποκριτάς των πρὸς κάλυψιν τῶν γενομένων ἐπ’ αὐτοὺς τραβηγμάτων. Ἀλλὰ μὴ πωλοῦντες συνάλλαγμα Ἐξωτερικὸν, προὐκάλουν εἰς ἐπανάστασιν τοὺς Ἕλληνας ἐμπόρους ἢ καὶ ἄλλους ἰδιώτας, ἔχοντας ἀνάγκην νὰ ἐμβάσωσιν εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Τότε μετέβη Ἐπιτροπὴ τραπεζιτῶν πρὸς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν καὶ παρεκάλεσεν αὐτὴν νὰ σκεφθῇ περὶ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, νὰ σκεφθῇ δὲ ἀμέσως καὶ ἄνευ ἀναβολῆς, διὰ δὲ τῆς προθέσεως καὶ ἀποφάσεώς της ταύτης νὰ μεταδώσῃ τὴν πεποίθησιν, ὅτι πρόκειται νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας λίαν προσεχῶς, διότι μόνον οὕτω ἦτο δυνατὸν νὰ σταματήσῃ τὸ κακόν. Ἀλλὰ δὲν ἦσαν μόνοι οἱ τραπεζῖται, οἵτινες παρεπονοῦντο κατὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Πάντες οἱ ἐμπορευόμενοι ἐν Ἑλλάδι τὴν αὐτὴν ὑπεστήριξαν γνώμην. Αὐτοὶ οἱ ἔμποροι τοῦ Πειραιῶς οἵτινες τελευταίως ἤρξαντο παραπονούμενοι κατὰ τῆς γενομένης ἄρσεως, ἔλεγον εἰς τὴν Κυβέρνησιν: «Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμπορευθῶμεν ὑπὸ τὴν κατάστασιν ταύτην τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας; Δὲν δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν ἐὰν τὰ ἐμπορεύματα, τὰ ὁποῖα θέλομεν μεταφέρει ἐν Ἑλλάδι πρὸς μεταπώλησιν, εἶναι δυνατὸν νὰ δώσωσιν εἰς ἡμᾶς τόσα χρήματα, ὅσα ἤθελον ἀπαιτηθῆ πρὸς ἀγορὰν ἰσοτίμου ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, ὅταν πρόκηται νὰ κάμνωμεν τὰ ἐμβάσματά μας εἰς τὴν Εὐρώπην». Εἰσέρχεται τὸ ἐμπόριον εἰς τὴν πλέον κρίσιμον κατάστασιν, καὶ ἐνῷ πρὸ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας δὲν εἶχεν ἀνέλθει ποτὲ τὸ ποσὸν τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων εἰς τὸ ποσὸν τῶν 45 ἑκατομμυρίων παλαιῶν δραχμῶν, ἐν τῇ ὥρᾳ ἐκείνῃ ἀνῆλθεν ἕως 105 ἢ 106 ἑκατομμυρίων· ὑπῆρξαν τότε μεταξὺ ἡμῶν τῶν ἐν Ἀθήναις πολλοὶ μὴ ἀποδίδοντες οὐδεμίαν πλέον ἀξίαν εἰς τὸ τραπεζιτικὸν γραμμάτιον. Ἀκριβῶς δὲ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἤρξαντο συνομολογούμεναι πολλαὶ συμβάσεις ἐπὶ τῷ ὅρῳ τῆς ἀποδόσεως τοῦ δανεισθέντος ποσοῦ εἰς χρυσόν. Δὲν εἶχον δὲ ἄδικον οἱ ἐπὶ τῷ ὅρῳ τούτῳ δανείζοντες, διότι δὲν ἠδύναντο νὰ γινώσκωσιν ἂν κατὰ τὴν λῆξιν τῆς διορίας ἡ ὑποτίμησις τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου δὲν ἤθελεν εἶσθαι τοιαύτη, ὥστε οὐ μόνον τὸν τόκον, ἀλλὰ καὶ μέρος τοῦ κεφαλαίου ν’ ἀπολέσωσιν. Εὑρίσκετο λοιπὸν τὸ Ἔθνος ἡμῶν εἰς ἐπανάστασιν χρηματιστικὴν, εὑρίσκετο εἰς ἐπανάστασιν ἐμπορικὴν ἀκριβῶς, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἔλαβε τὸ μέτρον ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, δηλώσασα, ὅτι θέλει ἔλθει εἰς διαπραγματεύσεις πρὸς συνομολόγησιν δανείου, προωρισμένου διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· ἀλλὰ καὶ μεθ’ ὅλην, τὴν ὁποίαν εἶχε τότε πεποίθησιν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους δὲν ἤθελον ἐπηρεασθῆ τοσοῦτον ὑπὸ τῶν καιρικῶν καὶ ἄλλων ἀνεξαρτήτων τῆς Κυβερνητικῆς ἐνεργείας περιστάσεων, ὥστε νὰ παρουσιασθῇ τοσοῦτον ἔλλειμμα, ἐξεταστέον, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν προέβαινεν εἰς τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἡ ἐπισκήψασα παρ’ ἡμῖν χρηματικὴ κρίσις ἠδύνατο νὰ προληφθῇ, ἢ ἐπερχομένη ἠδύνατο νὰ ἦνε ἠπιωτέρα ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας; Ὅλοι γινώσκετε, ὅτι πρὶν ἢ ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἐπέσκηψε παρ’ ἡμῖν τὸ πρῶτον ἡ χρηματικὴ κρίσις, ἥτις οὐδεμίαν εἶχε σχέσιν πρὸς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, οὐδεμίαν εἶχε σχέσιν πρὸς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· ἡ χρηματικὴ κρίσις προῆλθε κυρίως ἐκ τῆς πληθύος τῶν κερδοσκοπικῶν πράξεων, αἵτινες εἶχον λάβει χώραν ἐν τῷ παρελθόντι. Οἱ κερδοσκόποι μέχρις ὡρισμένου ὁρίου συντελοῦσιν εἰς τὴν ὑλικὴν προαγωγὴν τῶν κοινωνιῶν, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τίθενται διὰ τῶν Νόμων ὅρια εἰς τὴν ἀνθρώπινον φιλοκέρδειαν, ἐπειδὴ πρὸ πάντων εἰς κοινωνίας νέας, ὁποία ἡ ἡμετέρα, δὲν εἶναι δυνατὸν αἱ συνεταὶ προβλέψεις καὶ σκέψεις νὰ ἐπικρατῶσιν, ἡ κερδοσκοπία εἶχε προβῆ οὐχὶ πέραν τοῦ δέοντος, ἀλλ’ εἶχε προβῆ μέχρι τοσούτου, ὥστε αὐτὴ αὕτη νὰ προκαλέσῃ τὴν καταστροφήν της καὶ νὰ δημιουργήσῃ τὴν χρηματιστικὴν κρίσιν. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, ἔκρινα ἐν τῇ ἐποχῇ ἐκείνῃ ὡς ὑπερβολικὴν τὴν εὐλάβειαν τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως πρὸς τοὺς διευθύνοντας τὴν παρ’ ἡμῖν Ποινικὴν Δικαιοσύνην, πρὸς τὰ Δικαστήρια ἡμῶν, καθόσον ἡ ὑπερβολικὴ αὕτη εὐλάβεια τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης ὑπῆρξε μία τῶν ἀφορμῶν, αἵτινες ἐπήγαγον καταστροφὰς εἰς τὸν τραπεζιτικὸν κόσμον τῆς κοινωνίας ἡμῶν. Δὲν δύναμαι νὰ παρέλθω ἐν σιωπῇ πρὸ τοῦ γεγονότος, ὅτι τρεῖς τραπεζῖται, οἵτινες μετὰ τῶν ἐν Εὐρώπῃ πιστώσεων διέθετον 60 ἑκατομμύρια περίπου δραχμῶν ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς ἐν Ἀθήναις κερδοσκοπίας, ἐχρεωκόπησαν ἕνεκα τῆς καταδιώξεως ἐκείνης τῆς Δικαστικῆς Ἐξουσίας, ἥτις ἐπὶ τέλους ὑπὸ ἀνωτέρου Δικαστηρίου ἀπεδείχθη ὡς μὴ ἔχουσα νομικὴν βάσιν. Τὸ κακὸν ἐν τούτοις ἐγένετο, ἡ δυσπιστία ἐγεννήθη, καὶ πάντες οἱ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἔχοντες πιστώσεις ἀνεῳγμένας εἰς Τραπεζίτας ἢ ἐμπόρους ἐν Ἑλλάδι, πάντες τὰς ἀπέσυρον· εἶναι γεγονὸς βεβαιωμένον, ὅτι ἐν διαστήματι ὀλίγων μηνῶν ἐκ τῆς Ἑλλάδος ἐστάλησαν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν 35 ἑκατομμύρια φράγκων, ἐκόπησαν δὲ πιστώσεις ἐξ ἄλλων 35 ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ ἐπὶ ζητημάτων τοσαύτης πρακτικῆς σπουδαιότητος δὲν πρέπει νὰ κρίνωμεν ἐκ τῶν ὑστέρων οὔτε θεωρητικῶς καὶ ἀπὸ τοῦ ὕψους τῶν ἐπιστημονικῶς συζητούντων· πρέπει ἀμερολήπτως κρίνοντες νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, νὰ ἀναλογισθῶμεν τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐτελέσθη ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ εἶτα ν’ ἀποφανθῶμεν ἐπὶ τῆς ὁποίας πρὸς σωτηρίαν τοῦ Τόπου ἔλαβεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἀποφάσεως ν’ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ, ἐὰν ἐπήρχετο ἡ οἰκονομικὴ κρίσις, ὑπαρχούσης ἔτι τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τί ἤθελε συμβῆ; Ἐκεῖνοι οἵτινες ὑπεχρεώθησαν ὡς ἐκ τῆς κρίσεως ν’ ἀποδώσωσι τὰ διαχειριζόμενα ὑπ’ αὐτῶν ξένα κεφάλαια, ὀφειλόμενα εἰς τὴν Εὐρώπην, ἤθελον ὑποχρεωθῆ νὰ τὰ ἐμβάσωσι πρὸς λεπτὰ 130 ἢ 140 τὸ φράγκον, ἴσως δὲ δὲν ἤθελον πλέον εὑρίσκει συνάλλαγμα, καθόσον δυσκόλως ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ πλέον Τράπεζα ἀναλαμβάνουσα εὐθύνην νὰ πωλῇ συνάλλαγμα. Ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἶχε φυγαδεύσει ἐξ Ἑλλάδος τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, ὥστε ὁ ζητῶν ν’ ἀποστείλῃ νόμισμα πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ἐν Εὐρώπῃ ὑποχρεώσεών του δὲν ἠδύνατο νὰ εὕρῃ τοιοῦτο εἰς μεγάλην ποσότητα, εἰς οἱανδήποτε τιμὴν καὶ ἂν ἐπλήρωνεν αὐτό. Φαντασθῆτε τὴν ἐπίσκηψιν τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως ἐν ὥρᾳ, καθ’ ἣν δὲν ἦτο ἠρμένη ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Ἠθέλομεν παριστάνει ἀληθὲς χαρτοβασίλειον, ἤθελον πλέον παύσει ἔχοντα ἀξίαν τὰ τραπεζιτικὰ γραμμάτια, ἤθελον μηδενισθῆ ὅλαι ἡμῶν αἱ περιουσίαι, δὲν ἠδύνατό τις δὲ νὰ εἴπῃ, ὅτι ὑπῆρχον ἐν Ἑλλάδι πλέον ἀληθεῖς περιουσίαι ἢ ἀξίαι. Ἡ ἄρσις ἐπανέφερε τὰ πράγματα εἰς τοὺς φυσικοὺς αὐτῶν κανόνας· διὰ τῆς ἄρσεως ἀπέμειναν ἕκαστος κύριος τῆς πραγματικῆς περιουσίας του, μόνον δὲ σήμερον δύναταί τις νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν ἑαυτοῦ περιουσίαν, ἤτοι μετὰ τὴν πραγματοποιηθεῖσαν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἀλλὰ ἐκ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐπέσκηψαν ἀτομικαὶ ζημίαι. Ἐκ τῆς ἄρσεως ἐκεῖνοι, οἵτινες ἀπερισκέπτως προέβησαν εἰς πράξεις κερδοσκοπικὰς ὠφελούμενοι ἀπὸ τῆς εὐκολίας, τὴν ὁποίαν παρεῖχον εἰς αὐτοὺς πιστωτικὰ καταστήματα, παρέχοντα ἀφθόνους τὰς χορηγήσεις εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ὧν ἡ ἐσωτερικὴ ἀξία ἦτο κατωτέρα τῆς ὀνομαστικῆς προτοῦ ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, μετὰ τὴν ἄρσιν εὑρέθησαν ἐκτεθειμένοι, διότι ἀντὶ νὰ μεταχειρισθῶσι τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον ἐλάμβανον παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, εἰς πράξεις καθαρῶς ἐμπορικάς, τὸ μετεχειρίσθησαν εἰς πράξεις καθαρῶς κερδοσκοπικάς, εἰς ἀγορὰς οἰκοπέδων, εἰς ὑπερτιμήσεις τῶν ἐν γένει χρηματικῶν ἀξιῶν, αἵτινες δὲν εἶχον ἐσωτερικὴν ἀξίαν, ὅσην ἡ κερδοσκοπία ἀπέδιδεν εἰς αὐτάς. Ἀλλὰ διότι ἐκ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας συνέπεσε νὰ ζημιωθῶσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἀπερισκέπτως προέβησαν εἰς πράξεις κερδοσκοπικάς, ἕπεται ὅτι ἐζημιώθη τὸ Ἔθνος; τοὐναντίον, ἐὰν, ἀφοῦ ἐπῆλθεν ἡ ἀποτυχία τῶν προϊόντων κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη, ἐὰν, ἀφοῦ ἕνεκα τῆς ὑπερτροφικῆς, οὕτως εἰπεῖν, ἀναπτύξεως τῆς κερδοσκοπίας ἐπῆλθεν ἡ χρηματικὴ κρίσις, διετηρεῖτο συνάμα καὶ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἠθέλομεν σήμερον ἔχει λόγον, ὅπως συζητῶμεν οὔτε περὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, οὔτε περὶ τῆς κοινωνικῆς κρίσεως, διότι ἡ ἀσθένεια ἡμῶν ἤθελεν ἀποβῆ ἀνεπίδεκτος θεραπείας. Ἀλλ’ ἐνῷ ὑπάρχει κατ’ ἐμὲ ἀποδεδειγμένον, ὅτι ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας οὐ μόνον δὲν ἐπροκάλεσε τὴν χρηματιστικὴν κρίσιν, ἀλλὰ κατέστησεν αὐτὴν ἠπιωτέραν, προέκυψε τελευταίως ἐν τῇ δημοσιογραφικῇ συζητήσει τὸ ζήτημα τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου, ζήτημα λησμονημένον καὶ ἀνῆκον εἰς τὴν παλαιὰν σχολὴν, ἀλλ’ ἡ ἐπ’ αὐτοῦ συζήτησις δὲν εἶναι ἐστερημένη πρακτικοῦ σκοποῦ, διότι προστίθεται νέα ἀφορμὴ πρὸς μείζονα τῆς κοινωνίας ἀποθάῤῥυνσιν. Εἷς ἐκ τῶν ἐπιφανεστάτων παρ’ ἡμῖν καθηγητῶν καὶ πολιτικῶν ἐξῆλθεν ἀπρόκλητος ἐν τῇ δημοσιότητι, ἰσχυριζόμενος, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι πτῶμα οἰκονομικῶς, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὡς ἐκ τοῦ ἐλλείμματος, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ἡ ἐμπορικὴ εἰσαγωγὴ ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν ἐξαγωγήν, εὑρίσκεται ἐν καθαρᾷ ἐμπορικῇ χρεωκοπίᾳ. Πρὸς ὑποστήριξιν δὲ τοῦ ἰσχυρισμοῦ τούτου ἔφερε κυρίως τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν 500 ἑκατομμύρια διὰ τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα συνωμολόγησεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, αὐτὰ δὲ τὰ 500 ἑκατομμύρια εἰς οὐδὲν ἄλλο ἐχρησίμευσαν, εἰμὴ εἰς τὴν πλήρωσιν τοῦ ἐλλείμματος, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει τὸ εἰσαγωγικὸν πρὸς τὸ ἐξαγωγικὸν ἐμπόριον. Δὲν ἠθέλησεν ὁ ἐπιφανὴς καθηγητὴς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τοὺς θεμελιώδεις Νόμους, τοὺς διέποντας τὴν εἰσαγωγὴν καὶ ἐξαγωγὴν παρὰ πᾶσι τοῖς Ἔθνεσιν. Ἐπελάθετο τοῦ φυσικοῦ καὶ στοιχειώδους κανόνος, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀγοράζῃ, ἐὰν δὲν ἔχῃ· δύναται μὲν μέχρι τινὸς νὰ ἀγοράζῃ ἐπὶ πιστώσει, ἀλλὰ μετά τινα χρόνον αἱ πιστώσεις αὗται θέλουσιν ἐξαντληθῆ καὶ ἀποκοπῆ, ὥστε πᾶς τις ὀφείλει νὰ κανονίζῃ τὰ ἴδια αὑτοῦ ἔξοδα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰδίων αὑτοῦ προσόδων. Ἀλλὰ τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ ἐπιφανὴς καθηγητής, δύναται τῷ ὄντι νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς ὃν σκοπὸν τὸ ἐπεκαλέσθη; Ἔχομεν ὁμολογουμένως δάνεια ἐκ 120 ἑκατομμυρίων, ἀλλὰ πόσον μεταλλικὸν νόμισμα ἐκ τῶν δανείων τούτων εἰσήχθη πράγματι εἰς τὴν Ἑλλάδα; Τὰ ἀπὸ τοῦ 1862 μέχρι τοῦδε συνωμολογημένα δάνεια ἡμῶν εἰσι τὰ ἑξῆς:

Ἀλλὰ τὸ ποσὸν αὐτὸ εἶναι ὀνομαστικὸν καὶ οὐχὶ πραγματικόν, γνωστὸν δὲ εἶναι, ὅτι σχεδὸν ἅπαντα τὰ δάνεια ἐξεδόθησαν εἰς τιμὴν κατωτέραν τοῦ ἀρτίου· ἐπὶ παραδείγματι, αἱ ὁμολογίαι τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων, ἔχουσαι ὀνομαστικὴν ἀξίαν φρ. 500, ἐξεδόθησαν πρὸς 400· αἱ τῶν 120 ἐξεδόθησαν πρὸς 350–360, καὶ αἱ τῶν 170 πρὸς 342.50. Πρέπει λοιπὸν ἐκ τοῦ ὀνομαστικοῦ ποσοῦ νὰ ἐκπέσωμεν τοὐλάχιστον 80 ἑκατομμύρια, ἅτινα δὲν εἰσήχθησαν εἰς τὸ Δημόσιον ταμεῖον καὶ ἑπομένως εἰς τὰς ἀγορὰς τῆς Ἑλλάδος. Δὲν εἶναι ἀναγκαῖον νὰ μνημονεύσωμεν ἐνταῦθα τὴν ὀφειλὴν τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὰς εὐεργέτιδας Δυνάμεις περὶ τὰ 60 ἑκατομμύρια, διότι τὸ δάνειον ἐκεῖνο ἐγένετο εἰς ἐποχὴν λίαν παρῳχημένην, κατὰ τὸ πλεῖστον δὲ ἐχρησίμευσεν εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων τοῦ ἰδίου δανείου, οὔτε περὶ τῆς ὀφειλῆς ἡμῶν πρὸς ἐξόφλησιν τῶν παλαιῶν χρεῶν τοῦ 1824 καὶ 1825, διότι καὶ ἐξ ἐκείνου τοῦ δανείου οὐδεὶς Ἕλλην ὠφελήθη. Ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερον, τὰ πλεῖστα καὶ ἐν Ἑλλάδι συνωμολογήθησαν καὶ ἐν Ἑλλάδι εὑρίσκονται αἱ ὁμολογίαι τῶν δανείων τούτων· τὰ δάνεια τῶν 5,400,000, τῶν 25,000,000, τῶν 4,000,000, τῶν 26,000,000 καὶ τῶν 10,000,000 εἰσὶ δάνεια ἐσωτερικά, μὴ συντελέσαντα εἰς τὴν ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰσαγωγὴν μεταλλικοῦ νομίσματος. Ἐκ τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων εἶναι γεγονὸς δυνάμενον νὰ πιστοποιηθῇ ἐκ τῶν ταμείων τῶν διαφόρων Τραπεζῶν, αἵτινες πληρόνουν τὰ τοκομερίδια τῶν ὁμολογιῶν, ὅτι 40 ἑκατομμύρια ὑπάρχουν ἐν Ἑλλάδι καὶ 20 ἑκατομμύρια μόνον ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, ἐκ δὲ τοῦ δανείου τῶν 120 ἑκατομμυρίων 60 ἑκατομμύρια ὑπάρχουσιν ἐν Ἑλλάδι καὶ ἕτερα 60 ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, ἐκ δὲ τοῦ τελευταίου δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων καίτοι ὁλοσχερῶς δὲν διετέθη τοῦτο, ἀλλ’ ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὰς διατεθείσας, τὰς ἐνεχυριασμένας καὶ τὰς ἀδιαθέτους ὁμολογίας, δυνάμεθα ἀσφαλῶς νὰ ὑπολογίσωμεν εἰς 30 ἑκατομμύρια ὀνομαστικῆς ἀξίας τὸ ἐν Ἑλλάδι ἀπομένον μέρος τοῦ δανείου αὐτοῦ. Ὡς βλέπετε 200 ἑκατομμύρια ἀκριβῶς εὑρίσκονται ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι, δὲν ὑπολείπονται δὲ ἢ μόνον 140,000,000. Ἀλλὰ πόσα ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν 140 ἑκατομμ. ἐδαπανήθησαν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν διὰ τὴν προμήθειαν διαφόρων εἰδῶν πρὸς χρῆσιν τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ; Πόσα ἐδαπανήθησαν κατὰ τὴν Θεσσαλικὴν ἐπανάστασιν, κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τῆς Κρήτης, κατὰ τὰς τελευταίας στρατιωτικὰς παρασκευάς; βεβαίως οὐχὶ κατωτέρω τῶν 100 ἑκατομμυρίων. Ὁποῖον λοιπὸν μεταλλικὸν εἰσήχθη ἐν Ἑλλάδι διὰ τῶν δανείων; 40 ἑκατομμύρια μόνον κατ’ ἀνώτατον ὅρον εἰσήχθησαν ἐκ τῶν δανείων εἰς τὰς Ἑλληνικὰς ἀγοράς. Πλὴν τὸ ἔλλειμμα μεταξὺ τοῦ εἰσαγωγικοῦ καὶ ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου δὲν παρουσιάζεται μόνον κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη· ἀφ’ ἧς ἤρξαντο συντασσόμενοι παρ’ ἡμῖν ἐμπορικοὶ πίνακες εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς, κατεδείχθη ὑπ’ αὐτῶν καθυστεροῦσα ἡ ἐξαγωγή, τὸ δ’ ἔλλειμμα πιστοποιεῖται δι’ αὐτῶν ὡς αὐξάνον ἐφ’ ὅσον προβαίνουσιν αὐξανόμεναι ἥ τε εἰσαγωγὴ καὶ ἐξαγωγή. Ἀλλὰ πῶς ἐξηγεῖται ἡ κάλυψις τοῦ ἐλλείμματος, ὅπερ ἐδείκνυον οἱ πρὸ τοῦ 1863 ἐμπορικοὶ πίνακες, ἀφοῦ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην οὐδὲν δάνειον συνωμολόγησεν ἡ Ἑλλάς; Ὑπῆρξεν ἀληθῶς ἐποχή, καθ’ ἣν οἱ οἰκονομολόγοι προσεῖχον εἰς τὰ ὁποῖα οἱ ἐμπορικοὶ πίνακες παρουσίαζον ἐλλείμματα τῆς ἐμπορικῆς ἐξαγωγῆς σχετικῶς πρὸς τὴν εἰσαγωγήν, ἀλλὰ πρὸ πολλοῦ πάντες ἐπείσθησαν, ὅτι τὰ ἐλλείμματα ταῦτα δὲν παρουσιάζουσιν οἰκονομικὸν φαινόμενον ἄξιον σπουδαίας προσοχῆς. Ἐν Ἑλλάδι δὲ κατὰ μείζονα λόγον δὲν δικαιούμεθα ἀποδίδοντες σπουδαιότητα εἰς τὰ τοιαῦτα ἐλλείμματα τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου, οὐ μόνον διότι οἱ ἐμπορικοὶ πίνακες δὲν συντάσσονται μετ’ ἀκριβείας, ἀλλὰ καὶ διότι ἡ εἰς τὰ ἡμέτερα προϊόντα ἀποδιδομένη ἀξία εἶναι ἐλάσσων ἐκείνης, εἰς ἣν πωλοῦνται ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, καὶ διότι εἰς τὴν Ἑλλάδα εἰσάγονται χρήματα διὰ πολλῶν καὶ διαφόρων ὀχετῶν, μὴ ὑποβαλλομένων εἰς τὸν ἔλεγχον τῶν Τελωνιακῶν Ἀρχῶν, οἷον διὰ τῆς Ἑλληνικῆς ναυτιλίας, διὰ τῆς σπογγαλιείας, τῆς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἐξασκήσεως κερδοσκοπικῶν ἐπιχειρήσεων ὑπὸ ἡμεδαπῶν, τῆς παρ’ ἡμῖν σπουδαζούσης νεολαίας ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς κλπ. Δὲν δύναται λοιπὸν νὰ στηριχθῇ ἐπὶ ἀσφαλοῦς ἐδάφους ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ ἐπιφανεστάτου καθηγητοῦ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἕνεκα τοῦ ἐλλείμματος, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει τὸ ἐξαγωγικὸν ἐμπόριον ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ εἰσαγωγικόν, εὑρίσκεται εἰς κατάστασιν χρεωκοπίας. Ἡ Ἑλλὰς εἶχε καὶ ἔχει ἀκόμη τὰς ζωτικὰς αὐτῆς δυνάμεις ἀκμαίας. Ἡ δὲ πιέζουσα αὐτὴν σήμερον κοινωνικὴ ἢ οἰκονομικὴ κρίσις θὰ παρέλθῃ εὐθὺς ὡς τὰ προϊόντα τῆς χώρας ἡμῶν εὐνοηθῶσιν ὑπὸ τῶν καιρικῶν περιστάσεων, καὶ πρὸ πάντων, εὐθὺς ὡς οἱ πάντες κατανοήσωμεν, ὅτι ὀφείλομεν νὰ μὴ ἀναμένωμεν τὰ πρὸς συντήρησιν καὶ πλουτισμὸν ἡμῶν μέσα ἄλλως, ἢ διὰ μόνης τῆς ἐργασίας καὶ τῆς περὶ τὰς δαπάνας ἡμῶν φειδοῦς. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διεκρίθη πάντοτε ἐπὶ φιλοπονίᾳ ἐπὶ δραστηριότητι καὶ ἐπὶ οἰκονομίᾳ. Κατὰ τὰ τελευταῖα μόνον ἔτη εὐάριθμος μερὶς αὐτοῦ ἐπελάθετο τῶν ἀρετῶν αὐτῶν καὶ ἐπεδόθη εἰς τὰς παρομαρτούσας εἰς τὴν ὑλικὴν πρόοδον νεαροῦ Ἔθνους πράξεις, δι’ ὧν εὐχερῶς μὲν κερδίζει τις καὶ πλουτίζει, ἀλλὰ καὶ εὐχερέστερον ἀπόλλυσιν ὅ,τι διὰ πολυετοῦς ἐργασίας καὶ μόχθων ἀπέκτησε. Τὰ παθήματα ἂς χρησιμεύσωσιν ὡς διδακτικὰ ἐν τῷ μέλλοντι μαθήματα. Ἂν δὲ ἡ ἐπισκήψασα παρ’ ἡμῖν, ἀνεξαρτήτως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, οἰκονομικὴ κρίσις ἐξήντλησε τὰ διὰ πολυχρονίου ἐργασίας παραχθέντα ἀποταμιεύματα, ἡ παραγωγικότης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ θὰ δημιουργήσῃ νέα στοιχεῖα, ἅτινα ἐξασφαλίζουσι τὸ οἰκονομικὸν μέλλον τῆς χώρας ἡμῶν.

§49ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν, κ. Πρόεδρε.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 12 τῆς μεσημβρίας). (Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις, ὥρᾳ 5 μ. μ.).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σιμόπουλος θὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§52Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῇ πρὸ μεσημβρίας ἀγορεύσει μου ἐξετάζων τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν δευτέραν αὐτοῦ ἄποψιν, ἤτοι ἐν τῇ σχέσει αὐτοῦ πρὸς τὴν διαχείρισιν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, νομίζω, ὅτι ἀπέδειξα, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις δὲν ἐπέβαλε φόρους, οὔτε κατὰ ποσὸν, οὔτε κατὰ ποιὸν τοιούτους, ὥστε νὰ πιέσῃ τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις τῆς χώρας, οὐδὲ τὰς δαπάνας ηὔξησεν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν δαπανῶν νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους καὶ νὰ προκαλέσῃ τὴν σημερινὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Ἀπέδειξα δὲ, νομίζω, ὅτι καὶ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τὸ παράπαν δὲν ἐπέδρασεν εἰς τὴν οἰκονομικὴν κρίσιν, τὴν ὁποίαν διερχόμεθα, διότι αὕτη εἶναι ἀπολύτως ἄσχετος πρὸς τὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους· ἀληθὲς δὲ εἶναι μόνον, ὅτι, ὅτε τελευταίως ἡ κατάστασις τῶν οἰκονομικῶν παρεστάθη ἐνώπιον τῆς κοινωνίας χείρων ἢ ὅ,τι πράγματι εἶναι, ἐχρησίμευσαν αἱ περὶ τούτου ὑπερβολικαὶ διακηρύξεις, αἱ ἐπίσημον φέρουσαι χαρακτῆρα, εἰς τὸ νὰ καταστήσωσι τὴν οἰκονομικὴν κρίσιν δεινοτέραν.

§53ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Εἴπετε, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις δὲν ἐπέβαλε φόρους. Παραβάλλετε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1880 μὲ τὸν τοῦ 1885 καὶ θὰ ἰδῆτε, ὅτι τὰ ἔσοδα τοῦ 1880 εἶναι 45 ἑκατομμύρια, ἐνῷ τὰ τοῦ 1885 εἶναι 85 ἑκατομμύρια. Πῶς ἐπῆλθεν αὐτὴ ἡ αὔξησις;

§54ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστῶ ἐπὶ τῇ ὑπομνήσει, διότι ὄντως παρέλειψα ἐν οἰκείῳ τόπῳ νὰ εἴπω ὅ,τι ἐσκόπουν νὰ εἴπω πρὸς ἐξήγησιν τῆς παρατηρουμένης αὐξήσεως τῶν ἐσόδων. Αὕτη ἡ αὔξησις εἶναι λίαν παρήγορος, ὡς ἀποδεικνύουσα τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ὑλικῶν πόρων τοῦ Ἔθνους. Ἡ αὔξησις αὕτη προῆλθεν ἐκ τῆς παρακολουθούσης τὴν πρόοδον τῆς χώρας φυσικῆς ὑπερβασίας τῶν φόρων, ἣν οἱ Γάλλοι ὀνομάζουσι plus value. Ἄνευ προσθήκης νέων φόρων ηὐξήθησαν αἱ τελωνιακαὶ πρόσοδοι, αἱ πρόσοδοι τοῦ χαρτοσήμου κλπ. Ἀλλὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως κατηγοροῦσι πρὸς τούτοις, διότι καὶ εἰς ἄλλας προέβη δαπάνας, διὰ τῶν ὁποίων ἐπεβαρύνθη οὐχὶ τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, ἀλλὰ τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας. Τῳόντι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις συνέλαβε σχέδιον μεγαλεπήβολον, νὰ κατασκευάσῃ σιδηροδρόμους, νὰ κατασκευάσῃ ἁπανταχοῦ τῆς Ἐπικρατείας ὁδοὺς, καὶ εἶτα νὰ κατορθώσῃ, ὥστε διὰ τοῦ συμπλέγματος τῶν σιδηροδρόμων καὶ τῶν ὁδῶν ν’ αὐξήσῃ τοὺς πόρους τοῦ Ἔθνους καὶ νὰ προαγάγῃ τὴν εὐημερίαν τοῦ λαοῦ. Ἐφρόνει (ἐκ πλάνης ἴσως κατὰ τοὺς πολιτικοὺς ἀντιπάλους της), ὅτι προάγουσα οὕτω τὸν Ἐθνικὸν πλοῦτον, προάγει συνάμα καὶ τοὺς πόρους τοῦ Δημοσίου Ταμείου. Ἐὰν τῳόντι δύναται νὰ καταλογισθῇ ὡς ἁμάρτημα εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, ἁμάρτημα ἀποτελεῖ ὄχι ὅ,τι ἔπραξε διὰ τὴν ἐπέκτασιν τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, ἀλλ’ ὅ,τι παρέλειψεν εἴτε ἐξ ἐλλείψεως χρόνου καὶ ἐκ σκέψεων, ἀναγομένων εἰς τὰ χρηματικὰ μέσα ἡμῶν, εἴτε ἐξ ὑπερβολικοῦ ζήλου ὑπὲρ τῶν Δημοσίων συμφερόντων. Παρέλειψεν ἀληθῶς νὰ συνομολογήσῃ τὴν σύμβασιν περὶ κατασκευῆς καὶ τῶν ἑτέρων σιδηροδρόμων, ἤτοι τοῦ μεταξὺ Ἀθηνῶν, Λαμίας καὶ Λαρίσσης, καὶ τοῦ μεταξὺ Ναυπλίου, Τριπόλεως, Καλαμῶν. Ἐνόμιζεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ κατορθώσῃ, ὥστε αἱ συμβληθεῖσαι πρὸς αὐτὴν ἑταιρίαι, πρὸς κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων τούτων ἤθελον δεχθῆ ὅρους συμφερωτέρους ὡς πρὸς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον. Κατ’ ἐμὲ ὑπῆρξε λίαν φειδωλὸς καὶ αὐστηρὰ πρὸς τοὺς μετ’ αὐτῆς διαπραγματευθέντας κεφαλαιούχους, ἢ Ἑταιρίας, τοῦτο δὲ ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν, αἵτινες διατελοῦσιν ὑπὸ κατασκευήν. Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γινώσκω, ὅτι ἐπίεσεν ἐπὶ τοσούτῳ ὅλας τὰς Ἑταιρίας, αἵτινες ἀνέλαβον τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων, ὥστε τὰ κεφάλαια, τὰ καταβληθέντα πρὸς τοῦτο, νὰ μὴ ἀποφέρωσι σήμερον τὴν προσδοκωμένην ἐξ αὐτῶν λογικὴν πρόσοδον. Κατώρθωσεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις διὰ παροχῆς 20 χιλιάδων φράγκων μόνον κατὰ χιλιόμετρον νὰ παραχωρήσῃ τὴν κατασκευὴν τῶν σπουδαιοτέρων σιδηροδρομικῶν γραμμῶν εἰς τὰς Ἑταιρίας, αἵτινες ἀνέλαβον αὐτάς, κατώρθωσε δὲ συνάμα νὰ παραχωρήσῃ τὴν κατασκευὴν 130 χιλιομέτρων ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐπιχορηγήσεως τοῦ Δημοσίου, καὶ ὑπὸ τὴν ὑποχρέωσιν ἀκόμη τῶν Ἑταιριῶν νὰ καταβάλωσιν αὗται καὶ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν γηπέδων καὶ γαιῶν, διὰ τῶν ὁποίων αἱ γραμμαὶ διῆλθον.

§55ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἠρωτήθητε ποῖαι εἶναι αὐταὶ αἱ γραμμαί.

§56ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μεταξὺ Βώλου καὶ Λαρίσσης, καὶ μεταξὺ Λαυρίου καὶ Ἀθηνῶν.

§57ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ σύμβασις περὶ σιδηροδρόμου μεταξὺ Βώλου καὶ Λαρίσσης συνωμολογήθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου Κουμουνδούρου.

§58ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα· ἀλλ’ ἡ γραμμὴ αὕτη παρεχωρήθη εἰς τὸν κύριον Μαυρογορδάτον, χωρὶς ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν ν’ ἀποκτήσῃ ὑπὲρ τοῦ Κράτους πλεονέκτημα. Τὴν παρεχώρησε μεμονωμένην. Οἱ τραπεζῖται δὲ τότε παρωμοίασαν τὴν παραχώρησιν αὐτὴν πρὸς τὸ κοινῶς λεγόμενον φιλέτον ἐκ τοῦ βοείου κρέατος, ἤτοι ἄνευ ὀστέων καὶ νεύρων, ὁ δὲ κ. Μαυρογορδάτος ἦτο ἐνθουσιασμένος, διότι ἐλάμβανε τοιαύτην παραχώρησιν. Ἀλλ’ ἡ διάδοχος Κυβέρνησις εὗρεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ περιορίσῃ τοὺς κατεσκευαστέους ἐν Θεσσαλίᾳ σιδηροδρόμους εἰς μόνην τὴν μεταξὺ Λαρίσσης καὶ Βώλου γραμμήν, ἥτις διὰ μόνην τὴν Ἑταιρίαν ἦν συμφέρουσα, ὡς ἀπαιτοῦσα ἐλάχιστα κεφάλαια καὶ ὡς ἐγγυωμένη πολλὰ κέρδη. Ἂν δὲ ἡ διάδοχος Κυβέρνησις ἀπεδέχετο τὴν ὑπὸ τοῦ κυρίου Παπαμιχαλοπούλου συνομολογηθεῖσαν σύμβασιν, βέβαιον εἶναι, ἢ ὅτι δὲν ἤθελον κατασκευασθῆ ἄλλαι σιδηροδρομικαὶ γραμμαὶ ἐν Θεσσαλίᾳ, ἤ, ἂν κατεσκευάζοντο, ἤθελον ὑποβάλει τὸ Δημόσιον εἰς παροχὴν ἀσυγκρίτως μείζονα τῆς τῶν 20,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον. Δὲν νομίζω, ὅτι ὑπῆρξεν ἀδιάφορον καὶ ἄγονον διὰ τὴν Ἑλλάδα τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐπετέλεσεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἤτοι ἡ ἀνάπτυξις τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας. Ἐὰν ἐν τῷ μεταξὺ ἐπῆλθεν ἡ οἰκονομικὴ κρίσις, ἐὰν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ἐν τῷ μεταξὺ ἐπηρεάσθησαν ἀπὸ τὴν κατὰ δύω συνεχῆ ἔτη ἀποτυχίαν τῶν κυριωτέρων προϊόντων τῆς Ἑλλάδος, ἐὰν τὰ τελωνιακὰ πρὸ πάντων τέλη ἐπηρεάσθησαν ἀπὸ τὴν οἰκονομικὴν κρίσιν, ἐκ τούτου δὲν δύναταί τις νὰ μεμφθῇ τῇ προκατόχῳ Κυβερνήσεως, ἥτις δὲν διεξεδίκησεν ὑπὲρ ἑαυτῆς προφητικὴν ἱκανότητα. Αὕτη ἐπετέλεσε τὸ καθῆκον, ὅπερ τῇ ἐπεβάλλετο μετὰ τοσαύτης ἱκανότητος καὶ τοσούτου ζήλου, ὥστε ἐδικαιοῦτο καὶ δικαιοῦται ἐπαίνων καὶ ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς καὶ ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἠμάρτησεν ἀκόμη ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, διότι συνωμολόγησε συμβάσεις καὶ πρὸς τὴν Γερμανίαν καὶ πρὸς τὴν Αἴγυπτον, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν εἰς τὰ Κράτη ταῦτα εἰσαγωγὴν τῶν Ἑλληνικῶν προϊόντων ὑπὸ ὅρους κρείσσονας τῶν προϋπαρχόντων. Οὐδεὶς ἠδυνήθη ν’ ἀμφισβητήσῃ τὰ μέγιστα πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα ἀπεκτήσαμεν διὰ τῆς συνομολογηθείσης μετὰ τῆς Γερμανίας συμβάσεως διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπεβάλλετο πρότερον καὶ ἐπὶ τῆς σταφίδος καὶ ἐπὶ τῶν σύκων, ἐνῷ αἱ γενόμεναι πρὸς τὴν Γερμανίαν παραχωρήσεις εἰσὶν οὐχὶ ἐλάχισται, ἀλλ’ εἰσὶ παραχωρήσεις τοιαύτης φύσεως, ὥστε καὶ ἄνευ τῶν πλεονεκτημάτων, τὰ ὁποῖα ἀπεκτήσαμεν ἀπὸ τὴν Γερμανίαν, ὠφείλομεν νὰ νομοθετήσωμεν πρὸς ἐνίσχυσιν καὶ ζωογόνησιν τῆς μικρᾶς παρ’ ἡμῖν βιομηχανίας. Ἐὰν δὲ δὲν κατώρθωσε νὰ συνομολογήσῃ σύμβασιν καὶ πρὸς τὴν Γαλλίαν, ἵνα ἐπιτύχῃ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῆς εἰσαγομένης εἰς τὴν Γαλλίαν ἡμετέρας σταφίδος, τοῦτο ὀφείλεται εἰς διαφόρους περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας διετέλει καὶ διατελεῖ ἔτι ἡ Γαλλία. Κατώρθωσεν ὅμως ν’ ἀναστείλῃ ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις τὴν ὁποίαν προέθετο νὰ νομοθετήσῃ αὔξησιν τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ, τοῦ ἐπιβαλλομένου εἰς τὴν σταφίδα. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Γαλλίας εἶχεν ἤδη ὑποβάλει εἰς τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ αὐξήσεως τοῦ ἐπιβαλλομένου εἰς τὴν σταφίδα εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ, κατωρθώθη δὲ διὰ τῶν προσπαθειῶν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως νὰ ἀνασταλῇ τοῦτο, κατωρθώθη δὲ συνάμα νὰ ἔλθῃ ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς πρὸς συνομολόγησιν συμβάσεως, ἥτις ἤθελεν ἐξασφαλίσει τὴν ἐλάττωσιν τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ἡ σταφὶς, ἡ εἰσαγομένη εἰς τὴν Γαλλίαν, νὰ μὴ ὑποβάλληται ἢ εἰς ἐλάχιστον τέλος. Ἀλλ’ ἡ διαπραγμάτευσις αὕτη προσεκτήσατο σπουδαιότητα ὀλίγον χρόνον πρὸ τῆς παραιτήσεως τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Διὰ δὲ τῆς μετὰ τῆς Αἰγύπτου συνομολογηθείσης συμβάσεως κατωρθώθη, ὥστε ὁ Ἑλληνικὸς καπνὸς νὰ εὑρίσκῃ εἰς Αἴγυπτον διέξοδον καὶ κατανάλωσιν ὑπὸ τὸ κράτος τῶν νόμων καὶ ὄχι, ὡς πρότερον, διὰ λαθρεμπορίας. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ ἐκ καπνῶν παραγωγὴ τῆς Θεσσαλίας οὐ μόνον τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἀλλὰ καὶ προηγουμένων ἐτῶν, εἰσήχθη εἰς Αἴγυπτον εὐθὺς ὡς ὑπεγράφη ἡ περὶ τούτου σύμβασις· ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν ἐκ Θεσσαλίας κυρίων Ἀντιπροσώπων.

§59ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἀληθέστατον· ὁ καπνὸς ὁ ἀποτεταμιευμένος ἐπὶ δύο καὶ τρία ἔτη εἰσήχθη κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος εἰς Αἴγυπτον.

§60ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Οἴκοθεν ἐννοεῖτε πάντες, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ λαθρεμπορίας νὰ εἰσαχθῇ εἰς ἓν Κράτος ἐμπόρευμα ποσότητος τοσαύτης, ὅση εἰσάγεται ὑπὸ τὸ κράτος τῶν νόμων. Ὁ λαθρέμπορος διατρέχει ἀπείρους κινδύνους· ὁ λαθρέμπορος μόνον προσπαθεῖ νὰ ὠφεληθῇ εὐκαιρίας τινὸς, διὰ νὰ εἰσαγάγῃ τὸ ἐμπόρευμα· ἀλλ’ ὅταν τὸ κανονικὸν ἐμπόριον ἔχῃ τὴν ἐλευθερίαν νὰ εἰσαγάγῃ τὰ προϊόντα εἰς ἓν Κράτος, τότε βεβαίως κανονίζει τὰς ὑποθέσεις αὑτοῦ ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν τῆς καταναλώσεως· εἶναι δὲ σήμερον ἐπισήμως βεβαιωμένον, ὅτι εὐθὺς ὡς ἐτέθη ἐν ἐνεργείᾳ ἡ τελευταία μετὰ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως σύμβασις, εἰσήχθη εἰς Αἴγυπτον τριπλάσιος Ἑλληνικὸς καπνὸς τοῦ πρότερον λαθρεμπορικῶς εἰσαγομένου. Ἀλλὰ μεθ’ ὅλα ταῦτα, ἕνεκα τῆς ἀποτυχίας τῶν κυριωτέρων προϊόντων τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν παραγωγῆς καὶ ἕνεκα τῆς ἐνσκηψάσης παρ’ ἡμῖν οἰκονομικῆς κρίσεως, ἥτις ἐπέδρασεν ἐπὶ πολλὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου Ταμείου, τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους περιήχθησαν εἰς τοιαύτην δυσχέρειαν καὶ τοιαύτην κρίσιν, ὥστε νὰ ἐπιβάλληται τοῖς πᾶσιν ἡ μέριμνα καὶ τὸ καθῆκον, ὅπως ἐργασθῶσι πρὸς ἐξεύρεσιν τῶν τρόπων, διὰ τῶν ὁποίων εἶναι δυνατὸν ν’ ἀνορθωθῶσι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους. Δύο εἰσὶν οἱ τρόποι, διὰ τῶν ὁποίων ἀποβαίνει δυνατὴ ἡ ἀνόρθωσις αὕτη, ἡ περικοπὴ τῶν δαπανῶν καὶ ἡ αὔξησις τῶν δημοσίων πόρων. Ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις καὶ εἰς τὰ δύο ταῦτα μέτρα προῆλθε. Τῇ εἰσηγήσει αὐτῆς ἐπεβλήθησαν νέοι τινὲς φόροι, μὴ ἐπιβαρύνοντες ὅμως τὰς παραγωγικὰς τῆς κοινωνίας τάξεις· οἱ φόροι οὗτοι, ἂν καὶ ἐν ἀρχῇ τῆς ἐφαρμογῆς των ὡς εἵπετο δὲν ἀπήνεγκον μεγάλην εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους εἰσφορὰν, οὐχ ἧττον παρεῖχον τὴν βεβαιότητα, ὅτι κατὰ τὸ ὁποῖον διανύομεν ἔτος καὶ τὰ ἑπόμενα ἤθελον παράσχει διπλασίαν καὶ τριπλασίαν πρόσοδον, καὶ μάλιστα ἂν οἱ σχετικοὶ φορολογικοὶ νόμοι συνεπληροῦντο καὶ ἐβελτιοῦντο κατὰ τὰς ὑπαγορεύσεις τῆς πείρας, ἣν ἡ ἐφαρμογὴ παρεῖχε. Καὶ τὴν ἀνάγκην τῶν οἰκονομιῶν ᾐσθάνθη ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις. Ὅστις ἐπιμελῶς ἀνέγνωσε καὶ ἐμελέτησε τὸν εἰσαχθέντα Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885 καὶ παρέβαλεν αὐτὸν πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1884, παρετήρησε βεβαίως, ὅτι πολλὰς ἐπήνεγκεν οἰκονομίας εἰς διαφόρους τῆς ὑπηρεσίας κλάδους. Ἐφ’ ὅσον δὲ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ἐπηρεάζοντο ἐκ τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως, ἐπὶ τοσοῦτον ἐδείκνυτο εἰς τὰς οἰκονομίας προθυμοτέρα. Ἀπόδειξις εἶναι τὸ ἀπὸ 28 Φεβρουαρίου ε. ε. Β. Διάταγμα, δι’ οὗ, ὡς ἐκ τῆς ἐπελθούσης διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ἐπετράπη εἰς αὐτὴν νὰ ἐνεργήσῃ τὰς Δημοσίας δαπάνας ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ εἰς τὴν Βουλὴν εἰσαχθέντος Προϋπολογισμοῦ. Διὰ τοῦ Διατάγματος τούτου ἠλάττωσε τὰς εἰς αὐτὴν διὰ τοῦ εἰρημένου Προϋπολογισμοῦ κεχορηγημένας πιστώσεις κατὰ δραχ. 1,049,000. Οὐδεμίαν δὲ ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι ἐὰν παρέμενεν ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν κοινῶν, ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἤθελεν εἰσαγάγει οἰκονομίας ἀσυγκρίτως μείζονας ἐκείνων, τὰς ὁποίας εἰσήγαγεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις διὰ τοῦ ὑπὸ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς Βουλῆς Προϋπολογισμοῦ. Κατηγορήθη ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ὅτι ἀφῆκε κατὰ τὴν λῆξιν ἑκάστου οἰκονομικοῦ ἔτους ἀδιαθέτους πιστώσεις, ὧν τὸ ποσὸν ὑπερέβη τὸ δεκατημόριον τῶν κεχορηγημένων ἐν ὅλῳ διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἡ τοιαύτη αἰτίασις δὲν εἶναι ἀξία ἀναιρέσεως. Δὲν συζητεῖ δὲ σπουδαίως ὁ ἐπιχειρῶν νὰ ἀπαντήσῃ εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἐμέμφθησαν τοῦτο. Κατ’ ἐμὲ, Κυβέρνησις, ἥτις διαχειριζομένη τὰ κοινὰ κατορθώνει νὰ ἀφίνῃ μέρος τῶν πιστώσεων ἀδιάθετον κατὰ τὴν λῆξιν τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους, εἶναι ἀξία ἐπαίνων. Ἐὰν δὲ καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐμιμεῖτο τὸ παράδειγμα τῆς παρελθούσης, θὰ ἠδύνατο νὰ κατορθώσῃ νὰ ἀπομείνωσιν ἀδιάθετοι πιστώσεις ἴσαι πρὸς τὸ δεκατημόριον τοῦ συνόλου τῶν διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ χορηγηθεισῶν πιστώσεων, ἤτοι ν’ ἀναβιβάσῃ τὰς οἰκονομίας εἰς 8,000,000, τοῦθ’ ὅπερ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις βεβαίως ἤθελε κατορθώσει. Ἀλλὰ, τέλος πάντων, ἐπῆλθεν ἡ πολιτικὴ μεταβολὴ διὰ τῆς ψήφου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἡ μεταβολὴ τῆς 7 Ἀπριλίου. Οἱ πάντες ἐναγωνίως ἀνέμενον τὴν πραγματοποίησιν τῶν ἐπαγγελιῶν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἡγεῖτο τῆς πρώην Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐγὼ αὐτὸς ὁμολογῶ, ὅτι τὴν πολιτικὴν ταύτην μεταβολὴν ἔκρινα ἐν ἀρχῇ, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν οἰκονομιῶν, ὡς δυναμένην σωτήρια νὰ ἐπαγάγῃ ἀποτελέσματα ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους· ἐσκέφθην πρὸς στιγμὴν, ὅτι Κυβέρνησις, ἥτις ὡς Ἀντιπολίτευσις ἐπηγγέλθη τὴν εἰσαγωγὴν οἰκονομιῶν τοσούτων, ὥστε δι’ αὐτῶν καὶ μόνων νὰ ἀποκτήσῃ τὸ ἰσοζύγιον, ἤθελε βεβαίως ἐργασθῆ πρὸς τοῦτο καὶ μόνον. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰσάγων τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885, ἀνεφέρθη εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον μειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς Βουλῆς, ὡς ἐκπροσωπούσης τὴν πρώην Ἀντιπολίτευσιν. Ἡ μειονοψηφία τῆς ἐπὶ τοῦ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως εἰσαχθέντος Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπῆς ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτῆς τῆς 3 Δεκεμβρίου 1884, εἶπε πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ τὰ ἑξῆς: «Ἀπέναντι τοιαύτης καταστάσεως, καιρὸς εἶναι νὰ σκεφθῇ ἡ Βουλὴ ὡρίμως. Καιρὸς νὰ δείξῃ, ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου δὲν ἐξυπηρετοῦσιν οἱ Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους κομματικὰ συμφέροντα, ὅτι δὲν ἁρμόζει νὰ καταστήσωσιν αὐτὰ ἀντικείμενον ἁπλῆς κομματικῆς διαμάχης, ἀλλὰ νὰ ἐκδηλώσωσι μετὰ πατριωτικοῦ θάῤῥους τὰς ἰδέας καὶ πεποιθήσεις των. Καιρὸς νὰ λάβῃ ἡ Βουλὴ αὕτη τὴν σταθερὰν ἀπόφασιν νὰ κανονίσῃ τὰς δαπάνας ἀναλόγως τῶν ἀληθῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, νὰ περικόψῃ δὲ ἐξ ἐκείνων οὐ μόνον τὰς περιττάς, ἀλλὰ καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν χρησίμων, καὶ νὰ περιορίσῃ ταύτας ἐπὶ τοσοῦτον, ἐφ’ ὅσον ἀναγκαιοῦσιν εἰς τὴν ἀπρόσκοπτον λειτουργίαν τῆς πολιτειακῆς μηχανῆς.» Τοιοῦτο ἦν τὸ πρόγραμμα τῆς πρώην Ἀντιπολιτεύσεως, τουτέστιν ἡ περικοπὴ τῶν Δημοσίων δαπανῶν μέχρι τοσούτου, ὥστε νὰ εὑρίσκωνται αὗται εἰς ἀναλογίαν πρὸς τὰ Δημόσια ἔσοδα. Οὕτω δὲ ἀντελήφθη καὶ ἐνόησε τὸ πρόγραμμα καὶ τὰς ἐπαγγελίας τῆς πρώην Ἀντιπολιτεύσεως ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅτε ἐκλήθη πρὸ τῶν καλπῶν τὴν 7 Ἀπριλίου. Ἐγὼ αὐτὸς, καίτοι ἔχων πολιτικὸν φρόνημα διάφορον, ἐπίστευον, ὅτι ἡ πρώην Ἀντιπολίτευσις, ἀνερχομένη εἰς τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν, θὰ μεταβάλῃ βεβαίως ἐθνικὴν πολιτικὴν καὶ θὰ πραγματοποιήσῃ οἰκονομίας σπουδαιοτάτου ποσοῦ, δυναμένου νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ὑπελάμβανεν ὡς σπουδαίαν ἢ μίαν καὶ μόνην ἐπαγγελίαν τῆς πρώην Ἀντιπολιτεύσεως, τὴν ἀπόκτησιν τοῦ ἰσοζυγίου δι’ οἰκονομιῶν. Ὅσα δὲ ἐλέγοντο κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καταναλισκομένου καπνοῦ, περὶ καταργήσεως τῶν μονοπωλίων τοῦ σιγαροχάρτου, πετρελαίου καὶ πυρείων, ἐλέγοντο δὲ κεχωρισμένως πρὸς ἑκάστην τῶν ἐνδιαφερομένων κοινωνικῶν τάξεων, ἐθεώρουν οἱ ὀρθοφρονοῦντες ὡς συνήθη ἐκλογικὰ δελεάσματα. Ἐάν τὸ πρόγραμμα τῆς πρώην Ἀντιπολιτεύσεως, τὸ πρόγραμμα τῶν οἰκονομιῶν, ἐφηρμόζετο, ἔστω καὶ ἐπὶ μεταβολῇ τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς, ἔστω καὶ ἐπὶ βλάβῃ τῶν διαφόρων κλάδων τῆς διοικήσεως, ἐὰν ἐφηρμόζετο πρὸς ἀπόκτησιν τοῦ ἰσοζυγίου, ἐγὼ αὐτὸς ἤθελον συγχαρῆ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν. Καίτοι δὲ συνδεόμενος πρὸς τὸν ἡγέτην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δι’ αἰσθήματος ἀκραιφνοῦς ὑπολήψεως καὶ φιλίας, οὐχ ἧττον ἤθελον προθύμως ὑποστηρίξει τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἂν δι’ αὐτῆς ἐπραγματοποιεῖτο ἡ ἀφορῶσα εἰς τὴν ἀπόκτησιν τοῦ ἰσοζυγίου δι’ οἰκονομιῶν ἐπαγγελία τῆς πρώην Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐάν ἐν τῷ σταδίῳ τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν συνηγόρησα ὑπὲρ τοῦ νόμου καὶ τοῦ δικαίου, οὐχ ἧττον ἐπεφύλαξα ἐμαυτῷ ἐλευθερίαν ἐνεργείας ἐν τοῖς ἀφορῶσιν εἰς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικήν. Ὡς γνωρίζετε ὅσοι ἐξ ὑμῶν ὑπήρξατε μέλη παλαιῶν Βουλῶν, κατατάσσομαι μεταξὺ τῶν ἄγαν οἰκονόμων καὶ ἐξ ἰδιοσυγκρασίας καὶ ἐκ πεποιθήσεως. Κατὰ τὸ 1880 ὕψωσα ἐν τῇ Βουλῇ τὴν σημαίαν τῶν οἰκονομιῶν πρὸς ἀπόκτησιν τοῦ ἰσοζυγίου. Πρακτικὸς δὲ καὶ παγερὸς ὤν, ὡς μ’ ἐχαρακτήρισεν ὁ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτής, δὲν ἐνθουσιάζομαι εὐκόλως διὰ τῶν ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς λόγων, καθόσον νομίζω, ὅτι πρωτίστη καὶ κρείσσων ἐθνικὴ πολιτικὴ εἶναι ἡ ἀφορῶσα εἰς τὴν οἰκονομικὴν εὐεξίαν τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος. Τοιούτων αἰσθημάτων καὶ πεποιθήσεων ἐνεφορούμην, ὅτε, ἀρξαμένων τῶν ἐργασιῶν τῆς παρούσης Βουλευτικῆς Συνόδου, ἤκουσα τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ εἰσηγουμένου εἰς τὴν Βουλὴν τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, ὅπερ ἔκρινεν ὡς προσφορώτερον διὰ τὴν παροῦσαν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Οὕτω δὲ εἰσῆλθον ἤδη εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος ὑπὸ τὴν τρίτην αὐτοῦ ἄποψιν, ἤτοι ἐν τῇ σχέσει αὐτοῦ πρὸς τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Εὐθὺς ὡς ἀντελήφθην καὶ ἐμελέτησα τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἐξεπλάγην καὶ ἐλυπήθην· ἐξεπλάγην, διότι εἶχον ἀπέναντι ἐμοῦ Κυβέρνησιν, ἥτις, νομίζουσα, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς, τὸν ὁποῖον εἰσάγει, ἀφίνει περίσσευμα σπουδαῖον, καὶ ὅτι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους εὑρίσκονται εἰς ἀνθηρὰν κατάστασιν, ἐφρόντισε πῶς νὰ ἐλαττώσῃ τὰς προσόδους τοῦ Κράτους καὶ κατὰ τίνα τρόπον νὰ αὐξήσῃ τινὰς τῶν δαπανῶν ἄνευ ἀνάγκης, ἄνευ ἀποχρῶντος λόγου. Εἴχομεν λειτουργοῦντα τὸν Νόμον περὶ τοῦ φόρου τοῦ ἐπιβαλλομένου ἐπὶ τοῦ καταναλισκομένου καπνοῦ, ἐξασφαλίζοντα μίαν ἀξιόλογον πρόσοδον· εἴχομεν ἤδη λειτουργοῦντα τὸν Νόμον καὶ προσδίδοντα, προϊόντος τοῦ χρόνου, μείζονα πρόσοδον· εἴχομεν τὸν Νόμον τοῦτον ἐξασφαλίζοντα πρόσοδον ἐκ 4,000,000· εἴχομεν πρὸ ἡμῶν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐβελτιοῦτο ὁ εἰρημένος Νόμος, διὰ τῆς ἐποπτείας τοῦ εἰς φύλλα καπνοῦ, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου, μεταβαλλομένου εἰς Νόμον, ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνέλθῃ ἡ πρόσοδος εἰς 6,000,000. Ἀντὶ νὰ σκεφθῇ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις κατὰ τίνα τρόπον νὰ βελτιώσῃ τὸ λειτουργοῦν σύστημα, νὰ αὐξήσῃ τὸ ποσὸν τῶν ἐκ τοῦ φόρου αὐτοῦ εἰσπράξεων, τὸ ῥίπτει εἰς τὴν θάλασσαν. Ἀντὶ τούτου, εἰσήγαγε νέον σύστημα, τοῦ ὁποίου τὰ δυσάρεστα ἀποτελέσματα θέλουσι καταδειχθῆ εὐθὺς ὡς ἡ Κυβέρνησις ἀποφασίσῃ νὰ θέσῃ αὐτὸ εἰς ἐνέργειαν. Νομίζω, ὅτι οὔτε τὸ ἥμισυ ἔσοδον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὑπὸ τὸ κρατοῦν σύστημα, θὰ ἔχωμεν ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ συστήματος τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Εἴχομεν πρόσοδον τοῦ Δημοσίου τόσον καλὴν, ἥτις δὲν ἐπεβάρυνεν οὐδεμίαν τῶν παραγωγικῶν τάξεων τῆς κοινωνίας, αἵτινες δικαιοῦνται ἰδιαζούσης Κυβερνητικῆς μερίμνης. Τὴν πρόσοδον δὲ ταύτην ἐν ἐποχῇ, καθ’ ἣν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους διέρχονται κρίσιν, κατέστρεψεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, εἴτε ἐκ τῆς ὁποίας ᾐσθάνετο στοργῆς, πρὸς τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχεν ὑποβάλει ἄλλοτε νομοσχέδιον, εἴτε ἐκ τῆς πρὸς τὰ ἔργα τῆς προκατόχου ἀποστροφῆς. Πλὴν ὅμως τῆς προσόδου ταύτης εἴχομεν καὶ τὴν ἐκ τοῦ σιγαροχάρτου πρόσοδον, ἥτις ἀνέρχεται μὲν νῦν εἰς 1,000,000, ἤθελε δὲ βεβαίως ἀνέλθει εἰς ποσὸν πολὺ μεγαλείτερον, ἐὰν ἐπεδιώκετο ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου· ἐὰν ἴσως ἐνόμιζεν, ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ σιγαροχάρτου ἦτο ὑπερβολικὴ καὶ ἐξήγειρε τὴν φιλοκέρδειαν τῶν λαθρεμπόρων, ἠδύνατο νὰ ἐλαττώσῃ ταύτην εἰς τὸ ἥμισυ καὶ νὰ ἐξασφαλίσῃ πάλιν πρόσοδον ἐκ δραχμῶν 1,300,000. Καὶ τὴν πρόσοδον ταύτην ἔχει τὸ Δημόσιον, χωρὶς νὰ ὑποβάλληται εἰς οὐδεμίαν δαπάνην καὶ χωρὶς οὐδεμίαν τῶν κοινωνικῶν τάξεων νὰ πιέζῃ. Καὶ ὅμως καὶ τὴν πρόσοδον ταύτην ἔκριναν εὔλογον νὰ τὴν ῥίψωσιν εἰς τὴν θάλασσαν. Ἵνα δὲ παρηγορήσωσι τοὺς ἀσχάλλοντας ἐπὶ τῇ οἰκονομικῇ ἡμῶν καταστάσει, ὥρισαν βαρὺ εἰσαγωγικὸν τέλος ἐπὶ τοῦ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰσαγομένου σιγαροχάρτου. Ἀφοῦ, κατ’ αὐτὴν ταύτην τὴν Κυβέρνησιν, λαθρεμπορία τελεῖται ὑπὸ τὸ Κράτος τοῦ λειτουργοῦντος μονοπωλίου, νομίζετε, ὅτι ἐν μόνῃ τῇ διὰ τῶν τελωνείων εἰσαγωγῇ δὲν θέλει λαθρεμπορεύεσθαι τὸ σιγαρόχαρτον; Εἴχομεν μετ’ αὐτοὺς λειτουργοῦντα τὸν φόρον ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ οἴνου. Ἀντὶ νὰ τὸν ἀφήσωσι λειτουργοῦντα, ὅπως σήμερον, ἐπιβάλλοντες τὸν φόρον ἐπὶ τῆς καταναλώσεως, διὰ τοῦ εἰσαχθέντος εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχεδίου ζητοῦσι τὸν ἐπὶ τῆς καταναλώσεως ἐπιβαλλόμενον φόρον νὰ τὸν ἐπιβάλωσιν εἰς τὴν παραγωγήν· ὡς ἐκ τούτου βλέπετε ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ μεταστάντα τὸν φόρον τοῦτον ἐκ τῶν ἐμμέσων, εἰς οὓς εἶχεν αὐτὸν κατατεταγμένον ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, εἰς τοὺς ἀμέσους. Τὸ περὶ τούτου νομοσχέδιον εἶναι εἰσέτι ἐκκρεμές. Μεταβληθήσεται ὅμως καὶ τοῦτο εἰς νόμον, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν ἐξ ὅσων ὑπέβαλε νομοσχεδίων ἐννοεῖ ν’ ἀφήσῃ ἐκκρεμές, πρὸς μείζονα μελέτην καὶ σκέψιν. Καὶ αὐτήν τὴν μικρὰν πρόσοδον, τὴν ὁποίαν ἀπολαμβάνει τὸ Δημόσιον ἐκ τῶν χημικῶν πυρείων, ἐνόμισε χρήσιμον ἡ παροῦσα Κυβέρνησις νὰ τὴν ῥίψῃ εἰς τὴν θάλασσαν. Διατί; διότι κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας ἡ πρόσοδος ἦτο μικρὰ, χωρὶς νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει, ὅτι κατὰ τοὺς πρώτους τρεῖς μῆνας ἦτο φυσικὸν νὰ ἦναι μικρὰ, διότι μεγίστη εἶχε γίνει προμήθεια πυρείων καὶ παρὰ τῶν ἐμπορευομένων καὶ παρ’ αὐτῶν τῶν οἰκογενειαρχῶν. Τίς τῶν παραγωγικῶν τάξεων τῆς κοινωνίας μας πιέζεται ἐκ τοῦ μονοπωλίου τῶν πυρείων; Διὰ τίνα λόγον δὲν ἀφίνετε νὰ λειτουργήσῃ τὸ μονοπώλιον τοῦτο ἐπὶ ἓν τουλάχιστον ἔτος; Ὡσανεὶ δὲ ἐν τῇ παρούσῃ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους καταστάσει ἔπρεπε νὰ ἀποδοθῇ δικαιοσύνη εἰς τοὺς ἐλαιοκτήμονας, ἀδικουμένους ἐπὶ τῷ ὁποίῳ ἀρχῆθεν ἀποδίδουσιν ἐγγείῳ φόρῳ ἐπὶ τοῦ ἐλαίου, ἐξελέξατο κατάλληλον ταύτην τὴν στιγμὴν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐλαττώσῃ τὸν ἔγγειον φόρον ἀπὸ 10 εἰς 7% καὶ οὕτω νὰ στερήσῃ τὸ Κράτος 200,000 δραχμῶν κατὰ τοῦτο τὸ ἔτος, κατὰ δὲ τὰ ἐλαιοφόρα ἔτη κατὰ 600 ἢ 700 χιλιάδας δραχμῶν. Ἀλλὰ ὡσανεὶ μὴ ἤρκουν αἱ ἐλαττώσεις τῶν Δημοσίων ἐσόδων, αἱ πραγματοποιούμεναι διὰ τῶν ἀνωτέρω μνημονευθέντων νομοσχεδίων, ἔπρεπε καὶ ὁ νόμος περὶ εἰσπράξεως τῶν Δημοσίων ἐσόδων νὰ μεταβληθῇ ἐν ὥρᾳ, κατὰ τὴν ὁποίαν ὑφίσταται ἡ ἀνθηρὰ αὕτη οἰκονομικὴ κατάστασις. Ἐνῷ διὰ τοῦ νόμου κατωρθώθη νὰ ἐλαττωθῶσι τερατωδῶς αἱ καθυστερήσεις τῶν βεβαιουμένων φόρων, ἐνῷ διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ κατωρθώθη νὰ μὴ ἐξαιρῶνται τῶν πρὸς τὸ Δημόσιον εἰσφορῶν καὶ αἱ ἐπαρχίαι ἐκεῖναι, καθ’ ἃς αἱ καθυστερήσεις ὑπερέβησαν τὰ 50%, ἐνῷ κατὰ τοῦ νόμου τούτου δὲν ἠγέρθησαν παράπονα ἢ μόνον ἐκ τῶν δυστροπούντων ὀφειλετῶν, οἵτινες συνείθισαν εἰς τὴν ἀσυδοσίαν, ἔπρεπε καὶ ὁ νόμος οὗτος νὰ μεταβληθῇ, διότι εἶναι ἔργον τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως! Ἔχομεν ὅμως καί τινας αὐξήσεις διὰ τῶν οἰκονομικῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἐψηφίσθησαν ὑπὸ τῆς Βουλῆς· ἔχομεν τὴν αὔξησιν ἐκ τοῦ νόμου περὶ αὐξήσεως τοῦ ἐπὶ τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν φόρου ἀπὸ 3 εἰς 5%. Ἡ Κυβέρνησις ὑπελόγισε τὴν αὔξησιν τῶν Δημοσίων ἐσόδων κατὰ 50,000, ἐγὼ δὲ νομίζω, ὅτι κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο οὔτε 20,000 δραχμῶν εἴσπραξιν θὰ ἔχωμεν. Ἐξελέχθη ἡ καταλληλοτέρα στιγμὴ ἵνα ἐπιβαρυνθῶσιν αἱ ἀνώνυμοι ἑταιρίαι, διότι αἱ ἑταιρίαι εὑρίσκονται εἰς ἀνθηροτάτην κατάστασιν! Ἐνῷ αἱ πλεῖσται αὐτῶν δὲν ἠδυνήθησαν οὐδὲ ἐλάχιστον μέρισμα νὰ δώσωσιν εἰς τοὺς μετόχους των, ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ ἡ Πολιτεία νὰ καταστήσῃ τὴν θέσιν αὐτῶν μᾶλλον δύσκολον! Ἔπρεπεν ἐν ὥρᾳ οἰκονομικῆς κρίσεως, ἐν ὥρᾳ, καθ’ ἣν τὰ κεφάλαια ἐξήχθησαν ἐντεῦθεν, ἐν ὥρᾳ, καθ’ ἣν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ προσελκύσωμεν κεφάλαια πρὸς ἀνάπτυξιν τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν πλούτου, νὰ φέρωμεν τὸν τελευταῖον κτύπον κατὰ τῶν κεφαλαίων καὶ νὰ τὰ ἀποθαῤῥύνωμεν ἐπὶ τίνι ὠφελείᾳ τοῦ δημοσίου ταμείου; ἐπὶ τῇ κατὰ 20,000 δραχμῶν αὐξήσει τῶν Δημοσίων προσόδων ἡ αὔξησις αὕτη εἶναι ἀναξία λόγου. Ἀλλὰ ἡ ἀρχὴ τῆς αὐξήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν φέρει καὶ ἄλλο τι κακόν. Ἀμφιβάλλω ἐὰν ἦναι δυνατὸν τοῦ λοιποῦ νὰ συνιστῶνται παρ’ ἡμῖν εὐκόλως ἀνώνυμοι ἑταιρίαι. Ἀμφιβάλλω ἐὰν ἦναι δυνατὸν εἴτε διὰ ξένων κεφαλαίων, εἴτε διὰ τοῦ συνεταιρισμοῦ τῶν ἐγχωρίων νὰ ἔχωμεν ἑταιρίας τοῦ λοιποῦ, ἐκτὸς ἂν προηγουμένως συμφωνῶσι μετὰ τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δὲν θέλουν ὑπόκεισθαι τοῦ λοιποῦ εἰς φόρους. Τοῦτο ἀκριβῶς προέβλεψαν αἱ τρεῖς παρ’ ἡμῖν προνομιοῦχοι Τράπεζαι, καὶ ἐν ταῖς συμβάσεσιν ἐζήτησαν νὰ περιληφθῇ ὅρος, ὅτι δὲν θέλουσιν ὑποβληθῆ εἰς ἄλλον φόρον παρὰ τοὺς μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης ὑφισταμένους. Καὶ τοῦ λοιποῦ, ἂν πρόκηται νὰ συστηθῇ παρ’ ἡμῖν εἴτε Γεωργικὴ Τράπεζα, εἴτε Κτηματική, εἴτε ἄλλη, μὴ ἀμφιβάλλετε, ὅτι πρωτίστως θέλει ζητηθῆ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς ἡ ἐκ τῶν προτέρων ἐξασφάλισις ἐπὶ τῆς ἐπιβολῆς ἑτέρων φόρων. Ἔχομεν δὲ καὶ ἑτέραν αὔξησιν, τὴν αὔξησιν τοῦ φόρου τοῦ χαρτοσήμου. Ὅτε ἐσυζητεῖτο τὸ περὶ τούτου νομοσχέδιον, μετέδωκα εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἐπ’ αὐτοῦ ἰδέας μου. Ὡμολόγησα, ὅτι οὐδεμίαν εἶχον κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου ἀντίῤῥησιν, διότι, ὡς γινώσκετε, ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀπέκρουσε κατ’ ἀρχὴν μόνον τὰ νομοσχέδια, δι’ ὧν ἐλαττοῦνται αἱ ὑπάρχουσαι πρόσοδοι. Εὗρον ὅμως, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχεν εἰσαγάγει ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, καθυστερεῖ τούτου εἰς πολλά· τὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἐκωδικοποίησεν ἁπάσας τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου, αἵτινες κατέστησαν κυκεὼν καὶ εἰς τὰς ὁποίας δυσκόλως δύναταί τις ν’ ἀνεύρῃ τὴν ἐνδιαφέρουσαν αὐτὸν διάταξιν, ἐνῷ τὸ ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως εἰσαχθὲν νομοσχέδιον, οὔτε τὴν κωδικοποίησιν περιέχει, οὔτε τὴν κατανομὴν τῶν φόρων μεθοδικῶς ποιεῖται. Ἐνθυμοῦμαι δὲ ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀπαντῶν εἰς τὰς ἐμὰς παρατηρήσεις, εἶπεν, ὅτι τὴν κωδικοποίησιν δὲν ἠθέλησε νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλήν, διότι τὸ εἰσαχθὲν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως νομοσχέδιον δὲν ἐκωδικοποίει μόνον, ἀλλὰ καὶ μετεῤῥύθμιζε πολλὰς τῶν κειμένων περὶ χαρτοσήμου διατάξεων. Λοιπὸν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐννοεῖ ὡς ἀναγκαίαν οὐχὶ τὴν μεθοδικὴν κατάταξιν τῶν διαφόρων περὶ χαρτοσήμου διατάξεων καὶ τὴν ἀναγκαίαν τροποποίησιν αὐτῶν, ἀλλὰ μόνην καὶ ἁπλῆν κωδικοποίησιν, δηλαδὴ ἐννοεῖ ὡς ἔργον νομοθετικὸν τὸ ἔργον ἰδιώτου, ὅστις πρὸς εὐκολίαν τῶν πολιτῶν ἐκωδικοποίησε τοὺς διαφόρους νόμους τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, κατὰ τῆς ὑπ’ αὐτοῦ εἰσαγομένης παρ’ ἡμῖν ἀρχῆς τῶν προοδευτικῶν φόρων, παρατηρήσεων, αἵτινες ἔπρεπε νὰ προσελκύσωσι τὴν προσοχὴν καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εὐηρεστήθη μόνον νὰ ἀπαντήσῃ ἁπλῶς, ὅτι ἔχει ἀντίθετον γνώμην· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν περιωρίσθην εἰς τὴν δήλωσιν τῆς ὁποίας εἶχον ἐπὶ τούτῳ γνώμης, ἀλλ’ ὑπεστήριξα αὐτὴν διὰ πολλῶν δικαιολογητικῶν καὶ πρακτικῶν ἐπιχειρημάτων καὶ παρέστησα τὰ ἀποτελέσματα τοῦ νόμου τούτου ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν, τῇ ἐχούσῃ ἀνάγκην ξένων κεφαλαίων πρὸς συμπλήρωσιν ἢ κατασκευὴν τῶν ἔργων, δι’ ὧν ἐξασφαλισθήσεται ἡ πρόοδος καὶ εὐημερία τῆς χώρας ἡμῶν, οὐδέποτε ὅμως ἐδόθη ἐπὶ τῶν παρατηρήσεών μου ἐκείνων ἀπάντησις, τὸ δὲ νομοσχέδιον ἐψηφίσθη ὡς εἰσήχθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἔλθωμεν ἐπὶ τὸ σπουδαιότερον, ἐπὶ τὰς εἰσαχθείσας ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως οἰκονομίας ἐπὶ τῶν ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διότι εἰς τοῦτο κυρίως συνίστατο ἡ ἐντολὴ καὶ ἀποστολὴ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρωθυπουργός, εἰσάγων τὸν Προϋπολογισμόν, ἀνήγγειλεν ὑμῖν, ὅτι ἐπήνεγκεν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων οἰκονομίας ἐκ δραχμῶν 5,500,000. Παρετήρησε δὲ εἰς ὑμᾶς. «Μὴ κρίνετε ἐκ τούτου, ὅτι αἱ οἰκονομίαι αὗται, ἀφορῶσαι εἰς μίαν καὶ μόνην ἑξαμηνίαν, ὑποδηλοῦσι τὸ διπλάσιον αὐτῶν δι’ ἓν ὅλον ἔτος. Ἐὰν πρόκηται νὰ κρίνητε περὶ τῶν οἰκονομιῶν, τῶν ἀφορωσῶν ὁλόκληρον τὸ ἔτος, ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὄχι μόνον διπλασία θὰ ἦναι ἡ οἰκονομία, ἀλλὰ καὶ ἔτι πλέον». Ὁμολογῶ, ὅτι ἡ πρώτη ἐπὶ τῇ ἀναγγελίᾳ ταύτῃ ἐντύπωσις ὑπῆρξε ζωηρά. Εὐθὺς ὅμως ὡς ἐτυπώθη ὁ Προϋπολογισμός, διέτρεξα τοῦτον ἵνα ἴδω ἐὰν τῳόντι εἰσήγαγεν οἰκονομίας ἐκ 5,500,000 δραχμῶν. Λυποῦμαι, ἠναγκασμένος νὰ μὴ πιστοποιήσω ὡς ἀκριβὲς τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ λεχθέν. Λυποῦμαι ὀφείλων νὰ εἴπω σήμερον εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι αἱ ἐπαινεχθεῖσαι ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐλαττώσεις, αἱ ἀφορῶσαι εἰς πραγματικὰς οἰκονομίας, δὲν ἀνέρχονται εἰς 5,500,000, ἀλλὰ μόνον εἰς 870,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ παρέλειψα τὰς οἰκονομίας τὰς γενομένας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, αἵτινες ἀνέρχονται εἰς 1,300,000. Ἀλλὰ ἐκ τίνων κεφαλαίων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου αὐτοῦ προέρχονται αὗται; Ἐκ τῶν 1,300,000 δραχμῶν, αἱ 800,000 δρ. ἀναφέρονται εἰς τὴν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἀναγραφεῖσαν δαπάνην πρὸς ἐκγύμνασιν τῆς Ἐφεδρείας· εἶνε δὲ πρόσφατος ἡ ὁμολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι τὴν δαπάνην αὐτὴν ἀπήλειψεν οὐχὶ διότι θεωρεῖ αὐτὴν περιττὴν, ἀλλὰ διότι εἶναι ἀρκετὰ προκεχωρημένη ἡ ὥρα, οὗ ἕνεκεν δέον ν’ ἀναβληθῇ εἰς τὸ ἑπόμενον ἔτος ἡ τῆς Ἐφεδρείας ἐκγύμνασις.

§61Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Αἱ οἰκονομίαι καὶ τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα διέγραψα, εἶναι 2,500,000, ἐκ τῶν ὁποίων 1,200,000 εἶναι πραγματικαί.

§62ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν θέλετε, δυνάμεθα νὰ σᾶς τὰ ἀναγνώσωμεν.

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παραβάλλουσι τὸν Προϋπολογισμὸν των πρὸς τὸν εἰσαχθέντα παρ’ ἡμῶν.

§64ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Λησμονοῦσιν οἱ κκ. Ὑπουργοὶ ὅτι διὰ Διατάγματος τῆς 28 Φεβρουαρίου ἐ. ἔ. ἐπῆλθεν ἐλάττωσις κατὰ 949,000 δραχμὰς ἐπὶ τῶν πιστώσεων, αἵτινες εἶχον ζητηθῆ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως διὰ τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν Προϋπολογισμοῦ.

§65Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐκ τῆς ἐκθέσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν εἴδετε ὅτι ἡ χρῆσις τοῦ 1884 δὲν ἐπήρκεσε καὶ ἐζητήθησαν ἀναπληρωτικαὶ πιστώσεις.

§66ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν νομίζω ὀρθὸν νὰ ἐπικαλῆσθε τὰ γενόμενα κατὰ τὸ 1884, ὡς ἀφεύκτως γενησόμενα κατὰ τὸ 1885· δὲν πιστεύω νὰ δικαιοῦσθε νὰ προδικάζητε τὸν προκάτοχόν σας Ὑπουργὸν, ὑποθέτοντες ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι δὲν ἤθελε κατορθώσει νὰ περιορίσῃ τὰς δαπάνας τοῦ 1885 ἐντὸς τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα αὐτὸς οὗτος ὥρισε δι’ ὧν ᾐτήσατο πιστώσεων.

§67Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κατὰ τοὺς μῆνας Φεβρουάριον, Μάρτιον καὶ Ἀπρίλιον τρέχοντος ἔτους ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πιστώσεων ἐδαπάνησαν ὑπὲρ τὰς 300,000 δραχμάς.

§68ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ αἱ ἐλαττώσεις δὲν συμπεριλαμβάνονται.

§69ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν λογικὴν καὶ τὴν λογιστικὴν τάξιν δὲν δύνασθε νὰ κρίνητε ἐκ τῶν γενομένων εἰς τοὺς πρώτους μῆνας τοῦ ἔτους, διότι ἡ ὑπηρεσία πιθανὸν κατ’ αὐτοὺς νὰ εἶχεν ὑποχρεώσεις νὰ δαπανήσῃ ἐπὶ τῇ βάσει πιστώσεως ὑπερβαινούσης τὸ δωδεκατημόριον, ἀλλ’ ἐν τῷ ὑπολειπομένῳ μέχρι τῆς λήξεως τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους διαστήματι βεβαίως ἤθελον ζητηθῆ πιστώσεις ἐλάσσονες. Ἄλλως, διατί τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὴν 28 Φεβρουαρίου ε. ε. ἠλάττωσε τὰς πιστώσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν; Βεβαίως ἡ μελέτη τῶν διαφόρων ἄρθρων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τοῦ εἰσαχθέντος εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἡ πεποίθησις, ὅτι διὰ τῶν πιστώσεων, τὰς ὁποίας περιώρισε διὰ τοῦ εἰρημένου Διατάγματος, ἠδύνατο νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἔπεισε τὸν Ὑπουργὸν νὰ προκαλέσῃ τὸ εἰρημένον Διάταγμα. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ αἱ πραγματικαὶ οἰκονομίαι, αἱ γενόμεναι εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἀνέρχονται εἰς δραχμὰς 500,000, προέρχονται δὲ ἐκ τῶν εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων περὶ ἐξομοιώσεως τῶν μισθῶν τῶν ὁπλιτῶν τῶν εἰδικῶν Σωμάτων πρὸς τοὺς τοῦ πεζικοῦ, ἐκτὸς τῶν περὶ καταργήσεως ἐξόδων τῶν ἐν τῷ Σχολείῳ τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐκπαιδευομένων καὶ τῶν μηνιαίων ἀμοιβῶν. Αὐταί εἰσιν αἱ πραγματικαὶ οἰκονομίαι, αἵτινες ἀνέρχονται εἰς 500,000 δραχμάς, αἱ πραγματοποιηθεῖσαι ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως· ἐὰν εἰς τὰς 800,000 προστεθῶσιν αἱ 500,000, τότε δὲν ἔχετε εἰμὴ οἰκονομίας ἐκ δραχμῶν 1,300,000. Εἰσέρχομαι νῦν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν πραγματικῶν οἰκονομιῶν, αἵτινες ἐγένοντο εἰς τὰ λοιπὰ Ὑπουργεῖα. Διὰ τῆς ἐκθέσεως τῆς μειονοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπῆς κατεδείχθησαν λεπτομερῶς αἱ ἐλαττώσεις, αἵτινες δὲν ἀποτελοῦσι πραγματικὰς οἰκονομίας. Ἵνα μὴ ἐπαναλαμβάνω αὐτά, περιορίζομαι σήμερον εἰς τὴν κατάδειξιν τῶν ἐλαττώσεων, αἵτινες δύνανται νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς οἰκονομίαι. Καὶ πρῶτον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

Αὐταί εἰσιν αἱ οἰκονομίαι, αἱ ἐπενεχθεῖσαι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν

Ὡς πρὸς τὴν ἀποκοπὴν τοῦ ποσοῦ δραχμῶν 130,000 ἐκ τοῦ κεφαλαίου «ἔξοδα μεταβλητέα» ἐγένετο συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ, ἐγένετο δὲ τοιαύτη καὶ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, πάντες δὲ οἱ συνάδελφοι ἐκηρύχθησαν κατὰ τῆς ἀποκοπῆς τῶν 130,000, διότι γνωστὸν εἶναι, ὅτι αἱ ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ δαπάναι ἀφορῶσιν εἰς τὴν σύστασιν σχολείων ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐν ὥρᾳ εἰρήνης. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης.

Αἱ οἰκονομίαι αἱ πραγματικαί, αἱ γενόμεναι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ἀνέρχονται εἰς 105,000 Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπηνέχθησαν αἱ ἑξῆς οἰκονομίαι.

Ὥστε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἐν ὅλῳ ἔχομεν οἰκονομίας 148,100.

§70ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. 440,000 μέχρι λεπτοῦ.

§71ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι πραγματικαὶ, εἶναι ἰδανικαὶ κατ’ ἐμέ· εἶναι ἐκ τῶν πιστώσεων ἐκείνων, αἵτινες εἰς πᾶσαν Κυβέρνησιν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ἁπλῆ ἀναγραφὴ πιστώσεων, χωρὶς νὰ ὑποχρεοῦται εἰς τὴν δαπάνην.

§72ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχομεν ἀκριβῶς σημειώσει κατ’ ἄρθρον καὶ κεφάλαιον τὰ ποσὰ, ἐφ’ ὧν ἐφέραμεν οἰκονομίας.

§73ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἀκριβῶς ἐσημείωσα τὰ ποσὰ, ἐφ’ ὧν ἐγένοντο πραγματικαὶ οἰκονομίαι. Ἔρχομαι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν.

Ἐκ τῶν πιστώσεων, ἃς λόγῳ οἰκονομίας περιώρισεν ἢ ἀπέκοψεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν θέλω σήμερον ἐπικρίνει ἢ μίαν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὰς ὑπὸ τοῦ Δημοσίου χορηγουμένας συνδρομὰς πρὸς τοὺς ἀπόρους Δήμους πρὸς συντήρησιν Δημοτικῶν σχολείων, διότι περὶ τοῦ περιορισμοῦ τῶν καθηγητῶν τῶν Γυμνασίων ἐγένετο ἐκτενὴς συζήτησις ἐν τῷ εἰδικῷ περὶ αὐτῶν νομοσχεδίῳ. Πάντες γινώσκετε, ὅτι ἡ πίστωσις διὰ τὰς πρὸς τοὺς ἀπόρους Δήμους συνδρομὰς ἐθεωρήθη πάντοτε ἀνεπαρκὴς καὶ πάντοτε ἐζητήθη ἡ αὔξησις αὐτῆς πρὸς μείζονα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως διάδοσιν. Γνωρίζετε δὲ καὶ ἐξ ὅσων εἶπεν ἐν τῇ Βουλῇ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὅτι σήμερον πολλοὶ τῶν ἀπόρων Δήμων καταζητοῦνται διὰ πληρωμὰς χρεῶν, προερχομένων ἐκ προκαταβληθέντων ὑπὸ τοῦ Δημοσίου μισθῶν δημοδιδασκάλων.

§74ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ κ. Λομβάρδος ἢ ὁ κ. Βουλπιώτης ἀφῆκαν ἀδιάθετον τὸ ποσὸν αὐτό. Δὲν ἔκαμνον χρῆσιν, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ κάμουν, διότι εἰς πολλὰ δημοτικὰ σχολεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα ἀνετίθετο ὡρισμένη χορηγία, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δώσωσι χορήγημα, διότι δὲν ὑπῆρχον δημοδιδάσκαλοι.

§75ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὁ λόγος αὐτὸς, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, εἶναι ἀληθὴς, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως δημοδιδασκάλων· ἀλλὰ πρίν ἐλάμβανε χώραν καὶ τὸ τοιοῦτον, ἡμεῖς δὲ καθιερώσαμεν τὸν ἀκριβῆ ἔλεγχον. Ἠλπίζομεν δὲ ὅτι τὸ κακὸν ἤθελε διορθωθῆ διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§76ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐλέχθη ὅτι, πρὶν ἢ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως, τὰ βοηθήματα ἐδίδοντο εἰς τοὺς Δήμους, χωρὶς νὰ βεβαιοῦται, ὅτι ὑπάρχουν δημοδιδάσκαλοι. Κρίνω ἀναγκαῖον νὰ βεβαιώσω, ὅτι κατὰ τὸ διάστημα, τὸ ὁποῖον διηύθυνα τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως, οὐδέποτε συνέβη τοιοῦτόν τι.

§77ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν λέγω, ὅτι πρὶν δὲν ὑπῆρχεν ἔλεγχος, ἀλλ’ ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως ἡμῶν ἐγένετο αὐστηρότερος, καὶ πρὸς τοῦτο ἐπικαλοῦμαι τὰς αὐστηροτάτας ἐγκυκλίους, τὰς ὁποίας ἔπεμψα πρὸς τοὺς Δημάρχους.

§78ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἔχομεν δημοτικὰ σχολεῖα πλεῖστα, τῶν ὁποίων χηρεύουν θέσεις· ἐγὼ εὗρον κενὰ περὶ τὰ 500. Ἐκ τῶν Διδασκαλείων ἐξέρχονται μόλις 70 ἢ 80 μαθηταί· δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ πληρωθῶσιν ἀμέσως ὅλαι αἱ θέσεις.

§79ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐξετάζω τὸ ζήτημα τοῦτο ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην. Ὅταν ἔχετε βεβαιωμένον, ὅτι πολλοὶ τῶν Δήμων εἶναι ὀφειλέται πρὸς τὸ Δημόσιον ἐκ μισθῶν δημοδιδασκάλων, ὅτι δὲν ἐπαρκοῦσι τὰ εἰσοδήματά των, καὶ ὅτι πολλοὶ τῶν Δημάρχων ἐγκατέλιπον τὰ γραφεῖά των, νομίζω, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ περιορισθῆτε εἰς τὰ ποσὰ, ἅτινα πρότερον ἐχορήγει τὸ Δημόσιον πρὸς συνδρομὴν τῶν ἀπόρων Δήμων. Συγκεφαλαιῶν ὅσα ἐξέθηκα ὑμῖν περὶ τῶν ἐπενεχθεισῶν ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως οἰκονομιῶν, παρατηρῶ, ὅτι δι’ ἀριθμῶν ἀπέδειξα ὑμῖν, ὅτι αἱ οἰκονομίαι αὗται μόλις ὑπερβαίνουσι τὸ ἓν ἑκατομμύριον, αἱ πλεῖσται δὲ αὐτῶν ἐπάγονται μεγίστας ζημίας εἰς τὴν Δημοσίαν ὑπηρεσίαν, καὶ ἰδίᾳ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν. Νομίζω δὲ, ὅτι δὲν δικαιοῦμαι νὰ σιωπήσω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἀναχωροῦσα βεβαίως ἐκ τοῦ συλλογισμοῦ, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1885 παρουσιάζει περίσσευμα, προέβη καὶ εἰς αὔξησιν τῶν δαπανῶν, ἐν ὥρᾳ κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπεβάλλετο εἰς αὐτὴν ἐκ τῆς καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους καὶ ἐκ τῶν ἐπαγγελιῶν τῆς πρώην Ἀντιπολιτεύσεως νὰ περικόπτῃ μόνον δαπάνας καὶ ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ αὐξάνῃ ταύτας. Ἐπεβάρυνε λοιπὸν τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους διὰ δαπάνης δραχμῶν 400,000 διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν συντάξεων. Δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ἐξετασθῇ, ἂν δικαίως ἢ ἀδίκως ἐπῆλθεν ἡ αὔξησις αὕτη· ἀναντίῤῥητον μόνον εἶναι, ὅτι δὲν ἦτο ἡ κατάλληλος πρὸς τοῦτο ὥρα, νομίζω δὲ, ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ συνταξιοῦχοι, οἵτινες ὡς πολῖται Ἕλληνες συμμερίζονται τὸ γενικὸν αἴσθημα ἐπὶ τῇ οἰκονομικῇ καταστάσει τοῦ Κράτους, ἠδύναντο νὰ ἔχωσιν ὑπομονὴν ἐπί τινα ἀκόμη χρόνον. Προέβη ὡσαύτως ἡ Κυβέρνησις καὶ εἰς δημιουργίαν θέσεων περιττῶν, διότι, ὡς ἀπεδείχθη ἐκ τῆς ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεως τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου, ἡ θέσις τοῦ Συμβούλου παρὰ τῇ Πρεσβείᾳ τῆς Κωνσταντινουπόλεως δὲν ἦτο κατεπειγόντως ἀναγκαία, οὐδ’ ἐπεβάλλετο ὑπὸ τῶν ἀναγκῶν τῆς ὑπηρεσίας. Τί δὲ νὰ εἴπω περὶ τῶν οἰκονομιῶν, τὰς ὁποίας ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὑποδεικνύει ὡς πραγματοποιήσας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ αὑτοῦ; Παρέστησεν ὅτι ἐπήνεγκεν οἰκονομίας 190,000 δραχμῶν ἐκ τοῦ περιορισμοῦ τῶν πιστώσεων, τῶν ἀφορωσῶν εἰς ἀγορὰν ἀνθράκων, εἰς ἡμερομίσθια τεχνητῶν, εἰς ναύτας κτλ.

§80ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. 396,000.

§81ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Περιώρισε τὰς πιστώσεις ἐκείνας, αἵτινες ἐκ τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων εἶναι ἀνεπίδεκτοι περιορισμοῦ· εἰσήγαγε δὲ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἤδη ἐψηφίσθη παρὰ τῆς Βουλῆς, καὶ δι’ οὗ ἐδημιούργησε νέας βαθμοφόρων θέσεις, δι’ ὧν ὁ Προϋπολογισμὸς ἐπιβαρύνεται μὲ δαπάνην 15,000 δραχμῶν. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν διατελῇ ἐν ἀμφιβολίᾳ, εἶμαι ἕτοιμος νὰ τὸ ἀποδείξω δι’ ἀριθμῶν. Ἀφοῦ λοιπὸν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις οὕτω ἐπραγματοποίησε τὰς ἐπαγγελίας αὐτῆς ὡς πρὸς τὴν ἀπόκτησιν τοῦ ἰσοζυγίου, νομίζω, ὅτι οἱ Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, ἔχοντες κυρίαν καὶ μόνην ἀποστολὴν ἐν τῇ Συνόδῳ ταύτῃ νὰ ἐξετάσωσι τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα, ὀφείλουσι νὰ μὴ περιβάλωσιν αὐτὴν διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης αὑτῶν. Ἐπιτραπήτω μοι ἐνταῦθα νὰ μὴ παρέλθω ἐν σιωπῇ πρό τινος σχετικοῦ ἐπεισοδίου, ὅπερ μοὶ συνέβη. Κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας συνέπεσε νὰ συναντήσω γέροντα Χῖον, ὅστις μὲ ἠρώτησε, κατὰ τίνα τρόπον ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐπέτυχε τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὅτε δὲ ἤκουσε παρ’ ἐμοῦ τὰ γενόμενα, μοὶ εἶπεν εἰς τὴν γλῶσσαν τὴν Χιακὴν, ὅτι «ἐγὼ παρομοιάζω τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους πρὸς ἀσθενῆ, ἰατροὺς δὲ κληθέντας πρὸς θεραπείαν τὸν παραιτηθέντα Πρωθυπουργὸν καὶ τὸν νῦν Πρωθυπουργόν. Ὁ μὲν πρώην Πρωθυπουργὸς ἐσκέπτετο νὰ δώσῃ εἰς τὸν ἀσθενῆ καθαρτικόν, ἵνα ἐπιτύχῃ τὴν θεραπείαν αὐτοῦ· ἀλλὰ πρὶν ἢ δοθῇ αὐτὸ, οἱ ἔχοντες δικαίωμα συγγενεῖς τοῦ ἀσθενοῦς ἀπέβαλον τὸν πρῶτον ἰατρὸν καὶ ἐκάλεσαν τὸν νῦν Πρωθυπουργὸν, ὅστις καὶ αὐτὸς ἔκρινεν ὡς ἀπαραίτητον τὸ καθαρτικόν, ἀλλ’ ἵνα δείξῃ ἀποδοκιμασίαν πρὸς τὸν προκάτοχον, συνεβούλευσε καὶ ἔδωκαν εἰς τὸν ἀσθενῆ πρὸ τοῦ καθαρτικοῦ χοιρινὰς μπριζόλας καὶ σκορδαλιάν. Οἴκοθεν δ’ ἐννοούμενον εἶναι, ὅτι μετὰ τοιαῦτα δύσπεπτα πράγματα καθίσταται δυσκολωτέρα ἡ τοῦ καθαρτικοῦ ἐνέργεια». Ἀλλ’ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι κυρία ἀποστολὴ αὐτῆς ἦν οὐχὶ νὰ ἐργασθῇ πρὸς ἐξεύρεσιν τῶν μέσων, δι’ ὧν ἠδύνατο ν’ ἀνορθωθῇ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους, ἀλλὰ ν’ ἀνεύρῃ ἐν τῇ προηγουμένῃ διαχειρίσει ἐνδείξεις, δι’ ὧν ἠδύνατο ν’ ἀντεπεξέλθῃ κατὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ὡς ἐκ τούτου δὲ εὐθὺς ὡς ἀνῆλθεν εἰς τὴν Ἐξουσίαν, καὶ αἱ ἐφημερίδες τῆς πρώην Ἀντιπολιτεύσεως καὶ αὐτοὶ οὗτοι οἱ Ὑπουργοὶ οὐδὲν ἄλλο ἔπραττον, εἰμὴ νὰ διαδίδωσιν ἀνὰ πᾶσαν τὴν Ἑλλάδα, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται εἰς κατάστασιν χρεωκοπίας, ὅτι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους περιῆλθον εἰς σημεῖον τοιοῦτον, ὥστε ἡ θεραπεία ἀποβαίνει ἀδύνατος. Ταῦτα δὲ διέδιδεν ἡ Κυβέρνησις, καθ’ ὃν χρόνον εἶχεν ἀνάγκην νὰ διαθέσῃ τὰς ἀδιαθέτους ὁμολογίας τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων. Ταῦτα διέδιδε καθ’ ὃν χρόνον ᾐσθάνετο τὴν ἀνάγκην νὰ δανεισθῇ διὰ νὰ θεραπεύσῃ τὰς ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου Ταμείου. Ἐκ τῶν διαδόσεων δ’ ἐκείνων δὲν παρήχθη μόνη ἡ κακὴ ἐντύπωσις καὶ ἠθικὴ βλάβη, ἀλλ’ ἐπῆλθε καὶ πραγματικὴ ζημία εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, ζημία, ἥτις δὲν ἐπραγματοποιήθη μὲν εἰσέτι, ἀλλὰ τὴν ὁποίαν θέλομεν ἴδει δυστυχῶς ἐν τῷ μέλλοντι πραγματοποιηθησομένην. Αἱ ὁμολογίαι τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων πρὸ ὀλίγων μηνῶν διεπραγματεύοντο εἰς τὰ Χρηματιστήρια τῆς Εὐρώπης πρὸς 345 δραχμάς. Ἡ χρηματικὴ κρίσις, ἡ ἐπελθοῦσα τότε ἐκ τοῦ φόβου τῆς συγκρούσεως μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ Ρωσσίας, ὑπετίμησε πάντα τὰ χρεώγραφα, ἑπομένως καὶ τὰ Ἑλληνικά· ἀλλ’ εὐθὺς, ὡς οἱ φόβοι οὗτοι ἐξέλιπον, τὰ χρεώγραφα ὅλων τῶν ἄλλων Κρατῶν ἐπανέλαβον τὴν προτέραν αὐτῶν ἀξίαν, ἐνῷ τὰ χρεώγραφα τὰ Ἑλληνικὰ τουναντίον ὑπέστησαν καὶ νέαν ὑποτίμησιν, καὶ ἀντὶ τῶν φράγκων 345 σήμερον τιμῶνται 315. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψει, ὅτι ὁμολογίαι ἀδιάθετοι, ἐνεχυριασμέναι καὶ μὴ, ἀνέρχονται εἰς 230,000 καὶ ἂν ὑπολογίσητε ἐξ 25 μόνον φράγκων τὴν ζημίαν, ἔχετε ζημίαν προφανῆ ἐκ 5,000,000 φράγκων. Δὲν ἐννοῶ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διενοεῖτό ποτε νὰ γίνηται παραίτιος τοιαύτης τοῦ Δημοσίου ζημίας. Τὸ πολιτικὸν ὅμως πάθος του κατὰ τῶν προκατόχων του παρέσυρεν αὐτὸν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ παραστήσῃ τὴν εἰκόνα τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους ζοφερωτέραν τῆς πραγματικῆς. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους εἰσήγαγε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885 καὶ τὸν εἰσήγαγε μὲ ἔλλειμμα 11,000,000, εἶπε δὲ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐπιφυλάσσεται νὰ ἐξηγήσῃ τὰς ἰδέας καὶ τὰ σχέδια αὐτοῦ περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον καλυφθήσεται τὸ ἔλλειμμα. Δύω δὲ ὑπ’ αὐτοῦ ὑπεδείχθησαν τρόποι, ἡ ἐκποίησις τῶν ἀνεκποιήτων ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, καὶ ἡ ἔκδοσις ἐντόκων γραμματίων ἐκ 10 ἑκατομμυρίων. Τὴν ἔκδοσιν ἐντόκων γραμματίων εἰς ποσὸν ἴσον πρὸς τὸ δεκατημόριον τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων εἶχε ζητήσει καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἀλλὰ δὲν εἶχε ζητήσει τὴν ἄδειαν ταύτην πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ καλύψῃ ἔλλειμμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ πληρώνῃ δι’ αὐτοῦ τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους ἐν τῇ ἐποχῇ τῶν ἀγόνων μηνῶν. Σήμερον ὅμως ἡ ἔκδοσις ἐντόκων γραμματίων προτίθεται ἀκριβῶς τὴν πληρωμὴν τοῦ ἐλλείμματος, τὸ ὁποῖον κατεδείχθη διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ποῦ λοιπὸν αἱ ἐπαγγελίαι τῆς πρώην Ἀντιπολιτεύσεως, ὅταν διὰ δανείου ζητῇ νὰ καλύπτῃ τὰ ἐλλείμματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ; Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν ὤφειλεν εἰς τοῦτο καὶ μόνον νὰ περιορισθῇ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Εὑρισκομένη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ διαθέσῃ 230,000 ὁμολογίας ἐκ τοῦ δανείου τῶν 170,000,000, ἔπρεπε νὰ ἐμπνεύσῃ τὸ προσῆκον θάῤῥος εἰς τοὺς κεφαλαιούχους, ἵνα ἐπιτύχῃ τὴν συμφερωτέραν εἰς τὸ Δημόσιον ἐκποίησιν τῶν ὁμολογιῶν τούτων. Ὤφειλεν, ἀφοῦ ἐχαρακτήρισε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885 ὡς παροδικὸν, ἀφοῦ ἰσχυρίσθη, ὅτι διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1886 θέλει ἀποκτήσει ἡ Ἑλλὰς τὸ ἰσοζύγιον, ὤφειλε νὰ ἐξηγήσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰ σχέδια καὶ τοὺς σκοποὺς τῆς Κυβερνήσεως περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐπιτύχῃ τὸ ἰσοζύγιον διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1886. Δὲν ἦτο ἀρκετὸν νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν ἄδειαν πρὸς ἔκδοσιν ἐντόκων γραμματίων, διότι δι’ αὐτῆς προδίδει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τὴν πεποίθησίν της, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἄλλως νὰ καλυφθῇ τὸ ἔλλειμμα, ἢ διὰ δανείων. Πῶς εἶναι δυνατὸν οὕτω νὰ ἐμπνεύσητε τὴν πεποίθησιν καὶ ἐμπιστοσύνην πρὸς τοὺς τραπεζίτας ἢ κεφαλαιούχους, εἰς τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ πωλήσητε τὰς ἀδιαθέτους 230,000 ὁμολογίας; Δὲν νομίζετε, ὅτι ἔχετε καθῆκον ἐπιβαλλόμενον ὑμῖν νὰ ἐξηγήσητε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰς ἰδέας ἢ τὰ σχέδιά σας, δι’ ὧν νομίζετε, ὅτι θὰ ἐπιτύχητε τὴν ἀπόκτησιν τοῦ ἰσοζυγίου; Ἐγὼ ὑπολαμβάνω καθῆκόν μου νὰ ἐφελκύσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, νομίζω δὲ ὅτι πρὶν ἢ λήξῃ, τὸ ὁποῖον διανύομεν στάδιον τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξηγήσῃ ἐνώπιον τῶν Ἀντιπροσώπων τὸ σχέδιον αὐτῆς, συγκεκριμένον, σαφὲς καὶ ὡρισμένον, τὸ σχέδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον νομίζει, ὅτι δύναται νὰ ἐξασφαλίσῃ ἐν τῷ μέλλοντι τὸ ἰσοζύγιον. Οὗτος εἶναι ὁ μόνος τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου δύνασθε νὰ ἐμπνεύσητε ἐμπιστοσύνην εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀπεθαῤῥύνθησαν ἐκ τῶν διακηρύξεων τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ μεθ’ ὅσην καὶ ἂν ἐπάγηται ἡ πολιτικὴ ὑμῶν ἀποθάῤῥυνσιν καὶ ἀπελπισμὸν ὡς πρὸς τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας, ἡ κοινωνία δὲν συμμερίζεται τὰς ὑμετέρας πεποιθήσεις. Ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία ἔχει πεποίθησιν ἐπὶ τὸ οἰκονομικὸν μέλλον τῆς Ἑλλάδος, ἥτις διατηρεῖ εἰσέτι ἀκμαίας τὰς ζωτικὰς καὶ παραγωγικὰς δυνάμεις της. Ἡ κρίσις, ἣν διέρχονται τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, θὰ παρέλθῃ εὐθὺς ὡς οἱ ὑπέχοντες τὴν εὐθύνην τῆς διαχειρίσεως αὐτῶν ἐννοήσωσιν, ὅτι καθῆκον αὐτῶν εἶναι οὐχὶ νὰ καλύπτωσιν τὰς ἁμαρτίας τῆς πρώην Ἀντιπολιτεύσεως ἐπὶ τῆς ῥάχεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ διὰ μέτρων καὶ πράξεων συνετῶν, μὴ ἐπηρεαζομένων οὔτε ἐκ τῆς πρὸς τοὺς πολιτικοὺς αὐτῶν ἀντιπάλους ἐκδικήσεως, οὔτε ἐκ τῆς πρὸς ἀπόκτησιν δημοτικότητος τάσεως, ἐκπληρώσωσιν εὐόρκως τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκον αὐτῶν. Ἂς μὴ λησμονῶσιν, ὅτι δημοτικότης ἐπὶ βλάβῃ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους εἶναι ἐφήμερος, οἱ δὲ τοιαύτην ἐπιδιώκοντες δημοτικότητα βαδίζουσιν ἐπὶ ὀλισθηροτάτου ἐδάφους.

§82ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀληθῶς, κύριοι, ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ πρέπει νὰ ἐφελκύσῃ σπουδαίως τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Τόπου, διὰ νὰ μάθῃ ὁ κόσμος εἰς οἵαν περιήχθησαν τὰ πράγματα τοῦ Κράτους κατάστασιν. Δὲν θέλω εἰσέλθει εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν καθ’ ἕκαστα, ὅπως εἰσῆλθεν ὁ πρῶτος ἀγορεύσας, εἰσηγητὴς τῆς μειονοψηφίας κ. Σιμόπουλος. Θέλω ἀπὸ γενικωτέρας ἀπόψεως ἐξετάσει τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, ἀποδώσει δὲ τὸ δίκαιον ὅπου πρέπει, καὶ τὸ ἄδικον ὅπου πρέπει. Κατὰ τὰς κρίσεις μου—πέπεισμαι δὲ ὅτι ἀναντιῤῥήτως θέλω φέρει τοιαῦτα ἐπιχειρήματα, κατὰ τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ ἀντιστραφῇ ἡ σοφιστεία—τὰ οἰκονομικὰ βεβαίως τοῦ Κράτους εὑρίσκονται εἰς χειρίστην κατάστασιν, ἡ δὲ χρηματικὴ κατάστασις τῆς κοινωνίας εἶναι ἀπελπιστική. Καὶ τὰ μὲν οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους περιέστησαν εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον ἕνεκα τῆς κακίστης, τῆς ἀμελετήτου, τῆς ἀσυνέτου καὶ ἀπρονοήτου—δὲν θέλω νὰ μεταχειρισθῶ βαρυτέραν λέξιν—διοικήσεως τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως· ἡ δὲ χρηματικὴ κατάστασις τοῦ Τόπου εἶναι συνέπεια τῆς ἰδίας καταστάσεως. Ἠκούσατε πολλὰ καὶ παρὰ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ καὶ παρὰ τοῦ σήμερον ἀγορεύσαντος βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Σᾶς εἶπον ὅτι, ἐὰν ἡ πρόνοια τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης δὲν ἐπρολάμβανε νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἡ χρηματικὴ κατάστασις τοῦ Τόπου ἤθελεν εἶναι πολὺ χειροτέρα ἀφ’ ὅ,τι εἶναι σήμερον. Ὀφείλομεν λοιπὸν νὰ ἐξετάσωμεν διατὶ εὑρισκόμεθα εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν καὶ τίνες εἶναι αἱ αἰτίαι, αἵτινες ἐξώθησαν τοὺς πολίτας εἰς ἐπιχειρήσεις πέραν τῶν δυνάμεών των, αἵτινες κατέστρεψαν τὴν χρηματικὴν κατάστασιν τοῦ Τόπου καὶ ἀφήρεσαν τὴν πίστιν ἀπ’ αὐτοῦ. Ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, κύριοι, δὲν εἶναι ἀσθένεια, ὡς ἠθέλησαν νὰ εἴπουν πολλοί, λαλήσαντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου· ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἶναι φάρμακον, διδόμενον εἰς τὴν ἀσθένειαν τῆς οἰκονομικῆς στενοχωρίας, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ Τόπος. Ὅταν ἔθνη εὑρεθῶσι, δι’ οἱονδήποτε λόγον, εἰς οἰκονομικὰς στενοχωρίας, ἐπενοήθη τότε ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία καὶ ἐδόθη νομικὴ τιμή, οὕτως εἰπεῖν, εἰς τὸν χάρτην, ὅστις κυκλοφορεῖ εἰς τὰς συναλλαγὰς τῶν πολιτῶν. Βλέπετε λοιπόν, ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν, δὲν εἶναι τὸ κακόν· τὸ κακὸν εἶναι ἡ οἰκονομικὴ ἀνάγκη, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται εἰς ὁ Τόπος, τὴν ὁποίαν ἔρχεται νὰ προλάβῃ καὶ νὰ θεραπεύσῃ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Ἐξετάσωμεν ἤδη κατὰ τίνα τρόπον ἐπεβλήθη καὶ εἰς ποίαν ἐποχὴν ἤρθη ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Αὕτη ἐπεβλήθη κατὰ τὸ 1880, διότι τότε εὑρισκόμεθα εἰς τὰς παραμονὰς πολιτικῶν περιπετειῶν, αἵτινες ἠδύναντο νὰ περιπλέξωσι τὸν Τόπον εἰς πόλεμον. Ἠναγκάσθη δὲ τὸ Ἔθνος, πάνυ φρονίμως ποιοῦν, νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Ἀλλ’ εἰς ποίαν ἐποχὴν ἤρθη ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία; εἰς ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Τόπου ἦτο ἀνθηρὰ ἢ ἦτο τοὐλάχιστον ὑποφερτὴ, ὅπως προβῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλορορίας; Ὄχι, ἀπ’ ἐναντίας· ἔπαυσε τὸ φάρμακον, καθ’ ἣν ὥραν ἡ ἀσθένεια εὑρίσκετο εἰς τὴν μεγαλειτέραν αὐτῆς ἐπίτασιν! Ἀλλὰ τοὐλάχιστον ἡ Κυβέρνησις, προβᾶσα εἰς τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἦτο συνεπὴς πρὸς ἑαυτὴν, καὶ πρὸς τὰς ὑποσχέσεις της; Οὔτε τοῦτο. Κατὰ τὸ 1882, ὅτε ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰσήγαγε τὸν Προϋπολογισμὸν εἰς τὴν Βουλὴν, ῥητῶς εἶπεν, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν καὶ ἰδίως πρὸς τὸν ἀοίδιμον Κουμουνδοῦρον, ὑποστηρίζοντα τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας: «Κατὰ τίνα τρόπον θέλετε ἄρει τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν μετὰ καὶ ἄνευ χρημάτων; ὅπως ἰσχυρίζεσθε, ὅτι ἠθέλετε καὶ νὰ πολεμήσητε μετὰ καὶ ἄνευ τῆς Εὐρώπης;» Ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, εἶπε τότε τὸ Ὑπουργεῖον Τρικούπη, δὲν δύναται νὰ ἀρθῇ, πρὶν ἢ ἐπιτευχθῇ τὸ ἰσοζύγιον, πρὶν ἢ τὰ χρεώγραφα τὰ Ἑλληνικὰ ὑπερτιμηθῶσι καὶ φθάσωσι μέχρι τοῦ σημείου τῶν 92%, ὅπως καὶ τὰ γρεώγραφα τῆς Ἰταλίας· διότι, εἶπε, καὶ πάνυ φρονίμως, ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς νὰ γίνῃ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Δὲν εἶναι δὲ ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξεν ὁ κ. Σιμόπουλος, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις τότε ὅλη ἦτο ὑπὲρ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καθόσον ἐγὼ ὡμίλησα ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ μετὰ τὸν θάνατον τοῦ μακαρίτου Κουμουνδούρου, καὶ ὡμίλησα ὑπὲρ τῶν προτάσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καίτοι ἀνῆκον εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ὑπεστήριζον δὲ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ ἡ ἄρσις· διότι, γενομένη σήμερον, εἶπον τότε, θέλει φέρει μεγάλην οἰκονομικὴν στενοχωρίαν καὶ μεγάλην οἰκονομικὴν κρίσιν καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Καὶ πότε ἔλεγε ταῦτα ὁ κ. Καλλιγᾶς; καθ’ ὃν χρόνον, εἰσάγων τὸν Προϋπολογισμὸν, μᾶς ἐβεβαίου, ὅτι «τέλος πάντων ἐφθάσαμεν εἰς τὴν ἀκτὴν, καὶ οὐ μόνον ἐφθάσαμεν εἰς τὴν ἀκτὴν, ἀλλὰ καὶ ὑπερέβημεν αὐτὴν, τουτέστιν ὄχι μόνον ἔχομεν ἰσοζύγιον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἀλλ’ ἔχομεν καὶ περίσσευμα.» Μετὰ ἓν ἔτος, κατὰ τὸ 1883, εἰσάγων τὸν Προϋπολογισμὸν ὁ κ. Τρικούπης, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τί ἔλεγεν; Ἔλεγεν ὅτι «πρέπει νὰ ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, πρέπει νὰ ἐμπνεύσωμεν εἰς τὰ ξένα κεφάλαια πίστιν· πίστιν δὲ δὲν δύνανται νὰ ἔχουν τὰ ἐξωτερικὰ κεφάλαια, ὅταν, εἰσερχόμενα ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος, δὲν γνωρίζουν, ὁποία θὰ ἦναι ἡ ἀξία τῶν χρημάτων, μεταβαλλομένου τοῦ συναλλάγματος ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν· ἑπομένως πρέπει νὰ σπεύσωμεν νὰ ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν.» Ἔλεγεν, ὁ κ. Καλλιγᾶς πρὸ ἔτους: «δὲν πρέπει νὰ ἄρωμεν ἀκόμη τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, πρὶν κατορθώσωμεν τὸ ἰσοζύγιον καὶ ἀσφαλίσωμεν αὐτό· διότι τὴν ἰσοῤῥοπίαν ἐπὶ τοῦ ἰσοζυγίου ἀμέσως θέλομεν διαταράξει, ἐὰν θελήσωμεν νὰ συνομολογήσωμεν δάνειον πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας» καθόσον, κατὰ τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἔφερε μὲν τὸ ἰσοζύγιον, ἀλλ’ ἡ ἰσοῤῥοπία αὐτὴ ἀμέσως κατεστρέφετο, ἐὰν συνωμολόγει νέον δάνειον, ὅπως πραγματικῶς τὸ δάνειον τῶν 182 (καὶ ὄχι 170 ἑκατομμυρίων), ὅπερ συνωμολόγησεν ὁ κ. Τρικούπης, διετάραξε τὴν ἰσοῤῥοπίαν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διότι ἐπέβαλεν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν 11 ἑκατομμύρια τόκους καὶ χρεωλύσια. Τώρα, σήμερον τί ὑποστηρίζουν καὶ τί ἰσχυρίζονται ὁ κ. Τρικούπης καὶ ὁ κ. Σιμόπουλος; καὶ εἷς ἄλλος, ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις σήμερον εἶναι ὑποδιοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ ὁ ὁποῖος τὴν κατάστασιν τὴν σημερινὴν, τὴν οἰκονομικὴν ἢ τὴν χρηματικὴν, χαρακτηρίζει ὁτὲ μὲν ὡς ἀναιμίαν, ὁτὲ δὲ ὡς πυαιμίαν, μετὰ τῆς εὐφυΐας ἐκείνης τῆς εὐτραπέλου, ἥτις πρὸ πάντων τὸν χαρακτηρίζει, τί σᾶς λέγουσιν; ὅτι αἱ ἐπιχειρήσεις αἱ μεγάλαι, εἰς τὰς ὁποίας ἐπεδόθησαν, διότι τὸ νόμισμα, τὸ ὁποῖον ἐλάμβανον δὲν εἶχε πραγματικὴν ἀξίαν καὶ τὸ ἀπέκτων εὐκόλως, ἔφερον τὴν χρηματικὴν κατάστασιν τοῦ Τόπου!! Ἀλλ’ ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι τοῦτο ἔφερε τὸ δυστύχημα τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως. Τίνες εἶναι οἱ παραίτιοι αὐτῆς εἰμὴ σεῖς, οἵτινες ἐλέγετε εἰς τὸ κοινὸν, ὅτι δὲν αἴρεται ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία καὶ τὸ ἐσπρώξατε εἰς τὰς παρεκεκινδυνευμένας ἐπιχειρήσεις καὶ αἰφνιδίως ἐξαπατήσαντες αὐτὸ, ἤρατε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν;

§83ΤΙΝΕΣ. Ὡραῖα, ὡραῖα.

§84ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀλλὰ, λέγουν, τὸ συνάλλαγμα ἔφθασεν εἰς 1 καὶ 20 καὶ ἤθελε φθάσει κατόπιν εἰς 1,30 εἰς 1,40. Διατί; εἰς τί ὀφείλεται τοῦτο; εἰς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικήν σας! τὸ χαρτὶ, τὸ ὁποῖον κυκλοφορεῖ διὰ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἀντιπροσωπεύει πρὸ πάντων τὴν πίστιν τοῦ Δημοσίου· καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ πίστις τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως ἐξέπιπτεν ἕνεκα τῶν ἀτασθάλων μέτρων τῶν οἰκονομικῶν, τὰ ὁποῖα ἐλάμβανε, κατὰ τοσοῦτον τὸ συνάλλαγμα ηὔξανε καὶ ἡ τιμὴ τοῦ κυκλοφοροῦντος χάρτου ἐξέπιπτεν. Ἐκεῖ ἀναζητήσατε τὸν λόγον, διὰ ποῖον λόγον τὰ χρεώγραφα τὰ Ἑλληνικὰ εἶναι εἰς φοβερὰν ἔκπτωσιν, καὶ μὴ λέγετε ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι «κατὰ τὴν ἔριν, ἥτις ἠγέρθη μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ Ρωσσίας διὰ τὸ Ἀφγανικὸν ζήτημα, ἐξέπεσαν τὰ χρεώγραφα τῆς Ἀγγλίας· ἀλλ’ ἀφοῦ παρῆλθεν αὐτὴ ἡ ἔρις μεταξὺ τῶν δύο μεγάλων Δυνάμεων, τὰ χρεώγραφα τῆς Ἀγγλίας ὑψώθησαν, διατί δὲ δὲν ὑψώθησαν καὶ τὰ Ἑλληνικά;» Αὐτὸ εἶναι μέγιστον θάῤῥος, διὰ νὰ λέγῃ ὁ κ. Τρικούπης ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι πρέπει νὰ ἐξισώσῃ τὰ χρεώγραφα τῆς Ἀγγλίας μὲ τὰ χρεώγραφα τῆς Ἑλλάδος, εἰς οἵαν τὰ ἔφερε ἀθλίαν καὶ ἐλεεινὴν κατάστασιν! Τὰ χρεώγραφα τῆς Ἑλλάδος δὲν ἔπεσαν ἐκ τῆς ἔριδος, ἥτις ἐπῆλθε μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ Ρωσσίας· ἔπεσαν, διότι ὅλος ὁ κόσμος, καὶ ὁ ἔσω καὶ ὁ ἔξω, ἐγνώρισεν, ὅτι ὅλα τὰ οἰκονομικὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως ἀπέτυχον· καὶ ἀπέτυχον, διότι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐπέβαλον φόρους, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐδιπλασιάσθησαν τὰ ἔξοδα. Ἐὰν ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τοῦ κ. Τρικούπη ἦτο ὅπως ἦτο κατὰ τὸ 1880, βεβαίως ἠθέλομεν ἔχει σήμερον εἰς ἀνθηροτάτην κατάστασιν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, καὶ οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι τὰ Ἑλληνικὰ χρεώγραφα ἤθελον σήμερον κυκλοφορεῖ εἰς τὸ ἄρτιον. Ὅταν δὲ τὰ Ἑλληνικὰ χρεώγραφα κυκλοφορήσουν εἰς τιμὴν ὑψηλὴν, μὴ φοβεῖσθε πλέον κρίσιν οἰκονομικὴν, τότε τὸ χρῆμα εἰσέρχεται καὶ ἐξέρχονται τὰ χρεώγραφα· ἐνῷ, ὅταν εὑρίσκωνται εἰς οἵαν εὑρίσκονται σήμερον θέσιν, ἐξέρχεται τὸ χρῆμα καὶ εἰσέρχονται τὰ χρεώγραφα! Λέγει ὁ κ. Τρικούπης, καὶ ὑποστηρίζει ὁ κ. Σιμόπουλος, ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως κατέῤῥιψε τὰ χρεώγραφα καὶ σήμερον μόνον ὁ κ. Σιμόπουλος ἀνέπτυξε τὸ ζήτημα· ὁ κ. Τρικούπης ὅμως εἰς τὴν πρώτην του ὁμιλίαν ἀφῆκεν αὐτὸ πολὺ σκοτεινόν. Ἔλεγα λοιπὸν κατ’ ἐμαυτὸν, κατὰ τίνα τρόπον ἡ παροῦσα Κυβέρνησις κατέῤῥιψε τὴν ἀξίαν τῶν χρεωγράφων; Διὰ τῆς ἐπαγγελίας, τὴν ὁποίαν ἐπηγγέλθη, τῶν οἰκονομιῶν; αὕτη βεβαίως ἤθελε δώσει εἰς τὰ χρεώγραφα ἀξίαν, οὐδέποτε δὲ θὰ ὑπετίμα ταῦτα. Ἀλλὰ σήμερον ἐξήγησε τὸ πρᾶγμα ὁ κ. Σιμόπουλος. Σᾶς εἶπε δηλαδὴ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἦλθε καὶ ὡμίλησεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ εἶπεν, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς χώρας εἶναι κακή. Ἀπορῶ, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ τολμήσῃ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, παραλαμβάνων τοιαύτην οἰκονομικὴν κατάστασιν, νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς χώρας εἶναι καλή. Καὶ τὶ σᾶς ὠφέλησαν, κύριοι, σᾶς αἱ διαδόσεις, ὅτι ἐφέρετε ἰσοζύγιον, καὶ αἱ διαδόσεις, ὅτι ἐφέρετε τὸν χρυσοῦν αἰῶνα; Ἔχω, ἐνώπιόν μου, κύριοι, μίαν δήλωσιν Γαλλιστὶ, κυκλοφορήσασαν ἐν Παρισίοις πρὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ δανείου καὶ πρὸ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλήν· αὕτη δὲν φέρει χρονολογίαν, ἀλλὰ κατὰ παράδοξον τρόπον ἐγνώριζον οἱ γράψαντες εἰς Παρισίους, ὄχι μόνον ποία εἶναι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ καὶ ποῖος εἶναι ὁ Προϋπολογισμὸς, ὅστις ἔμελλε νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν Βουλήν, μέχρι τοῦ λεπτοῦ! Καὶ τοῦτο ἠξεύρετε διὰ τί ἐγένετο; διὰ νὰ ἐξαπατηθῇ ὁ κόσμος· διότι μετ’ ὀλίγον εἶχον σκοπὸν νὰ ἐκδώσουν τὸ δάνειον τῶν 170 ἑκατομμυρίων· νὰ ἐξαπατηθῇ ὁ κόσμος καὶ νὰ ἀγοράσῃ ὁμολογίας! Ἀλλ’ εἰς τί ὠφέλησαν τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν ὅλα αὐτὰ τὰ μὴ ἀληθῆ, τὰ ὁποῖα ἐδημοσίευεν; Ἐξεδόθη τὸ δάνειον καὶ ἐναυάγησεν οἰκτρῶς! Μόλις ἐνεγράφησαν 50 χιλ. ὁμολογιῶν, καὶ δὲν ἠξεύρω ἐὰν καὶ τοῦτο εἶναι ἀληθὲς, διότι διὰ τὰς 110 χιλ. ὁμολογίας ἦσαν ὑπόχρεοι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἀνέλαβον τὸ δάνειον, καὶ τοῖς ἦτο ἀδιάφορον ἐὰν οἱ ἴδιοι ἐνέγραφον καὶ τὰς 110 χιλ. ὁμολογίας! Ἀλλὰ παρατηρήσατε ποία ὑπῆρξεν ἡ πίστις σας ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος. Συγκρίνατε τὴν πίστιν σας μὲ τὴν πίστιν τοῦ προηγουμένου Ὑπουργείου Κουμουνδούρου, τὸ ὁποῖον ἐλέγετε σπάταλον, καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἡ ἔκδοσις τοῦ δανείου τῶν 120 ἑκατομμυρίων, ἐν ἐποχῇ ἀληθῶς πλέον δυσκόλῳ, ἐκαλύφθη 1½ φοράν· 42 χιλ. ὁμολογιῶν ἐνεγράφησαν δι’ αὐτὸ ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν, 500 δὲ μόνον ἐκ τοῦ δανείου τοῦ ἰδικοῦ σας, καὶ εἰς κατωτέραν τιμήν. Καὶ τίς ἔῤῥιψε, κύριοι, τὰ χρεώγραφα τὰ Ἑλληνικά, ἂν ὄχι ἡ οἰκονομικὴ πολιτική σας; Ὅτε ἐξεδώκατε τὸ δάνειον τῶν 170 ἑκατομμυρίων ἐφροντίσατε, πρὸς ἐξαπάτησιν τοῦ κοινοῦ, νὰ τὸ ἐξομοιώσητε μὲ τὸ δάνειον τῶν 120 ἑκατομμυρίων· ἐξωμοιώσατε τὰς λήξεις τῶν προθεσμιῶν, ἠριθμήσατε τὰς ὁμολογίας αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ ἀριθμοῦ, εἰς ὃν ἐτελείωνε τὸ δάνειον τῶν 120 ἑκατομμυρίων καὶ ταῦτα διὰ νὰ ἀπατηθῇ ὁ ἔξω κόσμος, ὅτι εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ δάνειον. Καὶ ἐνῷ τότε τὸ δάνειον τῶν 120 ἑκατομμυρίων εἰς τὸ ἐξωτερικὸν εἶχεν ἀξίαν, διὰ τῆς πολιτικῆς σας τὸ κατεῤῥίψατε, ὅπως κατεῤῥίψατε καὶ τὸ τῶν 170. Μὴ πλανᾶσθε· τὸ χρῆμα εἶναι εὐαίσθητον· ἠξεύρει πότε πρέπει νὰ παρουσιάζηται καὶ πότε νὰ φεύγῃ, τὴν πίστιν δὲ τῶν Ἐθνῶν καὶ τῶν ἀτόμων τὴν διαγιγνώσκει κάλλιον παντὸς ἄλλου πραγματογνώμονος. Καὶ ποία ὑπῆρξε, κύριοι, ἡ διαχείρισις τῶν οἰκονομικῶν κατὰ τὸ παρελθόν; ἀπὸ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον δὲν δυνάμεθα νὰ μάθωμεν τὴν ἀλήθειαν· τοῦτο τὸ εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁ καὶ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ εἰς τοῦτο καὶ ἐγὼ στηρίζομαι. Τὸ Γενικὸν Λογιστήριον κατὰ τὸ παρελθὸν παρουσίασε λογαριασμοὺς ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου διαφόρους κατὰ διαφόρους περιστάσεις· μολονότι τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ κ. Τρικούπη ηὔξησεν ὑπὲρ αὐτοῦ τὸν Προϋπολογισμὸν κατὰ 52 χιλ. δραχμὰς ὅπως καταστήσῃ αὐτὸ ἐνήμερον Καὶ ἐν τούτοις, σήμερον δὲν δυνάμεθα νὰ ἀνακαλύψωμεν ἐπακριβῶς ποῖα εἶναι τὰ ἐλλείμματα τοῦ 1882, ποῖα τοῦ 1883 καὶ ποῖα τοῦ 1884· καὶ ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι, νὰ μεταχειρισθῶ στρογγύλους ἀριθμούς. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρουσίασεν ἐκ τῶν λογαριασμῶν τοῦ Λογιστηρίου ἐλλείμματα 5 ἑκατομ. διὰ τὸ 1882, 9 ἑκατομ. διὰ τὸ 1883, καὶ 24 ἑκατομ. διὰ τὸ 1884. Ἀλλὰ διστάζω νὰ παραδεχθῶ αὐτοὺς τοὺς λογαριασμούς· εὔχομαι δὲ νὰ μὲ διαψεύσωσι τὰ πράγματα· μεχρισοῦ ὅμως μὲ διαψεύσωσιν ἐπίσημοι καὶ ἀλάνθαστοι λογαριασμοὶ, ἐγὼ θὰ ἐπιμένω εἰς τὴν ἰδέαν μου. Καὶ ἰδοὺ ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι, οἵτινες μὲ ἐνθαῤῥύνουσιν εἰς τὴν ἐπιμονὴν αὐτήν. Μακρὰ συζήτησις ἐγένετο κατὰ τὸ παρελθὸν, καὶ ὁ κ. Ἀθανασιάδης καὶ ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἀπέδειξαν, ὅτι ἡ διαχείρισις τοῦ 1881 ἄφησεν ἐνεργητικὸν ὑπὲρ τῆς διαχειρίσεως τῶν ἀκολούθων ἐτῶν 28,000,000, ἀλλ’ ἐγὼ δέχομαι 24,000,000. Ὁ τότε Πρωθυπουργὸς, ὁ κ. Τρικούπης, ὡμολόγησεν ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι διὰ τὰς κοινὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας ἐξώδευσεν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 170,000,000, 19,000,000. Σήμερον εἶναι ὡμολογημένον, ὅτι ἔθεσε χεῖρα καὶ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας καὶ ἐξ αὐτοῦ ἔλαβεν 9,600,000, νομίζω, δραχμῶν. Ἐκτὸς τούτων ἔλαβε καὶ ἔντοκα γραμμάτια 3,000,000. Λοιπὸν, ἂν παραδεχθῶμεν, ὅτι τὸ ἔλλειμμα τῶν τριῶν ἐτῶν εἶναι ὁπόσον τὸ παρέστησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τουτέστι 38 ἑκατομμύρια, τότε τὰ ἄλλα χρήματα τί ἐγένοντο; Δὲν ἀναφέρει ἐν τούτοις τὰ ποσὰ, ὅσα ἔλαβεν εἰς ὑλικὸν ἐκ τῶν Δημοσίων ἀποθηκῶν ὁ κ. Τρικούπης. Εἰς τοὺς Προϋπολογισμοὺς τῶν 1882, 1883 καὶ 1884 εἶναι σημειωμέναι δι’ ἱματισμὸν τοῦ στρατοῦ ἀνὰ 200 χιλιάδες, εἰς δὲ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885 1 ἑκατομ. καὶ 250 χιλιάδες· ἄρα κατὰ τὰ τρία ἔτη ἔλαβεν ὁπωσδήποτε ἀπὸ τὰς Δημοσίας ἀποθήκας 3 ἑκατομ. εἰς ὑλικὸν διὰ τὴν ἐνδυμασίαν τοῦ στρατοῦ, τὰ ὁποῖα ἐπίσης πρέπει νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ ἔλλειμμα τῶν ἐτῶν 1882 καὶ 1883 καὶ 1884· ἄρα τὸ ἔλλειμμα τῶν 3 ἐτῶν ἀνέρχεται εἰς 55 ἑκατομμύρια, κατὰ τοὺς μετριωτάτους ὑπολογισμούς. Ἐκεῖ λοιπὸν ἀναζητήσατε τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον τὰ χρεώγραφα ἔπεσαν. Μὴ ἀναζητῆτε αὐτὸν ἀφελῶς εἰς Ἀγγλορωσσικὰς ἔριδας. Μὴ θέλετε ἀμέσως νὰ ἐξισώσητε τὰ Ἑλληνικὰ χρεώγραφα πρὸς τὰ τῆς Ἀγγλίας, ὅμοια τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχουσιν εἰς ἄλλο ἔθνος· ἐνῷ ἐκεῖ ταῦτα δίδουσι 2½ καὶ 2¾% τόκους, εὑρίσκονται σήμερον εἰς τὴν ἀξίαν τοῦ ἀρτίου· τὰ δὲ ἰδικά μας, ἐὰν εἴχομεν τὴν αὐτὴν πίστιν, μὲ τὴν ὁποίαν ἠθέλησεν ὁ κ. Τρικούπης νὰ ἐξισώσῃ ἡμᾶς, τῆς Ἀγγίας, ἠξεύρετε πόσον ἤθελον ἔχει; τὸ διπλάσιον τοῦ ἀρτίου, διότι ὁ τόκος των εἶναι διπλάσιος. Ἀλλὰ τὰ ἡμέτερα χρεώγραφα δὲν ἔχουν καμμίαν σχεδὸν ἀξίαν σήμερον, διότι αὕτη εἶναι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις, τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησε τὸ παρελθόν! Καὶ διατί ἐδημιουργήθη αὐτὴ ἡ κατάστασις; διότι οὐδεὶς νόμος εἶναι σεβαστὸς ἐν Ἑλλάδι. Σπεύδομεν ν’ ἀναζητήσωμεν, ὅπως τιμωρήσωμεν πτωχόν τινα, τοῦ ὁποίου ἡ αἲξ εἰσῆλθεν εἰς ἀγρὸν καὶ ἔφαγεν ὀλίγην κριθήν. Ἀλλὰ τοὺς ἰσχυροὺς, τοὺς δυνατοὺς οἱ νόμοι τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἀνίκανοι νὰ τιμωρήσωσι· θαυμάζω μάλιστα καὶ ἀπορῶ μὲ ὑμᾶς. Κατὰ τί μᾶς ὠφελοῦν αἱ ἐπιψηφίσεις τῶν πιστώσεων καὶ τῶν Προϋπολογισμῶν, ὅταν ἡ Βουλὴ ἀποδεικνύηται ἀνίκανος νὰ ἐνεργήσῃ ἔλεγχον ἐπὶ τῆς διαγωγῆς τῶν Κυβερνήσεων; Τὸ δάνειον τῶν 170 ἑκατομ. συνωμολογήθη πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ παρασκευάσῃ τὸν Τόπον ναυτικῶς καὶ στρατιωτικῶς, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ πληρώσῃ τοὺς σιδηροδρόμους. Καὶ πῶς ἐδαπανήθη; εἰς ἀνάγκας κοινάς! Καὶ πῶς ἐνεχυριάσθησαν αἱ ὁμολογίαι ἀντὶ 250 δραχμῶν καὶ ἄνευ ἀδείας τῆς Βουλῆς, παρούσης; Ἀφοῦ περιετρέξαμεν Ἀνατολὴν καὶ Δύσιν μὲ τὸν δίσκον τοῦ ἐπαίτου, τὰς ἐνεχυριάσαμεν εἰς τὸ ἥμισυ τῆς πραγματικῆς των ἀξίας! Καὶ ἐρωτᾶτε σήμερον τοὺς ὑπάρχοντας Ὑπουργοὺς νὰ εὕρητε ποῖος εἶναι ὁ λόγος τῆς ἀθλίας οἰκονομικῆς καταστάσεως εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα; ἀλλ’ αὐτοὶ, διὰ τοὺς ὁποίους ἐγὼ βεβαίως δὲν ἐνθουσιῶ, καὶ ἐὰν ἀπὸ τῆς ἡμέρας ὅπου ἦλθον, ἐπέτων μὲ τὸ φτυάρι, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον, χρήματα, δὲν ἠδύναντο νὰ καταλογισθῶσι διὰ τὴν ὑπάρχουσαν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς σήμερον! Πρέπει λοιπὸν πρῶτον νὰ καταστήσωμεν ἐμαυτοὺς ἱκανοὺς, ὅπως ἀναγνωρίζωμεν τοὺς νόμους, καὶ τότε θὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ συζητῶμεν Προϋπολογισμοὺς καὶ νόμους. Οἱ Προϋπολογισμοὶ καὶ οἱ νόμοι ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἀράχνη, τὴν ὁποίαν ξεσχίζει τὸ πρῶτον φύσημα ἑκάστου αὐθαιρέτου Ὑπουργοῦ. Ἀλλ’ ἡ πολιτικὴ τοῦ κ. Τρικούπη ἦτο πολιτικὴ ἐθνική; ἦτο πολιτικὴ, ἡ ὁποία εἶχεν ἀφιερώσει ὅλην αὑτῆς τὴν προσοχὴν ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνισμοῦ; Καὶ θεωρεῖ ὁ κ. Τρικούπης πάντας τοὺς ἄλλους ὡς ἀνικάνους ν’ ἀκολουθήσωσι τοιαύτην πολιτικὴν ἐθνικὴν, τοιαύτην πολιτικὴν, ἡ ὁποία θὰ λαμπρύνῃ καὶ θὰ ἐνισχύσῃ τὸν Ἑλληνισμὸν ὁλόκληρον, καὶ θὰ ἐπεκτείνῃ τὰ ὅρια τῆς Ἑλλάδος μέχρι τοῦ Γάγγου καὶ μέχρι τῶν Ἡρακλείων στηλῶν; Ἂς ἐξετάσωμεν λοιπὸν ἐὰν τῷ ὄντι ἡ πολιτική σας ἦτο ἐθνικὴ, ἢ κατέστρεψεν αὕτη ἐντελῶς πᾶσαν ἐθνικὴν ἰδέαν. Τότε μόνον ἓν Ἔθνος δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι ἔχει ἐθνικὴν πολιτικὴν, ὅταν εὐημερῇ ἐσωτερικῶς, ὅταν ἡ οἰκονομικὴ αὐτοῦ κατάστασις ᾖναι ἀνθηρὰ, ὅταν οἱ νόμοι αὐτοῦ λειτουργῶσιν ἐξ ἴσου πρὸς ὅλους. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη δύναμις καὶ αὐτὰ εἶναι τὰ πρῶτα νεῦρα πάσης πολιτικῆς, ἡ ὁποία ἐπιδιώκει ἐθνικοὺς σκοπούς. Πρέπει ἡ πολιτικὴ μιᾶς Κυβερνήσεως ὄχι μόνον νὰ ἔχῃ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, τὴν διοίκησιν καὶ τοὺς νόμους εἰς καλὴν ἐντελῶς κατάστασιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐμπνεύσῃ φρόνημα εἰς τὸν Τόπον. Εἴπατέ μοι, ποία εἶναι ἡ οἰκονομική σας κατάστασις; ποία ὑπῆρξεν ἡ διοίκησίς σας; ποῖος ὑπῆρξεν ὁ σεβασμὸς πρὸς τοὺς νόμους τῆς πατρίδος, ἀφοῦ τοὺς παραβιάζετε λαμβάνοντες τὰ χρήματα καὶ ἐξοδεύοντες αὐτὰ ὅπου καὶ ὅπως σεῖς θέλετε; Ποῦ εἶναι ἡ ἐθνικὴ πολιτική σας, ὅταν εἰς τὸν Τόπον ὄχι μόνον δὲν ἐνεπνεύσατε κανὲν φρόνημα, ἀλλὰ καὶ ἂν εἶχε φρόνημά τι, τοῦτο ἐπνίξατε εἰς τὴν κολυμβήθραν τοῦ φατριασμοῦ καὶ τῶν ἐκδικήσεων; (Εὖγε ἐξ ἀριστερῶν). Δὲν μᾶς ἔδειξε, λέγετε, ἡ νέα Κυβέρνησις, ποῖα εἶναι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβε διὰ νὰ φέρῃ τὸ ἰσοζύγιον. Οὔτε μᾶς ἔδειξεν, οὔτε δύναται νὰ φέρῃ τὸ ἰσοζύγιον εἰς οἵαν περιηγάγετε τὸν Τόπον κατάστασιν, καὶ δὲν συμφωνῶ ποσῶς οὔτε μετὰ τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ. Παραδέχομαι, ὅτι ἐν καλῇ πίστει εἶπεν ὅσα εἶπε· παραδέχομαι, ὅτι, ἂν τὰ ἔξοδα ἦναι ἀληθῆ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Δηλιγιάννης, τουτέστιν 85,000,000, τὸ ἔλλειμμα δὲν εἶναι 11,000,000, ἀλλ’ εἶναι 20,000,000 καὶ πλέον διὰ τὸ ἔτος 1885! Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐλεεινὴ κατάστασις, εἰς τὴν ὁποίαν ἀφήκατε τὸν Τόπον, καὶ ὅμως ὁμιλεῖτε περὶ τοῦ Τόπου αὐτοῦ, ἀφοῦ τὸν ἐξηντλήσατε, ἀφοῦ τῳόντι τὸν ἐφέρατε εἰς φθισικὴν κατάστασιν, ἐπὶ τέλους τοῦ ἐδώκατε, κατὰ τὸν κ. Σιμόπουλον, καὶ καθάρσιον διὰ νὰ τὸν ἀποτελειώσητε! (ἱλαρότης). Δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν ὁ Τόπος νὰ καταβάλῃ πλέον τῶν 60, ἔστω 62, ἔστω 64,000,000· ἐξηντλήθησαν αἱ δυνάμεις αὐτοῦ· καὶ ἂν, ὃ μὴ γένοιτο, βραχῇ ἡ σταφὶς ἐφέτος, τότε θέλετε ἰδεῖ ἂν θὰ δυνηθῇ νὰ καταβάλῃ καὶ 50,000,000 μόνον! Προκειμένου δὲ περὶ σταφίδος, οἱ κ. Τρικούπης καὶ Σιμόπουλος ἀπέδωκαν ὅλα τὰ κακὰ εἰς τὴν ἐπὶ δύο ἔτη καταστροφὴν τῆς σταφίδος. Ἐπῆλθε, λέγουν, ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καθ’ ἣν ἐποχὴν τὰ ἄλλα προϊόντα ἔπαθον ζημίας. Ἀλλ’ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐγένετο ἀπὸ τὸ 1883· δὲν πιστεύω δὲ, ὅτι τὰ χρεώγραφά μας εἶχον τόσον προγνωστικὸν, ὥστε προεγνώρισαν, ὅτι θὰ βραχῇ ἡ σταφὶς τοῦ 1884! Τὸ 1883 ἐβράχη μὲν ἡ σταφὶς, ἀλλ’ αἱ ζημίαι ὑπῆρξαν μικραὶ, χρῆμα δὲ εἰσῆλθεν ἀρκετὸν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἡ καταστροφὴ ἡ σημερινὴ ἦτο φοβερὰ, ὡς ἡ τοῦ 1877. Μάτην ἄρα προσπαθεῖτε νὰ πλάσητε λόγον τῆς οἰκονομικῆς καταστροφῆς· καὶ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἀναζητεῖτε, ὁτὲ μὲν ἐκ τῶν οἰκοπέδων, ὁτὲ δὲ ἐκ τῶν τριωρόφων οἰκιῶν, ὁτὲ δὲ ἐκ τοῦ συνδικάτου, ἅτινα δυνατὸν νὰ ἔβλαψαν ἐν τῷ συνόλῳ, δὲν σᾶς χορηγοῦν τὸν κύριον λόγον τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως. Αὕτη βεβαίως ἐπήγασεν ἐκ τῆς μὴ ἐμπνεύσεως πίστεως καὶ πεποιθήσεως ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου, εἴτε τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις κατὰ τὴν μεγαλειτέραν ἐπίτασιν τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως ἦρε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Δὲν δύναμαι ποτὲ νὰ ὑποθέσω, ὅτι ἡ κανονικὴ λειτουργία τῆς δικαιοσύνης εἶναι ἀσυμβίβαστος μὲ τὴν οἰκονομικὴν εὐεξίαν τῆς χώρας. Πρέπει νὰ σταματήσῃ λοιπὸν ἡ δικαιοσύνη ἀπέναντι τῶν χρηματιστῶν, διὰ νὰ μὴ πάθωσι τὰ οἰκονομικὰ τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὅταν οὗτοι παρεβίασαν τοὺς νόμους τῆς Πολιτείας! Εἶπον, κύριοι, ὅτι εἰς τὰ καθέκαστα δὲν θὰ εἰσέλθω· ἀλλ’ ὅμως θὰ ὁμιλήσω καὶ περὶ ἄλλου ζητήματος ἐπίσης σπουδαίου, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἀπὸ καιροῦ ἀγωνίζομαι καὶ θὰ ἀγωνισθῶ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προχθὲς εἶπεν, ὅτι, ἀφοῦ ἔχω ἄλλας ἰδέας περὶ Πολιτείας, ὀφείλω νὰ ἀπόσχω τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Πολιτείας, διότι οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες δὲν εἶναι ἀρχηγοὶ σχολῶν! Καὶ τὸ διέψευσεν ἀληθῶς, ὅταν τὸ ἀνέφερεν ὁ Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος κ. Εὐταξίας, ἀλλὰ τὸ εἶδον δημοσιευθὲν εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ εἰς τὸν λόγον τοῦ κ. Δηλιγιάννη. Εἶναι γνωστὸν τῇ Βουλῇ καὶ ἐν ὅλῃ τῇ Ἑλλάδι, ὅτι ἀπὸ καιροῦ πιστεύω ἀδιστάκτως, ὅτι τὸ ὑπάρχον σύστημα ἀδύνατον εἶναι νὰ λειτουργήσῃ καλῶς, καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ συστήματος εἶναι ἀδύνατον νὰ προκόψωσι τὰ Ἑλληνικὰ πράγματα. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μὲ ἐσυμβούλευσε νὰ ἀπόσχω τῆς πολιτικῆς καὶ νὰ ἐξέλθω ἔξω, ὅπως ἐπιβάλω τὰς ἰδέας μου, βεβαίως δι’ ἐπαναστάσεως. Ἀνήκω ὅμως εἰς τὴν τάξιν τῶν ἀνθρώπων, οἵτινες ἔλαβον μέρος καὶ εἰς ἐπαναστάσεις καὶ μεταμελοῦμαι, κύριοι, διὰ τοῦτο σήμερον, ὅτε κρίνω τὰ πράγματα καλλίτερα. Νομίζω μάλιστα, ὅτι αἱ δύο μεταβολαὶ, αἵτινες ἐγένοντο κατὰ τὸ 1843 καὶ κατὰ τὸ 1862, ἦσαν λίαν πρόωροι, καὶ μεγάλως ἐζημίωσαν, ἀντὶ νὰ ὠφελήσωσι τὸν Τόπον. Κρίνω σήμερον ψυχρότερον καὶ ἐκ τῆς πείρας καὶ ἐκ τῆς ἡλικίας τὰ πράγματα, καὶ θεωρῶ, ὅτι τὰ Ἔθνη μετὰ μίαν ἐπανάστασιν εὑρίσκονται εἰς τὴν κατάστασιν τῆς εὐθυμίας, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται τὸ ἄτομον, ὅταν ἐγείρηται ἀπὸ τράπεζαν κραιπάλης καὶ δὲν εἶναι κύριον τῆς πλήρους κρίσεως αὑτοῦ. Αἱ δὲ μεταβολαὶ, αἵτινες γίνονται διὰ τῆς συζητήσεως, διὰ τῆς λογικῆς, διὰ τῆς μακρᾶς ἐπιμονῆς καὶ πειθοῦς, αὗται καρποφοροῦν καὶ ὑψοῦσι τὰ Ἔθνη. Τοιαύτας μεταβολὰς εὑρίσκετε ἐν Ἀγγλίᾳ, μεταβολὰς δὲ δι’ ἐπαναστάσεων ἐν Γαλλίᾳ. Παρατηρήσετε δὲ ὁποία ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο Ἐθνῶν. Διὰ νὰ μεταβληθῇ κατὰ τὸ ἔτος 1832 τὸ ἐκλογικὸν σύστημα ἐν Ἀγγλίᾳ ἐδέησε νὰ γείνῃ πρὸ χρόνων μεγάλη καὶ ἐπίπονος ἐργασία, δραστηρία ἐνέργεια, συζήτησις μακρὰ καὶ ἐπὶ τέλους νὰ ἐπιβληθῇ τὸ σωστικὸν αὐτὸ σύστημα τῆς ἐκλογικῆς μεταῤῥυθμίσεως, τὸ ὁποῖον μεγάλως ἀνύψωσε τὸ Συνταγματικὸν Πολίτευμα, καὶ τὸ ὁποῖον προχθὲς ἀκόμη μετεβλήθη διὰ τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος. Τὸ Ἀγγλικὸν Ἔθνος ὑπῆρξε φρόνιμον εἰς ὅλας του τὰς πράξεις, εἰς ὅλους τοὺς θεσμούς. Τὸ δὲ parlamento, τουτέστιν ἡ Βουλὴ τῶν Κοινοτήτων, ἡ Βουλὴ τῶν Λόρδων καὶ ἡ Βασιλεία ἀποτελοῦσι πάντοτε Ἐθνοσυνέλευσιν· τὸ μεγαλεῖον δὲ καὶ τὴν δύναμιν αὐτῆς ἡ Ἀγγλία ὀφείλει πρὸ πάντων εἰς τὸ εἶδος αὐτὸ τῶν μεταβολῶν, αἵτινες πηγάζουσιν ἐκ τῆς συζητήσεως, διὰ τῆς μεταδόσεως τῶν πεποιθήσεων τῶν ἑδραίων, τὰς ὁποίας πρεσβεύουσιν οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες καὶ ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος. Δὲν ἠδυνάμην λοιπὸν ν’ ἀκούσω τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ ν’ ἀπόσχω, θὰ μείνω δὲ ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου! Ἀνήκω εἰς τὴν τάξιν τῶν ἀνθρώπων, οἵτινες δὲν ἀπέκρυψαν τὰς ἰδέας αὐτῶν, ὅταν κατῆλθον εἰς τὰς ἐκλογάς· ῥητῶς δὲ ἐν τῷ προγράμματί μου εἶπον εἰς τοὺς ἐκλογεῖς μου, αὐταὶ εἶναι αἱ ἰδέαι μου, καὶ ἐὰν θέλητε, ἐκλέξατέ με. Ἀκολουθῶν δὲ τοῦτο τὸ σύστημα, εὑρίσκομαι εἰς ἀσυνέπειαν; Καὶ κατὰ τὸ 1862 ὡς πληρεξούσιος ὑπεστήριξα τὴν Γερουσίαν, καίτοι νεώτατος τότε τὴν ἡλικίαν, τὴν ὑπεστήριξα δὲ μετὰ τοῦ κ. Δηλιγιάννη. Ἡ ἰδέα μας ἔπεσεν· ἔπρεπεν ἄρα νὰ ἀπόσχωμεν τῆς πολιτικῆς; Οὔτε ἐγὼ ἀπέσχον, οὔτε ὁ κ. Δηλιγιάννης· ἔκτοτε πολιτευόμεθα διαρκῶς, ἐκτὸς διαλειμμάτων τινῶν· ὅταν γείνωσιν οἱ νόμοι, εἶναι σεβαστοὶ καὶ δι’ ἐκείνους, οἵτινες τοὺς κατεψήφισαν· προσπαθοῦσι μόνον διὰ τῆς συζητήσεως, διὰ τῆς λογικῆς, διὰ τῆς ἐπιμονῆς νὰ πείσουν εἴτε τὴν πλειοψηφίαν εἴτε τὸ Ἔθνος, ὅτι οἱ νόμοι αὐτοὶ εἶναι ἐπιβλαβεῖς. Αὐτὴν τὴν πολιτικὴν ἀκολουθῶ! Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι τὸ τελευταῖον πείραμα, τὸ ὁποῖον ἔκαμα μὲ τὸ καθεστὼς πολιτικὸν σύστημα χάριν τοῦ κ. Τρικούπη, ἐντελῶς μὲ ἀπήλπισεν. Μετὰ 11 ἐτῶν ἀγῶνας καὶ μετὰ 15 ἐτῶν δοκιμασίας ποῦ κατηντήσαμεν! Δεχόμενοι τὸ σύστημα τοῦτο, ὁποῖον εἶναι σήμερον, πρέπει νὰ τὸ δεχθῶμεν μὲ ὅλας τὰς συνεπείας του· αἱ δὲ συνέπειαι αὐταὶ ποῖαι εἶναι; ἡ ἐλεεινὴ καὶ ἀθλία κατάστασις, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται σήμερον ἡ Πολιτεία! Ἐνθυμοῦμαι τὸν μακαρίτην Δεληγεώργην, ὅστις ὡμίλησεν ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῶν ἐκλογῶν εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ εἶχεν ἐκφέρει λίαν φιλελευθέρους ἰδέας· ὅταν ὅμως ἦλθεν εἰς τὴν Ἐξουσίαν, ἐφήρμοσεν ἀκριβῶς τὰς ἐναντίας! Κατεκρίθη τότε ἀπὸ Βουλευτὰς ἀντιθέτους· τῷ εἶπον «διατί σὺ ἐφέρθης κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν, ἐνῷ εἶχες τὰς ἀντιθέτους ἰδέας»; Ἰδοὺ, κατὰ τὰ πρακτικὰ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, τί ἀπήντησε: «Δὲν θὰ ἤμην πολιτικὸς ἀνὴρ, ἐὰν δὲν ἐπολιτευόμην ὅπως ἐπολιτεύθην· διότι ἐν τῇ πολιτικῇ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἰσότης». Κατὰ τίνα τρόπον θὰ πολεμηθῇ ἓν καθεστὼς συναλλαγῆς, εἰς οἷον εὑρισκόμεθα σήμερον σημεῖον; δι’ ἄλλου συστήματος συναλλαγῆς. Τοιουτοτρόπως ἐπέρχεται ὁ ὑπερθεματισμὸς ἐπὶ τῆς συναλλαγῆς καὶ ἡ καταστροφὴ τῶν Δημοσίων πραγμάτων. Τὴν ἀπόδειξιν δὲ τὴν ἔχετε ἐνώπιόν σας σήμερον. Πιθανὸν νὰ πλανῶμαι· εὔχομαι μάλιστα νὰ εὐδοκιμήσῃ τὸ παρὸν Ὑπουργεῖον καὶ νὰ μὲ ἐξαγάγῃ τῆς πλάνης, ἀντὶ νὰ μὲ ἐνισχύσῃ περισσότερον εἰς τὰς ἰδέας μου, ὡς μὲ ἐνίσχυσεν ὁ κ. Τρικούπης διὰ τῆς πολιτείας αὐτοῦ. Εὔχομαι ν’ ἀνορθώσῃ τὰ οἰκονομικὰ καὶ τὴν διοίκησιν, νὰ ἐμπνεύσῃ φρόνημα εἰς τὸν Τόπον, διότι πρὸ παντὸς ἄλλου τὸ φρόνημα ἀποκαθιστᾷ τὰ Ἔθνη ἄξια νὰ διεκδικήσωσι τὰ δικαιώματά των. Τί στρατὸν ζητεῖτε, ὅταν σήμερον οἱ κληροῦχοί μας ῥίπτωσιν εἰς τοὺς ὀφθαλμούς των ἀλογόπετραν διὰ νὰ ἐξαιρεθοῦν, καὶ δὲν ἔχουν κανὲν φρόνημα, ὅτι ἡ ὑπηρεσία των εἶναι ἡ εὐγενεστέρα καὶ πολυτιμοτέρα ὑπηρεσία ἐν τῇ Πολιτείᾳ. Τελειώνω, κύριοι, μὲ τὴν πλήρη πεποίθησιν—εὔχομαι νὰ μὲ διαψεύσῃ ἡ διοίκησις τῆς παρούσης Κυβερνήσεως— ὅτι ὑπὸ τὸ ὑπάρχον σύστημα, οὔτε τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας, οὔτε ἡ διοίκησις αὐτῆς, οὔτε οἱ νόμοι αὐτῆς δύνανταί ποτε νὰ εὐοδωθῶσιν· οἱ δὲ Ἕλληνες, ἀκολουθοῦντες τὸ σύστημα αὐτὸ, θέλουσιν ἀποθάνει ἀπὸ φθίσιν καὶ ἀπὸ μαρασμόν! (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§85Α. ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 31 Ἰανουαρίου ε.ε ἤτοι ἀκριβῶς πρὸ 5½ μηνῶν, ὁμιλῶν ἐντεῦθεν ὡς εἰσηγητὴς τῆς μειονοψηφίας, καὶ ἐξετάζων τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τῆς πρώην Κυβερνήσεως, ἔλεγον πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν ἠδύνατο αὕτη νὰ ἐπιψηφίσῃ τὸν Προϋπολογισμὸν ἐκεῖνον, δι’ οὗ ἐξωγκοῦντο τὰ ἔσοδα, ὅπως δικαιολογηθῶσι τὰ ἔξοδα, καὶ φυσικὴ συνέπεια τοῦ ὁποίου ἤθελον εἶσθαι τὰ ἐλλείμματα, τὰ δάνεια καὶ νέοι φόροι. Ἦτο καιρὸς, ἔλεγον, νὰ παύσωσιν αἱ καυχήσεις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διότι εἴχομεν περιέλθει εἰς τὸ σκληρὸν ἐκεῖνο σημεῖον, καθ’ ὃ ἐπεβάλλετο ἡμῖν ἓν καὶ μόνον καθῆκον, νὰ σκεφθῶμεν ταχέως κατὰ πόσον ἠθέλομεν δυνηθῆ νὰ προλάβωμεν τὸν στιγματισμὸν τῆς οἰκονομικῆς πίστεως τῆς χώρας. Εὐτυχῶς ἡ ψηφοφορία τῆς 7 ἀπριλίου ἔθηκε τέρμα εἰς πολιτικὴν κατάστασιν, ἥτις δὲν ἠδύνατο νὰ παραταθῇ ἄνευ προφανοῦς κινδύνου καταστροφῆς τῆς πίστεως ἡμῶν. Ἐπὶ τριετίαν Ἀγωνισαμένη ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς ἰδίᾳ τῆς νέας νομισματικῆς μονάδος, ἵνα πείσῃ τὴν τότε Κυβέρνησιν καὶ τὴν πλειονοψηφίαν τὴν ἀκολουθοῦσαν αὐτὴν, ὅτι κακῶς ὑπελόγιζον τὸ σθένος τοῦ τόπου, καὶ ἀπόνως ἐδαπάνων τὸ μετὰ τοσούτων μόχθων περισυναζόμενον Δημόσιον χρῆμα, ηὐτύχησε τέλος νὰ ἐφελκύσῃ εἰς ἑαυτὴν τὴν ἐπιδοκιμασίαν τῆς μεγάλης πλειονοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅστις, πρακτικὸς καὶ νοήμων, δὲν ἐπλανήθη, ὡς εὐαρεστοῦνται νὰ ἐπαναλαμβάνωσιν, ἀλλ’ ἐν γνώσει τοῦ οἰκονομικοῦ ναυαγίου, εἰς ὃ μᾶς ὡδήγουν, κληθεὶς νὰ ἐκδηλώσῃ τὸ φρόνημά του περὶ τῶν ἰδίων αὑτοῦ συμφερόντων, πανηγυρικῶς ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῶν ἰδεῶν τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως. Ἀλλ’ ἡ Ἀντιπολίτευσις, συμπολίτευσις γενομένη, ἀνέλαβεν ὑποχρεώσεις, τῶν ὁποίων τὴν ἐκπλήρωσιν καθιστῶσι δυσχερεστάτην αἱ περιστάσεις, ἐν αἷς ἀνέλαβε τὴν πραγμάτωσιν αὐτῶν. Ἀλλ’ ὅσον δυσχερεῖς καὶ ἂν ὦσιν αἱ περιστάσεις, ἡ νέα Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ καταβάλῃ πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως ἐξαγάγῃ τὸν τόπον τῆς οἰκονομικῆς ἀμηχανίας, εἰς ἣν οὗτος περιέστη, μετὰ τῆς πεποιθήσεως, ὅτι ἐν τῷ ἔργῳ αὐτῆς τούτῳ θέλει τύχει τῆς ἐπιδοκιμασίας τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους. Ἡ ἐξέτασις τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ κατέδειξε τῳόντι, ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ τοιαύτης ἀμηχανίας. Ἔλλειμμα φοβερὸν βαρύνει τὸν τόπον, τὸ ὁποῖον οὔτε ν’ ἀποκρύψῃ ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις, οὔτε νὰ καλύψῃ ἐν τῷ βραχυτάτῳ χρονικῷ διαστήματι, καθ’ ὃ κυβερνᾷ τὴν χώραν. Καὶ ἐνῷ ὑφίσταται τοιοῦτον ἔλλειμμα, δὲν ἔχομεν πλέον καὶ νέους ἐκτάκτους πόρους, ἵνα καλύψωμεν αὐτό. Σπουδαῖα ἑπομένως καὶ σοβαρὰ καθήκοντα ἐπιβάλλονται εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Δὲν θὰ παρακολουθήσω τὸν ἔντιμον προλαλήσαντα, εἰσηγητὴν τῆς μειονοψηφίας, οὔτε εἰς τὰς λεπτομερείας, οὔτε εἰς τὰς θεωρίας, ἃς ἀνέπτυξε πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος τῆς πρώην Κυβερνήσεως. Ἡμεῖς πολλάκις ἐλάβομεν ἀφορμὴν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον τῆς διαλυθείσης Βουλῆς ν’ ἀποδείξωμεν καὶ νὰ πείσωμεν τὸ κοινὸν τῆς Ἑλλάδος, ὅτι ἅπαν τὸ οἰκονομικὸν ἐκεῖνο οἰκοδόμημα ἐστηρίζετο ἐπὶ τῆς πλάνης. Ἀλλ’ ἐπετρέπετο εἰς τὸν κ. εἰσηγητὴν, τὸν εἰσελθόντα ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ, νὰ ἐπιζητήσῃ τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐξάρῃ τὰ πλεονεκτήματα τοῦ ἰδίου αὑτοῦ συστήματος, καὶ νὰ ἐξυμνήσῃ οὐ μόνον τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν, ἥτις ᾤχετο ἀπιοῦσα, ἀλλὰ καὶ τὸν Κυβερνήτην τοῦ πολιτειακοῦ σκάφους ἐκεῖνον, ὅστις κατώρθωσεν ἐντὸς τοῦ λιμένος καὶ ἐν πλήρει νηνεμίᾳ νὰ μὴ τὸ διασώσῃ ἐκ τοῦ ναυαγίου! Ἔπρεπε νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα, μᾶς ἔλεγε τὴν πρωΐαν ὁ κ. εἰσηγητὴς, ὅπως τὸ ἐννοεῖ ἡ κοινωνία, καὶ νὰ ἴδωμεν ποία ἡ κατάστασις τοῦ τόπου, καὶ ποῖα μέσα προτείνονται πρὸς θεραπείαν αὐτῆς, διότι μετ’ ἀγωνίας ἀναμένει νὰ μάθῃ ποῦ εὑρισκόμεθα. Καὶ δὲν ἔμαθε λοιπὸν ἀκόμη ὁ ἔντιμος συνάδελφος τίς ἡ κατάστασις τοῦ τόπου, καὶ ἂν δὲν ἠθέλησεν αὐτὸς νὰ τὸ μάθῃ, νομίζει, ὅτι ἡ κοινωνία τὸ ἀγνοεῖ; Μετὰ διαχείρισιν τριετῆ, καθ’ ἣν ἐπεβλήθησαν φόροι περὶ τὰ 15 ἑκατομμύρια, ἐδιπλασιάσθησαν αἱ δαπάναι, ἐξηντλήθη ἓν δάνειον 170 ἑκατομμυρίων καὶ ἥτις ἀφίνει ἐλλείμματα ὑπὲρ τὰ 35 ἑκατομμύρια, ἔχει τὴν ἁπλότητα νὰ ἰσχυρίζεται, ὅτι ἡ κοινωνία ἐπιθυμεῖ νὰ μάθῃ τίς ἡ κατάστασις τοῦ τόπου, καὶ τίνες οἱ δημιουργήσαντες τὴν κακοδαιμονίαν αὐτοῦ! Ἀλλ’ ἐνῷ ἀνωμολόγησεν, ὅτι ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην ἦτον ὀρθότερον νὰ ἐξετασθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς, προσέθηκεν, ὅτι τὸ πεῖσμα καὶ τὸ πολιτικὸν πάθος δὲν δύναται νὰ ὑποχωρήσῃ, καὶ ἑπομένως ἠναγκάζετο νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐξέτασιν αὐτοῦ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς πολιτικῆς τῆς πρώην Κυβερνήσεως. Σᾶς προανήγγειλε λοιπὸν, ὅτι πάνθ’ ὅσα εἶπεν δὲν ἐστηρίζοντο ἐπὶ τῆς ἀπαθοῦς καὶ ἀμερολήπτου ἐξετάσεως τῶν πραγμάτων. Καὶ ἀπέδειξεν, ὅτι ἐτήρησε τὸν λόγον του. Ἀλλ’ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ δὲν ἐξητάσθησαν οὕτω τὰ ζητήματα. Ἐκεῖ προσεπαθήσαμεν ν’ ἀνεύρωμεν τὴν ἀλήθειαν, διότι αἱ περιστάσεις εἶναι τοσοῦτον σοβαραὶ, ὥστε δὲν ἐπετρέπετο νὰ κρύπτωμεν αὐτήν. Θέλω σᾶς ἐκθέσει ἐν μεγίστῃ συντομίᾳ καὶ κεφαλαιωδῶς πῶς ἔχουσι τὰ τῶν ἐλλειμμάτων καὶ τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἵνα πεισθῆτε καὶ λάβητε γενικήν τινα ἰδέαν περὶ τῆς ἀληθοῦς καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Λυποῦμαι δὲ ὅτι, ἕνεκα τοῦ ὀλίγου χρόνου, ὅστις μᾶς ὑπολείπεται, δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν λεπτομερειῶν τῶν τε ἐσόδων καὶ ἐξόδων, καὶ διότι εἶναι ἀναγκαῖον νὰ μείνωσιν καὶ ὀλίγαι στιγμαὶ, καθ’ ἃς κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν λεπτομερειῶν νὰ δυνηθῶμεν οἱ βουλόμενοι νὰ προβάλωμεν τὰς δεούσας παρατηρήσεις. Τὰ προϋπολογισθέντα ἔσοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1884 ἦσαν 86,122,000. Τὰ βεβαιωθέντα μέχρι τέλους Ἀπριλίου 1885 ἀνῆλθον εἰς 63,112,000, τὰ δὲ εἰσπραχθέντα 57,791,883. Ὥστε ἡ καθυστέρησις μεταξὺ βεβαιωθέντων καὶ εἰσπραχθέντων ὑπῆρξε κατὰ 10%, μεταξὺ προϋπολογισθέντων καὶ βεβαιωθέντων κατὰ 25%, μεταξὺ δὲ προϋπολογισθέντων καὶ εἰσπραχθέντων κατὰ 30%. Ἀλλὰ μέχρι τέλους τῆς χρήσεως 1884, ἥτις λήγει τὴν 31 Ὀκτωβρίου 1885, βεβαιωθήσονται πιθανῶς περὶ τὰ 4½ ἑκατομ. καὶ εἰσπραχθήσονται περὶ τὰ 4.000,000. Ὥστε, κατὰ ταῦτα, καθ’ ὅλην τὴν χρῆσιν τοῦ 1884 θὰ ἔχωμεν.

Ὅθεν ἡ διαφορὰ μεταξὺ προϋπολογισθέντων καὶ εἰσπραχθέντων, ἤτοι τὸ ἔλλειμμα ἀνέρχεται εἰς 24,000,000. Τὰ δ’ ἔξοδα τῆς αὐτῆς χρήσεως, μετὰ τῶν ἐκτάκτων πιστώσεων, εἴτε δυνάμει Β. Διαταγμάτων εἴτε δυνάμει εἰδικῶν νόμων χορηγηθεισῶν, ἀνέρχονται εἰς 103,048,000.

Ἐπὶ ὅλης δὲ τῆς χρήσεως τοῦ 1884

Ἀπέναντι αὐτῶν ἐπληρώθησαν ἐκ τοῦ ὑπολοίπου τοῦ δανείου τῶν 120,000,000, καὶ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐκ τῆς ὁδοποιΐας, ἐκ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομ. καὶ ἐξ ἄλλων ἐκτάκτων ἐσόδων, δραχ. 37,458,280. Μένει ὑπόλοιπον εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου ταμείου δραχ. 16,676,494.

Αὐτὰ τὰ 32½ ἑκατομμύρια χρειάζονται διὰ νὰ πληρωθῶσιν ἐντὸς τοῦ ἔτους τόκοι καὶ χρεώλυτρα τῶν δανείων, ὑποχρεώσεις ἐπείγουσαι τῆς ὁδοποιΐας, ὑποχρεώσεις πρὸς τὰς σιδηροδρομικὰς ἑταιρίας, καὶ τὰ ἔντοκα γραμμάτια. Πόθεν θὰ πληρωθῶσι; Τὸ ὑπουργεῖον ἐζήτησε καὶ ἔλαβε τὴν ἄδειαν νὰ ἐκποιήσῃ τὰς μὴ ἐκποιηθείσας ὁμολογίας τοῦ δανείου τῶν 170,000,000. Αὗται ἀνέρχονται ἐν ὅλῳ εἰς 230,000. Ἄν ἐκποιηθῶσιν ὅλαι, καὶ εἰς τιμὴν ὀλίγον ἀπέχουσαν τῆς ἐκδόσεως, ἤτοι πρὸς 330 δραχμὰς, θὰ εἰσπραχθῶσιν ἐν ὅλῳ 75,900,000. Ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν θὰ πληρωθῶσιν αἱ προκαταβολαὶ, πρὸς ἀσφάλειαν τῶν ὁποίων εἰσὶν ἐνεχυριασμέναι. Θὰ πληρωθῶσι λοιπόν·

Ἄν ἐκ τῶν εἰσπραχθησομένων 75,900,000 ἀφαιρέσωμεν τὰ ἄνω 63,000,000, μᾶς μένει ὑπόλοιπον 12,900,000 ἵνα διαθέσωμεν αὐτὸ πρὸς ἐξόφλησιν τῆς ὀφειλῆς μας ἐκ 32½ ἑκατομμύρια· ἀλλ’ ἅμα καταβάλωμεν τὰ 12,900,000 ἀπέναντι τοῦ χρέους μας, πάλιν θὰ μείνωμεν ἐντὸς τοῦ ἔτους ὀφειλέται 19,776,494, ἤτοι πάλιν θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην 20 ἑκατομμυρίων, χωρὶς νὰ ὑπολογίσω τὰς ἄλλας ὀφειλὰς τοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν Ἀτμοπλοϊκὴν Ἑταιρίαν, τὰς παρακαταθήκας κτλ. Καὶ ἐνῷ τοιαύτην ἐπείγουσαν ἀνάγκην ἔχομεν, ἔχομεν συνάμα ἐξηντλημένον καὶ πάντα ἔκτακτον πόρον. Τὰ ἔσοδα τοῦ 1885 ὑπελογίσθησαν εἰς 74 ἑκατομμύρια, καὶ εἶναι ζήτημα ἂν θὰ εἰσπραχθῶσιν ὅλα. Δὲν βλέπω δὲ πόθεν ἄλλοθεν δυνάμεθα ν’ ἀναμένωμεν ἐπικουρίαν καὶ χεῖρα βοηθείας. Μόνον αἱ γενναῖαι καὶ ἐπείγουσαι οἰκονομίαι θὰ μᾶς σώσωσιν, ἀλλὰ περὶ τούτων κατόπιν. Καὶ ἐνῷ τοιαύτη ἡ κατάστασις τοῦ Δημοσίου ταμείου, καὶ ἐνῷ ὁ ἔντιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, κατά τινα τῶν τελευταίων συνεδριάσεων, ὡνωμολόγησεν ὅτι ἔχομεν κοινωνικὴν κατάστασιν ἔκρυθμον οἰκονομικῶς, φρονεῖ, οὗτος ὅτι δέον νὰ ἴδωμεν ἂν ὀφείλωμεν ταύτην νὰ συνδέσωμεν πρὸς τὰς Κυβερνητικὰς ἐνεργείας. Προσέθηκε δὲ ὅτι μόνη Κυβερνητικὴ ἐνέργεια δυναμένη νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ ταύτην τὴν ἔποψιν εἶναι ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀλλ’ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἔσωσε τὸν τόπον ἐκ μειζόνων συμφορῶν. Τὴν ἰδέαν ταύτην συμπληρῶν ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας, ἀνεθεώρησεν ἅπαντα τὰ μέτρα τῆς πρώην Κυβερνήσεως, καὶ ἰσχυρίσθη ὅτι οἱ νικηταὶ τῆς 7 Ἀπριλίου ἀπεπλάνησαν τὸν λαὸν, διότι ἡ πρώην Κυβέρνησις ἀντὶ νὰ τὸν βαρύνῃ προέβη τοὐναντίον εἰς ἐλαττώσεις ἐπ’ ὠφελείᾳ αὐτοῦ καὶ πέραν ἴσως τοῦ δέοντος. Ἰδίως δὲ προκειμένου περὶ τῶν ἐπιβληθέντων φόρων, ἠθέλησε νὰ δικαιολογήσῃ αὐτοὺς, ἐπαναλαβὼν πάντα τὰ ἐπιχειρήματα ἐκεῖνα, ἅτινα ἐπὶ τριετίαν ἠκούομεν ἐνταῦθα, λησμονήσας ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1883 τὰ ἐκ φόρων νέα ἔσοδα ηὐξήθησαν κατὰ 15 περίπου ἑκατομμύρια, καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ φορολογούμενος λαὸς διετέλει ἐν οἰκονομικαῖς στενοχωρίαις, καὶ ὡς ἐκ τῆς ἀνεπαρκείας τῶν μέσων του δὲν ἠδυνήθη νὰ καταβάλῃ ὅλα τὰ ποσὰ, ὅσα παρ’ αὐτοῦ ἐζήτησαν. Προκειμένου δὲ περὶ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἠρνήθη ὅτι ἡ ἄρσις αὐτῆς ὑπῆρξε πρόωρος καὶ ἀπότομος καὶ προεκάλεσε τὴν κρίσιν· ἠθέλησε δὲ νὰ σχολιάσῃ ὅσα περὶ τούτου ἐπ’ ἐσχάτων ἔγραψεν ὁ σοφὸς καθηγητὴς κ. Σοῦτσος. Ἀλλὰ παρατηρῶ, ὅτι πρὸ τούτου οὐ μόνον ἡ τέως Ἀντιπολίτευσις ἐπέκρινε τὸ μέτρον τοῦτο τῆς ἀποτόμου ἄρσεως, καὶ προανήγγειλε τὰς σοβαρὰς συνεπείας, αἵτινες ἤθελον ἐπακολουθήσει, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ κ. Καλλιγᾶς τῆς αὐτῆς ἦτο γνώμης, καὶ μὴ δυνηθεὶς νὰ μεταπείσῃ τὸν τέως κ. Πρωθυπουργὸν, ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν αὐτὸς ὤν, παρῃτήθη, ὡς ἐνθυμεῖσθε, διότι ἐνόμιζεν ὅτι τῆς ἄρσεως ἔπρεπε νὰ προηγηθῶσι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νέων φόρων. Καὶ πάλιν δ’ ἐπανερχόμενος πρό τινων ἡμερῶν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου δι’ ἄρθρων αὐτοῦ ἐν τῷ τύπῳ, ἀναφέρεται καὶ εἰς τὴν γνώμην τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Ἰταλίας κ. Μαγλιάνη, κατὰ τὴν ὁποίαν δύο ὅροι ἀπαιτοῦνται ὅπως ἡ ἄρσις μὴ ἀποβῇ ἐπιβλαβής· αʹ) ἀπαιτεῖται βεβαιωθεὶς Προϋπολογισμὸς ἀπολήγων εἰς πλεόνασμα, διότι καὶ τὸ ἁπλοῦν ἰσοζύγιον δὲν ἐξασφαλίζει ἀρκούντως· βʹ) ἀπαιτεῖται ἡ βεβαιότης ὅτι τὸ ἔθνος δύναται ν’ ἀποκτήσῃ καὶ νὰ διατηρήσῃ τὸ πρὸς ἄρσιν ἀπαιτούμενον μεταλλικὸν κατὰ τὸ ἐμπορικὸν ἰσοζύγιον. Καὶ τῷ ὄντι τίποτε λογικώτερον, διότι ἡ ὕπαρξις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἔν τινι τόπῳ ὑποθέτει ἔκρυθμον οἰκονομικὴν κατάστασιν, κατὰ τῆς ὁποίας χορηγεῖται ὡς ἀναγκαῖον τι φάρμακον. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐκλείψῃ πρῶτον τὸ αἴτιον, νὰ ἐπανέλθῃ ὁ τόπος εἰς ὁμαλὴν κατάστασιν, καὶ τότε νὰ γένηται σκέψις καὶ περὶ ἄρσεως, ἤτοι περὶ καταπαύσεως τοῦ φαρμάκου, ἀφοῦ παρῆλθεν ἤδη ἡ ἔκρυθμος κατάστασις. Ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς μειονοψηφίας ἐπανέλαβεν ὅλα ἐκεῖνα τὰ ἐπιχειρήματα, ἅτινα πολλάκις ἠκούσαμεν ἐντεῦθεν, πρὸς ἀπόδειξιν ὅτι ἡ χρηματικὴ κρίσις προϋπῆρχεν. Ἀλλ’ ἂν ἡ κρίσις προϋπῆρχε, τότε κατὰ τὴν γνώμην τοῦ ἐντίμου ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως (συνεδρ. 12 Νοεμβρίου 1884) ἔβλαψεν ἡ ἄρσις, διότι καὶ καλὴ ἂν ἦναι ἡ ἄρσις, εἶναι μεταβολή, καὶ πᾶσα μεταβολὴ ἐν στιγμαῖς κρισίμοις ἐπαυξάνει τὴν δυσχέρειαν. Ἀλλ’ ὁ ἔντιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως διὰ νὰ κολάσῃ τότε τὴν ἐκ τῆς ἄρσεως δυσχέρειαν, προσέθηκεν ἀμέσως ὅτι τότε αὕτη δύναται νὰ ἐπενέγκῃ διατάραξίν τινα εἰς τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας, ὅτε γίνεται μόνη, ἀλλ’ ὅταν αὕτη συνδέεται μετὰ εἰσαγωγῆς ἐν τῷ τόπῳ δεκάδων πολλῶν ἑκατομμυρίων, ὅταν κομίζωνται πρὸς πλήρωσιν τοῦ κενοῦ, 81,000,000 μεταλλικοῦ, ποία δύναται νὰ ἐπέλθῃ στενοχωρία, ἀναπληρουμένου οὕτω τοῦ ἀποσυρομένου τῆς κυκλοφορίας κεφαλαίου διὰ ποσοῦ διπλασίου; Ἀλλὰ μὲ τοιαῦτα ἐπιχειρήματα, κύριοι βουλευταί, δὲν ἠδύναντο νὰ πείσωσι τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὅτι ἐσπουδαιολόγουν, καὶ ἂς μὴ λέγωσιν ὅτι οὗτος ἐπλανήθη κατὰ τὴν ἑβδόμην Ἀπριλίου· διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶδε μόνον ὅτι τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια ἐκλείσθησαν ἐν τοῖς ταμείοις τῆς Τραπέζης, δὲν εἶδε δὲ καὶ νὰ εἰσρεύσωσιν εἰς τὸν τόπον τὰ τόσα ἑκατομμύρια μεταλλικοῦ, τὰ ὁποῖα ὑπέσχετο ὁ τότε Πρωθυπουργός. Γνωρίζει δὲ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὅτι πρώτιστον καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως ἔπρεπε νὰ ἦναι, ἅμα συνέλαβε τὴν ἀπόφασιν περὶ ἄρσεως, νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τῆς Τραπέζης ὅπως ἐξασφαλίσῃ τὴν ἀγορὰν κατὰ τῶν κακῶν τῆς ἐπανόδου εἰς τὴν πρὸ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας κατάστασιν. Ἀλλ’ ἐνῷ ἕνεκα πολλῶν περιστάσεων ὑπῆρχεν ἀνάγκη μείζονος κυκλοφορίας, ἡ ἀγορὰ ἐστενοχωρήθη, ὁ φόβος κατέλαβε τὰ κεφάλαια, καὶ ἡ κρίσις ἐνέσκηψε. Καὶ ποία καταστροφὴ μεγαλειτέρα θὰ ἐπήρχετο διὰ τῆς ὑποτιμήσεως τῶν τραπεζογραμματίων, ἐκείνης ἥτις ἐπῆλθεν ἀμέσως μετὰ τὴν ἄρσιν, συνεπείᾳ τῆς ὁποίας αἱ συναλλαγαὶ καὶ ἡ εἰσαγωγὴ περιωρίσθησαν κατὰ πολύ, τὸ ἐμπόριον ἐνεκρώθη, οἱ δὲ φορολογούμενοι περιῆλθον εἰς ἀπέλπιδα κατάστασιν, μὴ δυνάμενοι νὰ πορισθῶσι τὰ μέσα πρὸς καλλιέργειαν τῶν κτημάτων αὑτῶν διὰ νὰ ζήσωσι καὶ αὐτοί, πληρώσωσι δὲ καὶ τοὺς φόρους των, τοὺς ὁποίους εἴχετε τὴν σκληρότητα νὰ εἰσπράττητε διὰ τοῦ φοβεροῦ ἐκείνου νόμου περὶ εἰσπράξεως τῶν ἐσόδων; Καὶ ἐντούτοις, εἴδομεν τὰς εἰσπράξεις σας, διότι ἀπὸ 86 ἑκατομμύρια, εἰσεπράξατε μόλις 57, καὶ βεβαίως, διότι οὐκ ἂν λάβῃς παρὰ τοῦ μὴ ἔχοντος. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ συνδεθῇ ἡ κακὴ αὕτη κατάστασις, ἡ προελθοῦσα ἐκ τῆς ἀποτόμου ἄρσεως, πρὸς τὴν Κυβερνητικὴν ἐνέργειάν σας; Ἀλλὰ καὶ προσέτι ἐπεβαρύνθη ὁ τόπος δι’ ἑνὸς μεγάλου δανείου, τὸ ὁποῖον δὲν ἐχρησίμευσε παρὰ μόνον διὰ τὴν ἄρσιν καὶ διὰ νὰ καλυφθῶσιν ἐλλείμματα τῆς τριετοῦς διαχειρίσεώς σας. Ἰσχυρίζεται ὅμως ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς μειονοψηφίας ὅτι ἅπας ὁ ἐμπορικὸς κόσμος, τὰ ἐπιμελητήρια, οἱ σύλλογοι ἀπῄτουν ἐπιβλητικῶς ὡς μόνον μέσον σωτηρίας τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Δὲν ἠξεύρω ἂν τοῦτο δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς καθολοκληρίαν ἀκριβές, διότι γνωρίζω ὅτι ὑπῆρχον καὶ οἱ φρονοῦντες, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ συντελεσθῇ ἡ ἄρσις ὡς συνετελέσθη. Ἀλλὰ σήμερον ἂν καλέσητε τὸν αὐτὸν ἐκεῖνον ἐμπορικὸν κόσμον, θὰ σᾶς εἴπῃ ὅλως τὰ ἐναντία. Θὰ σᾶς εἴπῃ ὅτι διὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐξασφαλίζεται διὰ τῆς κυκλοφορίας ἐπαρκοῦς χρηματικοῦ ἀνταλλάγματος ἡ ἄνετος καὶ κανονικὴ κίνησις καὶ ἀνάπτυξις τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας, καὶ ἀνοίγονται αἱ νῦν στειρεύσασαι παραγωγικαὶ τοῦ Κράτους πηγαί. Εἰς τοιαύτην ἀνάγκην ἐφέρατε σήμερον τὸν τόπον νὰ σκέπτηται περὶ ἐπανόδου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Τὸ κατ’ ἐμὲ ἀποκρούω τὴν ἰδέαν ταύτην, μέχρις οὗ πεισθῶ περὶ τοῦ ἐναντίου, διότι φρονῶ ὅτι θὰ σχηματισθῇ ἡ χειρίστη περὶ ἡμῶν ἰδέα ἐν Εὐρώπῃ, ἂν, μετὰ τόσας θυσίας, ἅς ὑπέστημεν χάριν τῆς ἄρσεως, σκεφθῶμεν, μετά τινας μόλις μῆνας, νὰ ἐπαναφέρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, φρονῶ δὲ προσέτι, ὅτι καὶ τὸ ἐμπόριον θὰ διαταράξῃ, καὶ μεγάλαι δύνανται νὰ προκύψωσι ζημίαι. Μεθ’ ὅλα ταῦτα ἔσχε τὴν ἀγαθότητα ὁ κ. εἰσηγητής νὰ ψέξῃ τὸν κ. Σοῦτσον ἰσχυρισθέντα, ὅτι ἡ Ἑλλὰς βαίνει εἰς τὴν χρεωκοπίαν, ἐνῷ κατὰ τὸν κ. εἰσηγητὴν ἡ Ἑλλὰς εἶχε καὶ ἔχει ἀκμαίας τὰς δυνάμεις αὐτῆς. Τοῦτο βεβαίως δὲν εἶναι πρωτότυπον, εἶναι ἀντίγραφον τῶν ὅσων εἶπεν ὁ ἔντιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἰσχυρισθεὶς ὅτι διὰ τῶν μέτρων αὐτοῦ ἡ Ἑλλὰς ἔζησε καὶ θὰ ζήσῃ, καὶ ὅστις χαίρων διὰ τὴν πλήρη ἐπιτυχίαν τοῦ οἰκονομικοῦ αὐτοῦ συστήματος, ἔλεγε κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 12 Νοεμβρίου παρελθόντος ἔτους καὶ τὰ ἑξῆς: «ἡμεῖς ἐννοοῦμεν ὅτι εἶναι ἀνάγκη ὁ λαὸς, ὅταν παρασταθῶμεν ἐνώπιον αὐτοῦ, νὰ γινώσκῃ ποῦ ἐστηρίχθημεν ἵνα πράξωμεν, ὅ,τι ἐπράξαμεν· θέλομεν ὅπως ὁ λαὸς μὴ ἀποφανθῇ ὑπὲρ ἡμῶν ὡς προσώπων, ἀλλ’ ὡς πολιτικῆς· ὅταν δ’ ὁ λαὸς ἐν ἐπιγνώσει ἀποφανθῇ, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία ποία θὰ ἦναι ἡ ἐτυμηγορία αὐτοῦ.» Καὶ ἡ ἐτυμηγορία αὐτοῦ ὑπῆρξεν, ὁποία ὑπῆρξε, διότι ἀπήντησεν, ὅτι πρέπει νὰ μεταβάλῃ οἰκονομικὴν πολιτικήν, ἂν θέλῃ νὰ κυβερνήσῃ καὶ πάλιν τὴν χώραν. Ἐκτὸς τῶν ἀνωτέρω, τίς ἐδημιούργησε τὰ ἐλλείμματα; Ὡμίλησεν ὁ κ. εἰσηγητὴς περὶ κληροδοτηθέντος ἐλλείμματος. Ἀλλὰ σεῖς ἐξωφλήσατε τὰ ἐλλείμματα τοῦ παρελθόντος δι’ ὅσων εἰσεπράξατε, καὶ εἴπατε ὅτι τὸ ἔλλειμμά σας τοῦ 1882 ἦτο μόνον 3½ ἑκατομμύρια· ἦτο ἡ ἐποχή, καθ’ ἣν ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διέκρινε μακρόθεν τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, τὸ ἰσοζύγιον, τί λέγω; καὶ ἐπάτησε μάλιστα ἐπὶ τοῦ ἐδάφους αὐτῆς. Τότε οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν εἴχατε, πλὴν τοῦ ἰσοζυγίου καὶ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Καὶ ὅμως πῶς ἀφήσατε τὸν τόπον ἐξελθόντες τῆς Ἐξουσίας μετὰ τριετίαν; Λέγετε σήμερον ὅτι τὰ μέτρα σας ἀπέτυχον κατὰ τὴν ἐφαρμογήν των, ὅτι ἐπέδρασαν ἐξωτερικαὶ καὶ ἐσωτερικαὶ περιστάσεις, ἡ κρίσις ἐν Εὐρώπῃ, ἡ ψυχρότης τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Ῥωσσίας ἐπὶ τοῦ Ἀφγανικοῦ ζητήματος· καὶ φρονεῖτε, ὅτι τὸ ἔλλειμμα κυρίως προέρχεται ἐκ τῶν φόρων ἐκείνων, ἐφ’ ὧν ἐπιδρᾷ ἡ κατάστασις αὕτη, ἤτοι τῶν τελωνιακῶν, καὶ τῶν φόρων τῆς καταναλώσεως. Καὶ ὀρθῶς λέγετε. Τῷ ὄντι ἐπαισθητῶς περιωρίσθη ἡ εἰσαγωγή, διότι ἔπαυσαν αἱ συναλλαγαὶ ἕνεκα τῆς ἀχρηματίας, ἐπαισθητῶς ἠλαττώθη ἡ κατανάλωσις, δηλαδὴ, ἔπαυσεν ἡ κίνησις καὶ ἡ ζωὴ ἐν τῷ τόπῳ. Ἀλλὰ τότε τί μένει εἰς ἡμᾶς; δὲν μένει ἢ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τοὺς προϊστορικοὺς χρόνους καὶ νὰ ἐπιδοθῶμεν εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν ἀγρῶν, ἀποζῶντες ἐκ τῆς καλλιεργείας τῆς γῆς καὶ τοῦ ἱδρῶτος τοῦ προσώπου ἡμῶν. Καὶ διὰ τοῦτο ὁ κ. εἰσηγητὴς μετὰ συγκινήσεως μᾶς συνεβούλευσε νὰ φροντίσωμεν ὅπως διὰ τῆς φειδοῦς καὶ τῆς ἐργασίας δυνηθῶμεν νὰ σωθῶμεν. Ἀλλ’ ἡ συμβουλὴ αὕτη ἰσοδυναμεῖ μὲ τὸ ν’ ἀφεθῶμεν εἰς τὸ ἔλεος τοῦ Ὑψίστου, νὰ μὴ ἔχωμεν δὲ δι’ ἐλπίδος ὅτι δυνατὸν ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς οἰκονομικῆς ἀμηχανίας. Ἀλλ’ ὁ κ. εἰσηγητὴς δὲν ἠρκέσθη εἰς ταῦτα· συνεβούλευσε δραστηριότητα περὶ τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων καὶ θρησκευτικὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ εἰσπράξεως τῶν ἐσόδων· συνεκινήθη μάλιστα ἐκ τῆς ἐπελθούσης τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ μνησθέντος νόμου, καὶ παρέστησε τὸ ἄτοπον καὶ ἀσύμφορον τῆς τοιαύτης τροποποιήσεως. Δὲν ἔχω ἀνάγκην, κύριοι βουλευταὶ, νὰ σᾶς ὑπομνήσω, τὶς ἦτο ὁ νόμος ἐκεῖνος. Ἐγὼ ὑπῆρξα ὁ πρῶτος, ὅστις τὸν κατήγγειλα εἰς τὴν Βουλήν, μόλις ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον, ἀνέπτυξα τὰς διαφόρους αὐτοῦ διατάξεις καὶ τὸν παρέστησα τίποτε ὀλιγώτερον παρὰ ὡς δημευτικόν. Εὐχαρίστως δὲ εἶδον ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἀνταποκριθεῖσα εἰς τὰς πραγματικὰς ἀνάγκας τοῦ λαοῦ, εἰσήγαγε τὰς γνωστὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ἐψηφίσατε μετὰ τῆς προσθέτου τροπολογίας, τὴν ὁποίαν εἰσήγαγεν ὁ εὔγλωττος φίλος μου καὶ ἐκ Πατρῶν βουλευτὴς κ. Γεροκωστόπουλος, ἐφ’ ᾧ καὶ τὸν συγχαίρω. Ὁ κ. εἰσηγητὴς προέβη κατόπιν εἰς τὸν ἔπαινον τῆς πρώην Κυβερνήσεως διὰ τὸ παρ’ αὐτῆς εἰσαχθὲν Δασμολόγιον, καὶ διὰ τὴν κατάργησιν τῆς τελωνιακῆς ζώνης, καὶ τὴν ἐλευθέραν εἰσαγωγὴν τῶν κτηνῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν εὑρίσκω λόγους ἵνα συγχαρῶ τὴν πρώην Κυβέρνησιν οὔτε διὰ τὸ ἕν, οὔτε διὰ τὸ ἄλλο· διότι δὲν λησμονῶ ὅτι ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου Δασμολογίου περιωρίσθη κατὰ πολὺ ἡ εἰσαγωγή, καὶ ὅτι σύμπαν τὸ ἐμπόριον διεμαρτυρήθη· ἠδύνατό τις μάλιστα παράπονα ν’ ἀπευθύνῃ κατὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἐσκέφθη καὶ περὶ τούτου, ἂν καὶ ἡ περὶ τούτου μελέτη δεῖται χρόνου μακροῦ, τὸν ὁποῖον δὲν εἶχεν ἡ Κυβέρνησις, μόλις πρὸ δύο μηνῶν ἀναλαβοῦσα τὴν Ἐξουσίαν. Ἐλπίζω ὅμως ὅτι κατὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν μας θέλει εἰσαγάγει τὰς ἀναγκαίας τροποποιήσεις· καθὼς ἐπίσης δὲν λησμονῶ καὶ τὴν καταστροφήν, ἥτις ἐπῆλθεν εἰς τὴν ἐγχώριον κτηνοτροφίαν διὰ τῆς καταργήσεως τῆς τελωνιακῆς ζώνης, τὴν ὁποίαν καθιερώσαμεν· Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ παραλείψω πολλὰ διὰ νὰ σπεύσω νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ κύριον θέμα καὶ νὰ σᾶς ἐξηγήσω πῶς ἔχουσι τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1885. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1885, ὁ προϋποβληθεὶς ὑπὸ τῆς πρώην Κυβερνήσεως, ἀνέγραφεν ἔσοδα ἀνώτερα τῶν πραγματικῶν κατὰ 15,395,560, διότι ἐθεωρήθησαν ὡς ἐξωγκωμένα τὰ ἐν τοῖς διαφόροις κεφαλαίοις ἀναγραφέντα, καὶ διότι, ὅταν ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν παρατηρῆται μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ βεβαιωθέντων καὶ εἰσπραχθέντων, καὶ συνεπῶς σταθερὰ καθυστέρησις, δὲν συμβάλλει εἰς τὴν πραγματικὴν ἐκτίμησιν τῶν ἐσόδων ἡ ἐξακολούθησις τῆς ἐγγραφῆς ἐσόδων βεβαιωθέντων μὲν κατὰ τὸ παρελθὸν, οὐδέποτε δὲ εἰσπραττομένων. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ὅμως Προϋπολογισμοῦ τὰ ἔσοδα ηὐξήθησαν ἕνεκα μὲν κακοῦ ὑπολογισμοῦ κατὰ 1,910,430, ἕνεκα δὲ νομοσχεδίων εἰσαχθέντων κατὰ 1,850,169, ἤτοι κατὰ 3,760,599, ὥστε ἡ ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰ ἀνέρχεται εἰς 11,634,961· ἑπομένως, ἀντὶ τῶν Προϋπολογισθέντων διὰ τοῦ προϋποβληθέντος Προϋπολογισμοῦ 85,641,547, τὰ ἔσοδα, τὰ ζητούμενα διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Προϋπολογισμοῦ, ἀνέρχονται εἰς 74,006,586. Ἀλλ’ ὁποῖος ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως; ἀνήρχετο μόνον εἰς 86,352,933, ὄχι· διότι ἐναντίον τοῦ ἄρθρου 60 τοῦ Συντάγματος δὲν περιελάμβανεν ὅλας τὰς δαπάνας.

Καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο ἀποτελεῖ τὰς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως γενομένας οἰκονομίας. Ἐπὶ τροχάδην θὰ διέλθω, κ. βουλευταί, τὰ τῶν ἐξόδων ἐν τοῖς διαφόροις ὑπουργείοις, διότι βλέπω καὶ αἰσθάνομαι, ὅτι ὁ καιρὸς ἐπείγει, δύνασθε δὲ νὰ εὕρητε εἰδικώτερον τὰ περὶ τούτων ἐν ταῖς ἐκθέσεσιν ἡμῶν. Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν. Οἱ τόκοι καὶ τὰ χρεώλυτρα τῶν διαφόρων δανείων ἐτακτοποιήθησαν, συνεπληρώθησαν αἱ ἀπαιτούμεναι πιστώσεις δι’ ὅλην τὴν ὑπηρεσίαν τῶν μέχρι τοῦδε πραγματοποιηθέντων δανείων, ἐλλειπῶς ἀναγραφεῖσαι εἰς τὸν προϋποβληθέντα, καὶ προσετέθησαν νέαι πιστώσεις πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ἀπαιτουμένων τόκων κτλ. Εἰς τὸ Κεφάλαιον τὸ προσωπικὸν, ἐγένετο ἐλάττωσις ἀπὸ καθαρὰν οἰκονομίαν ἐκ τῶν δαπανῶν τῆς βʹ. ἑξαμηνίας, καὶ προέρχεται ἀπὸ τὴν κατάργησιν οὐχὶ ἀπαραιτήτων θέσεων ὑπαλλήλων καὶ μαθητευομένων ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ Ὑπουργείου καὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, καὶ ἐπιμισθίων ἄνευ νόμου χορηγουμένων, ἀπὸ τὸν περιορισμὸν τῶν γραφικῶν ἐξόδων εἰς τὰ ἀπολύτως ἀπαιτούμενα καὶ ἀπὸ τὴν ἐλάττωσιν κατωτέρου καὶ ὑπηρετικοῦ προσωπικοῦ παρὰ ταῖς Οἰκονομικαῖς Ἐφορείας καὶ τοῖς Ταμείοις τῶν κατωτέρων τάξεων, ὧν ἡ ἔλλειψις δὲν βλάπτει τὴν ὑπηρεσίαν. Εἰς τὰ ἔξοδα διοικήσεως καὶ φόρων, προσετέθησαν ὀφειλόμεναι ὑποχρεώσεις, αἱ δὲ ἐλαττώσεις, ἀνερχόμεναι εἰς 1,179,621, εἰσὶ καθαραὶ καὶ διαρκεῖς οἰκονομίαι γενόμεναι ἐκ τῶν δαπανῶν τῆς βʹ. ἑξαμηνίας ἐκ διαφόρων προσωπικῶν ἀποδοχῶν, κακῶς ἐκτιμηθεισῶν ἐν τῷ προϋποβληθέντι Προϋπολογισμῷ, ἢ ἄνευ ἀνάγκης, ἢ διατηρήσεως θέσεων ἧττον ἀναγκαίων. Ἤδη κατηργήθησαν θέσεις τελωνιακαὶ δυσανάλογοι πρὸς τὰς προσόδους, ἃς βεβαιώουσιν. Ὀργανίζεται ἐπὶ τὸ οἰκονομικώτερον τὸ Ἐθνικὸν Σφραγιστήριον τοῦ ὁποίου ἡ σπουδαία ὑπηρεσία δὲν ἐκανονίσθη μέχρι τοῦδε διὰ Νόμου. Ἡ ὑπηρεσία τῶν ἐργοστασίων τοῦ καπνοῦ διεῤῥυθμίσθη ἀναλόγως τῶν πραγματικῶν αὐτῆς ἀναγκῶν καὶ τῆς παραγομένης προσόδου ἐπαρκῶς καὶ μετ’ οἰκονομίας, μέχρις οὗ ἐφαρμοσθῇ ὁ ψηφισθεὶς περὶ τοῦ ἐσόδου τούτου νέος Νόμος· αἱ δαπάναι τῶν μονοπωλείων ὡρίσθησαν ἐντὸς τῶν πραγματικῶν ἀναγκαίων ὅρων, τὰ δὲ ἔξοδα τῆς Δασονομικῆς ὑπηρεσίας καὶ τῶν Δημοσίων κτημάτων λελογισμένως περιωρίσθησαν εἰς ὅ,τι λογικῶς ἀπαιτεῖται ἀπὸ τὰς ἀνάγκας αὐτῶν. Ἐν συνόλῳ δὲ αἱ ἐλαττώσεις ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τούτῳ ἀνέρχονται εἰς 1,312,444. Ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν. Αἱ οἰκονομίαι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τούτῳ ἀνέρχονται εἰς 415,000. Τ’ ἀφαιρεθέντα ποσά, ἀφορῶντα κυρίως εἰς προσωπικὰς ἀποδοχάς, εἰσὶ πραγματικαὶ οἰκονομίαι ἐπὶ τῶν δαπανῶν τοῦ βʹ. ἑξαμήνου, αἵτινες δι’ ὁλόκληρον τὸ ἔτος δύνανται νὰ λογισθῶσιν εἰς τὸ διπλάσιον διαρκῶς, διότι αἱ ὑπηρεσίαι, εἰς ἃς ἀνῆκον, ἐκανονίσθησαν διὰ Νόμου οἰκονομικωτέρου. Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης. Ἐν τῷ ὑπουργείῳ τούτῳ αἱ ἐλαττώσεις ἀνέρχονται εἰς δραχ. 192,000 καὶ ἐγένοντο ἐπὶ τῶν ἄρθρων τῶν μισθοδοσιῶν, προσωπικῶν ἀποδοχῶν, καὶ διότι μένουσι πολλαὶ θέσεις κεναί. Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν. Αἱ οἰκονομίαι ἐν τῷ ὑπουργείῳ τούτῳ ἀνέρχονται εἰς δρ. 437,750. Εἶναι δὲ καθαραὶ οἰκονομίαι, διότι προέρχονται ἀπὸ κατάργησιν περιττῶν θέσεων καὶ περιορισμὸν ὑπερόγκων ἐξόδων. Τὰ περὶ τούτου εἰδικώτερον εὑρίσκετε ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ κ. ὑπουργοῦ, τῇ συνοδευούσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τούτου. Ὑπουργεῖον Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Αἱ ἐν τῷ ὑπουργείῳ τούτῳ γενόμεναι ἐλαττώσεις ἀνέρχονται εἰς δρ. 666,000, γενόμεναι ἐπὶ μισθοδοσιῶν καὶ ἄλλων προσωπικῶν ἀποδοχῶν, μετὰ συγχρόνου καταργήσεως τῶν διαφόρων θέσεων, καθὰ εἰδικώτερον ἐκθέτει ὁ ἁρμόδιος κ. Ὑπουργὸς· ὀφείλω μόνον νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν, ἐπεκτεινομένην καὶ ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς Ἐπιτροπῆς θέλετε εὕρει γνώμας καὶ ἀντιῤῥήσεις ἐπί τινων ἐκ τῶν γενομένων οἰκονομιῶν, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ ταύτας ὑπ’ ὄψιν της κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν λεπτομερειῶν. Ὑπουργεῖον Στρατιωτικῶν. Διὰ τοῦ προϋποβληθέντος Προϋπολογισμοῦ ἐζητήθησαν πιστώσεις κατὰ πολὺ ὀλιγώτεραι τῶν ἀπαραιτήτως ἀπαιτουμένων διὰ τὴν διατήρησιν τῆς δι’ αὐτοῦ προσδιορισθείσης δυνάμεως ἀνδρῶν 30,652 καὶ κτηνῶν 3,527, καὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν κατονομασθεισῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν· διότι, ἐνῷ ἡ ἀνωτέρω δύναμις δὲν περιωρίσθη, ἐνῷ πᾶσαι αἱ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἐκείνῳ ἐπιτραπεῖσαι ὑπηρεσίαι, ἐλειτούργησαν, ἀφῃρέθη ἀπὸ τὰ διάφορα Κεφάλαια, ἀπ’ αὐτῶν τῶν ἐξηγητικῶν φύλλων, ποσὸν δρ. 2,849,604, διὰ κενὰς δῆθεν θέσεις· βραδύτερον δὲ διὰ τοῦ Διατάγματος τῆς 28 Φεβρουαρίου ε. ε. ἕτερον ποσὸν ἐκ δραχμῶν 949,000 καὶ οὕτω προϋπελογίζετο δαπάνη δρ. 17,745,724, ἐν ᾧ ὑπῆρχε βεβαιωμένον ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1884 μετὰ τῶν ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων ἔφθασε καὶ 21,806,840, διὰ νὰ διατηρήσῃ δύναμιν ἴσην πρὸς τὴν ἀναγραφεῖσαν καὶ διατηρηθεῖσαν διὰ τὸ 1885. Τὸ σύστημα τῶν αὐθαιρέτων ἐλαττώσεων τῶν εἰς χρήματα πιστώσεων ἄνευ ἀναλόγου περιορισμοῦ τῆς δυνάμεως, ἐφαρμοσθὲν τὰ προηγούμενα ἔτη, ἀπέδειξε τὸν στρατιωτικὸν προϋπολογισμὸν προσωρινὴν ἀφετηρίαν, ἐκ τῶν προτέρων προωρισμένην νὰ συμπληροῦται διὰ νέων πιστώσεων, καὶ οὐδετέρωσε πᾶσαν σπουδαίαν μελέτην ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ἀποβλέπουσαν πρὸς τὴν ἐξίσωσιν τῶν ἐξόδων πρὸς τὰ ἔσοδα. Διὰ τοῦ νῦν εἰσαγομένου Προϋπολογισμοῦ ζητοῦνται δαπάναι ἐπὶ ἔλαττον κατὰ 2,469,693 ὡς εὑρίσκετε τὰς περὶ τούτου λεπτομερείας ἔν τε τῇ ἐκθέσει ἡμῶν καὶ ἐν τῇ ἀπὸ 25 Ἰουνίου ἐκθέσει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ ὑπουργείου τούτου ἡ Ἐπιτροπή, ἔχουσα γνῶσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας, ἔχουσα γνῶσιν τοῦ μεγάλου ἐλλείμματος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀδύνατον νὰ καλύψωμεν ἄνευ γενναίας τινὸς ἀποφάσεως, ἀναγνωρίζουσα, ὅτι ἡ διὰ τὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις ἐγγραφομένη πίστωσις εἶναι προφανῶς δυσανάλογος πρὸς τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους — διότι, ἐὰν εἰς τὰ 23,000,000 ἅτινα δαπανῶνται εἰς τὸν στρατὸν καὶ τὸ ναυτικὸν, προσθέσητε τὰ 34,000,000 τοῦ Δημοσίου χρέους, ἔχομεν ἐν ὅλῳ τὸ στρογγύλον ποσὸν 57,000,000 δαπανωμένων εἰς τὰς δύο ταύτας ἀνάγκας ἀπέναντι εἰσπράξεων μόλις ἀνερχομένων εἰς τὰ 60–62 τὸ πολὺ ἑκατομμύρια, ὥστε διὰ τὰς λοιπὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν πέντε ὑπουργείων δὲν ὑπολείπονται ἢ 3–5 ἑκατομμύρια—καὶ αἰσθανομένη ὅτι τοιαύτη κατάστασις πραγμάτων δὲν δύναται νὰ παραταθῇ ἐπὶ πολὺ, ἡ Ἐπιτροπὴ, λέγω, ποιουμένη ἔκκλησιν εἰς τὴν φιλοπατρίαν καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἔσχε τὸ θάῤῥος νὰ προτείνῃ ὅπως ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ προσεχοῦς ἔτους αἱ πιστώσεις καὶ τῶν δύο Ὑπουργείων ὁμοῦ, μὴ ὑπερβῶσι τὰ 15,000,000. Ἀλλὰ συνάμα παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἵνα καὶ κατὰ τὸ τρέχον ἔτος ἐπιζητήσῃ διὰ διοικητικῶν μέτρων, ἰδίως δι’ ἀδειῶν, τὴν ἐλάττωσιν τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, καὶ κατὰ συνέπειαν τῆς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένης πιστώσεως. Ὑπουργεῖον Ναυτικῶν. Αἱ ἐν τῷ ὑπουργείῳ τούτῳ γενόμεναι ἐλαττώσεις ἀνέρχονται εἰς 992,000. Ἐκ τῶν πολεμικῶν πλοίων δέκα διατηροῦνται ἐν ἐνεργείᾳ, δέκα ἐν ἐφεδρείᾳ καὶ τὰ λοιπὰ παροπλίζονται, ὁ δὲ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ναυτῶν περιορίζεται εἰς 1413. Ἐκ τούτων καὶ ἐξ ἄλλων οἰκονομιῶν, ὁ εἰσαχθεὶς Προϋπολογισμὸς φέρει δαπάνας κατὰ 200,000 δραχ. ὀλιγωτέρας ἐκείνων τοῦ προϋποβληθέντος. Εἰς ταύτας ὅμως δέον νὰ προστεθῶσι καὶ 768,000, αἱ εἰς τὸν προϋποβληθέντα ἀφαιρεθεῖσαι ἀδικαιολογήτως, ὡς ἀναφέρω ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς Ἐπιτροπῆς, διότι ἡ πραγματικὴ δαπάνη, ἡ ἀπαιτουμένη διὰ τὰς ὑπηρεσίας ἃς ἐνέκρινεν, ὑπερβαίνει πραγματικῶς τὸ ποσὸν τῶν ἀναγραφεισῶν κατὰ δραχμὰς 768,000. Αὐταὶ εἶναι αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἐν μεγίστῃ συντομίᾳ εἶχον τὸ καθῆκον νὰ ὑποβάλω πρὸς τὴν Βουλήν. Δὲν ἠδυνάμην νὰ σᾶς ἐπασχολήσω πλειότερον, διότι ἀνώτερον καθῆκον καὶ συμφέρον εἶναι ἡ ψήφισις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, γνωστὸν δὲ ὅτι ἴσως αὔριον δὲν θὰ ἔχωμεν πλέον συνεδρίασιν. Διὰ τῶν ὀλίγων παρατηρήσεών μου ἠθέλησα μόνον νὰ σᾶς παραστήσω τὴν πραγματικὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ τόπου. Ἡ κατάστασις αὕτη δὲν εἶναι εὐχάριστος, καὶ δέον νὰ ἐφελκύσῃ σύντονον τὴν μελέτην καὶ τὴν προσοχὴν καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι κακὴ ἡ πολιτικὴ τοῦ νὰ προσπαθῶμεν καὶ σήμερον ἔτι νὰ δικαιολογῶμεν τὰ ἀδικαιολόγητα. Καὶ ἠπόρησα, ὅταν εἶδον ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς μειονοψηφίας μετὰ πόσης ἐπιμονῆς ἐπεζητήθη ἡ ἀπολογία τοῦ πρώην συστήματος. Φαίνεται, ὅτι ἀπέβαλον τὴν ἰδέαν νὰ κυβερνήσωσι καὶ πάλιν τὸν τόπον· διότι, ἐὰν εἰς τοῦτο ἀπέβλεπον, ὤφειλον τέλος πάντων νὰ προσπαθήσωσι νὰ ἐξέλθωσι τῆς πλάνης, εἰς ἣν ἐπὶ τριετίαν διετέλουν. Καὶ ὁμιλοῦσι περὶ παρασκευῶν, περὶ σιδηροδρομικῶν συμπλεγμάτων καὶ περὶ μέσων συγκοινωνίας, οἱ ἐξαντλήσαντες ὅλους τοὺς πόρους τοῦ τόπου καὶ ἐγκαταλιπόντες αὐτὸν εἰς ὅ σημεῖον τὸν ἐγκατέλιπον· καὶ ὁμιλοῦσι περὶ ἐθνικῆς πολιτικῆς, ὡσεὶ ἡ ἐθνικὴ πολιτικὴ συνίστατο εἰς τὸ περιαγαγεῖν τὸν τόπον εἰς ὅ σημεῖον τὸν περιήγαγον. Καὶ λησμονοῦσιν, ὅτι βάσις τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς, βάσις πάσης σπουδαίας παρασκευῆς εἶναι ἡ βελτίωσις τῶν ἐσωτερικῶν ἡμῶν πραγμάτων, διότι μόνον διὰ ταύτης θὰ δυνηθῶμεν ποτὲ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν πραγμάτωσιν τῶν ἐθνικῶν πόθων. Τὴν Ἑλλάδα πάντες ἀγαπῶμεν, ὑπὲρ τοῦ μεγαλείου δ’ αὐτῆς ὀφείλομεν νὰ ἐργαζώμεθα. Δὲν εἶναι καιρὸς ἤδη νὰ ἐρίζωμεν περὶ τῶν ἁμαρτημάτων τοῦ παρελθόντος. Ἔχομεν πάντες τὸ καθῆκον νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων, καὶ τὴν παγίωσιν τῆς διασαλευθείσης πίστεως ἡμῶν, ἐὰν πράγματι ποθῶμεν νὰ καταστήσωμεν τὴν Ἑλλάδα ἀξίαν τῆς ἀποστολῆς της. (Εὖγε ἐκ τῆς δεξιᾶς καὶ ἐπιδοκιμασίαι.)

§86Α. ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ζητῶ τὸν λόγον, ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω διὰ τὴν αὔριον...

§87ΤΙΝΕΣ. Ὄχι· ἀρκεῖ πλέον ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, νὰ τελειώνωμεν σήμερον ὁ Προϋπολογισμὸς κατέστη Ἀπολογισμὸς (διάλογοι).

§88ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ καθ’ ἃ γνωρίζω, πολλοὶ ἐκ τῶν κυρίων βουλευτῶν ἀνυπομονοῦσι νὰ καταλίπωσι τάς Ἀθήνας, διὰ νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς ἰδίας αὐτῶν πατρίδας ἕνεκα τῆς ἐπελθούσης συγκομιδῆς τῶν προϊόντων των, δὲν εἶναι ἀπίθανον νὰ μὴ κατορθωθῇ μετὰ τὴν αὔριον συνεδρίασις ἄλλη.

§89ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ὑπερβέβαιον.

§90ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἡμεῖς μὲν κατεβάλομεν πᾶσαν προσπάθειαν παρακαλοῦντες τοὺς κκ. βουλευτὰς νὰ παρατείνωσιν ἐπί τινας ἡμέρας τὴν διαμονήν των ἐν Ἀθήναις...

§91ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§92ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπειδὴ δὲν ὑπολείπεται πλέον εἰμὴ μία μόνον ἡμέρα πρὸς ἐργασίαν, διὰ τοῦτο εὐχόμεθα καὶ ἐὰν ἦνε δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις τὴν ἑσπέραν ταύτην, διὰ νὰ περάνωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐὰν ὅμως ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὅστις πρὸ ὀλίγου ἐδήλωσε τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ἀγορεύσῃ, νομίζῃ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν συζήτησιν ἀπόψε καὶ ἐπιμένῃ νὰ λάβῃ τὸν λόγον αὔριον, βεβαίως θέλομεν ἐνδώσει.

§93ΤΙΝΕΣ. Ἀπόψε, ἀπόψε.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἔχει τὸν λόγον.

§95Α. ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Θὰ ἐξακολουθήσωμεν ἀπόψε, κύριε Πρόεδρε;

§96ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα θὰ τελειώσωμεν.

§97ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Παραιτεῖται τοῦ λόγου ὁ κ. Οἰκονόμου.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περατωμένη ἡ γενικὴ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1885.

§99ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ ἄρθρον 8 τοῦ Κεφ. Αʹ. τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων κακῶς ἐσημειώθη εἰς τοὺς ἀμέσους φόρους· τὸ ποσὸν τοῦ ἄρθρου τούτου τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἴνων πρέπει νὰ προστεθῇ εἰς τὸ τέλος τοῦ 2 Κεφαλ. τῶν ἐμμέσων φόρων. (Ἐνταῦθα γίνεται δεκτὸς κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον ὁλόκληρος ὁ πίναξ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων).

§100ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὕτως ἐτελείωσεν ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων. Ἐὰν ἐγκρίνῃ ἡ Βουλὴ δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἔγκρισιν τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἐκκρεμῆ, καὶ αὔριον νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς διὰ τεχνητῶν ἔργων ἀποκαταστάσεως εἰς ἰχθυοτροφεῖον τοῦ πρὸς τὸν μυχὸν τοῦ κόλπου Ἀργοστολίου μέρους αὐτοῦ τοῦ ἐπιλεγομένου «Κούταβος».

§102ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐζητήθη γνωμοδότησις περὶ τῆς ἐπιῤῥοῆς, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἔχῃ ἐπὶ τῆς δημοσίου ὑγείας τῆς πόλεως Ἀργοστολίου καὶ τῶν πέριξ μερῶν αὐτῆς ἡ μετατροπὴ τοῦ μυχοῦ τοῦ λιμένος Ἀργοστολίου εἰς ἰχθυοτροφεῖον. Ἁρμόδιοι νὰ γνωμοδοτήσωσιν ἦσαν οἱ ἰατροὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουσι τὸν τόπον· διότι, ἐὰν δὲν γνωρίζῃ τις τὸν τόπον, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ γνώμην περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα ἡ μεταβολὴ αὕτη δύναται νὰ ἐπιφέρῃ. Ἠρώτησα λοιπὸν ἰατροὺς γνωρίζοντας τὴν πόλιν Ἀργοστολίου καὶ τὰ περίχωρα Ἀργοστολίου, καὶ αὐτοὶ μὲ ἐπληροφόρησαν, ὅτι ὡς ἔχει νῦν ὁ μυχὸς ἐκεῖνος, ὑπάρχουσιν ἐκεῖ καὶ παρασκευάζονται μιάσματα, τὰ ὁποῖα μεταδίδονται εἰς τὰ περίχωρα, διότι ὁσημέραι συμβαίνουσι προσχώσεις, τὰ δὲ χώματα, καταπίπτοντα καὶ ἀναμιγνυόμενα μετὰ θαλασσίου ὕδατος καὶ μετ’ ἄλλων φυτικῶν οὐσιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐκεῖ ὑπάρχουσι, καὶ σηπόμεναι παρασκευάζουσι τὰ μιάσματα, ὅτι ὅμως ἡ μετατροπὴ τοῦ μυχοῦ εἰς ἰχθυοτροφεῖον θέλει συντελέσει οὐσιωδῶς εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ κλίματος, διότι θέλει γείνει ἀνασκαφὴ τοῦ μέρους ἐκείνου διὰ νὰ τεθῶσι τὰ ἀγγεῖα, τὰ ὁποῖα θέλουσι περιλάβει τοὺς γόνους τῶν ἰχθύων, καὶ θέλει βαθυνθῆ τὸ μέρος ἐκεῖνο τοῦ λιμένος. Καὶ ὅμως, μεθ’ ὅλας τὰς διαβεβαιώσεις ταύτας, ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ λάβω καὶ ἕτερα μέτρα, καὶ ἐκάλεσα τὸν συναλλαξάμενον μετ’ ἐμοῦ, ὅστις συνωμολόγησε πρόσθετον ὅρον, διὰ τοῦ ὁποίου ἀναλαμβάνει νὰ συστήσῃ φυτώρειον ἐξ εὐκαλύπτων πέριξ τοῦ μέρους ἐκείνου καὶ καταστήσῃ δενδροστοιχίαν ἐκεῖ οὐχὶ μόνον ἵνα μειώσῃ ἀλλὰ καὶ ἵνα ἄρῃ πᾶσαν νοσηρὰν αἰτίαν ἐκεῖ ὑπάρχουσαν. Διὰ τοῦτο σᾶς παρακαλῶ νὰ εὐαρεστηθῆτε νὰ ψηφίσητε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ τὸ πρόσθετον αὐτὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ὑπεγράψαμεν, καὶ τὸ ὁποῖον ἔχει οὕτω. (Ἀναγινώσκει).

§103ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πολὺ καλά. (Εἶτα ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον εἰς γʹ ἀνάγνωσιν μετὰ τοῦ προσθέτου ἄρθρου κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον.) (Ὁμοίως γίνονται δεκτὰ εἰς γʹ. συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὰ νομοσχέδια ά) περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τῶν νόμων περὶ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ· βʹ) περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ ᾼΝΔʹ νόμου περὶ καταχωρίσεως Διαταγμάτων ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως· γʹ) περὶ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1884 ἐκ δραχμῶν 75,000).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ φυλακῶν ἐν γένει καὶ τῆς διοικήσεως αὐτῶν.

§105ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ὡς κείμενον τοῦ νομοσχεδίου τούτου παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Μαντινείας συνταχθεῖσα καὶ ὑποβληθεῖσα τροπολογία ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ τροπολογία αὕτη περιλαμβάνει ὅλας τὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας περιελάμβανε τὸ Ὑπουργικὸν νομοσχέδιον. (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται).

§107ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τὰ δύο ἔτη, παρακαλῶ, νὰ γίνουν τρία.

§108ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Διάταγμα τοῦ 1836 παραδέχεται ὡς ἐλάσσονα ὅρον ἓν ἔτος· ἐγὼ ἔθεσα εἰς τὴν τροπολογίαν μου δύο ἔτη.

§109ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀπὸ τοῦ 1836 παρῆλθον 50 ἔτη, κύριε Κωνσταντόπουλε.

§110ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τρία ἔτη εἶναι προτιμότερον, κύριε Κωνσταντόπουλε. (Ψηφίζεται εἶτα τὸ 1 ἄρθρον μετὰ τῆς τροπολογίας τῶν τριῶν ἐτῶν· ὁμοίως ψηφίζεται καὶ τὸ ἄρθρον 2).

§111ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ μετὰ τὸ «εἰς δὲ τὰς ἐξεταστικὰς τὰς ἐπανορθωτικὰς» νὰ τεθῇ «καὶ τὰς ποινικὰς φυλακάς»· καὶ προσέτι «ὑπὸ τοῦ Ἐπάρχου προεδρεύοντος, τοῦ Εἰρηνοδίκου καὶ τοῦ Δημάρχου», καὶ ν’ ἀπαλειφθῇ τὸ «ἐν οἷς δὲ μέρεσι δὲν ὑπάρχουν κτλ.» διότι τοιαύτας φυλακὰς δὲν ἔχομεν.

§112ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχομεν εἰς τὴν Αἴγιναν.

§113ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Αἴγινα ὑπάγεται εἰς τὰς Ἀθήνας.

§114ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τῆς Αἰγίνης εἶναι ποινικαὶ φυλακαὶ, ἀλλὰ δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ Διάταγμα τοῦ 1836.

§115ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ Διάταγμα προϋποθέτει ἀναγκαίας συνεργασίας καὶ τὴν ἐν νυκτὶ ἀπομόνωσιν.

§116ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δυνάμει τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου θὰ χαρακτηρισθῇ ἡ φυλακὴ Αἰγίνης διὰ Β. Διατάγματος ὡς σωφρονιστήριον, καὶ θὰ ὑπάγεται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, τὴν ἐν Ἀθήναις ἑδρεύουσαν.

§117ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ τὸ εἰπῆτε· ὑπάγεται.

§118ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν «ἐν οἷς δὲ μέρεσι δὲν ὑπάρχει κτλ.» πρέπει νὰ διαγραφῇ.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται τὸ 4 ἄρθρον κατὰ τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον).

§120ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ ὀνομάσητε τὰς φυλακὰς Αἰγίνης σωφρονιστήριον πρὶν τὰς μεταβάλλετε διὰ Β. Διατάγματος.

§121ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, αὐτὸ εἶπον. Τώρα θὰ σημειωθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον «ἐν ταῖς ποινικαῖς φυλακαῖς Αἰγίνης».

§122Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν εἶνε ἀνάγκη φυλάκων εἰς τὰς ἐξεταστικὰς φυλακὰς, τί θὰ κάμετε; Πρέπει νὰ προστεθοῦν φύλακες, ἵνα δύνανται νὰ διορισθῶσιν ἐν ἀνάγκῃ.

§123ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εἷς φύλαξ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ μὲ μηνιαῖον μισθὸν δραχ. 50.

§124ΤΖΑΝΕΣ. Ὁ ἐπιστάτης δὲν εἶνε ἀνάγκη ν’ ἀπουσιάζῃ ὁλόκληρον ἡμέραν καὶ νὰ κάθηται εἰς τὸ καφενεῖον· πρέπει νὰ ἐκπληροῖ τὸ καθῆκόν του. Ὅταν δὲ ἀπουσιάζῃ ἐπ’ ὀλίγην ὥραν, ν’ ἀφίνῃ ἕνα τῶν ἐλαφροποίνων ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῆς φρουρᾶς.

§125ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν πρότασίν σας, κύριε Κωνσταντόπουλε, λέγετε ν’ ἀπαλειφθῶσιν αἱ τέσσαρες τελευταῖαι παράγραφοι τοῦ νομοσχεδίου μας· μία ὅμως παράγραφος, ἡ περιλαμβάνουσα τὴν διάταξιν, ὅτι δύνανται νὰ συγχωνευθῶσιν αἱ φυλακαὶ ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν ἑνὸς χάριν οἰκονομίας, πρέπει νὰ προστεθῇ.

§126ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ νομίζω μετὰ τὴν γενομένην ἐλάττωσιν τοῦ προσωπικοῦ, ἀδύνατον πλέον εἶναι εἷς καὶ ὁ αὐτὸς ὑπάλληλος νὰ δυνηθῇ νὰ ἐπιβλέπῃ δύω καταστήματα φυλακῶν· ἄλλως τε πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι οἱ ἐπιστάται τῶν ποινικῶν φυλακῶν εἶνε ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ διατελοῦσιν ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ Νομάρχου, οἱ δὲ ἐπιστάται τῶν ἐξεταστικῶν φυλακῶν ὑπάγονται ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν τῶν Εἰσαγγελέων.

§127ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁπωσδήποτε ἡ διάταξις πρέπει νὰ τεθῇ εἰς τὸν νόμον ὡς δυνητικὴ χάριν οἰκονομίας, οὕτω «ἐν οἷς μέρεσιν ὑπάρχουν πλείονα τοῦ ἑνὸς καταστήματος φυλακῶν, δύναται νὰ διευθύνῃ πάντα ταῦτα ὁ διευθυντὴς κτλ. ἢ ἐπιστάτης ποινικῶν φυλακῶν». Ἐδῶ τελειώνει τὸ ἄρθρον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη). (Ἀναγινώσκεται τὸ 5 ἄρθρον κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου).

§128ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ βʹ. παράγραφος πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ· διότι, ἀφοῦ θ’ ἀναπληρῶσι προσωρινῶς τοὺς ἐπιστάτας ἢ διευθυντὰς δημόσιοι ὑπάλληλοι Ἕλληνες, δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωσι τὸ ἥμισυ τοῦ μισθοῦ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5 ὡς ἐτροποποιήθη. Ἀναγινώσκεται τὸ 6 ἄρθρον).

§129ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ ὑπάρχει τροπολογία ἐκ μέρους διαφόρων βουλευτῶν, τὴν ὁποίαν καὶ ἀναγινώσκω «διορίζεται εἰς μὲν τὰ σωφρονιστήρια διευθυντὴς καὶ ὁ διατελέσας βουλευτὴς ἐν δὲ ταῖς ποινικαῖς καὶ ἐξεταστικαῖς φυλακαῖς καὶ ὁ διατελέσας Δήμαρχος ἢ Ἀστυνόμος».

§130ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶνε ἀναξιοπρεπὲς διὰ τοὺς βουλευτάς.

§131ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Εἶνε ἐξευτελιστικόν.

§132ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ ὑποστηρίζω· τὴν τροπολογίαν ἁπλῶς ἀνέγνωσα.

§133ΧΟΪΔΑΣ. Οἱ βουλευταὶ νὰ διορίζωνται ἐπιστάται φυλακῶν, εἰς τὰς ὁποίας θὰ ἐγκλείωνται οἱ Ὑπουργοί.

§134ΤΡΑΚΑΣ. Ἐπειδὴ εἶνε ἀναξιοπρεπὲς διὰ τοὺς βουλευτὰς, ἔχω μίαν ἄλλην πρότασιν «διορίζονται προσέτι εἰς τὰς ἀνωτέρω θέσεις καὶ οἱ χρηματίσαντες ὡς δημαστυνόμοι».

§135ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§136ΣΠΙΝΕΛΛΗΣ. Πρέπει νὰ τεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον, ὅτι δύνανται νὰ διορισθῶσι φύλακες καὶ οἱ διατελέσαντες ἐπιστάται.

§137ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοεῖται ὅτι κατὰ μείζονα λόγον δύνανται νὰ διορισθῶσι φύλακες οἱ διατελέσαντες ἐπιστάται. Ἂς σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6 ὡς ἐτροποποιήθη καὶ τὰ ἐπίλοιπα ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὸ σύνολον εἰς γʹ ἀνάγνωσιν).

§138ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ δίδετε τὴν ἄδειαν νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, ἵνα εὐαρεστηθῇ νὰ ἐπιλάβηται τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταβολῆς τοῦ ἰσχύοντος νόμου περὶ φορολογίας ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ οἴνου; Εἶχον ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλὴν ὅτε ἐφρόνουν, ὅτι ὁ νόμος περὶ φόρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ οἴνου ἔπρεπε νὰ ὑποκύψῃ εἰς μεγάλας μεταβολάς· ἐνόμισα μάλιστα, ὅτι αἱ μεταβολαὶ, αἵτινες ἔπρεπε νὰ ἐπενεχθῶσιν ἐπ’ αὐτοῦ, ἔπρεπε νὰ ἦνε καὶ ἐπὶ τῶν βάσεων τοῦ νόμου καὶ ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν αὐτοῦ, ἀλλὰ δυστυχῶς τὸ βραχὺ τοῦ χρόνου δὲν μοὶ ἐπέτρεψε νὰ κατορθώσω καὶ συντάξω τοιοῦτον νομοσχέδιον διὰ νὰ εἰσαγάγω αὐτὸ εἰς τὴν Βουλήν. Ἠναγκάσθην λοιπὸν νὰ προτείνω νομοσχέδιον προσωρινὸν διὰ τὸ ἔτος 1885, διὰ τοῦ ὁποίου δὲν μετεβάλλετο μὲν ἡ βάσις τοῦ νόμου περὶ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, ἐμειοῦτο ὅμως τὸ ποσὸν τοῦ φόρου, καὶ μετεβάλλοντο καὶ διατάξεις περὶ βεβαιώσεως τοῦ φόρου. Ἡ μείωσις τοῦ ποσοῦ τοῦ φόρου, τὸ ὁποῖον προσδιορίζει ὁ ἐν ἰσχύϊ νόμος, ἐπροτείνετο διὰ νὰ ἐλαττωθῇ τὸ καταθληπτικὸν τοῦ ἰσχύοντος νόμου, ἀλλὰ καὶ ἡ μεταβολὴ τῶν διατάξεων περὶ βεβαιώσεως μοὶ ἐφαίνετο ἀναγκαία διὰ νὰ ἐλαττωθῇ καὶ κατὰ τοῦτο τὸ καταθλιπτικὸν τοῦ νόμου. Εἶναι δὲ ἐπὶ τοσοῦτον καταθλιπτικὸς ὁ νόμος ὁ ἰσχύων, ὥστε καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, ἡ συντάξασα καὶ ἐκτελέσασα αὐτὸν, ἠναγκάσθη νὰ παραιτηθῇ τῆς ἐκτελέσεως αὐτοῦ ἐν πολλαῖς πόλεσι καὶ κώμαις. Καὶ περιωρίσθη ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν ἄλλαις μεγάλαις πόλεσι. Παρετήρησα ὅμως ὅτι αἱ διατάξεις περὶ βεβαιώσεως τοῦ φόρου τούτου, τὰς ὁποίας περιέλαβον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ, ἐγένοντο ἀντικείμενον πολλῶν συζητήσεων ἐκ μέρους τῶν κυρίων βουλευτῶν, καὶ ὅτι πολλοὶ νομίζουσιν, ὅτι εἶνε προτιμότερον νὰ διατηρηθῶσιν αἱ νῦν ἐν τῷ νόμῳ ὑπάρχουσαι διατάξεις περὶ βεβαιώσεως τῶν φόρων. Ἐπροτάθη δὲ καὶ τροπολογία ὑπὸ τοῦ κ. βουλευτοῦ Μαντινείας, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη περὶ μεταβολῆς τοῦ φόρου τοῦ οἴνου, πρέπει μόνον νὰ περιορίσῃ τὸ ποσὸν τοῦ φόρου καὶ οὐδὲν πλέον. Ἐγὼ δὲν ἔχω οὐδεμίαν δυσκολίαν νὰ ἀποδεχθῶ καὶ τοιαύτην γνώμην, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποδεχθῇ αὐτήν. Κάμνω μίαν παρατήρησιν ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν ὑποβαλόντα τὴν τροπολογίαν, ὅτι αὐτὴ δὲν εἶνε πλήρης· δὲν ζητεῖ μόνον τὴν μείωσιν τοῦ ποσοῦ τοῦ φόρου, ἀλλ’ ἐπιφέρει μεταβολὴν καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νομοσχεδίου, διότι παραλείπει νὰ κάμῃ τὰς ἐξαιρέσεις, αἵτινες ὑπάρχουσιν ἐν τῷ ἄρθρῳ 1.

§139Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ ἐξαιρέσεις ὑπάρχουσιν ἐν τῷ νόμῳ.

§140ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Λοιπὸν νὰ συνεννοηθῶμεν. Ἐὰν δὲν ἔχετε νὰ κάμετε μεταβολὴν καὶ δέχεσθε τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου......

§141Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καθόσον ἀφορᾷ τὰ ἄλλα ὑπάρχουσιν εἰς τὸν ὑφιστάμενον νόμον. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκει).

§142ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ ἄρθρον 1, τὸ ὁποῖον κάμνει τὰς ἐξαιρέσεις, λέγει (ἀναγινώσκει.)

§143Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰς ἔχει εἰς τὸ ἄρθρον 2 ὁ νόμος.

§144ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀφοῦ ἡ τροπολογία τροπολογεῖ τὸ 1 ἄρθρον.......

§145Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ τὰς ἔχει τὸ 2 ἄρθρον.

§146ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ τροπολογία ἔχει οὕτως (ἀναγινώσκει).

§147ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Δὲν πρέπει νὰ μεριμνήσωμεν καὶ διὰ τοὺς ἄλλους οἴνους;

§148ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὴ εἶνε ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς, μόνον τὸν φόρον νὰ ἐλαττώσῃ καὶ οὐδὲν πλέον.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὅπως ἐτροπολογήθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§150ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). Ἄρθρον 2.

§151ΧΡ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχετε πλέον ἄρθρον 2· διότι κατὰ τὰ λοιπὰ ἰσχύει ὁ ὑπάρχων νόμος.

§152ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει).

§153ΧΟΪΔΑΣ. Κύριοι, δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 12 παρὰ 20|60 Μ. Μ).