1885.06.29

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 38

Τῆς 29 Ἰουνίου 1885.

(Σάββατον)

(Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη νομοσχέδιον ὑπογεγραμμένον ὑπὸ διαφόρων βουλευτῶν περὶ ἀπαλλαγῆς τῶν ἐπιστράτων ἐκ τῆς προσθέτου ὑπηρεσίας λόγῳ ποινῆς, καὶ τροποποιοῦν τὰς σχετικὰς διατάξεις τοῦ περὶ στρατολογίας Νόμου. Ἄλλοι βουλευταὶ ὑποβάλλουσι πρότασιν Νόμου περὶ τροποποιήσεως τῶν Νόμων ΡΜΓʹ καὶ ΡΝʹ τοῦ ἔτους 1866, ὡς πρὸς τὴν Κέρκυραν καὶ τὰς περὶ αὐτὴν Νήσους. (Ὥρα Παράρτημα).

§2ΚΥΡΙΑΚΟΥΛΗΣ Κ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὑποβάλλω ἀναφορὰν πολλῶν κατοίκων τοῦ Δήμου Καρδαμύλης τῆς Ἐπαρχίας Οἰτύλου. Πρόκειται περὶ ζητήματος ὑλοτομίας καὶ ἀσβεστοποιΐας, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, διότι ἐνδιαφέρονται πολλοὶ Δῆμοι τῆς Ἐπαρχίας.

§3Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Λόγῳ ὑγείας εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ταξειδεύσω εἰς τὰ λουτρά· παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν, συμμορφούμενος μὲ τὸν Κανονισμόν, νὰ μοὶ δώσῃ τὴν περὶ τούτου ἄδειαν.

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ Εὐθυμίου Ῥιζοπούλου, ζητοῦντος, ὡς ἀντιπροσώπου πολλῶν Μακεδόνων, νὰ παραχωρηθῇ πρὸς συνοικισμὸν τὸ ἐν Τυρνάβῳ χωρίον Μπάκλαλι. Διάφοροι κάτοικοι Κεφαλληνίας ἀναφέρουσιν, ὅτι ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσάγονται ἐπὶ τιμῇ μικροτέρᾳ ὑφάσματα κατὰ μίμησιν τῶν ὑπ’ αὐτῶν κατασκευαζομένων ἐν Κεφαλληνίᾳ καὶ ζητοῦσι νὰ ἐπιβληθῇ ἐπ’ αὐτῶν βαρύτερος τελωνιακὸς δασμὸς, ὅπως μὴ καταστραφῇ ἡ ἐγχώριος βιομηχανία.

§6ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν ταύτην, καθόσον εἰς τὰ ὑφαντήρια ἐργάζονται πολλαὶ οἰκογένειαι ἀποζῶσαι ἐξ αὐτῆς τῆς ἐργασίας ἐν Ληξουρίῳ. Ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ θέσῃ ἀνώτερον δασμὸν πρὸς ἐμψύχωσιν τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας καὶ τῶν οἰκογενειῶν τῶν ἐργαζομένων εἰς τὰ ὑφαντήρια, τὰ ὁποῖα κοινῶς ὀνομάζομεν «ἐργαλεῖα», οὕτω δὲ ἐμποδισθῶσι τὰ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγόμενα πανικὰ τοῦ εἴδους τούτου. Ἔχομεν καὶ ἑτοίμην πρότασιν Νόμου περὶ τούτου, τὴν ὁποίαν θέλομεν εἰσαγάγει εἰς τὴν Βουλήν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διάφοροι κάτοικοι Πατρῶν, περὶ τοὺς 150, παρακαλοῦσι νὰ ψηφισθῇ Νόμος ἐξασφαλίζων εἰς τοὺς ἐφευρέτας τὴν ἀποκλειστικὴν κάρπωσιν τῆς ἐφευρέσεώς των. Ἐκ Λαρίσης διάφοροι Ὀθωμανοὶ παραπονοῦνται κατὰ τοῦ πέρυσι ψηφισθέντος Νόμου περὶ Βακουφίων, εἰς ὃν δὲν δύνανται νὰ ὑποκύψωσιν ὡς ἀντικείμενον πρὸς τὸ θρήσκευμά των, ἐφ’ ᾧ καὶ ζητοῦσι τὴν δέουσαν θεραπείαν. Τηλεγράφημα Λιαποσταύρου ἐκ Κυπαρισσίας. Παραπονεῖται κατὰ τοῦ ὑπενωμοτάρχου Λουλάκη ὡς ἐξυβρίσαντος τὴν σύζυγον αὐτοῦ, ὡς καὶ τὴν τοῦ ἀδελφοῦ του, καὶ τραυματίσαντος αὐτὰς, ἀφοῦ ἔθεσε πῦρ εἰς τὴν οἰκίαν των. Τηλεγράφημα Βασιλείου Κωνσταντίνου ἐξ Αἰτωλικοῦ. Τηλεγραφεῖ, ὅτι πολλαὶ καταβάλλονται ἐνέργειαι, ὅπως καλυφθῇ τὸ συλληφθὲν λαθρεμπόριον τοῦ ἐμποροπλοιάρχου Γ. Τζήντζου, καὶ ζητεῖ νὰ ληφθῶσι τὰ δέοντα ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου μέτρα. Τηλεγράφημα Β. Καραπιπέρη. Παραπονεῖται ἐναντίον τοῦ Εἰσαγγελέως Πατρῶν Δημητριάδου διὰ καταγγελίας, τὰς ὁποίας ἔκαμε κατὰ τοῦ Ἀστυνόμου Ἀλεξανδροπούλου ἐν Αἰγίῳ.

§8ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ γνωρίσῃ τῇ Βουλῇ καὶ τῷ κοινῷ ἂν ἐγένοντο ἀνακρίσεις περὶ τοῦ φορτίου τῶν σκορόδων καὶ ποῖον τὸ ἐξαγόμενον τῆς ἀνακρίσεως.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἐδῶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§10Γ. ΚΟΡΠΑΣ. Παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ διορθώσεως ἀτόπου τινὸς συμβαίνοντος ἐν τῇ ταχυδρομικῇ ὑπηρεσίᾳ τῆς Κύθνου. Ἐν τῇ νήσῳ ταύτῃ ὑπάρχουσι δύο Δῆμοι, ὁ Δῆμος Κύθνου καὶ ὁ Δῆμος Δρυοπίδος, ἀπέχοντες ἀπ’ ἀλλήλων κατὰ μίαν καὶ ἡμίσειαν ὥραν· ἡ κωμόπολις τῆς Κύθνου ἀπέχει τοῦ λιμένος μίαν ὥραν. Παυθέντος τοῦ Ταχυδρομικοῦ ἐπιστάτου συνεπείᾳ οἰκονομικῶν μέτρων, ἀνετέθη ἡ ταχυδρομικὴ ὑπηρεσία εἰς τὸν τηλεγραφητὴν, ἀλλ’ οὗτος διαμένει ἐν τῷ λιμένι ὅπου καὶ τὰ λουτρά· ἑπομένως οἱ κάτοικοι τοῦ Δήμου Δρυοπίδος, ἵν’ ἀποστέλλωσιν ἐπιστολὴν, πρέπει νὰ στείλωσι ἄνθρωπον δύο καὶ ἡμίσειαν ὥρας μακρὰν τοῦ χωρίου, οἱ δὲ κάτοικοι τῆς Κύθνου μίαν ὥραν διὰ νὰ ἀνεύρωσι τὸν ταχυδρομικὸν ἐπιστάτην. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ ἀναθέσῃ τὴν ταχυδρομικὴν ὑπηρεσίαν εἰς οἱονδήποτε νομίζει ὑπάλληλον, διαμένοντα ἐν τῷ Δήμῳ Κύθνου, εἴτε εἰς τὸν Εἰρηνοδίκην, εἴτε εἰς τὸν Δήμαρχον, διότι ἡ ταχυδρομικὴ συγκοινωνία ἔπαυσε μεταξὺ τῶν Δήμων.

§11Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὅμοιον παράπονον ὑπάρχει καὶ εἰς Τρίκερι τῆς Ἐπαρχίας Βόλου, διότι καὶ ἐκεῖ, καταργηθείσης τῆς θέσεως τοῦ ταχυδρομικοῦ ἐπιστάτου, ἀνετέθη ἡ ὑπηρεσία εἰς τὸν ὑποτελώνην, ὁ ὁποῖος διαμένει 1 ὥραν μακράν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον ὑπέβαλε τὸ σχέδιον τῆς ἀπαντήσεως· θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα).

§13Α. Π. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λυποῦμαι, διότι δὲν εἶνε παρὼν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν· ἤθελον παρακαλέσει αὐτὸν νὰ ῥίψῃ ἓν βλέμμα ἐδῶ πλησίον εἰς τὸ Φρουραρχεῖον εἰς τὴν σωρείαν τῶν προσερχομένων, διότι ὑπάρχουσιν ἐνταῦθα ἄνθρωποι πρὸ 8 ἡμερῶν, καὶ δὲν ἠδυνήθησαν οὐδὲ τὸ πρόσωπον νὰ ἴδωσι τοῦ ὑπαλλήλου, ὅστις ποιεῖται τὰς ἐγγραφάς. Αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἐστερήθησαν καὶ τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου. Διὰ τοῦτο θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ αὐξήσῃ τὸ προσωπικὸν διὰ τὰς ὀλίγας ἡμέρας, αἱ ὁποῖαι ὑπολείπονται μέχρι 4 Ἰουλίου, ἢ νὰ ὑποχρεώσωσι τοὺς ὑπαλλήλους νὰ ἐργάζωνται.

§14Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αἱ παραστάσεις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων εἰσὶ βάσιμοι. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, λαβὼν γνῶσιν τῶν περὶ τὴν κατάταξιν τῶν στρατευσίμων λαμβανόντων χώραν καὶ τῆς βραδύτητος, ἥτις μεσολαβεῖ πρὸς κατάταξιν αὐτῶν, θέλει λάβει τάχιστα μέτρον πρὸς διόρθωσιν.

§15ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέφερεν, ὅτι παρεσκευάζετο ἢ μᾶλλον ἦτο ἕτοιμον νομοσχέδιον περὶ ἀνωνύμων χρεωγράφων, διότι ἔπρεπε νὰ κανονισθῶσι τὰ περὶ τούτου πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς Δημοσίας πίστεως. Τὸ νομοσχέδιον εἰσάγω εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ ἐκθέσεως ἐκτεταμένης, ἐξ ἧς θέλετε κατανοήσει τὰς βάσεις, ἐφ’ ὧν στηρίζεται. (Ὅρα Παράρτημα)

§16Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἁρμοδιώτατος ἦτο ἀληθῶς ὁ χθὲς ἀγορεύσας προκάτοχός μου νὰ ἐκπλαγῇ, διότι τὸ ἐνεστὼς Ὑπουργεῖον δὲν ἠδυνήθη ἐντὸς δύο μηνῶν, καθ’ οὓς διαχειρίζεται τὴν Ἐξουσίαν, ν’ ἀποκαταστήσῃ τὸ ἰσοζύγιον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ! Τρία ἔτη ἐκυβερνήθη ἡ Ἑλλὰς ἐν περιστάσεσιν οἰκονομικῶς ὁμαλαῖς καὶ ἀνέτοις, καὶ αὐτὸ τὸ περιλάλητον ἰσοζύγιον, τὸ τοσάκις ἀναγγελθὲν, τὰς συνεπείας τοῦ ὁποίου ἔμελλε νὰ ἀπολαύσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, καὶ ἐπροκλήθη μάλιστα ἐντεῦθεν νὰ δρέψῃ τοὺς καρποὺς τῶν θυσιῶν του, τρία ἔτη δὲν κατωρθώθη νὰ ἐπιτευχθῇ. Καὶ ἐξεπλήσσετο ὁ χθὲς ἀγορεύσας, ἐλέγχων ἡμᾶς, διότι δὲν ἠδυνήθημεν νὰ πραγματοποιήσωμεν τὸ ἰσοζύγιον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, τὸν ὁποῖον προχθὲς εἰσηγάγομεν! Ἀλλὰ δὲν ἐδίστασεν ὁ ἐμὸς προκάτοχος νὰ παραστήσῃ ποῖα ἤθελον ἐπέλθει εὐχάριστα οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1885, τὸν ὁποῖον εἶχεν εἰσαγάγει, ἐὰν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἀπεπλανᾶτο καὶ δὲν ἔδιδε τοιαύτην κατὰ τὴν 7 Ἀπριλίου ψῆφον, ὥστε ν’ ἀναγκασθῇ ν’ ἀποσυρθῇ τῶν Δημοσίων πραγμάτων. Εἶχεν ἕτοιμον τὸ ἰσοζύγιον, καὶ ἤθελε τὸ πραγματοποιήσει ἐντὸς τοῦ 1885· ἀλλ’ ἡ πλάνη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅστις δὲν ἔδωκε ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς αὐτὸν καὶ τὴν Κυβέρνησίν του, ἐγένετο αἰτία νὰ στερηθῶμεν τοῦ καλοῦ τούτου, τὸ ὁποῖον τρία ἔτη μᾶς ὑπέσχετο καὶ πάντοτε μᾶς ὡδήγει εἰς ἐλλείμματα! Καὶ κατὰ τίνα τρόπον ἐζήτησεν ὁ ἀγορεύσας χθὲς νὰ πείσῃ τοὺς ἀκροωμένους, ὅτι τὸ ἰσοζύγιον ἤθελεν ἐπιτευχθῇ ἐντὸς τοῦ 1885; Τάχα δὲν ἤρκει ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1885, τὸν ὁποῖον εἰσήγαγε, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ὑπεσχέθη οὐχὶ ἰσοζύγιον, ἀλλὰ περίσσευμα; Διατί ἐλησμόνησε τὸ περίσσευμα, τὸ ὁποῖον μᾶς παρίστα διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1885, καὶ συγκατέβη εἰς τὸ ἰσοζύγιον; Τίνων ἐπιχειρημάτων νέων εἶχεν ἀνάγκην, ἵνα μᾶς πείσῃ, ἀφοῦ αὐτὸς τῇ ἰδίᾳ αὑτοῦ ὑπογραφῇ ἐβεβαίωσε τὸ περίσσευμα διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὃν εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλήν; Ποίαν ἐνόμισεν, ὅτι ἤθελε προσπορίσει αὐθεντίαν εἰς τὸν λόγον αὐτοῦ, μνημονεύων τῶν φορολογικῶν νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα εἰσήγαγε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, διὰ νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους ἤθελον αὐξήσει καὶ ἀσφαλίσει τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ἰσοζυγίου; Αἱ προσδοκίαι λοιπὸν, τὰς ὁποίας ἔδιδεν εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τοῦ εἰσαχθέντος Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1885, ἤθελον πραγματοποιηθῆ μόνον ἂν ἐψηφίζοντο τὰ Νομοσχέδια περὶ χαρτοσήμου καὶ περὶ φόρου ἐπὶ τῶν καυσοξύλων, καὶ ἐπειδὴ τὰ δύο ταῦτα Νομοσχέδια δὲν ἐψηφίσθησαν, εἶναι ὑπεύθυνος ἡ Βουλὴ τῆς παρελθούσης Περιόδου, ἡ ὁποία ἠρνήθη εἰς τὸν τότε Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργείου τὰ μέσα νὰ ἀποκαταστήσῃ τὸ ἰσοζύγιον; Ἀλλὰ δὲν εἶχεν ὑποσχεθῆ κατὰ τὸ 1883, δὲν εἶχεν ὑποσχεθῆ κατὰ τὸ 1884 τὸ ἰσοζύγιον; Δὲν παρέσχεν εἰς αὐτὸν ἡ Βουλὴ πάντα τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἐζήτησε; Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1884 δὲν ἀφήκαμεν πᾶσαν τὴν εὐθύνην ἐπ’ αὐτὸν, ἀποφασίσαντες νὰ μὴ ἐξακολουθήσωμεν νὰ συμπράττωμεν εἰς λειτουργίαν εἰκονικὴν καὶ οἰκονομικῶς καταλήγουσαν εἰς ζημίαν τῶν Δημοσίων συμφερόντων, ἀποσχόντες ὡς Ἀντιπολίτευσις καὶ ἀπαλλάξαντες αὐτὸν παντὸς προσκόμματος, πάσης δυσκολίας, ἵνα μείνῃ ἐλεύθερος καὶ δυνηθῇ τέλεον νὰ ἐφαρμόσῃ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ὠνόμαζεν οἰκονομικὸν σύστημα, αὐτὸ τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο ἄλλο τι ἢ ἀκρασία περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους; Ἰδίως δὲ ἤλπιζε τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ἰσοζυγίου εἰς τὴν ἀκρίβειαν περὶ τὴν βεβαίωσιν τῶν δημοσίων φόρων, καὶ εἰς τὴν ἰσότητα, τὴν ὁποίαν ἀποκατέστησε περὶ τὴν εἴσπραξιν τῶν ὀφειλομένων εἰς τὸ Δημόσιον δικαιωμάτων. Δὲν εἶχον ἐντολὴν ἐκ τῆς ἐπισήμου ἰδιότητός μου νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν ποία ὑπῆρξεν ἡ βεβαίωσις τῶν Δημοσίων φόρων· δὲν δύναμαι ὅμως, ὅταν προκαλῶμαι, ν’ ἀποκρύψω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὗρον τὴν βεβαίωσιν αὐτῶν. Ὁ φόρος τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ τῶν οἰκοδομῶν τοῦ 1884 δὲν εἶχε βεβαιωθῆ ἐν πάσαις ταῖς ἐπαρχίαις κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ 1884, καὶ καθ’ ὅλον τὸ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον ἦτο ἐν τῇ Διοικήσει τῶν δημοσίων πραγμάτων· ἡ δὲ συμπλήρωσις τῆς βεβαιώσεως τῶν φόρων τούτων ἤρξατο ἀφ’ ἧς ἀνελάβομεν ἡμεῖς τὴν Διοίκησιν. Ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν τοῦ 1884 ἐβεβαιώθη βραδύτατα—δὲν ἐπεθύμουν νὰ δώσω καὶ ἄλλην τινὰ μᾶλλον δυσάρεστον πληροφορίαν—ἐβεβαιώθη ἐσφαλμένως, καὶ ἡ ἐπιβληθεῖσα εἰς τοὺς φορολογουμένους φορολογία δὲν ἦτο ἐκείνη, ἥτις ἔπρεπε νὰ ἐπιβληθῇ αὐτοῖς δυνάμει τοῦ νόμου. Κατὰ τὸ παλαιὸν σύστημα, τὸ πρὸ τοῦ 1883, ὁ δημοτικὸς φόρος ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἐπεβάλλετο ὡς ἑξῆς· ὁ ἐξευρημένος μέσος ὅρος τῶν ὑπὸ ἑκάστου δήμου εἰσπραχθέντων πρὸ τοῦ 1880 φόρων ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν διενέμετο ἐξ ἴσου εἰς τὰ κτήνη τοῦ δήμου, καὶ ἑπομένως ἐπεβάλλετο ἐπὶ ἑκάστου κτήνους τοῦ δήμου ἴσον ποσὸν πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον παρίστα ὁ μέσος ὅρος τῶν πρὸ τοῦ 1880 εἰσπραττομένων. Τὸ σύστημα τοῦτο ἐκρίθη ἄδικον, καὶ κατὰ Δεκέμβριον τοῦ 1883 ἐψηφίσθη νόμος, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ ἀναλογία κατὰ κτῆνος δὲν ἤθελε ζητεῖσθαι τοῦ λοιποῦ μεταξὺ τῶν κτηνῶν τοῦ δήμου, ἀλλὰ μεταξὺ τῶν κτηνῶν τοῦ χωρίου. Ὁ νόμος ἐψηφίσθη κατὰ τὸ 1883. Πῶς ἐφηρμόσθη κατὰ τὸ 1884; Ποῖοι ἐφρόντισαν νὰ εὕρωσι τὸ νόμον καὶ νὰ τὸν ἐκτελέσωσιν; οὐδείς. Ὁ νόμος δὲν ἐξετελέσθη κατὰ τὸ 1884, ὁ δὲ δημοτικὸς φόρος ἐπεβλήθη, ἀναλογισθεὶς ἐξ ἴσου εἰς τὰ κτήνη τοῦ δήμου καὶ οὐχὶ εἰς τὰ κτήνη τοῦ χωρίου. Τοιαῦται πλημμέλειαι περὶ τὴν βεβαίωσιν τῶν φόρων καθιστῶσι τὰ ὄργανα τῆς Ἀρχῆς ὑπεύθυνα καὶ ἀπέναντι αὐτῆς τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης, διότι οἱ ἀναγκαζόμενοι ν’ ἀποτίσωσι φόρον μεγαλειτέρου ποσοῦ ἀπὸ ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ὤφειλον νὰ πληρώσωσιν, ὑφίστανται τὴν πρᾶξιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ὁ ποινικὸς νόμος χαρακτηρίζει ὡς καταπίεσιν. Ὁμιλοῦσι περὶ τῆς βεβαιώσεως τῶν φόρων, καθ’ ἣν ὥραν ἔχω ἔκθεσιν τοῦ Τμήματος, τοῦ ἐπιτετραμμένου τὴν βεβαίωσιν τῶν φόρων, πληροφοροῦσαν πόσον ἐλεεινὴ ὑπῆρχεν ἡ κατάστασις τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Τμήματος. Ἡ ἔκθεσις δὲν προεκλήθη χθές· ἡ ἔκθεσις παριστᾷ τὴν κατάστασιν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Τμήματος, καθ’ ἣν ὥραν ἡμεῖς ἀνελάβομεν τὴν διαχείρισιν τῶν κοινῶν, διότι καθῆκον ἔχομεν νὰ βεβαιώσωμεν εἰς ποίαν κατάστασιν ἐτύγχανεν ἕκαστος κλάδος τῆς ὑπηρεσίας. Ἐγνωρίζομεν τί ἔμελλε νὰ συμβῇ, ἐγνωρίζομεν, ὅτι δὲν ἤθελον διστάσει νὰ ζητήσωσι παρ’ ἡμῶν λόγον ἐπὶ ταῖς ἰδίαις αὑτῶν πλημμελείαις. Ἐπράξαμεν ὅ,τι πράττουσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι καλούμενοι νὰ παραλάβωσι κληρονομίαν περιουσίας, ἧς ἡ διαχείρισις ὑπῆρξεν ἀνώμαλος, δειλιῶσι πρὸς τὰ τυχὸν ὑπάρχοντα βάρη ἐπὶ τῆς κληρονομίας καὶ ζητοῦσι νὰ κηρυχθῶσι κληρονόμοι ἐξ ἀπογραφῆς. Αὐτὴν τὴν κληρονομίαν καὶ ἡμεῖς ἐζητήσαμεν νὰ ἀναλάβωμεν ἐξ ἀπογραφῆς, ἵνα φιμώσωμεν τὰ στόματα ἐκείνων, οἵτινες καθ’ ὅλον τὸ παρελθὸν ἀπέδειξαν, ὅτι ἔχουσι γλῶσσαν ἱκανῶς θρασεῖαν, ἵνα ἐπιῤῥίπτωσι τὰς ἰδίας πλημμελείας ἐπὶ τῶν διαδόχων των. Ἰδοὺ ποῖά τινα βεβαιοῖ ἡ ἔκθεσις, ἧς ἐμνημόνευσα· «151 ὑποθέσεις, ἀφορῶσαι εἰς βεβαίωσιν διαφόρων δημοσίων ἐσόδων τοῦ 1883 καὶ 1884, ἦσαν παρεῤῥιμμέναι εἴς τινα γωνίαν τῶν ἁρμοδίων Γραφείων· 680 ἔγγραφα, ἀφορῶντα εἰς συμφέροντα ἰδιωτῶν, ἤτοι προσφυγὰς ἀπαλλαγῆς φόρων· 415 ἄλλαι προσφυγαὶ ἀπαλλαγῆς ἐκ τοῦ δικαιώματος τῆς καταναλώσεως τοῦ οἴνου· 90 προσφυγαὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ φόρου ἐπιτηδευμάτων· 110 προσφυγαὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ φόρου ἀροτριώντων κτηνῶν· 65 ὅμοιαι περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ φόρου κτημάτων κατὰ στρέμμα φορολογουμένων.» Πάντα ταῦτα δὲν εἶχον ἀξιωθῆ τῆς προσοχῆς τῶν ὀργάνων τῆς Διοικήσεως, ἐκεῖνοι δὲ οἱ ὁποῖοι ἐνόμιζον, ὅτι δυνάμει τοῦ νόμου εἶχον δικαίωμα νὰ προβάλωσι παράπονα, νὰ ζητήσωσι νὰ ἐκκαθαρισθῇ ἡ πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλή των, αὐτοὶ ὤφειλον νὰ σιωπῶσι, διότι οὐδεὶς ἠξίου νὰ ἐρευνήσῃ αὐτά. Δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου τῆς βεβαιώσεως ἤλπιζον ὅτι ἤθελον ἐξασφαλίσει τὸ ἰσοζύγιον! Καὶ ἐλάλησαν περὶ τοῦ νόμου περὶ εἰσπράξεως τῶν Δημοσίων ἐσόδων, ὡς περὶ ἀριστουργήματος ἐπιστημονικοῦ, ἢ περὶ νομοθετήματος, τὸ ὁποῖον προσιδίαζεν ἰδίως εἰς τὰ ἤθη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ! Καὶ διὰ τοῦτο ἐθρήνησαν, βεβαιοῦντες, ὅτι πᾶσαι αἱ ἐλπίδες ᾤχοντο ἀπιοῦσαι, ἀφοῦ ἡμεῖς προέβημεν εἰς τοσοῦτον κακὴν πρᾶξιν, προβαλόντες εἰς τὴν Βουλὴν νομοθέτημα, ὅπως τροποποιήσωμεν τὸν νόμον ἐκεῖνον περὶ εἰσπράξεως τῶν Δημοσίων ἐσόδων. Πλέον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκτηθῇ τὸ ἰσοζύγιον, ἀφοῦ δὲν θέλετε δίδει πλέον δικαίωμα εἰς ἕκαστον ὁπλίτην τῆς χωροφυλακῆς καὶ εἰς ἕκαστον ὁπλίτην τῶν εὐζώνων νὰ εἰσπράτῃ 50 λεπτὰ κατὰ κεφαλὴν ἀπὸ ἑκάστου, ὅσων ἐξ ἔμελον νὰ συλλάβωσι διὰ νὰ ἀπαγάγωσιν εἰς τὰς φυλακὰς τῶν προσωπικῶς κρατουμένων! Καὶ αὐτὰ λέγονται, ἀφοῦ ἐπὶ 10,000 ἐνταλμάτων προσωπικῆς κρατήσεως ἔν τινι ἐπαρχίᾳ, ἐπὶ 7,000 ἐνταλμάτων ἐν ἄλλῃ ἐπαρχίᾳ εἰσεπράχθησαν 5,000 καὶ 3,500 δραχμῶν σύλληπτρα, ἡ δὲ διάταξις αὕτη τοῦ νόμου ἐκείνου ἐγένετο ἀφορμὴ ἰδίας κερδοσκοπίας, ἧς ἕνεκα ἐξεδίδοντο ἐντάλματα προσωποκρατήσεως, μόνον διὰ νὰ δημιουργηθῇ δικαίωμα πρὸς ἀπολαβὴν τῶν συλλήπτρων. Καὶ λέγονται ταῦτα, καθ’ ὃν χρόνον ἀνεκαλύφθησαν συννενοήσεις Ταμιῶν μετὰ ὀργάνων τῆς Δημοσίας Δυνάμεως, ἵνα παρέχηται ἄφθονος ἡ προσαπολαβὴ συλλήπτρων, καὶ εὐκολύνεται κατόπιν μεταξύ των, ἐν συνεννοήσει, ἡ διανομὴ τοῦ ποσοῦ τῶν συλλήπτρων. Καὶ ἰσχυρίζονται, ὅτι ἐματαιώθη πλέον τὸ ἰσοζύγιον, ὅτι δὲν εἶναι πλέον δυνατὸν νὰ τὸ ἀποκτήσωμεν, διότι ἡμεῖς οἱ διάδοχοι αὐτῶν ἐπροτείναμεν εἰς τὴν Βουλὴν νόμον καταργοῦντα διάταξιν, ὑπ’ οὐδενὸς λόγου δυναμένην νὰ δικαιολογηθῇ, τὴν διάταξιν τῆς αὐξήσεως τοῦ χρέους ἀναλόγως τοῦ χρόνου, ὅστις παρῆλθεν ἢ θέλει παρέλθει ἀπὸ τῆς προθεσμίας, καθ’ ἣν τὸ χρέος ἦτο ἀπαιτητόν. Δὲν ἤμην ἐν τῇ Βουλῇ· ἀνέγνων ὅμως ἐν ταῖς ἐφημερίσιν, ὅτι ἡ ὀγκώδης ἐκείνη πλειονοψηφία, ἥτις ἀνήγαγε καὶ ὑπεστήριξε τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν ἐπὶ τὴν σειρὰν τῶν παρελθόντων τριῶν ἐτῶν, καὶ αὐτὴ πλέον ἐδυσφόρησεν, ὅταν ἐζήτησαν νὰ τὴν παρασύρωσιν, ἵνα ὑπερψηφίσῃ τῶν διατάξεων τούτων τοῦ Νόμου ἐκείνου, διὰ τῶν ὁποίων τὸ χρέος ηὔξανε κατὰ 20, 30 καὶ 40%. Καὶ αὐτὴ πλέον ἡ πλειονοψηφία ἐκείνη ἠναγκάσθη νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τοὺς Ὑπουργοὺς νὰ συναινέσωσι διὰ νὰ μετριασθῶσιν αἱ ἄλογοι καὶ ὑπὸ παντὸς κανόνος δικαιοσύνης ἀποκρουόμεναι διατάξεις τοῦ ἀγρίου ἐκείνου Νόμου. Ποίαν ἐξουσίαν, ποίαν δύναμιν, ποῖον δικαίωμα ἔχει ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία νὰ μεταβάλλῃ διὰ Νόμου Συμβάσεις, αἵτινες πρὸ χρόνων συνωμολογήθησαν μεταξὺ τοῦ Δημοσίου Ταμείου καὶ τῶν πολιτῶν; Οἱ πολῖται, οἵτινες εἴτε συνεπείᾳ Συμβάσεως συνηλλάγησαν μετὰ τοῦ Δημοσίου Ταμείου, καθ’ ὃν χρόνον συνηλλάγησαν, ἐγνώριζον ὅτι, ἐὰν δὲν ἀποτίσωσι τὸ χρέος των εἰς ὡρισμένην προθεσμίαν, ἤθελον ὑποχρεωθῇ νὰ πληρώσωσι 10, 20% περισσότερον ἀπὸ τοῦ ποσοῦ τοῦ χρέους αὐτῶν; Οἱ φορολογικοὶ Νόμοι, οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλον τὴν πρὸς πληρωμὴν τῶν καταζητουμένων φόρων ὑποχρέωσιν, περιέλαβον διατάξεις, αἵτινες ἠδύναντο νὰ δικαιολογήσωσι τὴν αὔξησιν τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα οἱ φορολογικοὶ Νόμοι ἐπέτρεψαν εἰς τὴν Δημοσίαν Διοίκησιν νὰ ζητήσῃ παρ’ ἑκάστου τῶν φορολογουμένων; Ἡ αὔξησις τοῦ χρέους εἶναι ποινικὴ ῥήτρα; Αἱ ποινικαὶ ῥῆτραι συνομολογοῦνται, ὅταν συνομολογῶνται αἱ Συμβάσεις. Εἶναι τόκος ὑπερημερίας; Ποῖος λόγος ἠδύνατο νὰ δικαιολογήσῃ τὴν τοιαύτην διάταξιν, εἰμὴ μόνον ἡ τάσις πρὸς τὴν αὐθαιρεσίαν; Ἢ νομίζετε ὅτι, ὅταν οἱ Νόμοι διατάσσωσιν ἄδικον πρᾶγμα, διότι εἶναι Νόμοι, διὰ τοῦτο ἡ αὐθαιρεσία τῶν διατάξεων αὐτῶν δύναται νὰ περικαλυφθῇ ἢ νὰ δικαιολογηθῇ; Καὶ διότι ἡμεῖς ἐζητήσαμεν ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ ἀφαιρεθῇ ἡ διάταξις αὕτη τῆς αὐξήσεως τοῦ χρέους τοῦ ὀφειλέτου διὰ τὰς τοιαύτας ὑπερημερίας, νὰ ἐφαρμοσθῶσι δὲ ἐπὶ τῶν ὑπερημεριῶν αἱ κατὰ τὴν πρὸ τοῦ εἰρημένου Νόμου ἰσχύουσαν νομοθεσίαν διατάξεις, διὰ τοῦτο ἀπωλέσθη ἡ ἐπιτυχία τοῦ ἰσοζυγίου καὶ πᾶσαι αἱ ἐλπίδες ἐξέλιπον! Καὶ ἐβεβαίου τοῦτο ὁ χθὲς ἀγορεύσας, θρηνῶν ὅτι δὲν δύναται πλέον νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ ἰσοζύγιον. Πῶς νὰ ἐπιτευχθῇ, κύριοι, τὸ ἰσοζύγιον, σᾶς εἶπεν ὁ χθὲς ἀγορεύσας, ὅταν πλέον δὲν θέλει μένει ἐν ἰσχύϊ ὁ νόμος περὶ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, ζητουμένης τῆς τροποποιήσεως αὐτοῦ, ὅταν πλέον πρόκειται νὰ ψηφοφορήσητε τὴν κατάργησιν τοῦ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος τῆς πωλήσεως σιγαροχάρτου, ὅταν κλονίζεται τὸ μονοπώλιον τῶν πυρείων; Καὶ λέγουσι ταῦτα πρὸς ὑμᾶς, ὡσὰν ὑμεῖς μὴ ἐβιοῦτε ἐν τῇ κοινωνίᾳ ταύτῃ, ὡσὰν ὑμεῖς ἠγνοεῖτε ὅτι ἐκ τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου προϋπελογίσθησαν ἔσοδα 10,000,000, τὸ μεγαλείτερον ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἠδυνήθησαν νὰ εἰσπράξωσι, μόλις ἀνῆλθεν εἰς δρ. 3,027,000, διὰ τὰς ὁποίας τὸ Ὑπουργεῖον ἀνέγραψε τὸ μὲν πρῶτον ἔτος, ἤτοι τὸ 1884, ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἔξοδα 1,890,000, κατὰ δὲ τὸ ἑπόμενον ἔτος, τὸ 1885, ὅταν ἡ καθόλου ἀποτυχία τοῦ νόμου μετεδόθη ὡς πεποίθησις εἰς ἕκαστον τῶν πολιτῶν, ἀνέγραψεν ἔξοδον 890,000 δραχμῶν! Καὶ συνηγοροῦσιν ὑπὲρ φορολογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐνῷ ἐπιφέρει πρόσοδον 3,000,000, ἀπαιτεῖ δαπάνην 890,000! Ἀλλὰ σᾶς εἶπον, ὅτι αἱ δαπάναι αὗται δὲν ἐπιβαρύνουσι τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, διότι τοῦτο δυνάμει τοῦ νόμου εἰσπράττει 50 λεπτὰ δικαίωμα ἐκκοπῆς κατὰ πᾶσαν ὀκᾶν καπνοῦ, τὸ δὲ δυνάμει τοῦ νόμου τούτου εἰσπραττόμενον ποσὸν ἀρκεῖ νὰ καλύψῃ ὅλα τὰ ἔξοδα τοῦ φορολογικοῦ τούτου συστήματος. Τὸ ποσὸν λοιπὸν, τὸ ὁποῖον τὸ Δημόσιον Ταμεῖον ζητεῖ λόγῳ δικαιώματος ἐκκοπῆς καπνοῦ ἀπὸ ἕκαστον προσερχόμενον εἰς τὸ Κοπτήριον διὰ νὰ κόψῃ καπνὸν, δὲν εἶναι τὸ ἀληθὲς ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐδικαιοῦτο νὰ ζητήσῃ, ἀφοῦ 50 λεπτὰ εἰσπράττονται μόνον ὡς δικαίωμα ἐκκοπῆς καπνοῦ, τὸ δὲ εἰσπραττόμενον τῷ λόγῳ τούτῳ ποσὸν δύναται νὰ καλύψῃ πάντα τὰ ἔξοδα τῆς λειτουργίας τοῦ συστήματος τούτου. Ἀλλὰ τὸ Κράτος δὲν παρέστη οὕτως ἀποπλανῶν τοὺς προσερχομένους νὰ κόψωσι καπνὸν, ἀφοῦ λόγῳ ἐξόδων κοπῆς καπνοῦ εἰσπράττει περισσότερα ἀπὸ ὅσα εἶχε δικαίωμα νὰ εἰσπράξῃ; Καὶ τὰ τρία ἑκατομμύρια, τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τὸ 1884, δὲν εἶναι μόνον προϊὸν τοῦ φόρου, δὲν ἀπετελέσθησαν μόνον ἐκ τοῦ ἐπιβεβλημένου δικαιώματος ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ κατ’ ὀκᾶν, ἀλλὰ περιελήφθησαν ἐν αὐτοῖς καὶ πᾶσαι αἱ ποιναὶ, αἵτινες ἐπὶ ταῖς παραβάσεσι τοῦ νόμου ἐπεβλήθησαν. Καὶ ὅσοι εἴχετε καιρὸν νὰ ἀσχοληθῆτε νὰ μανθάνητε τὰ διατρέξαντα πρὸς βεβαίωσιν τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου τούτου, ἀνέγνωτε βεβαίως ἐν ταῖς ἐφημερίσιν ἢ θὰ ἠκούσατε παρὰ τῶν συμπολιτῶν σας διὰ τίνων μέσων ἡ Ἀρχὴ, μέσων μὴ ἐπιτετραμμένων εἰς τὰς σχέσεις τῆς Ἀρχῆς πρὸς τοὺς πολίτας, ἐζήτει νὰ παγιδεύσῃ τὴν ἀγαθοπιστίαν τῶν θελόντων νὰ παραβῶσι τοὺς νόμους, διὰ πόσων μέσων ἐζήτει νὰ καταστήσῃ δυνατὴν τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ νόμου ἐκείνου. Ἡ ὑποχρέωσις τῶν πολιτῶν πρὸς ἀπότισιν φόρων ἢ δικαιωμάτων, ἥτις ἀνταποκρίνεται εἰς τὸ δικαίωμα τοῦ Κράτους νὰ ἀπαιτῇ εἰσφορὰν ἀνάλογον ἐκ τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα οἱ πολῖται παράγουσι, δὲν ἔχει ὡς συνέπειαν τὸ δικαίωμα τοῦ Κράτους νὰ ἐπιτείνῃ τὰς ἐνεργείας του μέχρις ἐξοντώσεως τῶν πολιτῶν, διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ εἴτε τὴν βεβαίωσιν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ὀφείλουσι νὰ εἰσφέρωσιν, εἴτε τὴν εἴσπραξιν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἐβεβαιώθη ὅτι εἶναι πληρωτέον. Καὶ εἶδε ματαιουμένην πλέον τὴν ἐλπίδα τῆς ἐπιτυχίας τοῦ ἰσοζυγίου, διότι ἡμεῖς ἐπροτείναμεν ἀντὶ τοῦ συστήματος ἐκείνου ἄλλο σύστημα, τοῦ ὁποίου προβλέπει ἀπὸ τοῦδε τὴν ἀποτυχίαν, ἀφοῦ προέβλεψε καὶ ἐπείσθη περὶ τῆς ἐπιτυχίας τοῦ ἰδίου αὐτοῦ συστήματος! Δὲν γνωρίζω ἐὰν μέλλῃ νὰ ἀποτύχῃ ἢ νὰ ἐπιτύχῃ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον προτείνομεν. Οὐδὲν σύστημα φορολογικὸν δύναταί τις νὰ προβάλλῃ μετὰ τῆς πεποιθήσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει, ὅταν καλῆται ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ γεγονότων συντελεσμένων. Πᾶν φορολογικὸν σύστημα περιέχει ἀτελείας· ἐνδεχόμενον εἶναι καὶ τὸ παρ’ ἡμῶν προτεινόμενον νὰ περιέχῃ ἀτελείας εἰς τὰς λεπτομερείας, οὐδ’ ἠξιώσαμεν ποτὲ ἡμεῖς, ὁμιλοῦντες εἴτε πρὸς τὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος, εἴτε πρὸς τοὺς Ἀντιπροσώπους αὐτοῦ, ὅτι εἴμεθα ἀλάθητοι. Διὰ τοῦτο οὐχὶ μόνον δὲν ἀποκρούομεν τὰς γνώμας τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, οὐχὶ μόνον δὲν τολμῶμεν νὰ ἰσχυρισθῶμεν, ὅτι εἶναι ἀναξία προσοχῆς καὶ ἀναξία συζητήσεως πᾶσα γνώμη, ἥτις προβάλλεται ἐν τῇ Βουλῇ, ὅταν δὲν εἶναι σύμφωνος μετὰ τῆς ἰδέας ὑμῶν, ἀλλὰ παρακαλοῦμεν τὰ μέλη τῆς Βουλῆς νὰ παράσχωσιν ἑκάστοτε τὰ φῶτα αὑτῶν ἐπὶ τῶν νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα προβάλλομεν, καὶ ἐσμὲν ἕτοιμοι νὰ τροποποιήσωμεν τὰς γνώμας ἡμῶν, ἂν ἡ συζήτησις ἤθελεν ἀποδείξει ὀρθοτέρας ἢ πληρεστέρας τὰς γνώμας τῶν μελῶν τῆς Βουλῆς. Καὶ τοῦτο τὸ ὁποῖον λέγω ὑμῖν, κύριοι, ὅτι οὐδὲν φορολογικὸν σύστημα δύναται νὰ θεωρηθῇ πλῆρες καὶ τέλειον, δὲν εἶναι ἰδιόῤῥυθμος γνώμη ἐμοῦ, εἶναι γνώμη πάντων τῶν ἀνδρῶν, ὅσοι διὰ τῶν ἰδίων αὑτῶν μελετῶν καὶ συγγραφῶν ἀπέκτησαν τὸ δικαίωμα νὰ ἀξιῶσιν, ἵνα αἱ γνῶμαι αὐτῶν εἶναι ἀποδεκταὶ καὶ πιστευταὶ πανταχοῦ. Ἀλλ’ ἐὰν εἶναι ἐνδεχόμενον τὸ προτεινόμενον παρ’ ἡμῶν φορολογικὸν σύστημα τοῦ καπνοῦ νὰ περιέχῃ ἀτελείας, τὸ ἐνδεχόμενον τοῦτο τὸ ἀντιτάσσομεν ἀπέναντι τοῦ βεβαίου, τοῦ ἀναντιῤῥήτου, τοῦ ὑπὸ τῶν πραγμάτων τρανῶς διαπιστευθέντος, ὅτι τὸ προταθὲν ὑπὸ τῶν προκατόχων φορολογικὸν σύστημα τοῦ καπνοῦ ἦτο τερατολόγημα, τὸ ὁποῖον ἡ πρὸς τοὺς νεωτερισμοὺς τάσις τοῦ χθὲς προαγορεύσαντος ἔπεισεν αὐτὸν, ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀποδεχθῇ, παρ’ ἄλλου διασκεφθὲν καὶ ἐξυφανθέν. Γνωστὸν ποῖος ἐφεῦρεν ἐν τῇ διανοίᾳ αὑτοῦ καὶ ποῖος ἐξύφανε τὸ σχέδιον τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ κατὰ τὴν ἐκκοπὴν, καὶ ὑπὸ τίνων ἀφορμῶν προκληθεὶς ἐπενόησε τὴν τοιαύτην φορολογίαν. Ἀλλ’ ὁποιαδήποτε καὶ ἂν ἦναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς προτείνομεν, ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἰσχυρισθῶμεν, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ νόμου δὲν περιορίζουσι τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐργασίας ἐκείνων, οἵτινες ἀσχολοῦνται εἰς τὴν ἐμπορίαν, εἴτε τὴν ἐν μεγάλῳ ποσῷ, εἴτε τὴν λιανικὴν τοῦ καπνοῦ, δὲν καταθλίβουσί τινα, ἀνακουφίζουσι δὲ ἰδίως τὴν παραγωγὴν, τῆς ὁποίας τὰ προϊόντα δὲν θέλουσι πλέον βαρύνεσθαι διὰ φόρου καταναλώσεως τοσοῦτον μεγάλου. Καὶ ὄντως, εἰς δύο μόνον δραχμὰς προσδιωρίσαμεν καὶ προτείνομεν εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀποδεχθῇ τὸν ἐπὶ τοῦ καταναλισκομένου καπνοῦ φόρον, οὐδὲ ὑποβάλλομεν τὴν ἐμπορίαν τοῦ καπνοῦ εἰς τὰς ἐκτάκτους ἐκείνας δαπάνας, αἵτινες πλὴν τῆς πληρωμῆς τῶν τριῶν δραχμῶν κατ’ ὀκᾶν καὶ τῶν 50 λεπτῶν ὡς δικαιώματος κοπῆς, καὶ τοῦ ἀντιτίμου τῶν ταινιῶν τοῦ χαρτοσήμου, εἰς τὰς ἐκτάκτους, λέγω, ἐκείνας δαπάνας, αἵτινες ἐπιβαρύνουσι τὴν ἐκκοπὴν τοῦ καπνοῦ νῦν· διότι κατὰ τὸ ἰσχῦον σύστημα οἱ καπνέμποροι ὀφείλουσι νὰ ἀποστέλλωσιν εἰς τὰ Κοπτήρια, ἵνα ἐπιτηρῶσι κατὰ τὴν κοπὴν, νὰ διασκευάζωσι καὶ παραλαμβάνωσι τὸν καπνὸν ὑπαλλήλους ἢ ὑπηρέτας, ὧν οἱ μισθοὶ, δαπάναι ἔκτακτοι ἕνεκα τοῦ συστήματος τῆς φορολογίας, προστίθενται εἰς τὴν ἀγοραίαν τιμὴν τοῦ καπνοῦ· οὐδὲ δύνασθε, κύριοι, νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι ὅσον οἱ ἔμμεσοι φόροι καθιστῶσιν ἀκριβωτέραν τὴν ἀγοραίαν τιμὴν τῶν πραγμάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπιβάλλονται, ἐπὶ τοσοῦτον ἡ κατανάλωσις δὲν προβαίνει ἀναλόγως, ὑφίσταται περιορισμοὺς, οἱ δὲ περιορισμοὶ τῆς καταναλώσεως ἐπηρεάζουσι πάντοτε τὸν παραγωγόν. Μοὶ ἐφάνη ὅμως παράδοξον, ὅταν ὁ χθὲς ἀγορεύσας δὲν περιωρίσθη μόνον νὰ δικαιολογήσῃ τὰς ἰδίας αὑτοῦ πράξεις, δὲν ἠρκέσθη νὰ ἑρμηνεύσῃ μόνον τὰ ἀποτελέσματα τῶν πράξεων αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐζήτησε νὰ ἑρμηνεύσῃ καὶ τὰς προτάσεις ἡμῶν καὶ νὰ ἀποκαλύψῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς κρύπτομεν ἐν τῇ διανοίᾳ ἡμῶν, παριστῶν ἡμᾶς ἀποπλανῶντας σήμερον τὴν Βουλήν. Πιστεύετε, σᾶς εἶπε, τοὺς Ὑπουργοὺς, ὅτι θέλουσι καταργήσει πράγματι τὸ μονοπώλιον τοῦ σιγαροχάρτου; Ἂν εἶχον ἀπόφασιν νὰ καταργήσωσιν αὐτὸ, ἤθελον προτείνει Νόμον, ὁ ὁποῖος ν’ ἀπαγγέλλῃ ἀμέσως τὴν κατάργησιν· ἀλλὰ σᾶς προτείνουσι νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου ζητοῦσι παρ’ ἡμῶν τὴν ἄδειαν νὰ καταργήσωσιν αὐτὸ, ὅταν ἐγκρίνωσι τὴν κατάργησιν τοῦ μονοπωλίου τοῦ σιγαροχάρτου. Σᾶς πλανῶσι, σᾶς εἶπε, διότι δὲν θέλουσι προβῆ εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ μονοπωλίου τοῦ σιγαροχάρτου. Ταῦτα ἔλεγε χθὲς, ἑρμηνεύων, χωρὶς νὰ ἔχῃ δικαίωμα νὰ ἑρμηνεύῃ, τοὺς διαλογισμοὺς ἡμῶν. Οὐ μόνον δὲ διηρμήνευεν, ἀλλὰ καὶ ὕβριζεν ἡμᾶς, ὡς πλανῶντας τὸ Κοινοβούλιον, ὡς προβάλλοντας εἰς αὐτὸ τὴν κατάργησιν τοῦ μονοπωλίου, καθ’ ὃν χρόνον εἴχομεν γνώμην νὰ μὴ καταργήσωμεν αὐτό. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ὑπάρχωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα πολιτικοὶ ἄνδρες, εἰθισμένοι νὰ ἀπατῶσι, νὰ ἀποπλανῶσι τὴν Βουλὴν καὶ τὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος· ἀλλὰ μεταξὺ αὐτῶν δὲν ἐζήτησα ποτὲ τὴν τιμὴν νὰ καταταχθῶ, ἀμφιβάλλω δὲ ἐὰν ὑπάρχωσι καὶ ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ πολλοί, οἵτινες ἤθελον ζηλεύσει τὴν τιμὴν νὰ καταταχθῶσιν εἰς τὸν κατάλογον ἐκείνων, οἵτινες συνείθισαν νὰ ἀποπλανῶσιν, εἴτε τὸν λαὸν, εἴτε τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτοῦ. Δὲν ἐζητήσαμεν τὴν ἄμεσον κατάργησιν τοῦ μονοπωλίου τοῦ σιγαροχάρτου, διότι αὕτη ἤθελε φέρει ζημίαν ἑκατοστύων τινῶν χιλιάδων δραχμῶν. Εὕρομεν τὰς ἀποθήκας τοῦ Δημοσίου πλήρεις σιγαροχάρτου, τὸ ὁποῖον, ἂν κατηργεῖτο ἀμέσως τὸ μονοπώλιον, οὐδεὶς ἤθελεν ἀγοράσει· ἑπομένως οὐ μόνον δὲν ἠθέλομεν πορισθῆ τὸ κέρδος, τὸ ὁποῖον ἐζήτουν νὰ προσπορισθῶσιν ἐκ τοῦ σιγαροχάρτου, τοῦ ὄντος πράγματι ἐλεεινῆς ποιότητος, ἀλλὰ δὲν ἠθέλομεν δυνηθῆ νὰ εἰσπράξωμεν οὐδὲ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐπλήρωσε τὸ Δημόσιον διὰ νὰ ἀγοράσῃ αὐτό. Διὰ τὸν αὐτὸν λόγον δὲν ἐζητήσαμεν τὴν ἄμεσον κατάργησιν τοῦ μονοπωλίου τῶν πυρείων, διότι αἱ ἀποθῆκαι τοῦ Δημοσίου εἰσὶ πλήρεις πυρείων. Ὑπάρχουσιν ἀληθῶς συμβάσεις τινὲς, αἵτινες ἐνδέχεται νὰ ἐπιβάλλωσιν ὑποχρεώσεις εἰς τὸ Δημόσιον· ἔχομεν δὲ καθῆκον τὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας προβάλλομεν εἰς τὴν Βουλὴν, νὰ μὴ ἀπογυμνῶμεν ἀπὸ τῆς στοργῆς, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου Ταμείου. Εὐθὺς δὲ ὡς διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις θέλει λάβει, ἐὰν ψηφισθῶσι τὰ περὶ καταργήσεως τῶν μονοπωλίων τοῦ σιγαροχάρτου καὶ τῶν πυρείων νομοσχέδια, δυνηθῶμεν νὰ εἰσπράξωμεν τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα τὸ Δημόσιον Ταμεῖον ἔχει δικαίωμα νὰ ἀξιώσῃ νὰ εἰσπράξῃ ἐκ τῶν ἐν ταῖς ἀποθήκαις αὐτοῦ ὑπαρχόντων ἐναποταμιευμάτων, τὰ μονοπώλια θέλουσι καταργηθῆ. Ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς μὴ λέγοντας τὴν ἀλήθειαν νὰ παριστῶσι πάντας τοὺς ἄλλους ψευδομένους· ἀλλ’ οἱ λέγοντες τὴν ἀλήθειαν ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ καθιστῶσι δυσπίστους τοὺς ἀκροωμένους τοιούτων δυσφημιῶν, τὰς ὁποίας καθ’ ἡμῶν διαδίδουσιν οἱ τὰ τοιαῦτα λέγοντες. Ἐθρήνησαν τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, τὸ ὁποῖον θέλει στερηθῆ ὁτὲ μὲν ἑνὸς ἑκατομμυρίου, κατόπιν δὲ, τοῦ χρόνου προϊόντος, καὶ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίου, τὸ ὁποῖον ἔμελλε νὰ εἰσπράξῃ ἐκ τοῦ μονοπωλίου τοῦ σιγαροχάρτου, καὶ λησμονοῦσιν ὅτι ἡ ἀκαθάριστος πρόσοδος τοῦ Δημοσίου, ἡ μετὰ πάσης αὐστηρότητος βεβαιωθεῖσα, δὲν ὑπερέβη τὰς 800 χιλ. δραχμῶν. Εἶπον δὲ ἀκαθάριστον τὴν πρόσοδον, διότι ἐκ τοῦ εἰσπραχθέντος ἐκ τοῦ σιγαροχάρτου ποσοῦ ἀποζημιούμεθα καὶ διὰ τὸ ἀντίτιμον τοῦ σιγαροχάρτου, τὸ ὁποῖον ἐπληρώσαμεν, ὅταν ἠγοράσαμεν αὐτὸ, καὶ διὰ τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως τοῦ μονοπωλίου, καὶ διὰ τὴν πληθὺν τῶν μικρῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας καθιστῶσιν ἀναποφεύκτους τὰ τοιούτου εἴδους νομοθετήματα. Ἦσαν ἀνυπόμονοι νὰ ἐπικρίνωσι καὶ νὰ μεμφθῶσιν, οὐδ’ ἐπερίμεναν νὰ τυπωθῇ κἄν τὸ νομοσχέδιον καὶ διανεμηθῇ εἰς τοὺς κ. κ. βουλευτὰς, ἵνα ἴδωσιν, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου προτείνεται συγχρόνως εἰσαγωγικὸν τέλος ἐπὶ τοῦ ἔξωθεν εἰσαγομένου σιγαροχάρτου, καὶ ὅτι ἐκ τῆς εἰσπράξεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους θέλει ἐξασφαλισθῇ ἄνευ οὐδεμιᾶς δαπάνης πρόσοδος σχεδὸν ἴση πρὸς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον κατώρθωσαν τέλος πάντων νὰ εἰσπράξωσι διὰ τῆς λειτουργίας τοῦ ἐπινοηθέντος παρ’ αὐτῶν τοιούτου μονοπωλίου. Καὶ πῶς νομίζετε, κύριοι, ἐλειτούργει τὸ μονοπώλιον τοῦ σιγαροχάρτου; Οἱ ἐρευνῶντες τὰ περὶ τούτου εἶναι ἠναγκασμένοι ν’ ἀποδέχωνται ὑποθετικούς τινας ἀριθμοὺς ὡς βάσεις τῶν ὑπολογισμῶν των. Ἂν ἤθελέ τις ἀποδεχθῇ ὡς καταναλισκόμενον ἐν τῷ Κράτει ποσὸν δύο ἑκατομμυρίων ὀκάδων καπνοῦ—ἐπειδὴ γνωστὸν εἶναι, ὅτι ὁ καπνὸς οὗτος καταναλισκόμενος καπνίζεται διὰ σιγαροχάρτου—ὤφειλε νὰ ἀποδεχθῇ ὅτι ἤθελεν εἰσπράττεσθαι τὸ πενταπλάσιον ποσὸν ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εἰσεπράχθη. Διέφυγον λοιπὸν τὸ μονοπώλιον τὰ ⅘ τοῦ καταναλισκομένου σιγαροχάρτου, καὶ διέφυγον τὰ ⅘ τῆς φορολογησίμου ὕλης ἐπὶ σκανδάλῳ κοινῷ, καὶ ἐπὶ ἀνισότητι τῶν ὑποχρεώσεων τῶν πολιτῶν. Ἴσως εἶναι ἀνάξιον λόγου νὰ ὁμιλήσω περὶ ἄλλου μονοπωλίου, τοῦ ὁποίου τὴν κατάργησιν ἐπροτείναμεν, τοῦ μονοπωλίου τῶν πυρείων. Εἶνε ἐπιτετραμμένον εἰς τοὺς προβαλόντας τὸ μονοπώλιον τοῦτο καὶ συστήσαντας τὴν νομοθέτησιν αὐτοῦ, εἶνε ἐπιτετραμμένον νὰ θρηνῶσι διὰ τὴν κατάργησιν τοῦ μονοπωλίου τούτου, ἀφοῦ δὲν ἐδίστασαν ν’ ἀναγράψωσιν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἔσοδον ἑνὸς ἑκατομμυρίου ἐξ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ ἔχωσιν ὀλιγώτερον θάῤῥος νὰ διαδηλῶσι τοὺς θρήνους των, διότι ὤφειλον νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψει τὰ ἀποτελέσματα τῆς λειτουργίας τοῦ μονοπωλίου κατὰ τοὺς τρεῖς πρώτους μῆνας, καθ’ οὓς δὲν ἠδυνήθησαν νὰ εἰσπράξωσι πλέον τῶν 20 χιλ. δραχμῶν. Ἠναγκάσθην, κύριοι, νὰ ἐκτραπῶ τοῦ προκειμένου. Πάντα ὅσα εἶπον περὶ τῶν νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα προεβάλομεν προχθές, ἐλέχθησαν ἐν οὐ δέοντι, ἀποτελοῦσιν ἀληθῶς παρεκτροπὴν καὶ κατάχρησιν τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου· ἀλλὰ μὲ παρέσυρεν ἡ ὑπὸ ἄλλων διαπραχθεῖσα κατάχρησις. Δὲν ἦτο καιρὸς ν’ ἀκούσητέ τι οὔτε ὑπὲρ οὔτε κατὰ τῶν νομοθετημάτων τούτων· ὠφείλαμεν ν’ ἀφήσωμεν ὑμᾶς νὰ τὰ ἀναγνώσητε, νὰ τὰ μελετήσητε καὶ τὰ βασανίσητε ἐν ταῖς Ἐπιτροπαῖς, καὶ ἠδυνάμεθα ἕκαστος νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του, ὅταν ἤθελον προταθῆ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εἰς συζήτησιν. Ἀλλ’ ἔσπευσαν, ὡς συνειθίζουσι πάντοτε, νὰ ὑφαρπάζωσι τὰς ἐντυπώσεις τοῦ πλήθους, ἔσπευσαν νὰ προδιαθέσωσι τοὺς ἀκούοντας ἐν τε τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ἐκτὸς αὐτῆς, λέγοντες ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους αὐτοὶ ἔπλασαν καὶ προβάλλοντες ὅσα ἂν εἶχον ἐν τῇ γλώσσῃ ἐπιχειρήματα. Ὤφειλον λοιπὸν νὰ μὴ ἀφήσω τὰ διαλεκτικὰ ταῦτα μηχανήματα νὰ παραγάγωσι τοὺς καρποὺς, διὰ τοὺς ὁποίους ἐποιήσαντο χρῆσιν αὐτῶν. Ἔχουσι δίκαιον νὰ ποιῶνται χρῆσιν τοιαύτης τακτικῆς, διότι ἡ τακτικὴ αὕτη ἀπέβη πρὸς αὐτοὺς τὰ μάλα ὠφέλιμος καὶ λυσιτελής. Δι’ αὐτῆς τῆς τακτικῆς ἠδυνήθησαν νὰ σύρωσιν ὄπισθεν αὐτῶν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, καὶ νὰ κρατύνωσιν ἐν αὐτῷ τοιαύτας περὶ αὐτῶν γνώμας καὶ πεποιθήσεις. Ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ἔλθῃ ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ πλανηθέντες ἤθελον φωτισθῆ περὶ τῆς ἀληθείας· καὶ, ἂν εἶχον ἰδιόῤῥυθμον ἐπιμονὴν νὰ ἐμμένωσιν ἐν τῇ πλάνῃ των, ἦτο ἀναποφεύκτως ἀδύνατον νὰ μὴ ἐπέλθωσι τὰ πράγματα διὰ ν’ ἀποκαλύψωσι τοὺς πλανῶντας καὶ νὰ φωτίσωσι τοὺς πλανηθέντας. Ἂν πρόκηται, κύριοι, περὶ ζητημάτων ἀφῃρημένων, περὶ θεωριῶν πολιτικῶν, περὶ δογμάτων ἐπιστήμης, δυσκολώτερον ἀποκαλύπτονται οἱ πλανῶντες καὶ μακρότερον χρόνον μένουσιν ἐν τῇ πλάνῃ οἱ πλανηθέντες. Δυνάμεθα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ παριστῶμεν ἡμᾶς αὐτοὺς ἄλλοτε μὲν ὡς ζητοῦντας τὴν ἡγεμονίαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἄλλοτε ὡς ἐργαζομένους διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Μακεδονίας, ἄλλοτε ὡς κεκηρυγμένους πολεμίους τῆς συναλλαγῆς, ἄλλοτε ὡς ἀδεκάστους ἐπιτιμητὰς τῆς καταχρήσεως τῶν Δημοσίων χρημάτων. Οἱ ἰσχυρισμοὶ οὗτοι ἐκδηλοῦσι γνώμας, τὰς ὁποίας ἰσχυριζόμεθα ὅτι ἔχομεν, τῶν ὁποίων ὅμως δυσκόλως δύναται ν’ ἀποκαλυφθῇ καὶ βεβαιωθῇ ἡ εἰλικρίνεια ἢ ἡ μὴ εἰλικρίνεια, ἡ ἀλήθεια ἢ ἡ μὴ ἀλήθεια αὐτῶν. Ἀλλὰ τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα δὲν εἶνε τοιαῦτα. Ἐάν τις πλανᾶται περὶ τὰ οἰκονομικὰ πράγματα, ἢ ἐὰν δὲν πλανᾶται, ἀλλὰ θέλει νὰ πλανήσῃ τοὺς ἄλλους, καὶ πλανᾷ τοὺς ἄλλους, ἡ πλάνη αὕτη δὲν διαρκεῖ· τὰ ἀποτελέσματα τῶν οἰκονομικῶν μέτρων ἐπέρχονται ῥαγδαῖα, καὶ ταῦτα πλέον διαλαλοῦσιν ἀντὶ παντὸς ἄλλου ἀντιλέγοντος. Ὅταν δὲ πρόκηται περὶ μέτρων κανονιζόντων τὰς σχέσεις τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς πολίτας, ἕκαστος τῶν πολιτῶν θέλει, ἐν ὥρᾳ δοθείσῃ, αἰσθανθῆ εἰς τὴν ῥάχιν του τὴν πλημμέλειαν τῶν οἰκονομικῶν μέτρων, καὶ ἕκαστος τῶν πολιτῶν θέλει κραυγάσει, πρὶν ἢ συμβουλεύσητε εἰς αὐτὸν νὰ κραυγάσῃ. Τί ἄλλο, κύριοι, συνετελέσθη πρὸ δύο μηνῶν ἢ αὐτὸ τοῦτο, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπον; Πῶς ἐν πάσαις ταῖς Ἐπαρχίαις μεγάλαι πλειονοψηφίαι ἠγέρθησαν, ἀποδοκιμάζουσαι ἐκείνους, οἵτινες ὑπεστήριζον τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἐνισχύουσαι ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐξεδήλουν γνώμην πολεμίαν τῆς πολιτικῆς τῆς οἰκονομικῆς, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἐφήρμοζε; Πότε ἄλλοτε συνέβη ὅ,τι συνέβη κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς, ὅτε χιλιάδες λαοῦ συνήρχοντο ἐπὶ τὸ αὐτὸ, μίαν ἐκδηλοῦσαι γνώμην, τὴν γνώμην ὅτι ἐπλανήθησαν; Καὶ δὲν ἐστερήθησαν τοῦ θάῤῥους των μετὰ τοιαύτην πάνδημον ἀπόνευσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, δὲν ἐστερήθησαν τοῦ θάῤῥους των ὁμιλοῦντες πρὸς τοὺς χθὲς παρ’ αὐτοῦ ἀποσταλέντας εἰς τὸ Κοινοβούλιον Ἀντιπροσώπους καὶ ἰσχυριζόμενοι ὅτι δὲν ἦσαν αὐτοὶ οἱ πλανήσαντες τὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ὅτι ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος ἐπλανήθη ὑπ’ ἐκείνων, οἵτινες κατεδείκνυον τὰς πλημμελείας τῶν οἰκονομικῶν μέτρων των καὶ ἐζήτουν διὰ παντὸς μέσου νὰ ἀποτρέψωσιν αὐτὰς ἀπ’ αὐτῶν. Ὅταν ἔσυρον ὄπισθεν αὐτῶν τὴν ὀγκώδη ἐκείνην πλειονοψηφίαν, ἥτις ἀνήγαγεν αὐτοὺς εἰς τὴν Ἀρχὴν, καὶ ὑπεστήριξεν αὐτοὺς ἐπὶ τριετίαν, ὅτε ἡμεῖς ἐζητοῦμεν νὰ ἀναστείλωμεν αὐτοὺς ἀπὸ τῆς κατωφερείας, εἰς ἣν εἶχον ὀλισθήσει, μᾶς ἔλεγον: ἰδοὺ ἡ πλειονοψηφία, ἡ ἀντιπροσωπεύουσα τὴν γνώμην τοῦ Ἔθνους, σᾶς ἀποδοκιμάζει, σιγᾶτε. Ὅταν εἶδον, ὅτι τὰ πράγματα ἐπῆλθον καὶ ἠνάγκασαν πλέον καὶ τὴν πλειονοψηφίαν ἐκείνην νὰ κλονίζηται, καὶ εἶδον μεθισταμένους ἐκ ταύτης εἰς τὰ τάξεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως πολλοὺς ἐκ τῶν ἰδίων αὐτῶν συντρόφων, καὶ διεγίνωσκον, ὅτι ἐμειοῦτο ὁσημέραι ἡ πρὸς αὐτοὺς ἐμπιστοσύνη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, παρίστων ὅτι πάντα ἐκεῖνα τὰ γεγονότα ἦσαν τεχνηταὶ μεταβολαὶ, τὰς ὁποίας ταπεινὰ συμφέροντα παρασκευάζουσιν. Ὅταν δ’ εἶδον ὅτι ἐξέφυγε τέλος πάντων, ὅτι διέῤῥευσεν ἀπὸ τῶν ἰδίων αὐτῶν χειρῶν ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ Κοινοβουλίου πρὸς αὐτοὺς, καὶ διέῤῥευσεν οὐχὶ ἰδιοῤῥύθμως, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς ἰσχυρᾶς δράσεως, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς ἐνήσκει τὸ Δημόσιον φρόνημα, τότε ἐζήτησαν νὰ παρουσιασθῶσιν ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους καὶ νὰ ζητήσωσι τὴν ψῆφον αὐτοῦ, ἀφοῦ προηγουμένως ἐξησφάλισαν τὴν διεύθυνσιν τῶν ἐκλογικῶν πράξεων εἰς τὰς ἰδίας αὐτῶν χεῖρας. Ἀλλ’ οὐδὲ τοῦτο, οὐδὲ ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον διεχειρίσθησαν τὴν τελευταίαν ταύτην ἐκδήλωσιν τῆς πρὸς αὐτοὺς ἐμπιστοσύνης τοῦ Στέμματος, ἔσωσεν αὐτοὺς τὴν 7 Ἀπριλίου. Ἂν πλανῶνται οἱ λαοὶ, γνωρίζουσιν ὅμως νὰ διδάσκωσιν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀποπλανῶσιν αὐτούς· διδακτικώτατον δὲ δίδουσι μάθημα εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς πάντας, ἵνα προτιμῶσι ποίαν πρέπει νὰ μετέλθωσι πολιτείαν, τὴν πολιτείαν τῆς ἀγυρτίας καὶ τοῦ ψεύδους, ἢ τὴν πολιτείαν τῆς εἰλικρινείας καὶ τῆς ἀληθείας (εὖγε, εὖγε). Ὁ χθὲς ἀγορεύσας, κύριοι, προσεπάθησε νὰ καταστήσῃ ἐν ἀμφιβολίᾳ τοὺς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους ἀνέγνων εἰς τὴν Βουλὴν, εἰσηγούμενος τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885 περὶ τῶν ἐλλειμμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν τριῶν παρελθόντων ἐτῶν. Δὲν ἦτο 5,300,000 τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1882, σᾶς ἔλεγεν ὁ χθὲς ἀγορεύσας, διότι πρέπει νὰ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τοῦ ποσοῦ τούτου τὰς ἐκτάκτους πιστώσεις καὶ τότε θέλετε πεισθῆ, ὅτι τὸ ἔλλειμμα συνίσταται μόνον ἐκ τριῶν ἑκατομμυρίων. Πῶς, μᾶς ἔλεγον, ἐσυγχύσατε τὰς ἐκτάκτους μὲ τὰς τακτικὰς πιστώσεις; Καὶ μᾶς ἔλεγον ταῦτα μετ’ ἀποστροφῆς ἐκδηλούσης τὴν ἀγανάκτησιν. Χθὲς ἠρώτησεν ἡμᾶς: ἀφοῦ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1882 ἀνεγράψατε μεταξὺ τῶν ἐξόδων καὶ τοὺς τόκους καὶ τὰ χρεωλύσια τοῦ δανείου τῶν 40 ἑκατομμυρίων, ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῶν ὁποίων ἐλήφθησαν αἱ ἔκτακτοι πιστώσεις καὶ ἐνετάλησαν αἱ γενόμεναι πληρωμαὶ, πῶς συνεχωνεύσατε τὰς τακτικὰς πιστώσεις μὲ τὰς ἐκτάκτους καὶ παρεστήσατε τὸ ἄθροισμα αὐτῶν ὡς ἔλλειμμα; Οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ἐγνώριζεν ὅτι τοιαῦτά τινα ἔμελλε νὰ εἴπῃ διὰ νὰ ἔχῃ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1882 πρόχειρον καὶ νὰ ἴδῃ ἐν αὐτῷ ἂν εἶχον ἐγγραφῆ πιστώσεις διὰ τόκους καὶ χρεωλύσια τοῦ δανείου τῶν 40 ἑκατομμυρίων. Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ πιστεύσῃ τις ἰσχυρισμὸν τοιοῦτον αὐτοῦ, μετὰ τοσούτου στόμφου λεγόμενον; Τὸ δάνειον τῶν 40 ἑκατομμυρίων ἐνομοθετήθη κατὰ Ἰούνιον τοῦ 1882, καθ’ ὅλον δὲ τὸ 1882 δὲν ἐπραγματοποιήθη, οὐδὲ περιελήφθη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ 1882 ποσὸν διὰ τόκους καὶ χρεωλύσια αὐτοῦ. Μόνον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1883 περιελήφθησαν 387,000 δραχ. διὰ τόκους καὶ χρεωλύσια τοῦ δανείου τούτου, ἀλλὰ τὸ δάνειον τοῦτο οὐδὲ κατὰ τὸ 1883 ἐπραγματοποιήθη, καὶ συνεχωνεύθη μετὰ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, ἔκτακτοι δὲ πιστώσεις ἐχορηγήθησαν ἐπὶ χρημάτων, τὰ ὁποῖα δὲν εἰσήχθησαν εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, διὰ νὰ δαπανηθῶσιν εἰς τὰς στρατιωτικὰς παρασκευὰς καὶ τοὺς σιδηροδρόμους, διότι πρὶν ἢ εἰσαχθῶσιν εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον κατηναλώθησαν εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους καὶ ὅπως καλύψωσιν ἐλλείμματα τῶν Προϋπολογισμῶν τῶν δύω παρελθόντων ἐτῶν. Τί συγχύζετε τὴν λογιστικὴν τάξιν μὲ τὰ χονδροειδῆ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα παρήχθησαν ἀπὸ τὴν οἰκονομικὴν ἀταξίαν σας; Ποῖον ἄλλο χονδροειδέστατον ἀποτέλεσμα ἐζητεῖτε ἢ προσεδοκᾶτε νὰ παραχθῇ ἐξ οἰκονομικῆς ἀταξίας παρὰ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς καταστροφῆς τοῦ Νόμου περὶ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, καταστροφῆς διαπραχθείσης ὑφ’ ὑμῶν αὐτῶν τῶν συντακτῶν τοῦ Νόμου; Ἐπὶ τίνων κεφαλαίων ἐλαμβάνετε ἐκτάκτως πιστώσεις καὶ ἐνετέλλεσθε πληρωμάς; Καὶ ἀμφισβητοῦσι τὸ ποσὸν τῶν ἐλλειμμάτων! Πῶς τολμῶσι νὰ ἀμφισβητῶσι τὸ ποσὸν τῶν ἐλλειμμάτων, ἀφοῦ γνωρίζει ὁ τελευταῖος τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων, πολλῷ μᾶλλον γνωρίζουσι τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, ὅτι ἐδαπανήθησαν τὰ ἔσοδα ὅλου τοῦ 1882, ἐδαπανήθησαν τὰ ἔσοδα τοῦ 1883, ἐδαπανήθησαν τὰ ἔσοδα τοῦ 1884, ὅτι τὰ ἔσοδα ταῦτα δὲν ἐπήρκεσαν εἰς τὰ ἔξοδα τῶν 1882, 1883 καὶ 1884, καὶ ὅτι ἐγένετο ἀνάγκη νὰ δαπανηθῶσι 19 ἑκατομμύρια καὶ ἑκατοστύες χιλιάδων δραχμῶν ἐκ τοῦ δανείου; Δὲν εἶναι ἔλλειμμα ἡ δαπάνη τῶν 19 ἑκατομμυρίων; Ὅταν ἐγένετο ἀνάγκη νὰ δαπανηθῶσιν εἰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους τὰ 8 ἑκατομμύρια, τὰ εἰσπραχθέντα διὰ λογαριασμὸν τοῦ Ταμείου τῆς Ὁδοποιΐας, δὲν εἶναι ἔλλειμμα τὰ 8 ἑκατομμύρια; Ὅταν ἐδέησε νὰ μὴ πληρωθῶσιν εἰς τὴν Τράπεζαν οἱ τόκοι τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιΐας ἐκ τῶν χρημάτων τοῦ Δημοσίου Ταμείου, δὲν εἶναι τοῦτο ἔλλειμμα ὡσαύτως; Ὅταν ἐδέησε νὰ δαπανηθῶσιν ὅσα ἀφῃρέθησαν ἐκ τοῦ Ταμείου τῆς Ὁδοποιΐας δι’ ἀνάγκας ἄλλας πλὴν τῆς ὁδοποιΐας, δὲν πρέπει καὶ τὸ ποσὸν αὐτῶν νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ἔλλειμμα; Ὅταν ἐδαπανήθησαν εἰς τὰς κοινὰς ἀνάγκας τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὰ εἰσακτέα εἰς τὰ Λιμενικὰ ταμεῖα, αὐταὶ αἱ παρακαταθῆκαι, τὰ ποσὰ αὐτῶν δὲν πρέπει νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ ἔλλειμμα; Ἀθροίσατε τὰ ποσὰ διὰ νὰ εὕρητε ποῖον εἶναι τὸ ἔλλειμμα τῶν τριῶν ἐτῶν. Ὅστις δὲν δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰ ἔξοδα διὰ μόνον τῶν ἐσόδων αὐτὸς ἔχει ἔλλειμμα. Τὸ ἔλλειμμά του δὲ εἶναι τοσοῦτον, ὅσα εἶναι τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα πλέον τῶν ἐσόδων ἐδαπάνησεν εἰς ἔξοδα τοῦ Κράτους. Τί ζητεῖτε μὲ τὰς λογιστικὰς διατυπώσεις, αἱ ὁποῖαι ἀνεγράφησαν διὰ νὰ ἀποκαταστήσωσι τάξιν ἐν τῇ οἰκονομίᾳ; Τί ζητεῖτε νὰ δικαιολογήσητε τὴν ἀταξίαν; Αἱ λογιστικαὶ διακρίσεις εἰς τακτικὰς καὶ ἐκτάκτους πιστώσεις δὲν ἀνεγράφησαν διὰ νὰ καλύψωσι τὴν ἀταξίαν, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐξασφαλίσωσι τὴν τάξιν. Ἀναγκάζομαι ἀμυνόμενος νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν μέρος μόνον τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔχω. Ἂν ὄχι ἐνδεχόμενον, πιθανώτατον ὅμως ἤθελεν εἶσθαι, ἂν δὲν μὲ ἐπεβάρυνεν ἡ ἐπιβληθεῖσά μοι ἐπίσημος ἰδιότης, τὴν ὁποίαν φέρω σήμερον, νὰ ἔλεγον ἄλλα πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ἐτήρουν ἄλλην πρὸς αὐτὴν γλῶσσαν. Παρασκευάζουσι καὶ παρέχουσι διὰ τῶν ἰδίων αὐτῶν πλημμελειῶν ἄτοπα, ζητοῦσι νὰ ὠφεληθῶσιν ἐκ τῶν ἀτόπων, τὰ ὁποῖα αὐτοὶ παρήγαγον. Αὐτὴ εἶναι ἡ τακτική, τὴν ὁποίαν μετῆλθον πάντοτε. Μήπως κατὰ τὸ παρελθὸν, ὅταν πρὸς ἄλλους ἀντηγωνίζοντο, ἐκλιπόντας ἤδη τοῦ κόσμου τούτου, δὲν παρεσκεύαζον καὶ δὲν παρήγαγον ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ὕστερον αὐτοὶ οὗτοι δὲν ἐδίστασαν νὰ καταλογίσωσιν εἰς βάρος ἐκείνων; Δὲν γνωρίζω ἂν δὲν φέρωσιν εὐθύνην ἐπὶ τῇ παρασκευῇ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἥτις ἐπεβλήθη κατὰ τὸ 1880· ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ μεταβάλω ἰδιότητα ἀπὸ πολιτευομένου εἰς ἱστορικὸν, ὄχι μόνον δὲν ἤθελον ἀπαλλάξει αὐτοὺς τῆς εὐθύνης ἐπὶ τῇ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ τοῦ 1880, ἀλλ’ ἤθελον ἐπιβαρύνει πρὸ πάντων τὸν χθὲς ἀγορεύσαντα ὡς παρασκευαστὴν τοῦ οἰκονομικοῦ ἐκείνου κακοῦ. Ὑπῆρχε δικαιολογία, καὶ εὔκολον εἶναί τις νὰ ἐξυφαίνῃ δικαιολογίαν, τὴν δικαιολογίαν τὴν ὁποίαν ἐπρόβαλαν, ἐξυφάναντες τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἐπέβαλον εἰς τὸν Τόπον. Τέλος πάντων παρῆλθεν ἡ ἀνάγκη ἡ πολιτική, ἀνέτειλεν ἡ ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ περιέλθωμεν εἰς τὸν ὁμαλὸν βίον, νὰ ἐρευνήσωμεν τὰς ὑποθέσεις μας, νὰ ἴδωμεν ποῦ περιήχθημεν καὶ νὰ ζητήσωμεν νὰ ἐπαναγάγωμεν μικρὸν κατὰ μικρὸν τὸ ἐνεστὼς καὶ τὸ μέλλον εἰς ὁμαλὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν. Ποῖα μέτρα ἔλαβον πρὶν ἢ ἀναγκασθῶσι νὰ προσφύγωσιν εἰς τὸ δάνειον πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ποῖα μέτρα ἔλαβον διὰ νὰ μειώσωσι τὰ κακὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας; ἔλαβον ἀντίθετα τούτου μέτρα, ῥίψαντες εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν καὶ τὸ ὑπολειπόμενον ποσὸν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον ἐν τῇ Τραπέζῃ εἰς πίστωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, καὶ ῥίψαντες αὐτὰ εἰς κυκλοφορίαν, ηὔξησαν τὸ ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ ποσὸν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων· αὐξήσαντες δὲ τὸ ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ ποσὸν τῶν γραμματίων, ἀντὶ νὰ ἀσχοληθῶσιν, ἵνα παρασκευάσωσι τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐζημίωσαν καὶ τὸ Δημόσιον. Ἔλαβον μέτρον νὰ λάβωσι δάνειον ἐκ τοῦ Ταμείου τῆς ὁδοποιίας, ῥίψαντες νέον ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων εἰς τὴν κυκλοφορίαν. Οὕτως ἀνεβίβασαν ἀντὶ νὰ ἐλαττώσωσι τὸ ποσὸν τῶν εἰς κυκλοφορίαν τραπεζικῶν γραμματίων. Εἶναι ἥκιστα ἀναγκαῖον νὰ λέγωσι σήμερον, ὅτι ταῦτα ἀνεβιβάσθησαν εἰς 100,000,000 ὅπως οὐχὶ ἀκριβῶς σᾶς εἶπον χθές. Ἀνεβιβάσθησαν μέχρις 103,000,000, ἀλλ’ ἀνεβιβάσθησαν ὑπ’ αὐτῶν διὰ τῶν μνημονευθέντων ἀφρόνων μέτρων των. Οὗτος ἦτο ὁ ἀνώτερος ἀριθμὸς τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, τὰ ὁποῖα ἐκυκλοφόρουν. Ἡμεῖς δὲν ἐνεκαλέσαμεν αὐτοὺς τότε, οὐδὲ νῦν κατεκρίναμεν αὐτοὺς ἐπὶ τούτῳ, ἀλλ’ ἐδώκαμεν ἁπλᾶς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὠφείλαμεν νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῆς διαχειρίσεως τοῦ δανείου τῶν 170,000,000. Τί ἤθελον χθὲς νὰ ἀναμίξωσι τὰς γνώμας ἡμῶν περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἔπρεπε νὰ ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, νὰ ἐκθέσωσιν αὐτὰς οὐχὶ εἰλικρινῶς διὰ νὰ παρασταθῶσιν αὐτοὶ ὡς ὀρθολογοῦντες καὶ ὀρθολογιζόμενοι! Ἡμεῖς ἐσυμβουλεύομεν αὐτοὺς νὰ μὴ ἐπιτείνωσι διὰ τῆς πολιτείας αὑτῶν τὰ κακὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ δὲν μᾶς ἤκουον, καὶ ἐπέτειναν αὐτὰ. Ὅταν ἐπετάθησαν, εἴπομεν εἰς αὐτοὺς νὰ ἐργασθῶσιν εἰς τὴν παρασκευὴν τοῦ ἰσοζυγίου, καὶ δὲν μᾶς ἤκουσαν, καὶ παρεσκεύασαν ἀντὶ ἰσοζυγίου ἐλλείμματα. Ἦλθον καὶ ἔλαβον τὴν ἄδειαν νὰ συνομολογήσωσι τὸ δάνειον τῶν 170,000,000, ἀλλ’ οὔτε αὐτὸ ἠδυνήθη νὰ τοὺς χρησιμεύσῃ εἰς τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὴν ὁποίαν τέλος πάντων, διὰ νὰ πραγματοποιήσωσι—διότι ἠδοῦντο ἐὰν δὲν ἐπραγματοποίουν αὐτὴν τέλος πάντων—ἀνέτρεψαν πᾶσαν τὴν οἰκονομικὴν τάξιν τῆς Χώρας, καὶ περιήγαγον τοὺς διαδόχους αὐτῶν νὰ ἀναλάβωσι τὴν Διοίκησιν ἔχοντες τὰς ἑξῆς ὑποχρεώσεις· ἔλλειμμα Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1885 11,000,000 δραχμῶν, ὑποχρέωσιν ἀποτίσεως προκαταβολῆς 11,500,000 κατὰ τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1885, ὑποχρέωσιν ἀποτίσεως 35,000,000 κατὰ τὸν Δεκέμβριον, ὑποχρέωσιν ἀποτίσεως 7,500,000, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ἐδανείσθημεν κατὰ τὸν αὐτὸν περίπου χρόνον. Δὲν ὁμιλῶ περὶ ἄλλων χρηματικῶν ὑποχρεώσεων, αἵτινες ἐπιβαρύνουσι νῦν τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Ἑλλάδος ἀναρμόστως εἰς τὸ ἀξίωμα αὐτοῦ. Αὐτὴ εἶναι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις, τὴν ὁποίαν παρελάβομεν, καὶ διὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐδίστασαν νὰ μᾶς ἐλέγξωσιν αὐτοὶ οἱ παραδόντες ἡμῖν τοιαύτην τὴν κατάστασιν τοῦ Τόπου. Βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ προτρέψωμέν τινα νὰ μειώσῃ τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἐπὶ τὴν οἰκονομικὴν δύναμιν τῆς Χώρας, οὐδὲ δύναμαι ἐγὼ νὰ παραστήσω ὡς ἀποθαῤῥυντικὴν τὴν κατάστασιν τοῦ Τόπου. Ἐὰν ἤμεθα τόσον ἀποτεθαῤῥημένοι, δὲν ἠθέλαμεν ἐκτεθῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα· ἠθέλαμεν ἀφήσει ἐλεύθερον τὸ στάδιον νὰ ἐκλεχθῶσι βουλευταὶ ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ἤθελεν ὑποδείξει ἡ τότε Κυβέρνησις, διὰ νὰ ἀφήσωμεν εἰς αὐτὴν πᾶσαν εὐκολίαν νὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ κυβερνᾷ· ἡ τοιαύτη πολιτεία ἡμῶν ἤθελε καταδεικνύει, ὅτι δὲν εἴχομεν πλέον ἐλπίδα. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἐξετέθημεν εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ παρεστάθημεν ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων, καὶ ἐπροτρέψαμεν αὐτοὺς ποίαν νὰ ποιήσωνται χρῆσιν τῆς ψήφου αὐτῶν, διότι εἴχομεν πεποίθησιν καὶ ἔχομεν ἔτι τοιαύτην, ὅτι εἶναι ἐφικτὴ ἡ βελτίωσις τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων. Διὰ τοῦτο δὲν ἐδιστάσαμεν νὰ ἀναλάβωμεν τὴν διαχείρισιν τῆς Ἐξουσίας, καὶ νὰ ἀφιερώσωμεν ὅλας τὰς ὥρας τοῦ βίου μας διὰ νὰ συντελέσωμεν, ἐφ’ ὅσον αἱ ἀσθενεῖς ἡμῶν δυνάμεις τὸ ἐπιτρέψωσιν, εἰς τὴν ἐπιζήτησιν τῆς βελτιώσεως ταύτης. Οὐδὲ διστάζομεν καὶ σήμερον ἔτι νὰ δώσωμεν τὴν βεβαίωσιν εἰς τοὺς Ἀντιπροσώπους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐπαναγάγωμεν τὰ οἰκονομικὰ πράγματα ἐκεῖ, ἀφ’ ὅπου δυστυχῶς ἐξέπεσαν, ὅτι δυνάμεθα νὰ βελτιώσωμεν τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, ἐὰν σοφρονῶμεν, διότι πρὸ παντὸς περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν ἀπαιτεῖται ἡ σωφροσύνη καὶ ἡ ἐγκράτεια. Ταῦτα, κύριοι, ὤφειλον νὰ ἀντιλέξω πρὸς ὅσα χθὲς ἐλέχθησαν. Ὀφείλω ὅμως νὰ μὴ παραλίπω ἐπεισόδιον, λαβὸν χώραν χθές, καὶ ὀφείλω νὰ μὴ τὸ παραλίπω οὐχὶ ἐκ λόγου προσωπικοῦ. Χθὲς πεποιθώς, ὅτι εἶχον δικαίωμα νὰ διακόψω τὸν ἀγορεύοντα καθ’ ἣν στιγμὴν ἔλεγεν εἰς τὴν Βουλὴν πράγματα μὴ ἀκριβῆ, διέκοψα αὐτόν· ἐφρόνουν δὲ καὶ ἐπειθόμην, ὅτι εἶχον δικαίωμα, διότι τὸ Σύνταγμα ῥητῶς ἀναγράφει, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ ἀκούονται, ὁσάκις ζητοῦσι τὸν λόγον. Ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς μοὶ ἐπέβαλε σιωπήν, ἀπειλήσας, ὅτι θέλει ζητήσει τὴν ἐφαρμογὴν τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ ἐπ’ ἐμέ. Ὑπῆρξεν ἀφορμὴ διὰ νὰ ἐφαρμοσθῶσιν αἱ διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ ἐπ’ ἐμέ; Ἐὰν ὑπῆρξεν ἀφορμή, ἡ πολιτεία τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἡ πολιτεία τοῦ ἀτόμου, τὸ ὁποῖον ἀνεβιβάσθη εἰς τὴν θέσιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ, εἶναι ἀσυμβίβαστος μὲ τὸ ἀξίωμα, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβε. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς Πρωθυπουργὸν νὰ διαταράσσῃ τὴν τάξιν, ὥστε νὰ ἐπέρχηται ἡ ἀνάγκη τῆς ἐφαρμογῆς τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ ἐπ’ αὐτόν. Ἐὰν τοσοῦτον ὀλιγωρῶμεν τῆς τάξεως, ἀλλοίμονον εἰς τὸν Τόπον, ὅταν δώσωσι τὸ παράδειγμα τῆς ὀλιγωρίας τῆς τάξεως πρῶτοι οἱ κυβερνῶντες αὐτόν (θόρυβος). Δὲν προκαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τοῦ ἀπειλήσαντός με διὰ τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ, αὐτὸ δὲν μοὶ προσήκει· δικαιοῦμαι ὅμως νὰ προκαλέσω τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφανθῇ ἐπ’ ἐμοῦ, ἐὰν ἕνεκα ἐμοῦ ἐδόθη ἀφορμὴ διὰ νὰ ἐφαρμοσθῶσιν αἱ διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ ἐπ’ ἐμοῦ. Ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς, τὴν ὁποίαν ζητοῦμεν, δὲν εἶναι ψῆφος ἀναγομένη μόνον εἰς τὴν τάξιν τῶν συνεδριάσεων αὐτῆς, εἶναι ψῆφος, ἥτις ἔχει ἔννοιαν εὐρυτέραν, καὶ οὐδαμῶς προσέχων εἰς τὰς ἄλλας ἐννοίας τὰς ὁποίας ψῆφος τυχὸν ἐναντία δύναται νὰ περιλαμβάνῃ, παραλείπων δὲ ταύτας ἐντελῶς, ὀφείλω, προκαλῶν ὑμᾶς νὰ ψηφοφορήσητε, νὰ σᾶς δηλώσω, ὅτι ἡ ψῆφος ὑμῶν αὕτη, τὴν ὁποίαν προκαλῶ, θέλει διδάξει εἰς τὸ μέλλον πάντας ἡμᾶς νὰ σεβώμεθα ἀλλήλους, θέλει δὲ ἰδίως περιστείλει ἐπὶ τὸ μέλλον τοὺς θρασεῖς. (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§17ΑΡ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Πρώτην φορὰν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω ἐνώπιον τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους κατὰ τὴν ἀρξαμένην Βουλευτικὴν Περίοδον· νομίζω δὲ χρέος μου νὰ ἐκφράσω ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ τούτου βήματος τὴν εὐγνωμοσύνην μου πρὸς τὸν λαὸν τῶν Ἀθηνῶν, τοῦ Πειραιῶς καὶ τῶν περιχώρων ἐπὶ τῇ ἐμπιστοσύνῃ καὶ τῇ τιμῇ, δι’ ὧν μὲ περιέβαλε. Ἔρχομαι οὕτως εὐθὺς εἰς τὴν ὑπόθεσιν, ἥτις μᾶς ἐνασχολεῖ ἱκανὰς ἤδη ἡμέρας. Καὶ ἰδοὺ τὸ μικρὸν ἐπεισόδιον τοῦ Πρωθυπουργοῦ, διὰ τὸ ὁποῖον ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ οὗτος νὰ ἐκφράσω τὴν βαθυτάτην λύπην μου. Δὲν ἔπρεπε ποτὲ νὰ καταδεχθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ζητῇ πιστοποιητικὸν καλῆς διαγωγῆς παρὰ τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, πιστοποιητικόν, ὅτι γνωρίζει νὰ φέρηται καλῶς. Ὅταν τις ἔχῃ τὴν τιμὴν νὰ ἡγῆται τοσούτων ἀνδρῶν, πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ὑπερηφάνειαν ἐν ἑαυτῷ, ἡ ὁποία δὲν ἐπιτρέπει ἄλλον κριτὴν εἰς τοιαῦτα θέματα ἐκτὸς τῆς συνειδήσεώς του. Δὲν ἐφανταζόμην ποτὲ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἤθελε καταπέσει μέχρι τοῦ βαθμοῦ, ὥστε νὰ ἔχῃ ἀνάγκην τοῦ πιστοποιητικοῦ σας. Ἐνόμιζον τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τῆς Ἑλλάδος ἀνώτερον καὶ θέλω νὰ τὸν θεωρῶ ἀνώτερον. Θὰ ἐνόουν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἐὰν ἔστρεφε τὸ ὅπλον κατ’ ἐκείνου, ὅστις χθὲς τὸ πρωῒ βεβαίως τὸν ἐξηυτέλισεν. Ἀλλ’ ἔπρεπε, κύριε Πρωθυπουργὲ, ἐκείνην τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν σὲ διέταξε νὰ καθήσῃς ὁ ἀντίπαλός σου, ἔπρεπε νὰ μὴ δεχθῇς τὴν προσταγήν. Ἔπρεπε νὰ ἐπικαλεσθῇς τοὺς λογάδας, τοὺς ὁποίους ἔχεις πλησίον σου καὶ νὰ τὸν κεραυνοβολήσῃς. Ἀλλ’ ἀφίνετε καὶ παρέρχονται τόσαι ὧραι, καὶ ἔπειτα ἔρχεσθε νὰ ζητήσητε τὴν ἐπαύριον γνωμοδότησιν περὶ τῆς διαγωγῆς σας. Ἐὰν δύναται ἐκ τῆς φωνῆς νὰ ἐξηγηθῇ τὸ ἐσωτερικὸν νόημα, τὸ ὁποῖον κρύπτει ὁ λόγος, ὅταν τὸ συμφέρον ὁδηγῇ εἰς τὴν ἀπόκρυψιν, ἡ ἐντύπωσίς μου ἐκ τῆς φωνῆς τοῦ Πρωθυπουργοῦ εἶναι, ὅτι εἶχε τοὺς τόνους παραπονουμένου ἀνθρώπου. Ἡ φωνὴ τοῦ Πρωθυπουργοῦ δὲν εἶχε τὴν στερεότητα ἐκείνου, ὅστις ὁμιλεῖ ἐν ὀνόματι ἄλλων ἐν τῇ Ἐθνικῇ ταύτῃ Αἰθούσῃ. Πρέπει βεβαίως πολλὰ νὰ ὑπέστη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τὴν προηγουμένην περίοδον τῆς Βουλῆς, καθ’ ἣν δὲν ἤμην ἐδῶ, ὅπως ἐνθυμῆται ἀκόμη τόσον ζωηρῶς τὰς ἀλγηδόνας τῶν βασάνων του. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν πῶς ἔφερεν εἰς τὸ μέσον τὴν μειοψηφίαν καὶ τὴν πλειοψηφίαν τῆς παρελθούσης Βουλευτικῆς Περιόδου δι’ ὅλης τῆς παραλλαγῆς αὐτῶν. Αὐτὰ ἀνήκουσιν εἰς τὴν ἱστορίαν καὶ ὄχι εἰς τὴν πολιτικὴν τοῦ ἐνεστῶτος πρακτικήν. Ὁ πολιτικός, ἐὰν ἔχω σαφῆ ἰδέαν τοῦ ὑποκειμένου τούτου, εἶναι κατ’ ἐξοχὴν πρακτικὸς ἀνήρ. Τὰ διαβήματα αὐτοῦ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν τὸ ἀποδεικνύουν. Ὅλη δὲ αὐτὴ ἡ συζήτησις, εἰς τὴν ὁποίαν κατηναλώθησαν τρεῖς ἡμέραι, διὰ ποῖον ἀποτέλεσμα γίνεται; ὅμως εἶναι ἔργον ἰδικόν σας, κ. Πρωθυπουργέ. Ἠδύνασθε νὰ εἰσαγάγητε τὸν Προϋπολογισμόν, ἠδύνασθε νὰ προτείνητε τὴν εἰσαγωγὴν διαφόρων μέτρων, ἀλλ’ ἦτο περιττὸν νὰ θέσητε τὸν δάκτυλον εἰς τὴν πληγὴν τῶν ἡττηθέντων καὶ νὰ τοὺς ἀναγκάσητε νὰ ἀμυνθοῦν καὶ νὰ ἐπιτεθοῦν. Εἴπατε ὅτι ἀμύνεσθε σεῖς. Καὶ πῶς! Δὲν ἐνικήσατε ἀκόμη; (θόρυβος). Παρακαλῶ, κύριοι, νὰ γίνῃ μία ἐξήγησις εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς. Δὲν ζητῶ ἐπικουρίαν ἀπὸ κανένα. Δὲν νομίζω, ὅτι κανεὶς ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ, μέγας ἢ μικρὸς, δύναται νὰ ἔχῃ ἀφορμὴν ἐναντίον μου· καὶ δὲν ὑπάρχει κανεὶς οὔτε εἰς ἐκεῖνο τὸ θεωρεῖον, τὸ ὁποῖον στιγμιαίως ἐταράχθη, οὔτε εἰς τὸ ἄλλο, οὔτε εἰς τὸ τρίτον, ὅστις νὰ ἔχῃ τὴν τόλμην ἢ τὴν σκληρότητα νὰ δυσκολεύσῃ τὸ ἔργον μου, διὰ τὸ ὁποῖον ἀνέβην ἐπὶ τοῦ βήματος, διότι ἐγὼ δὲν ἐργάζομαι εἰμὴ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ καὶ μόνου τοῦ λαοῦ. Δὲν ἀγωνίζομαι ἐδῶ διὰ Ὑπουργοὺς παρόντας ἢ μέλλοντας. Ἴσως ἠδυνάμην καὶ ἐγὼ νὰ ἐργασθῶ εἰς τὴν πεπατημένην ὁδὸν τῆς Ἐξουσίας, ἀλλὰ δὲν καταδέχομαι. Ἴσως εἶναι λᾶθος πολιτικὸν τοῦτο, εἶναι ὅμως ἁμαρτία ἐξομολογουμένη, καὶ αὐτὸ ἀρκεῖ. Εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὅτι δὲν ἐννοῶ πῶς ἠγέρθη ἡ προκειμένη συζήτησις, διότι συζήτησις ἐν Κοινοβουλίῳ σεβομένῳ ἑαυτὸ, μὴ ἀπολήγουσα εἰς πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, εἶναι συζήτησις ματαία. Καὶ ἐσκέφθην πολὺ ἂν ἔπρεπε νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοιαύτης συζητήσεως. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀνεκοινώθησαν διάφοροι ἰδέαι ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ ὁπωσδήποτε, μοὶ ἐπεβάλλετο τὸ χρέος νὰ διατυπώσω ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι ἰδέαι, αἵτινες ἔχουσι δικαίωμα νὰ ζήσωσι. Δὲν εἶσθε σεῖς μόνοι οἱ ἐντεῦθεν, οὔτε σεῖς οἱ ἐκεῖθεν. Εἶναι καὶ ἄλλοι, οἵτινες ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ἀποτελοῦν ἰδιαιτέραν ἐνεργείας γραμμήν.

§18ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πόσοι;

§19ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Μὲ ἐρωτᾶτε πόσοι; Ἔχετε ὀλίγην ὑπομονὴν καὶ θέλετε μάθει, ὅταν ἔλθῃ ἡ ἐποχὴ τῶν μετρημάτων. Νομίζετε, ὅτι εἶσθε ἀμέτρητοι· σᾶς διαβεβαιῶ ὅμως, ὅτι τὸ ἐπίπεδον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἵστασθε, δὲν εἶναι στερεόν. Διατί θορυβεῖσθε; Δύναμαι νὰ σᾶς κατατάξω εἰς τρεῖς κατηγορίας. Εἶσθε ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν τὰ πέριξ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἡ πρωθυπουργικὴ δηλαδὴ αὐλή του. Πλησίον ὑμῶν εἶναι ἄλλοι ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι ἐννοοῦν νὰ ὀργανώσωσι μίαν Κυβέρνησιν ἐν τῷ Τόπῳ. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ πολλοὶ, οἵτινες, πολιτευόμενοι ἐν μέτρῳ καὶ συνέσει, ἀπέχουσιν ἀπὸ τοιαύτην ἁμαρτωλὴν περιφέρειαν. Διακόψατέ με καὶ τώρα, κύριοι, τῆς πρωθυπουργικῆς αὐλῆς (θόρυβος). Εἶπε κατὰ τὴν ὁμιλίαν αὐτοῦ ὁ κ. Τρικούπης, ὅτι ἀγωνίζεται περὶ Ἐθνικῆς πολιτικῆς, καὶ ἐννοῶ ὅτι τοῦτο εἶναι ἓν πρόγραμμα. Ἠθέλησε διὰ τῆς ἰδέας ταύτης νὰ δικαιολογήσῃ τὸν Προϋπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλεν αὐτὸς κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Σᾶς εἶπεν ὅτι, ὅστις δὲν θέλει Ἐθνικὴν πολιτικὴν, δὲν πρέπει νὰ ψηφίσῃ τὸν Προϋπολογισμόν του. Ἡ Ἐθνικὴ πολιτικὴ, τὴν ὁποίαν σᾶς ὑπέδειξε, περιλαμβάνει ἰδίως τὰς στρατιωτικὰς παρασκευὰς, αἵτινες τότε μόνον ἔχουν λόγον ὑπάρξεως, ὅταν πρόκειται περὶ ἀμέσου, σᾶς εἶπε, μετ’ ὀλίγον χρόνον ἐνεργείας. Ἐὰν ἐντὸς δεκαετίας δὲν πρόκειται περὶ συγκρούσεως ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ἡ Ἐθνικὴ πολιτικὴ τῶν πολεμικῶν παρασκευῶν εἶναι κἄτι χειρότερον παρὰ λᾶθος. Τὸ κύριον τῆς Ἐθνικῆς ταύτης πολιτικῆς εἶναι ὁ στρατολογικὸς νόμος, τοῦ ὁποίου τὸν ὀργανισμὸν μετεφυτεύσαμεν ἐκ τῆς δυτικῆς Εὐρώπης εἰς τὴν ἡμετέραν Χώραν, λησμονοῦντες ὅτι αὐτὸς εἶναι κατάλληλος διὰ πλουσίους λαοὺς καὶ ἀνώτερος τῶν δυνάμεων τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Ἡ Ἑλλὰς δύναται νὰ φέρῃ ἐκείνας μόνον τὰς πολεμικὰς παρασκευὰς, τῶν ὁποίων τὰ στοιχεῖα ἀντλεῖ ἐκ τῆς ἱστορίας της καὶ τῆς φυλετικῆς ἐξελίξεώς της. Μὴ ζητεῖτε πολεμικὰς παρασκευὰς, μὴ συναρμοζομένας πρὸς τὰς δυνάμεις καὶ τὰς ἀνάγκας τῆς Ἐπικρατείας. Φοβήθητε μὴ, θέλοντες νὰ ὀργανίσητε στρατιωτικῶς κατὰ ξένην ἔννοιαν τὸν ἡμέτερον Τόπον, ἀποῤῥοφήσητε τὴν ἰκμάδα αὐτοῦ πολὺ πρὶν ἢ φθάσητε εἰς τὸν σκοπόν. Θὰ ἐνόουν τὴν συγκρότησιν ἑνὸς παγίου στρατοπέδου ἐν Θεσσαλίᾳ διὰ μονοετοῦς θητείας ἐκ δέκα χιλιάδων ἀνδρῶν. Θὰ ἐνόουν τὸν ὀργανισμὸν τῆς Ἐθνοφυλακῆς κατὰ πάντα δῆμον ἐν κανονικῇ καὶ ἀδιαλείπτῳ λειτουργίᾳ, ὅπως τόσον πανηγυρικῶς ὥρισε τὸ Σύνταγμα. Θὰ ἐνόουν τοιοῦτον ὁπλοστάσιον τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ ἄκρου εἰς ἄκρον τῆς Ἐπικρατείας. Ἰδοὺ μία εὐθηνὴ πολιτικὴ, ἐπιβαλλομένη ὑπὸ ὅλων τῶν προηγουμένων τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Διατί δὲν τὴν μελετᾶτε καὶ δὲν τὴν ἐφαρμόζετε; Μεταβαίνω εἰς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν, ἐν τῇ ὁποίᾳ πάνυ εὐλόγως περιλαμβάνονται τὰ δημόσια ἔργα. Τὰ ἐπὶ τῇ πολιτικῇ ταύτῃ δάνεια ἄγουσιν εἰς τὸν πλοῦτον καὶ τὸν πολιτισμόν. Δὲν εἶναι αὐτὰ τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ τρομάζουν τοὺς Ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους. Αἱ Ἀγγλικαὶ ἀποικίαι τῆς Αὐστραλίας, ἔχουσαι πληθυσμὸν δύο ἑκατομμύρια ἀνθρώπων, ὅσον δηλαδὴ καὶ ἡ Ἑλλὰς, ἐδανείσθησαν δι’ ἐπιχειρήσεις δημοσίων ἔργων δύο δισεκατομμύρια δραχμῶν. Ἀλλ’ εἶναι ἡ χρῆσις τῆς οἰκονομικῆς ταύτης πολιτικῆς, ἥτις καταπτοεῖ τοὺς περὶ τοῦ μέλλοντος σκεπτομένους ἀνθρώπους· διότι συνέβη παρ’ ἡμῖν ὥστε καὶ ἡ ἰδέα αὕτη νὰ καταπέσῃ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ. Ἐξωμοιώθη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις πρὸς τοὺς ἀσώτους υἱοὺς τῶν εὐπόρων οἰκογενειῶν, τοὺς ὁποίους διὰ τῶν δανείων καλλιεργοῦν οἱ ἐκμεταλλευόμενοι τοὺς ἀνθρώπους· ἐχρησίμευσαν δὲ τὰ Χρήματα τῶν Δημοσίων ἔργων εἰς καταβόθραν, τῆς ὁποίας αἱ λεπτομέρειαι θέλουν ἐνασχολήσει βεβαίως τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Εἰς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν ἀνήκει τὸ θέμα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς νὰ τὸν δικβεβαιώσω, ὅτι ἐντελῶς ἥμαρτεν. Ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐνεργεῖται εἰς ἐκείνας μόνον τὰς περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν Ἐπικρατειῶν εἶναι ἢ τετελεσμένον ἢ ἐγγὺς νὰ τελεσθῇ. Κοινὸν εἶναι δόγμα ὅλων τῶν συγγραφέων τῆς οἰκονομικῆς ἐπιστήμης, ὅτι ὅταν τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶναι ἐπὶ θύραις καὶ ὅταν ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος καὶ τῆς τιμῆς τοῦ νομίσματος σχεδὸν δὲν ὑπάρχει, τότε ὁ καλὸς διοικητὴς αἴρει τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἡ ὁποία εἶναι διαρκὴς κίνδυνος. Ἀπαιτεῖται λοιπὸν προεργασία, ἀπαιτεῖται μία ἐπίκαιρος στιγμή, καὶ σεῖς ἐνομίσατε, κύριε πρώην Πρωθυπουργέ, ὅτι τὰ πάντα ἐνεργοῦνται διὰ Διαταγμάτων! Εἴπατε χθὲς, ὅτι περὶ ἰσοζυγίου Προϋπολογισμοῦ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ λόγος, διότι αἱ εἰσπράξεις τοῦ δευτέρου ἑξαμήνου τοῦ παρελθόντος ἔτους εἶχον καταπέσει ἐλεεινῶς· ἐβλέπατε τὴν κοινωνικὴν καχεξίαν, ὡς τὴν ὠνόμασάν τινες, ἀλλ’ οἰκονομικὴν κρίσιν ὡς πράγματι ἦτο, μαστίζουσαν μετὰ τόσης ἐπιμονῆς τὸν Τόπον, καὶ ἔρχεσθε κατ’ αὐτὴν ἀκριβῶς τὴν στιγμὴν τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως νὰ ἐπιβάλητε τὸ ἐλεεινὸν μέτρον τῆς ἄρσεώς σας; Ἐπὶ τοιούτων κρίσεων βλέπομεν εἰς τὰ ἄλλα ἔθνη πολλάκις ἡ ἀνάγκη νὰ ἐπιβάλλῃ τὴν ἰδέαν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ἔρχεσθε σεῖς εἰς τὴν θερμοτέραν ὥραν τῆς ἐν Ἑλλάδι κρίσεως νὰ μεταβάλητε μίαν ἀναγκαστικὴν κατάστασιν, ἥτις ὁπωσδήποτε ὑπάρχει; Ἐκαθήσατε ἐπὶ τῆς κυβερνητικῆς μηχανῆς μὲ μαστίγιον εἰς τὰς χεῖρας, ἐκτυπήσατε δεξιά, ἐκτυπήσατε ἀριστερὰ, ἐκάμετε κατάχρησιν τῆς παντοδυναμίας σας. Καὶ ἂν εἶσθε σήμερον θῦμα, εἶσθε θῦμα τοῦ ἑαυτοῦ σας, διότι δὲν ἐξετιμήσατε τὴν μεγάλην δύναμιν, ἡ ὁποία ἐκ τῶν περιστάσεων πέριξ ὑμῶν συνεκεντρώθη, καὶ δὲν ἐκάματε ὀρθὴν χρῆσιν αὐτῆς. Δὲν συμφωνοῦμεν λοιπὸν μετὰ τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαχείρισιν εἴτε τῆς Ἐθνικῆς πολιτικῆς, εἴτε τῆς Οἰκονομικῆς πολιτικῆς. Ἠθέλησεν ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς νὰ συντελέσῃ τὰ πάντα ἐντὸς ὀλίγου χρόνου· ἀνέβη ὡς ὁ Ἴκαρος διὰ πτερῶν κηρίνων εἰς τὸν οὐρανὸν, ὅταν δὲ ἐπλησίασε τὰς ἀκτῖνας τοῦ ἡλίου, κατέπεσε, διότι τὰ πτερά του δὲν ἠδύναντο νὰ μὴ ἀναλύσουν. Ἐὰν βαθμηδὸν μετὰ μείζονος ὑπομονῆς καὶ μετὰ πλείονος μετριοφροσύνης, συμβουλευόμενος καὶ τὰ φῶτα τῶν ἄλλων, ἐκτιμῶν καὶ τὴν ἱκανότητα τῶν λοιπῶν, προεχώρει εἰς τὸ ἔργον· ἐὰν δὲν ἐλάμβανεν ἐπὶ τῶν ὤμων αὐτοῦ ὅλον τὸ βάρος τῆς πολιτικῆς μηχανῆς, τὰ ἀποτελέσματα θὰ ἦσαν καλλίτερα, τὰ ἔργα θὰ ἦσαν ὡριμώτερα καὶ τὸ χάος, πρὸ τοῦ ὁποίου ἱστάμεθα καλοῦντες τὸ Ἔθνος νὰ πηδήσῃ, δὲν θὰ ἠνοίγετο τόσον ἀπειλητικόν. Ἀλλ’ ἡ ὑπερβολὴ, ἡ ὑπερβολὴ ἰδοὺ εἰς ποῖον σημεῖον κατέληξεν. Ἡ πολιτικὴ τοῦ κυρίου Τρικούπη θέλει ἐξετασθῆ βεβαίως ἐν καιρῷ. Μεταξὺ τῶν ὑποχρεώσεων τῆς Ἀντιπροσωπείας τοῦ Ἔθνους ἡ ἐξέτασις αὕτη ἀποτελεῖ ῥητὸν καὶ καθωρισμένον πρόγραμμα τῆς ἑβδόμης Ἀπριλίου. Ἐὰν ἐπρόσεξα καλῶς εἰς τοὺς λόγους τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ, δὲν εἶδον αὐτὸν νὰ θίξῃ τὴν εὐαίσθητον ταύτην χορδὴν, ἡ ὁποία ὅμως ὁδηγεῖ εἰς ἓν μέγα ἐθνικὸν μάθημα, καὶ ἂν εἶναι ἀνάγκη, εἰς ἓν μέγαν ἐθνικὸν ἁγνισμόν. Καὶ μὴ τὸ λησμονήσῃ ὁ κ. Δηλιγιάννης, μὲ ὅλον τὸν περιστροφικὸν αὐτοῦ σεβασμὸν πρὸς τὰς ὑποσχέσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ἡ Ἀντιπολίτευσις τοῦ 1884, ὅτι ἡ πρωτίστη τῶν ὑποσχέσεων τούτων εἶναι ὁ ἐξαγνισμὸς τῆς Ἑλληνικῆς πολιτείας. Ἡ ἑβδόμη Ἀπριλίου δὲν ἠθέλησε μόνον τὴν ἀλλαγὴν τοῦ Κυβερνητικοῦ προσωπικοῦ τῆς Ἑλλάδος. Ἠθέλησε νὰ ἐξετασθῇ ἡ ἐσωτερικὴ ὑπόστασις τοῦ προηγουμένου προσωπικοῦ καὶ νὰ τιμωρηθῇ τοῦτο παραδειγματικῶς, ἐὰν ἀποδειχθῇ ἡ ἐνοχή του. Δὲν δύνασθε, κύριοι Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, νὰ ἀποχωρισθῆτε τῆς ἰδέας ταύτης, διότι εἶναι γεγραμμένη εἰς τὰ πληρεξούσια ὑμῶν καὶ ῥέει εἰς τὰς φλέβας ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Δὲν προδικάζω περὶ ἐνοχῆς, ὁμιλῶ περὶ δικαιοσύνης καὶ θέλω νὰ ἐξετασθῇ ἡ ἀλήθεια. Ἐῤῥέθησαν τοσαῦτα, διεδόθησαν τοιαῦτα, καὶ ἐτέθησαν εἰς κίνησιν τηλικαῦται μέθοδοι, ὥστε δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ κ. Τρικούπης θέλει ἐν προσεχεῖ συνεδριάσει συμφωνήσει μετ’ ἐμοῦ, ὅτι πρῶτον ἔργον τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ ἐξετάσῃ μετ’ αὐστηρότητος τὴν πολιτείαν του. Ἐὰν νομίζητε, κύριοι τῆς πρώην Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι σᾶς ἀρκεῖ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἑβδόμης Ἀπριλίου, θέλετε συγχωρήσει καὶ εἰς ἡμᾶς νὰ προχωρήσωμεν ἔτι περαιτέρω. Ἐὰν αἱ διαδόσεις ὑπῆρξαν τεχνάσματα τῆς κακοβουλίας, οἱ ἐργάται αὐτῶν ἂς ἑτοιμασθῶσι νὰ εὕρωσιν ἐκδικητάς. Ἐκεῖνοι, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθησαν οἱ πρωταγωνισταὶ τῆς πρώην Ἀντιπολιτεύσεως, ὀφείλουν νὰ τὰ ἀποδείξουν σήμερον μεταβαλλόμενοι εἰς δριμεῖς κατηγόρους. Ἡ πολιτικὴ δὲν εἶναι ταχυδακτυλουργικὴ, καὶ ἐννοοῦμεν τελείαν ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας ταύτης. Δὲν δύναμαι νὰ κατέλθω τοῦ βήματος, χωρὶς νὰ ἐρευνήσω τὰ ἐξέχοντα μέρη τοῦ λόγου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἴσως εἶμαι εἰς κρείττονα αὐτοῦ θέσιν, διότι ἔχω τὸν λόγον του ἔντυπον. Ἐν τούτοις ὁμολογῶ, ὅτι δὲν θέλω ποιήσει κατάχρησιν τῆς θέσεως ταύτης. Δὲν θὰ ἀνασκευάσω τὸ περιεχόμενόν του διὰ τῆς αὐστηρότητος, τὴν ὁποίαν οἱ στιγμιαῖοι λόγοι ἐπιτρέπουσιν. Ἐπροτίμων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἦτο ὀλιγόλογος, ἤθελον οἱ λόγοι τῶν Πρωθυπουργῶν νὰ ἦνε μεμετρημένοι καὶ νὰ παραδίδωνται εἰς τοὺς ὀπαδούς των ὡς εὐαγγέλια, νὰ μὴ ὑπάρχωσι δὲ τρωτὰ μέτρα ἐν αὐτοῖς, ὥστε νὰ εἰσέρχηται ἡ κακοβουλία. Τὸ ὑψηλότερον, τὸ δυσκολώτερον θέμα δύναται ν’ ἀναπτυχθῇ ἐντὸς μιᾶς ὥρας. Ὅστις ὑπερβαίνει τὸ ὅριον τοῦτο, δύναται νὰ ἦνε λαμπρὸς δικηγόρος, διὰ τὴν γνώμην μου δὲν δύναται νὰ ἦνε καλὸς πολιτικός. Ὁ καλὸς πολιτικὸς συνοψίζει τὰς ἰδέας του καὶ τὰς δίδει τοιουτοτρόπως εἰς χρῆσιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τὸν ἀκολουθοῦν. Ἀλλ’ ὅταν ἔρχηταί τις καὶ ἀκριβῶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πελαγοδρομῇ, ποῦ εἶνε ἡ πυξὶς, ποῦ εἶνε ὁ πολικὸς ἀστὴρ, ὁ ὁποῖος θὰ ὁδηγήσῃ τοὺς κοινοὺς θνητοὺς εἰς τὸν λιμένα; Καὶ ἤκουσα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὁμιλοῦντα περὶ πολλῶν καὶ διαφόρων πραγμάτων. Ὡμίλησε μὲ πνεῦμα ἐπιτιμήσεως περὶ τῶν σχέσεων τοῦ προηγουμένου Ὑπουργείου μετὰ τοῦ Στέμματος, καὶ περιεκάλυψε τὴν ὁμιλίαν του μὲ τὸν ὑποπτότερον πέπλον. Ἐδῶ, κύριοι, εἶνε ἓν αἴνιγμα. Ποῖαι εἶνε αἱ σχέσεις τοῦ προηγουμένου Ὑπουργείου μετὰ τοῦ Βασιλέως, αἱ ὁποῖαι προεκάλεσαν τὴν τοιαύτην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ μομφήν; Ἐπιθυμοῦμεν νὰ τὰς μάθωμεν. Δὲν εἶνε κανεὶς ἐδῶ κλητὴρ τοῦ Βασιλέως, οὐδὲ τυφλὸς ἀκόλουθος τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ἆρά γε αὐταὶ αἱ σχέσεις ἦσαν ταπεινωτικαὶ διὰ τὸν Βασιλέα; Πρέπει νὰ τὸ γνωρίζωμεν, διότι ὁ Βασιλεὺς ἡμῶν πρέπει νὰ ᾖνε ὑπερήφανος. Ἆρά γε αἱ σχέσεις αὗται ἦσαν ταπεινωτικαὶ διὰ τὸν Ὑπουργόν; Θέλομεν ἐπίσης νὰ τὸ γνωρίζωμεν, διότι ἐννοοῦμεν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἑλλάδος νὰ ἵσταται εὐθυτενὴς ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως τῆς Ἑλλάδος. Ἐνθυμοῦμαι ἐν τῇ προηγουμένῃ Συνόδῳ τῆς Βουλῆς ἕνα λόγον τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ, τότε ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως μετὰ τόσου κόπου, ἐν τῷ ὁποίῳ ἀπὸ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον αὐτὸς ἐγνώριζεν, ἰσχυρίζετο, ὅτι ἐννοεῖ νὰ ἐνεργήσῃ βασιλικὴν, δηλαδὴ κατὰ τὸ πνεῦμα τοῦ Βασιλέως, ἀντιπολίτευσιν, διότι, ἔλεγεν, ἐννοεῖ νὰ καταστήσῃ τὰ δικαιώματα τοῦ Βασιλέως ἐνεργά. Πῶς! Μήπως ἐννοεῖ ὁ κ. Δηλιγιάννης τοιαύτας σχέσεις τοῦ Ὑπουργείου πρὸς τὸν Βασιλέα, κατὰ τὰς ὁποίας οὗτος δὲν ἐκτελεῖ τὸ καθῆκόν του; Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ῥίπτει τὴν καλύπτραν. Αὐτὸ μοῦ φαίνεται ἀστεῖον.

§20ΖΕΡΒΟΣ. Τὸ ηὕρατε σεῖς.

§21ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Ἂν δὲν τὸ εὗρον ἐγώ, θὰ τὸ εὕρῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἵνα ποιήσῃ χρῆσιν αὐτοῦ, ὅταν φυσήσῃ ὁ κατάλληλος ἄνεμος. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔπρεπε νὰ ἔχῃ φίμωτρον μεγαλείτερον, ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχωσιν οἱ ἄλλοι. Καὶ ὡμίλησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περὶ τῶν σχέσεων τοῦ προηγουμένου Ὑπουργείου πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν τῆς παρελθούσης Βουλῆς. Καὶ ἐνταῦθα σκοτεινὸν ἀφῆκεν ἐπίσης τὸ μέρος. Ὁποῖαι ἆρά γε αἱ σχέσεις αὗται; Μήπως ἐννοεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὰς σχέσεις ἐκείνας τὰς ἀποκρύφους, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὸ στίγμα τῶν πλειονοψηφιῶν τῆς συναλλαγῆς; Ποῖαι αἱ σχέσεις τῆς πρώην Κυβερνήσεως, τὰς ὁποίας ἀποτροπιάζεται ἡ παροῦσα; Θὰ ἦτο πολὺ περίεργον ἐρώτημα δι’ ὅλους τοὺς μὴ μεμυημένους. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μὲ ἤρεσε πολὺ ἐν τῷ λόγῳ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἶνε ὅτι δὲν θέλει πολιτευθῆ πρὸς τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ὅπως ἐπολιτεύθη ὁ κ. Τρικούπης πρὸς τὴν πλειοψηφίαν τῆς ἐποχῆς του. Ὑποθέτω ὅτι ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς θὰ ἦνε εἰς σχέσεις οὐχὶ δουλικάς, ὅπως ἀφίνεται ἐννοῶν ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅτι διετέλεσεν ἡ προηγουμένη πλειοψηφία πρὸς τὸν προηγούμενον Πρωθυπουργόν. Τὸ κατ’ ἐμὲ ἐπεθύμουν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἔχῃ τὴν τόλμην ν’ ἀποχωρισθῇ ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπέρπολυ τὸν πιέζουν. Ἐπεθύμουν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἔβλεπον τὸ Ὑπουργεῖον εἰς μᾶλλον διακεκριμένην θέσιν ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ. Τὸ θέλω νὰ τὸ βλέπω ὑπόλογον, πάντοτε ἕτοιμον εἰς ἀγῶνας καὶ μὲ ὅλον τὸν τόπον καὶ ὅλον τὸν χρόνον εἰς τὴν ἄμεσον διάθεσιν αὐτοῦ. Δυστυχῶς δὲν δύναμαι νὰ ἐξακολουθήσω περισσότερον, διότι δὲν θέλω νὰ πειράξω τινὰ, χωρὶς νὰ δυσκολευθῶ ἐν τούτοις νὰ εἴπω, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ δὲν ἔχουν ἀνάγκην τοιαύτης σωματικῆς πιέσεως γύρω των. Οὔτε ὁδηγῶν, οὔτε προστατῶν μέχρι τοιούτου βαθμοῦ ἔχει ἀνάγκην τὸ Ὑπουργεῖον. Δὲν θέλω, κύριοι Βουλευταὶ, εἰσέλθει εἰς τὴν ἀριθμολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας τόσον ἀπανθρώπως κατεβασάνισαν τὰς κεφαλὰς ὑμῶν οἱ πρωθυπουργικοὶ ἀνταγωνισταί. Ἐὰν ἀποδείξω εἰς αὐτούς, ὅτι ὁ κοινότερος παντοπώλης δύναται νὰ παραθέσῃ χιλίους ἀριθμοὺς ἐκ δεξιῶν, καὶ ἄλλους τόσους ἐξ ἀριστερῶν μὲ τὴν αὐτὴν εὐκολίαν, δὲν ἐννοῶ ν’ ἀπολέσω τὴν ἐκτίμησίν των διὰ τοῦτο. Θὰ ἔλθῃ καὶ ἡ λεπτομέρεια τῶν ἀριθμῶν, ἀλλὰ δὲν εἶναι τῆς παρούσης ὥρας. Ἐνόμισεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι ἠδύνατο νὰ μᾶς ἐκπλήξῃ μὲ πηχιαίους ἀριθμοὺς ἑκατομμυρίων, καὶ ἴσως τινὲς ἐξ ὑμῶν, πρώτην φορὰν παριστάμενοι ἐνώπιον τοιούτου φαινομένου, ἐθαύμασαν τὴν πολιτικοαριθμητικὴν μεγαλόνοιαν. Τὸ ζήτημα εἶναι ἕν. Πόσα ἑκατομμύρια ζητεῖ ὁ κ. Τρικούπης διὰ νὰ κυβερνήσῃ τὴν Ἑλλάδα, καὶ πόσα ὁ κ. Δηλιγιάννης. Ἀνοίγω λοιπὸν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ δευτέρου καὶ εὑρίσκω εἰς τὰς ἀντιστοίχους στήλας αὐτοῦ, ὅτι μὲ 85 ἑκατομμύρια εὐχαριστοῦνται ἀμφότεροι. Παραλείπω τὰς χιλιάδας διὰ τὸ ἀσκανδάλιστον. Τί σημαίνουν τὰ ἐλλείμματα τοῦ 1882, 1883 καὶ 1884; Εἶναι 4½ ἢ 5½ ἑκατομμύρια, 19 ἢ 24 ἢ 39, τί πρὸς ἡμᾶς; Τὸ ζήτημα δὲν μεταβάλλεται. Καὶ οἱ δύο Πρωθυπουργοὶ μὲ 85 ἑκατομμύρια ἐννοοῦν νὰ διοικήσουν τὴν Ἑλλάδα. Ὅσον ἀφορᾶ τὸ ἔλλειμμα, τὸ ἐνοσφίσθη ὁ Τρικούπης; Τὸ κατεχράσθη ὁ Τρικούπης; προσέλθετε νὰ τὸ βεβαιώσητε κατηγορηματικῶς· ἄλλως, τί μᾶς βασανίζετε τοσαύτην ὥραν; Τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται σεῖς, κύριε Πρωθυπουργέ, ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1885, ἐκεῖνο εἶναι τὸ σπουδαῖον, διότι ἀφορᾷ εἰς τὸν χρόνον, τὸν ὁποῖον ἔχομεν εἰς τὴν ἐξουσίαν ἡμῶν. Τὰ λάθη καὶ οἱ κακοὶ ὑπολογισμοὶ δύνανται νὰ ἐξετασθῶσιν εἰς πᾶσαν ὥραν. Ἀλλὰ σεῖς, ἀπὸ τὴν ἀφετηρίαν τῆς ἑβδόμης Ἀπριλίου ἐρχόμενοι, πῶς παρουσιάζεσθε νὰ διοικήσητε μὲ ἔλλειμμα 11 ἑκατομμυρίων; Αὐτὴ εἶναι ἡ ὑπόσχεσις, τὴν ὁποίαν ἐδώσατε εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν; Οἱ συνελθόντες κατὰ τὴν 7 Ἀπριλίου ἐκλογεῖς σᾶς ἔδωκαν ὁριστικὸν καὶ προδιαγεγραμμένον πρόγραμμα. Σᾶς εἶπον νὰ φέρητε ῥιζικὰς οἰκονομίας εἰς τὸν Προϋπολογισμόν. Θέλουν ἄλλην διοίκησιν καὶ ἄλλην οἰκονομικὴν διαχείρισιν παρὰ ἐκείνην τὴν ὁποίαν μετῆλθεν ὁ κ. Τρικούπης. Καὶ καυχᾶσθε ὅτι ἐξεπληρώσατε τὰς ὑποσχέσεις σας, ἐνῷ ἐλησμονήσατε τὴν κυριωτάτην; Ἡ κοινωνία εὑρίσκεται ἐπὶ ξυροῦ ἀκμῆς· ἡ πίστις ἀπεχαιρέτισε τὴν Ἑλλάδα, αἱ εὐπορώτεραι πόλεις τῆς Ἐπικρατείας κατελήφθησαν ὑπὸ γενικοῦ πένθους. Δὲν ἔχετε βεβαίως τὸν καιρὸν νὰ περιέλθετε τὰς ἐπαρχίας ὅπως κατὰ τὰς εὐτυχεῖς ἡμέρας τῆς ἀντιπολιτευτικῆς ἀρχηγίας σας. Ἀλλὰ διατί, κύριε Πρωθυπουργέ, δὲν μεταβαίνετε εἰς τὸν Πειραιᾶ, ἵνα ἀκούσητε τοὺς στεναγμοὺς τῆς ὡραίας καὶ ἀναξιοπαθούσης ταύτης πόλεως; Δὲν δύναται πλέον νὰ ὑποφέρῃ τὸ ἀφόρητον οἰκονομικὸν βάρος, πιέζεται μέχρι ἀποπνιγμοῦ. Διατί δὲν ἔρχεσθε εἰς βοήθειάν της; Ἀλλὰ δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ μεταβῆτε ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν, ἵνα ἐπισκεφθῆτε τὴν πάσχουσαν βιομηχανικὴν καὶ ἐμπορικὴν κοινωνίαν. Τώρα σᾶς θέλω νὰ περιέλθητε τὰς ὁδοὺς καὶ τὰς πλατείας τῆς πρωτευούσης διὰ νὰ ἰδῆτε ὁποίας προόδους ποιεῖ ἐν αὐτῇ ἡ οἰκονομικὴ καταστροφή. Δὲν δύναται ἐπὶ πλέον νὰ διατηρηθῇ ἡ κατάστασις χωρὶς νὰ δημιουργηθῇ ἐν αὐτῇ σημαντικὸν γεγονὸς, ἀπειλοῦν τὴν συντάραξιν αὐτὴν τῆς Πολιτείας. Τί ἐπράξατε λοιπὸν εἰς τοὺς δύω καὶ ἐπέκεινα μῆνας τῆς Κυβερνήσεώς σας πρὸς ἀνασήκωσιν τῆς πασχούσης, τῆς πιπτούσης κοινωνίας; Νομίζετε, ὅτι ἡ Πολιτεία δὲν ἔχει μεταξὺ τῶν μέσων αὐτῆς τὴν δύναμιν νὰ ἐφεύρῃ ἓν δραστικόν, σωστικὸν μέσον; Μήπως νομίζετε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι καχεκτικὸν ὄν, τὸ ὁποῖον ὁ εἷς ὠθεῖ ἐντεῦθεν καὶ ὁ ἄλλος ὠθεῖ ἐκεῖθεν, χωρὶς νὰ ἔχῃ τὴν αὐτοβουλίαν τῆς μεγαλουργίας εἰς ἐθνικὰς συμφορὰς; Ἢ μήπως ἐξελάβετε τὴν Κυβέρνησιν ὡς ἐργαστήριον, ἐν τῷ ὁποίῳ ὑπογράφονται μόνον ἔγγραφα διορισμῶν καὶ παύσεων; Ἐγὼ ὑπολαμβάνω τὴν πνιγομένην κοινωνίαν, ὅπως καὶ τὸν πνιγόμενον ἄνθρωπον. Ἔρχεται ἡ Πολιτεία, θέτει τὸν δάκτυλον ὑπὸ τὴν σιαγόνα της καὶ ἐμποδίζει τὸν καταβυθισμόν της. Κύριε Πρωθυπουργὲ τῆς 7 Ἀπριλίου, σᾶς ἐρωτῶ τί ἐπράξατε μέχρι σήμερον εἰς ἀνασήκωσιν τοῦ πνιγομένου Ἑλληνικοῦ λαοῦ; Θὰ μοὶ εἰπῆτε, δὲν εὕρετε εἰς τὸ χαρτοφυλάκιον κανὲν μέτρον. Τότε, κύριε Πρωθυπουργέ, ἀπομακρυνθῆτε (θόρυβος).

§22ΠΕΡΡΩΤΗΣ. Διὰ νὰ ἔλθητε σεῖς.

§23ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Εἴπατε διὰ νὰ ἔλθω ἐγώ. Ὅταν ἔλθῃ ὁ καιρὸς, δύνανται νὰ ἔλθουν καλλίτεροι ἀπὸ ἐμὲ, δύνασθε νὰ ἔλθητε καὶ σεῖς.

§24ΠΕΡΡΩΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἰμπορῶ νὰ ἔλθω.

§25ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Τότε λοιπὸν μὴ διακόπτετε (ἱλαρότης). Ἐρωτῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν μεταξὺ τῶν τοσούτων πολιτικῶν καὶ οἰκονομικῶν διδαγμάτων τῆς ἱστορίας, ἐν τοῖς ὁποίοις ἐκτυλίσσεται ἡ ζωὴ τῶν Ἐθνῶν, δὲν ἔτυχέ ποτε νὰ εὕρῃ ἄλλην κοινωνίαν ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς τῆς ἡμετέρας ὅρους, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἡ πολιτικὴ ἐπιστήμη νὰ σώσῃ τὴν κοινωνικὴν ζωήν; Ἂν, κύριε Πρωθυπουργέ, τὰ βιβλία εἶναι δι’ ὑμᾶς κλειστὰ καὶ τὰ μαθήματα τῶν ἄλλων Ἐθνῶν βωβὰ, ἔχετε δίκαιον νὰ λέγητε, ὅτι δέχεσθε τὴν Κυβερνητικὴν κληρονομίαν ἐξ ἀπογραφῆς. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν θέλομεν Πρωθυπουργοὺς δεχομένους τὴν διοίκησιν τοῦ Τόπου μὲ τοιοῦτον εὐεργέτημα. Τὸ δέχεσθε ἐξ ἀπογραφῆς, σημαίνει, ὅτι εἶναι ἀπηλπισμένη ἡ κληρονομία. Ἡμεῖς οὐδέποτε ἀπηλπίσθημεν περὶ τῆς πατρίδος μας. Μὴ ἐπαναλαμβάνητε τὴν βλασφημίαν ταύτην, διότι εἶναι ἀνάξιον Ἕλληνος Πρωθυπουργοῦ. Δυνάμεθα νὰ πωλήσωμεν τὰ ὑπάρχοντα ἡμῶν, δυνάμεθα νὰ ὑποστῶμεν τὰ πάνδεινα, χωρὶς ν’ ἀπελπισθῶμεν οὐδὲ ἐπὶ στιγμὴν περὶ τῆς Ἑλλάδος. Ὡμιλήσατε, κύριε Πρωθυπουργέ, περὶ τῶν ὑποσχέσεων τῆς πρώην Ἀντιπολιτεύσεως πρὸς τὸν λαὸν, καὶ βλέπω, ὅτι δὲν ἐξετελέσατε τὴν κυριωτάτην. Ἀνελάβετε νὰ σχηματίσητε Κυβέρνησιν ἀνάλογον πρὸς τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς περιστάσεις τοῦ Τόπου. Ποῦ εἶναι ἡ Κυβέρνησίς σας; Ποῦ εἶναι οἱ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπιβληθῶσιν εἰς τόσους καὶ τόσους λογάδας, τοὺς βλέπω ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ; Ἔχετε σπουδαιοτάτην εὐκαιρίαν νὰ κατασκευάσητε Ὑπουργεῖον, ἀληθῶς ὑπόδειγμα. Ἀλλὰ ποῦ εἶναι τὸ Ὑπουργεῖον σας, κύριε Πρωθυπουργέ; Δὲν θέλω νὰ εἶμαι προσωπικὸς, σέβομαι ὅλους. Ἀλλ’ εἶναι δυστυχῶς τὸ θέμα τοιοῦτον, ὥστε καὶ πάλιν νὰ σᾶς ἐρωτήσω, κύριε Πρωθυπουργὲ, πῶς ἐξετελέσατε τὴν ὑπόσχεσίν σας πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν εἰς τὸ ζήτημα τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως; Ποῦ εἶναι οἱ συνάδελφοι ὑμῶν, μετὰ τῶν ὁποίων θὰ σκεφθῆτε περὶ τῶν μεγάλων πραγμάτων καὶ τῶν μεγάλων κινδύνων τῆς Ἑλλάδος; Παρακάθητε ὑμῖν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἐντιμότατος ἄνθρωπος, ἀλλ’ ἀνικανώτατος περὶ τὰ ναυτικά.

§26ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κατὰ τὴν ἰδέαν σας.

§27ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Κατὰ τὴν ἰδέαν τοῦ ἰδίου. Καὶ ἂν ἤθελε νὰ ἐγερθῇ, εἰς ἐμὲ δὲν ἤθελε κακοφανῆ, ὅπως εἰς τὸν κ. Τρικούπην, θὰ ὡμολόγει ὁ ἴδιος ὡς ἔντιμος ἄνθρωπος, ὅτι γνωρίζει τόσον ἀπὸ ναυτικὰ, ὅσον σεῖς, ὁ ὁποῖος μὲ διακόπτετε, ἀπὸ κοινοβουλευτικὰ καὶ οἰκονομικά. Λέγω λοιπὸν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἵνα ἔχῃ ἓν πρακτικὸν κατὰ θεωρίαν τοὐλάχιστον ἀποτέλεσμα ἡ συζήτησις αὕτη, χωρὶς νὰ ἀξιῶ νὰ μετρήσωμεν τὰς ψήφους, διότι ἂς ἐπιφυλαχθῶμεν, ὅταν ἔλθῃ τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου, λέγω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὸ κέντρον τῆς ὑπουργικῆς βαρύτητος, ὅτι δὲν ἐτήρησε τὰς ὑποσχέσεις αὐτοῦ πρὸς τὸν λαὸν, διότι παρουσιάζει τὸν αὐτὸν κατ’ οὐσίαν Προϋπολογισμὸν μετὰ τοῦ κ. Τρικούπη, διότι παρουσιάζει Προϋπολογισμὸν μὲ ἔλλειμμα καὶ δὲν ἔχει τὸ θάῤῥος νὰ περικόψῃ τὰς δαπάνας· διότι, ἐνῷ κινδυνεύει ἡ βιομηχανία, ἡ ἐμπορία καὶ σύμπασα ἡ κοινωνία, δὲν ἔθεσε τὸν βραχίονα τῆς Πολιτείας εἰς κίνησιν πρὸς σωτηρίαν αὐτῶν. Λέγω τέλος εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι δὲν ἐτήρησε τὸν λόγον του πρὸς τὸν λαὸν, διότι ἐσχημάτισε Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία καθ’ ὅλου δὲν τὸν ἐμπνέει.

§28ΧΟΪΔΑΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, θὰ μιμηθῶ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν καὶ τὸν κύριον Ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τὴν πολυλογίαν καὶ θὰ ὁμιλήσω 15 ὥρας. Ἐὰν θέλετε, ἀρχίζω τώρα.

§29ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ὑπάρχῃ τις ἀντιλέγων κατὰ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμον ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ, ἐὰν ἐγενόμην ἄξιος νὰ ἐφαρμοσθῶσιν αἱ διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ ἐπ’ ἐμὲ, ἂς παρακληθῇ ν’ ἀγορεύσῃ· ἐὰν δὲ δὲν ὑπάρχῃ τις ὁ ἀντιλέγων, τότε νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν.

§30ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Προτείνω, κύριοι βουλευταὶ, τὸ ἀπαράδεκτον τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν, τὰ παραπτώματα, τὰ λαμβάνοντα χώραν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ Σώματος, ἀποδοκιμάζονται αὐτοστιγμεί· ἀποδοκιμάζονται δὲ ἢ τῇ αἰτήσει τοῦ Προέδρου ἢ τῇ προτάσει τοῦ ἔχοντος παράπονον· ἐὰν τοῦτο δὲν γείνῃ αὐτοστιγμεὶ, παραγράφεται τὸ παράπτωμα. Ἐὰν δὲ θελήσητε νὰ παραδεχθῆτε ἄλλην νομολογίαν, τότε ἐνδεχόμενον νὰ καταδικασθῆτε εἰς τὸ νὰ μὴ πράττητε ἄλλο τε, ἢ νὰ ἀποδοκιμάζετε ὁ εἷς τὸν ἄλλον, καὶ νὰ κατατρίψητε ὅλον τὸν χρόνον, τὸν ὁποῖον ὀφείλετε νὰ καταναλώσητε ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Τόπου, ὅστις εὑρίσκεται ὑπὸ λίαν κρισίμους περιστάσεις, εἰς τὸ νὰ ἐξευτελίζεσθε ἀμοιβαίως, καὶ ἐπὶ τέλους εἰς τὸ νὰ συζητήσητε ἐὰν πρέπει ἢ ὄχι ν’ ἀποδοκιμασθῆτε, ἐὰν πρέπει ἢ ὄχι νὰ λάβητε ἀποδεικτικὰ καλῆς διαγωγῆς. Οὐδαμῶς, κύριοι, ἐν βουλευτικῷ σώματι ἐπροτάθη ἀποδοκιμασία παραπτώματος, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν εἰς ἄλλην συνεδρίασιν, καὶ περὶ τοῦ ὁποίου δὲν ἐγένετο εἰς τὴν στιγμὴν ἡ πρέπουσα αἴτησις. Τότε ἔλθετε νὰ ζητήσητε τὴν ἀποδοκιμασίαν τῆς πρώην Κυβερνήσεως, διότι εἰς μίαν τῶν συνεδριάσεων τῆς παρελθούσης Περιόδου ἀπεδοκιμάσθησαν λόγοι τινὲς τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ. Τί σᾶς ἐμποδίζει, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἡ παραγραφὴ, νὰ ἐνθυμηθῆτε τώρα τί ἔπραξε τότε ἡ Συμπολίτευσις καὶ νὰ ζητήσητε ἀποδοκιμασίας καὶ ἀποδεικτικά;

§31Γ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Λησμονεῖτε, ὅτι εἶναι συνέχεια.

§32ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Αὐτοστιγμεὶ, σᾶς εἶπον. Ἀρκετὰ, κύριοι, εἶνε τὰ ζητήματα, τὰ ἀφορῶντα τὰ μεγάλα τοῦ Τόπου συμφέροντα.

§33ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Πρέπει ἐν εὐπρεπείᾳ νὰ συζητῶνται τὰ συμφέροντα.

§34ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν εἶσθε σεῖς, ὁ ὁποῖος θὰ διδάξητε τὴν εὐπρέπειαν.

§35ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Μάλιστα, θὰ διδάξω σᾶς.

§36ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ· ἠμπορεῖ νὰ μὴ εἶμαι καὶ ἐγὼ, ἀλλὰ σεῖς δὲν εἶσθε. Ἔχομεν ἀρκετὰ ζητήματα ἀφορῶντα αὐτὴν τὴν ὕπαρξιν τῆς Ἑλλάδος. Ἐσωτερικῶς εὑρισκόμεθα εἰς ἐλεινὴν κατάστασιν, ἐξωτερικῶς ἀπειλούμεθα (χειροκροτήματα ἐν τῷ ἀκροατηρίῳ). Ἐὰν λοιπὸν κατατρώγωμεν ὅλον τὸν χρόνον εἰς λογομαχίας καθαρᾶς, θὰ καταστραφῇ ὁ Τόπος. Δὲν ὑπεβλήθη πρότασις, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἤθελεν ἐπενέγκει μίαν γνώμην ἡ Βουλή, δὲν ὑπάρχει πολιτικὴ συζήτησις, καὶ μολοντοῦτο ἐπὶ τρεῖς συνεδριάσεις ἠκούσαμεν γυμνάσματα ῥητορικῆς καὶ ἐθαυμάσαμεν, κύριοι, τὴν ῥητορικὴν δεινότητα τοῦ κυρίου Τρικούπη, κατηγοροῦντος τοῦ κυρίου Δηλιγιάννη, καὶ τὴν ῥητορικὴν δεινότητα τοῦ κυρίου Δηλιγιάννη, κατηγοροῦντος τοῦ κυρίου Τρικούπη. Ἀλλ’ ἐξ ὅλων τούτων προκύπτει τι πρακτικὸν ὡς πρὸς τὸν σκοπόν, διὰ τὸν ὁποῖον συνερχόμεθα δὶς τῆς ἡμέρας Προχωροῦμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον; βεβαίως ὄχι. Πιστεύω λοιπόν, κύριοι, ὅτι ἡ λογομαχία αὐτὴ θὰ λήξῃ, χωρὶς νὰ προκληθῇ ψηφοφορία ἐπὶ μιᾶς προτάσεως, τὴν ὁποίαν λυποῦμαι, ὅτι ὑπέβαλεν ὁ κύριος Πρωθυπουργός· διότι νομίζει ὅτι ἠδικήθη ἄλλοτε καὶ θέλει σήμερον ἱκανοποίησιν· ἀλλὰ καθήμενος εἰς τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν κάθηται, πρέπει νὰ λησμονῇ τὸ παρελθὸν καὶ τὸ παράπονον καὶ νὰ ἐνθυμηθῇ μόνον τὸ καθῆκόν του πρὸς τὴν πατρίδα, καὶ νὰ μὴ ἀπασχολῇ τὸ Κοινοβούλιον οὔτε διὰ λογομαχιῶν, οὔτε διὰ προτάσεων, τὰς ὁποίας ἀπέχω νὰ χαρακτηρίσω.

§37ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§38ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω, κύριοι, ὁδηγούμενος ἐκ τῶν λόγων τῶν σήμερον ἀγορευσάντων ἀξιοτίμων συναδέλφων τοῦ τε Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς καὶ τοῦ Βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας καὶ τοῦ ἑτέρου συναδέλφου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι δὲν κατενοήθη ἡ ἔννοια τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ μὲν εἷς εἶπεν, ὅτι εἶναι ἀναξιοπρεπὲς νὰ ζητήσω πιστοποιητικὸν καλῆς διαγωγῆς ἀπὸ ὑμᾶς, τὴν Βουλήν· ὁ δὲ μοὶ εἶπεν, ὅτι τὸ πρᾶγμα παρεγράφη, καὶ δὲν ζῶσιν οὐδὲ εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ τὰ δικαιώματα, τὰ ὑπὸ τῆς παραγραφῆς θανατούμενα· ὁ δὲ μὲ συνεβούλευσε νὰ ἐλέγχω τὸ παρελθὸν καὶ νὰ ἀγωνίζωμαι ὑπὲρ τοῦ ἐνεστῶτος, παραλείπων καὶ ὀλιγωρῶν τῶν γενομένων μοι ἀδικημάτων, καὶ ὅτι ὡς Βουλευτὴς Γορτυνίας, καὶ ἂν ἠδικήθην, πρέπει νὰ λησμονήσω τὸ ἀδίκημα ὡς Πρωθυπουργός. Οὐδέν, κύριοι, ἀδίκημα μοὶ ἐγένετο ὑπ’ οὐδενός, ὁμολογῶ ὅμως πάντοτε, ὅτι ἔχω ἀνάγκην τοῦ πιστοποιητικοῦ τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων, διὰ νὰ ἐξακολουθῶ νὰ κυβερνῶ· διότι ἄνευ τούτου δὲν δύναμαι νὰ κάθημαι εἰς τὴν θέσιν ἐκείνην, πρέπει δὲ νὰ ὑπάγω νὰ κάθημαι ἐκεῖ ὑψηλά, ὅπου ἐκαθήμην. Χθὲς χρησάμενος δικαιώματος ὑπὸ τοῦ Συντάγματος παρακεχωρημένον μοι, ἐζήτησα νὰ ἀναιρέσω, ὅ,τι μὴ ἀκριβὲς ἐξετίθετο πρὸς τὴν Βουλήν· διότι ἀνεκοινοῦτο εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι διελύθησαν ἤδη σχολεῖα ἐν τῇ Μακεδονίᾳ καὶ τῇ Θράκῃ, ὅτι ἠρνήθην τὰ χρήματα τὰ πρὸς τὸν Σύλλογον διδόμενα, ὅτι ἐγκατελείφθη ὁ Ἑλληνισμός, πάντα δὲ ταῦτα ἦσαν ἀνακριβῆ· εἶχον δὲ συμφέρον νὰ μὴ ἀφήσω οὐδὲ στιγμὴν νὰ πιστευθῶσιν ἀνακρίβειαι καὶ ψεύδη, διαδιδόμενα πρὸ πολλῶν ἑβδομάδων. Ἀλλ’ ὅταν ἐζήτησα νὰ ἀναιρέσω ταῦτα, διακόπτων τὸν μὴ ἀκριβῆ λέγοντα πρὸς τὴν Βουλήν, αὐτὸς μὲ ἐπέταξε νὰ σιωπήσω, διότι θὰ ζητήσῃ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ. Εἰς τὴν στιγμὴν ἐκείνην εἷς ἢ δύο ἐκ τῶν κυρίων βουλευτῶν, νομίζω ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης κ. Λυμπερόπουλος καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν κ. Γεροκωστόπουλος, εἶπον, ὅτι τοῦτο τὸ γενόμενον παρὰ τοῦ τότε ἀγορεύοντος ἀντιβαίνει εἰς τοὺς Νόμους. Ἡ Βουλὴ δὲν ἠσπάσθη τὴν ἀντίῤῥησιν τῶν κυρίων βουλευτῶν, διότι οὐδεὶς ὑπεστήριξεν αὐτήν· ἐγὼ δὲν εἶχον ἄλλο δικαίωμα εἰμὴ νὰ ζητήσω νὰ παύσῃ τὸν λόγον του ὁ ἀγορεύων, νὰ ζητήσω διὰ τῆς ψήφου τῶν πλειόνων νὰ ἀντικαταστήσω αὐτὸν ἐπὶ τοῦ βήματος διὰ νὰ ἀναιρέσω τὰ λεγόμενα, ἀλλὰ τοῦτο θὰ ἀπετέλει περιορισμὸν τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, καὶ ἐνόμισα, ὅτι εἶχον καθῆκον πρὶν ἢ προβῶ εἰς πρᾶξιν, ἥτις ἤθελε χαρακτηρισθῆ ὡς περιορίζουσα τὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ ἀφήσω νὰ τελειώσῃ τὸν λόγον του ὁ ἀγορεύων, καὶ ἀφοῦ τελειώσῃ τὸν λόγον, νὰ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα καὶ ζητήσω τὴν ἀνόρθωσιν τοῦ ἐπεισοδίου. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν, ἡ ὁποία δὲν ὑπεστήριξε τὴν πρότασιν τῶν ἀντιλεξάντων Βουλευτῶν Μεσσήνης καὶ Πατρῶν, ἐνόει ὅτι ἦτο ἐν τῷ προσήκοντι ἡ ἀπειλὴ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς διατάξεως τοῦ Κανονισμοῦ, ἥτις ἐγένετο ἐπ’ ἐμέ. Ἐὰν ἐννοῇ, ὅτι ἐν προσήκοντι μοὶ ἀπηγγέλθη ἡ ἀπειλὴ αὕτη, εἶναι κυρία νὰ τὸ εἴπῃ, ἀλλ’ εἶμαι καὶ ἐγὼ κύριος νὰ ρυθμίσω τὰς σκέψεις μου· διότι, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἔχῃ γνώμην, ὅτι ἐγενόμην ἄξιος νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ ἐπ’ ἐμὲ, θὰ εἴπῃ ὅτι ἐγὼ δὲν εἶμαι ἄξιος νὰ κατέχω τὴν θέσιν ταύτην. Δὲν ζητῶ ἐγὼ ν’ ἀποδοκιμασθῇ ὁ χθὲς ἀγορεύσας, αὐτὸ δὲν μ’ ἐνδιαφέρει· ἡ τακτικὴ, τὴν ὁποίαν ἕκαστος μετέρχεται, οἱ λόγοι τῶν ὁποίων ποιεῖται χρῆσιν, καὶ ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον ἐκφέρει αὐτοὺς, αὐτὸ δίδει μόνον εἰς τοὺς ἀκούοντας νὰ σχηματίσωσι γνώμην περὶ τοῦ λέγοντος. Μοὶ εἶναι ἀδιάφορον ὁποιαδήποτε ὑπάρχει γνώμη περὶ τοῦ χθὲς ἀγορεύσαντος, δὲν ἀσχολοῦμαι εἰς τοῦτο, ἀλλ’ ἐπιθυμῶ ἡ Βουλὴ νὰ βεβαιώσῃ ἓν γεγονὸς, τὸ γεγονὸς, ὅτι ἡ σιωπὴ καὶ ἐγκατάλειψις, τὴν ὁποίαν ἔδειξε χθὲς κατὰ τὰς προτάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, δὲν ἀποδεικνύει, ὅτι θεωρεῖ ἐμὲ ἄξιον τῆς ἀπειλῆς, ἥτις ἐξηνέχθη χθές. Ἑπομένως παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τοῦτο ναὶ ἢ ὄχι.

§39Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἐπίστευον ποτὲ, ὅτι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἤθελεν ἐπιμείνει καὶ ἤθελεν ἐξωθήσει τὰ πράγματα διὰ τὸ χθεσινὸν ἐπεισόδιον εἰς τὸ σημεῖον, τὸ ὁποῖον τὰ ἐξώθησε. Πρέπει νὰ μάθῃ καὶ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ὁ νῦν, καθὼς καὶ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ὁ χθὲς, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κάμνουν κατάχρησιν τῆς μεγάλης δυνάμεως, τὴν ὁποίαν ἔχουν. Καὶ ὅπως καὶ τότε ἀντετάχθην κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Τρικούπη, τὴν ὁποίαν ἔφερεν, ὅπως ἀποδοκιμάσῃ τὸν κύριον Δηλιγιάννην, οὕτω καὶ σήμερον λέγω εἰς τὸν κύριον Δηλιγιάννην ὅτι κάμνει μεγάλην κατάχρησιν τῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν ἔχει. Ποῖον γεγονὸς σπουδαῖον συνέβη, ὥστε νὰ κανονίσῃ τὰς σκέψεις τῆς Βουλῆς καὶ περὶ Κυβερνήσεως; Ὁ κύριος Τρικούπης εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἀπετάθη ἀποτόμως πρὸς τὸν κύριον Δηλιγιάννην, ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ὁ κύριος Δηλιγιάννης δὲν εἶχε κανὲν δικαίωμα νὰ τὸν διακόψῃ· διότι ἕκαστος, τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον ἔχει, τὸ ἀντλεῖ ἐκ τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ, ὁ δὲ Κανονισμὸς εἰς οὐδένα, οὔτε Ὑπουργὸν, οὔτε Πρωθυπουργὸν, οὔτε βουλευτὴν, ἐπιτρέπει νὰ διακόπτῃ. Πολλάκις ὁ ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος—καὶ σᾶς ὁμιλῶ ἐκ πείρας—διακοπτόμενος δὲν εἶναι πλέον κύριος τοῦ ἑαυτοῦ του, καὶ πολλάκις, ἀφοῦ διακοπῇ, ἀπευθύνει λέξεις βαρείας κατὰ τοῦ διακόπτοντος. Ὅλοι ὑπεπέσαμεν εἰς αὐτὸ τὸ λάθος, διότι ὑπάρχει ἡ κακίστη ἕξις ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου τῶν συνεχῶν διακοπῶν· δὲν ἔχομεν τὴν ὑπομονὴν νὰ περιμένωμεν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ὁμιλίας τοῦ ἀντιφρονοῦντος, ὅπως ἀνασκευάσωμεν αὐτὸν, ἀλλὰ θέλομεν νὰ τὸν διακόπτωμεν ἐν τῷ μέσῳ τῆς ὁμιλίας αὐτοῦ. Δὲν νομίζω λοιπὸν ὅτι εἶναι, οὔτε φρόνιμον, οὔτε δίκαιον νὰ προκληθῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὸ ν’ ἀποφανθῇ ἐὰν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς παρεβίασε χθὲς τὸν Κανονισμὸν ἢ ὄχι. Ἄλλως, πολὺ ὀρθῶς ὁ κ. Μεσσηνέζης ὑπεστήριξεν, ὅτι τὰ τοιαῦτα ζητήματα παρουσιαζόμενα λύονται ἀμέσως. Καὶ ἐγὼ, κύριοι, τὸ ὁμολογῶ σήμερον, ὅτι κατὰ μίαν ἑσπέραν τῆς παρελθούσης Συνόδου παρεξετράπην, καὶ μὲ διεξέφυγε λέξις, διὰ τὴν ὁποίαν μετενόησα, ἀλλὰ μοὶ διεξέφυγε κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμήν. Πᾶσα ἐφαρμογὴ τοῦ Κανονισμοῦ ἐναντίον μου ἦτο δικαία· ἀλλὰ δύνασθε σήμερον νὰ ἔλθητε καὶ ἐφαρμόσητε τὸν Κανονισμὸν, δι’ ὅ,τι εἶπον προπέρυσιν; Αὐτὸ δὲν μοὶ φαίνεται ὀρθὸν, καὶ δὲν πρέπει νὰ μᾶς θέτῃ εἰς τὴν δύσκολον θέσιν ὁ κύριος Δηλιγιάννης νὰ ψηφοφορήσωμεν ἐπὶ τόσου ἁπλοῦ ζητήματος, ὡς ἐπὶ ζητήματος πολιτικοῦ· διότι πρέπει νὰ μάθῃ ὁ κύριος Δηλιγιάννης, ὅτι μεταξὺ ἡμῶν ὑπάρχουσιν ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ ἀκολουθῶσι τὴν Κυβέρνησιν εἰς ὅλας αὑτῆς τὰς ἰδιοτροπίας.

§40Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπορῶ πῶς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ὡμίλησε κατὰ τρόπον προϋποθέτοντα, ὅτι ἄλλο τι ἐζητεῖτο, ἄλλαι ἀξιώσεις ἀπηυθύνοντο πρὸς τὴν Βουλὴν παρ’ ἐκεῖναι αἱ μέτριαι ἀξιώσεις, αἱ ὁποῖαι ἀπηυθύνθησαν πρὸς αὐτήν. Ἂν ἐπρόκειτο νὰ καταμεμφθῇ τῶν ἀξιώσεων, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν, ἠδύνατο νὰ καταμεμφθῇ αὐτῶν, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ ὑπερβαλλούσῃ αὐτῶν μετριότητι. Οὐδὲ ἠδύνατο νὰ ὑπάρχῃ ζήτημα σήμερον τὸ ἂν εὐπρεπῶς ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς συμπεριεφέρθη χθὲς, ἢ ἂν παρεβίασεν ἢ οὐ τὸν Κανονισμόν. Τὸ τοιοῦτον ζήτημα τὸ ἤγειρε μόνη ἡ ὑπέρμετρος αὐτοῦ ἁβρότης πρὸς τοὺς ἀντιπάλους αὐτοῦ. Ζήτημα ἠδύνατο νὰ ἦναι καὶ σήμερον καὶ χθὲς ἡ συμπεριφορὰ τοῦ κ. Τρικούπη πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν· τοῦτο μόνον ἠδύνατο νὰ συζητηθῇ, καὶ ἠδύνατο νὰ συζητηθῇ καὶ σήμερον καὶ αὔριον μάλιστα ὑπὸ μίαν ἔποψιν οὐσιαστικὴν καὶ οὐχὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ἁπλῶς τῆς συμπεριφορᾶς τῆς Κοινοβουλευτικῆς. Χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὄχι ἐν δικαιώματι, ἀλλ’ ἐν καθήκοντι ἱερῷ εἶχε βεβαίως τὸ δικαίωμα μὲ τὸν ἁβρὸν μάλιστα ἐκεῖνον τρόπον νὰ κάμῃ τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐβεβαίου ὁ κ. Τρικούπης, καὶ τὸ ὁποῖον βεβαίως θλιβερὰν ἐντύπωσιν ἠδύνατο νὰ προξενήσῃ, ὅτι ὁ Σύλλογος τῶν Ἑλληνικῶν γραμμάτων ἀπεφάσισε νὰ κλείσῃ τὰ σχολεῖα τὰ ἐν Μακεδονίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ, δὲν ἦτον ἀκριβές· εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐκείνην τὴν στιγμὴν νὰ ἄρῃ ἐκείνην τὴν θλιβερὰν, ἐντύπωσιν ἔστω καὶ πρὸς στιγμὴν προξενουμένην, καὶ ἠδύνατο νὰ πληροφορήσῃ τὸν κ. Τρικούπην, ὅτι αἱ πληροφορίαι του δὲν ἦσαν διόλου ἀκριβεῖς, ὅτι τὸ τοιοῦτον γεγονὸς δὲν εἶναι ἀληθὲς, ἡ δὲ τοιαύτη διαβεβαίωσις δὲν εἶχε τὸν χαρακτῆρα ἐκείνων τῶν διακοπῶν, περὶ τῶν ὁποίων προβλέπει ὁ Κανονισμὸς, εἶχε τὸν χαρακτῆρα τῶν διαβεβαιώσεων ἐκείνων, τὰς ὁποίας τὸ καθῆκον τοῦ Βουλευτοῦ καὶ μάλιστα τοῦ Πρωθυπουργοῦ προβλέπει. Ἀλλ’ ὁ κ. Τρικούπης ἐν τῇ ἀντιλήψει ἐκείνῃ τῇ ταχείᾳ, τὴν ὁποίαν ἔχει, ἐν τῇ εὐστροφίᾳ ἐκείνῃ ἀλλὰ συγχρόνως καὶ τῇ τραχύτητι τῆς συμπεριφορᾶς του, ἐνόησε προφανῶς, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ διαψευσθῇ παραχρῆμα, καὶ ὅτι ἐπρόκειτο ν’ ἀρθῇ ἡ ἐντύπωσις, τὴν ὁποίαν ἔκαμνε δι’ ἀνακριβειῶν. Καὶ γνωρίζω τὸ σύστημα τοῦ κ. Τρικούπη, ἠμπορεῖ νὰ ἦναι εὐφυὲς, ἀλλὰ βεβαίως εἶναι σύστημα ἄτοπον, ἔχει τὴν τάσιν νὰ προξενῇ ἐκείνην τὴν στιγμὴν κατάπληξιν, διότι λέγει, ἂν ἀπαντήσῃ τις μετὰ ὥρας ἢ μεθ’ ἡμέρας, βεβαίως, λέγει, ἐκεῖνο τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον ἐπεδίωκεν, ἐπῆλθεν. Ἀλλ’ ἐὰν ἔχῃ τὴν τάσιν ταύτην ἐπὶ ἄλλων ζητημάτων, δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν τάσιν ταύτην, ὅταν πρόκηται περὶ διαβεβαιώσεων σχετικῶν πρὸς τὴν τύχην τῶν ὑποδούλων ἀδελφῶν. Ὅταν ἐπρόκειτο λοιπὸν νὰ μετέλθῃ αὐτὸ τὸ στρατήγημα καὶ ὄχι ἁπλῶς νὰ ἐκδηλώσῃ ὀργὴν στιγμιαίαν ἐκ διακοπῆς, τότε ἀκριβῶς διεψεύσθη. Ὁ κ. Τρικούπης ἠξεύρει πότε προσποιεῖται τὸν ὠργισμένον, ὅταν δηλαδὴ θέλῃ νὰ διαφύγῃ σκόπελόν τινα, ὁ ὁποῖος τοῦ παρενεβλήθη αἰφνιδίως, καὶ ἐπροσποιήθη ὁ κ. Τρικούπης ὅτι εἶναι ὠργισμένος καὶ εἶπε: «Μὴ διακόπτῃς, θὰ ἀναγκασθῶ νὰ ζητήσω τὴν ἐφαρμογὴν τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ»· ἐπρόκειτο περὶ ἀποφυγῆς τῆς ἀμέσου διαψεύσεως, καὶ ἐπρόκειτο περὶ τῆς κατεδαφίσεως τοῦ ὅλου οἰκοδομήματος, ὅπερ κατεσκεύαζε μὲ τὸν τρόπον του ἐκεῖνον, ἀλλὰ τρόπον κατασταθέντα πλέον ἕωλον. Καὶ ἂν θαυμάζω τὰ πνευματικὰ πλεονεκτήματα τοῦ κ. Τρικούπη, δὲν δύναμαι ὅμως τὰς παρεκτροπὰς τὰς τοιαύτας νὰ τὰς ἐπιδοκιμάσω. Ἐπιτρέπονται μέχρι τινὸς αἱ δεξιότητες ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας μετέρχεται ὁ ῥήτωρ εὑρισκόμενος εἰς στενοχωρίαν, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπονται αἱ δεξιότητες ποτὲ μὲ παραβίασιν οὐσιωδῶν καθηκόντων. Τὸ κατ’ ἐμέ, κύριοι, ἂν δύναμαι νὰ καταμεμφθῶ τῆς προτάσεως, δύναμαι νὰ καταμεμφθῶ αὐτῆς ἐπὶ τῇ ἀνεπαρκείᾳ της. Θὰ τὸ ἐνόουν, ἂν παρουσιάζετο ὡς ζήτημα ἡ ἐπίκρισις τῆς συμπεριφορᾶς τῆς χθεσινῆς τοῦ κ. Τρικούπη· περὶ τούτου ἀληθῶς δύναται νὰ προκληθῇ συζήτησις, ἀλλ’ οὐδεμία συζήτησις δύναται νὰ προκληθῇ περὶ τῆς συμπεριφορᾶς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐκπληρώσαντος ἓν ἁπλοῦν ἀλλὰ μέγα καθῆκον. Περὶ τῆς συμπεριφορᾶς αὐτοῦ οὐδεὶς δύναται νὰ ἔχῃ ἐναντίαν γνώμην· πᾶς σεβόμενος ἑαυτὸν καὶ ἀντιληφθεὶς τοῦ τρόπου, τὸν ὁποῖον μετῆλθεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δὲν δύναται ποτὲ νὰ φθάσῃ εἰς τὴν ἰδέαν τοῦ νὰ ἀποδοκιμάσῃ τὴν διαγωγὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἀλλ’ ἀφοῦ τέλος πάντων μετ’ ἐπιεικείας τοιαύτη πρότασις ὑποβάλλεται, καὶ ἀφοῦ ἰδίως δίδεται εἰς τοιαύτην πρότασιν τοιαύτη ἔννοια, τὴν πρότασιν αὐτὴν ἀποδέχομαι, ἀλλ’ ἀποδεχόμενος αὐτὴν, τὴν καταδικάζω ὡς ἀνεπαρκῆ.

§41Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἤμην χθὲς ἐν τῇ Βουλῇ, καθ’ ἣν στιγμὴν ἔλαβε χώραν τὸ ἐπεισόδιον, ὅπερ ἀπασχολεῖ ἡμᾶς· πάντες ὅμως συμφωνοῦσιν ὡς πρὸς τὰ κατὰ τὸ ἐπεισόδιον αὐτό. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ διακόψῃ καὶ διέκοψε μετὰ προσηνείας τὸν λαλοῦντα ἀπὸ τοῦ Βήματος πρώην πρωθυπουργὸν, ὅπως διορθώσῃ ἀνακρίβειάν τινα. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα τοῦτο, εἶχεν ὅμως τὸ δικαίωμα ἐκ τῶν συνηθειῶν καὶ τῶν ἐθίμων, ἅτινα ἐπεκράτησαν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Ὁ ἀγορεύων πάλιν ἀπὸ τοῦ Βήματος εἶχε μὲν τὸ δικαίωμα ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ νὰ μὴ δεχθῇ διακοπὴν, ἀλλ’ εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν κατὰ τὰ ἔθιμα ὅπως δεχθῇ διακοπὴν, γενομένην μάλιστα παρὰ Πρωθυπουργοῦ καὶ μετὰ τῆς πρεπούσης εὐλαβείας. Ἐνῷ ταῦτα οὕτως ἔχουσι, διστάζω νὰ δώσω ψῆφον ὑπὲρ τῆς προτάσεως, ἥτις ἐτέθη ὑπὸ τοῦ πρωθυπουργοῦ, διότι ἡ ψῆφός μου, ἀποδεχομένη τὴν πρότασιν, ἤθελεν ἐκτὸς τῶν ἄλλων ποιεῖσθαι διάκρισιν ὑπὲρ ἑνὸς μέλους τοῦ Κοινοβουλίου, τὴν ὁποίαν δὲν θέλω ἐγὼ τοὐλάχιστον νὰ ποιήσω. Ἐπανελήφθησαν τοσάκις παρόμοια γεγονότα, ἐγένοντο τοσάκις παρὰ βουλευτῶν διακοπαὶ καὶ ἀπηγορεύθησαν παρὰ τῶν λαλούντων ἀπὸ τοῦ Βήματος οἱ διακόψαντες μετὰ τοιαύτης τραχύτητος, ὥστε νῦν πρώτην φορὰν τὸ νὰ σταματήσῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἀπαγόρευσιν τοῦ κ. Τρικούπη καὶ νὰ προκληθῇ ὅπως ψηφοφορήσῃ, ὅτι δὲν εἶχε δίκαιον τὸ μέλος αὐτὸ ἐξαιρετικῶς ν’ ἀπειλήσῃ, ὅτι θὰ ἐπεκαλεῖτο τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Κανονισμοῦ, θ’ ἀπετέλει ἐξαίρεσιν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν θέλω ν’ ἀναγνωρίσω. Νομίζω ὅτι, ὅσον διαπρεπὲς μέλος καὶ ἂν ἦναί τις ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ὁσονδήποτε μέγα κόμμα καὶ ἂν διευθύνῃ, δὲν ἔχει ἀπέναντι τῶν ἄλλων μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἀπέναντι τοῦ Κοινοβουλίου αὐτοῦ περισσότερα δικαιώματα παρ’ ὅ,τι καὶ πάντες οἱ ἄλλοι βουλευταί. Ἂν λοιπὸν ὁ κ. Τρικούπης οὐχὶ μετὰ τῆς πρεπούσης ἁβρότητος ἀπήντησε πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν, διακόψαντα αὐτὸν, τοῦτο βεβαίως δύναται νὰ ἀποτελῇ παραβίασιν τῶν εἰθισμένων καὶ τῆς ὀφειλομένης ἁβρότητος μεταξὺ τῶν βουλευτῶν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ἀλλ’ εἶναι ἐκ τῶν καθ’ ἡμέραν συμβαινόντων ἐν τῇ ἡμετέρᾳ Βουλῇ καὶ δὲν δίδει τὸ δικαίωμα εἰς οὐδένα οὔτε ὑποχρεοῖ οὐδένα τῶν βουλευτῶν νὰ θεωρήσῃ τοῦτο ἄξιον ἰδιαιτέρου ζητήματος καὶ ἰδιαιτέρας ψηφοφορίας, ἂν καὶ ἀποδοκιμάζωμεν αὐτὸ ἐνδομύχως. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν θέλω ψηφίσει ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης, δηλῶ δὲ ὅτι ἡ ἄρνησις ψήφου οὐδόλως μεταβάλλει τὴν ἐμπιστοσύνην μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι δὲν δέχομαι τὸν χαρακτηρισμὸν τῆς προτάσεως ὡς προτάσεως ἐμπιστοσύνης.

§42ΓΡ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐζήτησε σήμερον ἀπὸ ἡμᾶς ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἔπραξε· ζητεῖ ἀπὸ ἡμᾶς νὰ ἀποφανθῶμεν ἂν παρεβίασε τὸν Κανονισμὸν ἢ ὄχι· τὴν πρότασιν ταύτην νομίζω, ὅτι ἠδύνατο νὰ κάμῃ καὶ στηρίζεται εἰς τὴν λογικήν· σᾶς λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἦναι Πρωθυπουργὸς, ὅταν δὲν εἰξεύρῃ νὰ ἐφαρμόζῃ τὸν Κανονισμόν.

§43ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§44Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ Χοϊδᾶς ὑπηνίχθη ἐν τῷ λόγῳ του ἐμὲ, λέγω μὲ ὀλίγας λέξεις ὅτι ὅ,τι εἶπον περὶ αὐτοῦ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, εἶμαι πρόθυμος νὰ τὸ ἀποδείξω καὶ ἐδῶ, καὶ διὰ τοῦ τύπου, καὶ ὅπου θέλει.

§45ΧΟΪΔΑΣ. Νὰ τὸ ἀποδείξῃς λοιπόν· μὴ τρέπεσαι εἰς ἐπονείδιστον φυγήν.

§46ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Πρέπει νὰ λύσωμεν τὸ ἀπαράδεκτον τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε. (Ἐγείρονται πλέον τῶν 15).

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἀπαράδεκτον τῆς προτάσεως λέγουσι Ναί, οἱ μὴ ἀποδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Ἐνταῦθα ἐνεργεῖται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 167· ἐξ ὧν 52 ὑπὲρ τοῦ ἀπαραδέκτου, 110 κατ’ αὐτοῦ καὶ 5 ἠρνήθησαν ψῆφον· ἑπομένως τὸ ἀπαράδεκτον ἀπεῤῥίφθη. Τώρα ἔρχεται ἡ πρότασις.

§49ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παραδέχεται ἡ Βουλὴ ὅτι ἐδόθη ἀφορμὴ πρὸς ἐφαρμογὴν τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ ἐπὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ;»

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι.

§51ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. (Ἄρχεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία, ὅτε πᾶσα ἡ ἀριστερὰ πτέρυξ ἀπέρχεται, ποδοκροτήματα δὲ ἀκούονται ἔν τε τῇ αἰθούσῃ καὶ τῷ ἀκροατηρίῳ, εἶτα δὲ ἐξακολουθεῖ ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ βουλευτοῦ Ἀνδρέα Μεταξᾶ).

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 120· ἑπομένως δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 1½. Μ. Μ.)