1885.07.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 53

Τῆς 16 Ἰουλίου 1885.

(Τρίτη)

Ὥρα 9 π. μ.

(Εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐπεκυρώθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἔφορος τοῦ Βουλευτηρίου ζητεῖ τὴν συναίνεσιν τῆς Βουλῆς, ὅπως τῷ ἀνατεθῇ ἡ προμήθεια πρὸς διαῤῥύθμισιν τῶν ἑδρῶν τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἀλλαγὴν τοῦ τάπητος τοῦ ἐπὶ τῶν ἐδωλίων τῆς Βουλῆς.

§2ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν εἶναι καιρὸς τώρα.

§3ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§4ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, οὐδεὶς ἀρνεῖται, ὅτι μὲ ὅλον τὸν μέγαν ἐνθουσιασμόν, τὸν ὁποῖον εἶχεν ὁ μέγας εὐεργέτης τῆς Ἑλλάδος Πάλμερστων, δὲν ἤθελε τολμήσει ν’ ἀποφασίσῃ τὴν παραχώρησιν τῆς Ἑπτανήσου εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀντιτείνων εἰς μεγάλην μερίδα τῆς Ἀγγλίας μὴ ἐπιτρέπουσαν τὸ τοιοῦτον, ἐὰν ἐπὶ 50 ἔτη μία δρὰξ γενναίων τέκνων τοῦ μέρους ἐκείνου τῆς Ἑλλάδος δὲν ἐπέμενε, διαμαρτυρομένη κατὰ τῆς ἀποχωρίσεως ἀπὸ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος. Ἐκ τῆς δρακὸς ἐκείνης τῶν λεγομένων ῥιζοσπαστῶν, ἐκ τῶν ὁποίων ὑπέστησαν πολλὰ καὶ μεγάλα βασανιστήρια, ἐπιζῇ εἷς μόνον ὁ Κοσμᾶς Πανάρετος. Εἰς τοὺς ἄλλους αἱ Κυβερνήσεις ὅταν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ χορηγῶσι μηνιαῖα χορηγήματα, ἐφρόντισαν καὶ ἐχορήγησαν εἰς αὐτοὺς τοιοῦτο χορήγημα. Πιστεύω καὶ προκαλῶ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς νὰ συστήσῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν νὰ φροντίσῃ καὶ περὶ τοῦ Παναρέτου. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ἐπιτρέπει ὁ νόμος διὰ χορηγήματος, νὰ παρουσιάσῃ εἰς τὴν Βουλὴν νόμον, διότι εἶναι δίκαιον νὰ χορηγηθῇ καὶ εἰς αὐτὸν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη τῆς ζωῆς του μία περίθαλψις πρὸς συντήρησίν του. Νομίζω, ὅτι ἡ πρότασίς μου εἶναι δικαία καὶ ὀρθὴ καὶ ἐθνικὴ συνάμα.

§5ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δικαιοτάτη.

§6ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Μεταξὺ ἐκείνων, κύριοι βουλευταὶ, οἵτινες κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1877 ἔλαβον μέρος εἰς τὴν Θεσσαλίαν, ἐγνώρισα ἕνα ἄνθρωπον τότε καὶ πρὶν εὐτυχῆ, νῦν δὲ δυστυχῆ καὶ πενόμενον. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην συνέπεσε νὰ εὑρεθῶ καὶ ἐγὼ ἐκεῖ, ἐπειδὴ δὲ καὶ τότε ἐπολιτευόμην καὶ ἐπιστήμων εἶμαι, ἐνόμισα, ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ ἐξετάζω τὰ πρόσωπα καὶ τὰς περιστάσεις καὶ τὰ πράγματα· ἐξήτασα λοιπὸν διαφόρους ὁπλαρχηγοὺς καὶ διαφόρους πολίτας καὶ ἰδίως τινὰς, οἵτινες ἀπετέλουν μέρος εἰς τὸ Σῶμα τοῦ Θεοδώρου Τσελιοπίτσαρη, περὶ τῆς διαγωγῆς αὐτοῦ ὡς πολεμιστοῦ καὶ ὡς ἀνθρώπου, διότι καὶ οἰκογένειαι ἐκεῖ κατῴκουν καὶ ἐχθροὶ καὶ φίλοι ὑπῆρχον· πάντες μίαν ἔδωκαν πληροφορίαν τότε, ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ὑπῆρξεν ἀνδρεῖος εἰς ὅλας τὰς μάχας ὅπου ἔλαβε μέρος, καὶ εὐπειθὴς ἀπέναντι ἄλλων ἀνθρώπων, τοὺς ὁποίους ἐνόμιζεν ἀνωτέρους αὑτοῦ, καὶ πειθαρχικώτατος, τὴν δὲ πειθαρχίαν ταύτην ἠδυνήθη νὰ μεταδώσῃ καὶ εἰς τοὺς ὑπ’ αὐτὸν ἄνδρας. Ἐχάρην πάρα πολὺ, διότι εἰς τὸ πρόσωπον ἐκείνου ἔβλεπον τὸν ἄνθρωπον, ὅστις ἤλλαξε τὴν θρησκείαν του, διὰ νὰ ἀσπασθῇ τὴν ἰδικήν μας, τὸν ἄνθρωπον, ὅστις ἐνῷ ἦτο Ὀθωμανὸς πρῴην, μετέβη νὰ πολεμήσῃ ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς ἰδέας. Συνέπεσε νὰ τὸν ἴδω κατ’ ἐπανάληψιν μετὰ τὴν ἐπανάστασιν ἐδῶ, καὶ τὸν ἔβλεπον πάρα πολὺ στενοχωρημένον. Πολλάκις λοιπὸν τὸν ἠρώτησα νὰ μοῦ εἴπῃ διατὶ ἦτο τεθλιμμένος· ἐντρέπετο, σᾶς βεβαιῶ, νὰ μοῦ εἴπῃ ὅτι πεινᾷ, παρ’ ἄλλων δὲ ἔμαθον, ὅτι εὑρίσκεται δυστυχῶς εἰς θέσιν οἰκτράν. Ἐδῶ, κύριοι Βουλευταὶ, ἔχω πολλὰ πιστοποιητικὰ, εἶναι ὅμως περιττὸν νὰ σᾶς τὰ ἀναγνώσω, διότι ὀλίγαι ἡμέραι ὑπολείπονται διὰ τὰς σπουδαίας ἐργασίας τῆς Βουλῆς· ἐπιτρέψατέ μοι ὅμως ἓν μόνον πιστοποιητικὸν νὰ σᾶς ἀναγνώσω διὰ νὰ σᾶς γίνῃ γνωστὸν τίς ἦτο αὐτὸς, πρὶν ἔλθῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ποῖον ἔλαβε μέρος εἰς τοὺς ἀγῶνας αὐτῆς· (ἀναγινώσκει). Τοῦτο τὸ πιστοποιητικὸν ἔδωκαν 10 ἢ 12, οἱ κάλλιστοι βέηδες τῆς Λαρίσσης, οἵτινες εἶναι ὑπογεγραμμένοι, τῶν ὁποίων ἡ γνησιότης τῆς ὑπογραφῆς βεβαιοῦται παρὰ τοῦ Νομάρχου καὶ παρὰ τοῦ Δημάρχου Λαρίσσης. Ἕν ἕτερον πιστοποιητικὸν τοῦ πρώην ὑποπροξένου Βόλου ἐπικυρωμένον, δι’ οὗ πιστοποιητικοῦ ἐμφαίνεται, ὅτι εἰς ἁπάσας τὰς μάχας, αἵτινες ἐγένοντο εἰς τὸ Πήλιον, ἔλαβε μέρος· ὅλα δὲ τὰ λοιπὰ πιστοποιητικὰ εἶναι ἐν γένει ὅλων τῶν πόλεων καὶ τῶν χωρίων τῆς Θεσσαλίας, τῶν Δημάρχων τῶν διαφόρων Δήμων, οἵτινες πάντες ὁμοῦ ὁμολογοῦσι τὰ δικαιώματα τοῦ ἀνθρώπου καὶ τὰς ὑπηρεσίας ὡρισμένως. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀνάγκη ὅλων τούτων, κύριοι Βουλευταὶ, ὅταν παρόντας ἔχωμεν τὸν συνάδελφον ἡμῶν Ἀξελὸν, τὸν λαβόντα μέρος εἰς τὸ Πήλιον, τὸν Τερτίπην, τὸν Φιλίππου, ὅστις ἐπολέμησεν εἰς τὴν Ἀγυιὰν μετ’ αὐτοῦ καὶ πάντας τοὺς Βουλευτὰς Θεσσαλίας, τοὺς ὁποίους προκαλῶ νὰ μοὶ εἴπουν, ἂν εἷς ἐξ αὐτῶν ὑπάρχῃ, ὁ ὁποῖος δὲν τὰ ἀναγνωρίζει ὡς ἀληθῆ.

§7ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἀληθῶς ἐγὼ, ὁ ὁποῖος εἶχον λάβει μέρος εἰς τὴν ἐπανάστασιν, ἀνεγνώρισα τὸν Τσελιοπίτσαρην, ὅτι ἦτο εἷς ἐκ τῶν ἱκανωτέρων ὁπλαρχηγῶν, εἶχε δὲ Σῶμα εἰδικὸν, καὶ εἰς ὅλας τὰς μάχας ἔλαβε μέρος καὶ ἔδειξεν ἀνδρείαν· σήμερον δὲ πένεται καὶ εἰς ἐμὲ ἀπετάθη καὶ ἔπραξα ὅ,τι ἠδυνήθην, ἀλλὰ ἓν ἄτομον τί νὰ τῷ κάμῃ;

§8ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Λοιπὸν εἶναι δίκαιον αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος νὰ τείνῃ χεῖρα ἐπαίτιδα εἰς τὴν Πρωτεύουσαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους; Αὐτὰς τὰς ἐλπίδας εἶχεν ὁ δυστυχὴς αὐτὸς, ὅταν τοιούτους ἀγῶνας ἀνελάμβανεν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος; Αὐτὸ τὸ παράδειγμα θὰ δείξωμεν εἰς ἄλλους καὶ ἰδίως εἰς τοὺς Ἀλβανοὺς, οἵτινες ἀποτελοῦν μέγιστον στοιχεῖον καὶ ἀναγκαιότατον εἰς τοὺς ὑπολειπομένους ἀγῶνας τῆς Ἑλλάδος; οὐχὶ βεβαίως.

§9Α. ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος δὲν λαμβάνει βοήθημά τι;

§10ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Ὄχι.

§11ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἄδικον· πρέπει νὰ λάβῃ μισθὸν, καθόσον εἶναι καὶ Ἀλβανός.

§12ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Λοιπὸν ἐπειδὴ διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1883 ἀπηγορεύθη τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ χορηγῇ μηνιαῖα βοηθήματα μονίμως, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ διὰ μὲν τὸ παρόν, ἐπειδὴ δὲν μᾶς ὑπολείπεται χρόνος πρὸς τοιαύτην ἐργασίαν, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ τῷ χορηγῇ τόσα, ὅσα χρειάζονται πρὸς ζωάρκειάν του κατὰ μῆνα, καὶ ὅταν ἡ Βουλὴ συνέλθῃ προσεχῶς, τότε θὰ παρακαλέσω καὶ πάλιν τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ νόμον εἰδικὸν, διὰ νὰ λαμβάνῃ ἓν μικρὸν βοήθημα.

§13Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ κάμω μίαν σύστασιν ὁμοίαν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Πετούσης, περὶ ἀγωνιστοῦ ἄλλου. Ὁ ἀγωνιστὴς οὗτος εἶναι Κρὴς, καὶ ὀνομάζεται Ἰωάννης Κλίνης ἢ Κλινογιάννης. Οὗτος εἶναι ἐπαναστάτης τοῦ 1858 διακεκριμένος, ἀρματωλὸς δὲ κατόπιν διαπράξας πολλὰ κατὰ τῶν Τούρκων, συνελήφθη καὶ ἐῤῥίφθη εἰς τὰς φυλακὰς τῆς Ρόδου, ὅπου κατασφάξας τοὺς δεσμοφύλακας ἔφυγε καὶ ἦλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ διωρίσθη ἀστυνομικὸς κλητὴρ περὶ τὸ 1860. Εἰς τὰ 1866 πρῶτος ἀνεπέτασε τὴν σημαίαν εἰς τὴν ἐπαναστατήσασαν ἡρωΐδα Πατρίδα του καὶ ἠγωνίσθη ὡς ὁπλαρχηγὸς, διακριθεὶς εἰς τὰς μάχας· δὲν ἠξεύρω δὲ ἂν ὁ σεβαστὸς στρατηγὸς καὶ συνάδελφος Κορωναῖος δύναται μετὰ παρέλευσιν τοσούτων ἐτῶν νὰ ἐνθυμηθῇ τὸν ἐξ Ἀνωγέων τοῦ Μυλοποτάμου Κλινογιάννην, τὸν ὁποῖον εἰς τὰς ἐκθέσεις του ἀπεκάλει πάντοτε ἀτρόμητον καὶ ἀκράτητον. Ἠγωνίσθη καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς τριετοῦς Ἐπαναστάσεως καὶ ἔλαβε φήμην ἑνὸς τῶν πρώτων ἡρώων τῆς Κρήτης. Μετὰ τὸ τέλος τῆς Ἐπαναστάσεως ἦλθε καὶ διωρίσθη πάλιν ἀστυνομικὸς κλητὴρ, ἐξεπλήρωσε δὲ πιστότατα καὶ ὡς κλητὴρ τὰ καθήκοντά του, ὡς θέλετε κρίνει ἐκ τοῦ ἑξῆς γεγονότος. Ὅταν νύκτα τινὰ διάσημός τις κακοῦργος τῶν Ἀθηνῶν, Δούκας ὀνομαζόμενος, ἔξωθεν τοῦ θεάτρου ἱστάμενος, μὲ τὸ πιστόλι εἰς τὰς χεῖρας ἐῤῥάπιζε καὶ ἠπείλει πάντας ἀδιακρίτως τοὺς ἐξερχομένους ἐκ τοῦ θεάτρου, καὶ κανεὶς δὲν ἐτόλμα νὰ τοῦ ἀντισταθῇ, ὁ Κλινογιάννης φθάσας, ὥρμησε κατ’ αὐτοῦ, τοῦ ἀφήρεσε τὸ πιστόλιον, τὸν ἐῤῥάπισε, τὸν συνέλαβε καὶ τὸν ὡδήγει εἰς τὴν ἀστυνομίαν, ὅτε δὲ εἶχον φθάσει ἐκεῖ ἔμπροσθεν τοῦ ναοῦ τῶν ἁγίων Θεοδώρων, ἐξαγαγὼν κρυφίως μάχαιραν ὁ κακοῦργος ἐπήνεγκε τῷ Κλινογιάννῃ τρία καίρια τραύματα, οὗτος δὲ, καίτοι ἑτοιμοθάνατος, δὲν ἐνόησε ν’ ἀφήσῃ τὸν κακοῦργον, ἀλλὰ τὸν ἐκράτησε μέχρις ὅτου ἐκ τῶν φωνῶν του ἔλαβον γνῶσιν ἐκ τῆς Διευθύνσεως τῆς ἀστυνομίας καὶ σπεύσαντες συνέλαβον αὐτόν. Ὁ κλητὴρ ἐσώθη ὡς ἐκ θαύματος ἐκ τῶν τραυμάτων αὐτοῦ, τὰ ὁποῖα ἦσαν τοσοῦτον σπουδαῖα, ὥστε ὁ κακοῦργος κατεδικάσθη εἰς δεκαετῆ δεσμὰ καὶ ἀπεβίωσεν εἰς τὰς φυλακάς. Κατὰ τὴν Ἐπανάστασιν τοῦ 1877 δὲν μετέβη εἰς Κρήτην ὁ Κλίνης, ἀλλ’ εἰς τὴν Θεσσαλίαν μετὰ τοῦ ἀρχηγοῦ Μήτσα, λυποῦμαι δὲ διότι δὲν παρακάθηται ὁ κ. Μήτσας, ὅστις ἤθελε βεβαιώσει, ὅτι ὁ Κλινογιάννης ἦτο ὁ ἀνδρειότατος τῶν ὑπ’ αὐτὸν ἀνδρῶν, ὁ ὁποῖος διέπραξε καὶ ἐκεῖ τεράστια ἀνδραγαθήματα· ἐπανελθὼν δὲ προσελήφθη πάλιν εἰς τὴν ἀστυνομίαν, ἀλλὰ πρὸ μηνὸς ἕνεκα σωματικῆς παθήσεως ἐπαύθη. Εἶναι πτωχότατος, ἔχει ἓξ μικρὰ τέκνα, τὰ ὁποῖα λιμοκτονοῦσιν. Ἂν ἀπὸ τοῦ 1858 δὲν ἦτο διωρισμένος ἀστυνομικὸς κλητὴρ, βεβαίως θὰ ἦτο μεταξὺ τῶν προσφύγων ἀγωνιστῶν, οἵτινες λαμβάνουσι μηνιαῖον βοήθημα, διότι δὲν εἶναι κατώτερος ἀπὸ ἐκείνους, οἵτινες λαμβάνουσι βοηθήματα. Νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀφήσωμεν ν’ ἀποθάνῃ τῆς πείνης τοιοῦτος ἀγωνιστὴς, ἀλλὰ πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ διατάξῃ νὰ τῷ δίδεται βοήθημά τι, ἢ νὰ περιληφθῇ εἰς τοὺς ἐκτάκτους ἀστυνομικοὺς κλητῆρας. Ἐλησμόνησα νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἶναι τόσον γνωστοὶ οἱ ἀγῶνές του καὶ ἡ δυστυχία του, ὥστε ὁ πρώην Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας κ. Κοσσονάκος τὸν εἶχεν ὑπὸ τὴν εὔνοιάν του, καὶ πολλάκις τῇ φροντίδι τούτου ἔλαβε παρὰ πλουσίων ἐνταῦθα μικρὰ βοηθήματα.

§14ΜΑΡΓΕΛΛΟΣ. Δὲν εἶμαι ἐναντίος τῶν προτάσεων, ἵνα ἔλθῃ ἡ Κυβέρνησις ἀρωγὸς πρὸς τὰ συσταινόμενα πρόσωπα, καὶ μάλιστα ὑπὲρ τῶν καταγομένων ἐξ Ἀλβανίας, τοσοῦτο περισσότερον, καθ’ ὅσον φρονῶ, ὅτι ἡ συντομωτέρα ὁδὸς πρὸς τὴν Μακεδονίαν εἶναι ἡ διὰ τῆς χώρας αὐτῶν. Ἀποκρούω ὅμως τὸν τύπον, καθ’ ὃν ὑπεβλήθησαν, καὶ φρονῶ, ὅτι συμφερώτερον εἶναι νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ποσόν τι χρηματικόν, ἔστω καὶ 200,000 δραχμῶν, ὅπως χρησιμεύσῃ διὰ τοιαύτας φιλοπάτριδας ἐνεργείας.

§15Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Λαμβάνω, κύριοι, τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφοράν τινα τῶν κατοίκων Μενδενίτσης, κώμης τῆς Ἐπαρχίας Λοκρίδος. Ἐν τῇ ἀναφορᾷ ταύτῃ γνωρίζουσιν ἡμῖν οἱ Μενδενιτσαῖοι μέγα δυστύχημα, ἐπισυμβὰν εἰς αὐτοὺς τὸ τελευταῖον ἔαρ. Κατ’ ἀκολουθίαν δῆλα δὴ τῶν τότε μεγάλων βροχῶν πολλαὶ γαῖαι αὐτῶν, κείμεναι ἐπὶ κλιτύων, ἀπεκόπησαν καὶ ἐβυθίσθησαν. Τὸ ἔδαφος τούτων, στερούμενον συνεκτικῶν οὐσιῶν, ἰδίᾳ ἀργίλλου, εἶναι χαλαρὸν, χαλαρώτατον, ὡς ἐκ τούτου δὲ οὐδόλως ἀντέχει εἰς τὰς βροχάς. Εἶμαι μάρτυς αὐτόπτης τῆς καταστροφῆς, τῆς ἐπελθούσης εἰς τὰς γαίας τῶν Μενδενιτσαίων, διότι ἔτυχε τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, περιοδεύων τὴν Ἐπαρχίαν μου, νὰ εὑρεθῶ ἐν τῇ περὶ ἧς ὁ λόγος κώμῃ. Εἶναι ἀδύνατον νὰ περιγράψω ὑμῖν, κύριοι, τὸ φαινόμενον, ὅπερ παρίστων αἱ γαῖαι ἐκεῖναι μετὰ τὴν ἐπελθοῦσαν καταστροφήν. Ἐνόμιζέ τις, ὅτι εἶχεν ἐπισυμβῆ μέγας σεισμός, τὸ πᾶν ἀνατρέψας. Εἶχε καταστῆ ἐπικίνδυνος καὶ αὐτὴ ἡ συγκοινωνία τῆς Μενδενίτσης πρὸς τὰς ὁμόρους κώμας, διότι πολλαχοῦ εἶχον βυθισθῆ καὶ αἱ ὁδοὶ καὶ αἱ ἀτραποί. Τὸ ἐκ τῆς καταστροφῆς ἐκείνης ἐπισυμβὰν εἰς τοὺς Μενδενιτσαίους δυστύχημα εἶναι, ὅτι ἄλλαι μὲν γαῖαι αὐτῶν ὁλοσχερῶς ἐξέλιπον, ἄλλαι δὲ συνεχωνεύθησαν οὕτως, ὥστε ἐπὶ παραδείγματι ἐκ δύο παρακειμένων ἀγρῶν, ἀνερχομένου ἑκάστου αὐτῶν εἰς τέσσαρα στρέμματα, ἐσχηματίσθη εἷς νέος ἀγρὸς ἐκ πέντε μόνον στρεμμάτων, ὃν, ἐσπαρμένον ὄντα, ἠγνόουν οἱ ἰδιοκτῆται τῶν τέως δύο ἀγρῶν, τίς ἐξ αὐτῶν ἔπρεπε νὰ θερίσῃ. Οἱ κάτοικοι Μενδενίτσης, ὡς ἐκ τῆς καταστροφῆς ταύτης, περιέστησαν εἰς ἀληθῆ ἀμηχανίαν, καθ’ ἣν στεροῦνται καὶ αὐτοῦ τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου. Καὶ ὅμως, κύριοι, ὀφείλουσι νὰ πληρώσωσι πρὸς τὸ Δημόσιον καὶ φόρον ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ ἐτησίας δόσεις δι’ αὐτὰς τὰς βυθισθείσας γαίας, ἅς τινας, ἐθνικὰς οὔσας, ἔχουσι δηλώσει. Οἱ Μενδενιτσαῖοι δὲν ἐξαιτοῦνται βοήθημά τι παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἄλλοι περιπίπτοντες εἰς παραπλησίας θεομηνίας· παρακαλοῦσι μόνον, ὅπως τύχωσιν ἀνακουφίσεως τὸ ἐνεστὼς ἔτος καὶ ἐκ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ ἐκ τῶν ἐτησίων δόσεων, τῶν τελουμένων διὰ τὰς ἐθνικὰς γαίας, ἐν ταὐτῷ δὲ διαταχθῇ νέα καταμέτρησις τῶν ὑπολειπομένων εἰς αὐτοὺς ἐθνικῶν γαιῶν, ὅπως μὴ ἐν τῷ μέλλοντι τελῶσιν ἐτησίας δόσεις καὶ διὰ γαίας ἀνυπάρκτους. Τὴν αἴτησιν τῶν Μενδενιτσαίων θεωρῶ δικαιοτάτην, δὲν ἀμφιβάλλω δὲ, ὅτι ὡς τοιαύτην θὰ συστήσῃ αὐτὴν καὶ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἣν θὰ παρεκάλουν κἀγὼ, ὅπως ὡς τάχιστα λάβῃ πρόνοιαν περὶ αὐτῆς.

§16ΦΩΤΗΛΑΣ. Κοντόπουλός τις εἰσάγει αἴτησιν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως ἡ Κυβέρνησις λάβῃ πρόνοιαν περὶ διασώσεως τῶν ἐντὸς καὶ πέριξ τῶν Ἀθηνῶν ὑψωμάτων καὶ ἀρχαιοτήτων. Περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου οὐ μόνον οὗτος ὁ φιλαρχαῖος Κοντόπουλος, ἀλλὰ καὶ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου πολλοὶ καὶ διάφοροι Δημοσιογράφοι ἀνεφέρθησαν πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν, ζητοῦντες, ὅπως ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ λάβωσι νομοθετικὴν πρόνοιαν περὶ διασώσεως τῶν ὑψωμάτων καὶ τῶν λόφων, τῶν πέριξ τῶν Ἀθηνῶν κειμένων. Διὰ τοῦ ὑπάρχοντος Νόμου, ὅστις ἐπιτρέπει τὴν λατομίαν, κατεστράφησαν ὅλοι οἱ λόφοι καὶ θὰ καταστραφῶσιν αὐτὰ, τὰ ὁποῖα οὐ μόνον ἀποτελοῦσι τὸ φυσικὸν κάλλος, ὅπως λέγουσιν οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου, ἀλλ’ ἀποτελοῦσι καὶ μέρος τῆς ἀρχαιολογίας· κατεστράφη ὁ λεγόμενος λόφος τῶν Νυμφῶν, κινδυνεύει δὲ νὰ καταστραφῇ καὶ ἡ Πνύξ. Ὁ Νόμος περὶ λατομίας εἶνε ἀτελέστατος· εἰς οὐδεμίαν πόλιν Εὐρωπαϊκὴν ἐπιτρέπεται ἡ λατομία ἐντὸς τῶν πόλεων, ἐν τούτοις εἰς τὰς Ἀθήνας κατεστράφησαν ὅλοι οἱ λόφοι. Ὁ Κοντόπουλος αὐτὸς καὶ ὅλοι οἱ Καθηγηταὶ παρακαλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, διότι πρόκειται νὰ καταστραφῶσιν ὅλαι αἱ ἀρχαιότητες, αἵτινες ἀποτελοῦσι τὴν δόξαν ἡμῶν. Πρέπει, ἀφοῦ καὶ οἱ Τοῦρκοι ἐσεβάσθησαν αὐτά, ἡμεῖς νὰ τὰ καταστρέψωμεν; Πρέπει νὰ καταστρέψωμεν ἐκεῖνο τὸ βῆμα, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐλάλει καὶ ὁ Περικλῆς καὶ ὁ Δημοσθένης;

§17ΤΖΑΝΕΣ. Νομίζω, ὅτι σήμερον ἢ αὔριον θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§18ΤΙΝΕΣ. Σήμερον.

§19ΤΖΑΝΕΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ ἀναθέσῃ εἰς Ἐπιτροπὴν ἢ εἰς τινα ἱκανὸν νὰ συντάξῃ κατάλογον ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἰς τὰς Ἀθήνας εὑρισκόμενοι λιμοκτονοῦσιν ἀναξίως, διότι προσέφερον ὑπηρεσίας πρὸς τὴν πατρίδα. Ἐῤῥέθησαν πολλά· καὶ ἄλλοτε ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐπροξένησε μεγίστην συγκίνησιν καὶ εἶνε ἀνάξιον καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ὀνόματος καὶ τῆς ἱστορίας τῆς Ἑλληνικῆς. Οὐδεὶς ἀγνοεῖ τίς ὑπῆρξεν ἡ μάχη ἐν Μανιακίῳ, ποία ἡ καταστροφὴ καὶ ποῖα τὰ περισωθέντα λείψανα. Μεταξὺ τῶν περισωθέντων λειψάνων τῆς μάχης ἐκείνης, ἥτις ἐδόξασε τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ κατέστρεψεν ἕνα τῶν περικλεεστέρων ἀρχηγῶν αὐτῆς, εἰς τὴν μάχην αὐτὴν, λέγω, διεσώθη ἐκ τῆς καταστροφῆς ὁ πιστὸς τροφοδότης καὶ φίλος τοῦ ἀειμνήστου Παπαφλέσσα, ὅστις ὡς ἀληθὴς πολίτης Ἀμερικανὸς μετὰ τὸν Ἱερὸν Ἀγῶνα δὲν προσέφυγεν ἐκλιπαρῶν καὶ ἐκζητῶν ἀμοιβὰς, ἀλλὰ κατέφυγεν εἰς ἐργασίαν, δι’ ἧς ἀπέζησε μέχρι τοῦ θανάτου του. Ἀποβιώσας δὲ ἀφῆκε χήραν, σύζυγον, ἥτις εὑρίσκεται εἰς μεγάλην ἔνδειαν. Ἐζήτησα ὑπὲρ αὐτῆς πολλάκις κατὰ τὰς παρελθούσας Περιόδους τῆς Βουλῆς βοήθημα δεκαπεντάδραχμον, ἀλλ’ ἡ φωνή μου δὲν εἰσηκούσθη. Διὰ τοῦτο λοιπὸν ἐζήτησα ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ συντάξῃ τὸν κατάλογον, θὰ ἐρωτήσω δὲ καὶ ἐξ ὑμῶν ἐκείνους οἵτινες γινώσκουσι τοιαῦτα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα νὰ περιλάβῃ εἰς τὸν κατάλογον, διὰ νὰ δυνηθῇ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ αὐτῶν, χορηγοῦν βοήθημά τι, διὰ νὰ δυνηθῶσι νὰ ἀνακουφίσωσι τὴν πενίαν αὐτῶν ἤδη εἰς τὸ τέρμα τῆς ζωῆς των. Οὗτοι πολλὰ ὀλίγοι περισώζονται ἔτι, καὶ μὲ ὅλας τὰς οἰκονομικὰς δυσχερείας τὸ Κράτος δύναται νὰ περιθάλψῃ τὰ δυστυχῆ τοιαῦτα λείψανα.

§20ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§21ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπαναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν σύμβασιν, τὴν συνομολογηθεῖσαν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, μεταξὺ τοῦ Γενικοῦ Διευθυντοῦ τῶν Ταχυδρομείων καὶ τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν «Ἀτμοπλοϊκὴ Ἑταιρία Αἰγαίου», ἥτις, ὑποβληθεῖσα κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον τῆς διαλυθείσης Βουλῆς, δὲν ἐπεψηφίσθη. Κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ προνομίου διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς σταφίδος ἔλαβε χώραν τυπογραφική τις παράλειψις μιᾶς λέξεως. Τὸ τελευταῖον ἄρθρον λέγει «ὁ κ. Δαμασκηνὸς κλ.,» παρελείφθη δὲ ἡ λέξις «μηνός», δηλαδὴ «ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος». Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ προσθέσω τὴν λέξιν ταύτην προκειμένου νὰ ὑποβάλω τὸ Νομοσχέδιον ὑπὸ τὴν κύρωσιν τοῦ Βασιλέως.

§22ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶνε δυνατὸν τοῦτο νὰ γίνῃ.

§23ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε θὰ κυρωθῇ καὶ θὰ δημοσιευθῇ ὡς ἔχει. Ὅμοιον λάθος ἔλαβε χώραν καὶ εἰς τὸ Νομοσχέδιον, τὸ κυροῦν τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἀντὶ νὰ σημειωθῇ Νομοσχέδιον «συνομολογηθείσης συμβάσεως», ἐσημειώθη «κυρωθείσης». Θὰ ζητήσω τὴν ἄδειαν παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ σημειώσω ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ, ὅπερ πρόκειται νὰ ὑποβληθῇ καὶ αὐτὸ ἤδη εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ Βασιλέως, ἀντὶ «κυρωθείσης» «συνομολογηθείσης». Ἂν ἡ Βουλὴ δὲν τὸ ἐπιτρέπῃ, κάμνω τοῦτο γνωστὸν εἰς αὐτήν, ἵνα μὴ ὑποτεθῇ, ὅτι ἔλαβε χώραν ἡ ἀλλοίωσις αὕτη κατὰ τὴν κύρωσιν καὶ δημοσίευσιν τόσον τοῦ πρώτου, ὅσον καὶ τοῦ δευτέρου Νομοσχεδίου, περὶ ὧν ἐποιησάμην μνείαν.

§24ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὰ Νομοσχέδια θὰ κυρωθῶσι καὶ θὰ δημοσιευθῶσιν ὡς ἔχουσι μὲ τὰ τυπογραφικά των λάθη.

§25Θ. ΜΑΡΓΕΛΛΟΣ. Δὲν ἀποκρούω, κύριοι, τὴν πρότασιν τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν Ἄνδρου καὶ Παξῶν, πρότασιν ἀποβλέπουσαν εἰς φιλοπάτριδας ἐνεργείας. Ἀποκρούω ὅμως τὸν τύπον, καθ’ ὃν ὑπεβλήθη αὕτη διὰ λόγους εὐνοήτους. Καίτοι γνωρίζων τὰς οἰκονομικὰς τῆς πατρίδος ἀνάγκας, οὐχ ἧττον ὅμως ἂν ἐπρόκειτο νὰ συστήσω πρόσωπον, θὰ συνίστων τὸν πενόμενον πατέρα ἐκείνου, ὅστις προπολεμῶν ὑπὲρ πατρίδος ἐδόξασε τὰ Ἑλληνικὰ ὅπλα, ἀποθανὼν ὡς ἀληθὴς αὐτῆς στρατιώτης. Ὑπὲρ αὐτοῦ ἐξαιτοῦμαι μικρὰν βοήθειαν, ἥτις ἄλλως ἤθελε ὑποκαύσει τὰ αἰσθήματα τῶν συμπατριωτῶν του, ἵνα, δοθείσης περιστάσεως, διαπράξωσι μεγαλείτερα ἀνδραγαθήματα ὑπὲρ πατρίδος.

§26ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Μετὰ τὰς ἐκλογὰς ἐπέδωκα μήνυσιν εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν Σύρου κατὰ τοῦ δημάρχου Τραγαίας, διὰ τὰ ὄργια, ἅτινα διέπραξε κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν. Ὁ εἰσαγγελεὺς Σύρου ἀπέστειλε τὴν μήνυσιν πρὸς ἐνέργειαν ἀνακρίσεων εἰς τὸν Εἰρηνοδίκην Νάξου, ἀλλ’ ἐνῷ εὑρίσκοντο αἱ ἀνακρίσεις περὶ τὸ τέλος, διὰ διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ἀπηγορεύθη ἡ περαιτέρω ἐνέργεια τοῦ Εἰρηνοδίκου καὶ ἀνετέθη νὰ γίνωσι παρ’ ἑνὸς ἀνακριτοῦ, μεταβησομένου ἐπιτοπίως. Μέχρι σήμερον οὐδὲν ἐνηργήθη, καίτοι αἱ ἀνακρίσεις εὑρίσκονται περὶ τὸ τέλος. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ διατάξῃ τὰ εἰκότα, ὅπως ἀποπερατωθῇ ἡ ὑπόθεσις. Κατὰ τὸ 1875 παρεπέμφθη ὁ Ἐμμ. Ναυπλιώτης εἰς τὸ Κακουργιοδικεῖον νὰ δικασθῇ ἐπὶ πλαστογραφίᾳ καὶ ἑτέραις πράξεσι. Πρὸ δύο ἐτῶν ἐδικάσθη εἰς τὸ Κακουργιοδικεῖον τῆς Σύρου, ὁ δὲ αὐτουργὸς τῆς πράξεως, ὁ παραπεμφθεὶς εἰς τὸ Κακουργιοδικεῖον, οὐδὲν ἔπαθεν, οὔτε ἡ δικογραφία εὑρίσκεται. Παρακαλῶ νὰ ἐξετασθῇ τί γίνεται ἡ δικογραφία καὶ διατί δὲν παραπέμπεται ὁ Ἐμμ. Ναυπλιώτης.

§27ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τούτου θέλω ἐξετάσει. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ἀποστολὴν ἀνακριτοῦ, λέγω τὰ ἑξῆς· ὅτι ἐγένετο παράπονον, ὅτι δὲν ἐνηργεῖτο καλῶς ἡ ἀνάκρισις, ἐνόμισα λοιπὸν ἀναγκαῖον νὰ προκαλέσω τὸν Εἰσαγγελέα ν’ ἀποστείλῃ εἰδικὸν ἀνακριτήν. Ἐπειδὴ μοὶ λέγετε ὅτι δὲν μετέβη, θέλω διατάξει νὰ ὑπάγῃ ἀμέσως.

§28Κ. ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω ζητήσει τὰς ἑξῆς πληροφορίας ἀπὸ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα δὲ μὴ ἀπασχολῶ τὴν Βουλήν, ἀναφέρω ποῖαι εἶναι αὗται, ἃς παρακαλεῖται νὰ καταθέσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἤτοι πρῶτον κατάστασιν, ἐμφαίνουσαν πόσα ἐν ὅλῳ ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν κατασκευὴν, τῆς Ἐθνικῆς ὁδοῦ ἀπὸ Λαμίας μέχρι Καρπενησίου ἄχρι τοῦδε. Δεύτερον, πόσων χιλιομέτρων μῆκος ἔχει ἡ ὁδὸς αὕτη. Τρίτον, πόση δαπάνη ἀναλογεῖ εἰς ἕκαστον χιλιόμετρον. Τέταρτον, πότε κατεσκευάσθη ἡ ὁδὸς αὕτη. Πέμπτον, ἂν δι’ ἐργολαβίας, ἢ ἄλλως πως διεξεπεραιώθη τὸ ἔργον, καὶ ἕκτον ἂν ἐπερατώθη ἡ ὁδὸς αὕτη ἐντελῶς, πότε ἐπερατώθη, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν τεχνικῶν ἔργων. Ὡσαύτως παρακαλεῖται ὁ αὐτὸς κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως καταθέσῃ ὁμοίαν κατάστασιν ἐπὶ τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Ἀταλάντης μέχρι Λαμίας. Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ καταθέσῃ κατάστασιν, ἐμφαίνουσαν πόσα ἐδαπανήθησαν, ἐκ τῶν κληροδοτημάτων εἰς βοηθήματα ἀπὸ 13 Ὀκτωβρίου 1880 μέχρι τῆς 3 Μαρτίου 1882, καὶ δεύτερον πόσα βοηθήματα ἐδαπανήθησαν ἀπὸ τῆς 3 Μαρτίου τοῦ 1882 καὶ ἐφεξῆς. Ἐπειδὴ δὲ εἶμαι εἰς τὸ βῆμα, θέλω ἀπευθύνει ἑτέραν παράκλησιν εἰς τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως ἐπιστήσωσι τὴν προσοχήν των ἐπὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας τῆς Ἐπαρχίας Λοκρίδος. Καὶ ἐξ ἰδιαιτέρων ἐπιστολῶν καὶ ἐκ τῶν ἐφημερίδων ἐπληροφορήθην, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς Ἐπαρχίας δὲν εἶναι εὐάρεστος· ἡ δημόσιος ἀσφάλεια σπουδαίως διεσαλεύθη, διότι καθ’ ἑκάστην διαπράττονται σοβαρὰ ἐγκλήματα. Αἰτία δὲ εἶναι ἡ ἔλλειψις ἐπαρκοῦς στρατιωτικῆς δυνάμεως. Διὸ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀποστείλῃ ἐπαρκῆ στρατὸν καὶ ἀνώτερον ἀξιωματικόν, ὁ ὁποῖος νὰ διευθύνῃ καὶ ἐπιβλέπῃ τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα τῆς Ἐπαρχίας. Ἐπαναλέγω, εἶναι λίαν ἀναγκαῖον νὰ ἀποσταλῇ στρατιωτικὴ δύναμις εἰς τὴν Ἐπαρχίαν Λοκρίδος, ἵνα ἐπαναγάγῃ τὴν τάξιν, σπουδαίως διασαλευθεῖσαν.

§29Α. ΔΑΛΙΑΝΗΣ. Κύριοι, οὔτε ὁ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργός, οὔτε οἱ ἐκ Πατρῶν καὶ Ἠλείας συνάδελφοι ἀγνοοῦσιν, ὅτι πρὸ πολλοῦ χρόνου ἡ ἕδρα τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς Πατρῶν καὶ Ἠλείας στερεῖται Ἀρχιεπισκόπου, καίτοι τοιοῦτος ὑπάρχει. Ἐπειδὴ δὲ τὰ τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς ἐκείνης εὑρίσκονται ἐν ἀνωμαλίᾳ, καὶ πολλοὶ τῶν κληρικῶν τῆς Ἐπαρχίας, ὡς μοὶ γράφουσι, παρεξετράπησαν τῆς ἀποστολῆς αὐτῶν, παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον κ. Ὑπουργὸν νὰ δώσῃ πληροφορίας εἰς τὴν Βουλήν, ποῦ εὑρίσκεται ἡ ὑπόθεσις αὕτη, καθ’ ὅσον εἶναι ἄδικον ὁ Θρόνος τῶν Πατρῶν καὶ τῆς Ἠλείας νὰ εὑρίσκεται ἄνευ Ἀρχιερέως.

§30ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Πατρῶν ἔχει παραιτηθῇ ἀπὸ τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὁ προκάτοχός μου δὲν ἠθέλησε νὰ δεχθῇ τὴν παραίτησίν του διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους καὶ ἐγὼ ἐγκρίνω. Ὁ κ. Καλογερᾶς ἐπιμένει νομίζω, ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ ἐπιμείνωμεν καὶ ἡμεῖς, καὶ ἂν ὑπάρξῃ πλήρης ἀπελπισία περὶ μεταπείσεως τοῦ Σ. Ἀρχιεπισκόπου, τότε θὰ ἀποδεχθῶμεν τὴν παραίτησίν του, ἀλλὰ περὶ ἀναπληρώσεως τῆς θέσεως πρὸς τὸ παρὸν δὲν δύναμαι νὰ ὑποσχεθῶ τι.

§31ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρανόμως εἰσῆλθεν εἰς τὴν Ἀρχιεπισκοπὴν τῶν Πατρῶν, καὶ παρανόμως δὲν δέχεσθε τὴν παραίτησίν του. Δὲν ἐχρειάσθησαν παρὰ 6 μῆνες διὰ νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι εἶναι ἀνίκανος νὰ διευθύνῃ τὴν Ἀρχιεπισκοπὴν Πατρῶν καὶ Ἠλείας. Ἐπειδὴ τότε ἡ Κυβέρνησις παρεβίασε τὸν νόμον καὶ τοὺς Ἐκκλησιαστικοὺς Κανόνας, διὰ νὰ διορίσῃ τὸν κ. Καλογερᾶν, ἔχετε σήμερον τὰ ἀποτελέσματα.

§32ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§33Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§34ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§35Δ. ΣΠΙΝΕΛΛΗΣ. Ὡς εἰσηγητὴς ἐπὶ τῆς ἐπαναληπτικῆς ἐκλογῆς τοῦ Δήμου Ἀχαρνῶν ἔχω καθῆκον νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, ὅπως ἀποκρούσω τὸν κ. Λομβάρδον, ὑποστηρίξαντα τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς, καὶ καθόσον παρέστησε διαφόρως τὰ πράγματα ἢ ὡς ἀκριβῶς ἔχουσι. Σᾶς εἶπεν ὁ κ. Λομβάρδος, ὅτι κατὰ τὴν ἐκλογὴν ἐνησκήθη δωροδοκία ὑπὸ τοῦ ἐπιτυχόντος κ. Πετράκη καὶ ὅτι τοῦτο ψηλαφητῶς ἀποδεικνύεται, διότι ἐν τῇ κάλπῃ αὐτοῦ εὑρέθησαν τρία σφαιρίδια τετυλιγμένα ἐντὸς χάρτου. Ἐπὶ τοῦ ἑνὸς τυλίγματος ἦτο γεγραμμένον τὸ ὄνομα τοῦ Χρήστου Τζαμάλη, ἐπὶ τοῦ ἑτέρου ἦσαν γεγραμμένα αἱ διακεκομμέναι λέξεις «Χρήστ...... Πρ......» Ὁ δὲ κ. Λομβάρδος ἐπειδὴ ἐβεβαιώθη, ὅτι ὁ εἰρημένος Τζαμάλης ἦτο φίλος τοῦ ἀποτυχόντος κ. Ψύλλα, ἐξήγαγε τὸ συμπέρασμα, ὅτι τὸ γεγονὸς ἀποδεικνύει τὴν δωροδοκίαν, καθόσον αὕτη ἐνασκεῖται πρὸς τοὺς μὴ φίλα φρονοῦντας ἐκλογεῖς. Ἡ ἰδέα τοῦ κ. Λομβάρδου ἀποδεικνύεται ἀνακριβὴς ἐκ τοῦ ἐγγράφου τῶν ἐνστάσεων τοῦ κ. Ψύλλα, ὅστις καὶ μετὰ τὴν ἐκλογὴν θεωρεῖ τὸν Τζαμάλην φίλον του, διότι τὸν ἐπικαλεῖται ὡς μάρτυρα ἐπ’ ἄλλων γεγονότων, ἀφορώντων εἰς τὴν ἐνασκηθεῖσαν δῆθεν δωροδοκίαν. Ὥστε ὁ κ. Ψύλλας δὲν τὸν θεωρεῖ ὡς δωροδοκηθέντα, ὡς μεταλλάξαντα φρόνημα, ὡς ἄνθρωπον κακῆς πίστεως καὶ διεφθαρμένον, ἀφοῦ μετὰ τὴν ἐκλογὴν τὸν ἀναγνωρίζει ὡς φίλον του, ἐργασθέντα καὶ πρὸ αὐτῆς ἐκθύμως πρὸς ἐπιτυχίαν του. Τὸ γεγονὸς τῆς εὑρέσεως τῶν τριῶν σφαιριδίων ἐν τῇ κάλπῃ τοῦ κ. Πετράκη ἐπὶ τοῦ περικαλύμματος τοῦ Ναὶ ὡς καὶ ἑτέρου σφαιριδίου, ὁμοίως τετυλιγμένου ἐπὶ χάρτου, ἐντὸς τοῦ σακκιδίου τοῦ Ναὶ μένει ἀνεξήγητον· ἀλλ’ οὐδεμίαν τοῦτο δύναται ν’ ἀσκήσῃ ἐπιῤῥοὴν, ἀφοῦ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς οὐδαμῶς ἀλλοιοῦται. Πρὸς ἀπόδειξιν τῆς δωροδοκίας, ἀναφέρεται ἐν τῷ ἐγγράφῳ τῶν ἐνστάσεων, ὅτι ὁ Σπυρίδων Τσελέπης προσεκάλεσε τοὺς δικαστικοὺς ἀντιπροσώπους νὰ βεβαιώσωσι πράξεις δωροδοκίας, γενομένας δημοσίᾳ ἐν Μενιδίῳ, ἀλλ’ οἱ δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι διαψεύδουν τὸ γεγονὸς, καθόσον εἰς τὰς ἐκθέσεις των ῥητῶς λέγουσιν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τῶν Ἀχαρνῶν ἐνηργήθη ἐν πληρεστάτῃ νομιμότητι καὶ τάξει καὶ ὅτι οὐδεμιᾶς ἔλαβον γνῶσιν ἀξιοποίνου πράξεως. Ἑπομένως ὅσα εἶπεν ὁ κ. Λομβάρδος περὶ ψηλαφητῆς δωροδοκίας εἶναι ἐντελῶς ἀνυπόστατα, ἀφοῦ μάλιστα οἱ ἐνδιαφερόμενοι οὔτε μηνύσεις ἐτόλμησαν νὰ προσαγάγωσι κατὰ τῶν ἀναφερομένων ὡς δωροδοκηθέντων, οὔτε πρὸ, οὔτε μετὰ τὴν ἐκλογὴν, ὅπως τοὐλάχιστον ὑπάρξῃ ἀρχὴ ἀποδείξεως καὶ πεισθῇ ἡ Βουλὴ, ὅτι δυνατὸν νὰ ἐνησκήθη δωροδοκία. Ἑτέρα αἰτίασις κατὰ τῆς ἐκλογῆς, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Λομβάρδος ἐθεώρησεν ὡς σπουδαιοτάτην πρὸς ἀκύρωσιν αὐτῆς, εἶναι ὅτι ὁ Δήμαρχος Ἀθηναίων, κατασκευαζομένης τῆς ὁδοῦ Λυκαβητοῦ, περισυνήγαγε διακοσίους εἴκοσι δύο ἐργάτας καὶ ἑβδομήκοντα τέσσαρας καῤῥαγωγεῖς ἐκ Μενιδίου, καὶ ὅτι ἐπλήρωνεν αὐτοὺς παρουσίᾳ τοῦ κ. Πετράκη, μετὰ τοῦ ὁποίου συχνάκις μετέβαινεν ἐκεῖσε πρὸς ἐπιθεώρησιν δῆθεν τῆς ἐργασίας. Τὸ γεγονὸς τοῦτο δὲν ἀπεδείχθη ποσῶς ἐνώπιον τοῦ Τμήματος, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἰδέα τοῦ κ. Λομβάρδου, ὅπως προβῇ τὸ Τμῆμα εἰς ἐξετάσεις, ἀφοῦ μάλιστα ἐβεβαιώθη, ὅτι ἡ κατασκευὴ τῆς εἰρημένης ὁδοῦ ἐγίνετο διὰ τοῦ ἐργολάβου Τριανταφύλλου Ναούμ· ἑπομένως δὲν εἶναι πιθανόν, ὅτι ἀνεμίχθη ὁ Δήμαρχος εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ προσωπικοῦ καὶ εἰς τὰς πληρωμάς, καθόσον ἦτο δικαίωμα καὶ καθῆκον τοῦ ἐργολάβου νὰ μεριμνήσῃ περὶ τούτων. Ἐβεβαιώθη προσέτι, ὅτι προϊστάμενος τῶν καῤῥαγωγέων ἦτο ὁ υἱὸς τοῦ Δημάρχου Ἀχαρνῶν, ὅστις ἐτύγχανε στενὸς φίλος καὶ ὑποστηρικτὴς τοῦ κ. Ψύλλα, ὅπερ ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὴς ἡ κατὰ τοῦ Δημάρχου Ἀθηναίων μομφὴ περὶ ἐπεμβάσεως· διότι, ἂν τοιαύτην ἔσχε πρόθεσιν νὰ ἐνεργήσῃ ἐπὶ τῶν ἐργατῶν ὑπὲρ τοῦ κ. Πετράκη, δὲν ἠδύνατο νὰ ἐκλέξῃ ὡς προϊστάμενον αὐτῶν τὸν Νίκαν καὶ ἐνώπιον αὐτοῦ νὰ ἐνεργῇ πράξεις, αἵτινες ἠδύναντο νὰ τὸν ἐκθέσωσι καὶ εἰς ποινικὴν καταδίωξιν. Ἑπομένως καὶ ἐπὶ τοῦ γεγονότος τούτου δὲν δύναται νὰ στηριχθῇ λόγος ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς, ὡς ἐπιμόνως ὑπεστήριξεν ὁ κ. Λομβάρδος. Κατηγόρησαν τελευταῖον ὡς ἐπεμβάντα ἐν τῇ ἐκλογῇ καὶ τὸν Διευθυντὴν τῆς Ἀστυνομίας Ἀθηνῶν, ὅτι δῆθεν οὗτος ἐκάλεσε τὸν Παῦλον Βρετὸν καὶ τῷ παρήγγειλε νὰ εἴπῃ εἰς τοὺς γαλακτοπώλας ἐκ Μενιδίου, ὅτι ἂν ὑπερψηφίσωσι τὸν Πετράκη, δὲν θὰ τοὺς χύσῃ πλέον τὸ νενοθευμένον γάλα, τὸ ὁποῖον φέρουσι καὶ πωλοῦσιν ἐν Ἀθήναις. Τὸ γεγονὸς τοῦτο διεψεύσθη ἐνώπιον τοῦ Τμήματος, ἀλλὰ καὶ ἀληθὲς ἂν ἦτο, ἀφοῦ δὲν ἀπεδείχθη, ὅτι ὁ Βρετὸς ἀνεδέχθη νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἀνατεθεῖσαν εἰς αὐτὸν ἐντολὴν, ἀφοῦ δὲν βεβαιοῦται πρὸς ποίους καὶ πόσους γαλακτοπώλας εἶπε ταῦτα ὁ Βρετὸς, καὶ ἂν οὗτοι, φίλοι ὄντες τοῦ κ. Ψύλλα, κατέστησαν φίλοι τοῦ κ. Πετράκη, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μετατοπίσωμεν, ὡς ἐπρότεινεν ὁ κ. Λομβάρδος, δέκα ψήφους ἐκ τοῦ Ναὶ τοῦ κ. Πετράκη, καὶ νὰ τὰς θέσωμεν εἰς τὸ Ναὶ τοῦ κ. Ψύλλα καὶ λόγῳ ἐπεμβάσεως ν’ ἀκυρώσωμεν τὴν ἐκλογὴν Ἀχαρνῶν, καθόσον τοῦτο εἶναι ἀληθὴς παραλογισμὸς, τὸν ὁποῖον δὲν δύναται ποτὲ νὰ παραδεχθῇ ἡ Βουλή.

§36ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετά.

§37ΣΠΙΝΕΛΛΗΣ. Προτείνω λοιπὸν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐπικυρωθῇ ἡ ἐπαναληπτικὴ ἐκλογὴ τοῦ Αʹ Τμήματος τοῦ Δήμου Ἀχαρνῶν καὶ νὰ ἀνακηρυχθῇ ὡς ὄγδοος βουλευτὴς ὁ κ. Περικλῆς Πετράκης.

§38ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§39Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν σκοπῶ νὰ ἐκταθῶ εἰς τὰ περὶ τοῦ ἐγκύρου ἢ ἀκύρου τῆς ἐκλογῆς, διότι ἡ ἰδέα μου εἶνε γνωστή· νομίζω ὅμως ὅτι, ἐπειδὴ προεκλήθην περί τινος γεγονότος, ὀφείλω νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Ἐλέχθη, ὅτι ὁ Δήμαρχος τῶν Ἀθηναίων, ἀρνουμένου τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἐδαπάνησε χρήματα πρὸς εὕρεσιν ἐργατῶν ἐκ τοῦ Μενιδίου διὰ τὴν κατασκευὴν μιᾶς ὁδοῦ καὶ διώρυγος. Τοῦτο δὲν εἶνε παντάπασιν ἀληθές. Ἐγράφησαν μάλιστα ταῦτα ἔν τινι ἐφημερίδι, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἠναγκάσθη τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον νὰ ἐπιληφθῇ συζητήσεως περὶ αὐτῶν, ἐὰν τουτέστιν ὁ Δήμαρχος προέβη εἰς οὕτω παράνομον πρᾶξιν. Ἠρώτησε λοιπὸν ὁ Πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τὸν Δήμαρχον ἐὰν ἦνε ἀληθές, ὅτι διὰ δαπάνης δημοτικῆς, ἐκλέγοντος τοῦ Δημάρχου τοὺς ἐργάτας, ἐγένετο ἡ κατασκευὴ ἑνὸς χάνδακος ὑπὸ τὸν Λυκαβητόν, ὁ δὲ Δήμαρχος ἀπήντησεν, ὅτι τοῦτο δὲν εἶνε παντάπασιν ἀληθές· ὅτι τὸ ἔργον εἶνε δεδομένον εἰς ἐργολάβον, οὗτος δὲ, κατὰ τοὺς ὅρους τῶν συμφωνιῶν, ἔχει δικαίωμα νὰ ἐκλέγῃ τοὺς ἐργάτας. Τότε αὐτὸς ὁ Πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ἐζήτησε τὴν ἄδειαν νὰ συντάξῃ τὴν διάψευσιν, καὶ συνέταξεν αὐτὴν ἰδίᾳ χειρί, καὶ εἶνε αὕτη. «Ἡ Δημοτικὴ Ἀρχὴ Ἀθηναίων δὲν μετέχει εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐργατῶν τῶν δημοτικῶν ἔργων, ἅτινα ἐκτελοῦνται δι’ ἐργολαβίας. Τὴν ἰσοπέδωσιν τῆς ὁδοῦ, τῆς περὶ τὴν δεξαμενὴν, ἀνέλαβεν ἐπὶ ἐργολαβίᾳ ὁ Τριαντάφυλλος Ναούμ. Οὗτος ἐξελέξατο τοὺς ἐργάτας. Ἡ Δημοτικὴ Ἀρχὴ Ἀθηναίων οὐδόλως ἀνεμίχθη εἰς τὴν ἐκλογὴν ἐργατῶν». Αὐτὴν δὲ τὴν διάψευσιν ἐδημοσίευσεν ὁ Δῆμος ἐν τῇ «Νέᾳ Ἐφημερίδι» ἀπὸ τῆς 28 Ἰουνίου. Συνέταξεν αὐτὴν αὐτὸς ὁ Πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, περιέχουσαν τὰς ἐναντίας ἰδέας ἐκείνων, αἵτινες ἐλέχθησαν ἐνταῦθα. Ὥστε ἡ ἀστεία πρότασις τοῦ κυρίου Λομβάρδου, μετ’ ἀγανακτήσεως ζητοῦντος νὰ ἔλθῃ ἐδῶ ὁ Πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ὅστις δῆθεν ἐκαυτηρίασε τότε τὸν Δήμαρχον, μένει πάντοτε ἀστεία καὶ κατὰ τὴν κοινοβουλευτικὴν δικονομίαν πρωτάκουστος. Ἔχομεν ἐδῶ ἔγγραφον ἐπίσημον διαμαρτυρόμενον κατὰ τῶν ἀναληθειῶν, ἃς λέγει ὁ ἐκ Ζακύνθου βουλευτής. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ ἀπαντήσῃ, ἐὰν πρὸ ὀλίγων στιγμῶν δὲν συνήντησε τὸν Ἔφορον τῆς Βουλῆς, ὅστις εἶναι καὶ ὁ Πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, καὶ ἐὰν οὗτος δὲν ἐβεβαίωσεν, ὅτι τοῦτο, ὅπερ λέγω, εἶνε ἀληθές.

§40ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Εἶνε ἀληθὲς, ὅτι ἠρώτησα τὸν κ. Φιλήμονα ἐὰν ἰδίᾳ χειρὶ ἔγραψε τὴν διάψευσιν ταύτην, καὶ εἶπε μάλιστα· μοὶ προσέθηκε δὲ προσέτι, ὅτι εἶχε σκοπὸν νὰ ἀπαντήσῃ, ἐὰν ἁπάντων οἱ ἀντίθετοι.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη (Θόρυβος).

§42ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὶν ἀπαγγείλω τὸ ἀποτέλεσμα, μάλιστα· ἀλλὰ τώρα τὸ ἀπήγγειλα (Θόρυβος).

§44ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Προκύπτει ζήτημα τάξεως, τὸ ὁποῖον μὲ ἀναγκάζει νὰ λάβω τὸν λόγον. Ὁ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Χοιδᾶς ἐζήτησεν, ἵνα ἡ ψηφοφορία περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς ἐν τῷ Δήμῳ Ἀχαρνῶν γένηται κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν. Τὸ δικαίωμα νὰ ζητῆται ἡ ὀνομαστικὴ κλῆσις ἀνήκει εἰς πάντα βουλευτήν, ἂν ἄλλοι 14 μετ’ αὐτοῦ τὸ ζητήσωσιν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς περιπτώσεως ταύτης, τὴν πρότασιν περὶ ψηφοφορίας κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν πρέπει νὰ ἀποδέχηται ἡ Βουλὴ πάντοτε, ὁσάκις ἡ αἴτησις ἀναγιγνώσκεται καὶ μετὰ τῆς ἐπιθυμίας νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι ἡ Βουλὴ ψηφίζει ἐν νομίμῳ ἀπαρτίᾳ. Διὰ τοῦτο, ἂν ὁ κ. Χοιδᾶς ζητῇ τὴν ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως μετὰ τοῦ σκοποῦ τῆς βεβαιώσεως τῆς ἀπαρτίας, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ ἀμέσως εἰς τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν. Ἂν ὄχι, τότε πρέπει ἡ πρότασίς του νὰ ὑποστηριχθῇ ὑπὸ 14 ἄλλων συναδέλφων.

§45ΧΟΪΔΑΣ. Δὲν προέβαλον τὴν πρότασιν τῆς δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίας ἐπὶ τῷ σκοπῷ τοῦ νὰ καταδειχθῇ ἂν ὑπάρχῃ ἀπαρτία ἢ ὄχι· ἐὰν ἐφρόνουν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, θὰ τὸ ἔλεγον καθαρά, διότι δὲν συνειθίζω νὰ καλύπτω τὰς ἰδέας μου. Ἔρχομαι ἤδη προβάλλων τὴν πρότασιν περὶ ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ἵνα καταδειχθῇ τί φρονεῖτε καὶ τί φρονοῦμεν.

§46ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ ὑποστηριχθῇ ἀπὸ 15.

§47ΧΟΪΔΑΣ. Εἶναι πλέον παρὰ 15.

§48ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Θὰ χρησιμεύσῃ ἡ ψηφοφορία δι’ ἀμφότερα.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία).

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν εἶνε ἐν ἀπαρτίᾳ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν πέμπτην μετὰ μεσημβρίαν. (Εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ περὶ ὥραν 6 καὶ ¼, ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα τὴν μεσημβρίαν συνεδρίασις).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ ἀκροατήρια.

§52ΧΟΪΔΑΣ. Νὰ ἐξακολουθήσωμεν, κύριε Πρόεδρε, τὴν ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§53ΤΙΝΕΣ. Ἐπερωτήσεις δὲν δύνανται νὰ γίνουν.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ ψηφοφορία. (Ἐνταῦθα ὁρκίζεται ὁ ἄρτι ἀφιχθεὶς βουλευτὴς Τήνου Ζαλώνης.)

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψηφοφορία περὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Ἀχαρνῶν τῆς Ἐπαρχίας Ἀττικῆς. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως κατὰ τὸ ἑπόμενον Πρωτόκολλον).

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 141· ἐξ ὧν 111 ὑπὲρ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς, 21 κατὰ καὶ 9 ἠρνήθησαν, ψῆφον· ἑπομένως νόμιμος βουλευτὴς ἀνακηρύσσεται ὁ κ. Πετράκης. (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). (Προσέρχεται καὶ ὁρκίζεται ὁ κ. Πετράκης).

§57ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλω σχέδιον νόμου περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως τῆς χρήσεως τοῦ 1885 ἐκ δραχμῶν 40 χιλιάδων πρὸς συνδρομὴν τῶν ἐκ πυρκαϊᾶς κατὰ τὸ 1881 παθόντων κατοίκων τῆς πόλεως Καρδίτσης. Εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1882 εἶχεν ἀναγραφῆ πίστωσις ἐκ δραχμῶν 50 χιλιάδων παλαιῶν· ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πιστώσεως ταύτης ἐξεδόθη ἔνταλμα πληρωμῆς πρὸς τοὺς ἐκ τῆς πυρκαϊᾶς ἐκείνης ζημιωθέντας ἐκ δραχμῶν νέων 39.250, ὅπερ ὅμως δὲν ἐξωφλήθη. Ἤδη ζητεῖται νὰ χορηγηθῇ πίστωσις πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ ποσοῦ, τοῦ ἀναγραφομένου ἐν τῷ ἐντάλματι ἐκείνῳ ἐκ δραχμῶν νέων 40 χιλιάδων. Τὸ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἡ πίστωσις αὕτη, κανονίζει τὸν τρόπον, καθ’ ὅν θὰ ἐξευρεθῇ ἡ ζημία καὶ οἱ παθόντες, πρὸς οὓς θὰ δοθῇ ἡ ἀποζημίωσις.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους. Ἔχει τις τὸν λόγον;

§59ΧΡ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὶν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ δικαιώματος καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ οἴνου ὅπως συζητηθῇ τροπολογία μού τις ἐπὶ τοῦ 1 ἄρθρου, διότι παρατηρῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι ἐγγεγραμμένον ὑπ’ ἀριθ. 12 τῆς ἡμερησίας διατάξεως καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῇ· ἀλλὰ καὶ ἂν κατασταθῇ δυνατὸν νὰ συζητηθῇ σήμερον, πρέπει νὰ ἀναβληθῇ, διὰ νὰ τροπολογηθῇ ἐπαρκῶς, καθόσον καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὡμολόγησεν, ὅταν εἰσήγαγεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅτι τὸ εἰσάγει ὡς προσωρινὸν καὶ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ καὶ ἀτελείας· τοῦτο δὲ καὶ προκύπτει ἐκ τῆς εἰσαγομένης ἐν αὐτῷ ἀνισότητος. Πρῶτον ἐμπεριέχεται ἐν αὐτῷ διάταξις νὰ μένουν ἀφορολόγητοι αἱ Κοινότητες, αἱ ἔχουσαι πληθυσμὸν ὀλιγώτερον τῶν 500 ψυχῶν. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιψηφισθῇ τοιαύτη διάταξις, διὰ τῆς ὁποίας αἱ μὲν Κοινότητες, αἱ ἔχουσαι πληθυσμὸν 500 ψυχῶν, δὲν θὰ φορολογῶνται, αἱ δὲ ἔχουσαι πληθυσμὸν 510 θὰ φορολογῶνται; Ἐνόουν νὰ ὑπάρχῃ διάταξις νὰ μὴ φορολογῶνται ὅλα τὰ χωρία· αὐτὸ ἦτο δίκαιον· ἀλλ’ ἡ ὑπάρχουσα διάταξις δημιουργεῖ ἀνισότητα. Δεύτερον δὲν εἶναι ἄνισον καὶ ἄδικον νὰ μὴ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ τιμὴ τοῦ οἴνου ἑκάστου τόπου, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας νὰ προσδιορίζεται ὁ φόρος; Εὑρίσκετε δίκαιον ἡ Τρίπολις νὰ πληρώνῃ φόρον ἴσον μὲ τὴν Πάρον, μὲ τὰς Ἀθήνας καὶ λοιπὰ μέρη, ὅπου ὁ οἶνος ἔχει τιμὴν, ἐνῷ εἰς τὴν Τρίπολιν τὸ γλεῦκος δὲν ἔχει ἢ μόνον πέντε λεπτὰ ἑκάστη ὀκά, ἐνίοτε καὶ δύο; Καὶ ἰδοὺ πρὸς ἀπόδειξιν τούτου σᾶς προσάγω καὶ δικαστικὰς ἀποφάσεις. Τὸ τοιοῦτον εἶνε προδήλως ἄδικον καὶ πρέπει νὰ μελετηθῇ καὶ εἰσαχθῇ ἐν τῇ Βουλῇ σύστημα φορολογίας ἐπὶ τοῦ οἴνου πληρέστερον. Ἀλλά, κύριοι βουλευταὶ, ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, δὲν πρέπει νὰ ἀφήσωμεν ἐν ἰσχύϊ τὸν ὑφιστάμενον Νόμον, διότι εἶναι λίαν καταπιεστικὸς καὶ ἀνεφάρμοστος, καὶ διὰ τοῦτο ὁ κ. Τρικούπης δὲν τὸν ἐφήρμοσεν εἰς πολλὰ μέρη, διότι ἂν ἐφηρμόζετο, ἀλλοίμονον εἰς τὸν λαόν. Τούτων ἕνεκα παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιψηφίσῃ μόνον τὸ πρῶτον ἄρθρον, ὅπως τὸ ἔχω τροπολογήσει, δηλαδὴ ἐπὶ πληθυσμοῦ 20 χιλιάδων ψυχῶν καὶ πλέον ὁ φόρος νὰ ἦναι τρία λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν καὶ οὐχὶ πέντε· ἐπὶ πληθυσμοῦ ἀπὸ πέντε ἕως 20 χιλιάδων, δύο λεπτὰ καὶ οὐχὶ τέσσαρα, καὶ ἐπὶ πληθυσμοῦ ἀπὸ πέντε χιλιάδων ὀλιγώτερον, ἓν λεπτὸν καὶ οὐχὶ δύο, ὡς ἔχει ὁ ὑφιστάμενος νόμος τοῦ κ. Τρικούπη. Κατὰ τὰ λοιπὰ δὲ νὰ ἰσχύῃ ὁ ὑπάρχων νόμος μέχρις οὗ ἡ Κυβέρνησις σκεφθῇ καὶ φέρῃ σύστημα πληρέστερον.

§60ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Καταθέσατε τὴν τροπολογίαν σας διὰ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους· ὁ κ. Ῥηγόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§62ΑΝΔΡ. ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἐπὶ τρία ἔτη ἐπολέμησα τὸ Κυβερνητικὸν σύστημα τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου, διότι ἀντέβαινε καὶ εἰς τὰς ἐθνικὰς ἡμῶν παραδόσεις καὶ εἰς τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀνεξάρτητος δὲ καὶ ἐλεύθερος εἰς τὰς ἐνεργείας μου κατὰ τὴν τελευταίαν Βουλευτικὴν Περίοδον, συμφώνως μὲ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ ἐκλέξαντός με λαοῦ, θέλω ἐπίσης διατηρήσει τὴν αὐτὴν ἐλευθερίαν ἐνεργείας καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν Βουλευτικὴν Περίοδον. Εἰς τὸ θλιβερὸν σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον περιήλθομεν, ἐσωτερικῶς καὶ ἐξωτερικῶς, πολιτικῶς καὶ οἰκονομικῶς, καὶ ἀπέναντι τοῦ θεάματος, τοῦ παρισταμένου ἐνώπιόν μας, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ὅτι τὰ ὑποδήματα, τὰ ὁποῖα ἡ γενεὰ τοῦ 21 διὰ τῶν ἐθνικῶν Συνελεύσεων τῆς Ἐπιδαύρου καὶ τῆς Τροιζῆνος, διὰ τῶν θυσιῶν της, διὰ τῶν ἡρωϊσμῶν της καὶ διὰ τῆς ἐθνικῆς μεγαλοφυΐας τοῦ Ἰωάννου Καποδιστρίου κατεσκεύασεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπως μεταβῇ αὕτη εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, τὰ ὑποδήματα ἐκεῖνα, ἕνεκα κακῶν ὁδηγῶν, ἕνεκα σκολιῶν ὁδῶν καὶ ἀποκρήμνων βράχων, κατήντησαν τοσοῦτον κατεῤῥειπωμένα καὶ ἐσχισμένα, ὥστε δὲν δύνανται πλέον νὰ διορθώσωσιν αὐτὰ οὔτε οἱ ἄλλως τε ἔντιμοι ἐκ Γορτυνίας ἐργάται, οἱ ὁποῖοι καθ’ ἑκάστην πρωΐαν ἐκπέμπουσι τὴν γνωστὴν εἰς ὅλους μας φωνὴν ἀνὰ τὰς ὁδοὺς τῆς πόλεώς μας. Ἀπὸ πολλοῦ τὸ ἡμέτερον Ἔθνος πολλὰ παθὸν καὶ φωτισθὲν τέλος πάντων ἀπὸ τὴν σκληρὰν πεῖραν τοῦ παρελθόντος, συναισθανόμενον ἑπομένως, ὅτι εἶχε πρὸ καιροῦ ἐξέλθει ἀπὸ τὴν ἐθνικὴν τροχιάν του, ὅτι βάραθρον οἰκονομικὸν ἠνοίγετο ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἐνώπιόν του, ἐπεθύμει καὶ ἀνεζήτει, δοκιμάζον τοὺς πάντας καὶ τὰ πάντα, ἀνεζήτει, λέγω, μίαν ἀναγέννησιν, μίαν ἀναμόρφωσιν διὰ ῥιζικῆς μεταῤῥυθμίσεως ὅλων τῶν θεσμῶν μας· καὶ διὰ τοῦτο, κύριοι, εἴδατε πῶς ἐχαιρετήθη πανηγυρικῶς ἡ ἔλευσις τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ εἰς τὰ πράγματα πρὸ τριετίας. Ἀλλὰ, δυστυχῶς, τὸ ἐγκαινισθὲν ὑπ’ αὐτοῦ σύστημα ὑπῆρξεν ὄχι ἀναμόρφωσις, ὄχι ἀναγέννησις, ἀλλὰ παραμόρφωσις τῆς Ἑλλάδος, καὶ μάλιστα δείνωσις τῆς παραμορφώσεως ταύτης. Ἡ παραμόρφωσις αὕτη χρονολογεῖται ἀπὸ πολλοῦ ἤδη καιροῦ. Ὁ μέγας πολιτικὸς ἀνὴρ, τὸ προϊὸν τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1821, ὁ ὄντως ἐθνικὸς Κυβερνήτης ἐπειράθη τοιαύτην ἀναμόρφωσιν σύμφωνον μὲ τὰς παραδόσεις, σύμφωνον μὲ τὸ πνεῦμα τῆς Ἐθνοσυνελεύσεώς μας καὶ τὸ καθόλου πνεῦμα τοῦ αἰῶνός μας· διὰ τοῦτο εἴδατε εἰς διάστημα τριῶν ἐτῶν, ὅτι ἔπραξε θαύματα ἠθικῶς, διανοητικῶς καὶ ὑλικῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἥτις ἦτο τότε πράγματι γῆ Μαδιάμ, καὶ μὲ Προϋπολογισμὸν 6 ἑκατομμυρίων φοινίκων, ἤτοι δραχμῶν, εἴχομεν τότε 30,000 στρατὸν τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως, εἴχομεν 70 πλοῖα· τὸ πρῶτον σχολεῖον τὸ στρατιωτικὸν ἐγένετο ἐπίσης ἀπὸ τὸν μακαρίτην Ἰωάννην Καποδίστριαν, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐξῆλθον οἱ πρῶτοι ἀξιωματικοὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, καὶ ἐν γένει τὸ Ἔθνος ὑπὸ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ μεγάλου ἐκείνου ἀνδρὸς ἐβάδιζε πρὸς τὴν πρόοδον. Ἀλλ’ ἡ Διπλωματία τῆς Εὐρώπης μετεβλήθη τότε, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἑλλάδα. Ὁ τότε ἀναβὰς εἰς τὴν Πρωθυπουργίαν τῆς Ἀγγλίας λόρδος Βέλλιγκτων, ἀρχηγὸς τῶν Τόρεων, ὠνόμασε τὴν ναυμαχίαν τοῦ Ναυαρίνου κακότυχον γεγονὸς, τὸ ὁποῖον δηλοῖ, ὅτι αἱ ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος συμπάθειαι μετεβλήθησαν εἰς ὑποστήριξιν ὑπὲρ τῆς Τουρκίας, καὶ διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ αὐτὴν ἡ Διπλωματία ἔπρεπε νὰ κατορθώσῃ δι’ ἄλλου συστήματος τὸν ἀποπνιγμὸν τῆς Ἑλληνικῆς ἐθνικότητος εἰς τὰ σπάργανά της. Τὸ κατώρθωσε δὲ διὰ τῆς εἰσαγωγῆς ἑνὸς συστήματος ἀντεθνικοῦ καὶ ὀπισθοδρομικοῦ, Αὐστροπαπικοῦ δηλαδὴ, αὐταρχικοῦ καὶ ἰησουϊτικοῦ. Γνωρίζετε, ὅτι ἡ βασιλεία τότε τοῦ Ὄθωνος ἦτο παντοδύναμος, ἐδύνατο ὅ,τι ἤθελε νὰ κάμῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα· ἐκ τῶν πραγμάτων δὲ ἐξάγεται, ὅτι ἔκαμε κακόν· εἰσήγαγεν ἀπόλυτον καὶ τρομοκρατικὴν διοίκησιν καὶ ξενικοὺς καὶ ἀντεθνικοὺς Νόμους· τὸ δάνειον τῶν 60 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον ἦτο προωρισμένον νὰ χρησιμεύσῃ εἰς ἀνάπτυξιν τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, κατεβροχθίσθη εἰς διάστημα τριῶν ἐτῶν· ὁ ὑπ’ αὐτῆς συνταχθεὶς δημοτικός μας Νόμος ἦτο τοιοῦτος, ὥστε ἔκαμεν ὑποχειρίους τοὺς Δήμους, ἑπομένως ὑποχείριον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν· ἐκπαίδευσις ἐπιπόλαιος· φορολογία ταμιευτική· πολυτέλεια ἄνευ παραγωγῆς· ἐν γένει δὲ σύστημα διαφθαρτικὸν καὶ τρομοκρατικόν. Τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος διεμαρτυρήθη κατὰ πρῶτον διὰ τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1843, ἀλλὰ τὸ σύστημα ἐκεῖνο ἔμεινε τὸ αὐτὸ κατ’ οὐσίαν, ἤλλαξεν ὅμως τακτικὴν, καὶ ἠκολούθησε τὴν τακτικὴν, τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ πρίγκηψ Βάλλερσταϊν διὰ τοῦ ὑπομνήματός του, δηλ. διαφθορὰν τοῦ τόπου διὰ τοῦ Τόπου. Ἀλλὰ τὸ Ἔθνος καὶ πάλιν διεμαρτυρήθη κατ’ αὐτοῦ τοῦ συστήματος καὶ κατὰ τῆς Δυναστείας αὐτῆς διὰ τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1862. Δυστυχῶς ὅμως τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1862 τὴν ἐξεμεταλλεύθησαν ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἀνατεθραμμένοι κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς τὸ σύστημα τοῦ Ὄθωνος. Ὁ λαὸς πιεσμένος ἀπὸ δημευτικὴν φορολογίαν, ἀπὸ ὄχι σπουδαίαν ἐκπαίδευσιν, ἀπὸ ἀντεθνικὸν σύστημα, καὶ ζῶν μέσα εἰς σχολεῖον διαφθορᾶς, δὲν ἠδύνατο βεβαίως νὰ ἐννοήσῃ τὸν ὄλεθρόν του, δὲν ἠδύνατο νὰ ἀντιστῇ δεόντως κατὰ τοῦ συστήματος καὶ τῶν ἐκμεταλλευτῶν τῆς ἐπαναστάσεώς του· καὶ διὰ τοῦτο ἐν ἀνέσει ἐξεμεταλλεύθησαν οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι τὴν ἐπανάστασιν τῆς 10 Ὀκτωβρίου τοῦ 1862. Ἡ ἐπανάστασις ἐκείνη προὐτίθετο τῷ ὄντι νὰ φέρῃ ἀναμόρφωσιν, ἡ δὲ Συνέλευσις τοῦ 1862 ὤφειλε νὰ πραγματοποιήσῃ αὐτὴν τὴν ἀναμόρφωσιν, μεταῤῥυθμίζουσα ῥιζικῶς καθ’ ὅλους τοὺς κλάδους τοὺς θεσμοὺς ἡμῶν, καὶ ἀνορθώσῃ οὕτω τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν πράγματα καὶ προνοήσῃ περὶ ἐθνικῆς ἀποκαταστάσεως. Ἀλλ’ ἡ Συνέλευσις ἐκείνη ἐβελτίωσε μὲν τὸ Πολίτευμά μας ἐπὶ τὸ ἐλευθερώτερον — τὰ δὲ Συντάγματα εἰς τὸν αἰῶνά μας εἶναι τοσοῦτον κοινά, ὡς εἶνε τὰ ἐγχειρίδια καὶ αἱ γραμματικαὶ — ἀλλὰ δὲν μετεῤῥύθμισε συνάμα ὅλους τοὺς θεσμούς μας, ὅπως ἦνε εἰς ἁρμονίαν μὲ τὸ Πολίτευμά μας· ἐν γένει διέψευσε τὰς ἐλπίδας μας, τὸ δὲ κύριον ἔργον της ἦτον ἐμφύλιος πόλεμος χάριν τῶν κουρελίων τῆς Ἐξουσίας. Μετὰ τοιαύτην προσωπικὴν ὤθησιν, δοθεῖσαν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν ἐκείνην, εἵπετο, ὅτι ἔμελλε νὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ ἐξηκολούθησεν ἐπὶ εἴκοσιν ἤδη ἔτη ἡ ἰδία σχολή, μὲ τὴν διαφορὰν μόνον, ὅτι, ἐνῷ πρότερον τὸ σύστημα ἦτον ἀποῤῥοφητικὸν ὑπὸ ἑνὸς μόνου, ἤγουν μονοκρατικόν, ἔκτοτε εἶναι βουλευτοκρατικόν. Ἀντὶ ὅμως νὰ συνετισθῶμεν ἀπὸ παθήματα τῶν 30 ἐτῶν, κατηντήσαμεν διὰ τῶν ἰδιοτελῶν ἔργων μας εἰς αὐτὸ τὸ θλιβερὸν σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρισκόμεθα σήμερον, εἰς κατάστασιν ἀπογνώσεως ἐσωτερικῆς καὶ ἐξωτερικῆς. Ὅπως δὲ ἐχαιρετήθη ὁ κ. πρώην Πρωθυπουργὸς πρὸ τριετίας, ὡς ἐλθὼν νὰ ἀναμορφώσῃ τὸ δυστυχὲς ἡμῶν Ἔθνος, οὕτως ἐχαιρετήθη καὶ τὸ σημερινὸν Ὑπουργεῖον. Ἡ ἐκλογὴ τῆς 7 Ἀπριλίου ἦτο τοιαύτη μία νίκη τοῦ Ἑλληνισμοῦ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐλπίδας του καὶ προσδοκίας του. Ἀλλὰ τὸ σημερινὸν σύστημα, ὡς σήμερον παρουσιάζεται, ἐκπληροῖ τὰς προσδοκίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; Δυστυχῶς ὄχι, κατ’ ἐμέ. Παραμόρφωσις ἦτο τὸ σύστημα τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ· τοιοῦτον εἶναι καὶ τὸ σύστημα τὸ σημερινὸν, ὡς παρουσιάζεται σήμερον, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἠλπίζομεν ποτὲ νὰ παρουσιασθῇ οὕτω· κατ’ ἐμὲ δὲ δὲν δύναται νὰ ὀνομασθῇ ἄλλως εἰμὴ ψιμυθίωσις. Καὶ τῷ ὄντι, κύριοι, παρατηρῶν τὰ δύο βιβλία τοῦ πρώην Ὑπουργείου καὶ τοῦ σημερινοῦ, τί βλέπω εἰς αὐτὰ τὰ δύο μεγάλα βιβλία, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσιν εἰς τὴν ὕπαρξιν καὶ τὸ μέλλον τοῦ Ἔθνους; Βλέπω τὰ αὐτὰ ἔξοδα, ὅπως καὶ ἐν τῷ παρελθόντι· βλέπω 85 ἑκατομμύρια εἰς τὸν ἄλλον Προϋπολογισμὸν, 85 ἑκατομμύρια καὶ εἰς τοῦτον, καὶ ἔλλειμμα 11 ἑκατομμυρίων· διότι ὁ λαὸς, κύριοι, μὴ νομίσητε, ὅτι ἐκινεῖτο μόνον ἀπὸ τὴν ἰδέαν νὰ τροποποιηθῶσιν οἱ ἐξωγκομένοι φόροι τοῦ κ. Τρικούπη· μὴ καταβιβάζομεν τοσοῦτον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ὁ λαὸς ἐπιθυμεῖ τὴν ἐλάττωσιν τῶν ἐξόδων καὶ τὴν ῥιζικὴν μεταῤῥύθμισιν τῶν θεσμῶν μας, ὅπως χειραφετηθῇ καὶ προέλθωσιν ἀληθεῖς οἰκονομίαι. Διὰ τοῦτο, ὡς ἴσως ἐνθυμεῖσθε, εἰς τὴν περυσινὴν Σύνοδον σᾶς ἐξέθηκα πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον τοιαῦτα περιεῖχε καὶ ἀνταπεκρίνετο εἰς τὰς προσδοκίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο, σύμφωνον μὲ τὰς ἀνάγκας τοῦ Ἔθνους, δὲν τὸ ἠκολούθησεν ἡ νῦν Κυβέρνησις, τὴν ὁποίαν προεθέμην νὰ ὑποστηρίξω καὶ ἐγώ, ἂν ἤθελεν ἀκολουθήσει αὐτὸ, καθόσον μάλιστα ἐπολεμήσαμεν ὁμοῦ τὸ προηγηθὲν σύστημα. Ἐξ ἄλλου τί βλέπω; παύσεις, μεταθέσεις, διορισμοὺς ἄνευ διακρίσεως, χάριν συναλλαγῆς· ἐπαύθησαν Εἰσαγγελεῖς ἀκέραιοι, Τμηματάρχαι ἀρχαῖοι, ἠσκημένοι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἀμερόληπτοι, ὅσους ἐγὼ ἐγνώριζον, ὅτι ἦσαν τίμιοι καὶ ἱκανοί· ἐπαύθησαν Ὑπάλληλοι μέχρι καὶ τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Γραφείου μας, ἴσως διότι οὗτος ἦτο ποιητής, ἀλλ’ ἡ αἰτία ἦτο μόνον προσωπική. Ὁ κ. Βλάχος, βουλευτὴς Ἀττικῆς, προκληθεὶς πρό τινων ἡμερῶν, ὤφειλε νὰ ὑπερασπισθῇ πλειότερον τὴν «θείαν αὐτὴν νόσον» ὡς τὴν ὠνόμασεν· αὕτη δὲν ἐμποδίζει· ἀπ’ ἐναντίας, ἐνισχύει τὸν ἄνθρωπον, τὸν ἔχοντα φαντασίαν, νὰ βλέπῃ βαθύτερον καὶ νὰ σκέπτεται καλλίτερον περὶ τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος. Διὰ τῆς φαντασίας, συνηνωμένης μετὰ τῆς ἐπιστήμης, συλλαμβάνονται τά μεγάλα καὶ λαοσωτήρια σχέδια. Ὁ Ἰωάννης Μίλτων, κύριοι, ὁ Ὑπουργὸς τοῦ Κρόμβελλ, ἦτο καὶ μέγας ποιητὴς τῆς Ἀγγλίας, καὶ ἐν τούτοις ὑπῆρξεν ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐδημιούργησε τοὺς μεγάλους νόμους περὶ ἐκπαιδεύσεως, περὶ ναυτιλίας, περὶ ἐμπορίου, οἱ ὁποῖοι ἐπέφεραν τὸ μεγαλεῖον τῆς Ἀγγλίας καὶ ἀνέδειξαν αὐτήν. Κατήντησε δὲ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις νὰ παύσῃ καὶ ἕνα Ἀστυνόμον τιμιώτατον, τὸν κ. Χωματιανόν, τὸν ὁποῖον ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις ἐσεβάσθησαν, διότι, ὡς πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν θὰ γνωρίζητε βεβαίως, ὁ κ. Χωματιανὸς εἶνε ἀκέραιος, τίμιος καὶ ἱκανώτατος, μόνη δὲ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις προέβη εἰς τοῦτο. Ὕστερον ἀπὸ τόσα προγράμματα, ὕστερον ἀπὸ τοιαύτην ἀντιπολίτευσιν, τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν κατὰ τοῦ παρελθόντος Ὑπουργείου, ὤφειλεν ἡ τότε Ἀντιπολίτευσις, ἐρχομένη εἰς τὰ πράγματα, νὰ φέρῃ ἀναμόρφωσιν ῥιζικῆς μεταῤῥυθμίσεως ὅλων τῶν θεσμῶν μας, δι’ ἁπλοποιήσεως ἐν γένει τῆς ὑπηρεσίας, ὅτε θὰ ἐπήρχετο καὶ ἡ οἰκονομία. Ὅταν ὅμως διατηρῶμεν τοὺς πολυπλόκους ὀργανισμοὺς καὶ ζητῶμεν νὰ περικόψωμεν ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν δαπάνας, τότε παραλύομεν τὴν ὑπηρεσίαν. Συνάμα δὲ εἶνε ἀνάγκη νὰ μεταῤῥυθμισθῇ ὁ δημοτικὸς νόμος, ὅπως χειραφετηθῇ ὁ λαός, χειραφετουμένων τῶν Δήμων, καὶ μὴ ἦνε ἕρμαιον τῆς Διοικήσεως, ὅπως ἦτο πρὸ πολλῶν ἐτῶν. Ἐγὼ μόνος δὲν δύναμαι νὰ φέρω τοιαῦτα νομοσχέδια, διότι εἷς ἄνθρωπος δὲν δύναται νὰ κατορθώσῃ καλῶς ἓν τοιοῦτον ἔργον· καὶ διὰ τοῦτο ἐπῄνεσα τοὺς κυρίους Ὑπουργούς, ὅταν ἐν Πάτραις εὑρισκόμενος ἔμαθον, ὅτι προσεκάλεσαν ἐπιτροπὰς ἐκ τῶν διαφόρων τάξεων τῶν πολιτῶν ὅπως γνωμοδοτήσωσιν ἐπὶ τῶν συνταχθέντων νομοσχεδίων, καὶ ἀπορῶ πῶς μὲ ὅλα τὰ φῶτα ὅλων αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων κατωρθώθη νὰ συντελεσθῶσι τοσοῦτον ἐλεεινὰ νομοσχέδια. Σᾶς ὑποδεικνύω ἤδη μόνον, ὡς ἁπλᾶς νύξεις, ὀλίγα τινὰ ἀναγόμενα εἰς τὴν ῥιζικὴν ταύτην μεταῤῥύθμισιν· πρῶτον εἶνε ἀνάγκη νὰ κάμωμεν Διοικήσεις, πρέπει νὰ καταργήσωμεν τὰ Πρωτοδικεῖα καὶ νὰ ὀργανώσωμεν τὰ Εἰρηνοδικεῖα μὲ ἄλλην εὐρυτέραν δικαιοδοσίαν. Εἴπατέ μοι, τί ἐχρησίμευσαν μέχρι τοῦδε τὰ Πρωτοδικεῖα; Μόνον πρὸς διαιώνισιν τῶν ὑποθέσεων καὶ δυσκολίαν εἰς τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν· διότι ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἀραιὸν πληθυσμὸν, δὲν ἔχει μέσα συγκοινωνίας καὶ δὲν δύναται ὁ πολίτης νὰ μεταβαίνῃ εἰς ἀπομεμακρυσμένον κέντρον, ὅπως εὕρῃ τὸν δικαστήν του. Πρέπει λοιπὸν νὰ καταργήσωμεν τὰ Πρωτοδικεῖα καὶ νὰ συστήσωμεν πολλὰ Εἰρηνοδικεῖα μὲ εὐρυτέραν δικαιοδοσίαν. Τί ἐχρησίμευσεν ὁμοίως, κύριοι, εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον; Δὲν ἐνθυμεῖσθε τὸ ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον ὁ ἔντιμος κ. Ἀθανασιάδης εἶχεν ἐκδώσει πρό τινων ἐτῶν καὶ ἐν τῷ ὁποίῳ ὁ ἴδιος ὡμολόγει, ὅτι κατήντησεν ἄχρηστος ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου; Τοιαῦτα ἡρωϊκὰ μέτρα, τοιαύτας μεταῤῥυθμίσεις, πρέπει, κύριοι, νὰ κάμωμεν σήμερον, καὶ βεβαιωθῆτε, ὅτι τότε μόνον δύναται νὰ διοικηθῇ τὸ Κράτος μὲ 65 ἑκατομμύρια. Τότε δὲν θὰ ἔχωμεν πλέον ἔλλειμμα· τὸ ἔλλειμμα ἀμέσως παύει καὶ θὰ ἐπαρκέσωσι τὰ 65 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα εἶνε βέβαιον ὅτι θὰ εἰσπράξῃ τὸ Δημόσιον, ἐνῷ τὰ 72 ἑκατομμύρια, ὅσα ἀναγράφει ὁ Προϋπολογισμός σας, δὲν θὰ εἰσπραχθῶσι ποτέ. Ἐξ αὐτῶν τῶν 65 ἑκατομμυρίων τὰ μὲν 20 νὰ προσδιορίσωμεν διὰ τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν, τὰ δὲ 45 νὰ προσδιορίσωμεν διὰ τὰς λοιπὰς ἀνάγκας, καὶ ἰδίως διὰ τὰ τρία ταῦτα τὰ μᾶλλον κύρια καὶ κατεπείγοντα, τὰ ὁποῖα, κύριοι, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν. Πρῶτον νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς διοργάνωσιν σπουδαίας ἐκπαιδεύσεως καθ’ ὅλα τὰ στάδια αὐτῆς, διότι ἡ σπουδαία ἐκπαίδευσις δημιουργεῖ σπουδαίας, χρησίμους γενεάς. Δεύτερον νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν στρατιωτικὴν τοῦ Ἔθνους διοργάνωσιν, ἡ ὁποία, ὡς εἶπον καὶ ἄλλοτε, πρέπει νὰ γείνῃ τοιαύτη, ὥστε νὰ ἀνταποκρίνηται καὶ εἰς τοὺς πόθους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ νὰ ἦνε σύμφωνος μὲ τὰς παραδόσεις μας καὶ ἀναλόγως τῶν πόρων ἡμῶν. Ἐνθυμεῖσθε δὲ, ὅτι ἐν τῇ ἀδυναμίᾳ μου ἐπρότεινα καὶ ἐγὼ πρὸ τριῶν σχεδὸν ἐτῶν ἓν σχέδιον διὰ τὴν διοργάνωσιν ταύτην. Τὸ σύστημα αὐτὸ ἔχει καὶ ἡ Ἑλβετία, λαβοῦσα αὐτὸ ἀπὸ τοὺς ἀρχαίους Ἕλληνας. Ἀναπτύσσων δὲ αὐτὸ, εἶπον τότε, ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ ἔχῃ 14 χιλιάδας στρατὸν, καὶ αὐτὸν νὰ τὸν ἔχῃ κατὰ πλεῖστον τοποθετημένον ἐν τῇ Θεσσαλίᾳ, ὅπου νὰ γυμνάζηται καὶ νὰ καταγίνηται εἰς τὴν ὀχύρωσιν τῶν ἀδυνάτων συνόρων μας· πρὸς δὲ τούτοις πάντες οἱ δυνάμενοι νὰ φέρωσιν ὅπλα νὰ γυμνάζωνται εἰς τὰς ἑστίας των, ὅπως οὕτω ἔχωμεν ἐν ἀνάγκῃ 100–150 χιλιάδας ἀνδρῶν. Ἐὰν, κύριοι, πρὸ 3 ἐτῶν, ὅτε ἐπρότεινα τὸ σύστημα τοῦτο, τελειοποιούμενον ἀπὸ τοὺς εἰδικοὺς, ἐτίθετο εἰς ἐνέργειαν, ὅτε ἦλθεν ἐσχάτως ὁ Γάλλος στρατηγὸς, ἤθελεν εὕρει τὴν μάζαν αὐτὴν, ὅπως τὴν καταστήσῃ πολεμικήν. Τὰ αὐτὰ λέγω, κύριοι, καὶ περὶ τοῦ Ναυτικοῦ, διότι ἡ Ἑλλὰς εἶναι ναυτικὸν Ἔθνος, καὶ ἂν πρὸ χρόνων, ὡς εἶπον καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον, αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις, ἰδίως μετὰ τὸ πάθημα τῆς Κρήτης, ἐφρόντιζαν ἐκ τῶν ἐνόντων νὰ διοργανώσωσιν οὕτω πως τὴν Ἑλλάδα, ὄχι μὲ μεγάλους ὀργανισμοὺς, ἀλλὰ μόνον νὰ ἀποτελέσωμεν ναυτικοὺς ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι νὰ ἦναι ἡ ψυχὴ, καὶ τὰ πλοῖά μας νὰ κατασκευάσωμεν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ μὴν ἦναι μεγάλα, ἀλλὰ νὰ ἔχωσι ταχύτητα μεγάλην, τότε θὰ ἐγίνετο ἡ Ἑλλὰς, συνενουμένη καὶ μετὰ τῆς Ἀλβανίας, μία δύναμις ἐν τῇ Ἀνατολῇ καὶ ἱκανὴ, ὥστε νὰ δύναται ν’ ἀναγκάζῃ καὶ τοὺς Σλαύους καὶ τοὺς Αὐστριακοὺς οὔτε κἂν νὰ συλλάβωσι τὸ σχέδιον νὰ καταπατήσωσι τὴν Θρᾴκην καὶ τὴν Μακεδονίαν. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι, ὅταν ἐξηντλήθη ὁ Μωσαϊσμὸς, —διότι ὅλαι αἱ μεγάλαι συνθέσεις, ὅταν πραγματοποιήσουν τὰς ἐν αὐταῖς ἀληθείας, ἀποσυντίθενται καὶ ἔρχεται νέα καλλιτέρα θρησκευτικὴ καὶ κοινωνικὴ σύνθεσις, τοιαύτη δὲ ἦτον ὁ Χριστιανισμὸς—προήχθησαν τότε δύο Σχολαὶ ἐντὸς τῆς Παλιγγενεσίας ταύτης, ἡ Σχολὴ τοῦ Πέτρου καὶ ἡ Σχολὴ τοῦ Παύλου. Ἡ Σχολὴ τοῦ Πέτρου ἤθελε σχεδὸν νὰ ἐπαναφέρῃ τὸ παρελθὸν ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις· ὁ Παῦλος ὅμως, ἐννοῶν καλλίτερον τὸ πνεῦμα καὶ τὸν σκοπὸν τῆς ἀναγεννήσεως ἐκείνης, κατήντησε νὰ εἴπῃ «τὰ πάντα καινά». Τοιαύτης ἀναγεννήσεως ἔχομεν ἀνάγκην καὶ ἡμεῖς σήμερον, διατηροῦντες πάντοτε τὴν ἐθνικὴν φυσιογνωμίαν μας, διότι ἓν Ἔθνος ἀληθῶς προοδεύει, ὅταν ἀκολουθῇ τὸ πνεῦμα τοῦ αἰῶνός του ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς τροχιᾶς του. Οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ὅμως ἐνόμισαν, ὅτι ἐκτελοῦν ἀναμόρφωσιν, παρουσιάζοντες τοιαῦτα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι μόνον συῤῥάμματα· διότι, κύριοι, μία σπουδαία Κυβέρνησις πρέπει νὰ παρουσιάζῃ ἓν κυβερνητικὸν σύστημα οἰκονομικὸν καὶ πολιτικὸν, τὸ ὁποῖον νὰ ἀποτελέσῃ ἓν ὀργανικὸν ὅλον, ὄχι νὰ ἦναι τροποποίησις ἐδῶ καὶ ἐκεῖ, ὅπως τύχῃ, καὶ μάλιστα ὅταν ὁ σκοπὸς ἦναι κυρίως προσωπικὸς, χάριν τῆς Ἐξουσίας. Μὲ ὅλας τὰς Ἐπιτροπὰς, τὰς ὁποίας συνεκάλεσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τὰ νομοσχέδιά του εἶναι ἀθλιέστατα, οὐδεμίαν πραγματικὴν βελτίωσιν δυνάμενα νὰ φέρωσιν, ἐνῷ ἄλλοι μόνοι ἐσκέφθησαν σπουδαιότερον. Οὕτω, φερ’ εἰπεῖν, τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ τοῦ καπνοῦ τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Τριχωνίας κ. Τριγώνη ὑπῆρξε χιλιάκις καλλίτερον ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον τὸ παρουσιασθὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως· καλλίτερον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ Δημόσιον, καλλίτερον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν συμφερόντων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ· ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις τίποτε δὲν ἐδέχθη ἐξ αὐτοῦ. Ἐνῷ δὲ εἶναι τοιαῦτα τὰ νομοσχέδια τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, προκαλεῖ ἐσπευσμένην συζήτησιν, λησμονοῦσα, ὅτι κατέκρινεν ἄλλοτε ὡς Ἀντιπολίτευσις τοιαύτας πρὸς τὸ θεαθῆναι γιγνομένας συζητήσεις. Ἢ νομίζουν τινὲς, ὡς τὸ εἶπον καὶ πέρυσιν, ὅτι ἡ ἐξέλιξις πολλῶν ἀριθμῶν καὶ ἡ πολυλογία ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἱκανοποιοῦν τὸν δυστυχῆ λαόν; Ἐὰν ἡμεῖς σήμερον κατωρθώναμεν νὰ ὁμιλῶμεν λακωνικῶς, τοῦτο θὰ ἀπεδείκνυεν, ὅτι ἔχομεν σπουδαῖα σχέδια ἐν τῇ διανοίᾳ μας. Ἐὰν ὡμιλοῦμεν λακωνικῶς καὶ περιωριζόμεθα μόνον εἰς τὴν οὐσίαν τῶν πραγμάτων, μὴν ἀμφιβάλλετε, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἠδύνατο νὰ σωθῇ καὶ ἀκόμη νὰ πράξῃ ἔργα μεγάλα, ὡς ἔπραξαν οἱ παλαιοὶ Ἀθηναῖοι εἰς τὸν καιρὸν τῆς ἀκμῆς των, οἱ ὁποῖοι ὡμίλουν ὀλιγώτερον ἡμῶν, ἀλλ’ ἔπραττον μεγάλα ἔργα. Ἀλλ’ ὅταν ὅμως οἱ πρόγονοί μας ἐκεῖνοι ἔπεσαν εἰς διαφθορὰν, ἥτις εἶναι ἄκρα ἀτομικὴ ἰδιοτέλεια, καὶ ὠνομάσθησαν ἐμπαικτικῶς γραικύλλοι, τότε πολλὰ ἔλεγον, ἀλλ’ ἡ ἐργασία των ἔτεινεν εἰς τὴν ὁλοσχερῆ καταστροφὴν τοῦ Ἔθνους. Συμπεραίνων λοιπὸν λέγω, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἐλθοῦσα εἰς τὰ πράγματα μετὰ τῶν προσδοκιῶν, τὰς ὁποίας ἐξέφρασε τὸ Ἔθνος διὰ τῆς ἐκλογῆς τῆς 7 Ἀπριλίου, ὤφειλε, κατ’ ἐμὲ, νὰ μεταβῇ εἰς τὸ Στέμμα, εἰς τὴν Βασιλείαν, καὶ νὰ τὴν συμβουλεύσῃ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὸ δεινὸν σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἤλθομεν, νὰ διορθωθῶσι τῷ ὄντι τὰ πράγματα ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἰδίαν, νὰ τὴν φωτίσῃ καὶ νὰ τῇ εἴπῃ, ὅτι ἔπρεπε σήμερον ἡ Βασιλεία δι’ ἑνὸς διαγγέλματος νὰ συγκαλέσῃ Ἐθνικὴν Συνέλευσιν, μόνην δυναμένην νὰ σώσῃ τὸν Ἑλληνισμόν. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἔπραξε τοῦτο ἡ Κυβέρνησις, ἴσως ἀπὸ λόγους αὐταρεσκείας, ὤφειλεν ἡ Βουλὴ, ἀπαντῶσα εἰς τὸν Βασιλέα, νὰ τῷ εἴπῃ ὅτι, ἐπειδὴ ἔχομεν ἀνάγκην ῥιζικῶν μεταῤῥυθμίσεων εἰς ὅλους τοὺς θεσμούς μας· ἐπειδὴ ἔχομεν ἀνάγκην διευθετήσεως τῶν οἰκονομικῶν μας, καὶ προνοίας διὰ τὴν ἀπαιτουμένην ἐθνικὴν ὕπαρξίν μας· ἐπειδὴ ἔχομεν ἀνάγκην μεταῤῥυθμίσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ Συντάγματος—ἐγὼ, φέρ’ εἰπεῖν, εἶχον προτείνει μεταῤῥύθμισιν τοῦ ἄρθρου 70 περὶ προσόντων τῶν βουλευτῶν, ἄλλοι δὲ ἄλλα—δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους πρέπει, Βασιλεῦ, νὰ συγκαλέσητε Ἐθνικὴν Συνέλευσιν. Ταῦτα, κατ’ ἐμὲ, ὤφειλε νὰ εἴπῃ ἡ Βουλὴ. Τὴν πρότασιν περὶ συγκαλέσεως Ἐθνικῆς Συνελεύσεως εἶχον ὑποβάλει εἰς τὴν τελευταίαν Σύνοδον. Ὅταν ἐπαναλάβωμεν τὰς ἐργασίας μας, θὰ ὑποβάλω πάλιν τὴν πρότασιν αὐτὴν πρὸς συζήτησιν, ὅπως ἡ Βουλὴ ἐκφράσῃ τοιαύτην εὐχὴν πρὸς τὴν Βασιλείαν.

§63Ι. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀρχόμεθα, κύριοι, τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ παραιτούμενοι τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐλέγχου, διότι ἐπὶ 7 μῆνας δαπανῶνται τοσαῦτα ἑκατομμύρια ἄνευ Προϋπολογισμοῦ, καὶ εἰσπράττονται φόροι ἄνευ φορολογικῶν νόμων. Καὶ δὲν εἶναι αἰτία ἐφέτος ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς, διότι ἡ Βουλὴ συνεκλήθη τὴν 25 Ὀκτωβρίου, διελύθη δὲ τὴν 12 Φεβρουαρίου· εἰς τὸ διάστημα τῶν 4 μηνῶν οὐδὲν ἔπραξε. Καὶ δὲν εἶναι πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν ὁ Προϋπολογισμὸς δὲν ψηφίζεται ἐγκαίρως, πρὸ τῆς ἀρχῆς δηλαδὴ τοῦ ἐπιόντος ἔτους· πολλάκις εἴδομεν, ὅτι οἱ Προϋπολογισμοὶ ἐψηφίζοντο ἐν τῷ μέσῳ τῆς Συνόδου, καὶ ἐνίοτε εἰς τὸ τέλος. Εὔχομαι νὰ ἦναι ἡ τελευταία φορά, καθ’ ἣν συμβαίνει ἡ ἀταξία αὕτη. Οὐδένα θέλω ἐλέγξει· ἴσως ὁ λόγος μου θίγῃ φίλαυτα καὶ φιλόδοξα σχέδια· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐπὶ τῶν πολιτικῶν καὶ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων πρέπει τις νὰ λέγῃ τὴν ἀλήθειαν εἰς ὅλους, καὶ πρὸ πάντων εἰς τὸν λαὸν, διότι ἡ ἄγνοια τοῦ λαοῦ περὶ τῶν τοιούτων εἶναι κινδυνώδης· ὁ λαὸς πρέπει νὰ γνωρίζῃ ποῖα κακὰ δύναται ν’ ἀποφύγῃ καὶ ποῖα κακὰ δὲν δύναται νὰ ἀποφύγῃ, ἵνα εἰς ἐκεῖνα μὲν ὑποτάσσηται δυσκόλως, εἰς ταῦτα δὲ εὐκόλως. Ὁ λαὸς ἔχει δικαιώματα καὶ καθήκοντα· μεταξὺ τῶν δικαιωμάτων τὸ πρῶτον εἶναι ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία καὶ ἀσφάλεια, ἡ ψήφισις τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ τοῦ ἀπολογισμοῦ, ἡ ψήφισις τῶν φορολογικῶν νόμων· καθήκοντα δὲ ἔχει τὰς εἰσφορὰς τὰς χρηματικὰς καὶ τὰς σωματικὰς, καὶ τὸν πρὸς τοὺς νόμους σεβασμόν. Οἱ Ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ εἶναι οἱ φύλακες καὶ προστάται τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ, ἡ δὲ παραμέλησις αὐτῶν εἶναι ἀθέτησις τῆς ἐντολῆς των· ἀθετοῦσι τὴν ἐντολήν των, ὅταν ἀνέχωνται νὰ δαπανῶνται τοσαῦτα ἑκατομμύρια ἄνευ Προϋπολογισμοῦ, ὅταν εἰσπράττωνται φόροι ἄνευ νόμου. Ἡ ψήφισις τοῦ Προϋπολογισμοῦ γίνεται παρακαίρως, διότι ἡ Βουλὴ συγκαλεῖται κατὰ τὰς ἀρχὰς Νοεμβρίου, καὶ ἕως οὗ καταρτισθῇ, παρέρχονται 15, 20 ἡμέραι· δὲν ἀπομένει ἀρκετὸς καιρὸς, διὰ νὰ ψηφισθῇ πρὸ τοῦ ἐπιόντος ἔτους, πρὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ λογιστικοῦ ἔτους. Διὰ τοῦτο βλέπομεν, ὅτι αἱ περισσότεραι δαπάναι γίνονται διὰ τῶν δωδεκατημορίων. Δὲν θὰ δυνηθῶμέν ποτε ν’ ἀποφύγωμεν αὐτὴν τὴν ἔκρυθμον κατάστασιν, ἐὰν δὲν μεταθέσωμεν τὸ λογιστικὸν ἔτος. Καὶ ἄλλοτε εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶναι πολὺ ἀναγκαία ἡ μετάθεσις τοῦ λογιστικοῦ ἔτους ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου εἰς τὴν 1 Ἀπριλίου, διότι τότε θέλομεν ἔχει πάντοτε ἐψηφισμένον τὸν Προϋπολογισμὸν πρὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ λογιστικοῦ ἔτους. Ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ γίνεται ἐλαττωματικὴ, διότι κατ’ ἔθος ἐπικρατῆσαν ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ θεωρεῖται ὡς συζήτησις πολιτικὴ, ἐπὶ ἡμέρας δὲ καὶ ἑβδομάδας οἱ ῥήτορες ἐξαντλοῦσι τὸ ζώπυρον, ὅταν δὲ ἐπέλθῃ ἡ συζήτησις τῶν καθ’ ἕκαστα εἶναι κεκμηκότες· καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ ψηφίζονται ἑκατομμύρια, ὀλίγων βουλευτῶν μενόντων ἐν τοῖς ἐδωλίοις, ὀλιγωτέρων δὲ προσεχόντων· πολλάκις δὲ ὑπουργοὶ δι’ αὐξομοιώσεων μεγάλων μετεῤῥύθμισαν τὰ ἄρθρα τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὁ Προϋπολογισμὸς δὲν εἶναι τὸ ἀληθὲς κάτοπτρον τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως, διότι κατὰ δυστυχίαν ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις, φιλοτίμως φερόμεναι, ἠθέλησαν νὰ παρουσιάσωσιν ἰσοζύγιον φαινομενικόν· δι’ αὐτὸ ἐξογκοῦσι μεγάλως τὰ ἔσοδα, καταβιβάζουν δὲ τὰς δαπάνας· ἐνίοτε δὲν ἀναγράφουν ὁλόκληρον τὴν δαπάνην, ἄλλοτε ἐγγράφουσι μειωμένας τὰς δαπάνας, καὶ τότε ἄρχονται αἱ πιστώσεις, διὰ νὰ πληρώσωσι τὰ κενά. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἔκτακτοι δαπάναι παρουσιάζονται κατ’ ἔτος, ἔρχονται αἱ ἔκτακτοι πιστώσεις ἐπιβαρύνουσαι τὰ ἐλλείμματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διότι οὐδεὶς Προϋπολογισμὸς ἔχει περίσσευμα. Εἰς τὸ ἐννεαετὲς διάστημα ἀπὸ τοῦ 1876 μέχρι τοῦ 1884 ἐψηφίσθησαν πιστώσεις 26,000,000. Ταῦτα ἠρύσθην ἐκ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ὑπάρχει Προϋπολογισμὸς, κύριοι, διότι δὲν ὑπάρχει Ἀπολογισμός. Πῶς θέλετε νὰ κανονίσητε Προϋπολογισμὸν, ὅταν ὁ διαχειριζόμενος αὐτὸν οὐδένα δίδει λόγον; Οὐδὲν ἔθνος, κύριοι, εἰς τὸν κόσμον παρῃτήθη τῆς νομίμου ἐξελέγξεως τῶν Προϋπολογισμῶν· μόνον ἡμεῖς παρῃτήθημεν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν τῆς ἐξελέγξεως τῆς διαχειρίσεως τῶν Δημοσίων, διότι ὅσοι εἶσθε παλαιοὶ βουλευταὶ πρὸ χρόνων δὲν εἴδετε Ἀπολογισμόν. Οἱ Ἰταλοὶ ὠφεληθέντες ἐκ τῶν νεωτέρων μελετῶν, ἔχουσι Καθημερινὸν, εἰς τὸ ὁποῖον διὰ τῆς κατατάξεώς τινων στηλῶν αὐτομάτως, οὕτως εἰπεῖν, καὶ σταθερῶς, δύνανται νὰ γνωρίσωσι τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, ἤτοι τὴν κατάστασιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ πρὸς τὸ Δημόσιον, τὴν κατάστασιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ πρὸς τὸ ταμεῖον. Ἡμεῖς οὐδὲν τοιοῦτον γνωρίζομεν. Ἐὰν ἐρωτήσωμεν τὸ Λογιστήριον, ὁ Διευθυντὴς αὐτοῦ θὰ δώσῃ ἄλλους μὲν λογαριασμοὺς εἰς τὸν νῦν πρωθυπουργὸν, ἄλλους δὲ εἰς τὸν τέως, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ ἐννοήσῃ τὴν πραγματικὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ κράτους. Ἔπρεπε τὸ λογιστικὸν τοῦ Κράτους νὰ ἦνε ὅμοιον μὲ τὸ λογιστικὸν τῆς Τραπέζης, ἡ ὁποία δύναται καθ’ ἑκάστην ἑβδομάδα νὰ γνωρίζῃ τὰς μεταβολὰς τῆς καταστάσεώς της. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, περὶ τοῦ ὁποίου πάντοτε ἐγένετο λόγος, καὶ πρέπει νὰ γείνηται, διότι εἶναι σπουδαία Ἀρχὴ καθεστηκυῖα, εἶναι εἰς ἐντελῆ ἀπραξίαν· δὲν ἐργάζεται παρὰ ἐπὶ ὡρισμένων λογαριασμῶν καὶ δι’ ὡρισμένους ὑπολόγους· εἰς τοὺς γενικοὺς λογαριασμοὺς δὲν εἰσέρχεται, καταπτοηθὲν ἐκ τοῦ μεγέθους τοῦ ἔργου. Βλέπετε σωρείαν ἐγγράφων εἰς τοὺς διαδρόμους τοῦ ἐλεεινοῦ ἐκείνου καταστήματος, κεκαλυμμένων ὑπὸ παχείας κόνεως καὶ καταπατουμένων ὑπὸ τῶν διαβαινόντων. Βλέπετε κιβώτια κατὰ χιλιάδας μεστὰ ἐγγράφων τῶν ὑπολόγων, καρφωμένα καὶ σηπόμενα ἄλλα μὲν εἰς τὰ ὑπόγεια τοῦ Πολυτεχνείου, ἄλλα δὲ ἐν ὑπαίθρῳ ἐν τῇ αὐλῇ τοῦ καταστήματος. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον δὲν δύναται νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ ἔργον, διότι ἔχει προσωπικὸν ἀνεπαρκὲς, διότι δὲν ἔχει χῶρον, δὲν δύναται νὰ ἐργασθῇ τις, ὅταν τὸ ἀρχεῖον εἶνε εἰς ἐλεεινὴν κατάστασιν, διότι τέλος ἀπεθαῤῥύνθη εἰσαγομένων ἀνδρῶν ἔξωθεν, μὴ προτεινομένων κατὰ τὸν νόμον ὑπὸ τῶν μελῶν τοῦ Συνεδρίου. Πολλάκις ἐπεχείρησαν νὰ δώσωσιν ὤθησιν εἰς τὴν λειτουργίαν τοῦ Σώματος τούτου, ἀλλὰ δὲν ἔφθασαν ποτὲ εἰς ἀποτέλεσμα· ἐσχάτως εἶχε προταθῆ νὰ ἔλθῃ εἰς βοήθειαν σῶμα ἐπικούρων ἐκ τῶν ἀρχαίων λογιστικῶν, ἀλλὰ δὲν ἐξετελέσθη, νομίζω ὅμως, ὅτι εἶνε καιρὸς ἤδη νὰ σκεφθῶμεν σπουδαίως καὶ ταχέως περὶ τῆς καταρτίσεως αὐτοῦ τοῦ Σώματος, τοῦ τοσοῦτον ἀναγκαίου. Δὲν ὑπάρχει Ἀντιπροσωπεία, ὅταν δὲν δύναται νὰ ἐξελέγχῃ τοὺς ὑπολόγους, ὅταν δὲν ἔχῃ Ἀπολογισμόν. Πρέπει λοιπὸν νὰ παραιτηθῶμεν ἀπὸ τῶν ἐξελέγξεων τῶν πεπαλαιωμένων χρήσεων, διότι οὐδεμίαν ἔχουσι πρακτικὴν ἀξίαν. Πολλοί, πλεῖστοι τῶν ὑπολόγων ἤδη εἰσὶ τεθνεῶτες· τούτων οἱ ἀπόγονοι δὲν εἶνε εἰς κατάστασιν νὰ πληρώσωσι τὸ τυχὸν καταλογισθησόμενον ποσόν. Πρέπει νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὸ νὰ μᾶς δίδῃ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον κατ’ ἔτος τὸν Ἀπολογισμὸν, ὅσος δὲ χρόνος μένει διαθέσιμος, τοῦτον νὰ μεταχειρίζεται εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν παρῳχημένων χρήσεων, ἀλλὰ κατὰ κατιοῦσαν σειρὰν δὲν πρέπει νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τὸ 1875 π. χ. ἀλλ’ ἀφοῦ μᾶς δώσει τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1884, νὰ ἐπιληφθῇ ἔπειτα τὸν Ἀπολολισμὸν τοῦ 1883 καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς μέχρι τινός. Χαίρω ὅτι καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις καὶ ἡ σημερινὴ ἀνέγραψαν ποσὸν ἄξιον λόγου ἐκ 30,000 δραχμῶν, ἵνα χρησιμεύσῃ εἰς ἐνοικίασιν εὐρυχώρου καταστήματος καὶ εἰς μετακόμισιν καὶ τακτοποίησιν τοῦ λαβυρινθώδους ἐκείνου ἀρχείου, εὔχομαι ὅμως νὰ μὴ βραδύνῃ ἡ πραγματοποίησις αὐτοῦ τοῦ ἔργου, τοῦ τοσοῦτον σπουδαίου. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, κύριοι, εἶνε Κέρβερος τῆς διαχειρίσεως ἑνὸς Κράτους, ἀλλὰ τὸ Ἑλληνικὸν Συνέδριον εἶνε Κέρβερος μὲ φίμωτρον. Τὰ ἀπόλυτα Κράτη, κύριοι, εἶναι πλέον οἰκονομικὰ, διότι ἡ εὐθύνη ἀνέρχεται εἰς τὸν ἀνώτατον ἄρχοντα, εἰς δὲ τ’ ἀντιπροσωπευτικὰ ἔθνη οὐδεμία ὑπάρχει εὐθύνη, διότι ὁ μὲν ἀνώτατος ἄρχων εἶναι νόμῳ καὶ ἔργῳ ἀνεύθυνος, οἱ Ὑπουργοὶ εἶναι μὲν ὑπεύθυνοι νόμῳ, ἀλλὰ πράγματι ἀνεύθυνοι· διότι, ἔχοντες πλειονοψηφίαν, εὐκόλως ἀπολαμβάνουσι τῶν ἀμνηστευτικῶν νόμων, bil d’ indemnité, ὥστε ἡ πλειονοψηφία καλύπτει πάντοτε τὴν εὐθύνην. Οἱ Ἀντιπρόσωποι εἶναι νόμῳ ἀνεύθυνοι, ἔχουσιν ὅμως εὐθύνην ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων· ἡ εὐθύνη αὕτη εἶναι σπουδαία, ἀλλὰ δὲν ἀσκεῖται μόνον ἐν Ἀγγλίᾳ ἐξασκεῖται, διότι οἱ Ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ κατ’ ἔθος ἰσχυρότερον τοῦ νόμου εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ δίδωσιν ἐνώπιον αὐτοῦ λόγον τῆς πολιτείας των. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον βλέπετε ὅτι καὶ τὰ οἰκονομικὰ τῆς Ἀγγλίας εἶναι ἀνθηρὰ, καὶ ἡ διοίκησις εἶναι ἡ πληρεστέρα καὶ καλλιτέρα πασῶν. Εἰς τὴν Ἑλλάδα οὔτε ἐζητήθη, οὔτε ἐδόθη ποτὲ λόγος τῶν πράξεων τῶν Ἀντιπροσώπων, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε πολλάκις τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς ἀντιστρατευομένην εἰς τὴν κοινὴν γνώμην. Ἐσχάτως εἰς τὰς παρελθούσας ἐκλογὰς ὁ λαὸς ἠθέλησε νὰ ἐξασκήσῃ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου καὶ κατεψήφισε τοὺς βουλευτὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ηὔξησαν τὰς δαπάνας, καὶ ἐπεβάρυνον τὸν λαὸν μὲ ἐπαχθεῖς φόρους. Εἴθε νὰ ἐξακολουθήσῃ ὁ ἔλεγχος αὐτὸς, καὶ ἡ ἐξάσκησις τοῦ δικαιώματος τοῦ λαοῦ, διότι τοιουτοτρόπως νομίζω, ὅτι οἱ Ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ θὰ ἔχωσιν πάντοτε ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐκλογὴν καὶ θὰ συντελῶσιν εἰς τὴν καλὴν διαχείρισιν τῶν κοινῶν. Ἄλλοτε, κύριοι, ἡ προσπάθεια τῶν φιλελευθέρων ἔτεινε νὰ περιορισθῇ ἡ δύναμις τῶν Βασιλέων· σήμερον εἶναι ὅλως ἐναντία, θέλουσι νὰ περιορίσωσι τὴν μεγάλην δύναμιν τῶν Κοινοβουλίων· ἄλλοτε εἴχομεν τὸ ἐλέῳ Θεοῦ, σήμερον ἔχομεν τὸ ἐλέῳ Βουλῆς. Οἱ Ἄγγλοι νομίζουσιν ὅτι τὰ Κοινοβούλια ἔχουσιν δικαιώματα ἀπεριόριστα· ὁ Spenser ὅμως λέγει ὅτι εἶναι περιστάσεις, καθ’ ἃς τὰ ἀτομικὰ δικαιώματα δὲν δύνανται νὰ καταπατηθῶσιν ἀπὸ τὰ Κοινοβούλια. Εἰς ὅλα τὰ Κράτη ὑπάρχουσιν δύο τάξεις ἀνθρώπων, οἱ κρατοῦντες καὶ οἱ θηρεύοντες τὴν Ἐξουσίαν. Ὁ Ἀριστοτέλης μὲ ὀλίγας λέξεις ἐχαρακτήρισε αὐτὴν τὴν κατάστασιν, λέγων «ἀεὶ τὸ ἴσον καὶ τὸ δίκαιον ζητοῦσιν οἱ ἥττονες, οἱ δὲ κρατοῦντες οὐδὲν φροντίζουσιν.» Εἰς πᾶσαν ἐποχὴν δύναται τοῦτο νὰ ἐφαρμοσθῇ. Εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας ἠθέλησαν νὰ ἐφαρμόσωσι τὴν διάκρισιν τῶν Ἐξουσιῶν καὶ ἐψήφισαν νόμον, δι’ οὗ ἀπαγορεύεται τῇ Νομοθετικῇ Ἐξουσίᾳ νὰ ἀναμιγνύεται εἰς τὰ τῆς Διοικήσεως. Ἀλλὰ τὸ πείραμα δὲν ἔληξε καὶ κατ’ ἄλλους ἀπέτυχε. Παρατηρεῖτε, ὅτι καὶ εἰς τὰ πλέον ἀνεπτυγμένα Κράτη, εἰς τὰς ἀνθρωπίνους ἀδυναμίας πάντοτε ὑποκύπτει ἡ κοινωνία. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι τὸ Ἀντιπροσωπευτικὸν σύστημα, καὶ μάλιστα τὸ Δημοκρατικὸν, εἶναι δαπανηρότατον, διότι δὲν ἐπιτρέπεται μὲν ἀπὸ τὸν νόμον τῷ βουλευτῇ νὰ προτείνῃ αὔξησιν δαπανῶν, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ Ὑπουργεῖον εὑρίσκεται πάντοτε ὑποκείμενον εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, ἕκαστος βουλευτὴς ὑπαγορεύει τῇ Κυβερνήσει τὰ συμφέροντα ἑαυτῷ, ὅλοι δὲ ὁμοῦ τὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν πρὸς κατασκευὴν δημοσίων ἔργων εἰς τὰς ἐπαρχίας των. Διὰ τοῦτο βλέπετε σήμερον διοικοῦντας τοὺς 150 βουλευτάς, αὔριον τοὺς 140. Φαίνεται τὸ πρᾶγμα δυσδιόρθωτον. Ἡ μερικὴ ψηφοφορία ἀπέτυχεν, ἡ καθολικὴ ψηφοφορία εἶναι ἐλαττωματική. Εὐχηθῶμεν νὰ βελτιωθῇ ἡ κοινωνία, ὅπως ἐξευρεθῇ τελειότερον σύστημα.

§64ΜΑΡΓΕΛΛΟΣ. Εἶσθε ἐναντίον τοῦ Πολιτεύματος;

§65ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, δὲν ὁμιλῶ κατὰ τοῦ Πολιτεύματος. Θέλω νὰ ἐπιχειρήσω ἐκδρομὴν, ἡ ὁποία ἔχει μεγάλην τὴν ἀναλογίαν μὲ τὰς σημερινὰς ἡμῶν περιστάσεις· θά μοι ἐπιτρέψητε μικρόν τι νὰ σᾶς ἐπασχολήσω. Πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ὁ Φραισινὲ καὶ ὁ Λέων Σέϋ, οἱ δύο μεγάλοι αὐτοὶ ἄνδρες τῆς Γαλλίας, διέγραψαν σχέδιον δημοσίων ἔργων ἀναλώμασι δημοσίοις, οἷον διωρύγων, ἁμαξιτῶν ὁδῶν, σιδηροδρόμων, λιμένων καὶ καθεξῆς· προϋπελόγησαν, ὅτι ἀπαιτοῦνται 4,000,000,000 φράγκων, καὶ κατέταξαν τὴν δαπάνην εἰς 10 ἐνιαυσίους δόσεις ἀνὰ 400,000,000 φράγκων. Ὁ Λέων Σέϋ ἐνόμιζεν, ὅτι ἡ δαπάνη δὲν ἤθελεν ὑπερβῇ τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τοῦ Κράτους. Τί ἔκαμεν ἡ Βουλή; ἐδιπλασίασε τὴν δαπάνην, ὕψωσεν αὐτὴν εἰς 8,000,000,000, διότι ὁ κ. Κοντογούρης ἤθελε νὰ διέλθῃ ὁ σιδηρόδρομος ἀπὸ Πατρῶν, ὁ κ. Τριγώνης ἀπὸ Τριχωνίας καὶ ὁ κ. Πετμεζᾶς ἐπρότεινε σιδηρᾶν γέφυραν εἰς Καλάβρυτα. Ἕκαστος βουλευτὴς προσέθεσεν ἓν ἔργον δημόσιον, τὰ πλεῖστα δὲ τούτων ἄγονα. Τότε βεβαίως τὸ βάρος ἦτο τόσον μέγα, ὥστε διετάραξε τὰ οἰκονομικὰ τῆς Γαλλίας. Διὰ τοῦτο ἠναγκάσθη ἐφέτος νὰ συνομολογήσῃ συμβάσεις μὲ τὰς μεγάλας ἑταιρίας τῶν σιδηροδρόμων, δι’ ὧν ἀνέθεσεν εἰς αὐτὰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ὑπολειπομένου συμπλέγματος τῶν σιδηροδρόμων. Ἐκ τούτου δὲ καὶ ἐκ τῆς ἀναβολῆς ἄλλων δημοσίων ἔργων ὁ Προϋπολογισμὸς ἀνεκουφίσθη. Ἀλλ’ ἡ ἐκστρατεία τοῦ Τογκίνου ἀπῄτησε πάλιν 400,000,000, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι τὰ κυμαινόμενα χρέη ἔφθασαν εἰς τὸ μυθῶδες ποσὸν τῶν 3,000,000,000 φράγκων, ἐπέθηκαν δὲ οἱ Γάλλοι νέα δάνεια ἐκ 3,000,000,000. Τὰ δὲ ἐλλείμματα τῶν Προϋπολογισμῶν ἔφθασαν εἰς 1½ δισεκατομμύριον, τὸ δὲ 1885 φέρει ἔλλειμμα 317,000,000. Βλέπετε, αὐτὸ τὸ πλούσιον ἔθνος πόσον εἶναι βεβαρυμένον. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν δὲν βλέπετε αὐτὴν τὴν κατάστασιν. Ἡ Ἀγγλία εὐημερεῖ, διότι δὲν ἔχει Δημόσια ἔργα, οὐδ’ ἔχει Ὑπουργεῖον Δημοσίων ἔργων· τὰ πάντα ἀφίνει εἰς τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν, διώρυγας, γεφύρας, λιμένας καὶ αὐτὰ τὰ Doek καὶ ἐν ὅλοις ὑπερέχει. Εἰς τὴν Γαλλίαν τὰ πάντα ἀπαιτοῦσιν ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ προχθὲς νέοι ἀρκετὰ εὐφυεῖς μοὶ ὑπεδείκνυον, ὅτι θὰ ἦτο ὠφέλιμον νὰ ἐπιφορτίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, νὰ ἀγοράσῃ πανιὰ καὶ μουσαμάδες διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς σταφίδος, νὰ πληρωθῇ δὲ ὑπὸ τῶν κτηματιῶν χρεωλυτικῶς τὸ ποσὸν τὸ δαπανηθησόμενον. Βλέπετε, ὅτι οἱ ἄνθρωποι τὰ πάντα ἀπαιτῶσιν ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Διὰ τοῦτο εἰς τὴν Γαλλίαν ὁ Προϋπολογισμὸς εἶναι ὁ μεγαλείτερος ὅλου τοῦ κόσμου, ἐνῷ δὲν εἶναι τὸ μεγαλείτερον ἔθνος. Εἰς 3,200,000,000 φράγκων ἀνέρχεται ὁ Προϋπολογισμὸς ὁ τακτικὸς, εἰς 500,000,000 φρ. ὁ ἔκτακτος, τὸ ὅλον φρ. 3,700,000,000. Πρέπει δὲ νὰ προστεθῇ ἓν δισεκατομμύριον δι’ ἄλλας δαπάνας, ἤτοι δημοτικὰ, ἐπαρχιακὰ, ὥστε καταντᾷ ἡ Γαλλία νὰ δαπανᾷ 4½ δισεκατομμύρια. Ἡ Ἀγγλία ἡ ὁποία ἔχει 315 ἑκατομμύρια ὑπηκόων, ἔχει Προϋπολογισμὸν 2,200,000,000 ἄνευ τῶν δημοτικῶν ἐξόδων. Λέγω, ὅτι πλησιάζει διὰ δημοτικὰ ἔξοδα εἰς τὸ ποσὸν τῶν ἐξόδων τῶν γενομένων παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι εἶναι ἴσοι οἱ Προϋπολογισμοὶ τῆς Ἀγγλίας καὶ Γαλλίας, ἡ Ἀγγλία ὅμως ἔχει 315 ἑκατομμύρια ὑπηκόων.

§66ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τὸ Ἡνωμένον βασίλειον τῆς Ἀγγλίας ψηφίζει τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν Ἰνδιῶν;

§67ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, ἀλλὰ διοικεῖ τὰς Ἰνδίας, διοικεῖ τὸν Καναδᾶ, ἔχει ἀνάγκην στόλου νὰ ἐπιτηρῇ τὰς ἀποικίας ταύτας.

§68ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ναὶ, ἀλλὰ ἔχει ἄλλον προϋπολογισμόν.

§69ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Γερμανία, ἡ ὁποία ἔχει πληθυσμὸν μεγαλείτερον ἀπὸ τὴν Γαλλίαν, διότι ἔχει 45 περίπου ἑκατομμύρια, προϋπολογισμὸν ἔχει 1,900,000,000 φρ. Ἡ Ῥωσσία, ἐνῷ ἔχει 86,000,000 πληθυσμὸν, ὁ Προϋπολογισμός της ἀνέρχεται εἰς 2,600,000,000 φρ. Βλέπετε πόσον μεγάλας δαπάνας ἔχει ἡ Ἀντιπροσωπευτικὴ Κυβέρνησις. Αὐταὶ αἱ μεγάλαι δαπάναι ἐπέβαλον δάνεια εἰς τὴν Γαλλίαν, τὰ δάνεια ἐπήνεγκον τὴν ἐπιβολὴν φόρων, οἱ φόροι ἐπεβάρυναν τὰς δαπάνας τῆς παραγωγῆς τῶν βιομηχανικῶν προϊόντων, τὰ δὲ προϊόντα τῆς Γαλλίας κατήντησαν ἀκριβώτερα τῶν προϊόντων τῶν ἄλλων ἐθνῶν, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὸ ἑξῆς δὲν δύνανται νὰ ἀνταγωνισθῶσι πρὸς τὰ τῶν ἄλλων ἐθνῶν· ἐκ τούτου τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον τῆς Γαλλίας ἠλαττώθη τὸ 1884 κατὰ 500,000,000, διότι τὰ ἄλλα ἔθνη, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσι τόσους φόρους, δὲν ἐπιβαρύνουν τὴν παραγωγὴν μὲ μεγάλα βάρη. Ἡ Γαλλία εἶχε κατ’ ἔτος αὔξησιν ἐσόδων 100,000,000, σήμερον οὐδεμίαν ἔχει αὔξησιν, διότι ἐμειώθη ἡ παραγωγὴ ἕνεκα τῶν βαρυτάτων φόρων, καὶ ἡ χώρα αὕτη, ἡ ἔχουσα μέχρι πρὸ ἐτῶν τὰ μᾶλλον ἀνθηρὰ οἰκονομικὰ, σήμερον ὀκλάζει. Ὁ Richard Kolman πρὸ μικροῦ συνέγραψεν ὁλόκληρον σύγγραμμα περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος τῆς Γαλλίας, σήμερον ὅμως διαψεύδεται ὁ καθηγητὴς τῆς πολ. οἰκονομίας τοῦ Βερολίνου, διότι δὲν εἶναι πλέον τὸ ἀνθηρὸν ἐκεῖνο σύστημα, τὸ ὁποῖον αὐτὸς καὶ ἄλλοι ἐθαύμαζον. Ἡ Ἑλλὰς, κύριοι, τὴν ἰδίαν ὁδὸν ἠκολούθησε καὶ εἰς τὴν αὐτὴν καὶ χείρονα κατάστασιν εἶναι ἂν καὶ δὲν ἐπλήρωσε 15,000,000,000, οὔτε ἔχασεν ἐπαρχίας πλουσίας ὡς ἐκείνη ἕνεκα πολέμου. Ἀπὸ δὲ τοῦ 1874–1884 ἐπὶ δέκα ἔτη ηὔξησε τὰς δαπάνας καὶ τοὺς φόρους ἡ Ἑλλὰς, ἀπὸ 35,000,000 ἔσοδα καὶ 39,000,000 ἔξοδα, εἰς 86,000,000 ἔσοδα καὶ 85,000,000 ἔξοδα τὸ 1884. Εἰς διάστημα δέκα ἐτῶν ἄνευ πολέμου ὑπερεδιπλασίασε τὰς δαπάνας καὶ τοὺς φόρους ἡ Ἑλλὰς κατὰ 120%, ἐνῷ ἡ Γαλλία εἰς 800.000,000 φρ. ἀνεβίβασε τὸν Προϋπολογισμόν της, τουτέστι 25%. Ὁ Montesquieu εἰς τὸ σύγγραμμά του περὶ πνεύματος τῶν νόμων λέγει, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ τις ὑπ’ ὄψιν τί δύναται ὁ λαὸς, ἀλλὰ τί ὀφείλει νὰ δώσῃ· καὶ ἂν ἀναγκασθῇ νὰ δώσῃ τὸ πρῶτον, πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει τὶ δύναται πάντοτε νὰ δώσῃ, διότι δύναται ὁ λαὸς ἅπαξ νὰ δώσῃ καὶ 100 καὶ 200 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ δίδων τοσαῦτα; Ἐὰν ἐπιβάλλετε νὰ πληρώσῃ ταῦτα, πάντοτε θὰ ἐξαντληθῇ. Ὁ Ἀριστοτέλης λέγει, ὁμιλῶν περὶ φόρων «ἐπιβληθέντων ὑπὸ τοῦ τυράννου Διονυσίου ἐν Συρακούσαις ἐπὶ 5 ἔτεσι· ἅπασαν τὴν οὐσίαν εἰσενηνοχέναι»· ὅλην τὴν περιουσίαν των ἔδωκαν εἰς πέντε ἔτη. Ἡ τερατώδης αὔξησις, κύριοι, τῶν δαπανῶν ἐπέφερε δάνεια, τὰ δάνεια μᾶς ἠνάγκασαν νὰ ἐπιβάλωμεν φόρους, οἱ φόροι ἐμείωσαν τὴν παραγωγὴν καὶ τὴν πρόσοδον τοῦ τε Δημοσίου καὶ τοῦ Ἔθνους. Τὰ δάνεια, κύριοι, ὅταν συνομολογῶνται πρὸς κατασκευὴν Δημοσίων ἔργων, οἷον ἁμαξιτῶν ὁδῶν καὶ σιδηροδρόμων ἐν μεγάλῳ τόκῳ, διότι τὰ ἔργα γίνονται διὰ μιᾶς, ἀντὶ ν’ αὐξήσωσιν, ἐλαττοῦσι τὸν πλοῦτον τοῦ Ἔθνους, διότι δύναταί τις νὰ εὕρῃ χρήματα, ἀλλ’ ἐπειδὴ θ’ ἀφαιρέσῃ αὐτὰ ἀπὸ ἄλλας ἐπιχειρήσεις, θέλει πληρώσει μέγαν τόκον ἢ αὐταὶ αἱ ἐπιχειρήσεις, ἢ θέλει μειώσει τὰς ἀξίας τοῦ δανείου· ὁ δὲ μέγας τόκος ἢ ἡ μείωσις τῶν ἀξιῶν βλάπτουσι τὴν τύχην τοῦ Ἔθνους. Διὰ τοῦτο ἀπαιτεῖται περίσκεψις εἰς τὴν συνομολόγησιν τῶν δανείων. Οἱ δημοσιολόγοι λέγουσιν ὅτι, ὅταν τὸ πρὸς τὴν λειτουργίαν τῶν δανείων ποσὸν φθάσῃ τὰ 45% πρὸς τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, εἶναι ἐποχὴ ἀνησυχίας· ἀλλὰ εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπερέβη τὸ ὅριον τοῦτο καὶ ἔφθασε μέχρι 52 καὶ 53%· διότι εἰς τὰ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγραφόμενα δάνεια, καὶ τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν λειτουργίαν τῶν δανείων αὐτῶν, πρέπει νὰ προσθέσητε τὰ μὴ σημειούμενα κεφάλαια, διότι δὲν φαίνεται εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τὸ δάνειον τὸ ἐγγυηθὲν ὑπὸ τῶν τριῶν προστατίδων Δυνάμεων, τὸ ὁποῖον μετὰ τῶν τόκων καὶ τῶν χρεωλυσίων ἀναβαίνει εἰς 160,000,000 δραχμῶν· πρέπει νὰ προσθέσητε τὸ δάνειον τῶν ἀνανεωθέντων παλαιῶν χρεῶν τοῦ 1824– 1825, τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται εἰς 1,200,000 λίρας, ἤτοι 30 ἑκατομμύρια δραχμῶν· πρέπει δὲ νὰ προσθέσητε καὶ 10 ἑκατομμύρια ἐντόκων γραμματίων· ὥστε ὅλον τὸ ποσὸν τῶν δανείων, τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν, ἀναβιβάζεται εἰς 654 ἑκατομμύρια δραχμῶν· Εἰς δὲ τὰς δαπάνας πρέπει νὰ προσθέσητε τοὺς τόκους, τοὺς ὁποίους δὲν συμπεριέλαβε τὸ Ὑπουργεῖον εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν, 10 ἑκατομμυρίων ἐντόκων γραμματίων, τῶν ὁποίων τὴν ἔκδοσιν ἐπέτρεψεν ἡ Βουλὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἤτοι 480,000 δραχμῶν. Τότε ἡ λειτουργία τῶν δανείων θέλει ἀνέλθει εἰς 35,000,000· Πόσα δὲ τὰ εἰσπραττόμενα ἔσοδα; δὲν φθάνουσιν εἰς 65–66,000,000· ὥστε τὸ πρὸς λειτουργίαν τῶν δανείων ποσὸν ἀναλογεῖ πρὸς 53%. Λοιπὸν τὸ μεγαλείτερον ποσὸν τῶν ἐσόδων ἀποῤῥοφᾶται ἐκ τῶν δανείων. Ὁ Προϋπολογισμὸς, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλε τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον, ἀνέγραφεν ἔσοδα ἀνερχόμενα εἰς 85,641,117, ἔξοδα δὲ 85,252,933.88, ὥστε ἔφερεν ἰσοζύγιον μὲ περίσσευμα 388,584.88· ἀλλὰ ὡς ἀνέπτυξα καὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ...

§70Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἀκούεται τίποτε ἀπὸ ὅσα λέγεις· δυνατώτερα ὁμιλήσατε.

§71ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων δὲν συμπεριελήφθησαν πολλαὶ δαπάναι καὶ ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου, ὥστε καί τοι τὸ ἐνεστὼς Ὑπουργεῖον ἐπήνεγκεν πολλὰς οἰκονομίας δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐλαττώσῃ τὸ ποσὸν τῶν ἐξόδων, ὥστε ὁ ὑποβληθεὶς καὶ παρ’ αὐτοῦ Προϋπολογισμὸς ἐκ δραχμῶν 85,350,770 ἀριθμητικῶς εἶναι ἴσος πρὸς τὸν τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου, πράγματι ὅμως ἠλαττωμένος κατὰ 5,000,000 ἐπὶ τὸ ἑξάμηνον, ὡς τοῦτο ἀπέδειξεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, διότι συμπεριέλαβε δαπάνας καὶ ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου ἀπαιτητὰς, τὰς ὁποίας παρέλειψε τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον, ἀνέγραψε δὲ, ὡς ἔσοδα 74,006,586. Μένει λοιπὸν ἔλλειμμα 11,344,194 δραχμῶν· ἀλλὰ τοῦτο εἶναι τὸ φαινόμενον, τὸ δὲ πραγματικὸν θέλει ἀνέλθει εἰς 19,000,000 δραχμῶν· διότι 11,000,000 ἤθελεν εἶσθαι τὸ ἔλλειμμα, ὅταν βεβαιωθῶσι καὶ εἰσπραχθῶσι τὰ 74,000,000. Ἀλλὰ δυνατὸν εἶναι νὰ εἰσπραχθῶσι καὶ μὲ αὐτὸν τὸν δρακόντιον, περὶ εἰσπράξεως τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους νόμον, τὸν ὁποῖον εἶχεν ἐπιψηφίσει ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις; οὐχί· διότι καὶ αὐτὸς ὁ νόμος δὲν συνετέλεσε νὰ μειώσῃ τὰ καθυστερήματα· πρέπει νὰ ὑπολογίσητε τοὐλάχιστον 10% καθυστερήματα, ὥστε ἀντὶ 74,000,000 θὰ ἔχετε 65,000,000 ἢ 67,000,000. Ἐὰν γίνῃ παραδεκτὸν τὸ σύστημα τῶν εἰσπράξεων, τὸ ὁποῖον συνιστῶ, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι δὲν θέλουσι μείνει ἐλλείμματα ἐκτὸς τινῶν παραλλειμμάτων, ἅτινα θὰ προέλθωσιν ἐξ ἀναξιοχρέων ὀφειλετῶν ἕνεκα δυσπραγιῶν, αἵτινες ἐπῆλθον εἰς τοὺς ἀνθρώπους. Δὲν δύναταί τις, νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι θέλουσιν εἰσπραχθῆ πλέον τῶν 66 ἢ 67, διότι κατὰ τὸν Ἀπολογισμὸν τοῦ 1883, ὅστις εἶναι πλήρης, διότι ἡ χρῆσις παρῆλθεν, εἰσεπράχθησαν 58,500,000, τὸ δὲ 1884 μέχρι 30 Ἀπριλίου ἐβεβαιώθησαν μὲν 62,000,000, εἰσεπράχθησαν 57,700,000. Ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι θέλουσι βεβαιωθῆ ἔτι μέχρι τῆς λήξεως τῆς χρήσεως, ἤτοι μέχρι τῆς 31 8βρίου, 3,000,000, θέλουσι δὲ εἰσπραχθῆ ἔτι τέσσαρα ἢ 4½ ἑκατομμύρια, τὰ ἔσοδα θέλουσι φθάσει μέχρις 62,000,000, τὸ δὲ ἔλλειμμα τοῦ 1884 θὰ ἦναι 24,000,000. Καὶ κατὰ τὸ 1885 τὰ προϋπολογισθέντα 74,000,000, θέλουσιν ἀφήσει καθυστερήματα 10–12% τοὐλάχιστον. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν διὰ τοῦ ὑπάρχοντος περὶ εἰσπράξεως νόμου νὰ εἰσπραχθῶσι πλέον τῶν 66–67,000,000· ὥστε τὸ ἔλλειμμα θέλει ἀνέλθει εἰς 18–19,000,000. Ἐὰν ὅμως γενῇ παραδεκτὸν τὸ ἐμὸν σύστημα τῶν εἰσπράξεων, θὰ ὦσιν ὀλίγα τὰ παραλλείμματα, μόλις ἓν ἑκατομμύριον, ἤτοι θέλομεν εἰσπράξει 73 ἑκατομμύρια. Τοιαύτη δὲ εἶναι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ ἔθνους, χρέη ὑπέρογκα ἀποῤῥοφοῦντα τὸ ἥμισυ καὶ πλέον τῶν ἐσόδων, δημοσίᾳ ἐξαντληθεῖσαι δαπάναι τρομεραὶ, ἐλλείμματα φοβερὰ, διότι τὸ μὲν 1882 ἀφῆκεν ἔλλειμα 5 ἑκατομμυρίων, τὸ 1883, 9 ἑκατομμυρίων, τὸ 1884, 24 ἑκατομμυρίων, τὸ ὅλον 38 ἑκατομμυρίων, πρὸς τούτοις 19,000,000 διὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος, τὸ ὅλον 57 ἑκατομμύρια. Τὶ δυνάμεθα εἰς τοιαύτην κατάστασιν νὰ πράξωμεν; Πόθεν ἀντλοῦσι τὰ Κράτη ἐν τοιαύτῃ οἰκονομικῇ καταστάσει; Δύο εἶναι αἱ πηγαὶ, ἀπὸ τὰς ὁποίας θὰ ἀντλήσωμεν· ἢ θὰ καταφύγωμεν εἰς τὰ θυλάκια τῶν φορολογουμένων, ἢ θὰ προβῶμεν εἰς γενναίας περικοπάς· ἀλλ’ ἐὰν τὰ θυλάκια τῶν φορολογουμένων δὲν ἦναι πλήρη, θὰ ἐπιχειρήσωμεν γενναίας περικοπάς, ἢ θὰ ὁμοιάσωμεν μὲ τὸν Ἱσπανὸν ἐκεῖνον, ὅστις περιελθὼν εἰς οἰκονομικὰς στενοχωρίας, ὡς ἡμεῖς, ἐζήτησε νὰ περικόψῃ δαπάνας, εὗρε δὲ ὅτι μίαν λυχνίαν τοῦ ἑστιατορίου ἠδύνατο ν’ ἀφαιρέσῃ. Καὶ ἐν τοσούτῳ ἔχομεν ἀνάγκην μεγάλων οἰκονομιῶν· ἃς εἴδωμεν ἐὰν δυνάμεθα νὰ ἀντλήσωμεν εἰς τὰ θυλάκια τῶν φορολογουμένων. Γνωρίζετε βεβαίως, ὅτι ὑπάρχει οἰκονομικὴ κρίσις· ὅτι δὲ ὑπάρχει κρίσις ἀποδεικνύεται ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν. Θέλετε νὰ γνωρίσητε, ὅτι ἓν ἔθνος εἶναι πλούσιον, ὅτι εὐημερεῖ, ἴδετε τὴν εἰσαγωγήν· ἐὰν αὕτη ἔχῃ ἀνιοῦσαν κλίμακα, ἔχετε γνώρισμα μέγα τοῦ πλούτου τοῦ ἔθνους· ἐὰν ἔχῃ κατιοῦσαν κλίμακα, τοῦ ἔθνους ἐκείνου ἄρχονται νὰ ἐλαττῶνται τὰ εἰσοδήματα καὶ οἱ πόροι. Κατὰ τοὺς πέντε πρώτους μῆνας τοῦ 1885, ἤτοι ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρι τέλους Μαΐου, τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη ἠλαττώθησαν ἀπὸ τὸ ποσὸν τῶν ἀντιστοίχων μηνῶν κατὰ 2,450,016· 61 περίπου, καθ’ ὅλον δὲ τὸ ἔτος θὰ φθάσωσι τὰ 5,000,000. Τὸ ὑπουργεῖον περιέκοψε 3,700,000, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν ὑπελόγισεν ἀκριβῶς. Ταύτας τὰς πληροφορίας τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ἔδωκεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ· εἰσαγωγικὰ τέλη ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρι τέλους Μαΐου

1884 δρ.···································· 8,781,565 25

Εἰσαγωγικὰ τέλη ἀπὸ 1 μέχρι τέλους Μα-

ΐου 1085 δρχ.······························· 6,331,548 64

Διαφορὰ ἐπὶ ἔλαττον δραχ.··················· 2,450,016 61

Ἐκ τῆς ὑποτιμήσεως ὅλων τῶν ἀξιῶν καὶ μάλιστα τῶν μετοχῶν τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν, ἐκ τῆς ὑποτιμήσεως τῶν ἀκινήτων ὄχι μόνον εἰς τὴν πρωτεύουσαν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας· κτῆμα, τὸ ὁποῖον ἤξιζε 5,000, δὲν εὑρίσκει ἀγοραστὴν ἀντὶ 2,000 δραχμῶν· οἰκία τὴν ὁποίαν εἷς φίλος μου ἠγόρασεν ἀντὶ 50,000 δραχμῶν, δίδει σήμερον ἀντὶ 20,000. Ἡ ἐλάττωσις τῶν ἡμερομισθίων, ἡ μείωσις τῆς οἰκοδομῆς τῶν οἰκιῶν, ἡ ἐλάττωσις τῆς τιμῆς πάντων τῶν ἀναγκαίων πρὸς τὸν βίον, πόθεν προέρχεται; Μήπως προέρχεται ἐκ τῆς μεγάλης προσφορᾶς, ἕνεκα τῆς ἀφθονίας, ἢ ἐκ τῆς μικρᾶς ζητήσεως ἕνεκα τῆς δυσπραγίας; λέγω τὸ δεύτερον, διότι οὐδεμίαν βλέπω ἀφθονίαν. Ποῖα δὲ τὰ αἴτια τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως; ἡ ἀφαίρεσις ἀπὸ τῆς κυκλοφορίας τῶν 55,000,000 τραπεζικῶν γραμματίων ἕνεκα τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἡ αὔξησις τῶν φόρων κατὰ 40,000,000, τὰ ὁποῖα ἀφαιροῦνται κατ’ ἔτος ἀπὸ τοὺς παραγωγοὺς τοὺς καλλιεργοῦντας τὴν γῆν, ὅθεν ἡ μείωσις τῆς παραγωγῆς, καὶ τέλος ἡ περυσινὴ καταστροφὴ τοῦ προϊόντος τῆς σταφίδος. Δὲν ἀρκεῖ ἡμῖν ἡ οἰκονομικὴ κρίσις, προστίθεται δὲ καὶ ἡ νομισματική. Περὶ τούτου συμφωνεῖ καὶ ὁ ἀξιότιμος καθηγητὴς τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας, ἄνθρωπος πολλῶν γνώσεων καὶ μεγάλης πείρας. Ἰδοὺ τί γράφει: «Ἄλλως δέ, ἐὰν ἡ περὶ τὰς δαπάνας οἰκονομία εἶναι ἀδύνατος, καὶ ἡ πιθανότης, ὅτι δὲν θέλομεν μετ’ οὐ πολὺ προσφύγει εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, καὶ τούτου δοθέντος, διατί ἐσπεύσαμεν μετὰ νεανικῆς οὕτως εἰπεῖν σπουδῆς, ν’ ἄρωμεν αὐτὴν ἐν ἐποχῇ δεδηλωμένης κρίσεως νομισματικῆς καὶ ἐμπορικῆς.» «Ἀναγνωρίζω, ὅτι καὶ μετὰ τὰς δυνατὰς οἰκονομίας δὲν θέλει ἐπανορθωθῆ εὐθέως ἡ κατάκοπος καὶ ὀκλάζουσα οἰκονομία τοῦ Κράτους, τοὐλάχιστον ὅμως θέλομεν παύσει ἀσωτευόμενοι καὶ ματαίως ἐλπίζοντες νὰ καλύψωμεν τὰ ἐτήσια ἐλλείμματα διὰ νέων δανείων, ἢ διὰ τῶν ὑποτετιμημένων συντριμμάτων τῶν ἐπιβαρυνόντων ἤδη τὴν δημοσίαν ἡμῶν πίστιν χρεωγράφων.» Ὑπάρχει λοιπὸν κρίσις νομισματικὴ, αὕτη δὲ εἶναι ἀντιτυπία τῆς ἐν Εὐρώπῃ νομισματικῆς συστολῆς τῆς μεταλλικῆς κυκλοφορίας, contraction metalique. Τὸ μέταλλον, κύριοι, αὐτὸ τὸ κατ’ ἐξοχὴν ἐμπόρευμα, τὸ ὁποῖον ἔχει τόσον ἰσχυρὰν δύναμιν ἐπὶ τῶν συναλλαγῶν, εἶναι κωφὸν ἀείποτε εἰς τὰς παρακελεύσεις, ἀπαθὲς εἰς τὰς ἀπειλὰς, ἀτίθασσον εἰς τὴν αὐθαιρεσίαν, φεύγει ὅσον καὶ ἂν προσπαθῇ τις νὰ τὸ κρατήσῃ καὶ ἐπανέρχεται ἄνευ προσκλήσεως, διευθυνόμενον μοναδικῶς ὑπὸ τοῦ ρεύματος, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει ὁ νόμος τοῦ συμφέροντος. Ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τοῦ παρόντος αἰῶνος ἤρχισεν ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν καὶ ἐξετάθη εἰς τὴν Ὁλλανδίαν, Γερμανίαν, καὶ Σουηδίαν ὁ μονομεταλλισμὸς, ἤτοι ἡ καθιέρωσις τοῦ χρυσοῦ νομίσματος, ὡς μόνου μετάλλου εἰς τὰς συναλλαγάς, τοῦ δὲ ἀργυροῦ παραγκωνισθέντος καὶ ὁρισθέντος, ὡς νομίσματος ἐπιβοηθητικοῦ. Ἡ ἀνακάλυψις τῶν πλουσίων μεταλλείων τῆς Αὐστραλίας, τῆς Ἀμερικῆς καὶ ἰδίως τῆς Καλλιφρονίας εἶχεν ἀνυψώσει τὴν φαντασίαν τῶν ἀνθρώπων, ὅτι τὰ μεταλλεῖα ταῦτα εἰσὶν ἀνεξάντλητα καὶ ὅτι ἠδύναντο ἀτιμωρητεὶ ν’ ἀπαλλαχθῶσι τοῦ δυσμετακομίστου ἀργύρου. Δὲν ἦτο ὅμως αὕτη ἡ κυρία αἰτία, ἀλλ’ ἡ ἐπίσημος ἀναλογία, ἡ διδομένη εἰς τὸν χρυσὸν καὶ τὸν ἄργυρον· ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν τὰ Κράτη συνεφώνησαν, ὥστε μία μονὰς χρυσοῦ νὰ ἀξίζῃ 15½ μονάδας ἀργύρου· ἀλλ’ ἡ ἀνακάλυψις τῶν πλουσίων μεταλλείων τοῦ ἀργύρου, τὸ ἀνεξάντλητον τῶν ὀρυχείων τοῦ Potosi ἔφεραν τοιαύτην μεταβολὴν, ὥστε ἡ ἀναλογία αὕτη δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ. Σήμερον ζητοῦσιν ἀντὶ μιᾶς μονάδος χρυσοῦ πλέον ἢ 15½ μονάδας ἀργύρου· ἡ δὲ ὑποτίμησις τοῦ ἀργύρου ἔφθασεν εἰς 18 8|00. Δὲν ἤρκεσε τοῦτο. Ἡ Γερμανία διὰ τοὺς δύο τούτους λόγους καὶ τὰ Σκανδιναυϊκὰ Κράτη μετέβαλον τὸ νομισματικὸν σύστημα καὶ ἀντὶ διμεταλλικὰ ἐγένοντο μονομεταλλικά· ἔθηκαν οὕτως εἰς ἀργίαν ὅλον τὸ ἀργυροῦν νόμισμα καὶ ἔταξαν αὐτό· κατήργησαν δὲ τὸν ἄργυρον καὶ ἀντικατέστησαν διὰ τοῦ χρυσοῦ. Συγχρόνως αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι καὶ ἡ Ἰταλία ἐπανῆλθον εἰς τὴν ἐξαργύρωσιν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων· πᾶσαι δὲ αὗται αἱ μεταβολαὶ ἀπεῤῥόφησαν 3½ δισεκατομμύρια χρυσοῦ, εἰς 25 δισεκατομμύρια ἀριθμοῦνται τὰ ἐν Εὐρώπῃ ἀργυρᾶ νομίσματα. Σήμερον τὸ ποσὸν τοῦτο ὀξειδοῦται εἰς τὰ ὑπόγεια τῶν Τραπεζῶν. Ἡ Γαλλία ἔχει σήμερον 4 δισεκατομμύρια ἀργυροῦ νομίσματος, ἐξ οὗ ἡ Γαλλικὴ Τράπεζα ἓν δισεκατομμύριον, ἐκ δὲ τοῦ ὑπολειπομένου ποσοῦ τῶν 4 δισεκατομμυρίων μόνον 400 ἑκατομμύρια εἶναι ἐν κυκλοφορίᾳ· ἀλλ’ ἐνῷ ὁ ἄργυρος κατεδικάσθη ὡς ὑποτιμηθεὶς, ὁ χρυσὸς ἐπαρκεῖ εἰς τὰς διεθνεῖς συναλλαγάς; πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Ἄλλοτε ἐξωρύττετο κατ’ ἔτος χρυσὸς ἀξίας 750,000,000· σήμερον κατῆλθεν εἰς 500,000,000, τοῦτο δὲ εἶναι ποσὸν ἀνεπαρκὲς, διότι ἐκ τούτων 280,000,000 ἀπαιτοῦσιν αἱ τέχναι· εἰς τὰς ἐσχατιὰς τῆς Ἀνατολῆς ἀποστέλλονται κατ’ ἔτος 100 ἑκατομμύρια· ἡ τριβὴ, τὰ ναυάγια καὶ ἡ κατόρυξις ἀφαιροῦσι 30,000,000· μένουσι λοιπὸν ὡς περίσσευμα τοῦ Stok 100,000,000, ποσὸν μόλις ἱκανοποιοῦν τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας τῆς Ἀμερικῆς. Ἡ Ρωσσία ὡς παραγωγὸς, ἡ Αὐστραλία καὶ ἡ Ἀμερικὴ, αὐτὰ τὰ τρία Κράτη, εἰς ἅ ἀνήκει τὸ διάστημα καὶ τὸ μέλλον, θέλουσι κρατεῖ δι’ ἑαυτὰ τὸν χρυσὸν, τὸν ἐξαγόμενον ἐκ τῶν μεταλλείων των. Ὁ Βίσμαρκ ἔλεγεν ἐν εὐφυεῖ μεταφορᾷ: οἱ φανατικοὶ τοῦ χρυσοῦ ἔχυσαν ὕδωρ εἰς τὴν χύτραν καὶ ἐχάλασαν τὸν ζωμόν· ὁ χρυσὸς εἶνε ἓν ἐφάπλωμα πολὺ μικρὸν, ἀπὸ τὸ ὁποῖον θέλει ἕκαστος νὰ λάβῃ ἓν τεμάχιον. Ἐν Ἀγγλίᾳ οἱ οἰκονομολόγοι ὑπολογίζουσιν, ὅτι μόνον 4 ἑκατ. γουϊνέαι εἶναι πραγματικῶς διαθέσιμοι, ποσὸν εὐτελὲς διὰ τὴν μεγάλην συναλλαγὴν τοῦ πλουσιωτάτου τούτου ἔθνους. Καὶ ναὶ μὲν οἱ συμψηφισμοὶ καὶ αἱ τσέκαι καὶ τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια παρέχουσι μεγάλας εὐκολίας καὶ μόνον 5% ἔρχεται τὸ νόμισμα εἰς τὰς ἐσωτερικὰς συναλλαγὰς, ἀλλὰ διὰ τὰς διεθνεῖς συναλλαγὰς αἰσθάνονται καὶ αὐτοὶ οἱ Ἄγγλοι τὴν σπάνιν τοῦ χρυσοῦ νομίσματος. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ἥτις εἶνε ἓν ἐκ τῶν πλουσιωτέρων Κρατῶν, ἕκαστον ἄτομον εἶχεν γουϊνέας 3½, σήμερον δὲ 2½, ἤτοι ἠλαττώθη τὸ νόμισμα κατὰ 30%, διότι ηὔξησεν ὁ πληθυσμός. Καὶ ἐν Γερμανίᾳ, μεθ’ ὅλην τὴν ἀποζημίωσιν τὴν μεγάλην τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἀπὸ τὴν Γαλλίαν, τὸ νόμισμα εἶνε πολὺ ὀλιγώτερον ἢ πρότερον. Βλέπετε τὰ ὡραῖα νομισματοκοπεῖα τῆς Γαλλίας, τὰ ὁποῖα ἄλλοτε ἔκοπτον 12,000,000 φράγκων εἴτε 250 ἕως 300 ἑκατομμυρίων φράγκων νόμισμα κατ’ ἔτος, σήμερον δὲν κόπτουσι οὐδὲ ἓν φράγκον. Ἡ Ἀγγλία μόνη τὸ 1879 ἔκοψε νόμισμα ἀξίας 37613 λιρῶν στερλινῶν, τὸ 1880 4,154,604 τὸ 1881 καὶ 1882 μηδὲν, τὸ 1883 ἔκοψεν 1,435,228. Ἡ Ἀμερικὴ ἀπεῤῥόφησε κατ’ αὐτοὺς τοὺς τελευταίους ἐνιαυτοὺς πλέον τοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος δισεκατομμυρίου χρυσοῦ. Θέλει δὲ ἀποῤῥοφήσει πλείονα μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ νόμου Bland bil, δι’ οὗ ἐπετράπει τῇ Κυβερνήσει νὰ κόπτῃ κατ’ ἔτος 120 ἑκατ. ἀργυρᾶ δολάρια. Ἐν αὐτῇ τῇ σπάνει τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος τὰ μικρὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα ἔχουσι σχέσιν μὲ τὸ ἐξωτερικὸν, ὑποφέρουσι πολὺ περισσότερον. Εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπάρχει στενοχωρία μεγαλειτέρα, διότι ἀποτόμως καὶ ἐν βραχεῖ διαστήματι ἀφῃρέθησαν ἀπὸ τὴν κυκλοφορίαν 55 ἑκατ. τραπεζικῶν γραμματίων, ἕνεκα τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· ἐὰν ὑπῆρχον ταῦτα εἰς κυκλοφορίαν, αἱ συναλλαγαὶ καὶ αἱ ἐπιχειρίσεις ἤθελον ἔχει πλείονας εὐκολίας· προσετέθη δὲ ἡ ἐλάττωσις τῶν προϊόντων καὶ πρὸ πάντων τῆς σταφίδος, ἥτις ηὔξησε τὰς στενοχωρίας, διότι δὲν εἰσήχθη τόσον νόμισμα, ὅσον εἰσήγετο ἄλλοτε. Ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ νομίσματος ὑπερέβη κατὰ πολὺ τὴν εἰσαγωγήν. Τοῦτ’ αὐτὸ συμβαίνει καὶ ἐν Εὐρώπῃ· ἐν διαστήματι τῶν τελευταίων 5 ἐτῶν ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ χρυσοῦ ὑπερέβη τὴν εἰσαγωγὴν κατὰ 500,000,000. Αὐτοὶ εἶνε οἱ λόγοι, οἵτινες ἔφερον τὴν νομισματικὴν κρίσιν, ἥτις εἶνε συμπλήρωμα τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως. Ἡ πρόωρος ἀπότομος ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἔβλαψε σημαντικὰ τὸ ἐμπόριον. Οἱ ἰσχυριζόμενοι, ὅτι ἡ ὕψωσις τοῦ συναλλάγματος ἐζημίωσε τὸ Ἔθνος πολὺ, διότι ἠγόραζε τὰ ἐπιτήδεια εἰς τὸν βίον ἀκριβώτερα, δὲν εἶνε ἀκριβεῖς. Δὲν εἶναι ἀκαταμάχητοι οἱ νομίζοντες ὅτι ἡ κοινωνία ἔπρεπε ν’ ἀπαλλαγῇ ἀντὶ πάσης θυσίας ἀπὸ τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον ἐπλήρωνεν ἕνεκα τῆς ὑψώσεως τοῦ συναλλάγματος, διότι αὕτη ὕψωσε τὴν τιμὴν τῶν προϊόντων, ἡ ὕψωσις τῆς ἐξαγωγῆς καὶ ἡ αὔξησις τῆς ἐξαγωγῆς ὕψωσαν τὴν παραγωγὴν, ὅπερ συμβαίνει ἐν ὁμοίαις περιστάσεσιν· ἄλλως τε ἡ ἀμοιβαιότης τῶν τιμῶν φέρει τὴν ἰσοροπίαν, ὡς λέγει ὁ Bichat. Ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι ἔθνος εἰς παθητικὴν κατάστασιν, καί τοι κακῶς ἔχουσι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Δημοσίου, διότι βλέπομεν πανταχοῦ τὴν πρόοδον παντὸς κλάδου, αὔξησιν τῆς καλλιεργείας καὶ τῶν προϊόντων, οἰκοδομὰς πολλὰς καὶ μεγάλας εἰς ὅλας τὰς μεγάλας αὐτῆς πόλεις. Ἡ νεανικὴ τῷ ὄντι σπουδὴ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὡς λέγει ὁ σοφὸς καθηγητής μας, ὑπεχρέωσε ἡμᾶς νὰ συνομολογήσωμεν τὸ δάνειον τῶν 170,000,000 παρακαίρως, τὸ ὁποῖον, καί τοι ἀκριβόν, ἀπέτυχεν καὶ ἐμείωσε τὴν ἐθνικὴν πίστιν, διότι ἐν ὥρᾳ κακῇ συνωμολογήθη· ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ τὸ ἰσοζύγιον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ καὶ τότε νὰ γείνῃ δάνειον, τότε δὲ ἤθελε γενῇ ὑπὸ ἀσφαλεστέρους ὅρους. Δὲν ἤμην βουλευτὴς ὅτε ἐψηφίσθη τὸ δάνειον, ἔγραψα ὅμως διατριβὴν ἐκτεταμένην καταχωρισθεῖσαν ἐν τῷ Αἰῶνι τὴν 30 Δεκεμβρίου 1884· ἐγενόμην μάντις κακῶν, ἀποδείξας ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία δὲν εἶναι μέγα κακὸν, ἔχει δὲ τοὐναντίον καί τινα ἀγαθά, διότι εἶπον ὅτι ἡ ἀπότομος ἀφαίρεσις μεγάλου πιστωτικοῦ νομίσματος ἀπὸ τὴν κυκλοφορίαν θέλει φέρει ταραχὴν εἰς τὸ ἔθνος καὶ τὸ ἐμπόριον, ἅτινα ἐπῆλθον δυστυχῶς· ἀπέδειξα δὲ τοῦτο διὰ γεγονότων ἐν ἄλλαις Χώραις καὶ κατέληξα συμβουλεύσας νὰ μὴ κινήσωμεν, τό γε νῦν ἔχον, τὸ εὖ κείμενον κακόν. Ἤδη ἐσταμάτησε τὸ ἐμπόριον, διότι ἡ Τράπεζα δὲν προεξοφλεῖ πλέον, ἔκλεισε τοὺς ἀνοικτοὺς λογαριασμοὺς, ἠλάττωσε τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα οὕτω πως, ὥστε εἶναι ὅλως ἀνεπαρκὴς διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ ἐμπορίου· περιώρισεν αὐτὸ εἰς 300,000 κατὰ μῆνα, τροφὴ ἀνεπαρκὴς συντελοῦσα εἰς τὴν φθίσιν τοῦ ἐμπορίου. Δὲν δύναται δὲ νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ ἐμπορίου, διότι ἤθελεν ἐξαντλήσει τὸ μεταλλικόν της. Μὲ ὅλας δὲ αὐτὰς τὰς ὀπισθοδρομικὰς προφυλάξεις δὲν πιστεύω νὰ συντηρήσῃ τὸ μεταλλικόν της· ἐντὸς ὀλίγου θέλει τὸ ἐξαντλήσει καὶ θ’ ἀναγκασθῇ νὰ ζητήσῃ τὴν ἀναστολὴν τῆς ἐξαργυρώσεως τῶν γραμματίων της. Ἐπειδὴ δὲ τὸ Δημόσιον ἔχει νά ἐκπληρώσῃ μεγάλας ὑποχρεώσεις, δάνεια δὲ δὲν δύναται νὰ εὕρῃ ἕνεκα τῆς βλαφθείσης καιρίως ἐθνικῆς πίστεως διὰ τὰ μεγάλα ἐλλείμματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, πολὺ πιθανῶς θέλει καταφύγει εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ὡς μόνου μέσου προσωρινῆς ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τῶν κατατρυχουσῶν ἀναγκῶν, μέχρις οὗ σώφρων οἰκονομία περὶ τὰς δαπάνας καὶ ἐπιτηδεία ῥύθμισις τῆς φορολογίας καταστήσῃ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς Ἑλλάδος καλλιτέραν καὶ φέρῃ τὸ ἰσοζύγιον, αὐτὸν τὸν λιμένα τῆς σωτηρίας τοῦ κλυδονιζομένου πολιτικοῦ σκάφους. Εἶπον ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἶναι ἐνίοτε ἀναγκαῖον κακὸν καὶ ὅτι τὸ κακὸν τοῦτο δὲν εἶναι ἄμικτον καλοῦ· δὲν εἶναι τρομερὸν θηρίον, τὸ ὁποῖον πρέπει ἀντὶ πάσης θυσίας ν’ ἀποφύγωμεν, ὑπάρχον δὲ νὰ ἐξοντώσωμεν, διότι τὰ Κράτη εὗρον ἐν αὐτῇ τὸ ἡρωϊκώτερον φάρμακον εἰς δεινὰς περιστάσεις, εἰς αὐτὸ καταφυγόντα. Πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ἡ Γαλλία, ἕνεκα τοῦ Γερμανικοῦ πολέμου, κατέφυγεν εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἡ Ἰταλία ἐπίσης. Πρέπει, μᾶς ἔλεγον, ἀντὶ πάσης θυσίας νὰ διώξωμεν τὸ θηρίον, τὸ ὁποῖον ἤθελε νὰ μᾶς καταφάγῃ. Ἡ Ἰταλία ἐῤῥύθμισε τὰ οἰκονομικά της διαρκούσης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Πρὶν ἄρῃ αὐτὴν, ἔφερε τὸ ἰσοζύγιον· μετὰ δὲ ταῦτα συνωμολόγησε δάνειον, τὸ ἐπωφελέστερον τῶν δανείων, ἔλαβε 92%, ὀκτὼ μόνον κάτω τοῦ ἀρτίου ἐπὶ τόκῳ 4½%· τοῦτο ἔπρεπε ν’ ἀκολουθήσωμεν καὶ ἡμεῖς καὶ οὐχὶ ἀποτόμως νὰ ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· τὰ πράγματα ἀπέδειξαν πόσον ἀντιστρατεύονται κατὰ τῆς ἀληθείας αἱ γνῶμαι τῶν ἰδεολόγων. Τοιαύτης οὔσης τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς Ἑλλάδος, πρέπει νὰ προστρέξωμεν εἰς δάνειον; ὄχι. Τὸ δάνειον σήμερον εἶναι καταστροφὴ τῆς Ἑλλάδος, διότι δὲν θὰ εὕρωμεν εὐκόλως ἢ θὰ εὕρωμεν μὲ τόκον τοκογλυφικόν. Τί δὲ τὸ πρακτέον; Δυνάμεθα δὲ ἀποτελεσματικῶς ν’ ἀντλήσωμεν εἰς τὰ θυλάκια τῶν πολιτῶν; ὀφείλομεν νὰ λύσωμεν τὰ βαλάντια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα οἱ φορολογικοὶ νόμοι μέχρι σήμερον δὲν ἔλυσαν· ἀλλὰ πρὸ πάντων νὰ καταφύγωμεν εἰς οἰκονομίας γενναίας πλέον τῶν 10,000,000, ἅμα ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ὅλοι συμπεραίνετε ὅτι θὰ καταφύγωμεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Μαυρομιχάλη· εὐτυχῶς στρατιωτικὸς δόκιμος πρὸ ἐμοῦ ἔθιξε τὸ θέμα τοῦτο. Δὲν δύναται τὸ ἔθνος νὰ διατηρῇ 30,000 στρατὸν καὶ 3,500 κτήνη, προϋπολογισμὸν δὲ 19,000,000, ὅστις θὰ φθάσῃ κατὰ τὰς ἰδέας τοῦ κ. Τρικούπη εἰς τὰ 25,000,000.

§72Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν εἶναι 30,000, οὔτε ἦσαν.

§73ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ μᾶς λέγουν δύνασθε νὰ θίξητε τὸν στρατὸν, ὅταν ἔχωμεν ἐν τῷ νῷ καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ τὴν μεγάλην ἰδέαν, ὅταν ἔχωμεν ἀποστολὴν νὰ ἐλευθερώσωμεν τὴν δούλην Ἑλλάδα καὶ νὰ ἐκπολιτίσωμεν τὴν Ἀνατολήν; Λέγει δὲ ὁ ἐκ Μεσολογγίου βουλευτὴς δὲν δύνασθε νὰ θίξητε τὸν στρατὸν, ἂν δὲν παραιτηθῆτε ἀπὸ τὴν μεγάλην ἰδέαν. Καλὰ εἶναι ταῦτα καὶ ἅγια καὶ ποθητὰ εἰς ἐμέ, οὐδὲ ὀφείλομεν νὰ ἀρνηθῶμεν τὴν πατροπαράδοτον πολιτικὴν, ἀλλ’ εἶναι δυνατά; δυνάμεθα νὰ συντηρῶμεν στρατὸν μὲ δάνεια καὶ ἐλλείμματα, νὰ κρατῶμεν εἰς τὰ ὅπλα πλέον τοῦ ἀναγκαίου 15,000 στρατιώτας οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ αὐξήσωσι τὴν παραγωγὴν τοῦ τόπου κατὰ 15 ἑκατομμύρια, ἐνῷ τώρα δι’ αὐτοὺς ἐξοδεύομεν 7,000,000; Εἰς ὅλους τοὺς χρόνους ἀπὸ τοῦ Δημοσθένους καὶ τοῦ Μεγάλου Φριδερίκου μέχρι νῦν καὶ πάντοτε τὸ ζήτημα τοῦ στρατοῦ καὶ τῶν πολέμων εἶναι ζήτημα χρημάτων· δὲν εἶναι δυνατὸν βεβαίως ἄνευ χρημάτων νὰ συγκεντρώσωμεν στρατὸν, νὰ γυμνάσωμεν αὐτὸν καὶ νὰ δώσωμεν εἰς αὐτὸν ὁπλισμὸν τέλειον, ἀφοῦ μάλιστα καθ’ ἑκάστην οὗτος μεταβάλλεται, ὡς ὁ Πρωτεύς· ἐλλειπόντων χρημάτων, ἐπιδιώκοντες τὴν μεγάλην ἰδέαν, διώκομεν τὴν σκιὰν· κινδυνεύομεν δὲ νὰ πάθωμεν τὸ τοῦ βατράχου πάθημα, τὸ ὁποῖον τοσοῦτον εὐφυῶς πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων ἐξιστόρησε καὶ κατέλιπεν ἡμῖν τὸν μῦθον ὁ σοφὸς Αἴσωπος. Ὁ ἄνθρωπος καὶ τὰ ἔθνη εἶναι μιμητικὰ, δὲν ἠμποροῦσε ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀποφύγῃ τὸν πειρασμὸν νὰ μὴ συγκροτήσῃ μέγαν στρατὸν, ἀφοῦ ὅλη ἡ Εὐρώπη εἶναι μέχρι τῶν ὀδόντων ὡπλισμένη, ἀφοῦ εἰς τὰ ὅπλα εἶναι 3,500,000 στρατιῶται, ἀφοῦ ἐξοδεύονται 4½ δισεκατομμύρια εἰς διατήρησιν τοῦ στρατοῦ, ἄλλα τόσα χρήματα διὰ τόκους τῶν 100 δισεκατομμυρίων τῶν δανείων, τῶν συνομολογηθέντων ὑπὸ τῶν Κρατῶν τῆς Εὐρώπης πρὸς συγκρότησιν τῶν στρατῶν τούτων. Παρεσύρθη λοιπὸν καὶ ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν δίνην τῶν ἀσυλλογίστων δαπανῶν, παρεσύρθη, λέγω, διότι ἄλλα σώφρονα Κράτη δὲν παρεσύρθησαν. Ἡ Ῥωμουνία, φέρ’ εἰπεῖν, ἐνῷ ἔχει 5,000,000 κατοίκους, διατηρεῖ μόνον 15,800 ἄνδρας εἰς τὰ ὅπλα, ἔχει καὶ αὐτὴ τὴν περὶ συντηρήσεως μεγάλην ἰδέαν της, διότι εὑρίσκεται μεταξὺ δύο κολοσσῶν, οἱ ὁποῖοι τείνουσι νὰ τὴν ἀποῤῥοφήσωσι, ἔχει δὲ καλὸν στρατὸν ὡς ἀπέδειξεν ἡ Πλεύνα. Ἡ Ἑλβετία, ἔθνος 2½ ἑκατομμυρίων, δὲν διατηρεῖ μόνιμον στρατὸν, ἔχει ἐθνοφρουρὰν ἐκ 200,000 ἀνδρῶν γυμναζομένων κατ’ ἐποχὰς, διὰ τοὺς ὁποίους δαπανᾷ 14,000,000. Αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι ἔχουσι 27,000 στρατὸν ἐπὶ λαοῦ 55,000,000 ἢ ἐπὶ ἐκτάσεως ἴσης τῇ Εὐρώπῃ, ἄπορον δὲ πῶς ἐπαρκεῖ. Δὲν αὐξάνουν τὸν στρατὸν, καίτοι ἔχουν Προϋπολογισμὸν μὲ περίσσευμα φράγκων 510,000,000. Ποία ἀναλογία ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ στρατοῦ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν ἄλλων ἐθνῶν; Κανὲν ἔθνος δὲν ἔχει ἐν καιρῷ εἰρήνης 15 ἐπὶ τοῖς χιλίοις. Ἡ Γερμανία, τὸ ἰσχυρώτερον καὶ στρατιωτικώτερον ἔθνος, ἐν καιρῷ εἰρήνης ἔχει στρατὸν 445,000 ἐπὶ πληθυσμοῦ 45,194,172, ὅ ἐστὶ ὀλιγώτερον τῶν 10%. Ἡ Ῥωσσία ἐπὶ 86,400,000 κατοίκων καὶ ἐπὶ ἐκτάσεως μείζονος τῆς Εὐρώπης ὁλοκλήρου διατηρεῖ ἐν εἰρήνῃ 860,000 στρατὸν, ἔλαττον τῶν 10 ἐπὶ τοῖς χιλίοις κατοίκοις. Ἡ Ἑλλὰς, κατοικουμένη ὑπὸ 2,000,000 ψυχῶν καὶ ἔσοδα ἔχουσα μόλις 65 ἑκατομμύρια, διατηρεῖ ἐν εἰρήνῃ 30,652 ἄνδρας καὶ 3527 κτήνη, δαπανᾷ δὲ πρὸς τοῦτο 18,485, 724:90. Ἀλλὰ τοσαῦτα δαπανῶντες, ἔχομεν στρατόν; Τί λέγει ὁ Βοσσὲρ, ἐν τῇ ὑποβληθείσῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐκθέσει του; «Ἐὰν δὲν γίνωσι δεκτὰ τὰ προταθέντα καὶ δὲν καταλειφθῇ ἡ τετριμμένη ὁδὸς, διατηρηθῇ δὲ τὸ καθεστὼς, ὅπερ εἶναι ὀλέθριον εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ στρατοῦ, ἡ Ἑλλὰς θέλει μείνει μὲ εἶδός τι ἐθνοφρουρᾶς, ἥτις δὲν θέλει παρουσιάσει ποτὲ τὴν ἀληθῆ ζῶσαν δύναμιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας δικαιοῦται νὰ στηρίζεται, διότι παντὸς εἴδους θυσίας προσφέρει ἡ Ἑλλὰς πρὸς συντήρησίν του. Ἡ κατάστασις αὕτη δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς νομίμους προσδοκίας· οὐδὲ διὰ τοῦτο ἡ Ἑλλὰς δύναται νὰ ἐπωφεληθῇ πρὸς τὸ μεγαλεῖόν της ἐκ τῆς εὐφυΐας τοῦ ἔθνους καὶ τῆς ἀφοσιώσεως τοῦ μεγαλειτέρου μέρους τῶν ἀξιωματικῶν πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος». Δὲν δύναται λοιπὸν ἡ Ἑλλὰς χωρὶς νὰ συντριβῇ καὶ νὰ καταστρέψῃ τὸ μέλλον καὶ τὴν ἀποστολήν της νὰ διατηρήσῃ τοσοῦτον δυσανάλογον στρατὸν, διότι ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὴν κοινωνίαν 15,000 ἀνδρῶν, δυναμένων νὰ παραγάγωσι 15 ἑκατ. δραχμῶν, δαπανᾷ δὲ πρὸς συντήρησίν των 7 ἑκατ. δραχμῶν. Ἐπαναλαμβάνω, καί τοι αἱ θυσίαι, τὰς ὁποίας ὑφιστάμεθα, εἰσὶ μεγάλαι, δὲν ἔχομεν στρατὸν, ἀλλ’ εἶδος ἐθνοφρουρᾶς· εἶναι δὲ παράλογον δι’ ἐθνοφρουρὰν νὰ ἐξοδεύωμεν τόσα χρήματα. Ἀλλ’ εἶναι τινὲς, ἐν οἷς καὶ ὁ βουλευτὴς Μεσολογγίου, οἵτινες λέγουν, ὅτι ὀφείλομεν νὰ διατηρήσωμεν τὸν στρατὸν, διότι ὁ πόλεμος εἶναι ἐπὶ θύραις, ὅτι ὁ διαμελισμὸς τῆς Τουρκίας ἐπίκειται, καὶ ἂν μᾶς εὕρῃ ἀπαρασκεύους, τίς ἀναλαμβάνει τὴν εὐθύνην; Νομίζω, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθόν. Τῷ ὄντι ὑπῆρξαν καὶ ὑπάρχουν νέφη τινὰ ἐπὶ τοῦ Αἵμου, ἀλλὰ τὰ νέφη ταῦτα δὲ εἶναι ἐκ τῶν ἐπικαθημένων ἐπὶ τοῦ ἀκρωτηρίου τῆς καλῆς ἐλπίδος καὶ προμηνυόντων τρικυμίαν, ἀλλ’ εἶναι ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἡ διεθνὴς συναλλαγὴ διεσκέδασεν· ἐπεκάθησαν ὅμως νέφη μέλανα ἐπὶ τῶν ὀρέων τοῦ Ἀφγανιστὰν, ἐκεῖθεν δὲ δὲν διεσκεδάσθησαν ἐντελῶς. Καὶ τὸ Ῥωσσικὸν τηλεβόλον ἐκρότησε καὶ αἷμα ἀνθρώπινον ἐχύθη καὶ ὁ πόλεμος ἐπὶ ξυροῦ ἀκμῆς ἔστι, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀπεσοβήθη, διότι οἱ δύο κολοσσοί, οἱ ἀντιμέτωποι, δὲν δύνανται νὰ πολεμήσωσιν ἐκ τοῦ προχείρου· ἔχουν δὲ ἀνάγκην μεγάλων παρασκευῶν, ὅπως τοιοῦτοι κολοσσοὶ συγκρουσθῶσι· πιστεύω ὅτι θὰ παρέλθῃ τοὐλάχιστον δεκαετία. Κατὰ μέγα μέρος τοῦ διαστήματος τούτου ἃς μετέλθωμεν ἡμεῖς τὰς οἰκονομίας μας, αἵτινες θὰ ὦσιν αἱ καλλίτεραι παρασκευαί. Ἀλλὰ ὁποῖος ἔσεται αὐτὸς ὁ πόλεμος, θὰ ἦναι Εὐρωπαϊκὸς, ἢ θὰ ἦναι μονομερής; Ἂς ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν ἱστορίαν καὶ ἂς κρίνωμεν ἐκ τοῦ παρελθόντος περὶ τοῦ μέλλοντος. Δὶς κατὰ τοὺς δύο τελευταίους αἰῶνας ἡ Γαλλία προεκάλεσε τὸν Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον, ἐπὶ Λοδοβίκου τοῦ ΙΔʹ. καὶ ἐπὶ τοῦ μεγάλου Ναπολέοντος. Κατὰ τοῦ τελευταίου συνησπίσθη σύμπασα ἡ Εὐρώπη καὶ ἐτελείωσε τὸ δρᾶμα εἰς τὸ Βατερλῶ, ὅτε ὁ Προμηθεὺς τῆς Γαλλίας προσηλώθη εἰς τὴν ἁγίαν Ἑλένην. Μετὰ ταῦτα συνασπισμοὶ ἐγένοντο δύο ἢ τριῶν Δυνάμεων πρὸς πόλεμον. Πρῶτος συνασπισμὸς τῶν δυτικῶν Δυνάμεων, τῆς Ἀγγλίας καὶ Γαλλίας, ἐγένετο κατὰ τῆς Κίνας. Δεύτερος τῆς Πρωσσίας καὶ τῆς Αὐστρίας κατὰ τῆς πτωχῆς Δανίας. Τρίτος τῆς Γαλλίας καὶ Ἰταλίας κατὰ τῆς Αὐστρίας πρὸς ἀπελευθέρωσιν τῆς Ἰταλίας. Τέταρτος συνασπισμὸς τῆς Πρωσσίας καὶ Ἰταλίας κατὰ τῆς Αὐστρίας, ἥτις εἰς τὴν Σαδόβαν ἀπώλεσε τὴν ἡγεμονίαν τῆς Γερμανίας. Μετὰ τοῦτο τὸ 1870 ἐγένετο μονομαχία δύο γιγάντων, ὁ Ἡρακλῆς ἐνίκησε τὸν Ἀνταῖον· τὰ ἄλλα ἔθνη δὲν ἔλαβον μέρος. Εἰς τὰ 77 ἐγένετο πόλεμος μονομερής· Ἡ Ῥωσσία ἐπολέμησε τὴν Τουρκίαν. Τί νομίζετε δὲ ὅτι θέλει συμβῆ εἰς τὸν μετ’ ὀλίγον μέλλοντα Ῥωσσοαγγλικὸν πόλεμον; Νομίζετε, ὅτι θέλουσι συνασπισθῆ ὅλα τὰ Κράτη τῆς Εὐρώπης καὶ τὰ μὲν θέλουσι ταχθῆ εἰς τὴν μίαν πτέρυγα καὶ τὰ ἄλλα εἰς τὴν ἄλλην; δὲν πιστεύω τοῦτο. Τὰ συμφέροντα τῶν ἐθνῶν εἶναι τοιαῦτα, ὥστε θέλουσι περιορίσει τὴν μονομαχίαν μεταξὺ τῶν δύο ἐθνῶν· ἐὰν νικήσῃ ἡ Ἄρκτος, θέλει γείνῃ διαμελισμὸς μεταξὺ τῶν Αὐτοκρατόρων· ἐὰν νικήσῃ ὁ Βρετανικὸς λέων τὴν λευκὴν ἄρκτον, ἡ Ἀγγλία θέλει ἐπαναλάβει τὸν περίφημον ἐκεῖνον φθόγγον εἰς τὴν Αὐστρίαν «κάτω τὰς χεῖρας». Εὔχομαι νὰ νικήσῃ ὁ Βρεττανικὸς λέων, διότι ἐκ τῆς Ἀγγλίας ἔχομεν ἐλπίδα νὰ προστατευθῶμεν, οὐχὶ ἕνεκα συμπαθείας πλατωνικῆς, ἀλλ’ ἕνεκα πολιτικοῦ συμφέροντος. Θὰ δύναται δέ τις νὰ εἴπῃ τότε πρὸς τί ὁ στρατός; ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα ν’ ἀφήσωμεν γυμνὸν τὸ ἔθνος, καί τοι δὲν θέλομεν λύσει τὸ Ἀνατολικὸν ζήτημα μὲ τὰς 30,000 στρατοῦ, καὶ μὲ τὰ ὀλίγα ὑπηρετικὰ πλοῖα. Δὲν ἐλπίζω νὰ κατακτήσωμεν τὴν Μακεδονίαν διὰ τῶν ὅπλων· ἀνάγκη νὰ ἔλθῃ συνδυασμὸς γεγονότων, ὅπως ἤλθε τοιοῦτος διὰ τὴν Θεσσαλίαν καὶ Ἤπειρον καὶ προηγουμένως διὰ τὴν Ἑπτάνησον. Πιστεύω δὲ ὅτι, ἂν ἐπέμενεν ὁ ἀοίδιμος Ζαΐμης νὰ μὴ ὑπογράψῃ τὸ πρωτόκολλον, ἡ Κρήτη ἤθελεν εἶσθαι ἰδική μας, διότι τὸ Εὐρωπαϊκὸν συνέδριον, τὸ ἐν Παρισίοις συγκροτηθὲν κατὰ τὸ 1868, ἔδωκε δείγματα ὅτι ἤθελεν ὑποχωρήσει· ἂν ἡ Ἑλλὰς ἐπέμενεν εἰς τὴν θέσιν της, ἤθελε σώσει τὸ ζήτημα, ἡ Κρήτη ἦτο μεθ’ ἡμῶν· ἀλλ’ ὑπεγράφη τὸ πρωτόκολλον, προσεχώρησεν ἡ Ἑλλὰς καὶ ἐτελείωσαν τὰ πάντα.

§74Α. ΖΑΪΜΗΣ. Ποῦ στηρίζεσθε;

§75ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναγνώσατε τὸν παρ’ ἐμοῦ ἀπαγγελθέντα τὸ 1869 ἐνώπιον τῆς Βουλῆς μακρὸν λόγον, ἐν ᾧ στηριζόμενος ἐπὶ διπλωματικῶν ἐγγράφων ἀπέδειξα, ὅτι ἡ μὴ ὑπογραφὴ τοῦ πρωτοκόλλου ἔσωζε τὴν Κρήτην. Δὲν λέγω ὅτι ὁ Ζαΐμης ἐνήργησε ἐναντίον τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος· ἦτο πεποίθησις του, ὅπως ὑπῆρχεν ἡ πεποίθησις τοῦ ἀοιδίμου Κουμουνδούρου, ὅτι συνέφερε νὰ λάβωμεν ὅ,τι μᾶς δίδουν ἐκ τῆς Θεσσαλίας καὶ Ἠπείρου ἢ νὰ πολεμήσωμεν· ἄλλοι δ’ ἐφρόνουν, ὅτι ἔπρεπε νὰ πολεμήσωμεν, διὰ νὰ λάβωμεν ὁλόκληρον τὴν Θεσσαλίαν καὶ τὴν Ἤπειρον. Ὁ Ζαΐμης ἦτο ἐκτὸς τῆς Ἐξουσίας, δὲν ἠδύνατο νὰ γνωρίζῃ τὰ διπλωματικὰ ἔγγραφα. Ἡμεῖς ὅμως εἴμεθα εἰς κρείττονα θέσιν νὰ ἐνοήσωμεν τὸ πνεῦμα τῶν Δυνάμεων· διὰ τοῦτο ἐπεμέναμεν νὰ μὴ ὑπογράψωμεν τὸ πρωτόκολλον, ἔχοντες πεποίθησιν, ὅτι ἤθελον ἀποφασίσει αἱ Δυνάμεις νὰ προκαλέσωσι τὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ, ἂν θέλῃ νὰ ἑνωθῇ μεθ’ ἡμῶν ἢ νὰ καταστῇ ἡγεμονία ὑποτελὴς, ἐὰν δὲν προσεχωροῦμεν.

§76ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Λακεδαίμονος ἦτο μέλος τοῦ Ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον δὲν ἀπεδέχθη τὸ πρωτόκολλον, τὸ ὁποῖον ἡ ἐν Παρισίοις συνελθοῦσα κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1868 Σύνοδος συνέταξε συνεπείᾳ τῆς ὑποθέσεως τῆς Κρήτης, ὑπεστήριξε δὲ, ὅτι, ἂν ἡ Ἑλλὰς δὲν ἀπεδέχετο τὸ πρωτόκολλον ἐκεῖνο, ἡ τύχη τῆς Κρήτης ἤθελεν εἶσθαι σήμερον ἀλλοία. Ὁ ἀείμνηστος Ζαΐμης εἶχε τὴν ἐναντίαν γνώμην καὶ τὴν αὐτὴν πεποίθησιν, ἣν ἐκεῖνος εἶχεν, εἶχον καὶ ἐγὼ, καὶ διὰ τοῦτο, ὅταν ἐσχηματίσθη τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ κ. Ζαΐμη, καὶ ἐγὼ ἔλαβον μέρος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ ὡς τοιοῦτος συνυπέγραψα τὸ πρωτόκολλον. Ὁ ἀγορεύων κ. βουλευτὴς ἐκ Λακεδαίμονος εἶχεν ἣν ἐξέθηκεν ἡμῖν γνώμην· ἀλλὰ τὴν ἐναντίαν ταύτης γνώμην εἶχε καὶ ὁ ἀείμνηστος Ζαΐμης καὶ ἐγὼ καὶ πάντες οἱ σύγχρονοι πολιτευόμενοι, πιθανῶς δὲ καὶ ἡ πολιτικὴ ἱστορία τοῦ χρόνου ἐκείνου.

§77ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, πρέπει νὰ ἔλθωμεν εἰς ἓν συμπέρασμα, πρέπει νὰ ἐκφράσωμεν τὴν γνώμην μας ποίαν ἰδέαν ἔχομεν περὶ στρατοῦ. Ἡ ἐμὴ ταπεινὴ γνώμη εἶναι νὰ μείνωσι τὰ στελέχη, νὰ παραδεχθῆτε μόνον τοὺς κληρωτοὺς καὶ 3,000 χωροφύλακας, νὰ παύσῃ ἡ ἐθελουσία κατάταξις. Ἐπειδὴ δὲ ὁ Βοσσὲρ λέγει, καὶ αὐτὸς εἶνε ὁ εἰδημονέστερος, ὅτι τὸ μηχανικὸν σῶμα εἶνε διπλάσιον τοῦ πρέποντος, διότι ἡ ἀναλογία τῶν σωμάτων εἰς τὴν Εὐρώπην ἔχει ἕνα λόγον, ἡ ἀναλογία τοῦ μηχανικοῦ πρὸς τὸ πεζικὸν εἶνε τὸ 1/20, ἐνῷ ἡμεῖς ἔχομεν τὸ ⅒, ὥστε ἔχομεν διπλάσιον ἀριθμὸν τοῦ πρέποντος, ἐνῷ δὲν ἔχομεν φρούρια πολλὰ, οὔτε λόχον τηλεγραφητῶν, οὔτε λόχον διὰ τοὺς σιδηροδρόμους. Τὸ αὐτὸ λέγει καὶ διὰ τὸ ἱππικὸν, ὅτι εἶνε δυσανάλογον ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν πεζῶν, καὶ ἔτι περισσότερον δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ ἡ Ἑλλὰς μέγα ἱππικόν, διότι δὲν ἔχει ἱπποφορβεῖα, ὥστε ἐν καιρῷ ἀνάγκης νὰ προμηθεύηται ἵππους, ἀλλ’ εἶνε ἠναγκασμένη νὰ προμηθεύηται ὅλους τοὺς ἵππους ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς, ὅπερ εἶνε δύσκολον ἐν καιρῷ πολέμου. Διὰ τοῦτο πρέπει τὸ ἱππικὸν νὰ ἐλαττωθῇ. Τὸ πυροβολικὸν λέγει ὁ Βοσσὲρ εἶναι εἰς καλὴν κατάστασιν καὶ εἶναι τὸ μόνον Σῶμα, τὸ ὁποῖον εὗρεν εἰς πρέπουσαν ἀναλογίαν.

§78ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Διὰ τὸ ἱππικὸν εἴπατε, ὅτι πρέπει νὰ ἐλαττωθῇ· κἄτι τί ἄλλο λέγει ὁ κ. Βοσσὲρ, λέγει ὅτι, ἐπειδὴ ἐν ὥρᾳ πολέμου δὲν δυνάμεθα νὰ προμηθευθῶμεν ἵππους, πρέπει νὰ ἔχωμεν ἐν εἰρήνῃ καλῶς συντεταγμένον ἱππικὸν καὶ εἰς τοιοῦτον ἀριθμὸν, ὁποῖος εἶναι ἀναγκαῖος ἐν ὥρᾳ πολέμου, διότι ἄλλως δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν τότε νὰ τὸ σχηματίσωμεν.

§79Β. ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἡμεῖς αὐτὰ δὲν τὰ ἀνεγνώσαμεν καὶ πρέπει νὰ δημοσιευθῇ ἡ ἔκθεσις.

§80ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει ἀνάγκη τῆς ἐφεδρείας, διότι ἡ ἐφεδρεία εἶναι ὁ στρατὸς τοῦ πολέμου. Ἄνευ ἐφεδρείας οὐδεὶς στρατὸς ὑπάρχει, διότι ὅσην μεγάλην θητείαν καὶ ἂν ἔχητε, οἱ ἄνδρες ἐπανερχόμενοι εἰς τὰς ἑστίας των ἀπομανθάνουσι τὰ πάντα. Ὥστε καὶ εἰς τὴν μεγάλην καὶ εἰς τὴν μικρὰν θητείαν ἡ ἐφεδρεία εἶναι ἀναγκαία. Καὶ ἀπορῶ πῶς τὸ Ὑπουργεῖον ἀπήλειψε τὴν δαπάνην, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐγγράψει τὸ προκάτοχον. Αὐτὸ εἶναι οἰκονομία, τὴν ὁποίαν δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω καὶ μάλιστα εἰς στρατὸν μονοετοῦς θητείας.

§81Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δι’ αὐτὸ τὸ ἔτος ἦτο ἀδύνατον.

§82ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔπρεπε νὰ ἐγγραφῇ ἡ δαπάνη, διότι ἄνευ αὐτῆς τὰ 18,000,000 εἶναι ἄνευ ἀποτελέσματος.

§83ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μὲ μονοετῆ θητείαν, οὔτε ἐφεδρείαν δύνασθε νὰ ἔχητε.

§84ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ὁ Ἐλβετικὸς στρατός.

§85ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸς ἔχει ἄλλην ἀποστολήν.

§86ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῆς ἀναδιοργανώσεως ταύτης τοῦ στρατοῦ θέλομεν ἔχει οἰκονομίαν 6,000,000 κατὰ τὴν πλειοψηφίαν τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, κατ’ ἐμὲ δὲ 7,000,000, διότι μόνον ἀπὸ τὴν κατάργησιν τῶν εὐζώνων θέλομεν ἔχει 2,250,000. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιφέρωμεν οἰκονομίας καὶ εἰς τὸ Ναυτικόν. Εἶναι πλάνη νὰ λέγωμεν, ὅτι ἔχομεν Ναυτικὸν καὶ μάλιστα εἰς τὴν σημερινὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν αἱ ἐφευρέσεις τῆς ναυπηγικῆς εἶναι ὡρολόγιον, τὸ ὁποῖον οὐδόλως κοιμᾶται· εἰς ἕκαστον ναυπηγούμενον πλοῖον βλέπετε καὶ μίαν τροποποίησιν· τὰ πρὸ πενταετίας λαμπρὰ πλοῖα σήμερον κρίνονται ἀκατάλληλα. Ἀφοῦ δὲν ἔχομεν τὰ μέσα καὶ ἀφοῦ δὲν εἶναι ὁ πόλεμος ἐπὶ θύραις, καὶ ἀφοῦ καθ’ ἑκάστην μεταβάλλεται ἡ ναυπηγική, εἶναι ἀνόητον νὰ ἐξακολουθῶμεν νὰ ἔχωμεν ἐνεργὸν Ναυτικόν. Νὰ ἀφοπλίσωμεν λοιπὸν καὶ ἄλλα πλοῖα ὑπηρετικὰ, ἵνα ἐπιφέρωμεν οἰκονομίας 1,000,000. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀφοῦ τόσα ἐδαπάνησε διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, δύναται, νομίζω, ν’ ἀναβάλῃ μερικὰ ἔργα Δημόσια. Ἡ τηλεγραφικὴ ὑπηρεσία εἶναι πολυδάπανος καὶ δὲν ἀνταποκρίνεται μὲ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου. Εἰς τὴν Σπάρτην φέρ’ εἰπεῖν πρὸ χρόνων ἦτο εἷς τηλεγραφητὴς βʹ. τάξεως, ὁ ὁποῖος ἐπήρκει καλῶς· εἴχομεν ἓν κατάστημα μὲ ἐνοίκιον 35 δραχμῶν· τώρα ἔχομεν ὑποδιευθυντὴν καὶ ἕξ τηλεγραφητὰς καὶ κατάστημα μὲ μηνιαῖον ἐνοίκιον 120 δραχμῶν. Μήπως ἡ πόλις ἐδιπλασιάσθη ἢ ἐτριπλασιάσθη ὥστε νὰ ἔχῃ ἀνάγκην τοιαύτης πολυτελοῦς ὑπηρεσίας; Τὰ τηλεγραφικὰ εἰσοδήματα τοῦ νομοῦ δὲν ἀνταποκρίνονται μὲ τὰ τηλεγραφικὰ ἔξοδα τῆς Σπάρτης· ἔχομεν εἰσοδήματα ὅλου τοῦ νομοῦ μόλις 800 δραχμὰς κατὰ μῆνα καὶ μόνον διὰ τὴν ὑποδιεύθυνσιν τῆς Σπάρτης πληρώνομεν 1000. Συνιστῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν ἐλάττωσιν τῆς τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας. Τί λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν;

§87ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶπα τίποτε.

§88ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ φέρωμεν πολλὰς οἰκονομίας, Ὀφείλομεν νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης, ἵνα μεταχειρισθῇ ὅλους τοὺς τρόπους τοὺς δυνατοὺς ὥστε νὰ περαιόνωνται τάχιστα αἱ ἀνακρίσεις καὶ ἡ ποινικὴ διαδικασία· τότε θέλομεν ἔχει ὀλιγώτερον ἀριθμὸν ὑποδίκων ἕνεκα τῆς βραχυτέρας ὑποδικίας, ἐπέρχεται δὲ οὕτω μεγίστη οἰκονομία. Ἀνέγνωσα ἐσχάτως ἔκθεσιν Γαλλικῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐμελέτησε τὰ τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης τῆς Γαλλίας. (ἀναγινώσκει ἀπόσπασμα τῆς ἐκθέσεως). Ἐκρατήθησαν ἐκ τῶν 104,583 κατηγορουμένων·

Ἀκούσατε, ὅτι ὑπόδικοι πλέον τῶν 3 μηνῶν ἔμενον 1%, ἐνῷ ἡμεῖς ἔχομεν ὑποδίκους δύο ἔτη καὶ ἴσως καὶ περισσότερον....

§89ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (πρωθυπουργός). Καὶ ὑπάρχει παράδειγμα 11 ἐτῶν ὑποδικίας!

§90ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Εἶναι λοιπὸν κατάστασις αὐτή; Ἡμεῖς δὲν ζῶμεν ὡς τὰ εὐνομούμενα καὶ πολιτισμένα Κράτη, στεροῦντες τοσοῦτον χρόνον τὴν κοινωνίαν ἀπὸ πλῆθος ἀνθρώπων, οἵτινες ἐξέρχονται τῆς φυλακῆς μετὰ δύο ἢ καὶ περισσότερα ἔτη ὑποδικίας. Αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ζημιόνουν τὸ Δημόσιον, τὸ ὁποῖον δαπανᾷ διὰ τὴν συντήρησίν των, ζημιόνουν τὴν κοινωνίαν, διότι στερεῖται τῶν χειρῶν καὶ τῆς παραγωγῆς αὐτῶν. Λοιπὸν συνιστῶ μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τῶν πνευμόνων μου εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῆς ὑποδικίας. Καὶ διὰ τοὺς καταδίκους, κύριοι, ὑφιστάμεθα δαπάνην 600,000 δραχμῶν. Πρέπει νὰ συστήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ᾖ μᾶλλον δαψιλὴς εἰς ἀπονομὴν τῶν χαρίτων, ὄχι βέβαια εἰς τοὺς κακούργους ἐκείνους, οἵτινες εἶναι ἀδιόρθωτοι καὶ ἀμετανόητοι, ἀλλ’ εἰς ἐκείνους, οἵτινες μεταμελοῦνται καὶ δεικνύουσι διαγωγὴν σώφρονα· ἔτι δὲ καὶ εἰς τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, εἰς τοὺς ὁποίους ἡ τιμωρία δὲν ἔχει κανὲν ἀποτέλεσμα καλόν, ἀλλ’ ἐξ ἐναντίας κακόν, διότι διαφθείρονται περισσότερον καὶ τοιοῦτοι ἐξέρχονται εἰς τὴν κοινωνίαν· εὑρίσκονται παιδία 15–16 ἐτῶν, τὰ ὁποῖα καταστρέφονται σχεδὸν ἐν τῇ φυλακῇ.

§91ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καὶ εἰς αὐτὰ ποτὲ δὲν δίδεται χάρις.

§92ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ πρὸ πάντων εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης θὰ συστήσω τοῦτο, τὸ ὁποῖον καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν σήμερον πραγματεύονται, ν’ αὐξήσῃ τὸν μισθὸν τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων καὶ νὰ ἐλαττώσῃ τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν. Τοιουτοτρόπως θέλομεν ἔχει οἰκονομίαν, διότι ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἀριθμοῦ θέλει ἀποφέρει περισσότερα ἔσοδα παρὰ ἔξοδα ἡ δαπάνη τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ· πρὸς τούτοις δὲ θέλομεν ἐνθαῤῥύνει τοὺς δικαστὰς νὰ ἐργάζωνται μὲ περισσότερον ζῆλον, διὰ νὰ περαιώνουν τὰς δίκας· ἐκ τούτου δὲ θέλουσιν αὐξήσει τὰ ἐκ χαρτοσήμου εἰσοδήματα· πλὴν δὲ τούτου θὰ περαιώνωνται αἱ ὑποθέσεις τάχιστα, ἕνεκα τοῦ ζήλου, ὅστις θέλει αὐξήσει ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ, ἐκ δὲ τῆς ταχύτητος μεγάλη θέλει ἐπέλθει εἰς ἣν κοινωνίαν ὠφέλεια. Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν. Καὶ ἄλλοτε ἐπρότεινα τὴν μεταβολὴν τοῦ νόμου περὶ εἰσπράξεως· ὑπέβαλον τὸ 1881 εἰς τὴν Βουλὴν ἔκθεσιν, διὰ τῆς ὁποίας προέτεινα νὰ ἀνατεθῇ ἡ εἴσπραξις τῶν ἐσόδων καὶ ἡ πληρωμὴ τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους εἰς τοὺς διευθυντὰς τῶν ὑποκαταστημάτων τῆς Ἐθνικῆς καὶ Ἠπειροθεσσαλικῆς Τραπέζης ὅπου ὑπάρχουσι τοιαῦτα. Τοιουτοτρόπως θέλουν παύσει τὰ καθυστερήματα· αὐτὴν τὴν ἔκθεσιν εἴχομεν συζητήσει μετὰ τοῦ μακαρίτου Εὐθ. Κεχαγιᾶ, εὗρε δὲ αὐτὸς ὅτι τὸ μόνον ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον εἶχεν, ἦτο ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ἀναδεχθῇ ἡ Τράπεζα ὅλων τῶν λιανικῶν φόρων τὰς εἰσπράξεις διὰ τὸ πλῆθος τῶν φορολογουμένων· ἐὰν ὅμως ἠλαττοῦτο ὁ ἀριθμὸς τῶν ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου διὰ τῆς ἐνοικιάσεως τῶν φόρων μετὰ τὴν βεβαίωσιν, τότε ἡ Τράπεζα ἀνεδέχετο τὴν εἴσπραξιν. Τοῦτο ἀνεκοίνωσα εἰς τὸν ὑπουργὸν κ. Τρικούπην, τοῦ ὁποίου εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι φίλος τότε, ἀλλὰ δὲν παρεδέχθη τὸ σύστημα, μοὶ ἐπροφασίσθη ὅτι ἦτο δυσχερὲς νὰ πείσωμεν τὴν Τράπεζαν νὰ παραδεχθῇ τοῦτο· τῷ εἶπον ὅ,τι ὁ μακαρίτης Κεχαγιᾶς μοὶ εἶχεν εἰπεῖ. Φαίνεται, ὅτι δὲν παρεδέχθη τὸ σύστημα, διότι προείρχετο παρ’ ἐμοῦ, καίτοι γνωρίζει καλῶς, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ταμεῖον ἔχει τὴν Τράπεζαν τῆς Ἀγγλίας.

§93ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἔγεινε συνωμότης ὁ Γεώργιος Σταύρου κατὰ τοῦ Ὄθωνος, διότι δὲν τῷ ἔδωκεν αὐτὴν τὴν παραχώρησιν.

§94ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τούτου, κύριοι, δὲν θὰ εἴχομεν καθυστερήματα. Ἀνέγνωσε προχθὲς ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ὁμιλῶν, ὑπὲρ τοῦ ἐκλογῆς του κατάστασιν τῶν ταμείων καὶ εἶδεν καὶ τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). Ἐπὶ τῆς χρήσεως 1884 μέχρι 30 Ἀπριλίου 1885.

καὶ ταῦτα μετὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον τοῦ Δράκοντος περὶ εἰσπράξεως τῶν Δημοσίων ἐσόδων.

§95ΤΙΝΕΣ. Τίνος χρήσεως;

§96ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦ 1884 μέχρι 30 Ἀπριλίου 1885.

§97ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔληξεν ἡ χρῆσις· ἔπρεπε νὰ φέρητε μέχρι 31 Ὀκτωβρίου, τότε ἔχει ἔννοιαν.

§98ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῆς καταργήσεως λοιπὸν τῶν ταμείων ἠθέλομεν ἔχει οἰκονομίαν ἐκ 500 χιλ. δραχμῶν. Ἐκτὸς τούτου, διὰ τῆς καταργήσεως τῶν εἰσπρακτόρων θὰ εἴχομεν τὴν ἐλάττωσιν τοῦ στρατοῦ ἐκ 2,500 στρατιωτῶν, οἵτινες χρησιμεύουν εἰς τὴν συνοδείαν τῶν εἰσπρακτόρων· αὐτοὶ βλάπτουν σημαντικὰ τοὺς φορολογουμένους, διότι καταλύουσιν εἰς τὰς οἰκίας των, τρώγοντες εἰς βάρος αὐτῶν· μένουν δὲ ἀργοί, ἐνῷ ἠδύναντο νὰ παραγάγωσι σήμερον ἓν ἑκατομμύριον, καὶ δαπανῶμεν πρὸς συντήρησίν των ἄλλο ἕν. Ὑπουργεῖον Ἐκκλησιαστικῶν. Καὶ εἰς αὐτὸ ἠδύναντο νὰ γίνωσι καὶ ἄλλαι ἐλαττώσεις. Ἤθελον συμβουλεύσει τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ ἐλαττώσῃ τὰ μονότακτα σχολεῖα, ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχουν μόνον μίαν τάξιν καὶ μαθητὰς ὀλιγωτέρους τῶν πέντε. Ὅταν ἐγὼ ἤμην Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, εἶχον ἰδεῖ ὅτι ὁ μέσος ὅρος τῶν μαθητευομένων εἰς τὰ σχολεῖα αὐτὰ ἦτο πέντε, διότι εἶναι σχολεῖα, τὰ ὁποῖα ἔχουν πέντε μαθητάς, ἄλλα ἔχουν δέκα, καὶ ἄλλα δύο· ἦτο εἰς τὴν Λακεδαίμονα ἓν σχολεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἦτο διδάσκαλος εἷς ἱερεὺς, ὅστις παρῃτήθη διότι δὲν εἶχε μαθητάς; Τὶ γίνεται ἐκ τούτου; δαπανῶμεν εἰς τὸ μὴ δέον καὶ δὲν δαπανῶμεν εἰς τὸ δέον. Τί δὲ γίνονται οἱ μαθηταὶ εἰς αὐτὰ τὰ σχολεῖα τῶν χωρίων; δὲν φυτῶσιν εἰμὴ 20–30 ἡμέρας· διότι, ὅταν εἶνε αἱ ἐλαῖαι, ὁ μαθητής βοηθεῖ τὴν οἰκογένειαν εἰς τὴν συλλογὴν τῶν ἐλαιῶν· ὅταν εἶνε τὸ θέρος, ἀπασχολεῖται εἰς αὐτό, ὁμοίως εἰς τὸν τρυγητὸν καὶ οὕτω καθεξῆς, οὐδεμίαν δὲ εἶδον προκοπὴν εἰς αὐτοὺς τοὺς μαθητὰς, οἱ δὲ διδάσκαλοι γίνονται πλέον ὀκνηροὶ, πλέον ἀμαθεῖς· ὅλην τὴν ἡμέραν διατρίβουσιν εἰς δημόσια μέρη διαλεγόμενοι καὶ ῥαδιουργοῦντες, ἀπομανθάνοντες δὲ ὅσα ἔμαθον. Ἔχομεν, κύριοι, μεγάλην πληθὺν διδακτόρων καὶ ἄλλων ἐγγραμμάτων, ἀλλὰ τὰ δημοτικὰ ἡμῶν σχολεῖα εὑρίσκονται εἰς τὴν πλέον ἐλεεινὴν κατάστασιν· θέλει προξενήσει ὑμῖν μεγάλην ἐντύπωσιν, ὅταν ἀναγνώσω περικοπάς τινας τῆς ἐκθέσεως τῶν ἐπιθεωρητῶν, οἵτινες ἐστάλησαν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τὸ παρελθὸν ἔτος πρὸς ἐπιθεώρησιν τῶν δημοτικῶν σχολείων τοῦ Κράτους· ἀκούσατε, κύριοι. (Ἀναγινώσκει). «Δημοτικὸν σχολεῖον Ἀγράφων (Νομοῦ Κερκύρας σελ. 8). Τὸ παράδοξον τοῦτο καὶ ὅλως ἰδιόῤῥυθμον σχολεῖον ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ πᾶσι τοῖς νεωτέροις διδασκάλοις, ὡς πρότυπον πιστώτατον τῶν πρὸ 300 καὶ 400 ἐτῶν ὑπαρξάντων ἐν τῷ ἀμαθεῖ ἔθνει ἡμῶν σχολείων. Ἡ περιγραφὴ τοῦ σχολείου τούτου, οὔτε τὸ ἑκατοστὸν τῆς ἐντυπώσεως δύναται νὰ γεννήσῃ εἰς τὸν ἀναγνώστην ἐκείνης, ἣν ἐμπνέει εἰς τὸν ἐπισκεπτόμενον αὐτὸ ἡ ἄμεσος τῶν ἐν αὐτῷ γενομένων ἀντίληψις. Ἐντὸς τῆς Ἐκκλησίας τῆς μὴ ἐπὶ καθαριότητι διακρινομένης κώμης ταύτης ὑπάρχουσι θρανία τινὰ κακά. Ἐπὶ τούτων κάθηνται 33 μαθηταὶ ῥυπαρώτατοι, ἀηδέστατοι, ἀπόζοντες, τέλεον ἀνάγωγοι, ἐπιτηδειότητά τινα μόνον ἐν τῇ ἀριθμητικῇ καὶ τῇ γραφῇ κεκτημένοι· ὁ τρόπος τῆς ἀναγνώσεως εἶναί τι παράδοξον· τοιοῦτόν τι οὐδέποτε μέχρι τοῦδε ἀπήντησα κατὰ τὸν πολυχρόνιον διδασκαλικόν μου βίον. «Δημοτικὸν σχολεῖον Κορακιάνας (σελ. 11). 2800 κατοίκους ἔχει ἡ πλουσιωτάτη αὕτη κωμόπολις, καὶ ἐν τούτοις μόνον 52 ἀμαθέστατοι καὶ ἀγροικότατοι καὶ σφόδρα ἀνάγωγοι μαθηταὶ φοιτῶσιν εἰς τὸ σαθρὸν καὶ ἑτοιμόρροπον μετὰ σταύλων καὶ ἐλαιοτριβείων συμπεφυρμένον ἄθλιον σχολεῖον. «Σχολεῖον Ἁγίου Ματθαίου (σελ. 18). Τὸ σχολεῖον τοῦτο εἶναι ἐκ τῶν χειροτέρων τῆς νήσου· ἐκ τῶν διδακτικῶν ὀργάνων ὑπάρχουσι μόνον 4 κακὰ θρανία, καὶ διάφοροι ῥυπαροὶ καὶ ἄχρηστοι πίνακες ἐξ ἀναιδεστάτων ἄλων διὰ ῥυπαρῶν σχοινίων αἰωρούμενοι κλπ. «Δημοτικὸν σχολεῖον Ἀλωποῦς (σελ. 13). Ὁ 28 ἐτῶν ὑπηρεσίαν ἔχων τριτοβάθμιος δημοδιδάσκαλος καὶ ἱερεὺς ἐν ἀθλιωτάτῳ καὶ δυσωδεστάτῳ ἰσογείῳ ἐδίδασκε δῆθεν 12 μαθητὰς εἰς 2 παγκάκιστα θρανία συμπεπιεσμένους. «Περὶ δὲ τῶν πλείστων σχολείων τοῦ Βώλου δυνάμεθα ἀπολύτως νὰ εἴπωμεν, ὅτι οἱ ἐξ αὐτῶν ἀπολυόμενοι παῖδες οὐδὲν ἐπίστανται πλὴν γραμμάτων καὶ ταῦτα μέν τοι κακὰ κακῶς· (σελ. 70). Περὶ σχολείου Καρέας (ἐπαρχίας Οἰτύλου) σελ. 144. «Διδάσκαλος τοῦ σχολείου Καρέας εἶναι ὀστεώδης τις γέρων ὑπερεξηκοντούτης, καὶ κατεσπιλωμένος, ἀνάλογος ὅμως καὶ διὰ τὸν τόπον αὐτόν, οὗτινος οἱ κάτοικοι ἄγεταί τις νὰ πιστεύσῃ ὅτι ἐντελῶς ἀτόρνευτοι εἶναι.... Περικοπὰς ἔφερα ἐκ τῆς ἐπιθεωρήσεως διαφόρων νομῶν τῶν νέων χωρῶν, τοῦ νομοῦ τῆς Κερκύρας, τοῦ νομοῦ τῆς Λακωνίας, διὰ νὰ ἴδητε ὅτι πανταχοῦ εἶνε εἰς ἀθλίαν κατάστασιν τὰ δημοτικὰ ἡμῶν σχολεῖα. Δὲν δύναμαι λοιπὸν νὰ μὴ συστήσω μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τῶν πνευμόνων μου ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην ἀναπόφευκτον νὰ συμπληρώσωμεν τὰ σχολεῖα, τὰ δημοτικά. Καὶ ἵνα βελτιώσωμεν τὰ ὑπάρχοντα δὲν ἀρκεῖ νὰ ἔχωμεν διδασκάλους· πρέπει νὰ ἔχωμεν βιβλία, πίνακας καὶ ὅλα τὰ μέσα πρὸς διδαχήν· διότι πῶς θέλετε ὁ ὑποδηματοποιὸς νὰ κατασκευάσῃ ὑποδήματα, ὅταν δὲν ἔχει οὔτε βελόνην, οὔτε δέρματα; Ἔχομεν δὲ πρὸς τοῦτο ἀνάγκην χρημάτων πολλῶν· καὶ μ’ ὅλα ταῦτα εἶδον ὅτι ἐμείωσαν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τὴν δαπάνην, τὴν χορηγουμένην εἰς τὰ σχολεῖα τῶν ἀπόρων δήμων.

§99ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (ὑπουργὸς ἐκκλησιαστικῶν.). Δὲν ἐγένετο χρῆσις.

§100ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μὰ πῶς δὲν ἐγένετο χρῆσις, ἀφοῦ βλέπετε τὴν κατάστασιν αὐτήν; Τί νὰ πράξωσιν οἱ διδάσκαλοι, ὅταν δὲν ἔχωσι κανὲν μέσον πρὸς διδασκαλίαν; Πρέπει νὰ διορθωθῶσι αὐτὰ τὰ σχολεῖα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν· δὲν εἶνε ἀνάγκη νὰ συστήσητε νέα σχολεῖα πρὶν διορθώσητε τὰ ὑπάρχοντα. Ἀφοῦ ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας αὐτὴν τὴν ἔκθεσιν, πρέπει νὰ φροντίσητε κατ’ ἔτος νὰ καταρτίζητε τινὰ σχολεῖα, παρέχοντες τὰ ἀναγκαῖα· διότι, ἐὰν τὰ ἀφήσητε εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν, αἰωνίως δὲν θὰ δυνηθῶμεν διὰ μιᾶς νὰ τὰ ἐφοδιάσωμεν, ὅταν ποτὲ ἀποφασίσωμεν τοῦτο, διότι ἡ δαπάνη θέλει εἶσθαι μεγάλη. Ἐκ τούτων ὅλων ἐξάγεται, ὅτι δύνανται νὰ ἀφαιρεθῶσιν ἐκ τῶν 85 ἑκατομμυρίων τῶν ἐξόδων ἕνδεκα, καὶ τότε θέλομεν ἔχει δαπάνην 74 ἑκατομμυρίων, τοσαῦτα δὲ εἶνε καὶ τὰ ἔσοδα. Ἐλπίζω, ἐὰν θελήσητε νὰ παραδεχθῆτε τὸ ἐμὸν σύστημα τῆς εἰσπράξεως, νὰ μὴ ἔχωμεν ἔλλειμμα, εἰμὴ παράλειμμά τι ἐκ τῶν ἀναξιοχρέων, ἀφοῦ νομίμως βεβαιωθῇ τὸ ἀναξιόχρεων αὐτῶν. Φθάνομεν λοιπὸν εἰς τὸ ποθούμενον ἰσοζύγιον, τὸ ὁποῖον ὅλοι ἡμεῖς, ὅλοι οἱ οἰκονομολόγοι, ὅλοι οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις τὸ ἐπιδιώκουν, τὸ ἀσπάζονται, ἀγαπῶσι νὰ ἀποκτήσωσι. Μόνη ὅμως ἡ Ἀγγλία κατορθώνει τὸ ἰσοζύγιόν της, διότι αὐτὴ ἔχει τὴν κλίμακα τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος· ὅταν ἔχῃ ἐκτάκτους δαπάνας, αὐξάνει τὸν φόρον αὐτόν· ὅταν δὲ παρέλθωσι αὗται, τὸν καταβιβάζει. Ἡ Γερμανία πάντοτε παρουσιάζει ἰσοζύγιον, δὲν ἐκτίθεται αὐτή, οὔτε ἀποφασίζει ποτὲ νὰ ὑποβάλῃ Προϋπολογισμὸν μὲ ἔλλειμμα· ἡ Ἰταλία βαδίζει τὴν αὐτὴν ὁδὸν, ὡς καὶ ἡ Ρουμανία.

§101ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ἡ βεβαίωσις πῶς γίνεται;

§102ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχει ἴδιον σύστημα. Δύνανται λοιπὸν νὰ ἦναι μερικὰ παραλείμματα ἐξ ἀναξιωχρέων, νομίζω ὅμως, ὅτι δύνανται νὰ καλυφθοῦν ταῦτα ἐξ ἀδιαθέτων πιστώσεων· ἀλλ’ εἶναι καλὸν νὰ ἔχωμεν περίσσευμα παρὰ ἔλλειμμα. Προτείνω νὰ ἐπιβληθῇ φόρος ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος. Καὶ ἄλλοτε εἶχον αὐτὴν τὴν γνώμην καὶ ἐὰν δὲν παρεδέχθησαν αὐτήν, θέλει ἔλθει καιρὸς νὰ τὴν παραδεχθῶσι. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἤρχισε νὰ παραδέχηται αὐτὴν μετὰ τινος τροποποιήσεως· ἡ ἰδέα του αὕτη ἐκτίθεται εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν ἐπὶ τοῦ εἰσαχθέντος νόμου περὶ χαρτοσήμου. Ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος μικρὸς κατ’ ἀρχάς, ἓν ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ εἰσοδήματος ἄνω τῶν χιλίων δραχμῶν πιστεύω, ὅτι δὲν εἶναι βαρύς, εἶναι δίκαιος· ἀπαιτεῖ δὲ καὶ ἡ ἰσότης νὰ ἐπιβληθῇ αὐτὸς ὁ φόρος εἰς τοὺς πλουσίους, διὰ νὰ ἐλαφρυνθῶσιν ὀλίγον οἱ πτωχοὶ ἐπὶ τῶν ὤμων τῶν ὁποίων κάθηνται ὅλοι οἱ φόροι· ὁ καλλιεργῶν τὸ ἔλαιον πρὸς καλλιέργειαν τὴν συλλογὴν, καὶ τὴν ἔκθλιψιν, δαπανᾷ 55% καὶ πλέον, ὥστε ὁ φόρος τοῦ ἐλαίου ἀνέρχεται εἰς 22%. Ἐνῷ ὁ τραπεζίτης, ὁ ἔμπορος, ὁ ἐργοστασιάρχης, κερδίζουσι ἄπειρα, πληρώνουν μόνον τὸ εὐτελὲς ποσὸν τοῦ ἐπιτηδεύματος. Δίκαιον ἔπραξεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ὑποβαλοῦσα τὴν ἐλάττωσιν τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ ἐλαίου ἀπὸ 10 εἰς 7%. Καλῶς ἔπραξεν ἐκπληρώσασα τὴν ὑπόσχεσήν της, διότι οἱ ὑποσχόμενοι πολιτευταὶ δὲν πρέπει ν’ ἀπατῶσι τὸν κόσμον, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐκτελοῦν τὰς ὑποσχέσεις των ἔστω καὶ μὴ συναδούσας πολὺ μὲ τὴν σημερινὴν κατάστασιν. Καὶ ὁ φόρος τοῦ οἴνου εἶναι βαρὺς, ἡ δὲ βεβαίωσις ἐπαχθής, καὶ λυποῦμαι ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ προφθάσῃ νὰ τροποποιήσῃ ἐξ ὁλοκλήρου αὐτὸν τὸν νόμον. Ἱκανὴ εἶναι καὶ ἡ γενομένη τροπολογία. Βεβαίως μετὰ τὰς διακοπὰς θέλει ψηφισθῆ καὶ οὗτος ὁ νόμος ὡς καὶ ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος, ὅστις θέλει ἀποφέρει τρία ἑκατομμύρια. Οὕτω θέλει στερεωθῆ τὸ ἰσοζύγιον. Μετὰ δὲ τοῦτο θέλει χρησιμεύσει εἰς ἐλάττωσιν ἄλλων βαρέων φόρων. Ὅλοι οἱ φόροι, κύριοι, ἔχουν ἐλαττώματα, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐκλέγωμεν ἐκείνους, οἵτινες ἔχουν τὰ ὀλιγώτερα. Πρὸ πολλοῦ ἔπαυσεν ἡ διαμάχη μεταξὺ τῶν οἰκονομολόγων περὶ τοῦ ποῖον ἐπιβαρύνουν οἱ φόροι· ἡ καλλιτέρα λύσις τοῦ ζητήματος εἶναι ὅτι, ἐπιβαρύνουσι τὸν καταναλωτὴν ὅλοι οἱ φόροι ἐν καιρῷ τῆς καταναλώσεως· αὐτὴ εἶναι ἡ τελευταία λύσις τοῦ ζητήματος· τοῦτο βλέπετε εἰς τὴν πρακτικήν· ἡ Ἀγγλία ἔχει ἀμέσους φόρους μόνον 20%, ἡ Γερμανία ἐπίσης 20, εἰς τὴν Ἑλβετίαν ἀπὸ 9 ἕως 99 εἶναι ἔμμεσοι φόροι· ὅλοι λοιπὸν αὐτοὶ οἱ φόροι βαρύνουσι τὸν καταναλωτήν.

§103ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν;

§104ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§105ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ἐὰν εἷς ἔμπορος φέρει ἐμπόρευμα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ πληρώσῃ εἰσαγωγὴν, καὶ δὲν δυνηθῇ νὰ πωλήσῃ ὅλον τὸ ἐμπόρευμα, τί γίνονται οἱ πληρωθέντες φόροι, ποῖον βαρύνουσι;

§106ΤΙΝΕΣ...

§107ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μὰ ὅταν εἷς ἔμπορος εἰσάγει ἐμπορεύματα, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ πωλήσῃ, τότε αὐτὸς εἶναι ἔμπορος κακὸς καὶ θὰ χρεωκοπήσῃ.

§108ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι οἱ φόροι δὲν ἐπιβαρύνουσιν μόνον τὸν καταναλωτὴν, ἀλλὰ καὶ τὸν παραγωγέα καὶ τὸν ἔμπορον.

§109ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἔξοδα τῆς εἰσπράξεως, κύριοι, εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι πολὺ μεγάλα. Εἰς τὴν Γαλλίαν δὲν ἀναβαίνουν πλέον τῶν 1,5%, ἐνῷ εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι 3–3,5%. Ἐὰν γίνῃ δεκτὸν τὸ ἐμὸν σύστημα τοῦ νὰ εἰσπράττωνται παρὰ τῶν Διευθυντῶν τῶν ὑποκαταστημάτων τῆς Ἐθνικῆς καὶ Ἠπειροθεσσαλικῆς Τραπέζης, θέλουσιν ἐλαττωθῆ πολύ. Ἀλλ’ ὅλα ταῦτα θέλουσιν ὑπαλληλίαν πεπειραμένην, ὑπαλληλίαν καλῶς ὠργανισμένην καὶ ζηλωτήν· ἡμεῖς ὅμως ἕνεκα τῆς πληθύος τῶν προσφερομένων ὑπαλλήλων ἀλλάσσομεν αὐτοὺς, ὡς τοὺς χιτῶνας. Κατ’ ἔτος τὸ Πανεπιστήμιον, ὥς τις μηχανὴ ὑπαλληλοποιΐας, κατασκευάζει μέγαν ἀριθμόν. Ἀπαιτεῖται σέβας πρὸς τοὺς νόμους. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ Ἀριστοτέλης περὶ τῆς ἰσχύος τῶν νόμων· «ὁ γὰρ νόμος ἰσχὺν οὐδεμίαν ἔχει πρὸς τὸ πείθεσθαι πλὴν παρὰ τὸ ἔθος· τοῦτο δὲ οὐ γίνεται εἰμὴ διὰ χρόνου πλῆθος, ὥστε τὸ ῥᾳδίως μεταβάλλειν ἐκ τῶν ὑπαρχόντων νόμων ἐν ἑτέροις νόμοις κακοὺς, ἀσθενῆ ποιεῖν ἐστὶ τὴν τῶν νόμων δύναμιν». Τὴν αὐτὴν δὲ γνώμην ἔχει καὶ ὁ Θουκυδίδης «Μηδὲ γνωσόμεθα, ὅτι χείροσι νόμοις ἀκινήτοις χρώμενοι πόλις κρείσσων ἐστὶν ἢ καλῶς ἔχουσιν ἀκύροις». Ἐκ τούτων παρατηρεῖτε, κύριοι, ὅτι διέρχεται ἡ φίλη πατρὶς ἐποχὴν πολὺ κρίσιμον καὶ σοβαρὰν, ἡ ὁποία ὅμως δὲν εἶναι ἀπελπιστική. Δὲν εἶμαι ἀπαισιόδοξος. Διὰ τῶν προταθέντων μέτρων θέλουσιν ἀναστηλωθῆ τὰ οἰκονομικὰ τῆς Ἑλλάδος, θέλει ἐπανέλθει ἡ πίστις τοῦ ἐμπορίου καὶ τοῦ Δημοσίου, ὅπερ συντελεῖ εἰς τὴν εὐημερίαν τοῦ ἔθνους· ἡ ἐπάνοδος ὅμως τῆς πίστεως ἀπαιτεῖ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Λοιπὸν τὸ ἄκρον ἄωτον, ὁ τελικὸς σκοπὸς πάσης Κυβερνήσεως πρὸ πασῶν δὲ τῆς παρούσης εἶναι πῶς νὰ φέρῃ πραγματικὸν καὶ ὄχι φαινομενικὸν ἰσοζύγιον.

§110ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τότε νὰ διακόψωμεν τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν τῶν νομοσχεδίων.

§111ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ καλλίτερον.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ ἀπὸ 18 Ἀπριλίου 4 Μαΐου 1884 ΑΡΠΑʹ νόμου περὶ ἀπαγορεύσεως βοσκῆς ἐν σταφιδαμπέλοις κλπ. καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Πατρῶν, Ξηροχωρίου κλ. (Γίνεται δεκτὴ κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τῆς διὰ τεχνητῶν ἔργων ἀποκαταστάσεως εἰς ἰχθυοτροφεῖον τοῦ πρὸς τὸν μυχὸν τοῦ κόλπου τοῦ Ἀργοστολίου μέρους αὐτοῦ, τοῦ ἐπιλεγομένου «Κούτταβος».

§114Γ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἐκ τοῦ τελευταίου ἄρθρου τῆς συμβάσεως ταύτης συνάγεται προφανῶς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν φαίνεται, ὅτι ἀναγκάζεται ἀπὸ περιστάσεις ἐκτάκτους, ἵνα ζητήσῃ τὴν ἐπικύρωσιν αὐτῆς. Διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου συμπεφωνημένον εἶναι, ὅτι ἡ ἐπιψήφισις τοῦ περὶ αὐτῆς Νόμου δύναται νὰ γίνῃ ἐντὸς τῆς Συνόδου ταύτης, ἄρα οὐδαμῶς δικαιολογεῖται τὸ κατεπεῖγον τῆς συζητήσεως αὐτοῦ νῦν, ὅτε ἡ Βουλὴ σπεύδει, καὶ τόσῳ δικαίως, εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν Νόμων, τῶν ἀπαραιτήτων εἰς τὴν πραγμάτωσιν τῶν ἐπιδιωκομένων μεταῤῥυθμίσεων. Οἱ συμβαλλόμενοι, θέσαντες ὑπὲρ ἑαυτῶν τὸν ὅρον τῆς ἀποδοχῆς ἐντὸς τῆς ταχθείσης ἐν τῇ συμβάσει προθεσμίας, ἔδειξαν ἀναμφισβητήτως, ὅτι δὲν ἐννοοῦσι νὰ σπεύδωσι. Τούτων ἕνεκεν νομίζω ὅτι, συζητουμένου σήμερον τοῦ νομοσχεδίου τούτου, προκαταλαμβάνεται τρόπον τινά ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς, προκαταλαμβάνεται ἡ ψῆφος ἡμῶν, τῶν Κεφαλλήνων, οἵτινες δὲν ἐλάβομεν τὸν καιρὸν νὰ ἐξετάσωμεν καὶ νὰ μάθωμεν κατὰ πόσον δύναται νὰ ἦναι ὠφέλιμος τοιαύτη σύμβασις εἰς τὸν τόπον. Διὸ καὶ εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀντιταχθῶ κατὰ τῆς ἐπὶ τοῦ παρόντος συζητήσεως καὶ ἐπιψηφίσεως τοῦ Νόμου τούτου καὶ νὰ προτείνω τὴν ἀναβολὴν αὐτοῦ. Ἐν ἀποτυχίᾳ, ἐπιτραπήτω μοι νὰ ὑποβάλω τὰ ἑξῆς· Ὁ Κούτταβος, κύριοι βουλευταὶ, ὅστις διὰ τῆς συμβάσεως πρόκειται νὰ μετατραπῇ εἰς ἰχθυοτροφεῖον, εἶναι ὁ λιμὴν τοῦ Ἀργοστολίου, ἢ ἀκριβέστερον ὁ μυχὸς τοῦ κόλπου, ὅστις ἀποτελεῖ τὸν λιμένα τῆς πόλεως ταύτης· δὲν εἶναι μυχὸς, ὁ ὁποῖος εἶναι μεμακρυσμένος ἀπὸ τόπον κατῳκημένον· εἶναι ἡ θάλασσα, ἥτις περιβρέχει τὸ Ἀργοστόλιον, τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Νομοῦ Κεφαλληνίας. Ὁ μυχὸς οὗτος ἐχωρίσθη διὰ γεφύρας ἀπὸ τὸν ὅλον λιμένα χάριν τῆς συγκοινωνίας τῆς πόλεως πρὸς τοὺς κατοίκους τῆς νήσου τοὺς οἰκοῦντας πέραν τῆς πλευρᾶς τοῦ κόλπου τῆς ἀπέναντι τοῦ Ἀργοστολίου. Ἕνεκα τῆς πολλῆς γειτνιάσεως του πρὸς τὴν πόλιν λόγος ἐγίνετο πρὸ πολλῶν ἐτῶν οὐχὶ πῶς νὰ γίνῃ ἰχθυοτροφεῖον, ἀλλὰ πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ἦναι βλαβερὸς εἰς τὴν ὑγείαν τῶν κατοίκων, ὡς εἶναι σήμερον. Ἡ κατάστασις ἡ ὑγιεινὴ τῆς πόλεως καὶ ἔπασχε καὶ ἀκόμη πάσχει ἐκ τῶν ἀναθυμιάσεων τοῦ ἐν λόγῳ μυχοῦ· μόνη θεραπεία ἐλογίζετο ἡ ἀποξήρανσις τούτου καὶ καλλιέργεια διὰ φυτῶν· ἀλλ’ ἐν ἐλλείψει μέσων, τοῦτο ἔμενεν ἁπλῶς πόθος. Ἦτο ἐπιθυμία, τὴν ὁποίαν οἱ πάντες εἶχον καὶ ὑπὲρ ἧς ἐξεφράζοντο μετὰ ἐνδιαφέροντος, διότι ἕκαστος ἐθεώρει εἰς τοῦτο τὴν πλήρη ἀποκατάστασιν τῶν ὅρων τῆς ὑγιεινῆς, οἵτινες ἐπιζητοῦνται ἐν πάσῃ πόλει, προσηκόντως ἐπιβλεπομένῃ, καὶ προσεδόκουν εἰς περιστάσεις εὐνοϊκωτέρας. Μέχρι τοῦδε ὅμως τοιαύτη περίστασις δὲν εἶχε παρουσιασθῆ, καὶ ἡ πόλις ὑφίστατο τὰς συνεπείας τῶν ἐκ τοῦ μυχοῦ ἐκείνου μιασμάτων. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Νόμου πρόκειται νῦν νὰ μετατρέψωμεν τὸν μυχὸν τοῦτον εἰς ἰχθυοτροφεῖον· τοῦτο βεβαίως θέλει εἶσθαι ἐπωφελὲς διὰ τὸν Δημόσιον θησαυρὸν, θέλει ἴσως συντελέσει καὶ εἰς τὴν προμήθειαν εὐθηνοτέρων ἰχθύων διὰ τὸν τόπον. Τὸ Δημόσιον οὐδόλως ἐστὶ κατακριτέον, διότι ἐπιζητεῖ τὴν αὔξησιν τῶν εἰσοδημάτων τοῦ πλούτου αὐτοῦ· φρονῶ ὅμως ὅτι, ὅταν ἐπιζητῶμεν τὴν αὔξησιν τῶν εἰσοδημάτων τοῦ Δημοσίου, ἐπιβάλλεται ἡμῖν ν’ ἀποφύγωμεν πάντα τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐνῷ ἐξ ἑνὸς ποριζόμεθα αὔξησιν εἰσοδήματος, ἐξ ἑτέρου βλάπτομεν ὁπωσδήποτε τοὺς κατοίκους. Τὸ πρῶτον λοιπὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐξετασθῇ, προκειμένου νὰ μετατραπῇ ὁ μυχὸς ἐκεῖνος εἰς ἰχθυοτροφεῖον, εἶναι τὸ ἑξῆς: συμφέρει εἰς τὴν ὑγείαν τῆς πόλεως καὶ τῶν κατοίκων τῶν περὶ τὸν μυχὸν τοῦτον χωρίων νὰ σχηματισθῇ τὸ ἐν λόγῳ ἰχθυοτροφεῖον; συμφέρει νὰ γίνῃ ἰχθυοτροφεῖον θάλασσα, ἧς αἱ ἀναθυμιάσεις θέλουσι πληροῖ ἀφεύκτως τὴν ἀτμόσφαιραν, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἀναπνέει ὁ πέριξ αὐτῆς πληθυσμός; τὰ ἰχθυοτροφεῖα δὲν συντελοῦν εἰς τὴν ἐπὶ τὸ νοσηρότερον μεταβολὴν τῆς καταστάσεως τῆς ἀτμοσφαίρας; Τὴν ἔρευναν ταύτην τὴν ἀπαραίτητον νομίζω, ὅτι δὲν ἔκαμεν οὔτε ἡ προκάτοχος, οὔτε ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, καὶ κατὰ τὴν κρίσιν μου ἡ μετατροπὴ αὕτη θέλει χειροτερεύσει τὴν ὑγείαν τῆς πόλεως καὶ θέλει βλάψει, διότι εἶναι δύσκολον νὰ ἀρνηθῇ τις, ὅτι ἐκ τῶν ἰχθυοτροφείων, τῆς λειτουργίας καὶ τῆς ἐκμεταλλεύσεως αὐτῶν δὲν ἀναδίδονται ἀναθυμιάσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι βλαβεραὶ εἰς τὴν ὑγείαν τῶν κατοίκων τῶν παρακειμένων χωρῶν. Δὲν εἶναι δὲ ὀρθὸν, ἀφοῦ ἤδη ἡ πόλις ὑποφέρει ἐκ τῆς παρούσης καταστάσεως τῶν θαλασσίων τούτων ὑδάτων καὶ—δύνασθε περὶ τούτου νὰ βεβαιωθῆτε προχειρότατα ἐρωτῶντες τοὺς ἰατροὺς τῆς πόλεως Ἀργοστολίου, ἀπὸ τοὺς ὁποίους δύνασθε ἐντὸς δύω ἡμερῶν νὰ ἔχητε ἀπάντησιν—δὲν εἶναι, λέγω, ὀρθὸν νὰ θέλητε διὰ τῆς μετατροπῆς αὐτοῦ εἰς ἰχθυοτροφεῖον νὰ ἐπιτείνητε τὴν νοσηρὰν ταύτην κατάστασιν. Πρὸ πάσης ἑπομένως συζητήσεως πρόδηλος παρίσταται ἡ ἀνάγκη νὰ ἐξακριβωθῇ μή τι ἡ μετατροπὴ τοῦ μυχοῦ ἐκείνου εἰς ἰχθυοτροφεῖον δύναται νὰ βλάψῃ τὴν ὑγείαν τῆς πόλεως· ἀνάγκη ἑπομένως νὰ ἀναβληθῇ νῦν ἡ συζήτησις περὶ τῆς συμβάσεως ταύτης μέχρις οὗ γείνῃ ἡ προσήκουσα ἐπιστημονικὴ ἔρευνα. Ἂν δὲ διὰ τῆς ἐρεύνης ταύτης βεβαιωθῇ τὸ ἐπιβλαβὲς τῆς μετατροπῆς, τότε δύσκολον εἶναι νὰ μὴν ἐπικυρωθῇ ἡ σύμβασις αὕτη, ὅσῳ ἐπικερδὴς καὶ ἂν θεωρηθῇ διὰ τὸ Δημόσιον Ταμεῖον. Οὐδ’ ἐκ τοῦ χρόνου τοῦ ἀναγκαίου διὰ τὴν δοκιμασίαν ταύτην δύναται νὰ ὑποστῇ τὸ Δημόσιον βλάβην τινὰ, ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι πρόκειται περὶ ἐπωφελοῦς τινος ἐπιχειρήσεως, ἥτις ματαιοῦται, μὴ ἐκτελουμένη ἐμπροθέσμως. Προθεσμία πρὸς κύρωσιν ἐτέθη ἡ παροῦσα Σύνοδος. Ὑπάρχει ἑπομένως καιρὸς ἱκανὸς διὰ τὴν δοκιμασίαν καὶ τὴν ἐπικύρωσιν, ἀφοῦ εἴμεθα ἀκόμη ἐν τῇ ἀρχῇ σχεδὸν τῆς Βουλευτικῆς Συνόδου καὶ ὑπολείπεται ἡμῖν χρόνος εἰς ἐργασίαν τρεῖς καὶ πλέον μῆνες. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ σπεύδῃ εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νόμου, νὰ μὴ ἐπικυρώσῃ δηλονότι τὴν σύμβασιν, ἐνόσῳ δὲν βεβαιωθῇ, ὅτι ἡ ἐκτέλεσις αὐτῆς δὲν δύναται νὰ φέρῃ βλάβην εἰς τὴν ὑγείαν τοῦ τόπου. Ἀλλ’ ἂν παρ’ ἐλπίδα ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι οἱ λόγοι οἱ ἐμοὶ, οἱ ἐπὶ τῆς ὑγιεινῆς στηριζόμενοι, δὲν εἶναι βάσιμοι, νομίζω ὅτι ὑπάρχουσιν ἕτεροι λόγοι ἱκανῶς σπουδαῖοι, ἱκανοὶ δὲ νὰ πείσωσι καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν, ὅτι δὲν συμφέρει νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου τούτου, καὶ οἱ λόγοι οὗτοι, κύριοι βουλευταὶ, εἶναι οἱ ἑξῆς: τὴν ἰδέαν περὶ μετατροπῆς τοῦ μυχοῦ εἰς ἰχθυοτροφεῖον δὲν τὴν συνέλαβε πρῶτος ὁ ἐν τῇ συμβάσει ταύτῃ ἀναφερόμενος κ. Λικιαρδόπουλος· εἶναι ἰδέα, τὴν ὁποίαν ἄλλοι συνέλαβον πρὸ αὐτοῦ καὶ οἵτινες βεβαίως πολλὰ ἐμόχθησαν, ὅπως περιβάλλωσι διὰ τῆς μορφῆς ἐπιχειρήσεως ἀξίας προσοχῆς. Ἐξ αὐτῆς τῆς ἐκθέσεως, δι’ ἧς συνοδεύεται τὸ νομοσχέδιον, προκύπτει, ὅτι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπῆρχε κατηρτισμένη αὕτη ἡ σύμβασις ἐπ’ ὀνόματι ἄλλου, καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις προὐτίμησε τὴν ὑπὸ συζήτησιν, καθὸ συμφερωτέραν, ἤτοι, διότι αὕτη ὁρίζει μίσθωμα πολλῷ ἀνώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὥριζεν ἡ προηγουμένη. Δὲν πείθεσθε ἐκ τούτου, κύριοι βουλευταὶ, ὅτι πρόκειται περὶ πράγματος, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἔχῃ ἀξίαν πολλῷ διαφέρουσαν καὶ ἐκείνης, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ὁ κ. Λυκιαρδόπουλος; Δὲν ἐπέρχεται εἰς τὸν νοῦν ὑμῶν, ὅτι πρὶν ἢ συναφθῇ ἡ μετὰ τούτου σύμβασις, δίκαιον ἦτο καὶ ὤφειλε νὰ λάβῃ γνῶσιν περὶ τῶν νέων προτάσεων ὁ συνάψας τὴν πρώτην; Τίς δύναται νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι δὲν θὰ ὑπερεθεμάτιζε; Ταῦτα λέγων, δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου, κύριοι βουλευταὶ, μόνον τὸν πρῶτον συναλλαχθέντα μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου καὶ ἄλλους, οἵτινες καὶ σήμερον δύνανται νὰ προτείνωσιν ὅρους ἔτι συμφερωτέρους καὶ ἐκείνων τοῦ κυρίου Λυκιαρδοπούλου. Τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων, ἤτοι ἀφοῦ καθαρῶς ἐνδεδειγμένον εἶναι, ὅτι πρόκειται περὶ ὑποθέσεως, ἥτις παρέχει ἅπαντα τὰ στοιχεῖα τοῦ νὰ κανονισθῇ διὰ πλειοδοσίας καὶ οὐχὶ διὰ συμβάσεως, αὐτὸ τοῦτο τὸ δημόσιον συμφέρον ἐπιβάλλει τὴν μὴ ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου τούτου. Ἐκτὸς λοιπὸν τῶν λόγων τῆς ὑγιεινῆς εἰσὶ καὶ οἱ λόγοι ἐκ τοῦ δημοσίου χρηματικοῦ συμφέροντος οἱ συνηγοροῦντες ὑπὲρ τῶν προτάσεών μου. Τελευτῶν λοιπὸν ἐπαναλαμβάνω τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς, μέχρις οὗ βεβαιωθῇ προσηκόντως, ὁποία ἔσεται ἡ ἐπίδρασις τοῦ ἐν λόγῳ ἰχθυοτροφείου ἐπὶ τῆς ὑγείας τῶν περὶ αὐτὸ κατοίκων. Βεβαιουμένου δὲ οὕτω τοῦ μὴ βλαβεροῦ αὐτοῦ, τότε ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς τὴν διὰ πλειστηριασμοῦ μίσθωσιν, ἐγκαταλείπουσα ὡς ἐπιζήμιον τὴν διὰ συμβάσεων. Παρακαλῶ καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῶσι τὴν πρότασίν μου ταύτην.

§115ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐνεστῶσα κατάστασις τοῦ μυχοῦ τοῦ λιμένος Ἀργοστολίου περιεγράφη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Σάμης ὡς μὴ ὑγιεινή. Εἰς τὴν κατάστασιν δὲ ταύτην, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται τὸ μέρος ἐκεῖνο τῆς θαλάσσης καὶ τῆς ἀκτῆς, ἀπέδωκεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας τὰς αἰτίας τὰς νοσηράς, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἡ ὑγεία τῶν κατοίκων τῆς πόλεως, τῶν κατοικούντων παρὰ τὰ μέρη ἐκεῖνα, προσβάλλεται πάντοτε· διὰ τοῦτο ἐξεδήλωσε τὴν ἐπιθυμίαν τῆς μεταβολῆς τῆς ἐνεστώσης καταστάσεως. Ἡ μεταβολή, τὴν ὁποίαν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Σάμης ηὔχετο, εἶναι ἡ ἀποξήρανσις τοῦ μυχοῦ. Τὸ ζήτημα τοῦτο διαφεύγει τὴν ἁρμοδιότητά μου καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἔχω γνώμην, ἐὰν ἡ ἀποξήρανσις τοῦ μυχοῦ θέλει ἄρει τὰς νοσηρὰς αἰτίας, αἱ ὁποῖαι ζημιοῦσι, βλάπτουσι τὴν ὑγείαν τῶν κατοίκων. Λέγουσί τινες, ὅτι ἡ ἀποξήρανσις δύναται νὰ φέρῃ ἀντίθετα ἀποτελέσματα, ἀλλὰ τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι μέχρι τοῦδε καὶ πρὸ τῆς ἑνώσεως τῆς Κεφαλληνίας μετὰ τῆς ἄλλης Ἑλλάδος, ὅτε ἀπετέλει μέρος τῆς Ἰονίου Πολιτείας, καὶ ἀπὸ τοῦ χρόνου ἐκείνου καὶ ἐντεῦθεν οὐδέποτε ἐλήφθη πρόνοια περὶ ἀποξηράνσεως τοῦ μυχοῦ, οὔτε ἐπροτάθη ποτὲ πρὸς συζήτησιν ἡ γνώμη αὕτη. Ἡ μεταβολὴ, ἥτις πρόκειται σήμερον, νομίζω, ὅτι βελτιόνει ἀντὶ νὰ χειροτερεύῃ τὴν κατάστασιν τοῦ μυχοῦ τοῦ λιμένος Ἀργοστολίου. Ἐὰν ὑπῆρχον μέχρι τοῦδε νοσηραὶ αἰτίαι ἐντὸς τοῦ πυθμένους τῆς θαλάσσης ἢ ἐν τῇ ἀκτῇ, αἱ ὁποῖαι ζημιοῦσι τὴν ὑγείαν τῶν πολιτῶν, ἐὰν ἐπικυρωθῇ ἡ σύμβασις καὶ ἐκτελεσθῶσι τὰ δι’ αὐτῆς συντεθειμένα, νομίζω, ὅτι αἱ νοσηραὶ αὗται αἰτίαι θέλουσι μειωθῆ, καὶ θέλει βελτιωθῆ κατὰ τι ἡ ὑγεία τῶν περιοίκων. Ἡ τεχνικὴ καλλιέργεια τοῦ μέρους ἐκείνου ὡς ἰχθυοτροφείου δὲν θέλει μόνον βελτιώσει τὴν ὑγείαν τῶν περιοίκων, θέλει ὠφελήσει καὶ ἄλλως τὸν τόπον· οὐχὶ μόνον διότι θέλει παρέχει ἀφθονωτέραν καὶ εὐθηνοτέραν τροφὴν εἰς τοὺς κατοίκους, ἀλλὰ καὶ διότι θέλει συντελέσει εἰς τὴν περαιτέρω διδασκαλίαν τῶν ἀσχολουμένων περὶ τὴν ἁλιείαν, θέλει μεταδώσει εἰς αὐτοὺς γνώσεις, αἵτινες δὲν εἶναι προσιταὶ σήμερον εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἐπιθυμήσῃ τις ἐν τῷ συμφέροντι τοῦ τόπου τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς συμβάσεως αὐτῆς. Ὡς πρὸς τὰς συμφωνίας τὰς κρείττονας, τὰς ὁποίας δύναταί τις διὰ τῆς ἀναβολῆς τῆς ψηφίσεως τῆς συμβάσεως ταύτης νὰ ἐπιτύχῃ, μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι ἐπιθυμία, τὴν ὁποίαν δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν. Ἐγὼ εὗρον σύμβασιν συνωμολογημένην ὑπὸ τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου μετά τινος κυρίου, ὁ ὁποῖος ὑπέσχετο διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης αὐτὰ ταῦτα, τὰ ὁποῖα ὑπόσχεται καὶ ὁ μετ’ ἐμοῦ συναλλαξάμενος. Ἡ σύμβασις ἐκείνη δὲν εἶχεν εἰσαχθῆ ὑπὸ τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου εἰς τὴν Βουλήν· ἡ Βουλὴ εἶχε διαλυθῆ, ἐκλογαὶ εἶχον γείνει, νέα Βουλὴ ἐπρόκειτο νὰ συγκληθῇ. Ὁ κ. Λικιαρδόπουλος ὑπέβαλεν αἴτησιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, δι’ ἧς ἐδήλωσεν, ὅτι ἀποδέχεται ν’ ἀναλάβῃ αὐτὰς ταύτας τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας εἶχεν ἀναλάβει ὁ μετὰ τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου συναλλαξάμενος, ὑπέβαλε δὲ καὶ κρείττονας ὅρους. Δὲν εἶχον δυσκολίαν νὰ ἀποδεχθῶ τὴν πρότασίν του. Ἡ πρότασις ὅμως νὰ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τῆς συμβάσεως διὰ νὰ προκληθῇ ὁ μετὰ τοῦ παραιτηθέντος Ὑπουργείου συναλλαξάμενος νὰ ὑποβάλῃ νῦν ἐὰν ἔχῃ κρείττονας προτάσεις τῶν ὑπὸ τοῦ κ. Λικιαρδοπούλου προτεινομένων, ἢ νὰ προκληθῇ δημόσιος συναγωνισμὸς καὶ ζητηθῶσι μᾶλλον συμφέρουσαι τιμαὶ, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν ἁρμόζει οὔτε εἰς τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν, οὔτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἄλλως τε τοσοῦτο μικρὸν εἶναι τὸ ἐπιζητούμενον κέρδος τοῦ Δημοσίου, ὥστε καὶ ἡ ἀπόκτησις ὀλίγων ἑκατοστύων δραχμῶν, ἢ μιᾶς ἢ δύω χιλιάδων, εἶναι ἄχρηστος ἐπιθυμία. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπιζητήσῃ τις, εἶναι νὰ ὑπάρχῃ ἐγγύησις, ὅτι δύνανται νὰ ἐκτελεσθῶσι τὰ διὰ τῆς συμβάσεως συνομολογούμενα, διὰ νὰ ὑπάρχῃ δὲ τοιαύτη ἐγγύησις, ἀπαιτοῦνται πρὸ παντὸς κεφάλαια. Εἰς ἐπιχείρησιν λοιπὸν, ἡ ὁποία χρῄζει τῆς καταβολῆς κεφαλαίων καὶ διατρέχει τοὺς κινδύνους τῶν ἀμφιβολιῶν, τὰς ὁποίας ὑπέχουσιν αἱ ἐπιχειρήσεις, αἱ μὴ ἀσφαλεῖς, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει τις νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Σάμης, ἥτις σκοπεῖ τὴν αὔξησιν τῶν ὠφελειῶν, τὰς ὁποίας διὰ τῆς συμβάσεως συνομολογοῦμεν. Ἐάν λοιπὸν τὰς δύω χιλιάδας, τὰς ὁποίας πρόκειται τὸ Δημόσιον ν’ ἀποκτήσῃ μετὰ τέσσαρα ἔτη, πρόκειται νὰ ἀναβιβάσωμεν εἰς 2,500, τὸ κέρδος εἶναι μηδαμινὸν, οὐδ’ ἁρμόζει νὰ ματαιώσῃ ἐπιχείρησιν, ἧς οἱ ἀνάδοχοι πολὺ πιθανὸν, ἀφοῦ συνωμολογήθη ἡ σύμβασις, νὰ παρασκευάσωσιν ὅλα τὰ ἀναγκαῖα διὰ νὰ ἀρχίσωσιν αἱ ἐργασίαι. Διὰ τοῦτο δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Σάμης καὶ συναινέσω εἰς τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς συμβάσεως ταύτης.

§116Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ σύμβασις αὕτη εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον ἀντίγραφον ἑτέρας συμβάσεως πρὸς ἄλλον συμβαλλόμενον, ἐπειδὴ δὲ ὡς πρὸς τὴν ἑρμηνείαν τῆς συμβάσεως ἐκείνης, τὴν ὁποίαν εἶχον συνάψει ἐγὼ ὡς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν μεθ’ ἑτέρου προσώπου, ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργείου ἔχει ἰδέαν μὴ σύμφωνον πρὸς τὴν ἐμὴν, ὀφείλω νὰ ἐκφράσω τὴν ἐμὴν γνώμην. Ὡς παρατηρεῖ ἕκαστος ἐν τῷ τελευταίῳ ἄρθρῳ τῆς συμβάσεως ταύτης, ἡ σύμβασις ἔχει τι ὅλως ἰδιόῤῥυθμον, διότι οὐδένα ὑποχρεοῖ· περιέχει διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπεται κατὰ πᾶσαν στιγμὴν καὶ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ εἰς τὸν ἕτερον συμβαλλόμενον νὰ κηρύξῃ ὅτι θεωρεῖ τὴν σύμβασιν ἄκυρον, τοῦτο δὲ ἐγένετο βεβαίως διὰ λόγον τινὰ, ὁ δὲ λόγος ἦτο ἀκριβῶς ἐκεῖνος τὸν ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δεχθῇ ἡ Βουλή. Ὅτε ἐζητήθη παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἡ συνομολόγησις τοιαύτης συμβάσεως, παρεστάθη πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον ὅτι λίαν ὠφέλιμον ἤθελεν ἀποβῆ εἰς τὸν τόπον τὸ ἔργον· οὐδόλως ἐγένετο λόγος περὶ συμφέροντος τοῦ Δημοσίου, διότι τὸ εἰσόδημα τοῦ Δημοσίου ἐκ τῆς συμβάσεως ταύτης εἶναι ἐλάχιστον, ἀλλ’ ὡς λόγος παρεστάθη τὸ τῆς προμηθείας ἰχθύων εἰς τὴν νῆσον Κεφαλληνίαν, τοῦτο δὲ ἐγνώριζον καὶ ἐξ ἄλλων περιστάσεων, ὅτι εἶναι ἐκ τῶν σπουδαίων ζητημάτων εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον. Παρεστάθη προσέτι ὅτι εἶνε ὁ μυχὸς τῆς θαλάσσης ἐκεῖ πρόσφορος πρὸς τὴν εἰσαγωγὴν τελειοτέρων συστημάτων ἰχθυοτροφίας, ὅτι δὲ τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον προσεφέρετο, ἵνα συνομολογήσῃ τὴν σύμβασιν, ἦτο καὶ κατάλληλον, ὅπως εἰσαγάγῃ τὰ νεώτερα ταῦτα τῆς ἰχθυοτροφίας συστήματα. Τὸ Ὑπουργεῖον δὲν εἶχεν ἱκανὰς πληροφορίας, ἵνα ἀποφανθῇ ὁριστικῶς ἐὰν τὰ τῆς ὑγείας τῆς χώρας δὲν ἤθελον παραβλαφθῆ ἐκ τῆς ἀναγνωρίσεως τοῦ δικαιώματος τῆς συστάσεως ἰχθυοτροφείου, διότι δὲν θεωρῶ ὀρθὴν τὴν γνώμην τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, ὅτι τὸ ἰχθυοτροφεῖον θά βελτιώσῃ τὴν κατάστασιν τῆς ὑγείας τῆς πόλεως· τοὐναντίον, γνωρίζων πως τὰ τοῦ ἰχθυοτροφείου, θεωρῶ ὅτι ταῦτα συνήθως ἐπηρεάζουσι τὴν ὑγιεινὴν κατάστασιν τοῦ τόπου ἔνθα εὑρίσκονται. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι τόποι, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν εἶνε δυνατὸν τὸ ἰχθυοτροφεῖον νὰ προσθέσῃ τι εἰς τὸ κακὸν τῆς προϋπαρχούσης καταστάσεως, ὅπως π.χ. τὰ ἰχθυοτροφεῖα τοῦ Μεσολογγίου. Ἐκεῖ ἡ λίμνη παρακωλύει τὴν καθαριότητα τῆς χώρας, τὰ δὲ ἰχθυοτροφεῖα οὐδὲν δύνανται νὰ προσθέσωσιν εἰς ὅ,τι μὴ ὑγιεινὸν προέρχεται ἐκ τῆς λίμνης. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ θάλασσα, ἡ ἐν Κουτάβῳ τῆς Κεφαλληνίας, δὲν εἶνε εἰς τοιαύτην κατάστασιν ὁποία ἡ τῆς λίμνης τοῦ Μεσολογγίου, δὲν εἶναι ἀδύνατον ἡ μετατροπὴ τῆς θαλάσσης ἐκείνης εἰς ἰχθυοτροφεῖον νὰ παραβλάψῃ τὴν ὑγείαν τοῦ τόπου. Πολλοὺς ἠρώτησα, παρὰ πάντων δὲ ἤκουσα, ὅτι δὲν ἐθεώρουν, ὅτι ἤθελεν ἐπέλθει βλάβη τις· τινὲς μάλιστα τούτων εἶχον καί τινα εἰδικότητα· ἐθεώρησα ὅμως, ὅτι ἡ ἀπάντησις αὕτη δὲν ἦτο ἀποχρῶσα καὶ ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ λάβωμεν ὁριστικὴν ὑποχρέωσιν πρὸς τὸν συναλλαττόμενον, ἵνα ἔχωμεν ἕως τῆς ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεως καιρὸν, ὅπως λάβωμεν πληροφορίας αὐθεντικωτέρας περὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἐπίσης δὲν ἠδύνατο νὰ γινώσκῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐὰν ἄλλος τις δὲν θὰ ἦτο διατεθειμένος νὰ προσφέρῃ ὅρους συμφερωτέρους οὐχὶ εἰς τὸ Δημόσιον, διότι, ὡς εἶπον, τὸ Δημόσιον ἐκ τοῦ ἰχθυοτροφείου τούτου ἐλαχίστην δύναται νὰ ἐλπίζῃ πρόσοδον, ἀλλ’ ὅρους συμφερωτέρους πρὸς τὴν κατανάλωσιν τῶν ἰχθύων ἐν τῇ χώρᾳ, πρὸς τὴν προμήθειαν τὴν εὐθηνοτέραν, δὲν ἠδύνατο νὰ γινώσκῃ, ἐὰν ἤθελεν εὑρεθῇ τις διατεθειμένος ν’ ἀναλάβῃ ὑποχρέωσιν μεγαλειτέρας προμηθείας ἰχθύων τοῦ κατωτάτου ὅρου, τὸν ὁποῖον ἀνέλαβεν ὁ συναλλαττόμενος νὰ προμηθεύῃ εἰς τὸν τόπον. Ἵνα μάθωμεν, ἐὰν ὑπῆρχον ἄλλοι πρόθυμοι, ἵνα ἀναλάβωσι τοιαύτας ὑποχρεώσεις, ἔπρεπεν οὗτοι νὰ εἰδοποιηθῶσιν. Εἶπον ἄρα πρὸς τὸ πρόσωπον, μεθ’ οὗ συνηλλάχθη τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι ἀγνοῶν ἐὰν ὑπῆρχον ἄλλοι διατεθειμένοι νὰ προτείνωσιν ὅρους συμφερωτέρους εἰς τὸν τόπον, ἐνόμιζον, ὅτι ὁ καταλληλότερος τρόπος, ἵνα εἰδοποιηθῶσιν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τυχὸν θέλουσι νὰ συναγωνισθῶσιν, ἦτο νὰ ὑπογραφῇ ἡ σύμβασις καὶ νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, ἡ δημοσίευσις δὲ ταύτης, ὑποβεβλημένης εἰς τὴν Βουλὴν, νὰ χρησιμεύσῃ ὡς εἰδοποίησις εἰς πάντα, ὅστις τυχὸν ὑπάρχει πρόθυμος, ἵνα προτείνῃ ὅρους συμφερωτέρους. Διὰ τοῦτο προσετέθη ἡ διάταξις τοῦ τελευταίου ἄρθρου, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Ὑπουργὸς, ἐὰν ἐλάμβανε συμφερωτέρας προτάσεις εἰς τὸν τόπον, ἠδύνατο ν’ ἀνακαλέσῃ τὴν ὑπογραφὴν, ἣν ἔθηκεν εἰς τὴν σύμβασιν. Ἤδη ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Σάμης λέγει, ὅτι ὑπάρχουσι συμφερώτεραι προτάσεις· νομίζω ὅτι, τούτου οὕτως ἔχοντος, ὁ σκοπὸς δι’ ὃν περιελήφθη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 16 πραγματοποιεῖται καὶ ὅτι πρέπει ν’ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα μάθωμεν ποῖαι αἱ προτάσεις αὗται, καὶ ἂν εὕρωμεν, ὅτι ἡ διαφορὰ τῶν ὅρων ἐκείνων εἶναι μικρὰ, δὲν ἁρμόζει εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν ὑπογραφήν του δι’ ὄφελος ἀσήμαντον· ἐὰν ὅμως ἡ διαφορὰ εἶνε σπουδαία, κατ’ οὐδὲν παραβλάπτει τὴν καλὴν πίστιν, ἐὰν πραγματοποιήσῃ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 16, ἡ ὁποία ἐτέθη βεβαίως πρός τινα σκοπὸν, ὁ δὲ σκοπὸς εἶνε αὐτὸς οὗτος. Ἄλλως τε, ἐὰν γένηται πρότασις οὐσιωδῶς βελτιοῦσα τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως ταύτης, δύναται ὁ Ὑπουργὸς, πρὶν ἢ δεχθῇ τὰς προτάσεις ἐκείνας, νὰ λάβῃ καὶ πληροφορίας ἀκριβεστέρας περὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ἐπίδρασιν τοῦ ἰχθυοτροφείου ἐπὶ τὴν ὑγείαν τοῦ τόπου καὶ οὕτως ἔχων ἐπὶ τῶν δύο τούτων θεμάτων πληροφορίας ὀρθὰς, νὰ προβῇ εἰς ἀπόφασιν ἐντελῶς πεφωτισμένην. Δὲν βλέπω, ὅτι δύναται νὰ βλάψῃ κατά τι ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἰς τὴν δευτέραν Περίοδον τῆς παρούσης Συνόδου. Οὕτω θὰ ἔχῃ τὸ Ὑπουργεῖον τὴν εὐκαιρίαν ἐν τῷ μεταξὺ νὰ πληροφορηθῇ τίνες αἱ προτάσεις, περὶ ὧν ἐποιήσατο λόγον ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Σάμης, νὰ λάβῃ ἴσως καὶ ἄλλας προτάσεις, ν’ ἀνακοινώσῃ τὰς προτάσεις ταύτας εἰς τὸν ὑπογράψαντα τὴν σύμβασιν, εἰς ὃν βεβαίως θὰ δώσῃ προτίμησιν, διότι εἶνε δίκαιον ὁ ὑπογράψας σύμβασιν μετὰ Κυβερνήσεως νὰ ἔχῃ προτίμησιν, προκειμένου περὶ τοιούτου συναγωνισμοῦ, ὁπωσδήποτε δὲ εἰς τὴν Βουλὴν συνερχομένην ἐκ νέου ν’ ἀνακοινώσῃ ἀποτελέσματα πλήρη καὶ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ὑγείας καὶ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν συμφερωτέρων ὅρων.

§117Γ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπιμένει εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Νομοσχεδίου, ἀπαντῶν δὲ ἐγὼ εἰς ὅσα προέβαλε κατὰ τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου, ὑποβάλλω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰ ἑξῆς. Ἰσχυρίσθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι περὶ ἀποξηράνσεως δὲν ἔχει εἴδησιν καὶ ὅτι ἡ ἀποξήρανσις εἶναι τι βλαβερόν.

§118ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, δὲν εἶπον, ὅτι ἡ ἀποξήρανσις βλάπτει περισσότερον τὴν ὑγείαν· εἶπον ὅτι δὲν ἔχω τὰς ἀναγκαίας γνώσεις διὰ νὰ δύναμαι νὰ ἀποφανθῶ, διότι ἐνδεχόμενον νὰ φέρῃ τὰ ἀντίθετα ἀποτελέσματα.

§119ΦΛΩΡΙΑΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γινώσκω εἶναι, ὅτι πολὺς ἐγένετο καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ γείνηται λόγος ἐν Ἀργοστολίῳ περὶ τοῦ τρόπου, δι’ οὗ δυνατὸν εἶναι ἡ πόλις νὰ ἀπαλλαχθῇ ἀπὸ τῶν μιασμάτων τοῦ Κουτάβου. Βεβαίως δὲν ὑπῆρξε πρότασις ῥητὴ, δὲν εὑρέθησαν κεφαλαιοῦχοι, ἐγὼ δὲ ἐπεκαλέσθην μόνον τὸ γεγονὸς τῆς ἐπικρατούσης ἰδέας διὰ νὰ καταδείξω, ὅτι ὑπάρχει πεποίθησις γενικὴ περὶ τοῦ κακοῦ, τὸ ὁποῖον ὑφίσταται· ἐννοεῖται δὲ, ὅτι ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ ἀποξήρανσις, θὰ ἐπραγματοποιεῖτο ὑπὸ τοὺς ὅρους τῆς ὑγιεινῆς καὶ θὰ ἐξέλιπον τὰ μιάσματα. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἰσχυρίσθη, ὅτι τὸ ἰχθυοτροφεῖον θὰ ὠφελήσῃ τὴν ὑγιεινήν· ἀλλ’ ἡ διαβεβαίωσις αὕτη διαφεύγει, νομίζω, τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ κυρίου Προέδρου· πρόκειται περὶ πράγματος καθαρῶς ἐπιστημονικοῦ, τὸ ὁποῖον δέον νὰ βεβαιωθῇ παρὰ τῶν εἰδικῶν. Τολμῶ δὲ νὰ φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ τὴν προσήκουσαν πεποίθησιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι διὰ τῆς μετατροπῆς τῆς θαλάσσης ἐκείνης εἰς ἰχθυοτροφεῖον βελτιοῦται ἡ ὑγιεινὴ τοῦ μέρους ἐκείνου. Προκειμένου δὲ περὶ τόσον σπουδαίου πράγματος, οἷον εἶναι ἡ ὑγεία πόλεως κατοικουμένης ἐκ 10,000 κατοίκων καὶ περιχώρων οἵα ἡ Λιβαθὼς, ἡ περιλαμβάνουσα ἐπίσης πλείονας τῶν 10,000 κατοίκων, οἱ Δῆμοι Φαρακλάτων καὶ Ὁμαλῶν, οἰκούμενοι ὑπὸ οὐχὶ ὀλιγώτερον τῶν 8,000, νομίζω, ὅτι ἐπιτακτικὴ ἐπιβάλλεται ἡ ὑποχρέωσις νὰ ἀποφύγωμεν πᾶσαν ἐνέργειαν, ἥτις ὁπωσδήποτε ἠδύνατο νὰ παραγάγῃ εἰς τοὺς πληθυσμοὺς ἐκείνους οἱανδήποτε βλάβην εἰς τὴν ὑγείαν αὐτῶν. Τὸ πρᾶγμα δὲ ἔχει ἀξίαν οὐ μόνον διότι πρόκειται περὶ τῆς ὑγείας 40 χιλιάδων κατοίκων, ἀλλὰ καὶ ἂν ἐπρόκειτο περὶ τῆς ὑγείας ἑνὸς καὶ μόνου ἀτόμου, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν ὁμολογίαν τῶν συναδέλφων μου ἐκ Κεφαλληνίας, ἐὰν ὁ πληθυσμὸς, περὶ οὗ λέγω, δὲν ἀνέρχεται εἰς τοῦτον τὸν ἀριθμόν. Προσέθεσεν ἔπειτα ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶνε ἀναξία μερίμνης ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν μισθωμάτων τῶν δύο συμβάσεων. Ἀλλὰ τότε διατί ἆρά γε νὰ μὴ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ σύμβασις τοῦ συναλλαξαμένου μετὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἐπροτιμήθη δὲ ἡ ὑπὸ συζήτησιν; Οὐδαμῶς δὲ οὐδαμόθεν ἔσχεν ἀφορμὴν ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποπτεύῃ περὶ τοῦ ἀφερεγγύου τοῦ συναλλαξαμένου μετὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως· ἠδύνατο μάλιστα νὰ βεβαιωθῇ, ὅτι ὁ κύριος ἐκεῖνος καὶ ἐντελῶς φερέγγυος εἶναι καὶ πρόχειρα καὶ ἴδια κεφάλαια κέκτηται, διὰ νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὸ ἔργον. Δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι οἱ διαδεξάμενοι αὐτὸν ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ μὴ εὑρίσκωνται εἰς τὴν εὐπορίαν αὐτὴν, ἀλλὰ βεβαιῶ, ὅτι καὶ ἐκεῖνος εἶνε τοσοῦτον φερέγγυος, ὥστε ἡ ἐλαχίστη ὑπόνοια περὶ τοῦ ἀφερεγγύου αὐτοῦ θὰ ἦτο ἀδικία καὶ ὕβρις συνάμα. Ἐπιμένω, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐπαναλάβω τὸν ἰσχυρισμόν, τὸν ὁποῖον εἰς τὴν προτέραν ὁμιλίαν μου προέβαλον, ὅτι ἐφ’ ὅσον προτείνονται ὅροι συμφερώτεροι διὰ τὸ Δημόσιον καὶ τὴν κοινωνίαν ἐκείνην, ἐπὶ τοσοῦτον ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ καθῆκον νὰ ἐπιζητῇ τὴν ἀπόλαυσιν τῶν ὅρων τούτων. Ἐπειδὴ δὲ ἐπὶ τῆς μισθώσεως ταύτης ἔχομεν προτάσεις, τὴν μίαν τῆς ἄλλης συμφερωτέραν, τοῦθ’ ὅπερ ἀποδεικνύει τρανώτατα, ὅτι πρόκειται περὶ συμφέροντος οὐχὶ μικροῦ, καὶ τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ προστατεύσῃ χάριν τοῦ τόπου, ἀνάγκη νὰ μὴ ψηφισθῇ ἡ παροῦσα σύμβασις· δὲν εἶναι δὲ ἀπίθανον ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ βραχέος χρονικοῦ διαστήματος τῆς ἀναβολῆς, τὸ ὁποῖον ἐπικουρικῶς ἐπικαλοῦμαι, νὰ παρουσιασθῶσι καὶ ἄλλοι, οἵτινες νὰ προτείνωσιν ὅρους μᾶλλον ἐπωφελεῖς, εἴτε καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ Δημόσιον συμφέρον, εἴτε εἰς τὸ συμφέρον τῶν κατοίκων, διὰ τῆς προσφορᾶς εὐθηνοτέρου καὶ ἀφθονωτέρου ποσοῦ ἰχθύων. Παρακαλῶ ἑπομένως τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ἐπιμένῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου τούτου κατ’ αὐτὴν τὴν ἑσπέραν, οὔτε καὶ κατ’ αὐτὴν τὴν Περίοδον, ν’ ἀναβάλῃ δὲ μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου, ὅτε βεβαίως εἶνε εἰς κατάστασιν νὰ ἔχῃ σαφῆ γνώμην περὶ τοῦ ὑγιεινοῦ τοῦ μέτρου καὶ ὅτε θὰ ἔχῃ βελτίονας βεβαίως προτάσεις. Ἀλλ’ ἐὰν τυχὸν δὲν λάβῃ τοιαύτας, ἐσόμεθα πρόθυμοι πάντες καὶ ἐγὼ αὐτὸς νὰ ὑπερψηφίσω τὴν πρότασιν, ἀρκεῖ μόνον νὰ βεβαιωθῶ, ὅτι ἡ μετατροπὴ αὕτη δὲν παραβλάπτει οὐδαμῶς τὴν ὑγείαν τῆς πόλεως καὶ τῶν περιχώρων.

§120ΜΑΥΡΟΚΕΦΑΛΟΣ. Παρόντος τοῦ κυρίου βουλευτοῦ τῆς Κεφαλληνίας, βεβαίως δὲν ἥρμοζεν εἰς ἐμὲ νὰ εἴπω τι· ἐπειδὴ ὅμως εἶμαι παρὼν, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, ὅτι τὸ χρηματικὸν ζήτημα δὲν ἀξίζει τὸν κόπον νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Βουλή. Ἡ Βουλή πρέπει νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της ἐπὶ τοῦ ὑγιεινοῦ ζητήματος. Ἐὰν ἀποδειχθῇ ὅτι πρόκειται νὰ παραβλαφθῇ ἡ ὑγεία τῆς πόλεως καὶ τῶν περιχώρων, ἔχει καθῆκον ν’ ἀναβάλῃ. Ἐὰν πεισθῇ ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος νὰ μετατραπῇ ἡ ὑγεία τῆς πόλεως ἐπὶ τὰ χείρω, τότε ἂς ἀποφασίσῃ ὅπως θέλει. Ἡ ἀτομική μου γνώμη εἶναι, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ κάμῃ καλλίτερον ν’ ἀναβάλῃ τὴν ψήφισιν τῆς τοιαύτης συμβάσεως.

§121ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ γνώμη τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἰθάκης μοὶ ἐφάνη εὐκρινής· εἶναι γνώμη, τὴν ὁποίαν ἐσχημάτισεν ἐκ τοῦ δισταγμοῦ, τὸν ὁποῖον ἔχει ἐὰν ἡ μεταβολὴ τοῦ μυχοῦ τοῦ λιμένος Ἀργοστολίου εἰς ἰχθυοτροφεῖον δύναται νὰ χειροτερεύσῃ τὴν ὑγιεινὴν τῶν περιοίκων κατάστασιν ἢ ὄχι. Ἀλλ’ ἡ γνώμη τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου Βουλευτοῦ ἐκ Σάμης δὲν μοὶ φαίνεται εὐκρινής. Ὁ ἀξιότιμος φίλος μου διστάζει μὴ ἡ μεταβολὴ τοῦ μυχοῦ τοῦ λιμένος Ἀργοστολίου χειροτερεύσῃ τὴν ὑγιεινὴν κατάστασιν τῶν περιχώρων, καὶ ἐνῷ διστάζει περὶ τούτου, εὑρίσκει ὅτι δύναται ν’ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τῆς συμβάσεως διὰ νὰ ἐπιζητηθῶσι κρείττονες ὅροι, ἰσχυριζόμενος ὅτι ὁ συναλλαξάμενος μετὰ τοῦ προκατόχου ὑπουργείου παρεῖχε τοσαύτας ἐγγυήσεις, ὅσαι ἤρκουν διὰ νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον εἶχε συνομολογήσει μετ’ αὐτοῦ. Ἐγὼ βεβαίως δὲν ἐνασχολοῦμαι εἰς μελέτας κλιματολογικὰς καὶ ἰατρικὰς, ἑπομένως οὐδὲν ἔχω κῦρος ἀποφαινόμενος περὶ τῶν μεταβολῶν, αἱ ὁποῖαι θέλουν ἐπέλθει εἰς τὴν ὑγιεινὴν κατάστασιν τῶν περιοίκων ἐκ τῆς μεταβολῆς τοῦ μυχοῦ τοῦ λιμένος Ἀργοστολίου εἰς ἰχθυοτροφεῖον· γνωρίζω ὅμως, ὅτι οὐχὶ μόνον τὰ ἰχθυοτροφεῖα, τὰ ἐν τῇ θαλάσσῃ κατασκευαζόμενα, ἀλλὰ καὶ τὰ ἰχθυοτροφεῖα τοῦ γλυκέος ὕδατος οὐδεμίαν φέρουσι βλάβην εἰς τὴν ὑγείαν τῶν περιοίκων. Ἐν Γερμανίᾳ ὑπάρχουσι πόλεις, ἐν ταῖς ὁποίαις τὰ ἰχθυοτροφεῖα παράκεινται εἰς τὰς κατοικίας τῶν κατοίκων, καὶ εἰς τὰ μέγαρα αὐτῶν τῶν ἰδιοκτητῶν τῶν ἰχθυοτροφείων. Εἰς τὴν Βοεμίαν δὲν ὑπάρχει πόλις, ἐντὸς τῆς ὁποίας νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἰχθυοτροφεῖον, ἐν ᾧ καλλιεργοῦσι τὰς λεγομένας Forellen ἢ πέστροφας. Μεγάλοι ἰδιοκτῆται, πλουσιώτατοι ἄνθρωποι ἔχουσι τὰ ἰχθυοτροφεῖα περὶ τὰς οἰκίας των. Καὶ ἐδῶ πρόκειται περὶ τοῦ μυχοῦ τοῦ λιμένος Ἀργοστολίου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐγκαταλελειμμένος, πέριξ τοῦ ὁποίου σήπονται διάφοροι ὗλαι, τοῦ ὁποίου ὁ μυχὸς πολὺ ἐνδεχόμενον νὰ ἦναι ἀκάθαρτος. Καὶ ὁ μυχὸς οὗτος πρόκειται νὰ μεταμορφωθῇ εἰς τεχνιτὸν ἰχθυοτροφεῖον διὰ τῶν ἑξῆς ἐργασιῶν· αʹ) Νὰ φράξῃ κατὰ τὰς ἀπαιτήσεις τῆς ἰχθυοτροφίας διὰ σιδηρῶν στεῤῥῶν κιγκλίδων, ἐχουσῶν ἑκάστης διάμετρον 0,025 τοὐλάχιστον, ἅπαντα τὰ τόξα τῆς ἀπὸ τοῦ Ἀργοστολίου εἰς τὴν ἔναντι ἀκτὴν φερούσης γεφύρας· βʹ) Νὰ πήξῃ, εἰ μὴ δυνατὸν ἐπὶ τῆς θαλάσσης, ἐντὸς τοῦ ἰχθυοτροφείου, ἐπὶ τόπων, οὓς θέλει ἀγοράσει ἐξ ἰδίων, τοὺς ἀναγκαίους ξυλίνους οἰκίσκους διὰ τοὺς ἐργάτας καὶ ἐν γένει διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἰχθυοτροφείου· γʹ) Νὰ προμηθευθῇ τὰς ἀναγκαίας διὰ τὴν ἐν αὐτῷ ἐργασίαν λέμβους μετὰ τῶν ἐργαλείων αὐτῶν· δʹ) Νὰ μεταφέρῃ ἄλλοθεν εἰς τὸ ἰχθυοτροφεῖον ἰχθῦς καὶ ὄστρακα· εʹ) Νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν παραγωγὴν ἰχθύων διὰ τῆς ἀνατροφῆς γόνου ἄλλοθεν κομιζομένου· ϛʹ) Νὰ βοηθήσῃ τὰς πρὸς τοῦτο ἐργασίας δι’ εἰδήμονος τῆς τέχνης, ἰδίαις δαπάναις προσλαμβανομένου· ζʹ) Νὰ κομίσῃ ἰδίαις ἐπίσης δαπάναις τὰ διὰ τὴν πρώτην ἀνατροφὴν τοῦ γόνου τῶν ἰχθύων παραδεδεγμένα ὑπὸ τῆς τέχνης ὡς ἀναγκαῖα ἀγγεῖα, καὶ ηʹ) Νὰ συστήσῃ ἰδίαις δαπάναις ἐντὸς τοῦ γραφείου τῆς Διευθύνσεως εἰδικὴν περὶ ἰχθυοτροφίας βιβλιοθήκην κ.τ.λ. Αἱ ἐργασίαι, τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνει ὁ συναλλαξάμενος μετὰ τοῦ Δημοσίου, εἶναι ἐργασίαι, αἱ ὁποῖαι δὲν θέλουσι βεβαίως συντελέσει εἰς τὴν χειροτέρευσιν τῆς ὑγείας τῶν περιοίκων, διότι δὲν θέλουσιν αὐξήσει τὰς νοσηρὰς αἰτίας, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσι νῦν εἰς τὸν μυχὸν τοῦ λιμένος ἐκείνου. Ἡ ἄλλη παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ὁ κ. πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλήν, μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι ἀξία νὰ φέρω καὶ ἐγὼ γνώμας τινὰς ἐπ’ αὐτῆς. Ὁ κ. πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς σᾶς εἶπεν ὅτι, ὅταν συνωμολόγησε τὴν σύμβασιν μετ’ ἐκείνου μετὰ τοῦ ὁποίου συνηλλάγη, συνέγραψε τελευταῖον ἄρθρον ἐν τῇ συμβάσει, τὸ ὁποῖον βεβαίως ἔχει καὶ ἡ παροῦσα σύμβασις. «Ἡ παροῦσα σύμβασις ἰσχύει ἀφ’ ἧς κυρωθῇ διὰ Νόμου, εἶναι δὲ αὐτοδικαίως ἄκυρος, ἂν μὴ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐν τῇ παρούσῃ Συνόδῳ, ἢ ἂν πρὸ τῆς ψηφίσεως αὐτῆς ὑπὸ τῆς Βουλῆς δηλώσῃ ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἢ ὁ κ. Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος, ὅτι παραιτεῖται αὐτῆς». Τότε δὲν ἦτο ὁ κ. Λυκιαρδόπουλος, ἦτο ἄλλος τις. Ὁ κ. πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς σᾶς εἶπε πρὸ μικροῦ τὸν λόγον τῆς διατάξεως ταύτης, ἀλλ’ οὐδαμοῦ ἐν τοῖς ἐγγράφοις εὗρον τὸν λόγον τοῦτον ἐκτιθέμενον. Καὶ ἐβεβαίωσεν ὅμως, ὅτι διὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον σᾶς εἶπε πρὸ μικροῦ, ἐνόει νὰ μὴ δεσμεύσῃ αὐτὸν ἡ εἰσαγωγὴ τῆς συμβάσεως εἰς τὴν Βουλήν· ἐξ ἐναντίας, νὰ διατηρήσῃ καὶ ἀφοῦ εἰσήγαγον τὴν σύμβασιν εἰς τὴν Βουλὴν πλήρη τὴν ἐλευθερίαν του. Διὰ ποῖον λόγον; Πρὸς ποῖον σκοπόν; ἐπεθύμει νὰ διατηρήσῃ τὴν ἐλευθερίαν του, διότι τοιαύτη σύμβασις, εἰσαγομένη εἰς τὴν Βουλὴν, ἤθελε χρησιμεύσει ὡς προκήρυξις δημοπρασίας ἐπὶ πλειοδοσίᾳ· ἑπομένως εἶχε κατὰ νοῦν, ἵνα γένηται γνωστὸν, ὅτι εἰσήχθη τοιαύτη σύμβασις, ὅπως προβληθῶσι προτάσεις συμφερώτεραι, καὶ τότε ἀποδεχθῇ αὐτάς. Καὶ ποῖον κατ’ αὐτὸν ἔμελλε νὰ ἦναι τὸ συμφερώτερον; Ποῖαι ἔμελλον νὰ ἦναι αἱ προτάσεις, τὰς ὁποίας προσεδόκα διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς συμβάσεως εἰς τὴν Βουλήν; Τάχα αὔξησιν συμφέροντος τοῦ Δημοσίου Ταμείου; διότι τὸ Δημόσιον Ταμεῖον κατὰ τὴν σύμβασιν, ἣν εἶχεν ὁ προκάτοχός μου εἰσαγάγει, ἐπρόκειτο νὰ λάβῃ, νομίζω, τὸ Δημόσιον 1500 δραχμὰς εἰσόδημα μετὰ πενταετίαν, κατὰ δὲ τὴν ὑπ’ ἐμοῦ εἰσαχθεῖσαν σύμβασιν τὸ ποσὸν ηὐξήνθη εἰς 2,000. Οὐχὶ οἱ συμφορώτεροι ὅροι, οὓς προσεδόκα νὰ ἀποκτήσῃ, συνίσταντο εἰς τὴν ἀφθονωτέραν παραγωγὴν ἰχθύων πρὸς χρῆσιν τῶν κατοίκων τῆς Κεφαλληνίας καὶ ἑπομένως εἰς τὴν εὐθηνοτέραν τιμὴν αὐτῶν. Κατὰ τὴν σύμβασιν ταύτην ὁ συναλλασσόμενος μετὰ τοῦ Δημοσίου ὑποχρεοῦται νὰ παρέχῃ ἐλάχιστον ὅρον ὀκάδων ἰχθύων εἰς τὴν πόλιν τῆς Κεφαλληνίας πρὸς χρῆσιν τῶν κατοίκων αὐτῆς; 5,000, νομίζω, ὀκάδας· ὑποχρεοῦται προσέτι νὰ μὴ πωλῇ ποτὲ ἀκριβώτερον τῆς 1½ δραχμῆς τὴν ὀκᾶν. Λοιπὸν ὁ κ. πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς εἶχε κατὰ νοῦν νὰ κατορθώσῃ ἀντὶ 5,000 ὀκάδων νὰ ἀποκτήσῃ, ἐὰν ἦτο δυνατὸν, 5,500 ἢ 6,000, καὶ ἀντὶ ἀγοραίας τιμῆς 1½ δραχμῆς νὰ κατορθώσῃ τιμὴν εὐθηνοτέραν. Διὰ νὰ κατορθώσῃ αὐτὸ τὸ συμφέρον ὑπὲρ τοῦ λαοῦ τῆς Κεφαλληνίας, εἶχε καταχωρήσει τὴν διάταξιν, περὶ ἧς εἶπον, διατηρήσας τὴν ἐλευθερίαν του διὰ νὰ ἐπωφεληθῇ ἀπὸ συμφερωτέρας προτάσεις, καὶ ἑπομένως ν’ ἀποδεχθῇ αὐτάς. Ἐγὼ βεβαίως δὲν εἶμαι εἰς θέσιν οὔτε νὰ κυρώσω, οὔτε ν’ ἀναιρέσω ταῦτα. Ἀλλ’ ὁ κ. πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς βεβαιοῖ, ὅτι αὐτὰ εἶχεν εἰπεῖ εἰς ἐκεῖνον μετὰ τοῦ ὁποίου συνηλλάγη, καὶ ὅτι ἐκεῖνος ἐδέχθη αὐτά. Ὅθεν πρέπει νὰ πιστεύσῃ τις αὐτόν. Ἀλλὰ σᾶς βεβαιῶ ὅτι, ὅταν ὑπέγραψα τὴν σύμβασιν, ἐγὼ οὐδὲν τοιοῦτον εἶχον κατὰ νοῦν, οὐδ’ εἶπον εἰς τὸν μεθ’ οὗ συνηλλάγην τοιοῦτόν τι· διότι ἐνόμιζον, ὅτι ἐγὼ μὲν δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαιτήσω παρ’ αὐτοῦ νὰ ὑπογράψῃ τὴν σύμβασιν, διατηροῦντος ἐμοῦ τὴν ἐλευθερίαν νὰ προκαλέσω διὰ τῆς δημοσιεύσεως τῆς συμβάσεως δημοπρασίαν ἐπὶ πλειοδοσίᾳ. Ἐκεῖνος ἄλλως ἠδύνατο νὰ μοὶ εἴπῃ, ὅτι, ἀφοῦ συνηλλάγην μετ’ αὐτοῦ, δὲν εἶχον πλέον δικαίωμα νὰ προκαλῶ δημοπρασίας. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ προκάτοχός μου, ὅτι ἐζήτει νὰ ἀποκτήσῃ διὰ τῆς ἀθετήσεως πάντων τῶν κανόνων, οἵτινες ἰσχύουσιν ἐπὶ τῆς συνομολογήσεως τῶν συμβάσεων, ὅτι καὶ αὐτὸ δὲν ἦτο κέρδος τι, διότι ἦτο τοσοῦτον εὐτελὲς καὶ ταπεινὸν ὠφέλημα, ὥστε δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δικαιολογήσῃ τοιαύτην μέθοδον. Ὑποθέσατε ὅτι, ἐνῷ ὁ μετ’ ἐμοῦ συναλλαγεὶς ὑπέσχετο νὰ παραγάγῃ 5,000 ὀκάδας ἰχθύων, ἄλλος τις προσέφερεν ὑπόσχεσιν νὰ παραγάγῃ 6,000, καὶ ὅτι διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἐκ τῆς διαφορᾶς ταύτης τοῦ παραχθησομένου ποσοῦ ἰχθύων ὑποτίμησις τῆς ἀγοραίας τιμῆς αὐτῶν, διενοεῖτό τις νὰ ἀθετήσῃ τοὺς κανόνας τῶν συμβάσεων, ὡς εἶπεν ὁ ἐμὸς προκάτοχος ὅτι διενοήθη. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν διενοήθην τὸ τοιοῦτον· νομίζω δὲ μάλιστα ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ τὸ διανοηθῶ. Ἡ σύμβασις, κύριοι, συνωμολογήθη. Τώρα ἐὰν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι συνηλλάγησαν μὲ τὸν προκάτογον Ὑπουργὸν, παρέχωσιν ἐγγυήσεις περισσοτέρας ἀπὸ ἐκείνας, τὰς ὁποίας παρέχουσιν οἱ συναλλαγέντες μετ’ ἐμοῦ, δὲν τὸ γνωρίζω. Γνωρίζω ἐξ ὄψεως ἁπλῶς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος συνηλλάγη μετὰ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, γνωρίζω ὅμως ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος συνηλλάγη μετ’ ἐμοῦ, ὅτι εἶναι χρηστότατος πολίτης, καὶ ὅτι καταβάλλει πᾶσαν προσπάθειαν διὰ νὰ κατορθώσῃ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνέλαβε. Δὲν ἀδικῶ κανένα, ἐὰν ἐμπιστεύηται περισσότερον εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος συνηλλάγη μὲ τὸν προκάτοχον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ἀξιῶ ὅτι δὲν ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα νὰ μὲ ἐλέγξῃ, διότι ἐμπιστεύομαι περισσότερον εἰς ἐκεῖνον, μετὰ τοῦ ὁποίου συνηλλάγην ἐγώ. Ὁ κ. Λικιαρδόπουλος εἶναι γνωστὸς εἰς τὴν κοινωνίαν τῶν Ἀθηνῶν, ἑπομένως δὲν προσήκει εἰς ἐμὲ νὰ εἴπω τι περὶ τῆς ἐντιμότητος καὶ τῆς χρηστότητος τοῦ χαρακτῆρός του. Ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς ἐὰν ὑποκρύπτῃ τὸν σκοπὸν τῆς ματαιώσεως τῆς συμβάσεως, διὰ ν’ ἀφεθῇ ἐλεύθερον τὸ στάδιον κατὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος καὶ κατορθωθῇ ἡ συνομολόγησις νέας συμβάσεως, ἐὰν συμβῇ νὰ διευθύνωσιν ἄλλοι τὰ πράγματα τὰ οἰκονομικά, εἶναι, νομίζω, πρότασις μὴ εὐκρινῶς τιθεμένη. Εὐκρινέστερον δὲ ἤθελε τεθῆ, ἐὰν διετυποῦτο εἰς πρότασιν ἀποῤῥίψεως. Ἐὰν ἐπροτείνετο ἡ ἀπόῤῥιψις τῆς συμβάσεως, τὸ ἐνόουν, ἀλλ’ ἡ πρότασις ἀναβολῆς δὲν εἶναι βεβαίως πρότασις εὐκρινής. Ἐγὼ δὲ δὲν ἔχω οὐδένα λόγον, ἵνα συναινέσω οὔτε εἰς τὴν ἀναβολὴν, οὔτε εἰς τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς συμβάσεως.

§122ΦΛΩΡΙΑΣ. Ἐπρότεινα τὴν ἀναβολὴν, κύριε Πρόεδρε, διὰ νὰ βεβαιωθῇ ἐκεῖνο, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν θέλει νὰ δώσῃ προσοχήν· διὰ νὰ βεβαιωθῇ ἐὰν ἡ σύμβασις αὕτη θὰ φέρῃ ἢ οὔ βλάβην εἰς τὴν ὑγείαν τῆς πόλεως Ἀργοστολίου ἢ τῶν περιοίκων. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχῃ λόγους νὰ πείθεται, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἐννοεῖται ὅτι ἐγὼ προτείνω τὴν ἀπόῤῥιψιν, καὶ ταύτην στηρίζω ἐπὶ τοῦ λόγου, ὅτι δὲν ἔχω τοὺς ὅρους ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἔπρεπε νὰ ἔχω διὰ νὰ ὑποστηρίξω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν παραδοχὴν τῆς συμβάσεως, προκειμένου περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα οὐδόλως ἐμελετήθησαν, οὔτε χάριν τοῦ συμφέροντος τοῦ Δημοσίου, οὔτε χάριν τῆς ὑγιεινῆς, ὥστε ἐπρότεινα τὴν ἀναβολὴν καθαρώτατα ἕνεκα τοῦ λόγου αὐτοῦ. Ἐν ᾗ περιπτώσει τοῦτο δὲν εἶναι δεκτὸν, βεβαίως προτείνω τὴν ἀπόῤῥιψιν διὰ τὸν λόγον ὅτι, ὡς ἀνωτέρω εἶπον, προτείνεται σύμβασις, ἡ ὁποία δὲν ἐμελετήθη προσηκόντως καὶ ἁρμοδίως.

§123Δ. ΣΠΙΝΕΛΛΗΣ. Ὁ μυχὸς τοῦ λιμένος Ἀργοστολίου, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ μετασχηματισθῇ εἰς τεχνητὸν ἰχθυοτροφεῖον, κεῖται εἰς τὴν Ἐπαρχίαν Κραναίας, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω. Τὸ ἔργον τοῦτο θεωρῶ ἐπωφελὲς διὰ τὸν τόπον, καὶ δὲν δύναμαι νὰ μὴ δεχθῶ κατ’ ἀρχὴν τὴν ὑποβληθεῖσαν σύμβασιν, ἀφοῦ μάλιστα δι’ αὐτῆς ἐπέρχεται καὶ ὠφέλειά τις ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Ἀλλ’ ἡ ἰδέα, ἣν προέβαλεν ὁ ἐκ Σάμης βουλευτὴς, ὅτι δηλαδὴ ἡ σύστασις τοῦ ἰχθυοτροφείου δύναται νὰ καταστῇ ἐπιβλαβὴς εἰς τὴν ὑγείαν τῆς παρακειμένης πόλεως Ἀργοστολίου καὶ τῶν περιοίκων, μοὶ ἐνεποίησεν αἴσθησιν καὶ μοὶ ἐμπνέει δισταγμὸν περὶ τοῦ παραδεκτοῦ τῆς ἐπιχειρήσεως. Ἄν τὸ ὑποπτευόμενον δεινὸν ἀποδειχθῇ ἀληθές, δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ὀπισθοδρομήσωμεν, καθότι ἡ σύμβασις εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸ Δημόσιον ἐπὶ δεκαοκτὼ ἔτη. Ἑπομένως πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἔχει πρώτιστον καθῆκον νὰ μεριμνᾷ περὶ τῆς ὑγιεινῆς τῶν πόλεων, ὅπως ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα τῆς ὑγιεινῆς τοῦ τόπου. Ἐπειδὴ αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς θὰ λήξωσι τάχιστα, κατὰ δὲ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως καθίσταται αὕτη ἄκυρος, ἂν δὲν ἐπιψηφισθῇ ἐντὸς τῆς παρούσης Συνόδου, προτείνω νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις διὰ τὴν αὔριον καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τοῦ ἀναδεχθησομένου τὴν ἐπιχείρησιν κ. Λικιαρδοπούλου, διαμένοντος ἐν Ἀθήναις, ὅπως συνομολογηθῇ πρόσθετον ἄρθρον, ὅτι ἐντὸς τριῶν μηνῶν θὰ συστηθῇ ἐπιτροπὴ ἐπιστημόνων διοριστέων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐξετάσουν ἐπιτοπίως ἂν ἡ σύστασις τοῦ ἰχθυοτροφείου δύναται νὰ ἐπιφέρῃ βλάβην εἰς τὴν ὑγείαν τῆς πόλεως Ἀργοστολίου καὶ τῶν περιοίκων. Ἐπὶ δὲ καταφατικῆς ἀποφάσεως τῆς ἐπιτροπῆς, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διὰ δηλώσεώς του πρὸς τὸν ἐργολάβον ν’ ἀκυροῖ τὴν σύμβασιν. Τοιουτοτρόπως ἡ σύμβασις δύναται αὔριον νὰ ἐπιψηφισθῇ, ἀλλὰ συνάμα ἐξασφαλίζεται καὶ ὁ τόπος ἐκ τοῦ ἐνδεχομένου δεινοῦ.

§124ΑΝΔΡ. ΜΕΤΑΞΑΣ. Δὲν εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίος τῆς τοιαύτης συμβάσεως, εἶμαι μᾶλλον ὑπὲρ αὐτῆς. Γνωρίζω ὅτι καὶ ἐπὶ τῆς πρώην Κυβερνήσεως εἶχε συναφθῆ τοιαύτη τις σύμβασις, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἀποδεχομένη κατ’ ἀρχὴν τὴν τοιαύτην σύμβασιν, ἐξήρτησε τὴν πραγματοποίησιν αὐτῆς ἐκ τῆς προηγουμένης ἐξετάσεως τοῦ ζητήματος τῆς ὑγείας τοῦ Τόπου, καὶ τοῦτο ἐκ καθήκοντος, ὅπερ πᾶσα Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἐπιτελῇ, προκειμένου περὶ τῆς ὑγείας τῶν πολιτῶν. Ἐπὶ τούτῳ δὲ προεκάλεσε παρὰ τῶν ἁρμοδίων τὴν περὶ τούτου γνώμην. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἐμερίμνησεν ὅπως λάβῃ τὰς τοιαύτας πληροφορίας παρὰ τῶν ἁρμοδίων καὶ δυναμένων νὰ τῷ χορηγήσωσιν ἀσφαλεῖς τοιαύτας. Ἐὰν δὲ οὕτως ἔχωσι τὰ πράγματα, δὲν ἔχω νὰ ἀντείπω.

§125ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Κραναίας μᾶς ἔδωκε τὴν πληροφορίαν, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις δὲν ἐδίστασε νὰ ὑπογράψῃ σύμβασιν, ἀλλ’ ἐφρόντισε νὰ ζητήσῃ πληροφορίας παρὰ τῆς ἐπιστήμης παρὰ τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ ἔχῃ ἐπὶ τῆς ὑγείας τῆς πόλεως τοῦ ἰχθυοτροφείου ἡ κατασκευὴ, καὶ ἐζήτησε τὰς πληροφορίας ταύτας ἀπὸ ἰατρούς. Διαψεύδω τὸν προλαλήσαντα· αὐτὴ ἡ πληροφορία δὲν βεβαιοῦται ὑπό τινος ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργείου. Ἐὰν δὲ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Κραναίας γνωρίζῃ τοιοῦτόν τι ἐξ ἰδιαιτέρας συνεντεύξεως, δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἐπικαλῆται ταῦτα ἐν τῇ Αἰθούσῃ. Ἐν τοῖς ἀρχείοις τοῦ Ὑπουργείου δὲν ὑπάρχει τοιοῦτον ἔγγραφον.

§126ΦΛΩΡΙΑΣ. Τὸ ζήτημα δύναται νὰ λυθῇ καὶ ἐν Ἀθήναις· ἂς ὑποβληθῇ εἰς τὸ Ἰατροσυνέδριον· ἀρκεῖ νὰ ὁρισθῇ τοπογραφικῶς ἡ θέσις καὶ ἡ ἔκτασις τοῦ λιμένος, ἤτοι πόσον μέρος αὐτοῦ εἶναι κενὸν, πόσον μέρος εἶναι περιωρισμένον κτλ. νὰ ἐρωτηθῇ δὲ τὸ Ἰατροσυνέδριον ἐὰν τὸ ἰχθυοτροφεῖον εἰς Κούταβον δύναται ἢ οὔ νὰ ᾖναι βλαβερὸν εἰς τὴν ὑγείαν· διότι ἄλλως, ὁμολογῶ, ἔσεται λίαν ὠφέλιμον εἰς τὸν τόπον· ἐὰν τοῦτο πράξετε, τὰ πάντα βαίνουσιν ὁμαλῶς· δύναται δὲ τὸ ζήτημα ἐντὸς τῆς ἡμέρας νὰ λυθῇ. Διατί νὰ ἐπιμένωμεν ἐπὶ πράγματος τόσον ἁπλοῦ; Δὲν ἐπιθυμοῦμεν ἆρά γε ἡμεῖς τὸ καλὸν τοῦ τόπου ἡμῶν; Λοιπὸν ἀφοῦ ἐπιμένουσι τόσον διὰ τὴν ἐπιψήφισιν, ἂς γίνῃ τοὐλάχιστον ἐκεῖνο, ἡ βραχεῖα αὕτη δοκιμασία (θόρυβος).

§127ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκπλήσσομαι, διότι ὁ κ. συνάδελφος πολὺ ἀνησυχεῖ μήπως ἐπέλθῃ βλάβη εἰς τὴν ὑγείαν τῶν συμπολιτῶν αὐτοῦ· ἀνέφερεν, ὅτι ὀφείλομεν νὰ μεριμνήσωμεν περὶ 80,000 κατοίκων. Τὸν ἀριθμὸν τοῦτον τὸν ἀνέφερε διὰ νὰ καταπλήξῃ ἴσως τοὺς ἀκούοντας, παριστῶν, ὅτι ἡ ζωὴ 80,000 ἀνθρώπων κινδυνεύει. Καὶ ἐνῷ ταῦτα τὸν ἀνησυχοῦσι, συμβουλεύει τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀποβλέψῃ πρὸς ἐκεῖνον μετὰ τοῦ ὁποίου ἦλθον εἰς συναλλαγὴν οἱ προκάτοχοι.

§128ΦΛΩΡΙΑΣ. Δὲν ἐπιμένομεν παρὰ μόνον εἰς τὸ ζήτημα τῆς ὑγείας.

§129ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Διότι ἐκεῖνος εἶχε μελετήσει τὴν ὑπόθεσιν καὶ τέλος πάντων εἶχε παρασκευάσει τὰ πάντα. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, δὲν ἔχω ἐνδιαφέρον ὑπὲρ οὐδενὸς, οὔτε ὑπὲρ ἐκείνου, ὅστις συνηλλάχθη μετὰ τῶν προκατόχων, οὔτε ὑπὲρ αὐτοῦ, μεθ’ οὗ συνηλλάγημεν· εὗρον σύμβασιν συνομολογηθεῖσαν ἀπὸ τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον.

§130ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀκυρωθεῖσαν.

§131ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Σύμβασιν, τὴν ὁποίαν δὲν εἶχεν εἰσαγάγει εἰς τὴν Βουλήν.

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἑπομένως εἶναι ἄκυρος.

§133ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Διότι ἡ σύμβασις εἶχε διάταξιν, ὅτι, ἐὰν δὲν κυρωθῇ, εἶναι ἄκυρος. Ἀλλὰ τοῦτο προῆλθεν ὑπὸ τοῦ τυχαίου συμβεβηκότος, τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Εὗρον λοιπὸν σύμβασιν συνωμολογημένην ὑπὸ τοῦ προκατόχου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Μοὶ ἐδόθη ἀναφορὰ, διὰ τῆς ὁποίας μοὶ ἐπροτείνοντο ὅροι βελτίονες ἐκείνων, τοὺς ὁποίους εἶχεν ἀποδεχθῆ ὁ προκάτοχος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐγνώριζον, ὅτι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος συνηλλάγη μετὰ τοῦ προκατόχου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπῆρξε καὶ ἐν Μακεδονίᾳ καὶ ἐν Μολδαυίᾳ, τὸ δὲ πρόσωπον, μετὰ τοῦ ὁποίου συνηλλάγη ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, τυγχάνει χρηστὸς πολίτης κατοικῶν ἐν Ἀθήναις. Μοὶ ἐπρότεινεν ὅρους συμφερωτέρους, δὲν ἠδυνάμην νὰ διστάσω νὰ τοὺς ἀποδεχθῶ. Ἀλλὰ παρουσιάζουσι τώρα τὸν κίνδυνον τῆς ὑγείας 80,000 ἀνδρῶν. Ἐγὼ βεβαίως δὲν ἔχω τὴν διάθεσιν νὰ παρασταθῶ δολοφόνος τοσαύτης πληθύος ἀνθρώπων. Ἂν ζητῶσι νὰ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον, ἂς μείνῃ δι’ αὔριον, ἂς μείνῃ καὶ διὰ μεθαύριον.

§134ΦΛΩΡΙΑΣ. Δεχόμεθα μὲ τὸν ὅρον νὰ προσκληθῇ τὸ ἰδιαίτερον συνέδριον νὰ ἀποφανθῇ.

§135ΣΠΙΝΕΛΛΗΣ. Νὰ προσκληθῇ ὁ Λικιαρδόπουλος νὰ δεχθῇ αὐτὸν τὸν πρόσθετον ὅρον.

§136ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθοπουγός). Αὐτὸς ὁ ὅρος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ· διότι ὑποθέσατε, ὅτι ἐπέρχεται ἐπιδημική τις νόσος, βεβαίως θέλει ἀποδοθῆ ἐκεῖ.

§137ΣΠΙΝΕΛΛΗΣ. Ἂς ἀποφανθῇ τὸ Ἰατροσυνέδριον, ἂς ἀποφανθῇ μία Ἐπιτροπή.

§138ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Νὰ ἀναβληθῇ, ἀλλὰ νὰ προταχθῇ ὡς πρῶτον ἀντικείμενον αὔριον.

§139Α. ΜΕΤΑΞΑΣ. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δηλῶ, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῆς συμβάσεως καὶ διὰ τοῦτο συνηγόρησα ὑπὲρ αὐτῆς· διότι, ὅταν δὲν πρόκειται νὰ διατρέξωμεν κίνδυνον ὑγείας, τὰ καλὰ, τὰ ὁποῖα θὰ ἀπολαύσῃ ὁ τόπος, εἶναι πολλά.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως δασονομείων ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Ἁλμυροῦ καὶ ἐν Πειραιεῖ. (Ἀναγινώσκεται). Τὸ «καὶ Πειραιῶς» διαγράφεται.

§141ΚΟΤΤΙΚΑΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ ἡ τροπολογία μου.

§142ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὴν τροπολογίαν). (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς γʹ. συζήτησιν). (Γίνονται δεκτὰ κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια· Εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τῶν νόμων τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ. Εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ ΑΝΔʹ νόμου περὶ καταχωρίσεως Διαταγμάτων ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως. Εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1884 ἐκ δραχ. 75,000. Εἰς τρίτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἀνατολικῆς Τηλεγραφικῆς Ἑταιρίας κτλ. Εἰς τρίτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ φυλακῶν ἐν γένει καὶ τῆς διοικήσεως αὐτῶν.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκλογικῶν τμημάτων.

§144ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§145ΕΤΕΡΟΙ. Τώρα.

§146ΣΑΛΤΑΦΕΡΟΣ. Ἂς ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐὰν θέλῃ νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις ἢ ὄχι καὶ ὅ,τι ἀποφασίσει θὰ γίνῃ (θόρυβος). Τὸ Προεδρεῖον ὀφείλει νὰ ἐρωτήσῃ.

§147ΧΟΪΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρατηρῶ ὅτι ἐν τῇ Βουλῇ δεικνύεται μέγα ἐνδιαφέρον ὑπὸ Ἀντιπροσώπων ὡρισμένων Ἐπαρχιῶν. Ὑπεβλήθη ἡ ἔνστασις τῆς ἀναβολῆς τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ· θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ διὰ τὴν αὔριον, διὰ νὰ ἐξετασθῇ ποῖαι Ἐπαρχίαι ἔχουσι τὴν ἀνάγκην τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ· διότι αἱ Ἐπαρχίαι τῶν νήσων δὲν ἔχουσιν οὐδεμίαν ἀνάγκην νὰ ψηφισθῇ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον, διότι παραβλάπτονται τὰ συμφέροντα τῶν Ἐπαρχιῶν τούτων· ὥστε νὰ ὁρίσωμεν τὰς Ἐπαρχίας ἐκείνας (θόρυβος).

§148ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐγὼ ἐπίστευον, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἀντίῤῥησις· διότι τί ζητεῖται διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ; ἡ ταχυτέρα ἐνέργεια τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν (θόρυβος).

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι).

§150ΤΙΝΕΣ. Ἀπεῤῥίφθη.

§151ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν ἀπεῤῥίφθη.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπιβολῆς δικαιώματος καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ οἴνου.

§153ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπροτάθη τροπολογία ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Μαντινείας, ἥτις θὰ τυπωθῇ, ἑπομένως ἂς ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τῆς προτάσεως Νόμου περὶ οἰνοπνευμάτων.

§155ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κυρίου Σωτηροπούλου καὶ αὐτὴ νὰ ἀναγνωσθῇ.

§156ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν ἐσπευσμένως εἰς τὴν ψήφισιν τῆς προτάσεως, διότι ἔχει σχέσιν πρὸς τὸ ὅλον φορολογικὸν σύστημα τῶν οἰνοπνευμάτων. Πρέπει ν’ ἀναβάλωμεν.

§157Γ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριοι, ἐὰν ὑπῆρξε Νόμος, ὅστις κατέθλιψε πάντας ἀνεξαιρέτως τοὺς παραγωγούς, εἶναι ὁ Νόμος περὶ οἰνοπνευμάτων, διότι οὗτος κατέστρεψε τὴν μικρὰν βιομηχανίαν τοῦ εἴδους αὐτοῦ. Πῶς λοιπὸν ζητεῖται ἡ ἀναβολὴ προτάσεως τοιαύτης, ἡ ὁποία τείνει νὰ ἀπαλλάξῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὁλόκληρον ἀπὸ τὴν καταπίεσιν; Ἂν δὲν πρόκηται νὰ δεχθῶμεν τὴν πρότασιν ὡς ὑπεβλήθη παρὰ τοῦ κυρίου Σωτηροπούλου, δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν νὰ εὕρωμεν μέτρον, ὥστε νὰ ἀφεθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως εὕρῃ τρόπον δι’ ἑνὸς Διατάγματος νὰ ἀπαλλάξῃ τὸν Τόπον ἀπὸ τὴν συμφορὰν, ἡ ὁποία ἐπίκειται, διότι ἡ βεβλαμμένη σταφὶς ῥίπτεται, τὰ στέμφυλα ῥίπτονται. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιτρέψῃ ἀπόψε τὴν βʹ συζήτησιν. Ἂς σκεφθῇ δὲ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν γʹ ἀνάγνωσιν νὰ ὑποδείξῃ ἕτερον τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἀπαλλαχθῶσι τὰ εἴδη, ἐκ τῶν ὁποίων ἐξάγεται οἰνόπνευμα, διὰ τοῦτο προτείνω νὰ προχωρήσωμεν.

§158ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 12 Μ. Μ.