1885.06.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 29

Τῆς 18 Ἰουνίου 1885

(Τρίτη)

Ὥρα 8 Π. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐμβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἔχει τὸν λόγον ὁ κύριος Σιβιτανίδης.

§2Γ. ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Δύο λέξεις, κύριοι Βουλευταὶ, εἶναι ἀναγκαῖαι πρὸ πάσης ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς συζητήσεως, δύο λέξεις πρὸς ἐκείνους, οἵτινες καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ ἐν τῷ Τύπῳ ἀσυστόλως λαλοῦσι περὶ προγραφῶν, μνημονεύοντες ἐποχῶν ἀρχαίων, καὶ διὰ σκανδαλωδῶν ὑπαινιγμῶν καὶ συγκρίσεων ζητοῦντες νὰ στιγματίσωσιν ἐπὶ φατριασμῷ τὴν σημερινὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς. Δύο λέξεις πρὸς τὸν πρώην πρωθυπουργὸν, ὅστις χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μετὰ τόσου στόμφου, προδίδοντος τὰς ἕξεις παρωχημένου μεγαλείου, μετὰ τόσης πικρίας, μαρτυρούσης τὴν ἀπὸ τῆς συμφορᾶς ἀλγηδόνα. Ἐπετίμησεν ἡμᾶς ἐπὶ ἀδικίαις καὶ προγραφαῖς, λησμονῶν αὐτὸς οὐχὶ τὰς προγραφὰς, ἀλλὰ τὰς ἀνθρωποθυσίας, ἃς ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ ἐτέλεσεν αὐτὸς οὗτος εἰς τὸν βωμὸν αἱμοδιψοῦς φατριασμοῦ· (ἐπευφημίαι). Καὶ τὰς λέξεις ταύτας, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ φρονῶ, ὅτι ὑπὲρ πάντα ἄλλον μεταξὺ ἡμῶν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ τὰς ἀπευθύνω ἐγὼ, ὑπομιμνήσκων εἰς τοὺς ἀληθεῖς τῶν προγραφῶν ἐργάτας, τοὺς σήμερον κοπτομένους ὑπὲρ τοῦ δικαίου καὶ τοῦ νόμου, ὅτι μάτην ἀγωνίζονται νὰ τάξωσιν ἡμᾶς ἰσοτίμους πρὸς ἑαυτοὺς ἐν τῷ ἔργῳ τοῦ δημίου· (ἐπευφημίαι). Ὑπῆρξε, κύριοι, ἀληθῶς ἐποχὴ ἀγρία, τὴν ὁποίαν ὅμως ἀρέσκονται σήμερον λησμονοῦντες, ἐποχὴ ἀξία στιγματισμοῦ, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ πολιτικὸς ὑπολογισμὸς, καὶ μόνος οὗτος, ἐῤῥύθμιζε καὶ διεῖπε τὰ τῶν ἐξελέγξεων τῶν ἐκλογῶν. Τὰ αἰσθήματα κατεπνίγοντο, τὸ φρόνημα ἐστρεβλοῦτο, αἱ συνειδήσεις ἐξεβιάζοντο, αὐτοὶ οἱ νόμοι κατεπατοῦντο καὶ ὁ φατριασμὸς, ὀργιάζων καὶ ἀχαλίνωτος, οὐδένα ἐγνώριζε φραγμὸν οὔτε ἠθικῆς, οὔτε δικαιοσύνης, ἀναχαιτίζοντα αὐτὸν ἐν τῷ ὁρμητικῷ δρόμῳ του. Τὸ συμφέρον τῆς φατρίας ἦτο ὁ κρατῶν ὑπέρτατος νόμος, καὶ τότε ἀληθῶς αἱ προγραφαὶ διεδέχοντο ἀλλήλας, ὡς τὸ τρανώτατον μαρτύριον τῆς τυφλῆς ὑποταγῆς εἰς τὸν ἐπιτάσσοντα αὐτὰς ἀνηλεῆ φατριάρχην· (ἐπευφημίαι). Δὲν θέλω, κύριοι, νὰ ἐκτυλίξω ἐνώπιον ὑμῶν εἰδεχθεστέραν ἐν ταῖς λεπτομερείαις αὐτῆς τὴν εἰκόνα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, διότι αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν πρῶτος ἐγὼ, τὸ ἀδικώτερον αὐτῆς θῦμα, νὰ τὴν παραδώσω εἰς λήθην χάριν τῆς τιμῆς τοῦ Κοινοβουλίου. Ἀλλ’ ἐν ὀνόματι τῆς τιμῆς ταύτης, ὑπὲρ τῆς ὁποίας πάντες ἔχομεν καθῆκον νὰ μεριμνῶμεν καὶ νὰ κηδώμεθα, ἔρχομαι σήμερον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀπὸ τοῦ ὁποίου τοσάκις εἶδον ἀναπεταννυμένην τὴν σημαίαν τῆς πρώην Ἀντιπολιτεύσεως, σημαίαν πολιτικῆς χρηστότητος καὶ εὐνομίας, ἔρχομαι νὰ ἐπικαλεσθῶ δικαιοσύνην ὑπὲρ ἐκείνου, ὅστις μὲ ἠδίκησε, πνίγων ἐν ἐμοὶ ὅλα τὰ αἰσθήματα τοῦ πόνου καὶ τοῦ πάθους καὶ ἀναμιμνησκόμενος ὅ,τι αὐτὸς προπάντων ἀπὸ τῆς περιωπῆς αὐτοῦ δὲν ὤφειλε νὰ λησμονήσῃ, ἀναμιμνησκόμενος ὅτι ὁ δικαστὴς δὲν ἀνήκει εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ ὅτι ἡ ψῆφός του δὲν πρέπει νὰ ἦναι ἐμπαθὲς ὄργανον φατριασμοῦ, ἀλλ’ ἁγνὴ καὶ ἄδολος ἔκφρασις τῆς συνειδήσεως· (ἐπευφημίαι). Ὑπὸ τοιοῦτον, κύριοι, εὐθύτητος καὶ δικαιοσύνης ἀφορισμὸν ἐννοῶ λειτουργοῦσαν τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς ἐν ταῖς ἐξελέγξεσι τῶν ἐκλογῶν καὶ χαίρω ἀληθῶς ἑρμηνεύων ἐν τούτῳ τὰς ἰδέας καὶ τὰς γνώμας, ἃς αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, ἀληθὴς τῆς πλειονοψηφίας ἀντιπρόσωπος, ἐξεδήλωσεν ἐν ὀνόματι αὐτῆς, κυρώσασα ταύτας διὰ τοῦ στόματος τοῦ Βασιλέως ἐν τῷ ἐναρκτηρίῳ αὐτοῦ λόγῳ. Ἐὰν, κύριοι, ἡ Βουλὴ, ἐξελέγχουσα τὰς ἐκλογὰς, μεταποιῆται ἀληθῶς εἰς ὁρκωτὸν δικαστήριον, γνώμονα ἔχον τὴν συνείδησιν καὶ κανόνα τὸν νόμον, πρέπει πάντες ν’ ἀνομολογήσωμεν, ὅτι ὀλέθριον καὶ ἀπελπιστικὸν ἀληθῶς θὰ ἦτο σύμπτωμα, ἐὰν ἐν τῷ ἐλέγχῳ τούτῳ ἐσίγα καὶ συνείδησις καὶ νόμος, ἀπὸ δὲ τοῦ ἐθνικοῦ τούτου περιβόλου, ἀπὸ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ παραδειγματίζηται ὁ λαὸς ἐν τῇ ἐκπληρώσει τῶν καθηκόντων αὐτοῦ, ἡμεῖς πρῶτοι συντελοῦμεν εἰς τὴν ἀποπλάνησιν καὶ τὰς παρεκτροπὰς αὐτοῦ διὰ τῆς καταδηλοτέρας πρὸς τὰ ἴδια ἡμῶν καθήκοντα ἀσεβείας. Ἡ ὑπὸ συζήτησιν ἐκλογὴ, κύριοι, τὸ κῦρος τῆς ὁποίας προσβάλλουσιν οἱ ἐνιστάμενοι, εἶνε βεβαίως, ὡς καὶ πᾶσα ἄλλη ἐκλογὴ, ἀξία τῆς προσοχῆς καὶ τῆς μελέτης τοῦ Κοινοβουλίου· ἀλλὰ, κατ’ ἐμὲ, κέκτηται καὶ ἕνα ἔτι τίτλον πλειότερον εἰς τὴν ἐκτίμησιν ὑμῶν. Ἴσως ἄλλος, ἐμπειρότερος ἐμοῦ καὶ ῥήτωρ καὶ πολιτευτὴς, θὰ ἀπέφευγε τὸν ἀπότομον τοῦτον ἰσχυρισμὸν, προσκρούοντα εἰς εὐθίκτους φιλοτιμίας, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς κοινοβουλευτικῆς ἀπειρίας μου ἡ ἀλήθεια, κύριοι, ἐκφεύγει ἀπροκάλυπτος, καὶ ὅταν πρόκηται περὶ τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου ἢ τῆς ἐκλογῆς Γόρτυνος, οὐδένα ἔχω δισταγμὸν, αἰσθάνομαι μάλιστα τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δηλώσω, ὅτι ἐν τῷ ἐλέγχῳ τοιούτων ἐκλογῶν πρέπει πάντως νὰ παρομαρτῇ ἡ εὐλάβεια, ἡ δικαίως ὀφειλομένη πρὸς τὴν περιωπὴν καὶ τὰ ἀπὸ ταύτης δικαιώματα τῶν διαπρεπῶν ἀνδρῶν, οἵτινες συνδέονται μετὰ τῶν ἐκλογῶν τούτων. Ἐπιφανεῖς πολιτευταί, ἀποτελοῦντες τοὺς πρωτίστους καὶ σπουδαιοτάτους παράγοντας, οὐ μόνον ἐν τῇ εὐρυθμίᾳ τῆς πολιτειακῆς λειτουργίας, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ καθόλου ἐθνικῇ δράσει, δικαίως πρέπει νὰ ἐφελκύσωσι καὶ αὐτῶν τῶν δικαστῶν τὸ σέβας πρὸς τὴν ὡμολογημένην ὑψίστην αὐτῶν ἐθνικὴν χρησιμότητα. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ὑπὸ τὸν διττὸν ὅρον τῆς εὐλαβείας πρὸς τὸ δίκαιον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰ δικαιώματα τῆς τιμῆς, ἅπερ ἀναντιῤῥήτως κέκτηται ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ ὁ κ. Τρικούπης, θέλω ἐπιληφθῆ τοῦ ἐλέγχου τῆς ἐκλογῆς του, τιθέμενος ὑπεράνω πάσης προσωπικῆς ἐμπαθείας, ταπεινούσης με ἐνώπιον αὐτοῦ, ὑπεράνω παντὸς φατριαστικοῦ ὑπολογισμοῦ, ὑποτιμῶντος καὶ τὰς σκέψεις καὶ τὰς γνώμας μου εἰς τὴν ἐκτίμησιν ὑμῶν (ἐπευφημίαι). Πολλαὶ καὶ ἐν πολλοῖς οὐσιώδεις εἰσί, κύριοι, αἱ κατὰ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου ὑποβληθεῖσαι ἐνστάσεις, μετὰ τῆς αὐτῆς δὲ πᾶσαι ὑπεστηρίχθησαν καὶ ἀπεκρούσθησαν ἐνώπιον τοῦ Τμήματος θερμότατα ὑπὸ τῶν ἐνδιαφερομένων. Ὁ ἀξιότιμος Εἰσηγητὴς τοῦ Τμήματος, κατὰ τοῦ ὁποίου ἀδίκως χθὲς ἐξέχυσε τῆς ἀκρατήτου ὀργῆς του τὴν χολὴν ὁ κύριος Πρωθυπουργός....

§3ΤΙΝΕΣ. Ὁ πρώην.

§4ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Ἐν τῇ ἐκλογῇ Μεσολογγίου εἶνε ἀκόμη Πρωθυπουργός, καὶ δύναμαι νὰ τὸν ὀνομάζω οὕτω. Ὁ ἀξιότιμος, λέγω, Εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τοῦ Τμήματος μετὰ λεπτολόγου ἀκριβολογίας, μαρτυρούσης τὴν εὐσυνείδητον αὐτοῦ ἔρευναν, ἀνέγραψε καὶ ἀνέλυσεν ἐν τῇ ἐκθέσει του πάσας τὰς ἐνστάσεις ταύτας καὶ τὰς κατ’ αὐτῶν ἀντιῤῥήσεις, εὐκολύνων οὕτω ἀληθῶς τὸ ἔργον τοῦ ἐλέγχου. Ἐὰν δὲ ἄλλοι ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ἀνεπαρκῆ θεωροῦντες τὸ πόρισμα τῆς ἐκθέσεως ταύτης, δὲν ἤρχοντο ἀπὸ τοῦ βήματος ν’ ἀποκρούσωσιν ἢ μᾶλλον νὰ συμπληρώσωσιν αὐτό, ἐκτείνοντες τὴν ὑπὸ τῆς ἐκθέσεως προτεινομένην μονομερῆ τῆς ἐκλογῆς ἀκύρωσιν καὶ ἐπὶ τὸν κ. Τρικούπην, περιττὴ ὅλως θὰ ἀπέβαινε, κύριοι, καὶ ἡ ἐμὴ καὶ πᾶσα ἄλλη ἀγόρευσις πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς γνώμης τοῦ κ. Εἰσηγητοῦ, μετὰ τόσης εὐγλωττίας καὶ πειθοῦς ὑποστηρίξαντος αὐτήν. Ἀλλὰ μετὰ τὴν ἀρξαμένην καὶ ἐξακολουθοῦσαν ἔτι πεισματώδη συζήτησιν, καθ’ ἣν ἡ πολιτική, μὲ τὴν ὀργὴν καὶ τὸ πεῖσμά της, δὲν παρέμεινε δυστυχῶς ἠρεμοῦσα ἐκτὸς τοῦ πεδίου τῆς πάλης, ἐθεώρησα καθῆκον νὰ μετάσχω τῆς συζητήσεως, οὐχὶ βεβαίως διότι πιστεύω, ὅτι ἡ ἀσθενὴς φωνή μου δύναται νὰ ἀντηχήσῃ ἐπιβλητικὴ ἐν μέσῳ τῆς αἰθούσης ταύτης, ἀλλὰ διότι, συνηγοροῦσα ὑπὲρ τοῦ κυρίου Τρικούπη ἔχει ἀναντιῤῥήτως ὑπὲρ ἑαυτῆς μεῖζον πάσης ἄλλης τὸ κῦρος τῆς ἀπροσωποληψίας. Τὰ θύματα δὲν ἀποβλέπουσι βεβαίως μετὰ συμπαθείας πρὸς τοὺς ἐργάτας τῆς καταστροφῆς αὐτῶν· (ἐπευφημίαι). Ὅσῳ καὶ ἂν θέλωσι, κύριοι, οἱ συνήγοροι τοῦ πρώην πρωθυπουργοῦ, εἴτε ἐκ πεπλανημένης ὁρμώμενοι πεποιθήσεως, εἴτε ἐκ προσωπικῶν συμπαθειῶν, εἴτε τέλος ἐκ λελογισμένης πολιτικῆς κερδοσκοπίας, ὅσῳ, λέγω, καὶ ἂν θέλωσι νὰ ἀποκρούσωσι τὴν βαρεῖαν κατ’ αὐτοῦ μομφὴν ἐπὶ καθολικαῖς ἐπεμβάσεσι κατὰ τὰς ἄρτι διεξαχθείσας ἐκλογάς, τὰ πράγματα δυστυχῶς λαλοῦσιν ἀφ’ ἑαυτῶν τοσοῦτον εὐγλώττως, ὥστε οὐδεὶς ἐπιτρέπεται, οὐδ’ ἀπομένει περὶ τούτου δισταγμὸς εἰς τὸν θέλοντα νὰ ἐρευνᾷ μετὰ συνειδήσεως καὶ νὰ κρίνῃ μετ’ ὀρθοφροσύνης. Μάτην, κύριοι, ἀντηγωνίσθη χθὲς κατὰ τόσῳ ἐμφανῶν καὶ πασιγνώστων γεγονότων αὐτὴ τοῦ κυρίου Τρικούπη ἡ ἀκράτητος καὶ συναρπάζουσα εὐγλωττία, διότι καὶ ὁ σθεναρώτερος λόγος μηδενίζεται πρὸ τοῦ ἀκαταμαχήτου κύρους τῶν πραγμάτων. Ἐπὶ τρία ὅλα ἔτη κυβερνῶν ὁ κ. Τρικούπης παρεσκεύασε, κύριοι, διὰ τῆς ἀφρονεστέρας πολιτείας τὸ ναυάγιον καὶ ἑαυτοῦ καὶ τῆς χώρας. Αἱ ἐπαγγελίαι του, ἡ ἀναμόρφωσίς του, ἡ πολιτικὴ χρηστότης του, αἱ μεγάλαι περὶ ἐθνικῶν παρασκευῶν καὶ ἐθνικοῦ μεγαλείου καυχησιολογίαι του, ὅλος αὐτὸς ὁ ὄγκος τοῦ ψεύδους καὶ τῆς πλάνης, κατέῤῥευσεν εἰς συντρίμματα, καὶ περιδεὴς ἐν μέσῳ τῶν ἐρειπίων τῆς καταστροφῆς ὁ ἐργάτης αὐτῆς ἐστράφη ζητῶν καταφυγὴν καὶ σωτηρίαν. Ἀλλὰ ποῦ νὰ τὴν ἀνεύρῃ; Ἡ Βουλὴ, τὴν πλειονοψηφίαν τῆς ὁποίας ἔσυρεν ὄπισθεν αὐτοῦ ὑποτεταγμένην καὶ ἄφωνον, ἡ Βουλὴ τῷ ἠρνεῖτο πλέον ἐμπιστοσύνην καὶ συνδρομὴν, ὁ δὲ λαὸς οὗ τινος ὑπέκλεψε τὸν ἐνθουσιασμὸν καὶ τὴν πίστιν, εἶχεν ἤδη ἐκδηλώσει ἀπροκάλυπτον τὴν κατ’ αὐτοῦ ἀγανάκτησιν καὶ ἀποδοκιμασίαν. Ποῦ λοιπὸν νὰ ζητήσῃ καταφύγιον; Εἰς τὴν διάλυσιν, πατάσσων οὕτω τὴν ἀτίθασσον πλέον Βουλὴν, καὶ εἰς τὰς ἐκλογικὰς ἐπεμβάσεις, νοθεύων τὸ δεδηλωμένον ἤδη φρόνημα τοῦ λαοῦ. Ἰδοὺ, κύριοι, ἀκριβῶς τὶς ὁ λόγος τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς καὶ τὶς ὁ σκοπὸς τῶν ἐπεμβάσεων ἐν ταῖς ἐκλογαῖς· (ἐπευφημίαι). Ἐννοεῖται, κύριοι, ὅτι τὸ Μεσολόγγιον δὲν ἠδύνατο νὰ ἐξαιρεθῇ, αὐτὸ πρὸ πάντων, τοῦ καθολικοῦ κανόνος, τοῦ διαῤῥυθμίσαντος τὴν Κυβερνητικὴν ἐνέργειαν ἐν ταῖς τελευταίαις ἐκλογαῖς, δὲν ἠδύνατο νὰ ἐξαιρεθῇ, διότι ἡ ψῆφος αὐτοῦ ἔμελλε νά ἀποφασίσῃ οὐ μόνον περὶ τῆς τύχης τοῦ κυβερνήτου, ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς φιλοτιμίας τοῦ πολιτευτοῦ. Ὅσοι, κύριοι, ἐξ ὑμῶν διεξήλθετε μετὰ προσοχῆς τὸ ὀγκῶδες τεῦχος τῶν ἐκθέσεων τῶν διαφόρων Τμημάτων τῆς Βουλῆς, παρετηρήσατε βεβαίως, ὅτι ἓν νέον καὶ ὅλως ἄγνωστον ἄχρι τοῦδε μέσον ἀνηθίκου Κυβερνητικῆς ἐπιδράσεως, μέσον, ὅπερ ἡ ἐπίνοια τῶν τέως κυβερνητῶν ἐνεκαίνιασε κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς, ὑπῆρξεν ἡ ἐθνικὴ ὁδοποιΐα. Ὅπου οἱ εὐνοούμενοι τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ εἶχον ἀνάγκην ἐκλογικῆς ἐνισχύσεως, ὅπως σωθῶσιν ἀπὸ τῆς ἀναμενούσης αὐτοὺς βεβαίας καταδίκης τοῦ λαοῦ, ἐκεῖ τὸ μέσον τοῦτο ἐφηρμόζετο μετ’ ἀκολάστου ἀληθῶς ἐλευθεριότητος. Καὶ πλὴν τῆς ἀτυχοῦς Θεσσαλίας, τῆς ὁποίας ἐμνήσατο ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς, χάριν παιδιᾶς, κατὰ τὰς τελευταίας τοῦ κυβερνητικοῦ βίου του ἡμέρας, πλὴν τῆς ἀτυχοῦς Θεσσαλίας, ὅπου καὶ πάλιν ἤλπιζε νὰ στρατολογήσῃ ἀκόπως ἐνθουσιώδεις θαυμαστὰς, δὲν ὑπῆρξε, κύριοι, γωνία τοῦ Κράτους, εἰς τὴν ὁποίαν χάριν κακοήθους ψηφοθηρίας δὲν ἀντήχησεν ἡ σκαπάνη τοῦ μηχανικοῦ, διδάσκοντος τοὺς ἁπλουστέρους ἐκλογεῖς πόσην ὤφειλον εὐγνωμοσύνην πρὸς τοὺς Κυβερνητικοὺς ὑποψηφίους, οἵτινες τοσαύτην ἐπεδείκνυντο στοργὴν καὶ μέριμναν ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας καὶ τῶν δημοσίων ἐν γένει ἔργων. Ἀλλ’ ἐν τῇ βαθμολογικῇ ταύτῃ κλίμακι τῆς πρωθυπουργικῆς εὐνοίας τὴν ἀνωτάτην βαθμίδα κατέχει ἀναντιῤῥήτως τὸ Μεσολόγγιον. Καὶ ἠπόρησα χθὲς, ἀκούων τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ, διαμαρτυρομένου κατὰ τῶν αὐθεντικῶν πληροφοριῶν, ἃς ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τοῦ Τμήματος προσήγαγεν ἐνώπιον ὑμῶν. Τὰς πληροφορίας ταύτας δύναμαι ἐπίσης νά πιστοποιήσω, κύριοι, νέα ὑποβάλλων ὑμῖν αὐθεντικὰ δεδομένα, ἐκ τῶν δημοσίων ἐξηγμένα βιβλίων. Κατ’ αὐτὰ 400,000 δραχμῶν ἐδαπανήθησαν εἰς δημόσια ἔργα διὰ μόνην τὴν μικρὰν πόλιν τοῦ Μεσολογγίου καὶ τὰ πέριξ αὐτῆς, εἰς δύο δὲ καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια ἀνέρχονται τὰ ποσὰ, ἅπερ κατεβροχθίσθησαν ὑπὸ τῶν ἐργολάβων καὶ τῶν ἐκλογέων ἐργατῶν εἰς ἐπέκτασιν τῶν ἔργων τούτων ἐντὸς τῆς Ἐπαρχίας καὶ τῶν δήμων αὐτῆς. Καὶ δὲν ἤρκεσαν ταῦτα, κύριοι· κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων προσετίθεντο ἑκάστοτε καὶ ἕτερα ποσὰ, ἀνάλογα πρὸς τὴν ἀπληστίαν τῶν ἐργολάβων ἢ τὴν ἐκλογικὴν αὐτῶν καὶ τῶν τελουμένων ἔργων χρησιμότητα. Καὶ διὰ νὰ σᾶς πείσω, κύριοι, περὶ τούτου διὰ παραδειγμάτων, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἀναφέρω ὡρισμένως ὀλίγα ἐκ τῶν πολλῶν τολμηθέντων κατὰ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Τὴν 4 Ἰουνίου ἐνεκρίθησαν 44,000 δραχμῶν πρὸς κατασκευὴν γεφύρας ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Τουρλίδος–Μεσολογγίου μετ’ ὀλίγον ἐγένετο συμπληρωτικὸς ὑπολογισμὸς ἐκ 3,500 δραχμῶν· ἀλλὰ δὲν ἤρκεσε καὶ οὗτος, διότι οἱ ἐργολάβοι μόνον ἐπὶ ἀμοιβῇ προσήνεγκον τὴν ἀφοσίωσιν αὑτῶν πρὸς τὸν πρώην Πρωθυπουργόν. Μετὰ τὸν συμπληρωτικὸν αὐτὸν ὑπολογισμὸν παρηκολούθησεν ὑπέρβασις ἑτέρων 11,000 δραχμῶν, κατόπιν δὲ ἑτέρα ἐκ 4,000 δραχμῶν δαπάνη πρὸς ἐπισκευὴν τῆς μόλις πρὸ μικροῦ κατασκευασθείσης γεφύρας. Οὕτω δαπάνη ἔργου, ὑπολογισθεῖσα εἰς 44,000 δραχμῶν, ἀνῆλθε, κύριοι, εἰς δραχμὰς 62,000 καὶ πλέον. Ἐθνικὴ ὁδὸς—καὶ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν ὑμῶν εἰς τὸν κίβδηλον τοῦτον χαρακτηρισμὸν—ἐθνικὴ ὁδὸς ἀπὸ Μεσολογγίου εἰς ἁλαταποθήκην, ἐγκριθεῖσα διὰ δραχ. 3,600, ἀπῄτησε πρὸς συμπλήρωσιν πρόσθετον δαπάνην 9,000 δραχμῶν. Ἀνάλογα πρὸς ταῦτα εἶναι ὅλα τὰ παραδείγματα τῆς διαχειρίσεως τοῦ δανείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας. Παραλία ὁδὸς Αἰτωλικοῦ, ἐγκριθεῖσα ἀντὶ δαπάνης 106,000 δραχμῶν, ἀπῄτησε συμπληρωτικὸν ὑπολογισμὸν ἐκ δραχμῶν 45,000. Διαπλάτυνσις γεφύρας ἐπὶ τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ πρὸς τὸ Αἰτωλικόν, ἐγκριθεῖσα δι’ 106,000 δραχμῶν, ἔσχεν ἀνάγκην συμπληρωτικοῦ ὑπολογισμοῦ 30,000 δραχμῶν. Τοιαύτη, κύριοι, καὶ τόσον εὐλαβὴς καὶ εὐσυνείδητος ὑπῆρξεν ἡ διαχείρισις τοῦ τελευταίου ἐξ εἴκοσιν ἑκατομμυρίων δανείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, καὶ μετὰ τοιαύτης ἐδαπανήθη ἐντὸς τοῦ Κράτους ἀναλογίας, ἀφοῦ τὸ 14 τῶν ἐκ τοῦ δανείου τούτου διατεθέντων χρημάτων ἀπεῤῥοφήθη ἀπὸ μόνον τὸ Μεσολόγγιον, πρὸς πολιτικὴν τοῦ ἀσώτου διαχειριστοῦ ἐπίῤῥωσιν! Ἀλλὰ δὲν ἐχρησίμευσε μόνη ἡ ἐθνικὴ ὁδοποιΐα ὡς μέσον Κυβερνητικῆς ἐπεμβάσεως ἐν τῇ ἐκλογῇ Μεσολογγίου. Οἱ τελευταῖοι καταθλιπτικοὶ φόροι ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, τοῦ σιγαροχάρτου, τοῦ οἴνου καὶ τῶν οἰνοπνευμάτων, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν μεγάλην οἰκονομικὴν ἀναμόρφωσιν τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ, ἀλλὰ συντελέσαντες εἰς τὴν ἀπαισίαν οἰκονομικὴν τῆς χώρας καταστροφὴν, οἱ τελευταῖοι οὗτοι καταθλιπτικοὶ φόροι ὑπῆρξαν, ὅπως γνωρίζετε πάντες, ἡ κυριωτέρα πηγὴ τῆς κατ’ αὐτοῦ ἐξεγέρσεως τοῦ λαοῦ, ὑφισταμένου τὰ βάρη καὶ τὴν πίεσιν τῶν φόρων τούτων, ἄνευ ἀγαθοῦ τοὐλάχιστον ἀποτελέσματος ὑπὲρ τῶν πολλῶν τῆς χώρας οἰκονομικῶν ἀναγκῶν. Καὶ ὅμως οἱ ἐνιστάμενοι ἰσχυρίσθησαν, ὅτι ὁ εὐτυχὴς λαὸς τῆς Ἐπαρχίας Μεσολογγίου ἐξῃρέθη τοῦ βάρους καὶ τῆς ἀπὸ τῶν φόρων τούτων καταθλίψεως χάρις εἰς τὴν εὔνουν πρόνοιαν τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ, φιλοτίμως μεριμνήσαντος, ὅπως οἱ συμπολῖται αὐτοῦ ἀπαλλαγῶσι πάσης φορολογικῆς καταδιώξεως. Ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι μετὰ δυσπιστίας τὸ κατ’ ἀρχὰς ἀπέβλεψα πρὸς τὴν ἔνστασιν ταύτην, διότι ἐθεώρησα τερατῶδες κατ’ αὐτῆς τῆς Πολιτείας ἔγκλημα τοιαύτην ἐπίβουλον φορολογικῆς ἀτελείας καθιέρωσιν ὑπὲρ προνομιούχου τάξεως πολιτῶν· μάτην δὲ χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐδοκίμασε ν’ ἀναιρέσῃ ταύτην καὶ διὰ σκοπίμου καὶ ἐξεζητημένης τῶν ἀριθμῶν καὶ τῶν πραγμάτων συγχύσεως νὰ καλύψῃ τὰς ἀπὸ τῆς ἐνστάσεως ταύτης ὀδυνηρὰς ἐντυπώσεις. Ἔχω, κύριοι, ἐνώπιόν μου αὐθεντικὴν πιστοποίησιν, εἰλημμένην ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων, διαβεβαιοῦσαν, ὅτι ἐπὶ δεκαεννέα ὅλους μῆνας, ἤτοι ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν φόρων τούτων μέχρι τῆς παραιτήσεως τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, καθ’ ἅπασαν τὴν Ἐπαρχίαν Μεσολογγίου καὶ ἀπὸ πάντων τῶν φόρων τούτων, οὓς ἀνωτέρω ἀπηρίθμησα, εἰσεπράχθησαν μόλις 80,000 δραχμῶν. Διὰ νὰ ἐννοήσητε δὲ, κύριοι, τὸν βαθμὸν τῆς πρωθυπουργικῆς ἐλευθεριότητος πρὸς τοὺς συμπολίτας αὐτοῦ, ἀρκεῖ νὰ ἀναφέρω ὑμῖν, ὅτι, ὡς προκύπτει ἐκ τῶν αὐτῶν αὐθεντικῶν πηγῶν, ἡ Ἐπαρχία Ναυπλίας, ἥτις καὶ κατὰ τὸν πληθυσμὸν καὶ κατὰ τὴν κατανάλωσιν—ἐπειδὴ περὶ φόρων καταναλώσεως πρόκειται —πολὺ ὑπολείπεται τῆς Ἐπαρχίας Μεσολογγίου, κατὰ τὸ αὐτὸ χρονικὸν διάστημα καὶ διὰ τοὺς αὐτοὺς φόρους ἐτέλεσεν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον 160,000 δραχμῶν, ἤτοι διπλοῦν ἀκριβῶς. Καὶ ἀπέναντι, κύριοι, τοιούτων αὐθεντικῶν δεδομένων, τὴν ἀκρίβειαν τῶν ὁποίων οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, δὲν πρέπει τὴν σκόπιμον καὶ σκανδαλώδη ταύτην τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ συγκατάβασιν πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς αὐτοῦ νὰ χαρακτηρίσωμεν καὶ στιγματίσωμεν ὡς τὸ εἰδεχθέστερον μέσον διαφθορᾶς τῶν συνειδήσεων! Καὶ ἀπαιτεῖται τάχα ῥητορικὴ δεινότης, ὅπως πρὸς τοιαύτην ἐπίβουλον κατὰ τοῦ φρονήματος καὶ τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ παγίδα ἐμπνεύσω ὑμῖν ὅλην τὴν ἀγανάκτησιν καὶ τὴν ἀποστροφὴν, ἃς ἐγὼ αὐτὸς αἰσθάνομαι, καὶ τῶν ὁποίων πράγματι εἶναι ἀξία; Ὅταν, κύριοι, ὁ πολιτικὸς ἀνταγωνισμὸς ὠθῇ αὐτοὺς τοὺς ἰθύνοντας τὰ τῆς Πολιτείας μέχρι τοιούτου βαθμοῦ λησμοσύνης τῶν πρὸς αὐτὴν καθηκόντων καὶ ὑποχρεώσεων, ἡ ἀγανάκτησις καὶ ἡ ἀποστροφὴ εἶναι τὰ ἐπιεικέστερα αἰσθήματα, ἅπερ δύναταί τις νὰ αἰσθανθῇ πρὸς τοιαύτην ἀσύστολον τῆς Κυβερνητικῆς ἐξουσίας διαχείρισιν· (ἐπευφημίαι). Ἀλλὰ πλὴν τῶν δύο τούτων ἐνστάσεων, οἱ ἐνιστάμενοι ἔχουσι καὶ ἄλλας, μαρτυρούσας ὅτι καὶ τάσις καὶ σχέδιον ὑπῆρξε Κυβερνητικῆς ἐπεμβάσεως ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Μεσολογγίου. Πάντες γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου δὲν ὑπῆρξε Πρωθυπουργὸς διορίσας εἰς δημοσίας θέσεις τοσούτους συμπολίτας του ὅσους ὁ κ. Τρικούπης· μέτρον τῆς περὶ τὴν ὑπηρεσίαν ἱκανότητός των ἐλογίζετο ἡ πρὸς αὐτὸν ἀφοσίωσις, καὶ οὕτως ἡ ἐκλογὴ ἦτο εὐχερεστάτη. Πάντες λοιπὸν οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι ἐκλήθησαν ἀπὸ τῶν περάτων τοῦ Κράτους δι’ ἐγκυκλίων καὶ ἐπιστολῶν, ἄλλοι μὲν ὅπως μετάσχωσι τοῦ ἐκλογικοῦ ἀγῶνος διὰ τῆς ψήφου των, ἄλλοι δὲ ὅπως βοηθήσωσιν αὐτὸν διὰ γενναίων χρηματικῶν εἰσφορῶν. Καὶ δὲν γνωρίζω ἂν ὁ ἐπιτακτικὸς οὗτος ὅρος τῶν χρηματικῶν θυσιῶν ἐξετελέσθη, ἀλλ’ εἶναι πλέον ἢ βέβαιον, οὔτε δύναται ν’ ἀμφισβητηθῇ, ὅτι τὸ Μεσολόγγιον κατεκλύσθη ὑπὸ τῶν ὑπαλλήλων τούτων, ἄλλων μὲν ἐκ συμπαιγνίας παραιτηθέντων, ἵνα ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἐκλογῆς, ἂν ἐνίκα ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἄλλων δὲ μεταβάντων μετὰ ἢ ἄνευ ἀδείας, ἀλλὰ πάντως τῇ ἐπινεύσει τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ. Εἶναι τῳόντι, κύριοι, ὑψίστης σημασίας καὶ σπουδαιότητος ζήτημα ὑπὸ τὴν διττὴν ἔποψιν τοῦ νόμου καὶ τῆς ἐκλογικῆς ἐλευθερίας, ἂν δημόσιοι ὑπάλληλοι, οὕτω δρῶντες κατὰ τὰς ἐκλογὰς, ἀσκοῦσι νόμιμον δικαίωμα, ἢ ὑπερακοντίζουσι τὰ ὅρια τοῦ νομίμου, προσβάλλοντες αὐτὴν τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἐκλογῶν. Οὐδεὶς βεβαίως ἀμφισβητεῖ, ὅτι ὁ ὑπάλληλος εἶναι καὶ πολίτης κεκτημένος πάντα τὰ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος χορηγούμενα αὐτῷ δικαιώματα, ἀλλὰ τὴν ἐνάσκησιν τῶν δικαιωμάτων τούτων διαγράφουσι καὶ διαῤῥυθμίζουσι νόμοι κανονιστικοί, ὧν ἡ ἀθέτησις θὰ ἦτο οἱονεὶ παράβασις αὐτοῦ τοῦ θεμελιώδους νόμου ἀπὸ τοῦ ὁποίου ἀποῤῥέουσιν. Οὕτω, κύριοι, ἐπὶ παραδείγματι, τὸ Σύνταγμα χορηγεῖ εἰς τὸν πολίτην τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν, ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἱερὸν καὶ ἀπαραβίαστον, ἀργεῖ, ἂν ὁ ἐκλογεὺς δὲν εὑρέθη ἐγγεγραμμένος ἐν τοῖς ἐκλογικοῖς καταλόγοις συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, κανονίζοντος οὕτω τὴν ἐνάσκησιν τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος. Ὁ ὑπάλληλος διοριζόμενος τοιοῦτος δὲν ἀποβάλλει βεβαίως τὴν ἰδιότητα τοῦ πολίτου, οὔτε τὰ δικαιώματα αὐτοῦ, ἀλλὰ συνάπτει πρὸς τὴν Πολιτείαν δεσμοὺς καὶ ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας δὲν δύναται νὰ λύσῃ διὰ τῆς ἀθετήσεως τῶν νόμων, οἵτινες τὰς ἐκανόνισαν. Μία τῶν ὑποχρεώσεων τούτων εἶναι ὅτι οὐδεὶς ὑπάλληλος αὐτογνωμόνως καὶ ἄνευ ἀδείας ἐγκαταλείπει τὴν θέσιν του· διὰ νὰ ἐνασκήσῃ λοιπὸν ὑπάλληλός τις τὸ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος χορηγούμενον αὐτῷ ἐκλογικὸν δικαίωμα, ἐγκαταλείπων τὴν θέσιν του, πρέπει νὰ προηγηθῇ ἡ ἐκτέλεσις τῆς διατάξεως τοῦ κανονιστικοῦ νόμου, ἥτις ὑποχρεοῖ αὐτὸν νὰ ζητήσῃ ἄδειαν. Εἶναι, κύριοι, φρονῶ τόσον ἁπλοῦν καὶ φυσικὸν τὸ πόρισμα τοῦ συλλογισμοῦ τούτου, ὥστε οὐδεμία ἀπαιτεῖται ἔκτακτος εὐφυΐα ἢ εἰδικὴ νομομάθεια πρὸς ἀντίληψιν αὐτοῦ. Καὶ διὰ τοῦτο ἠπόρησα προχθὲς κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἐκλογῆς Μεγαρίδος, ὅπως καὶ χθὲς ἀκούσας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἠπόρησα, λέγω, ὅταν ἤκουσα συναδέλφου ἀξιοτίμου καὶ διακρινομένου ἐπὶ νομομαθείᾳ, ἰσχυριζομένου, ὅτι οἱ εἰς τὴν Ἐπαρχίαν ἐκείνην μεταβάντες δημόσιοι ὑπάλληλοι πρὸς ψηφοφορίαν καὶ ψηφοθηρίαν μάλιστα ἀπῆλθον αὐτογνωμόνως καὶ ἄνευ ἀδείας, ἐρωτῶντος δὲ ἐὰν ἐδικαιοῦντο νὰ πράξωσι τοῦτο, ἀφοῦ ἀπὸ τοῦ Συντάγματος εἶχον τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου. Ὄχι, δὲν ἐδικαιοῦντο νὰ μεταβῶσιν ἄνευ παραιτήσεως ἢ ἄνευ ἀδείας, ἐπιτρεπούσης αὐτοῖς οὐχὶ βεβαίως τὴν ἐνάσκησιν τοῦ ἀπὸ τοῦ θεμελιώδους νόμου χορηγουμένου αὐτοῦ δικαιώματος, ἀλλὰ τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς θέσεως πρὸς ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος τούτου. Ἀλλὰ γεννᾶται, κύριοι, ἕτερον ζήτημα: Εἶναι θεμιτὴ καὶ πρέπουσα ἡ χορηγία ἀδειῶν κατὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους; Εἰς τὴν ἐρώτησιν ταύτην οὐδένα θὰ εἶχον δισταγμὸν ν’ ἀποκριθῶ καταρατικῶς, ἂν τοιοῦτον μέτρον ἦτο δυνατὸν νὰ ληφθῇ γενικῶς καὶ ἄνευ ἐξαιρέσεως, πρὸ πάντων δὲ ἄνευ βλάβης τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας καὶ τῶν ἀπὸ ταύτης ἐξαρτωμένων δημοσίων συμφερόντων. Ἀλλ’ ἡ ἐφαρμογὴ τοιούτου μέτρου μονομερῶς, ὡς ἐπὶ τοῦ προκειμένου, καὶ χάριν ὡρισμένων προσώπων, ἀπολαυόντων τῆς Κυβερνητικῆς εὐνοίας, εἶναι ἀσεβὴς καταπάτησις τῶν δικαιωμάτων, ἅπερ ἐξ ἴσου ἔχουσι πρὸς τοὺς εὐνοουμένους τῆς Κυβερνήσεως καὶ οἱ ἀνταγωνισταὶ αὐτῶν· εἶνε ἄρνησις δικαιοσύνης, εἶνε παραβίασις αὐτῆς τῆς ἐκλογικῆς ἐλευθερίας. Εἴτε λοιπὸν αὐτογνωμόνως καὶ ἄνευ ἀδείας, εἴτε ἐπ’ ἀδείᾳ ἐγκατέλιπον τὰς θέσεις αὑτῶν οἱ καταπλημμυρήσαντες τὸ Μεσολόγγιον κατὰ τὰς ἐκλογὰς δημόσιοι ὑπάλληλοι, ἡ ἐνέργεια αὐτῶν ὑπῆρξεν ἀναντιῤῥήτως ἔκθεσμος καὶ ἠδίκησε τοὺς ἐνισταμένους. Ἄξιος δὲ μομφῆς καὶ κατακρίσεως εἶναι ὁ πρώην Πρωθυπουργός, συντελέσας διὰ τῆς παροτρύνσεως ἢ τῆς ἀνοχῆς αὐτοῦ εἰς τὴν ἀδικίαν ταύτην. Ἀλλ’ ἡ ἔμφρων τοῦ κ. Τρικούπη πρόνοια δὲν ἠρκέσθη εἰς μόνην τὴν συγκέντρωσιν τῶν ὑπαλλήλων ἐν Μεσολογγίῳ. Ὅπου τοῦ Κράτους ὑπῆρχεν ἐκλογεὺς ἢ φίλος, δυνάμενος εἴτε διὰ τῆς ψήφου, εἴτε διὰ τοῦ λόγου νὰ συντελέσῃ εἰς τὸν ἐκλογικὸν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ θρίαμβον, ἐκλήθη ἀπὸ τῶν περάτων τοῦ Κράτους, καὶ ἐτέθησαν εἰς τὴν διάθεσιν αὐτοῦ, δαπάναις τοῦ Δημοσίου, ὅλα ὅλων τῶν ἀτμοπλοϊκῶν ἑταιριῶν τὰ ἀτμόπλοια. Καὶ διὰ τοῦτο, κύριοι, χθὲς ἐγώ, ἔχων ὑπ’ ὄψιν μου τὸν κατάλογον τοῦτον ἀριθμοῦντα 115 ἐκλογεῖς, μεταβάντας δαπάναις τοῦ δημοσίου εἰς Μεσολόγγιον, ἐγέλασα ὅταν ἤκουσα τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ μετὰ κόπου λέγοντος ὅτι «Εὑρέθη τέλος πάντων Κυβέρνησις, «ἥτις τὰ δημόσια χρήματα νὰ μὴ θεωρῇ ὡς ἴδια, διατιθε«μένη ταῦτα πρὸς ἐκλογικοὺς σκοπούς» (γέλως). Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς δὲν εἶναι Κυβερνητικὴ ἐπέμβασις, ὅταν ὁ διαχειριζόμενος τὰ δημόσια χρήματα διατίθησι ταῦτα πρὸς συγκέντρωσιν ἐκλογέων ἢ ἐκλογικῶν ὀργάνων, ἐνεργούντων ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ τοῦ συνδυασμοῦ του, καὶ δὲν συντελῇ εἰς τὴν διαστροφὴν καὶ τὴν νόθευσιν τῆς ψήφου καὶ τοῦ φρονήματος τῶν ἐκλογέων τοιαύτη κατάφωρος Κυβερνητικὴ ἀθεμιτουργία; Ἀλλ’ εἶναι ταῦτα μόνα, κύριοι; ὄχι βεβαίως. Στρατιωτικαὶ πιέσεις, ἀπειλαὶ καὶ βιαιοπραγίαι ἐξ ἐκείνων, τὰς ὁποίας πάντες γνωρίζομεν καὶ πάντες ἐδοκιμάσαμεν, ὅταν δυστυχῶς ἡ πρὸς τοὺς κυβερνῶντας ἀφοσίωσις τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας ὑπερβάλλῃ τὰς ἀπὸ τῶν καθηκόντων αὐτῆς ὑποχρεώσεις· σκανδαλώδης ἀνάμιξις αὐτοῦ τοῦ Κλήρου, μετ’ εὐσεβοῦς ἀγωνιζομένου ζήλου ὑπὲρ τῆς ἐκλογικῆς νίκης τοῦ κ. πρώην Πρωθυπουργοῦ· ἀθέμιτος χρῆσις τῆς Κυβερνητικῆς ἐξουσίας χάριν προσώπων, προφανῶς δυναμένων νὰ ἐνισχύσωσι τὸν κ. Τρικούπην ἐν τῇ ἐκλογικῇ πάλῃ· πάντα ταῦτα μαρτυροῦσιν ὅτι οὐδὲν, ἀπολύτως οὐδὲν, παρέλειψεν ἡ Κυβερνητικὴ ἀκολασία, οὐδὲ ὠπισθοδρόμησεν ἐνώπιον οἱασδήποτε παρανομίας ἢ παρεκτροπῆς πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ σκοποῦ αὐτῆς, ὅστις ἦτον ἡ ἐπιτυχία οὐχὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἀλλὰ τοῦ συνδυασμοῦ του. Ἀντιμέτωπος πρὸς τὸν Κυβερνητικὸν συνδυασμὸν ἀντεπεξῆλθεν ὁ συνδυασμὸς τοῦ κ. Δεληγεώργη, φέρων τὴν αἴγλην τοῦ μεγατίμου αὐτοῦ ὀνόματος καὶ τὸ γόητρον τῶν ἰδεῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἃς ἐξεπροσώπει. Ὁ ἀγὼν συνήφθη κρατερός· τοσαύτη δὲ ὑπῆρξεν ἡ ἀπὸ τῆς αἴγλης καὶ τοῦ γοήτρου τούτου ἀκατανίκητος ἰσχὺς, ὥστε ἡ ὁρμὴ τοῦ ἐκλογικοῦ ῥεύματος, τὸ ὁποῖον εἶχε παρασκευάσει ἡ ἐξ ἐφόδου εἰσροὴ τοσούτων Κυβερνητικῶν ἀθεμιτουργιῶν, οὐδὲ νὰ φθάσῃ κἂν ἠδυνήθη μέχρι τοῦ κ. Δεληγεώργη, παρέσυρε δὲ μόλις καὶ μετὰ βίας τὸν κ. Μακρῆν, ἐπιλαχόντα κατὰ δεκαοκτὼ μόνον ψήφους. Εἶναι τῷ ὄντι ἄξιον ἐκτιμήσεως τὸ φαινόμενον τοῦτο, μαρτυροῦν ὅτι ἐκεῖ, ἐκ τῇ ἱερᾷ ἐκείνῃ κιβωτῷ τῆς Ἐθνικῆς Παλιγγενεσίας, περισώζεται ἀκαιρέα ἡ μεγαλοφροσύνη, βαρύτιμον κληροδότημα τῶν πατέρων πρὸς τοὺς υἱούς. Τοιοῦτος λοιπὸν, κύριοι, ὑπῆρξεν ὁ ἐκλογικὸς ἀγὼν ἐν Μεσολογγίῳ, φέρων πλήρη τὸν τύπον τῆς πολυμορφωτέρας Κυβερνητικῆς ἐπεμβάσεως καὶ δικαίως δυνάμενος νὰ προκαλέσῃ τὰς αὐστηροτέρας ἐπιτιμήσεις κατὰ τοῦ κυριωτάτου αὐτῆς μοχλοῦ. Ἀλλὰ πρέπει διὰ τοῦτο νὰ ἀκυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ καὶ νὰ ἀκυρωθῇ ὡς πρὸς τίνας; ἰδοὺ τὸ ζήτημα, περὶ τὸ ὁποῖον ἐπιτρέψατέ μοι, συμπεραίνων, νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, ἐξαιτούμενος τὴν εὐμενῆ αὐτῆς προσοχήν. Δὲν θέλω, κύριοι, ὄχι, οὔτε ἐγὼ ἐπιείκειαν ὑπὲρ τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ ἂς μὴ σπεύδῃ ἀποκρούων αὐτὴν μετ’ ἀλαζονείας, διότι ἄνθρωπος, ἀνηλεὴς τὴν καρδίαν, εἶναι ἀνίκανος νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν ἀρετὴν τοιούτου αἰσθήματος· δὲν θέλω ἐπιείκειαν, ἀλλὰ δικαιοσύνην, διότι τὴν δικαιοσύνην δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε οὔτε εἰς ἐκείνους ἀκόμη, οἵτινες οὐδέποτε, οὔτε τὴν ἠγάπησαν, οὔτε τὴν ἐφήρμοσαν. Ὅσον ἐμβριθῶς καὶ ἂν ἐνέκυψα εἰς τὴν μελέτην τῶν ὑποβληθεισῶν ἐνστάσεων, ὅσῳ καὶ ἂν προσεπάθησα διὰ τοῦ ποικιλωτέρου συνδυασμοῦ τῶν κατὰ τὰς ἐκλογὰς διαδραματισθέντων γεγονότων, ὅπως πείσω ἐμαυτὸν ὅτι ἡ ἐπιτυχία τοῦ κ. Τρικούπη ὀφείλεται εἰς τὴν Κυβερνητικὴν ἐπίδρασιν, χρεωστῶ, κύριοι, νὰ ὁμολογήσω ἐνώπιον ὑμῶν, οἵτινες μέλλετε ν’ ἀποφανθῆτε καὶ δικάσητε περὶ τῆς ἐκλογῆς, ὅτι ἡ ἔρευνα αὕτη κατέλιπεν ἐν τῇ συνειδήσει μου τὴν περὶ τοῦ ἐναντίου πεποίθησιν. Δὲν ἀποκρύπτω ὅτι ἐπεθύμουν νὰ ἴδω τὸν κ. Τρικούπην δοκιμάζοντα, ἅπαξ τοὐλάχιστον, διὰ τῆς δικαιοσύνης ὑμῶν ὅσας πικρίας ἐγὼ δὶς ἐδοκίμασα διὰ τῆς ἀδικίας του· ἀλλ’ ἡ ἀκύρωσις τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου ὡς πρὸς αὐτὸν θὰ ἦτο οὐ μόνον ἔργον ἀδικίας, ἀλλὰ καὶ πολιτικῆς ἀφροσύνης, διότι δὲν ἔχω, κύριοι, ἐγὼ τὴν μωρὰν φιλαυτίαν νὰ πιστεύσω ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ὁ Τόπος θὰ ἀπέβλεπον πρὸς τὴν ἀδικίαν ταύτην μεθ’ ὅσης ἀπέβλεψαν ἀδιαφορίας πρὸς τὴν κατ’ ἐμοῦ τελεσθεῖσαν. Διὰ τοῦτο ἐπιτρέψατέ μοι μὲ τὸ θάῤῥος τῆς εὐσυνειδήτου γνώμης καὶ πεποιθήσεως νὰ συστήσω ὑμῖν τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς ὡς πρὸς τὸν κ. Τρικούπην. Μεθ’ ὅσα, κύριοι, καὶ ἂν ἐλέχθησαν παρὰ τῶν ἀντιδοξούντων, ὁ κ. Τρικούπης εἶναι μεγάλη ἐθνικὴ προσωπικότης, πρὸς τὴν ὁποίαν οἱ συμπολῖται αὐτοῦ μετὰ τόσῳ δικαίας ἀτενίζουσιν ὑπερηφανείας, ὥστε ἀδύνατον εἶναι ν’ ἀποδεχθῇ τις, ὅτι ἡ ἐκλογικὴ αὐτοῦ ἐπιτυχία ὀφείλεται εἰς τὴν Κυβερνητικὴν ἐπίδρασιν. Ἡ ἔκθεσμος κατὰ τὴν ἐκλογὴν ἐνέργεια ἐγένετο βεβαίως πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ συνδυασμοῦ καὶ πρὸς ἐπιτυχίαν αὐτοῦ.

§5Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ μοὶ εἰπῆτε, παρακαλῶ, διατί οἱ ἐκλογεῖς Καλαβρύτων δὲν ἐψήφισαν ὑπὲρ τοῦ ἀοιδίμου Ζαΐμη; Δὲν εἶχον τὴν αὐτὴν φιλοτιμίαν καὶ τὸ αὐτὸ συμφέρον; ἀλλ’ ἐξέλεξαν τὸν κ. Οἰκονόμου.

§6ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγένετο καλπονόθευσις.

§7ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Ἰδοὺ ἡ ἀπάντησις.—Ἡ ἔκθεσμος λοιπόν, εἶπον, ἐνέργεια ἀπέβλεπε πρὸ πάντων εἰς τὴν ἐνίσχυσιν καὶ ἐπιτυχίαν τοῦ συνδυασμοῦ, ταύτης δὲ προϊὸν ἀληθὲς εἶνε ὁ κ. Βαλτινὸς, ἐκβρασθεὶς ἐν μέσῳ ἡμῶν ὑπὸ τῶν κυμμάτων τῆς ὑπαλληλικῆς πλημμύρας, ἥτις κατέκλυσε τὸ Μεσολόγγιον. Δὲν ἠξεύρω, κύριοι, ποία ἔσται ἡ ψῆφος καὶ ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς ὡς πρὸς τὸν κ. Βαλτινὸν· νομίζω ὅμως ὅτι δύναμαι νὰ συντελέσω εἰς διαφώτισιν τῆς μειονοψηφίας τοὐλάχιστον, ἐπικαλούμενος τὰς θεωρίας καὶ τὰς γνώμας διαπρεποῦς αὐτῆς μέλους, ὅπως καὶ ἄλλοι τῶν συναδέλφων ἔπραξαν χθές. Ἐννοῶ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Ζακύνθου βουλευτὴν, λαλοῦντα ἐν τῇ ἐκλογῇ Βάλτου περὶ τοῦ ἑτέρου κ. Βαλτινοῦ. Τὸ παράδειγμα εἰς ἄλλην ἐποχὴν θὰ ἦτο ἴσως ἀτυχὲς, ἀλλὰ σήμερον τὸ καθιστᾷ ἐπίκαιρον ἡ σύμπτωσις τοῦ ὀνόματος καὶ ἡ ἐν πολιτικῇ ὁμογνωμοσύνῃ συνάντησις τῶν δύο ἀντιφρονούντων πρώην Ὑπουργῶν. Ἰδοὺ δὲ τί ἔλεγεν ὁ κ. Λομβάρδος κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 19 Φεβρουαρίου 1882 (ἀναγινώσκει). «Τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιον τοῦ Τμήματος εἰς τὴν ἐξέτασιν καὶ τῆς προκειμένης ἐκλογῆς, ἦτο ὁ ἀριθμὸς τῶν ψήφων, ὁ διακρίνων τοὺς ἐπιτυχόντας ἀπὸ τοὺς ἀποτυχόντας· 438 ψήφους ἔχει περιπλέον ὁ κ. ὑπουργὸς ἀπὸ τὸν πρῶτον ἐπιλαχόντα, 252 ἔχει ὁ δεύτερος Ἴσκος ἀπὸ τὸν πρῶτον ἐπιλαχόντα κ. Στράτον. Ἑπομένως 220 ψῆφοι ἐὰν τυχὸν μετεκινήθησαν ἀπὸ τὴν μίαν εἰς τὴν ἄλλην κάλπην διὰ τὸν πρῶτον ἐπιτυχόντα καὶ 130 ψῆφοι ἐὰν μετεκινήθησαν διὰ τὸν δεύτερον ἐπιτυχόντα, ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἄκυρος.» Θὰ παρακαλέσω, κύριοι, τὴν μειονοψηφίαν ν’ ἀποδεχθῇ καὶ ἐπὶ τῆς προκειμένης ἐκλογῆς τὴν δύναμιν τοῦ συλλογισμοῦ τούτου, τὸν ὁποῖον ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ἐφήρμοσε κατὰ τὴν ἐκλογὴν Βάλτου· θὰ εὕρῃ βεβαίως πολὺ πλείονα, ἢ ὅσα ὁ κ. Λομβάρδος, στοιχεῖα, δικαιολογοῦντα καὶ τὰς σκέψεις καὶ τὸ συμπέρασμα αὐτῆς. Δεκαοκτὼ μόνας ψήφους ὑπερτερεῖ, κύριοι, ὁ τρίτος ἐπιτυχὼν κ. Βαλτινὸς τὸν πρῶτον ἐπιλαχόντα κ. Μακρῆν. Ἂν λοιπὸν κατὰ τὴν θεωρίαν τοῦ πρώην ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ μετετέθησαν ἀπὸ τῆς μιᾶς κάλπης εἰς τὴν ἄλλην 10 μόνον ψῆφοι, ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἄκυρος. Ἐρωτῶ λοιπὸν τὸν κ. Λομβάρδον, ἐρωτῶ τὴν μειονοψηφίαν, ἐρωτῶ πάντας ὑμᾶς, οἵτινες μέλλετε ν’ ἀποφασίσητε καὶ δικάσητε ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς, τόσαι βαρύτιμοι θυσίαι ὑπὲρ τῶν ἐν Μεσολογγίῳ δημοσίων ἔργων, τόσοι ὑπάλληλοι μεταβάντες ἐκεῖ καὶ καταπλημμυρήσαντες τὴν Ἐπαρχίαν ἐκείνην κατὰ τὰς ἐκλογὰς, τόσαι χάριτες δαψιλευθεῖσαι πρὸς τοὺς συμπολίτας τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ, τόσοι ἐκλογεῖς, ὑπὲρ τοὺς 115, ἀποσταλέντας δαπάναις τοῦ δημοσίου ὅπως ψηφίσωσι τὸν ὑπουργικὸν βεβαίως συνδυασμὸν, δὲν ἤρκεσαν, κύριοι, νὰ μεταθέσωσι 10 μόνον ψήφους ἀπὸ τῆς κάλπης τοῦ κ. Μακρῆ εἰς τὴν κάλπην τοῦ κ. Βαλτινοῦ, καὶ πρέπει ἡ ἀκύρωσις τοιαύτης ἐκλογῆς νὰ θεωρηθῇ ἔγκλημα, προγραφὴ, θυσία; Κύριοι, περαίνω τὴν ἀγόρευσίν μου, φειδόμενος τοῦ χρόνου τῆς Βουλῆς, τοῦ πολυτίμου ἀληθῶς, εὐτυχὴς ἐὰν ἠδυνήθην νὰ μεταδώσω ὑμῖν τὰς περὶ τῆς ἐκλογῆς ταύτης πεποιθήσεις μου. Ἀλλὰ πρὶν ἢ κατέλθω τοῦ βήματος, ἐπιτρέψατέ μοι δύο ἀκόμη τελευταίας λέξεις πρὸς τὸν πρώην Πρωθυπουργὸν, ὑπομιμνήσκων αὐτῷ τὴν ἔκκλησιν, ἣν ἐποιήσατο πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον τῆς ληξάσης Περιόδου· (ἀναγινώσκει). «Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν, ἔλεγεν ὁ κ. Τρικούπης, εἰσάγων τὸν Προϋπολογισμὸν, ἡμεῖς ἐννοοῦμεν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη ὁ λαὸς, ὅταν παρασταθῶμεν ἐνώπιον αὐτοῦ, νὰ γινώσκῃ ποῦ ἐστηρίχθημεν ἵνα πράξωμεν ὅ,τι ἐπράξαμεν· θέλομεν ὅπως ὁ λαὸς μὴ ἀποφανθῇ ὑπὲρ ἡμῶν ὡς προσώπων, ἀλλ’ ὡς πολιτικῆς· ὅταν δ’ ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος ἐν ἐπιγνώσει ἀποφανθῇ, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία ποία θὰ ἦναι ἡ ἐτυμηγορία αὐτοῦ· ἡ ἐτυμηγορία θὰ ἦναι ὑπὲρ ἐκείνων, οἵτινες δι’ ὅσων εἶπον καὶ ἔπραξαν, δι’ ὅσων προέτεινον καὶ δι’ ὅσων ἐψήφισαν ἐν τῇ Βουλῇ, ἀπέδειξαν ὅτι ἔχουσι πίστιν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅτι πιστεύουσιν ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει τὸ σθένος τῶν Ἐθνῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι προωρισμένα ἵνα ζήσωσιν, ὅτι θέλει νὰ ζήσῃ καὶ θὰ ζήσῃ.» Ναὶ, κύριοι, ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος ἀπήντησεν εἰς τὴν πρόκλησιν ταύτην, καὶ διὰ τῆς καθολικῆς ψήφου του, διὰ τῆς ἐτυμηγορίας αὐτοῦ τῆς πανηγυρικῆς ἐξεδήλωσεν ὅτι διὰ νὰ ζήσῃ ἡ Ἑλλὰς ἔπρεπε νὰ ἐκλείψῃ ἐκ τοῦ μέσου ἡ πολιτικὴ, ἥτις ἐδημιούργησε τὴν μεμολυσμένην τοῦ φατριασμοῦ ἀτμοσφαίραν, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἀνέπνεεν· ὅτι διὰ νὰ ζήσῃ ἡ Ἑλλὰς ἔπρεπε νὰ ἐκλείψωσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἀσφυκτιῶσαν καὶ λιπόθυμον τὴν παρέσυρον μέχρι τοῦ βαράθρου τῆς καταστροφῆς. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων καὶ ἐπευφημίαι ἐκ τῆς Βουλῆς.)

§8Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Τρικούπη εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀπαντήσω εἰς τὴν ἀποστροφὴν, ἣν ἔκαμε πρὸς ἐμὲ, ἐν ᾗ περιεῖχε καί τι προσβλητικόν. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἀνήκω εἰς τὴν αἵρεσιν ἐκείνων, οἵτινες δοξάζουσιν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παρεμβάλλωνται προσκόμματα, ὥστε νὰ μὴ εἰσέρχωνται εἰς τὰ Κοινοβούλια οἱ ἡγέται τῶν κομμάτων, πολὺ περισσότερον εἰσερχόμενοι νὰ μὴ ἀποβάλλωνται. Μὲ τὴν ἰδέαν μου ταύτην δὲν ἐνόουν, ὅπως τὴν παρεποίησεν ὁ κ. Τρικούπης, νὰ ἁρπάζῃ ἡ Βουλὴ τὸν ἡγέτην τοῦ κόμματος καὶ νὰ τὸν εἰσάγῃ ἀποτόμως εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ἀλλ’ ἐννοῶ νὰ ἐνεργῆται ὅ,τι ἔπραξεν ὁ Ζαΐμης τὸ 1869, ὁποῖος διεξήγαγεν οὕτω τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς, ὥστε εἰσῆλθον ἀκόπως εἰς τὸ Κοινοβούλιον οἱ ἕτεροι τρεῖς τότε ἀναδεδειγμένοι ἡγέται κομμάτων Βούλγαρης, Κουμουνδοῦρος καὶ Δεληγεώργης· ἐνόουν, λέγω, ὅ,τι ἔπραξε τὸ 1879 ὁ Κουμουνδοῦρος, ὅτε ἐγκληματικὴ χεὶρ ἐστέρησε μεγάλην μὲν Ἐπαρχίαν τοῦ ἐκλεκτοῦ της ἀντιπροσώπου, τὸ δὲ Κοινοβούλιον διαπρεποῦς βουλευτοῦ καὶ ἡγέτου κόμματος· ὁ Κουμουνδοῦρος, διευθύνων τότε κατὰ τὰς ἐξελέγξεις τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ἐπάταξε τὸ ἔγκλημα καὶ ἐπανώρθωσε τὸ γεννηθὲν τῇ Ἐπαρχίᾳ καὶ τῷ Κοινοβουλίῳ ἀδίκημα, ἐνῷ ὁ κ. Τρικούπης ἐν τῷ οἰκείῳ Τμήματι τῆς Βουλῆς διὰ τῶν φίλων του, ἐν οἷς καὶ ὁ ἐν πνεύματι ὁμοφροσύνης ἀδελφὸς κ. Λομβάρδος, ἐπειράθη τὸν μὲν διαπρεπῆ πολιτευόμενον νὰ διώξῃ τοῦ Κοινοβουλίου, τὸ δὲ ἔγκλημα νὰ βραβεύσῃ. Φρονῶ λοιπόν, ὅτι ἐπείσθη ἡ Βουλή, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης παρεποίησεν ἐξ ὀπισθοβουλίας τὴν ἔννοιαν τῆς ἰδέας μου, τῆς ὁποίας, ὡς ἀπέδειξα, δὲν εἶνε ὀπαδός. Ἔρχομαι ὅμως καὶ εἰς ἄλλο ζήτημα ἀφορῶν τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Τρικούπη, τὸ μέρος ἐκεῖνο, δι’ οὗ κατέκρινε τὰς μέχρι τοῦδε ἀκυρωτικὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς ὡς ἀδίκους καὶ φατριαστικάς. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐφατρίαζεν, ὀλίγιστοι ἤθελον παραμείνει εἰς τὴν πτέρυγα ἐκείνην (δεικνύει τὴν τοῦ κόμματος τοῦ κ. Τρικούπη)· ὕστερον ἀφ’ ὅσα διεπράχθησαν κατὰ τὰς ἐκλογάς, καὶ ἡμεῖς ἂν εἴχομεν τὴν ἀτυχίαν νὰ ἀναδειχθῶμεν βουλευταὶ ἀπὸ ἐκλογὰς ἐνεργηθείσας ὅπως ἐνηργήθησαν αἱ πρὸ μικροῦ ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ εἶχεν οὗτος τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς κατὰ τὰς ἐξελέγξεις, οὔτε ἕνα ἤθελεν ἀφήσει ἐνταῦθα. Δὲν ἐθραύσθησαν ξίφη εἰς τὰς ῥάχεις τῶν ψηφοφόρων; Δὲν εἰσέβαλον ξιφήρεις ἀξιωματικοὶ καὶ διετάραξαν οἰκίας καὶ προσέβαλον σπουδαῖα ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ πρόσωπα; Δὲν προσεβλήθησαν ἐν πανηγύρεσι Δήμαρχοι ὑπὸ ἀξιωματικῶν; Δὲν διεσπάρησαν Εἰσαγγελεῖς ἐκδίδοντες ἐντάλματα φυλακίσεως κατὰ τῶν ἀνταγωνιζομένων πρὸς τοὺς ὑπουργικοὺς ὑποψηφίους; Δὲν περιήρχοντο ψηφοθηροῦντες ἀπειλητικῶς Εἰσαγγελικοὶ Γραμματεῖς, παριστάμενοι ἐν ταῖς κάλπαις σφαιριδιοδόται τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων; Δὲν μετεβάλλοντο κατὰ βούλησιν τῆς ἐξουσίας Ἐφορευτικαὶ Ἐπιτροπαὶ καὶ ἐκλογικὰ Τμήματα τὰς παραμονὰς τῆς ψηφοφορίας; Δὲν ἐπέδραμον κατ’ οὐλαμούς, λόχους καὶ τάγματα ἐντόπιοι δημόσιοι ὑπάλληλοι καὶ στρατιῶται διὰ νὰ ψηφοφορήσωσιν ὑπὲρ τῶν ὑποψηφίων τοῦ Ὑπουργείου, καὶ ἄλλα ὄργια, ὅσα διεπράχθησαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως Τρικούπη εἰς τὰς Ἐπαρχίας, ὧν τὰς ἐκλογὰς ἠκύρωσεν ἡ Βουλή; Δὲν διεπράχθησαν, λέγω, τοιαῦτα ἐγκλήματα; Ἀλλὰ διότι ὁ Νομάρχης Ζακύνθου ἀπηγόρευσεν εἰς τοὺς κωδωνοκρούστας τοῦ κ. Λομβάρδου νὰ ταράττωσι κατὰ τὰς ἡμέρας τῆς ψηφοφορίας τὴν ἡσυχίαν τῆς πόλεως διὰ τοῦ κρότου τῶν κωδώνων, διότι ὁ Μοίραρχος ἀντὶ νὰ φέρῃ τὰς ἡμέρας τῆς ἐκλογῆς τὸ ξίφος τῆς κανονικῆς του στολῆς, ἔφερεν Ἑλληνικὴν πάλαν, χωρὶς νὰ κάμῃ τὴν ἐλαχίστην χρῆσιν αὐτῆς, αἱ πράξεις αὗται ἐθεωρήθησαν ἀπὸ τοὺς κυρίους Τρικούπην καὶ Λομβάρδον ἐγκλήματα θανάσιμα καὶ προσήχθησαν δι’ αὐτὰ εἰς μὲν τὸ Εἰδικὸν Δικαστήριον, ποῖος; ὁ Βούλγαρης! ὁ ἐπισημότερος ἀνὴρ τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος, ἀπόφασις δὲ δικαστικὴ κατέστησε δυστυχεῖς καὶ νὰ ἀποθάνωσιν ἀπὸ μαρασμὸν γνωστὸς πολιτευόμενος, γόνος γνωστῆς εἰς Ρούμελην κατὰ τὸν ἀγῶνα οἰκογενείας, καὶ ἀξιωματικοὶ ἐντίμως βιώσαντες, ἀφοῦ κατὰ δυστυχίαν εὑρέθη καὶ Βουλὴ νὰ στείλῃ τὸν Βούλγαρην εἰς τὸ Εἰδικὸν Δικαστήριον καὶ Ἐφετεῖον νὰ καταδικάσῃ τοὺς διαληφθέντας τρεῖς ἀτυχεῖς ἀνθρώπους.

§9ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εὐλαβεῖσθε τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐφετείου;

§10ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τὴν προσκυνῶ μάλιστα, καὶ τῇ ἀνάπτω καθ’ ἑκάστην καὶ κερί (γέλως). Ἐζήτησεν ὁ κ. Τρικούπης τὴν ἀκύρωσιν ἐκλογῶν Ἐπαρχιῶν, διότι εἰς τὴν μίαν ἐκτίσθη ἓν πηγάδιον καὶ εἰς τὴν ἑτέραν ἐνετάλη ἡ ἀνέγερσις μιᾶς γεφύρας· καὶ ἐν τούτοις εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἀνέστελλεν ὡς κυβερνήτης τὴν ἐξακολούθησιν τῆς κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Σπάρτης εἰς Τρίπολιν, ἥτις ἤρχισε τὸ 1880 ἐπὶ μακαρίτου Κουμουνδούρου, καὶ συγκοινωνοῦσιν ἀκόμη μὲ ἡμιόνους δύω μεγάλοι καὶ προσοδοφόροι Νομοὶ τῆς Πελοποννήσου, Λακωνίας καὶ Ἀρκαδίας, ὁ κ. Τρικούπης κατεσκεύαζεν ἐν τῇ πατρίδι του ἐπιθαλάσσιον ὁδὸν δαπάνης δύω ἑκατομμυρίων ὄχι διὰ νὰ ἑνώσῃ πόλιν μὲ πόλιν ἢ χωρίον τοὐλάχιστον μὲ χωρίον, ἀλλὰ διὰ νὰ ἑτοιμάσῃ εἰς τοὺς συμπολίτας του τόπον περιπάτου, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ ἀναπνέωσι καὶ θαλασσίαν αὔραν· καθ’ ἣν ἐποχὴν δὲν παρηγγέλθη κἂν ἡ κατασκευὴ τῶν δύω γεφυρῶν ἐπὶ τοῦ Εὐρώτα, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τῶν ὁποίων διακόπτεται πολλάκις ἡ συγκοινωνία ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Λακεδαίμονος, ὁ κ. Τρικούπης διέταξε νὰ δαπανηθῶσιν ἑκατοντάδες χιλιάδων δραχμῶν διὰ νὰ ὑπερδιπλασιασθῇ τὸ πλάτος τῶν γεφυρῶν τοῦ Αἰτωλικοῦ. Ἐνῷ πολυάριθμοι κοινότητες στεροῦνται ταχυδρομείων, ὁ κ. Τρικούπης ἐσύστησεν εἰς τὰς ὁδοὺς τῶν περιπάτων τῶν συμπολιτῶν του τηλέφωνα· ἀφοῦ στεροῦνται εἰς πλείστας Ἐπαρχίας τῶν ἀναγκαιοτέρων τῆς συγκοινωνίας ὁδῶν, ὁ κ. Τρικούπης κατεσκεύασε διπλᾶς καὶ τριπλᾶς ὁδοὺς συγκοινωνίας εἰς τὴν Ἐπαρχίαν του μὲ τὰς παρακειμένας· μία ὁδὸς ἀπὸ Μεσολογγίου εἰς Κράβαρα διὰ τοῦ Ἀγρινίου, ἑτέρα ἀπὸ Μεσολογγίου εἰς Κράβαρα ἀπ’ εὐθείας, ἄλλη ἀπ’ Ἀγρινίου εἰς Κράβαρα ἀπ’ εὐθείας, καὶ εἰς τοιαύτας σπατάλης δαπάνας καὶ εἰς μισθοδοσίας λόχων ὁλοκλήρων στρατολογηθέντων ἐν τῇ Εὐρώπῃ μηχανικῶν μὲ βαρυτάτους μισθοὺς καὶ ἀποζημιώσεις, διὰ νὰ ἐγκωμιάζωσι τὸν κ. Τρικούπην ἐπανερχόμενοι εἰς τὴν Εὐρώπην, ἐδαπανήθη ὁλόκληρον τὸ διὰ τὴν ὁδοποιΐαν συμφωνηθὲν ἐξ εἴκοσιν ἑκατομμυρίων δάνειον, καὶ ὅταν κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν εἶδεν ἐξηγριωμένον τὸ κοινὸν φρόνημα τῆς Πελοποννήσου ὁ κ. Τρικούπης ἔδωκεν εἰς ἐργολαβίαν 11 μιλιουνίων ἔργα ἐν αὐτῇ, τὰ ὁποῖα ἐγνώριζεν ὅτι δὲν θὰ ἐκτελεσθῶσιν, ἀφοῦ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ὄχι μόνον δὲν εἶχε πλέον λεπτὸν, ἀλλ’ ἦτο καὶ βεβαρημένον μὲ 15 ἕτερα μιλιούνια ὀφειλόμενα εἰς ἐργολάβους διὰ τὰ ἐν τῇ πατρίδι του καὶ ἄλλαις τισὶν εὐνοϊκαῖς Ἐπαρχίαις ἐκτελεσθέντα πολυτελῶς ἔργα. Καὶ τὴν τοιαύτην ἀγυρτικὴν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως νὰ παραχωρῇ τὴν παραμονὴν τῶν ἐκλογῶν, ἔργα μὴ ἐκτελεσθησόμενα ἕνεκα τῆς παντελοῦς ἐλλείψεως τῶν χρημάτων, δύναμαι ν’ ἀποκαλέσω κακοήθη διαχείρισιν τῆς Ἐξουσίας. Ὕστερον λοιπὸν ἀπὸ τοιαύτας σπατάλας δημοσίου πλούτου, φρονεῖ ὁ κ. Τρικούπης, ὅτι διὰ τὴν ἐκλογήν του δὲν ὑπάρχουν ἰσχυροὶ λόγοι πρὸς ἀκύρωσιν; Ἀλλ’ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, ἀποβλέπουσα εἰς σπουδαιότερα συμφέροντα τῆς Πολιτείας, θ’ ἀπόσχῃ, ὡς πιστεύω, νὰ τὴν ἀκυρώσῃ· καὶ τοῦτο ἐκ τῆς ὁμιλίας μου διαγνοὺς καὶ ἐξασφαλισθεὶς, ἐτόλμησε χθὲς μετὰ θράσους νὰ ὑβρίσῃ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς. Αὐτὰ, κύριε Πρόεδρε, νομίζω ἀρκετὰ εἰς ἀπάντησιν τῶν ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη γενομένων πρὸς ἐμὲ καὶ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς ἐξυβριστικῶν προκλήσεων. Ἐν τούτοις πρὶν ἢ περάνω τὸν λόγον θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ἐπαναλάβω τὴν πρότασίν μου ὑπὲρ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς ἐκλογῆς καὶ διὰ τοὺς τρεῖς πλειονοψηφήσαντας, καθόσον θεωρῶ ταπεινὸν διὰ τὴν Βουλὴν νὰ θελήσῃ νὰ ἱκανοποιηθῇ ὁ νόμος διὰ τῆς τιμωρίας ἐκείνου, δι’ ὃν ὀλιγώτερον παρεβιάσθησαν τὰ νενομισμένα· ἀφοῦ ὁ κ. Βαλτινὸς δὲν εἶναι πρόσωπον παραληφθὲν νῦν τὸ πρῶτον ἐν τῇ πολιτεύσει τῆς Ἐπαρχίας ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ ἀναδειχθὲν διὰ τῶν μέσων τῆς Κυβερνητικῆς ἐπεμβάσεως, τοὐναντίον εἰς τὰς προηγουμένας βουλευτικὰς ἐκλογὰς ὁ κ. Βαλτινὸς ἐξέθηκε μόνος δὶς κάλπην ἀπέναντι καὶ τῶν δύω μερίδων, καὶ ἀπέτυχε δι’ ὀλίγων ψήφων, διὰ τοῦτο πρέπει νὰ κυρωθῇ καὶ δι’ αὐτὸν ἡ ἐκλογή.

§11Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐπερίμενα, κύριε Πρόεδρε, ἵνα ὁμιλήσω, καὶ ἐπερίμενα ν’ ἀκροασθῶ πρὸ πάντων τοῦ ἐπιτυχόντος βουλευτοῦ Λεωνίδα Δεληγεώργη. Ὁ Δεληγεώργης χθὲς πολλάκις ἐναντίον ῥητῆς παραγγελίας τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου βουλευτοῦ κ. Τρικούπη, διέκοψεν αὐτὸν καὶ τῷ παρετήρησεν, ὅτι λέγει ἀνακριβείας· ὁ κ. Τρικούπης τῷ εἶπεν: δὲν σᾶς ἐπιτρέπω τὰς διακοπάς· τότε ὁ Δεληγεώργης ἐσίγησεν. Ἀνέμενον λοιπὸν δικαίως ν’ ἀκροασθῶ τοῦ κ. Δεληγεώργη, καὶ τὸν ἀνέμενον εἰς τὸ βῆμα, ἐλπίζων, ὅτι ἤθελε μιμηθῇ τὸν ἀείμνηστον ἀδελφόν του Ἐπαμεινώνδαν Δεληγεώργην, τὸν ἀνέμενον ν’ ἀντικρούσῃ πάνθ’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης. Ἀλλ’ αἴφνης καὶ παρ’ ἐλπίδα ὁ Πρόεδρος παρασκευάζεται νὰ κηρύξῃ περατωμένην τὴν συζήτησιν, ὁ δὲ κ. Δεληγεώργης, παρὼν κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, τηρεῖ σιγήν. Κατὰ καθῆκον ὀφείλω νὰ προσθέσω ὀλίγα τινὰ εἰς ὅσα οἱ προαγορεύσαντες εἶπον, καὶ ὀφείλω, καθ’ ὅσον διαφωνῶ πρὸς ὅλους, ἐκτὸς τοῦ κ. Χοϊδᾶ. Ζητῶ τὴν ἀκύρωσιν καὶ ὡς πρὸς τοὺς τρεῖς ὁλοκλήρου τῆς Ἐπαρχίας Μεσολογγίου, διότι προσβάλλεται ἡ ἐκλογὴ καὶ παρὰ τοῦ Εἰσηγητοῦ τῆς πλειονοψηφίας καὶ παρὰ τοῦ Εἰσηγητοῦ τῆς μειονοψηφίας καὶ παρ’ ὅλων τῶν προαγορευσάντων, ὅτι ἔλαβον χώραν ἐπεμβάσεις, διότι μετέβησαν ἐκεῖ ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου, διότι ἐγένοντο δωροδοκίαι καὶ κομητάτα πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ δωροδοκήσουν, καὶ, ἐνῷ ὅλα ταῦτα ἔλαβον χώραν, κατὰ τί ὠφέλησαν τὸν Βαλτινόν; Σᾶς διαβεβαιῶ, κύριοι, ὅτι εἷς τῶν ὑπαλλήλων, ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος Ἠλείας, παλαιὸς καὶ ἀξιότιμος ὑπάλληλος, διορισθεὶς τὸ πρῶτον παρὰ τοῦ Ἐπαμεινώνδα Δεληγεώργη, παρῃτήθη κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν καθ’ ἣν δὲ στιγμὴν ἐπρόκειτο ν’ ἀναχωρήσῃ μοὶ εἶπε: μεταβαίνω νὰ ψηφίσω τοὺς δύω, τὸν Δεληγεώργην καὶ τὸν Τρικούπην. Διατί; διότι διωρίσθη ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου Δεληγεώργη καὶ διετηρήθη ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ θὰ διορισθῇ ὑπὸ τοῦ Δεληγεώργη καὶ θὰ διατηρηθῇ ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη. Ἐὰν λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, ἡ μετάβασις τῶν ὑπαλλήλων ἐπέδρασεν ἐπὶ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ἐκλογῆς, ἐπέδρασεν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Δεληγεώργη καὶ ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Τρικούπη. Κατὰ τί ἐπέδρασεν ὑπὲρ τοῦ κ. Βαλτινοῦ; Ὁ κ. Βαλτινὸς τέκνον τοῦ τόπου ἐκείνου, ὡς καὶ ὁ κ. Μακρῆς, ἔλαβε τὰς ψήφους τοῦ λαοῦ, ἤτοι μόνον τῶν βλάχων, τῶν χωρικῶν, τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων, οἵτινες γνωρίζουσι νὰ ἐκλέγωσι τὰ παιδιὰ τοῦ λαοῦ. Διατί λοιπὸν πάντες οἱ προαγορεύσαντες, πλὴν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἀττικῆς, προτείνουσι τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς ὡς πρὸς τὸν κ. Βαλτινὸν, ὁ δὲ κ. Τρικούπης ὡς πρὸς τὸν Βαλτινὸν καὶ αὐτόν;

§12ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι· ἐγὼ κατὰ πρῶτον λόγον ἐζήτησα τὴν ἐπικύρωσιν τοῦ ὅλου, περὶ ἀκυρώσεων δὲν ἠδυνάμην νὰ κάμω λόγον εἰμὴ ὡς ζητήματος συναφοῦς πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν. Εἶπον ὅτι ἡ πλειονοψηφία διὰ νὰ ἦνε συνεπής, ἐὰν ἀκυρώσῃ τὸν τρίτον, πρέπει νὰ ἀκυρώσῃ κατὰ πρῶτον λόγον ἐμὲ καὶ κατὰ δεύτερον λόγον τὸν κύριον Δεληγεώργην καὶ κατὰ τρίτον λόγον τὴν ἐκλογὴν τοῦ κυρίου Βαλτινοῦ.

§13ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν εἶχον προσέξει. Λοιπὸν εἴμεθα σύμφωνοι. Συνεπῶς ὅπως ὁ κύριος Οἰκονομικὸς Ἔφορος Ἠλείας, οὕτω καὶ πάντες οἱ λοιποὶ ὑπάλληλοι οἱ μεταβάντες ἐκεῖ ἐψηφοφόρησαν τοὺς δύο καὶ μόνον αὐτούς. Καὶ δὲν εἶνε μόνον τοῦτο, καὶ ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐγένετο ἡ δωροδοκία, ἐγένετο αὕτη παρὰ τῶν ἐχόντων χρήματα οὐχὶ βεβαίως παρὰ τοῦ κυρίου Βαλτινοῦ. Διατί λοιπὸν ζητεῖτε τὴν ἀκύρωσιν ὡς πρὸς τὸν Βαλτινόν; Νομίζω, ὅτι εἶνε ἀνάρμοστον καὶ ἄνανδρον νὰ ζητῇ ἡ πλειονοψηφία τὴν ἀκύρωσιν ὡς πρὸς τὸν Βαλτινὸν καὶ ὄχι τὸν Τρικούπην καὶ τὸν Δεληγεώργην. Νομίζετε δὲ ὅτι ἂν ἐπαναληφθῇ ἡ ἐκλογὴ ὡς πρὸς τὸν Βαλτινὸν καὶ τὸν Μακρῆν, θὰ ἔχητε γνήσια ἀποτελέσματα; Ἐὰν θέλητε νὰ πεισθῆτε τίς ἔχει τὴν πρώτην θέσιν ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ, ἀκυρώσατε τὴν ἐκλογὴν ὡς πρὸς τοὺς τρεῖς. Τὴν πρώτην θέσιν ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ κατέχει ἀναμφιβόλως ὁ κύριος Τρικούπης, καὶ ἐστὲ βέβαιοι ὅτι ὁ κύριος Δεληγεώργης θὰ ἀποτύχῃ, καὶ διὰ τοῦτο δὲν τολμᾷ νὰ ζητήσῃ τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς. Ὁ ἔχων ἐναντίαν ἰδέαν παρελθέτω τὸ βῆμα.

§14Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀπέφυγα ν’ ἀντικρούσω τὰς ἀντιῤῥήσεις, τὰς ὁποίας χθὲς ὁ κύριος Τρικούπης ἔφερε κατὰ τῶν ἐνστάσεων τῶν ἀποτυχόντων ὑποψηφίων Μεσολογγίου, διότι ἐθεώρησα καὶ θεωρῶ ἄτοπον, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἐξεφράσθη σχεδὸν ὑπὲρ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς ἐκλογῆς τοῦ κυρίου Τρικούπη, ἐγὼ ν’ ἀσχολοῦμαι νὰ πείσω τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ ἀπόφασις αὐτῆς θὰ ἦτο ἄδικος. Ἄνευ τούτου ἤθελον φέρει πολλὰς ἀντιῤῥήσεις κατὰ τῶν ἀντιῤῥήσεων, ἃς ἔφερεν ὁ κύριος Τρικούπης, ἵνα δῆθεν μηδενίσῃ τὴν ἀξίαν τῶν κατὰ τῆς ἐκλογῆς του ἐνστάσεων καὶ ἤθελον ἀποδείξει αὐτὰς ἀληθεῖς καὶ βασίμους. Ἀλλ’ ὁ κ. Τρικούπης ὁμιλῶν χθὲς συνεπέρανεν ἐν περιπτώσει ἀκυρώσεως εἰς τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ἐμέ· ὡς μόνον δὲ λόγον ἔφερεν ὅτι πολλοὶ δῆθεν ἐκ τῶν ὑπαλλήλων, οἵτινες μετέβησαν εἰς Μεσολόγγιον καὶ παρὰ τῶν ἐνισταμένων καταγγέλλονται ὡς ἀποσταλέντες ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ψηφοφορήσωσιν ὡς καὶ ἐψηφοφόρησαν ὑπὲρ τοῦ ὑπουργικοῦ συνδυασμοῦ, ἐψηφοφόρησαν καὶ ὑπὲρ ἐμοῦ· ὅτι δυσδιακρίτου οὔσης σήμερον τῆς ἐπιῤῥοῆς, τὴν ὁποίαν ἐξήσκησαν αἱ ψῆφοι αὐτῶν ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ψηφοφορίας, ἡ Βουλὴ ἐὰν ἀμφιβάλλῃ, πρέπει ν’ ἀποταθῇ πάλιν πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς τῆς Ἐπαρχίας Μεσολογγίου, ἵνα μάθῃ τὴν ἀληθῆ αὐτῶν γνώμην. Ποῦ ὅμως ἐστήριξε χθὲς ὁ κ. Τρικούπης καὶ ποῦ σήμερον ὁ προλαλήσας τὴν ἀξίωσιν αὐτήν; Εἶναι ἀληθὲς τῷ ὄντι, ὅτι τινὲς ἐκ τῶν ὑπαλλήλων, τῶν μεταβάντων εἰς Μεσολόγγιον μετὰ παραίτησιν ἢ αὐτεπαγγέλτως ἢ καὶ ἐκ τῶν διαμενόντων ἐν Μεσολογγίῳ, εἶχον διορισθῆ ἄλλοτε ὑπὸ τοῦ Ἐπαμεινώνδα Δεληγεώργη καὶ ἠσθάνοντο εὐγνωμοσύνην πρὸς αὐτὸν ἢ ἔτρεφον συμπάθειαν πρὸς ἐμὲ καὶ ἐπεθύμουν νὰ δώσωσι ψῆφον καὶ ὑπὲρ ἐμοῦ· ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ πιστεύσω, ὅτι καὶ ἀληθῶς ἐψήφισαν ὑπὲρ ἐμοῦ μετὰ τὴν συστηματικὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν μετῆλθον τὰ ὄργανα τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἅτινα ἐν ὀνόματι αὐτοῦ ὡμίλουν καὶ ἔπραττον ἐν Μεσολογγίῳ, ὅπως μεταβῶσιν εἰς τὴν Ἐπαρχίαν καὶ ὅπως φανερὰ καὶ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῶν σφαιριδιοδοτῶν καὶ ἀντιπροσώπων τῶν ἐναντίων ἡμῶν ψηφοφορήσωσιν ὑπὲρ τοῦ ὑπουργικοῦ συνδυασμοῦ. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπῆρχέ τις ἐξ αὐτῶν τῶν ὑπαλλήλων τρέφων ἀκόμη συμπάθειάν τινα πρὸς ἐμὲ, ἐξηφάνισα ὅλας αὐτὰς τὰς συμπαθείας διὰ τῆς καταγγελίας, τὴν ὁποίαν ἔκαμα ἐν τῷ τύπῳ τῶν Ἀθηνῶν καθ’ ὅλων τῶν ὑπαλλήλων τῶν μεταβάντων εἰς τὴν Ἐπαρχίαν. Τοῦτο ἔπραξα ἐν γνώσει τῆς ζημίας, ἣν ἤθελον πάθει, ἀλλὰ τὸ ἔπραξα ἀποβλέψας εἰς γενικώτερον ἀποτέλεσμα, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο νομίζω ὅτι ἐπῆλθε καὶ ὀφείλεται ἐν μέρει καὶ εἰς τὰς καταγγελίας ταύτας. Ἀπὸ τῆς ἡμέρας ὅμως καθ’ ἣν ἀνέγνωσαν οἱ ὑπάλληλοι τὴν καταγγελίαν ταύτην ἐν τῷ τύπῳ, ἐθεώρησαν αὐτὴν ὡς προγραφὴν αὐτῶν ἐν τῷ μέλλοντι καὶ ἐξερεθιζόμενοι καὶ ὑπὸ τῶν φίλων τῆς Κυβερνήσεως ὤμοσαν νὰ μὲ καταψηφίσωσι, καὶ οὐδεὶς ἐκ τῶν ὑπαλλήλων τούτων ἔδωκε ψῆφον εἰς ἐμέ. Ἐὰν δὲ ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς μειονοψηφίας ἀναγράφωνται καὶ δύο ἢ τρεῖς ὡς ψηφοφορήσαντες καὶ ὑπὲρ ἐμοῦ διότι διωρίσθησαν μετὰ τὴν ἔλευσιν τῆς νέας Κυβερνήσεως, ἢ διότι διετηρήθησαν ἐν Μεσολογγίῳ, τοῦτο οὐδὲν ἀποδεικνύει, διότι εἷς μόνον ἐκ τῶν ὑπαλλήλων ἐκείνων, Μελέτης καλούμενος, διωρίσθη ὑπὸ τῆς νέας Κυβερνήσεως, ἀλλὰ διωρίσθη τῇ συστάσει τοῦ κ. Κρεστενίτου.

§15ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν διορίζω ὑπαλλήλους.

§16ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τοῦτο ἐβεβαίωσαν ἐν τῷ Τμήματι ὅπου ἠρώτησαν περὶ αὐτοῦ. Ἄλλοι τινὲς ὑπάλληλοι κακῶς ἐξαιροῦνται, διότι δὲν εἶναι μεταξὺ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους περιέλαβον ἐν τοῖς καταλόγοις τῶν ὑπαλλήλων, τῶν ὑποχρεωθέντων νὰ ψηφοφορήσωσι ὑπὲρ τοῦ συνδυασμοῦ Τρικούπη· οὕτω μεταξὺ αὐτῶν ἀναφέρεται ὁ Μπαρούτης, ἐνῷ οὗτος ἦτο κεκηρυγμένος ὑπὲρ ἡμῶν, ἀναφέρεται ὁ Σπυρ. Σγουρδέλης, φίλος ἡμῶν, ὃν συγχέουν πρὸς τὸν Παναγιώτην Σγουρδέλην, φίλον τῶν ἐναντίων· εἶναι καί τινες οἱ ὁποῖοι μετὰ τὴν ψηφοφορίαν ἔμειναν ἐν Μεσολογγίῳ, ἀλλ’ ἐκ τούτου δὲν πρέπει νὰ συναχθῇ ὅτι ἐψηφοφόρησαν ὑπὲρ ἡμῶν. Εἰς τὰς διαβεβαιώσεις τῶν ὑπαλλήλων μετὰ τὴν πτῶσιν τοῦ Ὑπουργείου βεβαίως δὲν πρέπει νὰ δώσωμεν σημασίαν τινά, διότι τοῦτο πάντοτε συμβαίνει ἐν τοιαύτη περιπτώσει. Λοιπὸν ἀκύρωσις διὰ τὸν λόγον αὐτὸν, ὅτι δηλαδὴ εἶναι δυσδιάκριτος ἡ ἐπιῤῥοή, τὴν ὁποίαν ἐξήσκησαν οἱ μεταβάντες εἰς Μεσολόγγιον ὑπάλληλοι ἐπὶ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ἐκλογῆς, ὡς πρὸς τοὺς διαφόρους ὑποψηφίους καὶ ἐμὲ, εἶναι ἐντελῶς ἄτοπος καὶ ἀδικαιολόγητος. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐπιδείξεως, ὑπὸ τὴν ὁποίαν παρουσίασε τὸ ζήτημα ὁ κύριος Τρικούπης, εἶναι ἄτοπος ἡ ἀκύρωσις. Ἐὰν ὁ κύριος Τρικούπης καυχᾶται, ὅτι ἔχει τὸ θάῤῥος νὰ προκαλέσῃ νέαν ἐκλογὴν ἐν Μεσολογγίῳ, πιστεύων ὅτι αὐτὸς θέλει ἐπιτύχει καὶ ἐγὼ δὲν θέλω ἐπιτύχει, ὅπερ μετὰ πολλῆς τῆς πεποιθήσεως ὑπεστήριξε καὶ ὁ προλαλήσας, τοῦτο δὲν δύναται νὰ γίνῃ ζήτημα, διότι αἱ ἐκλογαὶ δὲν ἀκυροῦνται, διότι ὁ εἷς ἢ ὁ ἄλλος θέλει ἀκύρωσιν, διὰ ν’ ἀποδείξῃ ὅτι ἔχει ἐπιῤῥοὴν ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ του. Τὸ ζήτημα εἶνε ἂν ὁ κ. Τρικούπης, Πρωθυπουργὸς ὤν, ἐξήγειρε διὰ τῆς διοικήσεώς του τὴν ἀγανάκτησιν καὶ τῆς ἐπαρχίας Μεσολογγίου, καὶ ἂν θὰ ἐπετύγχανεν ἄνευ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα μετεχειρίσθη. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν δύναται πλέον νὰ δοκιμασθῇ διὰ νέας ἐκλογῆς, διότι τὰ πράγματα μετεβλήθησαν, οὐδὲ δυνάμεθα ἤδη νὰ ἐπαναλάβωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐζητήσαμεν μὲν ἄλλοτε, ἀλλὰ δὲν ἄφησεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Τρικούπη διὰ τῶν ἐπεμβάσεων νὰ γείνῃ. Ἐγένετο ἐπίσης λόγος ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαίρεσιν. Ὁ κ. Τρικούπης εἶπεν ὅτι, ἂν ἐγένοντο ἐπεμβάσεις, αὗται ἀδύνατον νὰ ἐπέδρασαν ὡς πρὸς τὸν σύντροφόν του καὶ νὰ μὴ ἐπέδρασαν ὡς πρὸς αὐτόν· ἄρα, εἶπεν, ἡ ἐκλογὴ πρέπει ν’ ἀκυρωθῇ καὶ ὡς πρὸς αὐτὸν, καὶ οὐχὶ ὡς πρὸς μόνον τὸν σύντροφον αὐτοῦ. Ἐὰν ὑπάρχωσι γεγονότα τινὰ ἀποτελοῦντα ἐπέμβασιν Κυβερνητικὴν, δυνατὸν ταῦτα νὰ ἐπέδρασαν ὑπὲρ ὅλων τῶν μελῶν τοῦ Κυβερνητικοῦ συνδυασμοῦ, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀναπόφευκτον νὰ φέρωσι τὴν ἀκύρωσιν ὡς πρὸς πάντας, ὅταν ἡ διαφορὰ τῶν ψήφων μεταξὺ αὐτῶν εἶναι σπουδαία. Οὐδαμοῦ ὁ Νόμος καθιεροῖ ἀλληλεγγύην ἐνεργητικὴν ἢ παθητικὴν μεταξὺ τῶν συνδυαζομένων ἐν ταῖς ἐκλογαῖς, οὐδ’ ἀναγνωρίζει συνδυασμοὺς, οἱ ὁποῖοι μάλιστα εἶνε ἐναντίοι τοῦ πνεύματος τοῦ ἐκλογικοῦ Νόμου καὶ τοῦ Συντάγματος, διότι εἰς οὐδὲν ἄλλο χρησιμεύουσιν ἢ ὅπως νοθεύωσι τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν. Ὅταν βλέπωμεν νὰ συνέρχωνται πρόσωπα διαφόρου δυνάμεως ἢ διαφόρου βαθμοῦ ἀγάπης ἀπολαύοντα ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ των, δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν νὰ λέγητε, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ χωρίσωμεν αὐτὰ, ὅταν ἡ διαφορὰ τοῦ τελευταίου ἐπιτυχόντος καὶ τοῦ πρώτου ἐπιλαχόντος εἶνε 18 ψήφων, ἐνῷ ἡ τοῦ κ. Τρικούπη εἶναι 180 ψήφων, καὶ ὅταν ἀριθμοῦνται 300 ὑπάλληλοι ὑποχρεωθέντες νὰ ψηφοφορήσωσιν ὑπὲρ τοῦ ὑπουργικοῦ συνδυασμοῦ καὶ οὐδεμίαν εἰς ἡμᾶς δώσαντες ψῆφον. Ἂν ὑπάρχῃ γεγονὸς ὅπερ πάντοτε ἐπηρέασεν, ὅπερ πρέπει νὰ ἐπηρεάζῃ καὶ θὰ ἐπηρεάζῃ τὰς ἀποφάσεις τῶν Βουλῶν ἐξελεγχουσῶν ἐνστάσεις κατ’ ἐκλογῶν, εἶναι ἡ ὑπεροχὴ τῶν ψήφων μεταξὺ ἐπιτυχόντων καὶ ἀποτυχόντων, μεταξὺ ἐπιτυχόντων καὶ ἐνισταμένων. Ἡ αὐτὴ ἐκλογικὴ παραβίασις δύναται νὰ φέρῃ εἰς ἀκύρωσιν ὡς πρός τινα μόνον μέλη ἑνὸς συνδυασμοῦ, οὐχὶ δὲ καὶ ὡς πρὸς ἄλλα, διότι τούτων ἡ ὑπεροχὴ εἶναι τοιαύτη εἰς ψήφους, ὥστε ἡ Βουλὴ κρίνει, ὅτι καὶ ἄνευ τῆς παραβιάσεως ἐκείνης θὰ ἐπλειονοψήφουν. Οὐδεὶς λοιπὸν λόγος συνηγορεῖ ὑπὲρ τοῦ ἀδιαιρέτου. Ἀπαντῶν εἰς τοῦ προλαλήσαντος τὴν πρόκλησιν τοῦ νὰ κατέλθω εἰς νέαν ἐκλογὴν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου, παρατηρῶ ὅτι, ἐὰν ὑπάρχῃ βουλευτὴς, πρὸς τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ λεχθῇ τοῦτο, εἶναι ὁ προλαλήσας, ὅστις ἐπὶ τρία ἔτη ὑπεστήριξε διὰ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Τρικούπη τοὺς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ φίλους του, διατελῶν ἐν συνδυασμῷ μεθ’ ἑνὸς τῶν φανατικωτέρων φίλων ἐκείνου. Ἦλθεν ἡ ἐποχὴ τῶν ἐκλογῶν καὶ ἐνῶ πανταχόθεν κραυγὴ ἠγέρθη παροτρύνουσα αὐτὸν νὰ μὴ κατέλθῃ ἐν συνδυασμῷ μετὰ φίλων τοῦ Ὑπουργείου, αὐτὸς ἐπέμεινε προφασιζόμενος δεσμοὺς προηγουμένους. Ἀλλ’ ὅταν ἔχῃς τοιούτους δεσμοὺς, δὲν σοὶ ἐπιτρέπεται νὰ ὁμιλῇς κατ’ ἐκλογῆς, οἵαν ἠγωνίσθην ἐγὼ, ἀνταγωνισθεὶς κατὰ πρωθυπουργοῦ πανισχύρου, καὶ νὰ ὑποστηρίζῃς, ὅτι πρέπει νὰ ἀκυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ, διότι μετῆλθον δωροδοκίαν. Ἐξώδευσα βεβαίως χρήματα, ὅπως πάντες ἐξοδεύουν, ἀλλ’ οὐδεμίαν ψῆφον ἠγόρασα, καὶ ὅταν ἄλλοτε δὲν εἶχον χρήματα, ἐδανειζόμην ἵνα ἐξοδεύσω. Ἔδωσα βοηθείας εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι πρὸ 20 καὶ πρὸ 30 ἐτῶν ἀνήκουν εἰς τὸ κόμμα Δεληγεώργη, οἱ ὁποῖοι πάντοτε ἐψήφιζον καὶ ψηφίζουν ὑπὲρ ἡμῶν καὶ τοὺς ὁποίους, δεκάδας χιλιάδας δραχμῶν ἐὰν ἤθελον δώσει αὐτοῖς, οἱ ἐναντίοι δὲν ἠδύναντο νὰ τοὺς ἀποσπάσουν. Φέρετε ἕνα μόνον εἰς τὸν ὁποῖον νὰ ἔδωσα χρήματα διὰ ν’ ἀγοράσω τὴν ψῆφόν του. Ἐξώδευσα, ὡς πάντες, εἰς φαγοπότια, ἀλλὰ τὰ φαγοπότια δὲν εἶνε ἐν Ἑλλάδι μέσον διαφθορᾶς τῶν ἐκλογέων. Ἔδωσαν φίλοι μου μάλιστα δύο μικρὰ δάνεια ἄτοκα, ἀλλὰ τὰ ἔδωκαν, διότι εἰς πλησίον οἶκον ἐπερίμενον οἱ ἐναντίοι διὰ νὰ δώσουν αὐτὰ, δάνεια 200 δραχμῶν. Πρέπει νὰ προτείνετε τὴν δωροδοκίαν ὡς πρὸς τὰ πρόσωπα καὶ ὡς πρὸς τὰ ποσὰ ὡρισμένως διὰ νὰ ἴδῃ ἡ Βουλὴ ἂν ἐπέδρασαν. Ἀλλ’ ἁπλῶς, διότι θέλετε νὰ ἐπιδεικνύεσθε νὰ ἔρχεσθε καὶ νὰ ὑποστηρίζετε τὴν πλέον παράλογον ἰδέαν, ὅτι δέον ν’ ἀκυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ Μεσολογγίου, διότι 3 ἢ 4 ὑπάλληλοι μεταξὺ διακοσίων καταγγέλλονται ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς μειοψηφίας ὡς δῆθεν ὑπὲρ ἡμῶν ψηφοφορήσαντες, ἢ διότι μετὰ τὴν μεταβολὴν τῶν πραγμάτων διετηρήθησαν, ἢ ἐπανῆλθον ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ δύο ἢ τρεῖς ἄλλοι, τοιαῦται ἀξιώσεις εἶνε παράλογοι.

§17Κ. ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ἀρνεῖσθε ὅτι στρατιῶται Μεσολογγῖται ἐψηφοφόρησαν ὑπὲρ ὑμῶν;

§18Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἰς τὸ τάγμα τοῦ Μεσολογγίου, εἰς τὸ ὁποῖον ἦσαν συγκεντρωμένοι ὅλοι οἱ ἀνήκοντες εἰς τὸ κόμμα τοῦ κυρίου Τρικούπη ἐκ τῆς Ἐπαρχίας στρατιῶται φίλοι του, ὑπῆρχον καὶ στρατιῶταί τινες φίλοι ἡμῶν, τινὲς δὲ προσποιούμενοι τὸν μὴ φίλον. Τὴν παραμονὴν τῆς ἐκλογῆς ἐμάθομεν, ὅτι ὅλοι οἱ στρατιῶται, οἱ φίλοι τοῦ κυρίου Τρικούπη, ἐπρόκειτο νὰ διανεμηθῶσιν εἰς τοὺς διαφόρους Δήμους, ὅπως ψηφοφορήσωσιν ὅπου ἕκαστος ἦτο ἐγγεγραμμένος. Τότε ὁ ἀνεψιός μου ἀπηύθυνεν ἀναφορὰν πρὸς τὸν Διοικητὴν τοῦ τάγματος καὶ ἐζήτησε νὰ διαμείνωσι μὲν οἱ ἐν Μεσολογγίῳ ἐγγεγραμμένοι ἐν Μεσολογγίῳ καὶ ψηφοφορήσωσιν, οἱ δὲ τυχὸν εἰς ἄλλους Δήμους ἀνήκοντες νὰ ἀποσταλῶσι μετὰ τῶν ἀποσπασμάτων. Πράγματι ἐγένετο δεκτὸν τοῦτο, διότι θὰ ἦτο ἀδικώτατον καὶ ἤθελε γεννήσει παράπονα καὶ καταγγελίας, ἂν ἀφοῦ αὐτοὶ εἶχον συγκεντρώσει καὶ τοποθετήσει εἰς τοὺς οἰκείους Δήμους τόσους ὑπαξιωματικούς, στρατιώτας καὶ ἀξιωματικούς, ἤθελον ἀρνηθῆ τὸ αὐτὸ δικαίωμα εἰς τοὺς 5 ἢ 6 στρατιώτας φίλους ἡμῶν. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν ἐτήρησαν ἐντελῶς, διότι τὸν στρατιώτην Τούλην ἀπέστειλαν μὲν εἰς τὸν Δῆμον Μακρυνείας ἐν τῇ συνοδίᾳ τοῦ δικαστικοῦ ἀντιπροσώπου, ἀλλὰ δὲν τὸν ἄφησαν τὴν πρωΐαν νὰ ψηφοφορήσῃ, καὶ ὑπὸ συνοδίαν χωροφυλάκων τὸν ἠνάγκασαν νὰ ἐπανέλθῃ εἰς Μεσολόγγιον. Χθὲς ὁ κ. Τρικούπης εἶπεν, ὅτι οὐδεὶς χωροφύλαξ ὑπῆρχεν ἐν Μεσολογγίῳ κατὰ τὰς ἐκλογὰς, τὸν ἠρώτησα δὲ, διακόψας αὐτὸν, ἂν ὑπάρχουν Μεσολογγῖται χωροφύλακες. Σήμερον εἶμαι εἰς θέσιν νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν, ὅτι πάντες σχεδὸν οἱ ἐκ Μεσολογγίου ἐνωμοτάρχαι ἢ χωροφύλακες ὑπῆρχον ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ, ὀνομαστὶ δὲ ἀναφέρω τοὺς Ἀνδρέαν Ἀθανασίου καὶ Σπυρ. Τολιόπουλον ἐνωμοτάρχας Αʹ τάξεως, Ἐμ. Σκουλίκην ἐνωμοτάρχην Βʹ τάξεως, Παντολέοντα Ἠλιάδην, ὑπενωμοτάρχην, Χαρ. Λουκιέρην, Συμεῶνα Κατάσον καὶ Πέτρον Λιβιεράτον, χωροφύλακας. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἐζήτησε χθὲς τοὺς Μεσολογγίτας ἀξιωματικούς, ἀλλὰ δὲν εἶχον μετ’ ἐμοῦ τὰ ὀνόματα· 26 ἀξιωματικοὺς εἶχε τὸ τάγμα Μεσολογγίτας ἢ ἐν Μεσολογγίῳ νυμφευθέντας, ἐκεῖ διαμένοντας καὶ ψηφοφοροῦντας. Τόσους τοὐλάχιστον ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι. Δὲν ἰσχυρίσθην, ὅτι ἡ ἐκλογὴ ὡς πρὸς τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Τρικούπη πρέπει νὰ ἀκυρωθῇ· ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀποτύχῃ αὐτὴν τὴν φοράν· ἐὰν δὲν ἐγίνοντο ὅσα ἐγένοντο πρὸς ἐπιτυχίαν του, θὰ μετέβαλε θέσιν· ἀλλ’ ὑπάρχουν ἄλλοι λόγοι, δι’ οὓς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποτύχῃ, ἔχω δὲ τὴν ἰδέαν ὅτι, ἐὰν ἐπαναληφθῇ ἡ ἐκλογὴ, ἐπίσης θὰ ἐπιτύχῃ.

§19ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἀγορεύσας ὡμολόγησε—καὶ τοῦτο εἶνε πρωτοφανὲς—ὅτι εἰς τὴν παραπλεύρως οἰκίαν ὑπῆρχον ἐκλογεῖς, οἵτινες διεπραγματεύοντο μετὰ τῶν ἀντιθέτων καὶ αὐτὸς ἐπρόλαβε διὰ ἀτόκων δανείων νὰ τοὺς προστατεύσῃ, καὶ ὅτι τοῦτο δὲν εἶνε δωροδοκία.

§20ΤΙΝΕΣ. Φίλοι του.

§21ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Φίλοι του ἔστω. Εἷς τῶν βουλευτῶν μὲ διακόπτει λέγων μοι, ὅτι τοὺς ἐπροφύλαξε ἀπὸ τὴν διαφθοράν. Γελάσατε, διότι εἶνε ἄξιον γέλωτος. Ὁ κ. Δεληγεώργης ἰσχυρίζεται, ὅτι ἐξώδευσε μόνον εἰς φαγοπότια, καὶ εἶνε τοῦτο ἀληθές; Ὁ κ. Δεληγεώργης ἐψηφοφορήθη ἀπὸ ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους, διότι τοὺς εἶχεν ἄλλοτε διορίσει ὁ ἀδελφός του καὶ ἦσαν βέβαιοι, ὅτι καὶ αὐτὸς ἤθελέ ποτε τοὺς διατηρήσει. Ἔχομεν βέβαιον λοιπόν, ὅτι ὑπῆρξε δωροδοκία, καὶ ὅτι ἐψηφοφορήθη ὑπὸ τῶν ὑπαλλήλων. Καὶ ταῦτα μὲν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκλογήν. Ἔρχομαι κατόπιν εἰς τὸ προσωπικὸν ζήτημα. Ὁ κ. Δεληγεώργης νομίζει ὅτι, ὁσάκις λαμβάνω τὸν λόγον, τὸν λαμβάνω διὰ τὸν ἕνα ἢ διὰ τὸν ἄλλον λόγον· τοῦτο νομίζει, διότι ἐκ τῶν ἰδίων κρίνει τὰ ἀλλότρια. Λυποῦμαι, διότι προκαλούμενος ἀναγκάζομαι νὰ περιαυτολογήσω. Γνωρίζετε, ὅτι ἑκάστου ἡμῶν ἡ ἱστορία εἶνε γεγραμμένη γράμμασιν ἀνεξιτήλοις εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τοῦ Κοινοβουλίου, ἡ ἱστορία μου εἶνε γνωστὴ ἀπ’ ἀρχῆς τοῦ σταδίου μου ἀπὸ τοῦ 1874. Δὲν καταδέχομαι νὰ παραβληθῶ πρὸς τὸν κ. Δεληγεώργην ὡς πρὸς τὸν πολιτικὸν βίον. Ὁ κ. Δεληγεώργης πρῶτον εἰσῆλθεν εἰς τὴν Βουλὴν ἐλέῳ Τρικούπη, μόλις ἐφέτος ἐτόλμησε νὰ κάμῃ ἴδιον συνδυασμόν, καὶ τολμᾷ νὰ συγκριθῇ πρὸς ἐμὲ, ὁ ὁποῖος πάντοτε ἐπάλαισα μόνος, καὶ ἐκτὸς τοῦ 1881 πάντοτε ἐπέτυχον. Καὶ κατακρίνει ἐμὲ, διότι εἶχον δώσει λόγον τιμῆς εἰς τὸν ἀξιότιμον φίλον καὶ συνάδελφόν μου κ. Στεφανόπουλον καὶ ἐπροτίμησα νὰ συμπράξω μετὰ τοῦ κυρίου Στεφανοπούλου, ὁ ὁποῖος εἶνε ἠθικώτατος πολιτευόμενος, καὶ ὄχι μετὰ τοῦ κυρίου Αὐγερινοῦ, ὁ ὁποῖος, καί τοι ἀντιπολιτευόμενος, παρίστατο πάντοτε εἰς τὴν ἀπαρτίαν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπιῤῥοὴν, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐν τῷ τόπῳ, ὑπομιμνήσκω εἰς τὸν κ. Δεληγεώργην τὰ τελευταῖα ἀποτελέσματα, ὅτι ὑπερτερῶ τὸν δεύτερον ἐπιτυχόντα κατὰ 1600 ψήφους, τὸν τελευταῖον ἐπιτυχόντα κατὰ 2,200 καὶ τὸν φίλον του, τὸν παμφίλτατόν του Ἀνδρέαν Αὐγερινὸν, κατὰ 3,000 περίπου ψήφους. Ἰδοὺ ἀπάντησις ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ δοθῇ, πρὸς ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος τὰ πάντα παρεξηγεῖ καὶ νομίζει, ὅτι δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ βουλευτὴς ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ, ὁ ὁποῖος νὰ ὁμιλῇ καὶ νὰ ψηφοφορῇ πάντοτε κατὰ πεποίθησιν καὶ κατὰ συνείδησιν.

§22ΙΩ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, οὐχὶ ὅπως ἀναμιχθῶ εἰς τὸ στάδιον τῶν προσωπικοτήτων καὶ τῶν ἀμοιβαίων διαπληκτισμῶν, στάδιον λυπηρὸν, διότι ἐξευτελίζει τοὺς ἄνδρας, λυπηρὸν διότι ἔχει κακὰς διὰ τὸν Τόπον συνεπείας· ἐζήτησα τὸν λόγον μόνον ὅπως ἐκφράσω τὴν γνώμην μου ὡς πρὸς τὸν τέως τελεσθέντα ἐκλογικὸν ἀγῶνα, καὶ δικαιολογήσω καὶ τὰς ἤδη δοθείσας ψήφους μου, καὶ τὰς ψήφους, τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ δώσω ἐφ’ ὅλων τῶν μὴ ἐξελεγχθεισῶν εἰσέτι ἐκλογῶν. Κατὰ τὴν ἐμὴν δὲ γνώμην, ὁ ἐκλογικὸς ἀγὼν, τοῦ ὁποίου προϊὸν εἶναι τὸ Σῶμα τοῦτο, εἶναι ἀγὼν πολυσήμαντος. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, κληθεὶς εἰς γενικὰς πολιτικὰς ἐκλογὰς μετὰ ἀγῶνα Κοινοβουλευτικὸν τριετῆ, κρατερὸν, πολυκύμαντον, καθ’ ὃν συνεζητήθησαν καὶ ἐλύθησαν πολλὰ ζητήματα οὐ μικρᾶς ἀξίας, ἀναγόμενα εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς ὑπηρεσίας καὶ εἰς τὴν κατὰ Σύνταγμα πολιτείαν καὶ εἰς τὴν ἐξωτερικὴν τοῦ Τόπου πολιτικὴν, ἐξήσκησε τὸ κυριαρχικὸν αὑτοῦ δικαίωμα οὐχὶ εἰκῇ καὶ τυχαίως, οὐχὶ ὑπείκων εἰς πλαγίας σκέψεις, τὰς εὐχαριστούσας τὸν μὲν καὶ τὸν δὲ, ἀλλὰ κατ’ ἰδίαν βούλησιν, κατ’ ἰδίαν πεποίθησιν, κρίνων αὐτὸς περί τε τῶν προσώπων καὶ τῶν πραγμάτων. Ἐξεδήλωσε δὲ, κύριε Πρόεδρε, διὰ τῆς ψήφου αὑτοῦ, ἐάν τις κρίνῃ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἐκλογῶν, ὅτι ἀποδοκιμάζει τὴν πολιτικὴν, ἥτις ἴσχυσεν ἐπὶ τρία ἔτη, ὡς μὴ συμβιβαζομένην πρὸς τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελεῖ ἡ Ἑλλὰς ἐσωτερικῶς τε καὶ ἐξωτερικῶς, δι’ ὃ καὶ ἐξέπεσε τῆς Ἐξουσίας ἡ τὴν πολιτικὴν ταύτην μετελθοῦσα Κυβέρνησις, ὅτι ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ δέον ν’ ἀντιπροσωπεύωνται αἱ γνῶμαι τῆς τε πλειοψηφίας καὶ τῆς μειονοψηφίας, καὶ διὰ τοῦτο ἔχομεν τὰ ὁποῖα πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἡμῶν ἐκτυλίσσονται ἀποτελέσματα· ὅτι δὲν θέλει προσωπικὰς κυβερνητικὰς χάριτας καὶ προστασίαν ἐπ’ ἀδίκοις, ἀλλὰ ἔργα καὶ δικαιοσύνην, καὶ διὰ τοῦτο ἀπέτυχον ἅπαντες σχεδὸν οἱ πολιτευταὶ, ὅσοι ἐστήριζον τὴν ἐπιῤῥοὴν αὐτῶν εἰς τὰς προσωπικὰς χάριτας καὶ τὴν προστασίαν τῶν ἀσεβούντων πρὸς τοὺς νόμους. Οὕτως ἔκρινεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ἡ κρίσις αὐτοῦ εἶναι δικαία, εἶναι ὀρθὴ καὶ δέον νὰ σεβασθῶμεν αὐτὴν, καὶ νὰ ὦμεν ὑπερήφανοι ἐν αὐτῇ, ἀποδεικνυούσῃ ἀληθῆ πρόοδον ἐν τῷ πολιτικῷ αὐτοῦ βίῳ, καὶ πνεῦμα αὐτοβουλίας καὶ ἀνεξαρτησίας. Τὸ πνεῦμα τοῦτο ἦτο τοσοῦτον ἐκδεδηλωμένον κατὰ τῆς πολιτείας τοῦ κ. Τρικούπη, ὅτε ἐτόλμησεν οὗτος τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, ὥστε ἦτον ἀδύνατον νὰ ἰσχύσωσι τὰ μέσα, τὰ λεγόμενα ἠθικὰ καὶ πᾶν ἄλλο ἢ τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησίς του δὲν ἐδίστασε νὰ λάβῃ, ὅπως νικήσῃ κατὰ τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα. Ἀλλὰ τὰ πράγματα ἀπέδειξαν ὅτι εἰς οὐδὲν ἴσχυσαν τὰ μέσα ταῦτα, καὶ ἐπεκράτησεν ἡ ἐκδηλωθεῖσα θέλησις τοῦ λαοῦ καὶ ἡττήθη κατὰ κράτος ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη. Ἐπαναλαμβάνω, πρέπει ν’ ἀπονείμωμεν τὸν ὀφειλόμενον δίκαιον ἔπαινον εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ νὰ ὦμεν ὑπερήφανοι διὰ τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ἀπέδειξε, περιφρονήσας ὅλα τὰ μέσα ἐκεῖνα, ὧν ἐποιήσατο χρῆσιν ἡ Κυβέρνησις, ὅπως κατισχύσῃ. Ἀλλὰ, κύριε Πρόεδρε, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐν τῇ φρονήσει του καὶ ἐν τῷ συμφέροντι τοῦ τόπου, ἐθεώρησεν ὅτι δὲν ἦτο δίκαιον ν’ ἀποκλεισθῇ τοῦ περιβόλου τούτου ἐντελῶς ἡ πρώην Συμπολίτευσις καὶ νῦν Ἀντιπολίτευσις, διότι ἐκ τῆς ἀντιθέσεως τῶν γνωμῶν καὶ τῆς καλῇ τῇ πίστει συζητήσεως προκύπτει ἡ σώζουσα τὰ Ἔθνη ἀλήθεια, καὶ διὰ τοῦτο ὁ περίβολος οὗτος περιλαμβάνει οὐκ ὀλίγους ὑπὸ τὴν σημαίαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τεταγμένους. Καλῶς ἔπραξεν ὁ λαὸς οὕτω πολιτευθείς. Ἐὰν δὲ ἐξετάσητε τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν, θὰ ἴδετε, ὅτι ἐπέτυχον ἄνδρες ἔχοντες προσωπικὴν ἀξίαν, τοὺς ὁποίους ἦτον ἀδύνατον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ν’ ἀποκλείσῃ ἐκ τοῦ Βουλευτηρίου. Λυποῦμαι δὲ, κύριοι, ἀκούων, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τοῦ κ. Τρικούπη εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν μέσων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα μετεχειρίσθη, ὅπως κατισχύσῃ εἰς τὰς ἐκλογάς. Ὅ,τι ἔπραξεν ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς, ἦτο ἀδύνατον νὰ μὴ τὸ πράξῃ τὸ Μεσολόγγιον. Ἐὰν ἐνόμιζεν ἐν τῷ αἰσθήματι τῆς δικαιοσύνης, ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀποκλεισθῇ ὁ κ. Τρικούπης, θὰ τὸ ἔπραττε τὸ Μεσολόγγιον ὅπως καὶ ἄλλαι Ἐπαρχίαι τῆς Ἑλλάδος. Λυποῦμαι, κύριοι, ὅτι ζητεῖται ἤδη ἐπὶ πίνακος ἡ κεφαλὴ τοῦ μὲν ἢ τοῦ δὲ, πρὸς ἱκανοποίησιν τῆς φιλοτιμίας ἀποτυχόντων πολιτικῶν φίλων, μεθ’ ὧν εἶχον συνδυασθῆ. Ζητοῦν τὴν κεφαλὴν τοῦ κ. Βαλτινοῦ, διὰ νὰ εἰσέλθῃ ἕτερος πολιτευτὴς, τὸν ὁποῖον εὐχαρίστως θὰ ἔβλεπεν ἕκαστος ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, ὡς ἔχοντα καὶ τὸ δικαίωμα καὶ πολλὰ τὰ προσόντα πρὸς τοῦτο. Ἀλλ’ οὕτως ἔκρινε τὸ Μεσολόγγιον· ἐνόμισε τὸ Μεσολόγγιον ὅτι δὲν ἐδικαιοῦτο τοσοῦτον ν’ ἀδικήσῃ τὸν κ. Τρικούπην, ὥστε νὰ ἀπομονώσῃ αὐτὸν ἐκ τοῦ συνδυασμοῦ του, καὶ νὰ τὸν ἀποστείλῃ μόνον· ἠθέλησε νὰ ἱκανοποιήσῃ τὸν ἄνδρα, ὅστις ἐπὶ τριετίαν διῴκησε τὴν Ἑλλάδα, ὅστις, καίτοι ἔσφαλεν ἐν πολλοῖς, προσέφερεν ὅμως ὑπηρεσίας εἰς τὸν Τόπον. Ἀλλὰ ταυτοχρόνως ἀπέδωκε δικαιοσύνην καὶ εἰς τὸν κ. Δεληγεώργην, ὁ ὁποῖος, καλῶς ὢν κατηρτισμένος, πολλὰ ὑπόσχεται, καὶ κατέχει διαπρεπῆ θέσιν μεταξὺ τῶν πολιτευτῶν. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀπέχῃ τοῦ ψαλιδισμοῦ τῶν ἐκλογῶν καὶ νὰ προβῇ ὡς τάχιστα καὶ ἐντὸς τῆς σήμερον εἰς τὴν ἐπικύρωσιν αὐτῶν, διότι ὅλαι εἶναι προϊόν γνήσιον τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ, ἐκδηλοῦν τὸ φρόνημα αὐτοῦ, ὅτι πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ πρώην Ἀντιπολίτευσις, νὰ ἔχῃ δὲ τὴν θέσιν της καὶ ἡ πρώην Συμπολίτευσις. Παντοῦ ἐτηρήθη τάξις καὶ ἡσυχία, διότι ὁ λαὸς ἦτον ἰσχυρὸς, διότι δὲν ἐνόμισεν, ὅτι ἦτον ἀνάγκη νὰ μεταχειρισθῇ τὴν βίαν, τὸν δόλον καὶ τὴν ἀπάτην· κατίσχυσεν ἐν ὅλῃ τῇ διεξαγομένῃ τῶν ἐκλογῶν νομιμότητι. Ἤθελεν εἶσθαι ἄδικον νὰ προβῆτε εἰς ψαλιδίσματα ὡς πρὸς τὰς λοιπὰς ἐκλογάς· λάβετε δ’ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ χρόνος ἐπείγει· δὲν ἔχομεν Προϋπολογισμὸν, καὶ πάντες γνωρίζετε, ὅτι κατὰ τὴν 10 Ἰουλίου θὰ φύγωμεν, διὰ νὰ φροντίσωμεν καὶ περὶ τῶν ἰδίων πραγμάτων, εἰς τὸ διάστημα δὲ αὐτὸ τὸ χρονικὸν πρέπει νὰ δώσωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ διοικήσῃ τὸν Τόπον ἐννόμως. Φορολογικοὺς νόμους δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητήσωμεν, διότι οἱ τοιοῦτοι νόμοι ἀπαιτοῦσι καιρὸν, καὶ καιρὸν δὲν ἔχομεν, στενοχωρούμενοι ὑπὸ τῶν πραγμάτων. Κύριοι, εἶναι ἡ τελευταία φορὰ, καθ’ ἣν λαμβάνω μέρος εἰς τὸ Κοινοβούλιον, τολμῶ δὲ νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν, νὰ ἐπισπεύσωμεν τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν καὶ φέρωμεν εἰς πέρας αὐτὴν ἐντὸς τῆς σήμερον, ὅπως καταρτισθῇ τὸ ὁριστικὸν Προεδρεῖον καὶ ὑποβάλῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὸ Σῶμα τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύττεται περατωμένη ἡ συζήτησις.

§24ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ διατακτικὸν τῆς ἐκθέσεως τοῦ Τμήματος).

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τοῦ ἐγκύρου ἢ ἀκύρου τῆς ἐκλογῆς, ἀλλὰ πρότασις ἀπωτέρα εἶναι ἡ διαίρεσις.

§26Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ ὑπεστήριξα πρότασιν περὶ ἐπικυρώσεως τῆς ἐκλογῆς καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν Δεληγεώργην καὶ τὴν ἀκύρωσιν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς Τρικούπην καὶ Βαλτινὸν (θόρυβος).

§27ΧΟΪΔΑΣ. Ἐγὼ ὑπεστήριξα τὴν ἀκύρωσιν ὁλοκλήρου τῆς ἐκλογῆς, καὶ νὰ θέσετε τοῦτο τὸ ζήτημα (θόρυβος).

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ποῖον θέλει νὰ προτάξῃ, τὸ διαιρετὸν ἢ τὸ ἀδιαίρετον (θόρυβος);

§29Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κατὰ τίνα τρόπον θὰ ψηφίσωμεν ἡμεῖς; ἡ ἀρχὴ τοῦ διαιρετοῦ ἢ ἀδιαιρέτου δὲν ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν (θόρυβος).

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ δεχόμενοι τὸ διαιρετὸν (θόρυβος).

§31Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶνε παραδεδεγμένον τὸ διαιρετὸν (θόρυβος). Τὸ διαιρετὸν πηγάζει ἐξ αὐτῆς τῆς ἐκλογῆς· ἐρωτήσατε πρῶτον διὰ τὸν κ. Τρικούπην, κατόπιν διὰ τὸν κ. Δεληγεώργην καὶ καθεξῆς (θόρυβος).

§32ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὅταν ζητεῖται, κύριοι, τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς, δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν παντάπασιν τὸ πρόσωπον, ἀλλὰ μόνον τὸ ἔγκυρον καὶ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς, καὶ κατόπιν ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ καθόσον ἀφορᾷ τὰ προσόντα. Ἡμεῖς λοιπὸν θὰ κρίνωμεν τὴν ἐκλογὴν ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ψηφοφορίας. Θέλετε νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὡς πρὸς μὲν τὸν ἕνα εἶνε ἔγκυρος ἡ ἐκλογὴ, ὡς πρὸς δὲ τὸν ἄλλον ἄκυρος; Ἄλλοτε ἠδύνατο νὰ γίνῃ τοῦτο.... (θόρυβος).

§33ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πιστεύω ὅτι εἶνε συμφωνοτάτη ἡ Βουλὴ, ὅτι τὸ διαιρετὸν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὸ ἀποφασίσῃ, ὥστε τὸ διαιρετὸν κατ’ ἐμὲ δὲν δύναται νὰ ἀποκρουσθῇ ἀπὸ κανένα. Δὲν δύναται ἐπίσης νὰ ἀποκρουσθῇ, ὅτι ἔχει δικαίωμα ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ, ἂν πρέπει νὰ ἀποφανθῇ διαιρετῶς ἢ οὔ.

§34Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κύριον Μεσσηνέζην, ὅστις εἶπεν ὅτι εἶνε ἀναξιοπρεπές· τοῦτο προέρχεται ἐκ τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων, ὡς σᾶς ἀνέπτυξεν ὁ κύριος Δεληγεώργης, ὅτι διαιρεῖται ἡ ἐκλογὴ, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποκλείσωμεν ἐκ τῆς ψηφοφορίας, ἐκείνους οἵτινες ἄλλως θέλουσι ψηφοφορήσει ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Δεληγεώργη καὶ ἄλλως ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Τρικούπη (διάλογοι). Λέγω λοιπὸν ὅτι τὸ εἶδος τῆς ἐκλογῆς εἶνε τοιοῦτον. Ἀλλὰ ὑπάρχουν τινὲς, οἵτινες νομίζουσιν, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ εἶνε ὡς αἱ τοῦ Ὄθωνος, ὅπου εἶχον μίαν κάλπην καὶ ἔῤῥιπτον τὰ ψηφοδέλτια καὶ ἑπομένως ἡ ἐκλογὴ ἂν ἦτο ἔγκυρος ἢ ἄκυρος, θὰ ἦτο δι’ ὅλους. Πῶς δύναμαι ἐγὼ νὰ ψηφίσω τὸ ἔγκυρον ἢ ἄκυρον δι’ ὅλους, ἀφοῦ τὸν Δεληγεώργην θεωρῶ νόμιμον Βουλευτὴν, τῶν δὲ ἄλλων τὰς ἐκλογὰς τὰς θεωρῶ ἀκύρους; Τὸ ἀδιαίρετον εἶνε ἐναντίον καὶ εἰς τὸν νόμον καὶ εἰς τὴν λογικὴν, διότι αἱ κάλπαι ἑνὸς ἑκάστου εἶνε χωριστὰ, καὶ δύναται νὰ γίνῃ καλπονόθευσις εἰς τὴν μίαν κάλπην καὶ νὰ μὴ γίνῃ εἰς τὰς ἄλλας (θόρυβος).

§35ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κύριος Πετιμεζᾶς δὲν ἔχει δίκαιον, καθόσον αἱ κάλπαι ἐπιτηροῦνται κατὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ ὑπὸ τῶν ἰδιαιτέρων ἀντιπροσώπων καὶ ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ὑπὸ τοῦ δικαστικοῦ ἀντιπροσώπου, διὰ τοῦτο ὅταν συμβαίνουν ἀταξίαι, αἱ ἀταξίαι αὗται, αἱ ὁποῖαι προσβάλλουν μίαν ἐκλογὴν, πρέπει νὰ προκαλοῦν τὴν ἀκύρωσιν ὁλοκλήρου τῆς ἐκλογῆς. Διὰ τοῦτο ἀπέχω νὰ εἴπω τι πλέον, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐγένετο πρότασις περὶ τοῦ διαιρετοῦ ἢ ἀδιαιρέτου ἂς ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ (θόρυβος καὶ διάλογοι).

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ διαίρεσις θὰ γίνῃ κατὰ πρόσωπα (θόρυβος).

§37ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ἐν ἄρθρῳ 3 ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς ἀναφέρει, ἐὰν ὑπάρχουσιν ἀμφιβολίαι περὶ τοῦ διαιρετοῦ τοῦ ζητήματος, ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ (θόρυβος).

§38Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ ζητήματος τάξεως, καὶ ὀφείλω νὰ ἀνακοινώσω τὴν γνώμην μου, διότι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τῶν ζητημάτων τῆς τάξεως νὰ ἀπέχῃ νὰ ἐκφέρῃ τὴν ἑαυτῆς γνώμην. Ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν θέλω ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς τάξεως, εἶναι ἐντελῶς ἀλλοτρία καὶ γυμνὴ πάσης ἐννοίας ἐπὶ τῆς οὐσίας τῆς ἐκλογῆς, ἥτις συζητεῖται· καὶ, ἂν τυχὸν τὰ ἀποτελοῦντα τὴν Κυβέρνησιν μέλη τῆς Βουλῆς, ὡς μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, ἠδυνήθησαν νὰ σχηματίσωσι γνώμην ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς, ἥτις ἀπὸ χθὲς συζητεῖται, ἀκολουθοῦντα τὴν τακτικὴν, τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε ἠκολούθησαν, ἀπέχουσι νὰ ἐκδηλώσωσι τὴν γνώμην αὑτῶν ταύτην. Ἂν δ’ ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν θέλω ἀνακοινώσει ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς τάξεως, ὑποληφθῇ ὡς ἐνδεικνύουσα τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς ἔχομεν, τοῦτο δὲν μὲ ἐμποδίζει νὰ ἀνακοινώσω τὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς τάξεως γνώμην μου, πεποιθὼς ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θέλει ἀδικήσει ἡμᾶς, ἀποδίδουσα εἰς ἡμᾶς προαίρεσιν συναφῆ μὲ τὸ ἐκλογικὸν ζήτημα, παρακαλῶ μάλιστα αὐτὴν νὰ μὴ δώσῃ ἄλλην ἑρμηνείαν εἰς τὴν γνώμην ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς τάξεως, τὴν ὁποίαν θέλω ἀνακοινώσει, εἰμὴ τὴν ἑρμηνείαν, ὅτι προαίρεσιν μόνην ἔχομεν νὰ διευκολύνωμεν τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμὸν αὐτῆς. Ὁ πρῶτος δισταγμὸς, ὁ ὁποῖος προέκυψε, συνίσταται εἰς τὴν ἑξῆς ἀπορίαν: ἡ Βουλὴ εἶναι ὑποχρεωμένη, ὁσάκις συζητεῖ καὶ ἐξελέγχει ἐκλογὰς νὰ ἀποφαίνηται διὰ μιᾶς καὶ μόνης ψηφοφορίας ἐπὶ πάντων τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα προέκυψαν ἐκ τῆς ἐξελέγξεως τῆς ἐκλογῆς, καὶ ἐπὶ πάντων τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα προέκυψαν ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ψηφοφορίας; Ὁ δισταγμὸς οὗτος νομίζω, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ ὑπ’ οὐδενὸς λόγου, μοὶ φαίνεται μάλιστα ἄπορον πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ προταθῇ δισταγμὸς, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι ὑποχρεωμένη διὰ μιᾶς μόνης ψηφοφορίας νὰ λύσῃ πάντα τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκλογῆς τινος προέκυψαν, καὶ νὰ ἀποφανθῇ συλλήβδην περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς πάντων τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὰ τὴν ἐκλογὴν ἀντηγωνίσθησαν. Ἠπόρησα δὲ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὁ δισταγμὸς οὗτος, πρῶτον διότι, ὡς καὶ ἑσπέραν τινὰ κατὰ προηγουμένην συνεδρίασιν ἔλαβον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκθέσω εἰς τὸ Κοινοβούλιον, τὸ ἰσχῦον ἐκλογικὸν σύστημα ἐνδεικνύει τὴν ἀνάγκην, τὴν πολλάκις ἐπιφαινομένην, νὰ διαιρῶνται τὰ ζητήματα. Καὶ ἀληθῶς ἡ ἐκλογικὴ πρᾶξις, δι’ ἧς ἐπιζητοῦμεν νὰ γνωρίσωμεν ποίους οἱ ἐκλογεῖς Ἐπαρχίας τινὸς ἀποστέλλουσιν εἰς τὸ Κοινοβούλιον ὡς βουλευτὰς, εἶναι μὲν μία, ἀλλὰ διαιρεῖται εἰς μερικὰς κατὰ δήμους πράξεις, ἡ δὲ διαίρεσις μιᾶς ἐκλογικῆς πράξεως εἰς πράξεις ἐκλογικὰς κατὰ μέρος ἐν ἑκάστῳ δήμῳ ἐπάγει τὴν ἀνάγκην πολλάκις, νὰ ψηφοφορῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς οὐχὶ τῆς ὅλης Ἐπαρχίας, ἀλλὰ τῆς ἐκλογῆς ἑκάστου τῶν Δήμων, τῶν ἀποτελούντων τὴν Ἐπαρχίαν. Ἀλλ’ ὅταν ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐξ Ἐπαρχίας τινὸς ἀποστελλομένων εἰς τὴν Βουλὴν βουλευτῶν συνίσταται εἰς πολλοὺς καὶ οὐχὶ εἰς ἕνα, κατὰ τὸν νόμον περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν ἕκαστος προσέρχεται ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων του, προβάλλων κάλπην καὶ ζητῶν ἐπὶ τῆς ἰδίας αὑτοῦ κάλπης τὰς ψήφους τῶν συμπολιτῶν του, πῶς δύνασθε νὰ ὑποτάξητε εἰς κοινὴν τύχην τὰς κάλπας ὅλας, τὰς προταθείσας εἰς ψηφοφορίαν, ἐνῷ εἶναι ἐνδεχόμενον διατάξεις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου νὰ παρεβιάσθησαν ἐπὶ ταύτης ἢ ἐκείνης τῆς κάλπης, νὰ ἐτηρήθησαν δὲ ἐπὶ πασῶν τῶν ὑπολοίπων; Νομίζω μάλιστα, ὅτι καὶ ὅταν ἐπροτάθη ἀντίῤῥησις ἢ δισταγμὸς ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὑπὲρ τοῦ διαιρετοῦ ἢ μὴ διαιρετοῦ τοῦ ζητήματος κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν ἐκλογῆς τινος πρό τινων ἡμερῶν, νομίζω, ὅτι καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἐξεδήλου διὰ τοῦ δισταγμοῦ της ἐκείνου τὴν γνώμην, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι ὑποχρεωμένη πάντοτε νὰ ἀποφαίνεται διὰ μιᾶς ψηφοφορίας περὶ τοῦ κύρους πασῶν τῶν ἐκλογικῶν πράξεων τῶν περιφερειῶν, τῶν ἀποτελουσῶν τὴν Ἐπαρχίαν, ἀλλ’ ἐξεδήλου δισταγμὸν ἂν εἰς τὴν ὡρισμένην ἐκείνην περίπτωσιν ἔπρεπεν ἢ δὲν ἔπρεπε νὰ ψηφοφορήσῃ ἡ Βουλὴ διηρημένως, καὶ ἐπὶ τοῦ δισταγμοῦ τούτου ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν, ἀποφηναμένη ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ ἐκείνου ζητήματος, τὸ ὁποῖον προετάθη ὑπὸ τὴν ψῆφον αὐτῆς. Ἂν λοιπὸν ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ὑποχρεωμένη οὔτε ὑπὸ τῆς λογικῆς ἀνάγκης νὰ ἐκφέρῃ γνώμην διὰ μιᾶς ψηφοφορίας ἐπὶ πασῶν τῶν ἐκλογικῶν πράξεων, τῶν ἀποτελουσῶν τὴν ἐκλογὴν Ἐπαρχίας τινὸς, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὑποχρεωμένη οὐδὲ ὑπὸ τῶν διατάξεων αὐτῶν τοῦ Κανονισμοῦ, αἵτινες ἐτέθησαν διὰ νὰ θεραπεύωσιν ὅλας τὰς παραστησομένας ἀνάγκας, καὶ διὰ νὰ ἐξασφαλίσωσι τὴν ἐλευθερίαν ἑκάστου μέλους τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ κατασταθῇ αὐτῷ δυνατὸν νὰ δώσῃ οἵαν θέλει ψῆφον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν προταθησομένων. Κατὰ τὰς διατάξεις ταύτας τοῦ Κανονισμοῦ πᾶν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλὴν, δύναται ἕκαστον μέλος τῆς Βουλῆς νὰ παραστήσῃ ὡς σύνθετον καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν διαίρεσιν αὐτοῦ· καὶ ἂν ἤθελεν ὑπάρξει δισταγμὸς, ἂν τὸ ζήτημα τοῦτο πρέπῃ ἢ δὲν πρέπῃ νὰ διαιρεθῇ, διότι εἶναι ἢ δὲν εἶναι σύνθετον, ἐπὶ τοῦ τοιούτου πραγματικοῦ δισταγμοῦ ἀποφαίνεται ἡ Βουλὴ ἑκάστοτε διὰ ψηφοφορίας. Λοιπὸν καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ὑποχρεωμένη διὰ μιᾶς ψηφοφορίας νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ ὅλων τῶν ἀποτελούντων τὴν ἐκλογὴν Μεσολογγίου πράξεων, ἀφοῦ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀποδεχθῇ τὴν διαίρεσιν τῶν ζητημάτων καὶ νὰ ψηφοφορήσῃ ἰδίᾳ ἐπὶ ἑκάστου τῶν ζητημάτων τῶν προταθέντων, μένει εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφανθῇ ἂν εὑρίσκῃ ἀφορμὴν νὰ διαιρέσῃ τὰ ζητήματα καὶ ψηφοφορήσῃ ἰδίᾳ ἐπὶ ἑκάστου τῶν ζητημάτων ἢ δὲν εὑρίσκῃ ἀφορμὴν ν’ ἀποφανθῇ ἰδικιτέρως ἐπὶ ἑκάστου ἐξ αὐτῶν. Νομίζω δὲ ὅτι καὶ ἐκεῖνοι οἱ κύριοι, οἱ ὁποῖοι διϊσχυρίζονται ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀφορμὴ διὰ νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἰδίᾳ ἐπὶ τῶν προταθέντων ζητημάτων καὶ ὅτι ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου ἡ Βουλὴ δύναται καὶ πρέπει νὰ ἀποφανθῇ διὰ μιᾶς καὶ μόνης ψηφοφορίας, νομίζω ὅτι δὲν θέλουσιν ἐπιμένει εἰς τὴν γνώμην των, ὅταν λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐτέθησαν ἤδη εἰς τὴν Βουλὴν ζητήματα κεχωρισμένα, καὶ ταῦτα ἐτέθησαν ὄχι μόνον κατὰ τὴν συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ προελέγξαντος τὴν ἐκλογὴν Τμήματος. Ἄν οἱ βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει διὰ μιᾶς ψηφοφορίας νὰ ἀποφανθῇ περὶ τοῦ κύρους τῆς ὅλης ἐκλογῆς Μεσολογγίου, ἐπιμένωσιν εἰς τὴν γνώμην των ταύτην, νομίζω ὅτι θέλουσι πράξει ἀδίκημα πρὸς ἐκείνους τῶν συναδέλφων των, οἵτινες εἴτε ἐν τῷ Τμήματι, εἴτε κατὰ τὴν ἐν τῇ Βουλῇ συζήτησιν τῆς ἐκλογῆς ἐξεδήλωσαν διάφορον γνώμην ἀπὸ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν οἱ τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον προβάλλοντες. Ἄν ὑπάρχωσι μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, τὰ ὁποῖα νομίζουσιν ὅτι πρέπει νὰ ἐκφέρωσι γνώμην ἀκυρωτικὴν εἴτε τῆς ἐκλογῆς ἑνὸς τῶν δήμων, εἴτε τῆς ἐκλογῆς ἑνὸς τῶν ἐκλεχθέντων βουλευτῶν, τὰ μέλη ταῦτα τοῦ Κοινοβουλίου δὲν θέλουσι δυνηθῆ νὰ δώσωσι ψῆφον, διότι θέλουσιν εὑρεθῆ πρὸ τοῦ διλήμματος νὰ ψηφοφορήσωσιν εἴτε πρὸς ἀκύρωσιν τῆς ὅλης ἐκλογῆς, εἴτε πρὸς ἐπικύρωσιν τῆς ὅλης ἐκλογῆς. Εἶναι δὲ πρώτιστον στοιχεῖον, ἀποτελοῦν τὴν ἐλευθερίαν τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἐξασφαλίζον τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς γνώμης τῶν μελῶν αὐτοῦ, νὰ τίθενται ζητήματα οὕτως, ὥστε νὰ δύναται ἕκαστος ἐλευθέρως νὰ μορφώνῃ τὴν ἑαυτοῦ γνώμην· ἰδίως ὁ λόγος οὗτος μὲ ἠνάγκασε νὰ ἐκθέσω τὰς σκέψεις αὐτὰς εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα μὴ τυχὸν ἐκ τῆς ἀκαταλλήλου θέσεως τῶν ζητημάτων εὑρεθῶσιν οἱ κύριοι βουλευταὶ εἰς ἀμηχανίαν νὰ δηλώσωσι διὰ τῆς ψήφου των τὴν ἰδίαν αὐτῶν γνώμην.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς ἑνὸς ἑκάστου τῶν βουλευτῶν τῆς ἐπαρχίας Μεσολογγίου.

§40ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Ἡ Βουλὴ δι’ ἀναστάσεως εἰδικῆς ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς ἑκάστου τῶν τριῶν βουλευτῶν Μεσολογγίου παραδέχεται τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς αὐτῶν καὶ κηρύσσονται ὑπὸ τοῦ Προέδρου νόμιμοι βουλευταὶ, ὡς ἔχοντες καὶ τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα οἱ κ. κ. Χ. Τρικούπης, Λ. Δεληγεώργης καὶ Βλ. Βαλτινός. Ὁμοίως δι’ ἀναστάσεως ἐπικυροῦται ἡ ἐκλογὴ Μεσσήνης καὶ ἀνακηρύσονται νόμιμοι βουλευταὶ οἱ κ. κ. Κ. Κουμουνδοῦρος, Σ. Ἀντωνόπουλος, Δ. Λυμπερόπουλος, καὶ Ἰω. Νικολαΐδης, ὡς ἔχοντες καὶ τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα. Ὁμοίως ἡ ἐκλογὴ Μήλου καὶ ἀνακηρύσσονται ὡς νόμιμοι βουλευταὶ οἱ κ. κ. Νοστράκης καὶ Πρεζάνης. Ὁμοίως ἡ ἐκλογὴ Νάξου καὶ ἀνακηρύσσονται ὡς νόμιμοι βουλευταὶ οἱ κ. κ. Κρίσπης, Δαμιράλης, Μυκόνιος. Ὁμοίως ἡ ἐκλογὴ Ναυπακτίας καὶ ἀνακηρύσσονται ὡς νόμιμοι βουλευταὶ οἱ κ. κ. Σισμάνης, Φαρμάκης καὶ Καναβός. Ὁμοίως ἡ ἐκλογὴ Ναυπλίας καὶ ἀνακηρύσσονται ὡς νόμιμοι βουλευταὶ οἱ κ. κ. Ἀντωνόπουλος καὶ Φικιώτης).

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔρχεται ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπαρχίας Ξηροχωρίου.

§42ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ὥρα εἶνε 12, ἔχω δὲ νὰ ὁμιλήσω.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. (Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 12 τῆς μεσημβρίας). Ὥρα 5 μ. μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις).

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Ξηροχωρίου, τίς ἔχει τὸν λόγον;

§45ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ. Εἰς τὴν ἐκλογὴν Ξηροχωρίου διὰ νὰ μὴ πολυλογῶ σᾶς λέγω, ὅτι ἔλαβον χώραν διάφοροι στρατιωτικαὶ ἐπεμβάσεις πρὸ τῶν ἐκλογῶν, διάφοροι φῆμαι περὶ ἐπεμβάσεων ἐκυκλοφόρουν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν δημόσιον καὶ πολλοὶ καὶ διὰ τηλεγραφημάτων ἀνεφέρθησαν εἰς τὴν Αὐτοῦ Μεγαλειότητα.

§46ΤΙΝΕΣ. Δυνατότερα, δὲν ἀκούομεν.

§47ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, διότι πάσχω καὶ δὲν ἠμπορῶ νὰ φωνάζω δυνατότερα. Διαρκουσῶν δὲ τῶν ἐκλογῶν οὐδεμία, εἶνε ἀληθὲς, ἔνστασις ἐδόθη κατὰ τῆς ἐκλογῆς Ξηροχωρίου παρὰ μόνον εἰς τὸν δῆμον τῶν Ἰστιαίων.

§48ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀκούομεν.

§49ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ. Σᾶς εἶπον ὅτι δὲν ἠμπορῶ δυνατώτερα.

§50ΤΙΝΕΣ. Σεῖς εἶσθε εἰσηγητής· ἀφήσατε ἕνα ἄλλον νὰ ὁμιλήσῃ.

§51ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ. Τότε ἐγὼ παραιτοῦμαι.

§52ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα.)

§53Δ. ΤΖΑΝΕΣ. Ἀείποτε ἐφρόντισα νὰ ἦμαι σύντομος· γεννηθεὶς παρὰ τὰ ὄρη τῆς Λακωνίας, ἐπιθυμῶ καὶ θέλω νὰ ἦμαι Λακωνικὸς, σεβόμενος μάλιστα τὴν ὑπομονὴν τοῦ Κοινοβουλίου. Οἱ ἐκλογεῖς τοῦ Ξηροχωρίου, μαθόντες ὅτι εἷς τῶν ἐνισταμένων, ὁ κ. Πετσάλης, ὠνόμασε τὰς πράξεις αὐτῶν γελοίας, καλῶς διεπράξαντο νὰ καταψηφίσωσιν αὐτοῦ. Τοῦτο ἐδογμάτισεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κερκύρας. Δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ ἐξετάσω ποῖα τὰ αἴτια, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἀείποτε ἐγένοντο κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἐπεμβάσεις· τὸ δόγμα ἐκεῖνο τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας βουλευτοῦ μὲ ἠνάγκασεν ἐν συντόμῳ νὰ εἴπω ὁποίας ἔχω σκέψεις περὶ τούτου. Δὲν εἶδον ποτὲ ἀπὸ τοῦ ἔτους 1862 καὶ ἐντεῦθεν οὐδεμίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα, ἐρχομένη ἐνώπιον τῶν Ἀντιπροσώπων, νὰ λέγῃ: «ἐγὼ ἐνήργησα ἐκλογὰς ὅπως ἐννοεῖ τὸ Πολίτευμα», ἐκλογάς, κατὰ τὰς ὁποίας, ἐὰν ὄχι τὰ πρόσωπα τὰ κυβερνῶντα δὲν ἐπενέβησαν, τοὐλάχιστον τὰ πρόσωπα, τὰ παρακολουθοῦντα τοὺς κυβερνῶντας ἐν τοῖς παρασκηνίοις, ἐπεμβάντα διεπράξαντο κάποτε μεγαλείτερα τῶν ἐγκλημάτων. Ἠξεύρει εἷς πρώην ὑπουργὸς, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, ὁποίαν λατρείαν ἀπέδιδον ἐγὼ, ὅταν ἀκόμη ἤμην νεανίας σπουδαστὴς ἐν Ἀθήναις εἰς τὸν ἀείμνηστον Ἐπ. Δεληγεώργην, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ τὸ εἴπω τῆς ἀληθείας τῶν πραγμάτων ἕνεκα, ὅτι ὁ ἀείμνηστος ἐκεῖνος ἀνὴρ ἐνήργησεν εἴς τινα ἐκλογὴν, καθ’ ἣν εἶχον ἀποδυθῆ, οὕτως, ὥστε ἀπεκλείσθην.

§54ΧΟΪΔΑΣ. Ὑποθέσεις.

§55ΤΖΑΝΕΣ. Διατί νὰ τὸ ὑποθέσω, ἀφοῦ εἶνε πρᾶγμα, ἀφοῦ ἐπράχθη διὰ νὰ ὠφεληθῇ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη τότε πολιτικῶς; Κύριοι βουλευταὶ, εἶνε οὐχὶ τοῦ χαρακτῆρος τοῦ Ἕλληνος πολιτευτοῦ μόνον, εἶνε τοῦ χαρακτῆρος τοῦ πολιτευτοῦ σύμπαντος τοῦ κόσμου τοῦ νὰ ἦνε ἐγωϊστὴς, τοῦ νὰ ἀμύνεται κατὰ τῶν ἀντιπάλων αὐτοῦ. Καὶ τί εἶνε ἆρα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνευρίσκομεν εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς Ῥώμης, ὅτε οἱ Ἀντώνιοι, οἱ Ὀκτάβιοι καὶ οἱ Λέπιδες διενέμοντο μεταξύ των τοὺς ἐχθροὺς καὶ τοὺς φίλους των; Καὶ τί εἶνε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εὑρίσκομεν ἐν τῇ ἀρχαίᾳ ἱστορίᾳ τῆς Ἑλλάδος —συγγνώμην διὰ τὴν φράσιν— ὅτι οἱ ταπεινοὶ καὶ οἱ φαῦλοι πολιτευταὶ τῶν Ἀθηνῶν τότε παρέπεμπον ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων τοὺς Περικλεῖς καὶ τοὺς Ἀριστείδας; Καὶ τί εἶνε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διδάσκει ἡ νεωτέρα ἱστορία, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1821 μέχρι τοῦ 1829 καὶ μέχρι τοῦ 1832, ὅτε ἡ πατρὶς ἡμῶν ἀποκατέστη, οἱ πατέρες ἡμῶν, ἡ μεγάλη ἐκείνη γενεὰ, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν θαύματα νικῶν ἔκαμνεν, ἐξ ἄλλου...

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶνε τοῦ παρόντος ἡ διδασκαλία τῆς ἀρχαίας ἱστορίας.

§57ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παραβαίνεις τοὺς κανόνας τῆς Λακωνικῆς.

§58ΤΖΑΝΕΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε, ἔχετε ὑπομονήν. Ἡ ἀπόδειξις εἶνε προφανὴς, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης, πρώην κυβερνήτης τῆς Ἑλλάδος, δὲν ἠδύνατο ν’ ἀποτελέσῃ ἐξαίρεσιν τῶν Ἑλλήνων πολιτευτῶν. Καὶ ἐὰν οὗτος δὲν εἶχε τὴν διάθεσιν ἢ δὲν παρέσχε τὰ μέσα τῆς ἐπεμβάσεως εἰς τὰς ἐνεργηθείσας ἐκλογὰς, δύναμαι νὰ τὸ εἴπω ἀπροκαλύπτως, διότι εἶνε ἀληθὲς, οἱ ἐν τοῖς παρασκηνίοις παρεσκεύασαν πολλὰς ἐπεμβάσεις, καὶ ἀπόδειξις εἶνε αἱ ἐκλογαὶ, τὰς ὁποίας τὸ Κοινοβούλιον τοῦτο ἐκδικάζει. Ὁ κ. Τρικούπης ὡς πολιτευτὴς Ἕλλην δὲν ἠδύνατο ἢ νὰ ἦνε ἐγωϊστὴς καὶ ἀμυνθῇ κατὰ τῶν ἀντιπάλων αὐτοῦ, καὶ διὰ νὰ ἀμυνθῇ ἔδει νὰ ἐπέμβῃ. Ἰδοὺ ἡ ἀνάγκη τῆς ἀναδρομῆς εἰς τὴν παρελθοῦσαν ἱστορίαν ὡς προδιέλαβον. Καὶ τὸ δόγμα, τὸ ὁποῖον ἐξήνεγκεν ὁ προαγορεύσας, ὅτι δηλαδὴ ἔδει οἱ ψηφοφόροι νὰ τιμωρήσωσι τὸν κύριον Πετσάλην, εἶνε δόγμα, τὸ ὁποῖον ἀντιστρατεύεται καὶ κατὰ τῆς γνώμης του, διότι οἱ ψηφοφόροι τῆς Ἐπαρχίας Ξηροχωρίου ἔδει νὰ τιμωρήσωσι τὸν κύριον Πετσάλην κατὰ τὴν ὁμολογίαν καὶ τὰς σκέψεις τοῦ ἀξιοτίμου τούτου βουλευτοῦ, καθότι ὁ κύριος Πετσάλης ἀπεκάλεσε τὰ νομοθετήματα τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως ἔκνομα, καὶ μετέστη ἵνα ἐξιλεώσῃ αὐτὸν ἀπέναντι τῶν ἐκλογέων του. Δὲν πρέπει νὰ ἀποκρύπτωμεν τὴν ἀλήθειαν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ. Τὶ ἐλέγομεν καὶ τὶ λέγεται ἀκόμη περὶ τῆς Κυβερνήσεως Τρικούπη; παρηνόμησε, κατεσπατάλησε τὸν δημόσιον πλοῦτον, ηὔξησε τὰς θέσεις καὶ εἶνε ἄξιος Εἰδικοῦ Δικαστηρίου· καὶ ταῦτα πάντα ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις οἱ ἐναντίοι τοῦ κυρίου Τρικούπη ἔφερον ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ προγράμματί των. Ἔδει λοιπὸν ἀμυνόμενος νὰ ἐπέμβῃ καὶ εἰς τὴν Ἐπαρχίαν Ξηροχωρίου. Καὶ εἶνε ἐπέμβασις ἀποδεδειγμένη.

§59ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ δὲν εἶνε λογικόν.

§60ΤΖΑΝΕΣ. Αὐτὴ εἶνε ἡ ἰδική μου λογική. Καὶ εἶνε ἀληθές, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶπον, ὅτι πάντες ἀνοησίας λέγουσιν ἀπὸ τοῦ κυρίου Τρικούπη μέχρις ἐμοῦ. Ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ βλέπομεν οἱ πάντες ἀνεστραμμένα καὶ διπλᾶ τὰ πράγματα ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, καὶ τοῦτο κατὰ τὴν ἐπιστήμην εἶνε ἡ ἀπόδειξις τῆς προσβολῆς τοῦ ἐγκεφάλου ἢ τοῦ νωτιαίου μυελοῦ.

§61ΧΟΪΔΑΣ. Καὶ πᾶν ὅ,τι λέγεις τώρα εἶνε προϊὸν μαλακύνσεως.

§62ΤΖΑΝΕΣ. Πρὸς πάσχοντας ἐκ μαλακύνσεως ὁμιλῶ, καὶ ἀπόδειξις εἶνε ἡ διακοπή σου. Δὲν ἔρχομαι εἰς τὰς λεπτομερείας, διότι θεωρῶ ὅλως περιττὸν διὰ τούτων νὰ ἀποδείξω τὴν ἐπέμβασιν· νομίζω, ὅτι ἐξ ὅσων εἶπον, ἡ ἐπέμβασις εἶνε ἀποδεδειγμένη. Πρὶν ὅμως περάνω τὸν λόγον, θὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἐκλογῆς Ξηροχωρίου, καὶ ἄρχομαι ἀπὸ τῶν ἐνεργειῶν τῶν ἀντιπάλων τοῦ κυρίου Πετσάλη. Ἐπὶ σημαίας εἶχον ἀναγράψει τὴν ἐπιγραφὴν «Ζήτω ἡ ἁγία τριὰς, κάτω τὰ ἀφεντικὰ καὶ οἱ φαῦλοι», γεγονὸς τὸ ὁποῖον δὲν δύναται οὐδεὶς νὰ ἀμφισβητήσῃ.

§63ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τοῦτο δὲν ἀναφέρεται εἰς οὐδὲν μέρος, οὔτε εἰς πρακτικὰ, οὔτε εἰς ἔγγραφα.

§64ΤΖΑΝΕΣ. Ὑπάρχει, κύριε Κουμουνδοῦρε, καὶ θὰ ἀνευρεθῇ εἰς τὴν συνείδησιν ἑκάστου τῶν κυρίων βουλευτῶν, ἐὰν οἱ ἐπιτυχόντες εἶνε τὸ ἀληθὲς πόρισμα τῶν σκέψεων καὶ τῆς ἐλευθέρας ἐκλογῆς τῶν ψηφοφόρων τῆς Ἐπαρχίας Ξηροχωρίου. Κάτω, ἔλεγον, κύριοι, τὰ ἀφεντικὰ καὶ οἱ φαῦλοι. Ἀλλὰ ποῖα τὰ ἀφεντικὰ καὶ ποῖοι οἱ φαῦλοι; τὰ ἀφεντικὰ, κύριοι βουλευταὶ, εἶνε οἱ ἰδιοκτῆται τῶν κτημάτων ἐκείνων, οἵτινες, ὡς ὁ κύριος Πετσάλης, εὐηργέτησαν τὴν Ἐπαρχίαν, τὴν ὑπηρέτησαν καὶ τὴν ὑπηρετῶσι.

§65ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖοι εὐηργέτησαν τὴν Ἐπαρχίαν;

§66ΤΖΑΝΕΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε (θόρυβος).

§67ΧΟΪΔΑΣ. Κύριε Τζάνε, κατὰ τῶν διακοπτόντων ἐκτόξευσον κεραυνόν τινα, λατινικὸν, διδασκαλικὸν, ἵνα σιγήσωσι.

§68ΤΖΑΝΕΣ. Ἀληθῶς ἐφρόντισα νὰ σοὶ προμηθεύσω τὸν Λουκιανὸν, ἵνα εἰς τὸ κεφάλαιον περὶ ρητόρων διδάσκαλον ἐνοπτρισθῇς τὸ μάθημα τοῦτο· πολὺ θὰ σε ὠφελήσῃ.

§69ΧΟΪΔΑΣ. Σὲ εὐχαριστῶ, διδάσκαλε.

§70ΤΖΑΝΕΣ. Καὶ δύναμαι μάλιστα νὰ σοὶ ὑπενθυμίσω ἐκεῖνο, ὅπερ εἶπεν ὁ ἀείμνηστος Σταθόπουλος εἰς τὴν ἐπίκρισίν του περί τινων πολυλόγων καὶ περιττολόγων ποιητῶν καὶ ῥητόρων τῆς ἐποχῆς μας: «Πλὴν λαλῶν λαλεῖς ὡς λάλος μὲ τὸ εὔλαλόν σου λάλος, τόσα, λάλε, δὲν λαλοῦσιν, ἂν λαλήσουν ὅλοι οἱ λάλοι» (ἱλαρότης). Ἐν τούτοις, κύριοι Βουλευταὶ, θὰ σᾶς εἴπωσιν ἀκόμη καὶ θὰ ἰσχυρισθῶσι, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ἄκυρος ἡ ἐκλογὴ καὶ ὡς πρὸς τὸν κ. Χαρίδημον, ἀφοῦ ὁ κ. Χαρίδημος δὲν συνέπραξε μὲ τὸν κ. Σινέλην;

§71ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ εἴπωσιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἀκούσῃς καὶ σὺ καὶ θὰ σηκωθῇς μετὰ σεβασμοῦ καὶ θὰ εἴπῃς, ὅτι ὁ λόγος ἐκεῖνος εἶναι πολὺ ὑψηλότερος ἀπὸ τὸν μικρὸν λόγον, τὸν ὁποῖον λέγεις τώρα.

§72ΤΖΑΝΕΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον τοῦτο· ἐγὼ εἶπον, ὅτι θὰ ἰσχυρισθῶσιν, ὅτι συνέπραξε μετὰ τοῦ κ. Σινέλη. Ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν τοῦτο καὶ ἂς ἔλθωμεν εἰς ἕτερον. Προσάγω εἰς τὴν Βουλὴν δύο βουλεύματα, διὰ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται, ὅτι ὁ ἐνωμοτάρχης............ καὶ ὁ ἀστυνόμος συνέλαβον δύο πολίτας ὡς κακούργους. Πῶς εἶναι δυνατὸν κακοῦργοι νὰ περιέρχωνται κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τὴν Ἐπαρχίαν Ξηροχωρίου, ἐὰν τὰ ὄργανα τῆς Ἐπαρχίας δὲν ἠμέλουν τὸ καθῆκόν των;

§73ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν τὸ ἠμέλησαν· τοὺς συνέλαβον.

§74ΤΖΑΝΕΣ. Ὁ δὲ ἀστυνόμος παραπέμπεται διὰ βουλεύματος, καὶ ὤφειλεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴς νὰ γνωρίζῃ ὅτι, ἐὰν ἡ μήνυσις δὲν ἔχῃ ὑπόστασιν, ἀποῤῥίπτεται διὰ προβουλεύματος. Καὶ τοῦτο τὸ λέγω, διότι εἶπεν, ὅτι κατὰ τοῦ κ. Γενναδίου ἐδόθη ἡ μήνυσις μετὰ τὴν δημοσίευσιν τῆς ἐκθέσεως τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς. Θέλει δὲ νὰ μάθῃ ποῖον ἦτο τὸ συμφέρον τοῦ κ. Γενναδίου νὰ μεταβῇ εἰς τὸ Ξηροχώριον καὶ τεθῇ ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ἀποσπασμάτων καὶ τῶν κλητήρων, καὶ νὰ περιέρχεται τὴν Ἐπαρχίαν; Εἶναι ἡ δικαστικὴ ἔρις, τὴν ὁποίαν ἔχει μετὰ τοῦ κ. Πετσάλη, διεκδικοῦντος κτήματα τῆς πενθερᾶς του. Ἅμα δὲ δεχθῶμεν ὅτι μετέβη, ἀναντιῤῥήτως πρέπει νὰ δεχθῶμεν καὶ ὅτι ἐπενέβη. Ὁποίαν δὲ ἐπιῤῥοὴν δύναται νὰ ἔχῃ εἷς ἐνωμοτάρχης ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ ὅλοι τὸ γνωρίζομεν· θὰ σᾶς ἀναφέρω δὲ καὶ ἓν παράδειγμα, διὰ νὰ τὸ ἴδητε καταφανῶς. Ὁ Νομάρχης Μεσσηνίας, περιοδεύων ποτὲ τὸν Νομὸν, ἐξενίσθη εἴς τι χωρίον παρ’ ἑνὸς τῶν λεγομένων οἰκοκυραίων, ὅστις ἦτο ἔγγαμος καὶ εἶχε τὴν σύζυγόν του, ἡ ὁποία ἤθελε νὰ περιποιηθῇ κἄτι περισσότερον τὸν κ. Νομάρχην· ὅταν δὲ τὴν ἐπιοῦσαν ὁ Νομάρχης ἀνεχώρει, ἵνα δείξῃ ἡ δέσποινα τὴν εὐχαρίστησιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβε, διότι ἐξένισεν εἰς τὸν οἶκόν της τὸν Νομάρχην, τῷ ηὐχήθη «πήγαινε εἰς τὸ καλὸ καὶ ὁ Θεὸς νὰ μὲ ἀξιώσῃ νὰ σὲ ἰδῶ καὶ ἐνωμοτάρχην.» Βλέπετε λοιπὸν ὁποίαν ἐπιῤῥοὴν ἔχει ὁ ἐνωμοτάρχης εἰς ἐκεῖνα τὰ μέρη, περὶ τοῦ ὁποίου πολλάκις ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ ἐλέχθησαν φρικώδη πράγματα, καὶ δὲν δύναται κανεὶς νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ὁ ἐνωμοτάρχης ἐκεῖνος ἔκαμε πολὺ καλὰ τὸ μέρος του. Δὲν ἦσαν, εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς, 40 κλητῆρες μόνον, ἐὰν λεχθῇ, ὅτι προστίθενται κλητῆρες κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν ἀρκεῖ, καὶ κλητῆρες δὲ προσετέθησαν καὶ εἰς περιοδίαν ἐξῆλθον οἱ φίλοι τῶν ἀντιπάλων, καὶ τὸν κ. Πετσάλην ἐπὶ 48 ὥρας εἶχον κλείσει εἰς τὴν οἰκίαν του. Ταῦτα δὲν δύνανται νὰ ἀναιρέσωσι τὰ ἔγγραφα, διότι τὰ πάντα δὲν ἐμπεριλαμβάνονται εἰς τὰ ἔγγραφα· τὰ πλεῖστα δύναται νὰ ἐννοήσῃ ὁ πεπειραμένος ἄνθρωπος.

§75ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Θέλετε νὰ τὸ μαντεύσωμεν.

§76ΤΖΑΝΕΣ. Δὲν εἰξεύρετε τί συμβαίνει; ἂν δὲν εἰξεύρετε τί συμβαίνει, ὅταν ὁ ἀστυνόμος κάμνῃ περιοδίαν κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, θὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν εἶσθε πρακτικὸς ἄνθρωπος.

§77ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Τίποτε.

§78ΤΖΑΝΕΣ. Δὲν λέγετε τὴν ἀλήθειαν. Ἐλέχθη, ὅτι ἐγένετο ὑπολογισμὸς ὡς πρὸς τὰς ψήφους, τὰς ὁποίας ἔλαβον οἱ ἐπιτυχόντες καὶ ἀποτυχόντες. Λεπτομερῆ λογαριασμὸν τῶν ψήφων δὲν δύναταί τις νὰ ἐπιχειρήσῃ, ἐὰν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἰς ἐκλογήν τινα ἐπιδιώκεται τὸ συμφέρον τοῦ νὰ καταδιωχθῶσιν οἱ δεῖνα ἢ οἱ δεῖνα· διότι, ἂν ἡ ἐπίθεσις εἶναι Κυβερνητικὴ ἀπ’ εὐθείας ἢ εἶναι ἐπίθεσις τῶν ὀργάνων, δὲν δύναται νὰ ἀνεύρῃ ὁ δυστυχὴς ὑποψήφιος λογαριασμὸν, διότι παθαίνει ὅ,τι ὁ κατακρημνιζόμενος ἀπὸ λόφου τινὸς, ὅστις δὲν δύναται νὰ σταματήσῃ. Ὥστε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας οὐδεμίαν δύναται νὰ ἔχῃ ἔννοιαν. Νομίζω, κύριοι, ὅτι τὸ φρόνημα ἑκάστου ἐν τῷ περιβάλῳ τούτῳ εἶναι δι’ ἴδιον ἑκάστου λογαριασμὸν, δὲν δύναται νὰ τὸ ἐπιβάλλῃ πρὸς τοὺς ἄλλους· ἁπλῶς μόνον τὸ ἐκφράζει, ἡ Βουλὴ δὲ εἶναι ἐλευθέρα νὰ δεχθῇ τὰς σκέψεις του. Ἐγὼ ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ εἴπω τὰ ὀλίγα ταῦτα κατὰ τῆς ἐκλογῆς Ξηροχωρίου, τὴν ὁποίαν θεωρῶ ἄκυρον καὶ θὰ δώσω μέλαιναν τὴν ψῆφόν μου κατ’ αὐτῆς.

§79ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὄρα Παράρτημα).

§80ΧΟΪΔΑΣ. (Ὄρα Παράρτημα).

§81ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ. Ἐπειδὴ θέλω νὰ ὁμιλήσω καὶ νὰ ἔλθω εἰς λεπτομερείας, δὲν εἶμαι δὲ εἰς κατάστασιν σήμερον, παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν αὔριον (θόρυβος).

§82Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχομεν τρεῖς ὥρας ἀκόμη νὰ συζητήσωμεν μείνατε ἐδῶ. Ἔχετε τὸ θάῤῥος νὰ καταψηφίσετε· ἡ νὺξ δὲν δύναται νὰ μεταβάλῃ τὴν ἀλήθειαν (θόρυβος).

§83ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ. Δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ ὁμιλήσω ἀπόψε.

§84ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Αὔριον, αὔριον.

§85Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν πιστεύω, κύριοι, σπουδαίως νὰ προτείνετε τὴν ἀναβολὴν διὰ τὴν αὔριον· διότι, ἂν ὑπάρχῃ τις θέλων νὰ ὁμιλήσῃ, κάλλιστα δύναται νὰ ζητήσῃ τὸν λόγον διὰ νὰ προχωρήσωμεν. Ἐὰν ἐγνωρίζατε, κύριοι, τὰ τῆς ἐκλογῆς ὡς πρὸς τὰ πρόσωπα καὶ τὰ πράγματα ὅσον ἐγὼ, ἠθέλατε λυπηθῆ ἐγκαρδίως, διότι ἀπωλέσθη τόσος χρόνος ἐπὶ ματαίῳ. Ἀγνοῶ, κύριοι, ἂν ὁ κύριος Πετσάλης μετέστη ἀπὸ τὰς τάξεις τῆς μιᾶς πτέρυγος εἰς τὴν ἄλλην, διότι ἀπεδοκίμαζε τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τοῦ ὑπὸ τὸν κ. Τρικούπην Ὑπουργείου. Ἀγνοῶ προσέτι ἂν ὁ κ. Πετσάλης, ἐπιτυγχάνων Βουλευτής, δὲν ἤθελε καὶ αὖθις μεταστῆ εἰς τὰς τάξεις τοῦ Τρικουπικοῦ κόμματος μετὰ τὸν σχηματισμὸν τοῦ Ὑπουργείου, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἐλάμβανεν εἰς αὐτὸ μέρος· ἓν μόνον γνωρίζω, διότι συνέπεσε νὰ γνωρίζω τὰ ἐν Ξηροχωρίῳ, συνέπεσε νὰ γνωρίζω τὴν πολιτικὴν ἐπιῤῥοὴν τῶν ἐπιτυχόντων καὶ ἀποτυχόντων, ὅτι δηλαδὴ ὑπῆρχεν μεγίστη ἐφέτος καταφορὰ κατὰ τοῦ κ. Πετσάλη πρωτίστως καὶ δεύτερον κατὰ τοῦ κ. Ῥούκη, εἶναι ἀναμφισβήτητον. Ἠνώθησαν ὅλαι αἱ δυνάμεις ἵνα ῥίψωσι τὰ λεγόμενα αὐθεντικὰ, ἠνώθησαν ἵνα ῥίψωσιν αὐτοὺς, οἵτινες ὡς τιμαριοῦχοι ἐφρόντιζον περὶ τῶν ἰδίων των ὑποθέσεων μᾶλλον ἢ περὶ τῶν κοινῶν. Ὁ λαὸς ἐνίκησε καὶ ἀπέστειλε τοὺς δύο ἐκ τῶν τριῶν, ἀπὸ κοινοῦ συναγωνισθέντων κατὰ τῶν αὐθεντικῶν. Ὅλας τὰς ἐνστάσεις, τὰς ὁποίας ἀνέγνωσα καὶ ἤκουσα ἀναπτυσσομένας, θεωρῶ ἀναξίας συζητήσεως ἐγὼ, ὁ ὁποῖος γνωρίζω τὰ πράγματα. Μίαν καὶ μόνον ἔνστασιν ὑποθέτω ὅτι δύναται νὰ συζητήσῃ ἡ Βουλὴ, τὸ ὅτι ἐψήφισαν ἐκλογεῖς ἐστερημμένοι τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων, τὴν ἔνστασιν τοῦ κ. Βούρτσου· ἀλλὰ, ὡς ὀρθῶς παρατηρεῖ ἡ ἔκθεσις τῆς μειονοψηφίας, δὲν προσάγονται αἱ ἀποφάσεις· ἐὰν προσήγοντο, ἔπρεπε νὰ κηρυχθῇ ἡ ἐκλογὴ ἄκυρος ὡς πρὸς τὸν κ. Χαρίδημον, διότι ὀλίγας ψήφους ὑπερτερεῖ τὸν πρῶτον ἐπιλαχόντα. Τὰ ὀλίγα ταῦτα, κύριοι, σᾶς εἶπον, διὰ νὰ σᾶς ἐκφράσω τὴν πεποίθησίν μου ὅτι ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἔγκυρος.

§86ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετὰ (θόρυβος).

§87ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ. Καὶ πάλιν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ὁμιλήσω αὔριον, διότι δὲν εἶμαι ἀπόψε εἰς κατάστασιν.

§88ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. (Ἀνέρχεται τὸ βῆμα).

§89ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον (θόρυβος).

§90ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Γίνεται, κύριε Πρόεδρε, πρότασις ἀναβολῆς (θόρυβος).

§91ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ, κύριε Πρόεδρε, ἡ Βουλή.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε· θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή. Οἱ παραδεχόμενοι ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις διὰ τὴν αὔριον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἐξακολουθεῖ λοιπὸν ἡ συζήτησις.

§93ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§94ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐρωτήσατε τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς, κύριε Πρόεδρε.

§95ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἠρωτήθη καὶ ἀπεφάνθη, ὅτι δὲν δέχεται ἀναβολήν (Θόρυβος).

§96Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἀδιάφορον εἴτε ἀπόψε ἐξετάσομεν τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς, εἴτε αὔριον. Μία εἶναι ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς, εἶναι ἐκείνη, ἥτις θέλει εἶσθαι καὶ σήμερον καὶ αὔριον· καὶ πολὺ ἀδικοῦσι τὸ Κοινοβούλιον ἐκεῖνοι, οἵτινες ὑποθέτουσιν, ὅτι ὑπάρχουσιν εἴτε εἰς ταύτην, εἴτε εἰς ἐκείνην τὴν πτέρυγα τοσοῦτον ταπεινόφρονες βουλευταὶ, ὥστε τὸ σκότος μιᾶς νυκτὸς νὰ δυνηθῇ νὰ μεταβάλῃ τὰς πεποιθήσεις.

§97Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Σεῖς ζητεῖτε τὴν ἀναβολήν.

§98ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγὼ οὐ μόνον δὲν ζητῶ τὴν ἀναβολὴν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ κατάλληλος στιγμὴ, ἵνα περαιωθῇ ἡ παροῦσα συζήτησις. Καὶ μὲ ἀδικεῖ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅστις ἐνόμισεν, ὅτι ἡ γνώμη ἡ ἐμὴ εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς. Ἔχω τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ ἐκφράζω τὰς πεποιθήσεις μου, καὶ δὲν σύρομαι ὄπισθεν οὐδενός. Ἂν λαμβάνω δὲ τὸν λόγον, λαμβάνω αὐτὸν οὐχὶ ἵνα ἀγορεύσω κατὰ τῆς ἐκλογῆς καὶ εἰσέλθω εἰς ἐλεεινὰς λεπτομερείας, αἵτινες εἶναι ὅμοιαι ἐπὶ πασῶν τῶν ἐκλογῶν, ἀλλ’ ἵνα δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου. Καὶ ἂν τῳόντι ἀπωλέσθη πολύτιμος χρόνος, καθ’ ἣν στιγμὴν, ὡς λέγουσι, κινδυνεύουσιν ὕψιστα τοῦ Ἑλληνισμοῦ συμφέροντα, τὴν εὐθύνην ἔχει ἡ μερὶς ἐκείνη, ἥτις ἠνάγκασε τὸ Κοινοβούλιον νὰ κατατρίβῃ τοσοῦτον πολύτιμον χρόνον, ἵνα εὕρῃ τίνες εἶναι οἱ γνήσιοι ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ. Ἕκαστος ἐνταῦθα ὑπέχει τὴν ἰδίαν εὐθύνην, καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν τοῦ χαρακτῆρος ν’ ἀναδέχηται αὐτὴν ἐπὶ τῶν ὤμων. Καὶ ἂς μὴ νομίσῃ, ὅτι ἐξερχόμενος τοῦ Βουλευτηρίου καὶ μεταβαίνων εἰς ῥυπαρὰ δημοσιογραφικὰ ὄργανα καὶ συκοφαντῶν τὴν τιμὴν τῆς πλειονοψηφίας, ὅτι εἶναι δυνατόν ποτε νὰ σύρῃ τοὺς Βουλευτὰς ὄπισθεν τῆς αὐθαιρέτου αὑτοῦ γνώμης. Ἐκεῖνοι, οἵτινες ἠνάγκασαν τὴν Βουλὴν νὰ κατατρίβῃ τὸν χρόνον εἰς τοιαῦτα ταπεινὰ καὶ χαμαίζηλα ζητήματα, ὑπέχουσι τὴν εὐθύνην τῆς ἀπωλείας τοῦ χρόνου καὶ οὐχὶ ἡ πτέρυξ αὕτη (δεικνύει τὴν Συμπολίτευσιν). Ἐδογμάτισαν πρὸ ὀλίγου ἐκ τοῦ βήματος, ὅτι ὁ λαὸς τοῦ Ξηροχωρίου ἠθέλησε νὰ καταῤῥίψῃ τὴν ὑπερήφανον ὀφρὺν τῶν τιμαριωτῶν καὶ ἠθέλησε νὰ στείλῃ ἁγνοὺς ὑποψηφίους αὑτοῦ. Ἐγὼ, κύριοι, δὲν ἀναγνωρίζω οὐδεμίαν ῥήτραν ἐνταῦθα, συνειθίζω δὲ νὰ ἀκούω καὶ νὰ σέβωμαι τὴν γνώμην ἐκείνων, οἵτινες βασίζονται ἐπὶ τῶν πραγμάτων. Καὶ ὅσην τιμὴν καὶ ὑπόληψιν ἂν ἀποδίδω εἰς τὸν ἔντιμον φίλον μου κύριον Φιλάρετον, ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ δύναμαι ν’ ἀποδεχθῶ τὴν γνώμην αὐτοῦ, ὅταν ἦναι τοσοῦτον δογματικὴ καὶ δὲν ἀποῤῥέῃ ἐξ ὡρισμένων γεγονότων. Ἤκουσα μετὰ προσοχῆς μεγάλης τοὺς ἀγορεύσαντας καὶ ὑπὲρ καὶ κατὰ τοῦ κύρους τῆς προκειμένης ἐκλογῆς, ἤκουσα δὲ αὐτοὺς ἀγορεύσαντας καὶ ἐνώπιον τοῦ Τμήματος, εἰς ὃ τακτικῶς ἐφοίτησα κατὰ τὰς πολυώρους αὐτοῦ συνεδριάσεις, καὶ ἡ πεποίθησίς μου εἶναι, ὅτι ἡ ἐκλογὴ αὕτη, ὅπως καὶ πολλαὶ ἄλλαι, δὲν εἶναι τὸ γνήσιον ἀποτέλεσμα τῆς θελήσεως τῶν ἐκλογέων. Καὶ εἶναι καιρὸς, κύριοι, νὰ σκεφθῇ τὸ Κοινοβούλιον ἐπὶ ῥιζικωτέρου τινὸς ζητήματος, εἶναι καιρὸς, λέγω, εὐθὺς ταχέως τὸ Κοινοβούλιον νὰ συνέλθῃ καὶ συζητήσῃ περὶ τοῦ ἂν ἡ στενότης τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας δὲν εἶναι ἡ αἰτία, ἥτις δίδει τὸ δικαίωμα εἰς ἀτασθάλους Κυβερνήσεις νὰ θέλωσι τὸν μετασχηματισμὸν τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ νὰ ὑποκαθιστῶσι τὴν θέλησιν αὑτῶν εἰς τὴν θέλησιν τῶν ἐκλογέων. Ἐὰν τὰ λεχθέντα ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου καὶ ἐνώπιον τοῦ Τμήματος ἐγίνοντο ἀπέναντι τοῦ μεγάλου καὶ φιλελευθέρου λαοῦ τῆς Ἀττικῆς, οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι καὶ χωροφύλακες, καὶ Δημαστυνόμοι, καὶ Δημοτικοὶ κλητῆρες ἤθελον ποδοπατηθῆ παρὰ τοῦ φιλελευθέρου τούτου λαοῦ, ὅπως ἐποδοπατήθησαν καὶ Πρωθυπουργοὶ καὶ ἄλλοι. Ἀλλ’ ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι πάντα ὅσα κατηγγέλθησαν ἐνώπιον ὑμῶν ἐγένοντο ἐν ἐκλογικῇ περιφερείᾳ, ἧς οἱ ἐκλογεῖς δὲν ὑπερβαίνουσι τὸν ἀριθμὸν τῶν 3,000, οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ἡ ἐπίδρασις τῆς διοικήσεως τῆς πολιτικῆς, τῆς στρατιωτικῆς καὶ τῆς δημοτικῆς ἦτο δυνατὸν νὰ μεταβάλῃ τὸ φρόνημα τῶν δειμαλέων ἐκείνων κατοίκων. Ἤκουσα νὰ γίνηται πολὺς λόγος περί τινος κυρίου Μ. Ῥήγου, διορισθέντος Δημαστυνόμου ἐν Ξηροχωρίῳ. Ἀλλ’ ὅστις δὲν ἔλαβε τὴν περιέργειαν νὰ ἐξετάσῃ ἐπακριβῶς τὰ περὶ τὸν κύριον τοῦτον, βεβαίως δύναται νὰ ἀμφιβάλλῃ, ἂν ὁ διορισμὸς αὐτοῦ ἐπέδρασεν ἐπὶ τῆς θελήσεως τῶν ἐκλογέων ἐκείνων. Ὅταν ὅμως μάθητε, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκεῖνος ἐκλογεὺς ἦτο δικηγόρος, ὅτι ὀλίγαι ἡμέραι πρὸ τῆς ἐκλογῆς, 7 ἢ 8, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, μετέβη εἰς Ξηροχώριον, καὶ προφασιζόμενος ὅτι θέλει νὰ ἀποφύγῃ τὴν παράστασιν αὐτοῦ ὡς Δικαστικοῦ ἀντιπροσώπου, ἐδέχθη τὸν μανδύαν τοῦ Δημαστυνόμου, ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ κύριος αὐτὸς, ἐὰν ἤθελε νὰ ἀποφύγῃ τὰ καθήκοντα Δικαστικοῦ Ἀντιπορσώπου, ὤφειλε νὰ καθίσῃ ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ, ἅτε ὢν εἰκονικὸς δημαστυνόμος, ἐνῷ αὐτὸς ἀπεναντίας ἵππευσε καὶ ἔλαβε στρατιωτικὴν δύναμιν, κατὰ τὴν ἔκθεσιν αὐτοῦ τοῦ Δικαστικοῦ Ἀντιπροσώπου ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης, περιῆλθε τὰ διάφορα χωρία τοῦ Δήμου ἐκείνου, ἀπειλῶν καὶ ἐκβιάζων τοὺς ἐκλογεῖς, ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι δύω ἡμέρας μετὰ τὴν περάτωσιν τῆς ἐκλογῆς ὑπέβαλε τὴν παραίτησιν αὐτοῦ, θέλετε ἀναμφισβητήτως πεισθῆ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκεῖνος κύριος δὲν ἐδέχθη τὸν διορισμὸν τοῦ δημοτικοῦ ἀστυνόμου ἁπλῶς, ἵνα ἀποφύγῃ τὰ καθήκοντα τοῦ Δικαστικοῦ Ἀντιπροσώπου, ἀλλὰ πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ ἐκβιάσῃ τὴν θέλησιν τῶν ἐκεῖ ἐκλογέων. Εἶναι ὁ φανατικώτερος ὀπαδὸς τῆς ἀντιθέτου μερίδος, ὡς ἀπέδειξε τοῦτο διὰ τῆς διαγωγῆς αὐτοῦ ἐνώπιον τοῦ Τμήματος, ἐλθὼν καὶ ὑποστηρίξας μόνος αὐτὸς εὐγλώττως καὶ μετὰ πολλῶν ἐπιχειρημάτων τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς ταύτης. Καὶ ἐπὶ τοσούτῳ παρέσυρεν αὐτὸν τὸ πάθος καὶ ὁ φατριασμὸς, ὥστε ἀπετόλμησεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δι’ ὑβριστικῶν λέξεων νὰ ἐπιτεθῇ κατὰ ἀξιοτίμου συναδέλφου, κατὰ τοῦ κ. Τράκα. Ἄνθρωπος, διοριζόμενος ὀκτὼ ἡμέρας πρὸ τῆς ἐκλογῆς δημοτικὸς ἀστυνόμος, περιφερόμενος μετὰ στρατιωτῶν εἰς πάντα τὰ χωρία τοῦ Δήμου, παραιτούμενος δύω ἡμέρας μετὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ ἐρχόμενος ἐνταῦθα, καὶ ὡς ἄλλως Κικέρων καὶ Δημοσθένης ἀγορεύων, καὶ ἀμυνόμενος ὑπὲρ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς, βεβαίως δὲν εἶναι ἀξιόπιστος, λέγων, ὅτι ἐδέχθη τὸν διορισμὸν ἀστυνόμου ἁπλῶς καὶ μόνον, ἵνα ἀποφύγῃ τὸ ἄλλως ἐπιβαλλόμενον αὐτῷ ὑπὸ τοῦ Νόμου καθῆκον. Καὶ βεβαίως ἐκάγχασε τὸ Τμῆμα τῆς Βουλῆς, ὅταν πρὸς δικαιολόγησιν τῆς μεταβάσεως αὐτοῦ εἰς ἅπαντα τὰ χωρία τοῦ Δήμου ἠθέλησεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ εἴπῃ, τί νομίζετε; ὅτι ἔμαθεν ἐκ τηλεγραφήματος, ὅτι ἡμίονος τις τῆς περιφερείας ἐκείνης ἐκλάπη παρὰ ζωοκλόπων· τὸ ἔγκλημα ἐτάραξε τὰ νεῦρα τοῦ ἀξιοτίμου ἐκείνου ὑπαλλήλου τοῦ Δήμου, καὶ ἐνόμισε, μόλις εἶχε λάβει τὴν θέσιν ἐκείνην, ὅτι ἦτο ὑπόχρεως εὐθὺς νὰ σπεύσῃ νὰ ἱππεύσῃ ἑτέραν ἡμίονον, νὰ λάβῃ στρατιωτικὴν δύναμιν, νὰ περιέλθῃ τὰ χωρία, ἵνα βεβαιώσῃ τὸ τελεσθὲν ἔγκλημα. Οὕτως ἔχει ἡ ἀλήθεια τῶν πραγμάτων, καὶ πρέπει τις νὰ θέλῃ νὰ ἀποκρύψῃ τὴν ἀλήθειαν, ὅταν νομίζῃ, ὅτι δύναται νὰ πιστευθῇ λέγων, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκεῖνος κύριος οὐδαμῶς ἤθελε νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης. Εἶπον καὶ ἐνόμισαν, ὅτι θέλουσι καταπλήξει τὸ Κοινοβούλιον, διϊσχυριζόμενοι, ὅτι 89 ἢ 90 στρατιῶται εἶνε ἀνίκανοι, διευθυνόμενοι παρὰ τοιούτων ἀνθρώπων, νὰ μεταβάλωσι τὸ φρόνημα τῆς Ἐπαρχίας ἐκείνης. Ἀλλ’ ὅταν, κύριοι, ἀναλογισθῆτε, ὅτι ἡ ἐκλογικὴ ἐκείνη περιφέρεια εἶνε τοσοῦτον μικρά, περιλαμβάνουσα μόνον τρεῖς χιλιάδας ἐκλογεῖς, ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐπὶ 33 ἐκλογέων ἀναλογοῦσι κατὰ τὴν ἐκλογὴν ἐκείνην εἷς στρατιώτης, ἢ εἷς ἄθλιος χωροφύλαξ, ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ Διοίκησις, πολιτική τε καὶ στρατιωτική, ἄνευ ἀνάγκης μετέθεσεν ἀξιωματικοὺς τῆς χωροφυλακῆς, καὶ ἀνέθεσε τὴν διεύθυνσιν τῶν χωροφυλάκων, οἵτινες εἴδομεν ὁποῖον πρόσωπον ἔπαιξαν καθ’ ἁπάσας τὰς ἐκλογὰς τῆς ἐποχῆς ταύτης, εἰς ἐνωμοτάρχην, ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐδέησε δύο Ἔπαρχοι κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας τῶν ἐκλογῶν νὰ μετατεθῶσι, καὶ ὅτι ἀντικατεστάθησαν διὰ τοῦ τελευταίου ὀργάνου τῆς Διοικήσεως, τοῦ Γραμματέως τοῦ Ἐπαρχείου, ὅταν λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αὐτοὶ οἱ στρατιῶται καὶ οἱ χωροφύλακες προέβησαν εἰς πράξεις, αἵτινες εἶνε ἄξιαι στιγματισμοῦ, διότι ἐπίεσαν τοὺς ὑποψηφίους τῆς ἀντιθέτου μερίδος, καὶ ἐπολιόρκησαν τὸν κ. Πετσάλην ἐν τῷ κτήματι αὐτοῦ, μὴ ἀμφιβάλητε, ὅτι αἱ πράξεις αὗται τῳόντι ἐπέδρασαν ἐπὶ τὴν συνείδησιν τῶν ὀλίγων ἐκείνων ἐκλογέων. Ἐὰν τῳόντι εἴχομεν φιλοτάραχόν τινα καὶ θερμὴν Ἐπαρχίαν, οἱ στρατιῶται καὶ οἱ χωροφύλακες ἐκεῖνοι, ἢ ἐκεῖνος ὁ τολμηρὸς Δημαστυνόμος, ἂν εἶχε νὰ κάμῃ πρὸς τὸν λαὸν τῆς Μάνης, ἢ πρὸς ἄλλον λαὸν τῆς Ἑλλάδος, βεβαίως οὐδὲν ἤθελεν ἰσχύσει· ἀλλ’ ἵνα ἡ Βουλὴ δικαίως ἐκτιμήσῃ τὴν ἐκλογήν, πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν πρὸς τίνα λαὸν εἶχον νὰ κάμωσιν ἐκεῖνοι οἱ ἄνθρωποι τῆς ὑπηρεσίας. Ὅταν ἔχητε τὴν ἔκθεσιν τοῦ Δικαστικοῦ Ἀντιπροσώπου, βεβαιοῦντος τῳόντι, ὅτι ὁ Δημαστυνόμος ἐκεῖνος ἐν παραμοναῖς ἐκλογῶν περιῆλθε τὴν Ἐπαρχίαν, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι δὲν θέλετε διστάσει νὰ κηρύξητε ἄκυρον καὶ τὴν ἐκλογὴν ταύτην. Καὶ μὴ ἐπιῤῥίπτητε κατὰ τῆς Συμπολιτεύσεως τὴν εὐθύνην τῆς ἀκυρώσεως τῶν ἐκλογῶν. Ἐτέθη ἡ Συμπολίτευσις εἰς ἓν φοβερὸν δίλημμα, ἢ νὰ παραβῇ τὸν νόμον, φαινομένη ἐπιεικής, ἢ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον, δεικνυομένη κατὰ τοὺς κυρίους ἐκείνους ἄσπλαγχνος. Ἀλλὰ, κύριοι, ὅσον πολὺν χρόνον καὶ ἂν ἐδαπανήσαμεν κατὰ τὰς ἐκλογάς, μὴ λησμονῶμεν, ὅτι πρόκειται περὶ τῆς σπουδαιοτέρας πράξεως τοῦ Κοινοβουλίου, περὶ τοῦ γνησίου καταρτισμοῦ αὐτοῦ. Καὶ ἂν ἀληθῶς ἡ ἀγριότης κατὰ τὰς ἐξελέγξεις συντελῇ εἰς τὸν νόθον σχηματισμὸν τοῦ Κοινοβουλίου, ἡ ἄκρα ἐπιείκεια εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα καταλήγει. Τὸ Κοινοβούλιον, ὅπερ εἰς τὰ πρῶτα βήματα αὐτοῦ δεικνύεται ἢ ἄγριον ἢ πολὺ ἐπιεικὲς, ὥστε νὰ καταπατῶνται οἱ νόμοι, μικρὰν ζωὴν ἐν τῷ Τόπῳ θέλει ἔχει. Μέχρι τοῦδε ἡ Συμπολίτευσις ἀπέδειξεν, ὅτι ἐμφορεῖται ὑπὸ πνεύματος δικαίας ἐπιεικείας· ἀλλ’ ἂς μὴ ὠθοῦσι τὰ πράγματα περαιτέρω, ἂς μὴ καταντήσῃ ἡ ἐπιείκεια ἀφέλεια, διότι εὐθὺς ὡς καταντήσῃ ἀφέλεια, αἱ βάσεις τοῦ Κοινοβουλίου θέλουσι διασεισθῇ.

§99Ι. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἀπορῶ καὶ ἐξίσταμαι πῶς καὶ διὰ τί ὁ προλαλήσας ἔντιμος καὶ εὔγλωττος ἐξ Ἀθηνῶν βουλευτὴς λαβὼν ὡς θέμα τὴν προκειμένην ἐκλογὴν ἀνήγαγε τὸν λόγον εἰς φιλιππικὸν κατὰ τῆς πρώην Κυβερνήσεως καὶ εἰς πανηγυρικὸν ὑπὲρ τῆς παρούσης. Πρὸς τί ὁ φιλιππικός, τίνος ἕνεκεν ὁ πανηγυρικός, προκειμένου περὶ ἐκλογῆς, οὐδὲν ἐχούσης τὸ ἐξαιρετικόν, οὔτε μείζονος ἀξίας τόσων ἄλλων ἐκλογῶν! Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δὲν θὰ παρακολουθήσω τὸν προλαλήσαντα εἰς αὐτὸ τὸ ὕψος καὶ θὰ περιορίσω τὸν λόγον μόνον εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν γεγονότων ὡς ἀμερόληπτος δικαστὴς τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν ἐκλογὴν ταύτην. Καὶ πρῶτον ἄρχομαι παρατηρῶν, ὅτι ἡ μυστικὴ ψηφοφορία ἀπεδείχθη ὅπλον δεινότατον ὡς ὅπλον ἀντιπολιτεύσεως, ὁποῖον ὑπῆρξεν καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον, δι’ οὗ εὐκόλως δύνανται νὰ κατισχύσωσιν αἱ ἀντιπολιτευτικαὶ ἰδέαι. Ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις ἐδιοίκησε τὸν Τόπον ἐπὶ τρία ἔτη, μετῆλθε πᾶν μέσον ὅπως νικήσῃ, ἦτο πανίσχυρος, δὲν ἐπίστευεν ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἡττηθῇ, καὶ ὅμως ἡττήθη καὶ κατέπεσε χάρις εἰς τὴν μυστικὴν ψηφοφορίαν. Τὶ πλέον τούτου δυνάμεθα νὰ πιστεύσωμεν ὅτι ἐπεθύμησεν ὁ λαὸς ἐνασκῶν τὸ κυριαρχικὸν αὑτοῦ δικαίωμα; Διατί ἐγείρονται κατηγορίαι ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ κατὰ μιᾶς Ἐπαρχίας, καὶ χαρακτηρίζεται ἡ Ἐπαρχία αὐτὴ ὡς Ἐπαρχία δειλῶν καὶ ἀνάνδρων; Ἡ ἐπαρχία αὐτὴ δὲν κατοικεῖται ἀπὸ Ἕλληνας; Ἐὰν ἐξετάσωμεν τὴν ἐκλογικὴν ἱστορίαν τῆς Ἐπαρχίας αὐτῆς, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἐγένοντο καὶ ἐκεῖ ἐκλογαὶ πεισματώδεις. Ἄν ἦσαν τόσον ἄνανδροι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, ὥστε νὰ φοβῶνται ἕνα χωροφύλακα, εἰς τόσας ἐκλογὰς τί ἔκαμνον; Τοιαῦτα πράγματα δὲν πρέπει σπουδαίως νὰ ὑποστηρίζωνται, διότι ἀδικεῖται τὸ Σῶμα. Ἢ νομίζουν οἱ λέγοντες τὰ τοιαῦτα, ὅτι γίνονται πιστευτοί, μόνον διότι τὰ ἀπαγγέλλουν μετὰ ῥητορικῆς δεινότητος; Κύριοι βουλευταί, καὶ εἰς τὴν Ἐπαρχίαν αὐτὴν δὲν εἶναι ἀμφιβολία ὅτι ἐγεννήθη ῥεῦμα ὑπὲρ μιᾶς ἰδέας ἀντιπολιτευτικῆς, καὶ τὸ ῥεῦμα τοῦτο ἔφερε καὶ τοὺς ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ παρακαθημένους βουλευτάς. Αἱ διὰ τῶν ὑπαλλήλων ἐπεμβάσεις γνωρίζομεν ὅτι δὲν ἰσχύουν πλέον ἐν Ἑλλάδι· τοὐναντίον, βλάπτεται ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ ὠφεληθῇ ἐξ αὐτῶν· κινοῦνται εἰς ἀγανάκτησιν οἱ πολλοὶ κατ’ ἐκείνων, οἵτινες, λαμβάνοντες προσωπικὰς κυβερνητικὰς χάριτας, ἀξιοῦσιν ὅτι δύνανται νὰ ἄγωσι καὶ φέρωσιν αὐτὸν κατὰ βούλησιν. Αἱ δὲ στρατιωτικαὶ ἐπεμβάσεις νομίζετε, ὅτι ἐπηρεάζουν τὴν θέλησιν τῶν ψηφοφόρων; δὲν εἶναι ἀληθὲς καὶ τοῦτο. Τότε μόνον ἡ στρατιωτικὴ ἐπέμβασις βλάπτει, ὅταν ἐνασκῆται κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας, ἢ ὅταν τείνῃ νὰ παρεμποδίσῃ ψηφοφόρους. Ὅταν τοιαῦτα γεγονότα δὲν παρουσιάζωνται, δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐγένοντο στρατιωτικαὶ ἐπεμβάσεις, ἀλλοιώσασαι τὴν θέλησιν τῶν ἐκλογέων. Γνωρίζομεν ὅλοι ὅτι ἡ πρὸ τῆς ἐκλογῆς ἀπειλητικὴ συμπεριφορὰ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως δὲν ἐπιβάλλει θέλησιν εἰς τὸν ἐκλογέα, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐξεγείρει ἐκείνους, τοὺς ὁποίους θέλει νὰ πιέσῃ. Τὰ δὲ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερον πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἀκυρότητος, εἶναι γελοῖα. Ἄν δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους πρέπει ν’ ἀκυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ Ξηροχωρίου, τότε ὅλαι αἱ ἐκλογαὶ ἔπρεπε ν’ ἀκυρωθοῦν, διότι παντοῦ ἔγειναν μεταθέσεις καὶ παντοῦ ἦσαν στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα. Τοιαῦτα γεγονότα δὲν ἐπιτρέπονται νὰ προβάλλωνται ἐνταῦθα σπουδαίως, καὶ δι’ αὐτὰ δὲν πρέπει ν’ ἀδικηθοῦν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διὰ κόπων καὶ μόχθων εἰσῆλθον τῇ θελήσει τοῦ λαοῦ εἰς τὸν περίβολον τοῦτον. Ἐὰν ἔχωμεν αἴσθημα δικαιοσύνης, ὀφείλομεν νὰ ἐπικυρώσωμεν καὶ αὐτὴν τὴν ἐκλογὴν, ὅπως ἐπεκυρώσαμεν καὶ πλείστας ἄλλας, εἰς τὰς ὁποίας παρουσιάζοντο καὶ μεγαλείτερα παραπτώματα.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς....

§101ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς πρὸς τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος παρακαλῶ δύο λέξεις. Ἐζητήθη ἡ ἀκύρωσις τῆς ἐκλογῆς λόγῳ τῶν Κυβερνητικῶν ἐπεμβάσεων· ἀλλ’ αἱ Κυβερνητικαὶ αὗται ἐπεμβάσεις ὑπὲρ τίνων ἐγένοντο; ὑπὲρ τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων. Ἀλλ’ ὁ Χαρίδημος δὲν ἀνῆκεν εἰς οὐδένα συνδυασμόν, οὔτε εἰς ὑπουργικὸν, οὔτε εἰς ἀντιπολιτευόμενον· αὐτὸς ἐξέθηκεν ὀρφανὴν κάλπην. Θὰ σᾶς παρακαλέσω λοιπὸν τὸ ζήτημα νὰ τεθῇ διῃρημένως.

§102ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς ὡς πρὸς τὸν κ. Σινέλην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοί) Ἡ Βουλὴ παραδέχθη.

§104ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν ὡς ἔγκυρον τὴν ἐκλογὴν τοῦ κ. Σινέλη λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον λέγουσιν Ὄχι. (Ἐνεργεῖται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν κ. κ. Χοϊδᾶ καὶ Α. Μεταξᾶ κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 161· 85 εἶπον Ναί, 74 εἶπον Ὄχι, ἀρνηθέντων δύο· ὥστε ἐγένετο δεκτὸν τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς Ξηροχωρίου διὰ τὸν κύριον Συνέλην καὶ ἀνακηρύσσεται νόμιμος βουλευτὴς Ξηροχωρίου, ὡς ἔχων καὶ τὰ ὑπὸ τοῦ Νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς Ἐπαρχίας Ξηροχωρίου καὶ ὡς πρὸς τὸν κύριον Χαρίδημον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ἅπαντες). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὥστε ἐπικυροῦται ἡ ἐκλογὴ καὶ ὡς πρὸς τὸν κύριον Χαρίδημον καὶ ἀνακυρήσσεται νόμιμος βουλευτὴς Ξηροχωρίου, ὡς ἔχων καὶ τὰ ὑπὸ τοῦ Νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 10 Μ. Μ.)