1885.06.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 28

Τῆς 17 Ἰουνίου 1885.

(Δευτέρα)

Ὥρᾳ 7 Π. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ προσέλθωσι νὰ ὁρκισθῶσιν οἱ μὴ ὁρκισθέντες βουλευταί. (Προσέρχονται καὶ ὁρκίζονται τὸν νενομισμένον ὅρκον οἱ βουλευταὶ Κουμανιώτης, καὶ Τόμαν).

§2Ν. ΑΞΕΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§3ΧΟΪΔΑΣ. Ἤμην ἐκ τῶν ψηφολεκτῶν εἰς τὴν ψηφοφορίαν, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κ. Ἀξελός. Εἰς τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνόματος «Νικόλαος Ἀξελὸς» ἠκούσθη φωνὴ ναί, ἀλλ’ ἐφαίνετο ξένη φωνή. Φωνάζω πάλιν «Ἀξελὸς» καὶ ἀκούω πάλιν ναί· μοὶ ἐφάνη παράδοξον, διότι μοὶ ἐφάνη πάλιν ξένη φωνὴ καὶ λέγω ὁ Ἀλεξὸς λέγει ναί; Καὶ ἐπαναλαμβάνεται πάλιν ἡ αὐτὴ φωνή. Συνέβη λοιπὸν ὅ,τι συμβαίνει δυστυχῶς· ἐκ τῶν προτέρων γνωρίζων, ὅτι εἰς τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν θὰ εἴπῃ ναὶ καὶ ἄλλοι φωνάζουν ἀντὶ τοῦ Χοϊδᾶ ναί. Πρέπει λοιπὸν νὰ μὴ ἀπαντᾷ ἄλλος ἀντὶ ἄλλου· ὥστε δὲν πταίομεν ἡμεῖς εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἀλλ’ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐφώναξαν ἀντὶ τοῦ Ἀξελοῦ.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις καμμίαν ἄλλην παρατήρησιν;

§5ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐκλογὴ Μέσης.

§7ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει) «Τὸ Τμῆμα ὁμοφώνως προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐπικυρώσῃ τὴν ἐκλογὴν τῆς Ἐπαρχίας Μέσης καὶ νὰ ἀναγνωρίσῃ ὡς νομίμους βουλευτὰς αὐτῆς τοὺς πλειοψηφήσαντας Κωνστ. Βασιλάκην, Σπυρίδωνα Ἀλαμάνον καὶ Σπυρίδωνα Παγκράτην, ἔχοντας τὰ ὑπὸ τοῦ Νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα».

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§9ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς Ἐπαρχίας Μέσης παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς Ἐπαρχίας Μέσης καὶ νομίμους βουλευτὰς τοὺς κυρίους Κ. Βασιλάκην, Σ. Ἀλαμάνον καὶ Σ. Παγκράτην, ὡς ἔχοντας καὶ τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα. Ἐκλογὴ Μεσολογγίου.

§11ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει) «Τὸ Τμῆμα κατὰ πλειονοψηφίαν σχετικὴν μὲν προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐπικυρώσῃ τὴν ἐκλογὴν Μεσολογγίου ὡς πρὸς τὸν κύριον Τρικούπην, παμψηφεὶ δὲ νὰ ἐπικυρώσῃ τὴν ἐκλογὴν ὡς πρὸς τὸν κύριον Δεληγεώργην καὶ κατὰ πλειονοψηφίαν νὰ ἀκυρώσῃ τὴν ἐκλογὴν ὡς πρὸς τὸν κύριον Βαλτινόν.» Ὑπάρχει καὶ ἔκθεσις τῆς μειονοψηφίας, ἥτις ἔχει οὕτως· «1) Ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Χαριλάου Τρικούπη, ἓξ μέλη τοῦ Τμήματος, ἑπτὰ ἐπιφυλαχθέντων, προτείνουσι τὴν ἐπικύρωσιν αὐτῆς, τρία δὲ τὴν ἀκύρωσιν, ὧν ἡ γνωμοδότησις ἔχει οὕτως· (ἀναγινώσκει) «2) Ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν τοῦ κυρίου Βαλτινοῦ δέκα μὲν μέλη προέτεινον τὴν ἀκύρωσιν αὐτῆς, τρία ἐπεφυλάξαντο, ἵνα κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἐκλογῆς ἐξενέγκωσι τὴν γνώμην αὑτῶν· ἔχει δὲ ἡ ἔκθεσις τοῦ Τμήματος οὑτωσὶ (ἀναγινώσκει) «καὶ 3) ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν τοῦ κυρίου Δεληγεώργη ἡ ἔκθεσις διαλαμβάνει τάδε· (ἀναγινώσκει).»

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον;

§13ΧΟΪΔΑΣ. Ἐγώ.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίσατε.

§15ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ προσέλθωσι νὰ ὁρκισθῶσιν οἱ νεωστὶ ἐλθόντες βουλευταί. (Προσέρχονται καὶ δίδουσι τὸν ὅρκον τοῦ βουλευτοῦ οἱ κύριοι Βασιλάκης καὶ Μανέτας).

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετρίδης ἔχει τὸν λόγον.

§18Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, οὐχὶ τὸ πρῶτον ἤδη ἡ ἐκλογὴ Μεσολογγίου ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς σοβαρὰς καὶ θορυβώδεις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συζητήσεις. Οἱ ἀπὸ πολλοῦ βουλευόμενοι ἐν αὐτῇ ἀναμιμνήσκονται βεβαίως, ὅτι κατὰ πάσας σχεδὸν τὰς Βουλευτικὰς Περιόδους ἠμφισβητήθη καὶ μετὰ πεισμονῆς πολλάκις τὸ κῦρος αὐτῆς καὶ διὰ τοὺς αὐτοὺς πάντοτε λόγους τῆς Κυβερνητικῆς ἐπηρείας. Τὸ ἡρωϊκὸν Μεσολόγγιον, ὅπερ τοσοῦτον ἐλάμπρυνε τὰς σελίδας τῆς Ἑλληνικῆς ἱστορίας, κατ’ εὐτυχὲς ἴσως πεπρωμένον ἀπέδειξε καὶ μετὰ τὴν Ἐθνικὴν Παλιγγενεσίαν ἐπιφανεστάτους ἐν τῇ πολιτείᾳ ἄνδρας, ἀνυψωθέντας ἐπαξίως εἰς τὸ ὕπατον ἀξίωμα καὶ δύναμιν κτησαμένους καὶ ὑπέροχον κατασχόντας θέσιν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Ἡ πολιτικὴ δύναμις τῶν ἀνδρῶν τούτων, ἐπιτετραμμένων τὴν κυβέρνησιν τῆς χώρας καὶ ἐνεργούντων ἐκλογὰς ὑπὸ τὰς συνθήκας, ὑφ’ ἃς παρ’ ἡμῖν αἱ ἐκλογαὶ ἐνεργοῦνται, δικαίως ἢ ἀδίκως, εὐλόγως ἢ ἀλόγως, δὲν δύναμαι νὰ τὸ βεβαιώσω, ἐθεωρήθη ὡς καταργοῦσα τὸν ἐπὶ ἴσοις ὅροις ἀνταγωνισμόν. Τίς ἤθελεν ἀπορήσει ἢ θαυμάσει, ἂν σήμερον παρίσταται ὁποῖος παρίσταται ὁ ἀγὼν τοῦ ἐλέγχου τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου; Ὁμολογῶ ὅτι οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες καὶ ἡ ἐπ’ αὐτοὺς ἐμπιστοσύνη τῆς χώρας εἶνε πολύτιμον ἐθνικὸν κεφάλαιον, εἶνε πολιτικὸς θησαυρός, συγκομισθεὶς μετ’ ἀγώνων καὶ καμάτου, εὐλόγως δὲ διὰ τοῦτο κρίνονται ἄξιοι τῆς εὐλαβείας καὶ τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τῆς χώρας. Διὰ τοῦτο ἐπιμελῶς θέλω προσπαθήσει νὰ φανῶ καὶ ἀκριβὴς καὶ δίκαιος ἐν τῇ ἀφηγήσει μου, καὶ παρακαλῶ καὶ τὴν Βουλήν, προκειμένου περὶ τῆς ἐξελέγξεως τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου, προκειμένου περὶ τῆς νομίμου κατοχῆς τοῦ ἑδωλίου, ἐφ’ οὗ παρακάθηται ὁ ἔντιμος ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτής, νὰ διασταθμίσῃ ἐπιμελῶς καὶ διηκριβωμένως τὰ πραγματικὰ γεγονότα ἐν πάσῃ εὐθυδικίᾳ καὶ εἰλικρινείᾳ. Ἄν ἡ δικαία καὶ ἔννομος σύνθεσις τοῦ Κοινοβουλίου ὁμολογῆται ὡς ἡ μεγίστη ἰσχὺς αὐτοῦ, ὅπως οἱ Κυβερνῆται, οὕτω καὶ τὸ Κοινοβούλιον ἔχει καθῆκον οὐ μόνον νὰ προφυλάξῃ ἑαυτὸ ἀπὸ τῆς παρανομίας, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ πάσης ἐκ παρανοήσεως ἢ ἐξ ἄλλης ἀφορμῆς παραγνωρίσεως τῆς δυνάμεώς του ταύτης, ἐξ ἧς τὸ ὕψιστον αὐτοῦ ἀξίωμα καὶ τὸ εὐρὺ κῦρος ἐν τῇ χώρᾳ. Ἡ προεξέλεγξις τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου παρέσχε καὶ παρέχει πολλὰς δυσχερείας, μολονότι πᾶσαι αἱ ἐκλογικαὶ πράξεις διενηργήθησαν ἐν πάσῃ τῇ ἀκριβείᾳ καὶ ἐν πάσῃ τῇ νομιμότητι. Οὐδεμία ἠγέρθη ἔνστασις κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς, οὐδεὶς τῶν παρισταμένων Δικαστικῶν Ἀντιπροσώπων ἐξέφρασε τὴν ἐλαχίστην παρατήρησιν, τὸν ἐλάχιστον ἐνδοιασμόν. Καὶ λοιπόν; Δὲν ἠδύνατο νὰ ἀρκεσθῇ τις εἰς τοῦτο, προχείρως θέλων νὰ κρίνῃ περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς; Δὲν ἠδύνατο εὐλόγως νὰ παραστήσῃ ὅτι ἀνάξιαι περαιτέρω συζητήσεως καὶ ἐρεύνης αἱ ἐνστάσεις τῶν ἀπατυχόντων Μακρῆ καὶ Τσερούλη; Ἀλλὰ δὲν εἶνε τοῦτο τὸ ζήτημα ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς ταύτης. Ἡ ἀμφισβήτησις γεννᾶται οὐχὶ περὶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, οὐχὶ περὶ τὴν νόμιμον διεξαγωγὴν αὐτῆς, ἀφοῦ οὔτε βίαν μετῆλθεν, οὔτε καλπονόθευσιν. Ἀπό τινος χρόνου ἀφ’ ἑνὸς ὁ ἀδυσώπητος πέλεκυς τῆς δικαιοσύνης, ἀφ’ ἑτέρου νομοθετικὴ πρόνοια σκόπιμος περιέστειλε τὰ ἐκλογικὰ ταῦτα δεινά. Ἀλλ’ ἄλλο νόσημα παρουσιάζουσιν ἀπό τινος αἱ ἐκλογαί, ὡς παρετηρήσατε καὶ ἐκ τοῦ τεύχους τῶν ἐκθέσεων· τοιοῦτον εἶνε ἡ Κυβερνητικὴ ἐπήρεια, ἤτοι τὰ μέσα τὰ λεγόμενα «θεμιτά», τὰ κατ’ εὐφημισμὸν «ἠθικὰ» παρ’ ἄλλων ἀποκαλούμενα, καὶ αἱ Κυβερνητικαὶ παροχαὶ καὶ ἀκοσμίαι, τὴν ἐκλογικὴν διαφθορὰν ἀπεργαζόμεναι. Δὲν ἠξεύρω ἂν εἰς ἄλλας χώρας, μᾶλλον τῆς ἡμετέρας πεπολιτισμένας, συμβαίνωσι τοιούτου εἴδους παρεκτροπαὶ κατὰ τὰς ἐκλογάς, οὐδ’ ἂν ἀλλαχοῦ ἀνήχθησαν, ὡς παρ’ ἡμῖν, εἰς σύστημα πλῆρες τὰ τοιαῦτα ἐκλογικὰ πανουργεύματα· δὲν γνωρίζω ἂν δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσι ταῦτα ἔνθα δὲν ὑπάρχει τοιαύτη συγκέντρωσις ἐξουσίας ὡς παρ’ ἡμῖν εἰς χεῖρας τῶν ὑπουργῶν. Παρ’ ἡμῖν ὅμως δὲν εἶνε ἀσύνηθες· αἱ Κυβερνήσεις, ἐπιλανθανόμεναι τῶν ὑποχρεώσεών των καὶ τῆς ὀφειλομένης εὐλαβείας πρὸς τὰς ἐλευθερίας καὶ τοὺς νόμους, διὰ μέσων πλαγίων καί ποτε καὶ ἐπονειδίστων, κατορθοῦσι νὰ ἐπηρεάζωσι τὴν ἐλευθέραν τῶν ἐκλογέων θέλησιν. Τοιαύτης τινὸς φύσεως παρουσιάζονται καὶ αἱ ἐνστάσεις κατὰ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου ὡς πρὸς τὸν κ. Βαλτινὸν καὶ Τρικούπην, ἀσκήσαντα πᾶσαν τὴν πρωθυπουργικὴν παντοδυναμίαν του πρὸς ἐπικράτησιν τοῦ συνδυασμοῦ του. Μετὰ τὴν εὔγλωττον ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς βουλευτοῦ καὶ τὴν ἀνάλυσιν τῶν κυριωτέρων ἐνστάσεων περὶ τοῦ ἀριθμοῦ καὶ τῆς ἐπηρείας τῶν εἰς Μεσολόγγιον ἐπιδραμόντων ὑπαλλήλων, βραχέα τινὰ ὑπολείπονταί μοι νὰ προσθέσω πρὸς διαφώτισιν τῆς Βουλῆς. Δὲν θὰ ἐπαναλάβω βεβαίως, ὅσα ἐν τῇ ἐκθέσει ἐγράφησαν περὶ τῆς δυνάμεως καὶ τῶν ἀποδεικτικῶν μέσων τῶν ἐνισταμένων περιορίζομαι ἁπλῶς νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸν ἀριθμὸν τῶν δημοσίων λειτουργῶν, τῶν ἐπ’ ἀδείᾳ ἢ ἄνευ ἀδείας μεταβάντων, ἢ καὶ ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ διωρισμένων καὶ ψηφοφορησάντων, κρίνων ἀνάξιον ἐμαυτοῦ νὰ ἐνδιατρίψω εἰς ἀπόκρουσιν μικροπονήρων προφάσεων, ἐφ’ αἷς δῆθεν παραιτηθέντες ἢ μὴ παραιτηθέντες ἀπῆλθον καὶ προέβαλον εἰς δικαιολόγησίν των. Κατὰ τὸν προσαχθέντα κατάλογον, παρῃτήθησαν μὲν τῶν θέσεών των καὶ μετέβησαν εἰς Μεσολόγγιον 46 ὑπάλληλοι, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀνώτεροι καὶ οἰκονομικοί, ἀμέσως παρὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἐξαρτώμενοι. Οἱ δὲ μὴ παραιτηθέντες καὶ μεταβάντες εἰς Μεσολόγγιον δι’ οἱονδήποτε ἄλλον λόγον ἀνέρχονται εἰς 83 κατὰ τὰς παραστάσεις τῶν ἐνισταμένων, κατὰ δὲ τὸ ὑπόμνημα, τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τοῦ κυρίου Βαλτινοῦ, περιωρίσθησαν εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 56· πρὸς τούτοις ἐτέθη ὑπ’ ὄψιν τοῦ Τμήματος καὶ ἕτερος τρίτος κατάλογος ὑπαξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν, οἵτινες εὑρέθησαν ἢ ἐν ἀδείᾳ ἢ διὰ λόγον ὑπηρεσίας καὶ ἐψηφοφόρησαν, ὥστε ὅλος ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαλλήλων, κατὰ τὰ ἐν τῇ ἐκθέσει ἀναφερόμενα, περιοριζόμενος ἀνέρχεται εἰς 161. Ἀπόκειται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐκτιμήσῃ κατὰ πόσον ἡ παρουσία τοσούτων δημοσίων λειτουργῶν, τοὺς ὁποίους ὁ ἀπὸ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης ἐκλεγόμενος ἀξιότιμος κύριος Τρικούπης εἶχεν εἰσαγάγει ἀνεξελέγκτως εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, κατὰ πόσον, λέγω, οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι, ἀνήκοντες εἰς οἰκογενείας καὶ ἔχοντες συγγενεῖς, ὡς σᾶς ἀνέπτυξεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας, ἐπηρέασαν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς καὶ τὴν ἐλευθέραν τῶν ἐκλογέων θέλησιν. Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον καὶ τὸ μᾶλλον προσοχῆς ἄξιον εἶνε, ὅτι ἀπετέλεσαν οἱ ἐπιδρομεῖς οὗτοι πρωτοφανῆ σύλλογον, τὸν ὁποῖον ἐγὼ ὠνόμασα πρότυπον· διότι οὔτε ἐν Ἑλλάδι, οὔτε ἀλλαχοῦ ἀνέγνων ὅτι συνέβη παρόμοιον ἢ κἄπως παρεμφερές, δηλονότι συγκρότησις ἐκ δημοσίων ὑπαλλήλων συλλόγου, ἐπὶ τῷ τέλει νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ ἐκλογὴ τοῦ διορίσαντος αὐτοὺς ὑπουργοῦ. Ἐν ἄλλαις χώραις συγκροτοῦνται τῳόντι τοιοῦτοι ἐκλογικοὶ σύλλογοι, ἀλλὰ πρὸς σκοποὺς ἄλλους, κοινωνικοὺς ἢ πολιτικούς, καὶ πρὸς ὑποστήριξιν ἰδεῶν τῶν μελῶν, τὰ ὁποῖα ἀπαρτίζουσι τὸν σύλλογον, θρησκευτικῶν, κοινωνικῶν ἢ πολιτικῶν. Τελευταῖον ἀνέγνων ὅτι ἐν Γαλλίᾳ, ὅπου ἀπὸ τὰ 1878 συζητοῦνται τόσῳ ἐπιμελῶς τὰ τῆς παιδεύσεως τοῦ λαοῦ, οἱ δημοδιδάσκαλοι κατήρτισαν σύλλογον ὅπως ἐργασθῶσιν εἰς τὴν εἰσαγωγὴν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ δύο ἢ τριῶν δημοδιδασκάλων μελλόντων νὰ ὑποστηρίξωσιν ἐν αὐτῷ τὰς ἰδέας των καὶ τὰς ἰδέας τοῦ σωματείου, καὶ ἐργασθῶσιν ἐντὸς αὐτοῦ πρὸς εἰσαγωγὴν καὶ ἐπιψήφισιν τῶν λυσιτελεστέρων νόμων, τῶν ἐξασφαλιζόντων τὴν προαγωγὴν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλ’ ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους, εἰς τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀναθέσει ὡρισμένην λειτουργίαν, πολλάκις μὴ ἐπιτρέπουσαν οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν τὴν ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῶν ἀπομάκρυνσιν, μοὶ ἐφάνη λίαν ἄτοπον, ὅτι μετὰ τόσης ζέσεως ἀκατανομάστου ἀπετέλεσαν σωματεῖον, ὅπως ἐργασθῶσι κατὰ τὰς ἐκλογάς. Καὶ πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ἐπηρεάσῃ τοιαύτη προεσχεδιασμένη ἐν ὀργανικῇ τελειότητι ἐνέργεια τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἐκλογέων; Θὰ ἦτον ὀλιγωτέρα βεβαίως ἡ ἐπίδρασις, ἐὰν ἕκαστος τούτων ἐν τῷ δήμῳ του μεμονωμένος ἐφρόντιζε νὰ ὑποστηρίξῃ, κατὰ τὴν πεποίθησίν του, ὅν τινα ἤθελεν ὑποψήφιον· ἀλλὰ ἡ σύστασις κομητάτου ὑπὸ τῶν ὑπαλλήλων, ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τοῦ τῆς πρωτευούσης τοῦ νομοῦ δημάρχου, τὸ ὁποῖον συνέλεξε καὶ συνεισφορὰς, ἦτο γεγονὸς, ὅπερ δὲν ἠδυνάμην νὰ θεωρήσω ἀνάξιον τῆς προσοχῆς καὶ τῆς Βουλῆς καὶ ἐμοῦ καὶ ὡς σύμπτωμα ὀλέθριον Κυβερνητικῆς ἀκολασίας. Ἠκούσατε τὴν ἀναιδῆ προκήρυξίν των! Ὁμολογῶ ὅτι μὲ ἐξέπληξε καὶ διὰ τὴν τόλμην καὶ διὰ τὴν πρὸς τὴν δημοσίαν γνώμην ὀλιγωρίαν. Ἐὰν κατέστη τόσον ἁπλοῦν καὶ εὔκολον ὑπάλληλοι, λαμβάνοντες ἢ μὴ λαμβάνοντες ἄδειαν, νὰ καταλίπωσι τὴν θέσιν των καὶ νὰ μεταβαίνωσι κατὰ τὰς ἐκλογὰς εἰς τὰς ἐπαρχίας, βεβαίως εἰς τὸ μέλλον Διοίκησις δὲν θὰ ὑπάρχῃ, οὐδὲ Κυβέρνησις καὶ δημοσία ὑπηρεσία. Καὶ εὐλόγως μὲ ἐξέπληξεν ὁ πρωτοφανὴς οὗτος συνεταιρισμὸς ὑπαλλήλων, συνελθόντων πανηγυρικῶς καὶ συναποφασισάντων νὰ καταβάλωσιν ἀνερυθριάστως χρήματα πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ τότε πρωθυπουργοῦ κ. Τρικούπη καὶ τοῦ συνδυασμοῦ του, ὡς ἂν ἐπρόκειτο περὶ ἀρχηγοῦ τῆς βιομηχανίας των, καὶ ἀποκαλῶσι τὴν ἐκλογὴν ἀγῶνα περὶ τῶν ὅλων! Ἀπέχω νὰ ἐξαγάγω πορίσματα περὶ τῆς ἀξιοθρηνήτου πολιτικῆς καταστάσεως ἡμῶν καὶ περὶ τῆς διαγωγῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἄν τις προσέξῃ μετὰ προσοχῆς εἰς τὸ φαινόμενον τοῦτο, θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξηγήσῃ κἄπως καὶ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἐναγώνιον σπουδὴν, ἣν ἡ πεσοῦσα Κυβέρνησις ἐπέδειξε, μέχρις οὗ κατορθώσῃ νὰ ἀποσπάσῃ ὑπὲρ ἑαυτῆς τὴν προνομίαν τοῦ Στέμματος, τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Καὶ πῶς ὄχι; Ἀφοῦ ὁ κατέχων τὴν Ἐξουσίαν καὶ λαμβάνων τὴν διάλυσιν, ἔχων δὲ εἰς τὴν διάθεσίν του τόσα ὄργανα καὶ τόσας χιλιάδας ὑπαλλήλων, δύναται νὰ ἀποτελέσῃ τοιούτους συλλόγους καὶ σωματεῖα, ἅτινα ἐντελῶς κατηρτισμένα καὶ χρήματα συνεισφέροντα, δύνανται νὰ συντελέσωσιν ὑπὲρ τῆς ἐπιτυχίας τῶν ὑπουργῶν καὶ τῶν φίλων των; Μὰ τὴν ἀλήθειαν, δὲν εἶνε μικρόν τι χρῆμα, δὲν εἶνε τοσοῦτον ἄξιον περιφρονήσεως τὸ προνόμιον τοῦ Στέμματος, ὅταν δύναται δι’ αὐτοῦ νὰ κρατήσῃ ἡ Ἐξουσία ὑποχειρίους τοιούτους συλλόγους, τοσαῦτα ἠθικὰ καὶ ὑλικὰ κεφάλαια διαχειριζομένη ἐν τῷ περὶ τῶν ὅλων ἀγῶνι, ὡς ἐπεκάλεσαν οἱ Μεσολογγῖται ὑπάλληλοι τὴν ἄρτι ἐνεργηθεῖσαν ἐκλογήν. Βεβαίως ἔχω καὶ ἀγαθὴν ὑπόληψιν καὶ ἀκράδαντον πεποίθησιν, ὅτι ἡ ἐπιῤῥοὴ τῶν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν πολιτευομένων καὶ ὁπωσδήποτε διαχειρισαμένων καὶ διοικησάντων τὰ κοινὰ εἶνε ἀναμφισβήτητος. Δὲν δύναμαι ὅμως νὰ ἀποσιωπήσω, ὅτι μοὶ ἀφῆκε σπουδαῖον ἐνδοιασμὸν ἡ ἐνέργεια τῶν ὑπαλλήλων καὶ μὲ ἔθηκεν εἰς πειρασμὸν νὰ σκεφθῶ: Ἆρά γε, ἂν ὁ κ. Τρικούπης δὲν ἦτο πρωθυπουργός, ἐὰν δὲν εἶχε πάντα τὰ μέσα ταῦτα τῆς Ἐξουσίας, ἐὰν δὲν εἶχε τὸ γόητρον τῆς πρωθυπουργίας, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπερτερήσῃ τὸν τελευταῖον ἐπιλαχόντα κατὰ 400 ψήφους; Καὶ τίς λοιπὸν θὰ ἠδύνατο εὐλόγως καὶ εὐσυνειδήτως κρίνων νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἡ τοιαύτη ἐπήρεια τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ὑπαλλήλων αὐτῆς ἦτον ἀξία νὰ παροραθῇ καὶ νὰ ἰσχυρισθῇ μετὰ λόγου, ὅτι ἐκ φατριαστικῶν αἰτίων ἢ ἐξ ἄλλων ταπεινῶν ἐλατηρίων τὸ Τμῆμα ἐκινήθη νὰ σκεφθῇ ὅπως ἐσκέφθη; Νομίζετε, ὅτι, ὁ κ. Τρικούπης, ἐὰν ἄλλως εἶχε τὸ πρᾶγμα, ἤθελεν εὑρεθῆ εἰς αὐτὴν τὴν ἀνάγκην; Δὲν πρόκειται, κύριοι βουλευταί, περὶ 5, 10 ἢ 50 ὑπαλλήλων, ἀλλὰ περὶ ὑπερτριακοσίων στρατιωτικῶν καὶ πολιτικῶν. Ἀλλ’ ἡ πολλαπλῆ αὕτη δρᾶσις ὑπερτριακοσίων ὑπαλλήλων ἐν ὀργανικῇ ἑνότητι ἐνεργούντων, ὁ ὄγκος τῆς Ἐξουσίας, ἡ τριετὴς Κυβέρνησις καὶ αἱ ἀσύστολοι παροχαί, αἱ γινόμεναι εἰς τὴν μικρὰν ταύτην ἐπαρχίαν, δὲν ἦτο ἑπόμενον νὰ διεγείρωσι τὴν ὑπόνοιαν ὅτι 400 ψήφους ἦτον εὔκολον νὰ προσθέσωσιν εἰς τὴν κάλπην τοῦ κυρίου Τρικούπη; Ἐὰν δὲ ἀκολουθήσωμεν τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Λομβάρδου, διότι, ὡς γνωρίζετε, καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ὅταν εὑρίσκωνται πρὸ δυσεπιλύτου ζητήματος, ἀνατρέχουσιν εἰς τοὺς προπάτορας, ἵνα συμβουλευθῶσι τί ἐγνωμάτευσαν ἐκεῖνοι ἐν παρομοίᾳ περιστάσει, οὕτω καὶ ἐγὼ νῦν ἀνατρέχω εἰς τὰ γενόμενα πρὸ δωδεκαετίας ἐπὶ τῆς αὐτῆς Ἐπαρχίας καὶ ἐρευνῶν τὰ πρακτικὰ, τί νομίζετε εὑρίσκω; Τί ὁ κύριος Λομβάρδος ἐφρόνει τότε; Ὑπεζήτει νὰ συλλάβῃ τὸν κραταιὸν Πρωθυπουργὸν κ. Δεληγεώργην ἀπὸ τοῦ ὠτίου καὶ νὰ τὸν ἐκδιώξῃ ἐκ τοῦ Βουλευτηρίου, διότι 30 ὑπάλληλοι μετέβησαν εἰς Μεσολόγγιον, καὶ διότι ὁ Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας Μακρῆς, παραιτηθεὶς πρὸ τῶν ἐκλογῶν, μετέβη εἰς τὴν ἐκλογήν. Ἐάν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον, ἤθελον ἀναγνώσει εἰς τὴν Βουλὴν ἓν μικρὸν τεμάχιον ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κυρίου Λομβάρδου. Ἐπρόκειτο περὶ τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου κατὰ τὸ 1873, καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἠγωνίσθη ὁ ἀοίδιμος Δεληγεώργης ἐν συνδυασμῷ μετὰ τοῦ κυρίου Μακρῆ, τοῦ νῦν ἀποτυχόντος καὶ ἐνισταμένου. Τότε εἰς τὴν ἐκλογὴν διηγωνίζοντο τρία κόμματα, τὸ κόμμα τοῦ κ. Τρικούπη, τὸ κόμμα τοῦ κ. Δεληγεώργη καὶ τὸ κόμμα τοῦ κ. Μακρῆ, καὶ ἀρχαιότερον ἦτο τὸ τοῦ κ. Μακρῆ. Πάντες γινώσκετε τὴν ἱστορίαν τοῦ Μεσολογγίου, τὰς ἐκδουλεύσεις πρὸς τὴν πατρίδα καὶ τὰ ἀνδραγαθήματα τοῦ στρατηγοῦ Μακρῆ, καὶ ἐκ τούτου τίνας ῥίζας καὶ τίνα ἰσχὺν εἶχε τὸ κόμμα τοῦ Μακρῆ· τοιαύτας, οἵας οὔτε τὸ κόμμα τοῦ Δεληγεώργη, οὔτε τὸ τοῦ Τρικούπη ἠδύναντο νὰ ἔχωσι, διότι ἡ βάσις τοῦ κόμματος τούτου ἦσαν περιφανεῖς ἀγῶνες πρὸς ἐλευθέρωσιν τῆς Ἑλλάδος. Λοιπὸν ἐπρόκειτο τότε περὶ τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου, καὶ ὑπερέβαινεν ὁ ἀοίδιμος Δεληγεώργης τοὺς ἀποτυχόντας κατὰ 400 ψήφους. Τί νομίζετε ὅτι ἐφρόνει ὁ κ. Λομβάρδος; ἀκούσατε: «Ἐφέτος ὁ εἷς τῶν δύο τούτων συνδυασμῶν τοῦ 1868 ἦτο ἡνωμένος μετὰ τοῦ Τρικούπη. Τέλος πάντων γεγονὸς εἶναι, ὅτι φθάνει 100–150 ψῆφοι νὰ μετατοπισθῶσιν ἐν ὥρᾳ ἐκλογῆς εἰς τὴν Ἐπαρχίαν Μεσολογγίου, καὶ ἡ ἐκλογὴ ἀποφασίζεται. Αὐταὶ αἱ 100–150 ψῆφοι δὲν ἠμποροῦν νὰ μετατοπισθοῦν ἀπὸ τὰ μέσα τῆς Ἐξουσίας; Ναί· οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ ἀρνηθῇ. Ἠμποροῦν νὰ μετακινηθῶσιν ἀπὸ μόνον τὴν ἐπιῤῥοὴν τοῦ ὀνόματος τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Δὲν εἶναι τοῦτο αἴτιον μομφῆς κατὰ τῆς ἐκλογῆς. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἡ χρῆσις τῶν μέσων τῆς Ἐξουσίας τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἂν ἔμεινεν ἐντὸς τῶν θεμιτῶν ὁρίων. Ἄλλως, τὸ ἀναγκαῖον συμπέρασμα εἶναι, ὅτι ὁ Τρικούπης ἔχασε τὴν ἐκλογὴν ἕνεκεν ἀθεμίτων μέσων. Ἐνήργησαν τὰ μέσα τῆς Ἐξουσίας ὑπεράνω τῶν θεμιτῶν ὁρίων; Τότε δικαιοῦμαι νὰ εἴπω, ὅτι αἱ ἀποφασιστικαὶ 40–100–200 ψῆφοι μετεκινήθησαν ὑπὸ τῆς Ἐξουσίας.» Καὶ ἐπελήφθη καὶ τοῦ ζητήματος, ὅπερ δυστυχῶς ἀφῆκεν ἀνεπίλυτον· τίνα εἶναι τὰ ὅρια, πέραν τῶν ὁποίων ἡ ἠθικὴ δὲν ἐπιτρέπει, καὶ τὸ καλῶς ἐννοούμενον συμφέρον τῆς πολιτείας, νὰ προβαίνωσιν οἱ Ὑπουργοὶ εἰς διορισμοὺς ὑπαλλήλων, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν Ἐπαρχίαν του. «400 εἶναι ἡ διαφορὰ· 200 λοιπὸν ἂν μετακινηθῶσιν, ἤλλαξε τὸ ἀποτέλεσμα. Ἂς ἴδωμεν ἄρθρ. Αʹ «διορισμοί». Ἕως ποῦ εἶναι τὸ θεμιτὸν ὅριον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου εἷς Πρωθυπουργὸς ὑποψήφιος ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ του δύναται νὰ μεταχειρισθῇ τὸ ἀναντίῤῥητον ἐκ τοῦ Συντάγματος δικαίωμά του τῶν διορισμῶν, χωρὶς νὰ δύναται νὰ εἴπῃ τις, ὅτι διὰ τοῦ μέσου τούτου ἐκέρδησε ψήφους; Δύσκολος ὁ προσδιορισμὸς τοῦ ὁρίου τούτου, καὶ τοῦτο ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν κρίσιν τοῦ καθενός. Κατὰ τὴν ἰδικήν μου, εἷς Πρωθυπουργὸς ὑποψήφιος ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ του ὀφείλει νὰ μὴ μετακινῇ οὐδένα ὑπάλληλον, ὀφείλει νὰ μὴ δώσῃ κανένα διορισμόν. Δικαίωμά του νὰ διορίσῃ, ναί· ἀλλ’ ὁ Πρωθυπουργὸς ὁ ὑποψήφιος, ὁ θέλων νὰ δείξῃ, ὅτι αἱ ψῆφοι, τὰς ὁποίας λαμβάνει, εἶναι καθαρὰ ἀπόῤῥοια τῆς θελήσεως τῶν ἐκλογέων του, ὀφείλει, κατὰ τὴν πεποίθησίν μου, τοῦτο νὰ πράξῃ. Καὶ δὲν τὸ λέγω ἐν τῇ παρούσῃ περιστάσει». Εἶναι περιττὸν νὰ ἀναγνώσω περισσότερα.

§19ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀναγνώσατε καὶ παρακάτω.

§20ΠΕΤΡΙΔΗΣ (ἀναγινώσκει). «Γνωρίζω φίλον μου καταδιωχθέντα κατὰ τὸ 1868· ἠκυρώθη ἡ ἐκλογή του, ἥτις ἦτο νομιμωτάτη, ὡς ἐγὼ φρονῶ. Ἐπρόκειτο νὰ ἐνεργηθῇ νέα ἐκλογή, ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ του εἶχον παυθῆ καὶ ἀντικατασταθῆ ἀπὸ τοὺς ἀντιπάλους των, οἱ ὁποῖοι εἶχον κατορθώσει νὰ προσβάλουν τὴν ἐκλογὴν καὶ νὰ τὴν ἀκυρώσουν. Ἐπρόκειτο νὰ ἐνεργηθῇ ἡ νέα ἐκλογὴ ἀπὸ Ὑπουργεῖον φιλικώτατον, ἰδικόν του, σύντροφός του ἐν Ἀθήναις—διότι ὁ φίλος ἐκεῖνος εὑρίσκετο τότε ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ του—τοῦ γράφει «Θὰ ζητήσω ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ μᾶς ἀπαλλάξῃ τοὺς δεῖνα καὶ δεῖνα ὑπαλλήλους», τῷ ἀπαντᾷ· «μὴ τὸ κάμῃς» καὶ ὑποπτευόμενος μήπως ὁ φίλος του ἐκεῖνος δὲν ἤθελε τὸν ἀκούσει, ἔρχεται εἰς Ἀθήνας, παρουσιάζεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ λέγει εἰς τοὺς Ὑπουργούς· «σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὴν φιλίαν σας· ἂν ὅμως εἶσθε φίλοι, τὸ ἀπαιτῶ νὰ μὴ μετακινήσετε κανένα ὑπάλληλον ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ μου, διότι δὲν θέλω νὰ εἴπῃ τις, ὅτι μέσα εἰς τὴν κάλπην ἐῤῥίφθησαν ψῆφοι, οὐχὶ τῆς ἐλευθέρας θελήσεως τῶν ἐκλογέων, ἀλλ’ ὑπαλλήλων, διορισθέντων παρ’ ἐμοῦ». Ἦτο αὐτὸς ὁ κ. Λομβάρδος. Ὡς βλέπετε πάντοτε ἡ ψῆφος τῶν ὑπαλλήλων δὲν δύναται ἢ νὰ ἔχῃ αὐτὴν τὴν σημασίαν, ὅτι στερεῖται τοῦ κύρους τῆς ἁγνότητος καὶ τῆς ἐλευθέρας θελήσεως.

§21ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὰ ἴδια λέγω σήμερον, τὰ ὁποῖα καὶ τότε, ὅτε ἐγένετο ὑποψήφιος διωρισμένος ὑπάλληλος.

§22ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Καὶ τότε ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη εἶχε προλάβει καὶ ἐξέδωκεν ἐγκύκλιον, δι’ ἧς ἀπηγόρευεν εἰς τοὺς ὑπαλλήλους νὰ μεταβῶσιν ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ εἰς τὴν Ἐπαρχίαν των κατὰ τὴν ἐποχὴν τῶν ἐκλογῶν, καὶ τότε ὁ ἐκ Ζακύνθου βουλευτὴς εἶπε τὰ ἑξῆς: «Αὐτοὶ οἱ ὑπάλληλοι συνεπείᾳ ἐγκυκλίου τοῦ Ὑπουργείου δὲν ἠδύναντο νὰ φύγωσιν ἀπὸ τὰς Ἐπαρχίας, εἰς τὰς ὁποίας διωρίσθησαν καὶ νὰ ὑπάγωσι νὰ ψηφοφορήσωσιν εἰς τὴν Ἐπαρχίαν των. Νομίζω μία τοιαύτη ἐγκύκλιος ἐξεδόθη δι’ ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Κράτους, ἐὰν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη. Οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι οἱ Μεσολογγῖται, οἱ ἐκτὸς τοῦ Μεσολογγίου διορισθέντες, δὲν ἠξεύρω, ἂν ὅλοι ἄφησαν τὰς θέσεις των καὶ ἐπῆγαν εἰς Μεσολόγγιον τὰς ἡμέρας τῆς ἐκλογῆς. Ὁμιλῶ μόνον δι’ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους γινώσκω. Ὁ ὑπάλληλος, ὃν προανέφερα, ὁ Διευθυντὴς τοῦ Σωφρονηστηρίου, ὁ διορισθεὶς ἐν Ζακύνθῳ 2 ἢ 3 ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ἔφυγεν ἀπὸ τὴν Ζάκυνθον, παρέλαβε καὶ τοὺς ἐκ Μεσολογγίου φύλακας. Εἰπώθη ὅτι παρητήθη· ἐπῆγεν εἰς Μεσολόγγιον, ἐψηφοφόρησεν, ἐπανῆλθεν εἰς Ζάκυνθον, καὶ καθ’ ἣν ἑσπέραν ἀπεβιβάσθη ἐκ τῆς λέμβου, εἰσῆλθεν εἰς τὸ Σωφρονιστήριον καὶ ἀνέλαβε τὰ καθήκοντά του. Πῶς παρητήθη, πῶς ἐπαύθη, πῶς ἐξαναδιωρίσθη, τὸ ἀγνοῶ. Γινώσκω μόνον, ὅτι ὡς ὑπάλληλος ἐκτὸς τῆς Ἐπαρχίας του δὲν ἠμποροῦσε καὶ κατ’ αὐτὰς τὰς ἐγκυκλίους τοῦ Ὑπουργείου νὰ φύγῃ καὶ νὰ ψηφοφορήσῃ εἰς Μεσολόγγιον. Δικαστὴς μακρὰν τοῦ Μεσολογγίου εὑρισκόμενος (δὲν τὸ ἐγγυῶμαι τοῦτο, διότι ἠμπορεῖ νὰ μὴ εἶναι ἀληθὲς, δὲν τὸ γνωρίζω, μοῦ τὸ ἐβεβαίωσαν), δικαστὴς ἐκ Μεσολογγίου ἔφυγεν ἐκ Μεσσήνης καὶ ἐπῆγε νὰ ψηφίσῃ εἰς Μεσολόγγιον». Πόσον διάφοροι ἐκράτουν τότε γνῶμαι περὶ πολιτικοῦ συναγωνισμοῦ. Κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο εἶχε προνοήσει, ἡ Κυβέρνησις σεβομένη ἑαυτὴν καὶ τὴν δημοσίαν γνώμην, νὰ ἐκδώσῃ ἐγκύκλιον, διὰ τῆς ὁποίας ἀπηγορεύετο ῥητῶς οὐδεὶς τῶν ὑπαλλήλων νὰ μὴ μεταβαίνῃ εἰς τὴν ἐπαρχίαν του κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἐκλογῆς, ἢ νὰ διορίζηται ἐν αὐτῇ. Διότι, συλλογίσθητε, κύριοι βουλευταί, ἐὰν καθιερώσωμεν τοῦτο ὡς προηγούμενον καὶ πάντες οἱ ὑπάλληλοι παραιτηθῶσι, παραιτηθῶσιν οἱ Δικασταί, παραιτηθῶσιν οἱ Εἰσαγγελεῖς, παραιτηθῶσιν οἱ Νομάρχαι καὶ Ἔπαρχοι, παραιτηθῶσι πάντες οἱ ἄλλοι ὑπάλληλοι καὶ μεταβῶσιν εἰς τὰς Ἐπαρχίας των, καὶ σχηματίσωσι συλλόγους, καὶ προκαλέσωσι συνεισφοράς, ποῦ θὰ περιέλθῃ ἡ διοίκησις τῆς Ἐπικρατείας; Δὲν θὰ σταματήσῃ ἡ τῶν νόμων λειτουργία; Ἐν τούτοις καθολικὴν ἐπιδρομὴν ὑπαλλήλων ἡ Κυβέρνησις προὐκάλεσε· καὶ ὄχι μόνον τοιαύτη ἐγκύκλιος δὲν ἐξεδόθη, ὄχι μόνον τοιαύτη πρόθεσις ἀπαγορεύσεως δὲν ἐξεδηλώθη, ἀλλ’ ἐξ ἐναντίας ἔχω λόγους νὰ ὑποπτεύω ὅτι οὐ μόνον δὲν ἐλήφθη πρόνοια, ὅπως τὸ κακὸν ἀνασταλῇ ἐγκαίρως, ἀλλ’ ὅτι διετέλει ἡ Κυβέρνησις ἐν γνώσει τίνες τῶν ὑπαλλήλων εἶχον ἐγκαταλείψει τὰς θέσεις των καὶ ἀπέσχε νὰ ἀποκωλύσῃ τούτους ἐξ ἐνόχου ἀδιαφορίας. Τώρα ὁ κύριος Λομβάρδος ἴσως θέλει εἴπει, ὅτι ὁ ὑπάλληλος εἶνε πολίτης καὶ δὲν ἀποβάλλει τὴν ἰδιότητα ταύτην καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου του. Ἀλλὰ τίς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι 300 ὑπάλληλοι εἰσῆλθον εἰς τόσον μικρὰν καὶ εὐεπηρέαστον Ἐπαρχίαν; Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, τί λέγει περὶ τούτου ὁ κ. Λομβάρδος; Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἀναγνώσω καὶ τοῦτο· (ἀναγινώσκει). «Παραλείπω, κύριοι βουλευταί, τὴν ἐπιῤῥοὴν, ἣν ἐξήσκησαν τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα κατὰ τὴν Ἐπαρχίαν ἐκείνην, διότι τοῦτο ἀνεπτύχθη προσηκόντως. Θέλω ὅμως καὶ ἐγὼ σᾶς προτείνει νὰ προσέξητε πάρα πολὺ εἰς τὴν παροῦσαν συζήτησιν, διότι ἀφορᾷ τὰ μέγιστα συμφέροντα τοῦ Ἔθνους ἡμῶν. Δὲν πρέπει, κύριοι, ἡ ἀντιπροσωπεία τοῦ Ἔθνους νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἀναβαίνουσιν εἰς τὰς ἕδρας τῶν Ὑπουργῶν, νὰ ἐξαποστέλλωσιν ὑπαλλήλους ἐκ τῆς Ἐπαρχίας των εἰς ὅλας τὰς Ἐπαρχίας ὅλων ἡμῶν διὰ νὰ περιποιῶνται τὸ φρόνημα τῶν συμπολιτῶν των καὶ ἰσχυροποιῶνται ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ των. Δὲν πρέπει, λέγω, οἱ κύριοι οὗτοι νὰ ἐξασκῶσι τὸ προνόμιον τοῦτο δι’ ἑαυτούς, παραβαίνοντες καὶ τὴν ἁβροφροσύνην αὐτὴν καὶ τὸν ἐκλογικὸν Νόμον πρὸς βλάβην τῶν ἀντιπάλων αὐτῶν. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι πρέπει σήμερον ὑμεῖς νὰ κρίνητε αὐστηρότερον, ἢ ὅπως ἠθέλετε κρίνει περὶ μιᾶς ἐκλογῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔλαβον χώραν νοθεῖαι καὶ ἄλλαι παρανομίαι». Εἷς Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας ἠξίου ὁ κ. Λομβάρδος, ὅτι ἠδύνατο νὰ προσθέσῃ 300 ψήφους εἰς τὸν κύριον Δεληγεώργην. Ἀφίνω νὰ ἐκτιμήσητε, ἀφοῦ εἷς ὑπάλληλος ἠδύνατο νὰ ὠφελήσῃ κατὰ 300 ψήφους ἕνα ὑποψήφιον, κατὰ πόσας ἤθελον ὠφελήσει ἐκεῖνοι, οἵτινες ἀθρόοι μετέβησαν καὶ ἠγωνίσθησαν ἐν Μεσολογγίῳ τὸν περὶ τῶν ἄλων ἀγῶνα. Μοὶ ἠγέρθη δὲ ἡ ἀπορία, πῶς ὁ κ. Τρικούπης, ὅστις μετῆλθε πάντα ταῦτα τὰ μέτρα, ὑπερέβη τὸν κ. Μακρῆν κατὰ 160 μόνον ψήφους. Τοῦτο μαρτυρεῖ σαφέστατα πόσον παγιωμένη εἶνε ἡ ἐπιῤῥοὴ τοῦ κυρίου Μακρῆ εἰς τὸν Δῆμον Μακρυνείας. Συμμερίζομαι καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν σοφὴν παρατήρησιν τοῦ κυρίου Λομβάρδου, ὅτι ἡ Ἐπαρχία τοῦ Μεσολογγίου εἶνε μικρὰ καὶ εὐεπηρέαστος, ὅταν μάλιστα κατέρχωνται εἰς τὸν ἀγῶνα οἱ Πρωθυπουργοί. Τοσοῦτον μικρὰ εἶνε—ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ παρομοίωσις—ὡς μικρὸν ἀκάτιον, ἐν ᾧ ἐπιβαίνει εὐσωμότατος ναύτης, οὗ ὁ στιβαρὸς ποὺς κινούμενος διαταράττει τὴν ἰσοῤῥοπίαν του. Ἡ ἐξουσία τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ τὸ σμῆνος τῶν ὑπαλλήλων παρομοίαν ἀσκεῖ ἐπὶ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης ἐπίδρασιν. Ἀδιστάκτως φρονῶ, κύριοι, ὅτι τὰ τοιαῦτα ἤθελον κλονήσει παντὸς τὴν πεποίθησιν, ὅπως ἐκλόνησαν καὶ τὴν ἐμήν· νομίζω δὲ ὅτι θέλουσι κλονήσει καὶ τὴν πεποίθησιν τῆς Βουλῆς, ἤθελον δὲ κλονήσει καὶ αὐτὴν τὴν πεποίθησιν τοῦ κ. πρώην Πρωθυπουργοῦ, ἂν ἐπὶ στιγμὴν ἠδύνατο νὰ κρίνῃ ἀπηλλαγμένος τοῦ ἐνδιαφέροντος. Ἀλλ’ ἄν τινες φρονῶσιν, ὅτι αἱ παροχαὶ, αἱ γενόμεναι εἰς τὰς ἰδίας ἐπαρχίας ἐκ μέρους τῶν Ὑπουργῶν, δὲν ἐπηρεάζουσιν, ἀλλοίαν ἔχει γνώμην ὁ κ. Λομβάρδος. Τὸν κατὰ τὸ 1881 Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἐξέβαλε τοῦ Βουλευτηρίου, διότι ἀνέῳξεν ἓν φρέαρ εἰς τὴν Ἐπαρχίαν του, ἰσχυριζόμενος σοβαρῶς, ὅτι ἓν φρέαρ εἰς τόπον διψῶντα δύναται νὰ μετατρέψῃ τὰς πεποιθήσεις τῶν ἐκλογέων. Δὲν ἠκυρώθη τότε ἡ ἐκλογὴ Βάλτου διὰ τὸ φρέαρ; Ἤδη ἂς ῥίψωμεν βλέμμα εἰς τὰ ἑκατομμύρια, τὰ δαπανηθέντα εἰς τὰς ὁδοὺς Μεσολογγίου, πῶς δύνανται νὰ θεωρηθῶσι; Κατ’ αἴτησιν τοῦ Τμήματος μᾶς ἀπεστάλησαν τέσσαρες πίνακες ἐνδεικνύοντες τὰς δαπάνας ταύτας. Ἐξ αὐτῶν ἔλαβον τὸ ἑξῆς πόρισμα. Ἄν τι δὲν εἶνε ἀκριβές, τοῦτο δὲν προέρχεται ἐξ ἐμοῦ, οὔτε γίνεται ἐκ προθέσεως, διότι ἐνδεχόμενον νὰ ἐπλανήθην ἐν τῇ μελέτῃ μου ταύτῃ. Κατὰ τὸν πίνακα τοῦτον, ὃν ἔχω ὑπ’ ὄψιν, περὶ τὰ 5½ ἑκατομμύρια ἐδαπανήθησαν εἰς τὸν νομὸν Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας.

§23Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπὸ ποίας ἐποχῆς;

§24ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν φαίνεται ἐδῶ, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι ἀπὸ τοῦ 1882.—Ἐξ αὐτῶν δὲ 2,447,961 δραχμαὶ φαίνονται δαπανηθεῖσαι εἰς τὴν Ἐπαρχίαν Μεσολογγίου.

§25Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν.

§26ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐγὼ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν σας· ἀκούσατε τὰς ὁδοὺς καὶ ἐπανορθώσατε, ἄν τις ἐξ αὐτῶν δὲν ἀνήκῃ εἰς τὴν Ἐπαρχίαν Μεσολογγίου.

§27ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐδαπανήθησαν αὐτά.

§28ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τέλος πάντων ἐνεκρίθησαν. Καὶ ἐγὼ ἔλαβον πλείστας εὐχαριστηρίους ἐπιστολάς, διότι μετέβη εἰς τὴν Ἐπαρχίαν μου εἷς μηχανικὸς καὶ ἐχάραξεν ἁπλῶς ἐν σχεδίῳ μικρὸν τμῆμα ὁδοῦ. Ἐξακολουθῶ τὰς ὁδοὺς Μεσολογγίου.

Τὰ ἀποφασισθέντα νὰ δαπανηθοῦν ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Μεσολογγίου ἦσαν 2,700,000. Ἐκ τοῦ πίνακος προκύπτει ὅτι ἐκ τῶν 5 ἑκατομμυρίων τὰ 2½ εἶνε πληρωμένα, τὰ δὲ 3 θὰ πληρωθῶσιν. Ἡ ἐφαρμογὴ τῶν νόμων, κύριοι, τῶν τελευταῖον ψηφισθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη, δὲν ἐγένετο κατὰ τοὺς ἐνισταμένους, ἐν Μεσολογγίῳ ὅπως καὶ ἐν ταῖς ἄλλαις Ἐπαρχίαις. Εἰς ἀπόδειξιν προσήγαγον πίνακα, ἐκ τοῦ ὁποίου ἀποδεικνύεται, ὅτι ὀλίγαι μόνον χιλιάδες δραχμῶν εἰσεπράχθησαν καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων αὐτῶν, καὶ τοσοῦτον ὀλίγαι ἦσαν, ὥστε τὰ εἰσπραχθέντα ἐκ τοῦ Δήμου Μεσολογγίου ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου ἦσαν περισσότερα τῶν εἰσπραχθέντων ἐκ τῆς ὅλης Ἐπαρχίας, ἐκ τοῦ αὐτοῦ φόρου. Δὲν εἶχον τὰ μέσα νὰ μελετήσω ἐὰν ἡ ἔνστασις τῶν ἐνισταμένων ἦναι ἀκριβής, καὶ διὰ τοῦτο δὲν θὰ ἐποιούμην μνείαν αὐτῆς, ἐὰν εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς μειονοψηφίας τοῦ Τμήματος δὲν ἐξεφέρετο ὁ ἰσχυρισμός, ὅτι τάχα οὐχὶ ὀρθῶς καὶ δικαίως προέβημεν εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῶν ἐνστάσεων, καὶ ἂν δὲν προσετίθετο ὑπὸ τῆς μειονοψηφίας ὡς ἀπόδειξις, ὅτι κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας τοσοῦτον ἀνθηρὰ ἦτο ἡ διοίκησις καὶ ἡ εἴσπραξις τοῦ φόρου τῶν ἁλάτων, ὥστε ἐδιπλασιάσθη ὁ ἐκ τῶν ἁλάτων φόρος. Τοῦτο μοὶ ἀνέμνησεν ἓν ἀτυχὲς γεγονός, ὅπερ συνέβη εἰς τὴν πατρίδα τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ καὶ τὸ ὁποῖον μαρτυρεῖ ἐπιείκειαν, ἵνα μή τι χεῖρον εἴπω, τοῦ κ. πρώην πρωθυπουργοῦ πρὸς τοὺς συμπολίτας αὐτοῦ, προκειμένου περὶ ἁλάτων. Ἐγενόμην αὐτόπτης σκηνῆς, τὴν ὁποίαν λυποῦμαι ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος ν’ ἀναφέρω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διότι ὁμολογῶ, ὅτι αἱ ἀσχημίαι, ὁσάκις δὲν ἔχουσι σκοπὸν τὴν διόρθωσιν καὶ τὴν ἀποτροπὴν ἀπὸ τῆς ἀθετήσεως τοῦ νόμου, πρέπει νὰ καλύπτωνται, διότι πρέπει νὰ κηδώμεθα τῆς ὑπολήψεως τῶν Κυβερνήσεων τῆς χώρας.

§29ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλὰ τίποτε δὲν εἶνε βλαβερώτερον, ἢ ταῦτα νὰ λέγωνται παρὰ τῶν διατελούντων ἐν γνώσει, ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐν τῇ Ἀρχῇ προσηνέχθησαν αὐστηρότατα κατὰ τῶν καταχραστῶν, ἀφοῦ πάντες οἱ καταδιωχθέντες μοὶ ἔδωκαν ψῆφον ἐναντίαν, διότι προσηνέχθην πρὸς αὐτοὺς αὐστηρῶς.

§30ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Οὐδόλως ἐφροντίσατε εὐθύς, ἀλλ’ ὅταν ἐγένετο ἀντικείμενον δημοσιογραφικόν, ὅταν εἷς βουλευτὴς Κορινθίας προσῆλθεν εἰς τὸ γραφεῖόν σας...

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδέποτε ἦλθεν ὁ βουλευτής. Τοῦτο δὲ εἶνε ἐπιβλαβές, τὸ νὰ λέγῃ τις πράγματα ἐν γνώσει ὅτι εἶνε ψευδῆ.

§32ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Αὐτὰ ἦσαν πασίγνωστα ἐν Κορίνθῳ. Πλοιάρια ἐκ Μεσολογγίου πλήρη ἅλατος ἐταξείδευον τακτικὰ καὶ προσωρμίζοντο εἰς Κόρινθον, ἐζύγιζον τὸ ἅλας μὲ τὴν πλάστιγγα τοῦ Τελωνείου καὶ ἐπωλοῦντο διὰ κήρυκος πρὸς 8 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν. Εἶχε γείνει λόγος εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι τὰ ἅλατα ἐκεῖνα ἐκλέπτοντο· πρὸ δύο μηνῶν εἶχε γραφῆ, ὅτι εἰς τὴν Βυτρινίτσαν ἐνηργεῖται τακτικῶς ἡ σκανδαλώδης αὕτη ἁλατοκλοπία καὶ ἐστάλη ἀνακριτὴς καὶ κατεσχέθησαν τὰ ἅλατα, καὶ ὁ ἔπαρχος καὶ ὁ ἔφορος καὶ ὁ τελώνης συνέτρεχον τοὺς Μεσολογγίτας καὶ ἐπώλουν τὰ ἅλατα. Οἱ Κορίνθιοι ἔβλεπον ὅτι ἠγόραζαν τὰ ἅλατα ἀπὸ τὰς Ἀρχὰς, τὰ ἠγόραζον καλῇ τῇ πίστει καὶ τὰ ἀποθήκευον. Ταῦτα καταγγελθέντα διὰ τοῦ τύπου ἔδωκαν ἀφορμὴν νὰ λάβῃ πρόνοιαν ὁ κ. Τρικούπης καὶ ἐδιπλασιάσθησαν τὰ ἔσοδα. Ἀλλὰ τίνα ποινὴν ἐπεβάλετε εἰς τοὺς ὑπαλλήλους ἐκείνους; μετεθέσατε τὸν ἔφορον Τσάλαν εἰς καλλιτέραν ἐπαρχίαν. Οὕτω αὐστηρῶς ἐτιμωρήσατε πρὸς παραδειγματισμὸν τοὺς ὑποθάλποντας τὴν κλοπήν!

§33ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διότι ὁ ὑπάλληλος ἀπεδείχθη ἀθῶος ἐκ τῆς διοικητικῆς ἀνακρίσεως· ζητῶ ὅπως κατατεθῶσιν ἅπαντα τὰ ἔγγραφα.

§34ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Φρονεῖτε, ὅτι ἦτο ἀθῶος ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος καὶ ὅτι δὲν ἐτελεῖτο πάνδημος κλοπή;

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Φρονῶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀπέδειξεν ἡ ἀνάκρισις. Ὑμεῖς δὲ διαψεύδοντες τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐπισήμων ἀνακρίσεων, βεβαίως δὲν εἶσθε ἀξιόπιστος.

§36ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐγὼ εἰξεύρω ὅτι τὰ ἅλατα ἐκλέπτοντο, καὶ ὅτι ἡ λέξις αὕτη δὲν ἁρμόζει εἰς τὴν θέσιν σου.

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ν’ ἀναγνώσητε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς διοικητικῆς ἀνακρίσεως.

§38ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν ἔχω δεισιδαιμονίαν εἰς τὰς ἀνακρίσεις.

§39ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀφοῦ ἦτο ἓν συμβεβηκὸς τόσον σπουδαῖον, διατί δὲν ἐνηργήθη δικαστικὴ ἀνάκρισις;

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ Ὑπουργεῖον παρέπεμψε τὸν φάκελλον τῆς διοικητικῆς ἀνακρίσεως εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν, ἥτις ἴσως ἐθεώρησε περιττὴν τὴν ἀποστολὴν ἐπὶ τόπου τακτικοῦ Ἀνακριτοῦ.

§41ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἰδοὺ τί γράφουσιν ἀξιότιμοι συμπολῖταί μου ἔμποροι δι’ ἀναφορᾶς των τότε πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον περὶ τῆς πανηγυρικῆς ταύτης κλοπῆς τῶν δημοσίων ἁλάτων, ἐκτελουμένης διὰ τακτικῆς ἀκτοπλοΐας κατὰ τὸν Κορινθιακὸν κόλπον, ἣν ἡ διοικητικὴ ἀνάκρισις δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀνακαλύψῃ.

ΑΛΑΤΑ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ, ΙΣΟΖΥΓΙΟΝ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΙΣ

Πρὸς τὸ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Σ. Ὑπουργεῖον. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα ὁ κ. Ἰωάν. Τσίτσος, Οἰκονομικὸς Ἐπιθεωρητὴς, ἀποσταλεὶς ἐνταῦθα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου, κατέσχεν εἰς χεῖρας ἡμῶν, τῶν εὐσεβάστως ἀναφερομένων, διάφορα ποσὰ ἁλάτων, ὡς λαθρεμπορικῶς εἰσαχθέντων ἐνταῦθα καὶ ὡς τοιούτων δῆθεν πωληθέντων. Ἐπειδὴ, ὅπως ποτ’ ἂν ἔχωσι τὰ ἅλατα ταῦτα, ταῦτα εἶχον ἐκτεθῆ ἐν τῇ ἐνταῦθα προκυμαίᾳ πρὸς πώλησιν εἰς τὸ κοινὸν ἀπὸ τοῦ παρελθόντος χειμῶνος, δημοσιευομένην ἑκάστοτε ὑπὸ κήρυκος ἀνὰ τὴν ἀγορὰν καὶ ἐξακολουθήσασαν καθ’ ὅλον τὸ λῆξαν θέρος, ἐνεργουμένην δὲ ἑκάστοτε παρουσίᾳ τῆς Τελωνιακῆς ἔστιν ὅτε καὶ τῆς Οἰκονομικῆς Ἀρχῆς Κορίνθου, πάντοτε ζυγιζομένων τῶν πωλουμένων ἁλάτων διὰ τῆς πλάστιγγος τοῦ Τελωνείου. Ἐπειδὴ αἱ περιστάσεις αὗται μόναι ἱκαναὶ ὅπως συνηγορήσωσιν ὑπὲρ τῆς πλήρους καλῆς πίστεως ἡμῶν, ἀγορασάντων ἐν ἀγνοίᾳ τῆς λαθρεμπορικότητος τῶν ἁλάτων, καὶ ἐν πλήρει γνώσει τῶν ἀνωτέρω Ἀρχῶν, ὧν ἡ γνῶσις καὶ παρεύρεσις διεσκέδαζε καὶ τὰς ἐλαχίστας ὑπονοίας ἡμῶν, τὰς δυναμένας νὰ ἐγερθῶσιν ἐκ τῆς ἐπὶ ἔλαττον διαφορᾶς τῆς τιμῆς πρὸς τὴν τιμὴν τῶν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου πωλουμένων ἁλάτων. Ἐπειδὴ ἄλλως ἡ ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἠγοράσαμεν τὰ ἅλατα ταῦτα μετρία κατά τι τιμὴ πρὸς τὴν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ζητουμένην, δὲν ἀποτελεῖ ἀσφαλὲς γνώρισμα, ὅτι ἡμεῖς ἐκ συστάσεως μετὰ τῶν κομιζόντων ἐνταῦθα πλοιάρχων ἐκ Μεσολογγίου καὶ τῶν ἀνωτέρω Ἀρχῶν ἠγοράσαμεν λαθρεμπορικὰ ἅλατα, καὶ δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ὑποστῶμεν ζημίαν τινά. Ἐπειδὴ, πωλουμένων τῶν ἁλάτων τόσῳ δημοσίᾳ, ἕκαστος ἡμῶν εὐλόγως ἐπίστευεν, ἀγοράζων ἅλας ἐφθηνὸν ἄνευ λαθρεμπορικῆς τινος προϋποθέσεως. Ἐπειδὴ ἄλλως καὶ αὐτὴ ἡ ἀφελὴς καὶ ἀθώα ἡμῶν ἐξομολόγησις, ὅτι ἠγοράσαμεν μὲ τιμὴν ἐλάσσονα τῆς ὑπὸ τοῦ Δημοσίου κανονισθείσης, ἀποκλείει πᾶσαν ὑπόνοιαν καθ’ ἡμῶν περὶ τῆς λαθρεμπορικότητος ταύτης. Ἐπειδὴ πρὸς τούτοις, ἐπιτραπήτω ἡμῖν νὰ καταθέσωμεν ἐν παρόδῳ, ὅτι ὁ κ. ἐπιθεωρητής, κατασχὼν τὰ ἅλατα ἡμῶν ταῦτα, ἐποιήσατο καὶ ἐξαιρέσεις τινὰς, μὴ κατασχὼν καὶ τὰ εἰς χεῖρας τοῦ Εὐθυμίου Κανελλοπούλου καὶ ἄλλων τινῶν ὑπάρχοντα, καίτοι καταδειχθέντα ὡς προερχόμενα ἐκ τῆς αὐτῆς πηγῆς, καὶ ὅτι ἐπίσης ἀπέφυγεν ἐπιμελῶς νὰ ἐξετάσῃ καὶ βεβαιωθῇ ἐὰν αἱ ἀνωτέρω Ἀρχαὶ διετέλουν ἐν γνώσει τῆς προκειμένης ἀγοραπωλησίας τῶν ἁλάτων, καὶ ὅτι ὁ τρόπος οὗτος τοῦ Ὑπουργείου ἥκιστα ἐκπληροῖ τὸν σκοπὸν τῆς ἀποστολῆς αὐτοῦ, καταδεικνύων ἅμα τὴν μὴ ἀπροσωπόληπτον ἐνέργειαν τοῦ ὑπαλλήλου τούτου. Ἐπειδὴ ἡ ἐπιβληθεῖσα κατάσχεσις τοῦ ἐν λόγῳ ἅλατος, δεσμεύουσα τὴν κατανάλωσιν, θέλει ἐπενέγκει ἡμῖν ὡς ἐκ τῆς φύσεως αὐτοῦ, ὑποκειμένου διὰ τῆς παρελεύσεως τοῦ χρόνου εἰς ἀνάλυσιν καὶ ἐξάτμισιν, ζημίας ἀνυπολογίστους, ἰσοδυνάμους πρὸς ὁλικὴν ἀπώλειαν τοῦ πράγματος. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ ἄρσις τῆς κατασχέσεως θέλει προλάβει τὴν ἀπειλουμένην ἀπώλειαν, καὶ θέλει ἀποβῆ ἀζήμιος τοὐλάχιστον ὑπὲρ τοῦ δικαστικῶς δικαιωθησομένου. Ὅθεν ἀναφερόμενοι πρὸς ὑμᾶς, κύριε Ὑπουργὲ, παρακαλοῦμεν, ἵνα εὐαρεστούμενοι, διατάξητε τὴν ἄρσιν τῆς ἐπιβληθείσης κατασχέσεως τῶν εἰς χεῖρας ἡμῶν ὑπαρχόντων ἁλάτων. Ἄλλως, ἐπιφυλασσόμεθα νὰ ἐγείρωμεν κατὰ τοῦ Δημοσίου τὰς ἁρμοζούσας περὶ ἀποζημιώσεως ἀγωγάς. Κόρινθος, 4 Σεπτεμβρίου 1884. Εὐπειθέστατοι οἱ ἀναφερόμενοι πολῖται Κωνστ. Κούρος, Ἀνδρ. Βλογιάρης, Δημ. Κάτσωνας, Μιχ. Ἀλμπανόπουλος, Δημ. Καταιρινάκης, Ἀνδρ. Μ. Οἰκονόμου (κατὰ διαταγὴν τοῦ πατρός του), Μιχ. Ἀποστολόπουλος, Κωνστ. Κόρδης.»

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συναινέσει τῆς Βουλῆς διακόπτεται ἡ συνεδρίασις· (Ὥρα 12 τῆς μεσημβρίας). Ὥρα 5 Μ. Μ.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ· νὰ ἀνοιχθοῦν τὰ θεωρεῖα (ἀνοίγονται). Ἐξακολουθεῖ ἡ διακοπεῖσα συζήτησις ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου. Ὁ κ. Πετρίδης ἔχει τὸν λόγον διὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν διακοπεῖσαν ἀγόρευσίν του.

§44ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Διεκόπην, κύριοι Βουλευταὶ, ἐν τῇ σειρᾷ τοῦ λόγου ἀφηγούμενος τὰ κατὰ τὴν συστηματικὴν ἐργασίαν τῆς μεγάλης ἐκείνης πληθύος τῶν ὑπαλλήλων, τῶν ἐπιδραμόντων κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ κ. Τρικούπη. Ὑπελείπετο μετὰ τοῦτο νὰ ἀναλυθῇ καὶ ἡ σημασία τοῦ ὄγκου τῆς Ἐξουσίας καὶ τῶν Κυβερνητικῶν παροχῶν. Διήλθομεν δὲ διὰ βραχέων τὰ τῆς ὁδοποιίας καὶ ἐν ὀλίγοις τὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν φόρων. Εἰς ἐνίσχυσιν τῶν ἰσχυρισμῶν περὶ τῆς μεγάλης ἐπηρείας, ἣν ἤσκησεν ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τῆς θελήσεως τῶν ἐκλογέων Μεσολογγίου, οἱ ἐνιστάμενοι προὐβάλοντο τρεῖς ἔτι ἐνστάσεις, αἵτινες ἂν δὲν φαίνωνται ἔχουσαι τὴν σπουδαιότητα καὶ βαρύτητα, ἣν ἀπέδειξα, ὅτι ἤσκησαν τὰ τῶν ὑπαλλήλων, τὰ τῆς ὁδοποιίας καὶ τὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν φόρων, βεβαίως ὅμως χρησιμεύουσιν εἰς ἐνίσχυσιν ἐπιβοηθητικῶς τῶν ὑπὸ τῶν ἐνισταμένων προβληθέντων, καὶ εἰς μαρτύριον ἀψευδὲς τῆς προθέσεως, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐνασκήσῃ καὶ ἐπὶ τοὺς ὑπαλλήλους τοὺς ἐπιδραμόντας τὴν ὁποίαν ἐξήσκησεν ἐπίδρασιν. Ἰδίως δὲ φαίνεται, ὅτι ἐφείλκυσε τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ὁ δῆμος Μακρυνείας, ἔνθα ὁμολογεῖται μὲν ἡ ἐπιῤῥοὴ τοῦ ἀποκλεισθέντος κ. Μακρῆ ἰσχυροτέρα, μαρτυρεῖται δὲ καὶ ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψήφων, καθ’ ἃς ὁ κ. Μακρῆς ὑπερτέρησε τὸν τέως Πρωθυπουργὸν μ’ ὅλον τὸν ὄγκον τῆς ἐξουσίας. Ἐκεῖ λοιπὸν κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν εἶχε σταλῆ ἓν ἀπόσπασμα ὑπὸ τὸν ἀνθυπολοχαγὸν Μαγουλᾶν. Δὲν θέλω νὰ ἰσχυρισθῶ, ὅτι τὴν ἀποστολὴν τοῦ ἀποσπάσματος προὐκάλεσε πρόφασις, δὲν θέλω νὰ διαψεύσω τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Νομάρχου λεγόμενα, ὅστις ἐν τῷ ἐγγράφῳ ἔκρινε καθῆκόν του νὰ διαψεύσῃ τὴν ἔνστασιν τοῦ κ. Μακρῆ, οὐδὲ νὰ ἀντικρούσω τὸν Νομάρχην ἰσχυριζόμενον, ὅτι τὸ ἀπόσπασμα ἐκεῖνο ἐστάλη εἰς τὴν Μακρυνείαν, διότι ἐκεῖ ἐνεφώλευον φυγόδικοι, ὡς καὶ εἰς τὸν ὅμορον Δῆμον Παμφίας· δὲν θέλω νὰ διαψεύσω τὸν κ. Νομάρχην, ὡς δὲν θέλω νὰ θαυμάσω τὸν ἄκαιρον ζῆλον, ὅστις κατέλαβεν αὐτὸν καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπρόκειτο νὰ ἀναιρέσῃ τὰς ἐνστάσεις τοῦ κ. Μακρῆ· ἐξηντλήθη εἰς συγγραφὴν πολυσελίδου διαμαρτυρίας τιμώσης καὶ τὸ πνεῦμα καὶ τὸν ζῆλόν του, ὅπως ἀντικρούσῃ μίαν πρὸς μίαν τὰς ἐνστάσεις πάσας. Ἀλλ’ ἐνῷ ἀπέχω νὰ διαψεύσω τὸν Νομάρχην, στερούμενος πληροφοριῶν καὶ ἐπισήμων στοιχείων, δὲν δύναμαι ὅμως νὰ μὴ βεβαιώσω τὴν μεγάλην ἐπὶ τοῦ πνεύματος τῶν ἐκλογέων ἐπίδρασιν, ἣν τὸ ἀπόσπασμα ἐκεῖνο, καὶ ἐξ εἰλικρινεστάτης προθυμίας ὑπὲρ τῆς δημοσίου ἀσφαλείας ἂν ἐπέδραμεν ἐπὶ τὸν Δῆμον Μακρυνείας, θὰ ἤσκησε, καὶ ἰδίως ἐπὶ τοὺς ἐκλογεῖς τῶν τριῶν χωρίων, τὰ ὁποῖα ἀναφέρει ὁ κ. Μακρῆς. Γινώσκετε, κύριοι Βουλευταί, ὁποίας ἐντυπώσεις ἐμποιεῖ στρατὸς εἰσερχόμενος εἰς χωρίον μικρὸν ἐνοικῶν καὶ ζητῶν τροφὰς παρὰ πτωχῶν οἰκογενειῶν; Καὶ ἐνθυμήθητε ἡλίκος ὁ πολιτικὸς ἐρεθισμὸς κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν καὶ παρὰ τοῖς στρατιώταις αὐτοῖς, προκειμένου μάλιστα περὶ ἐκλογῆς Πρωθυπουργοῦ. Εὐλόγως δὲ ὁ ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι εἷς μικρὸς χωροφύλαξ ἐν Ἀθήναις φαίνεται γίγας ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις. Ἀνεκλήθη βεβαίως τὸ ἀπόσπασμα, ὅπως βεβαιοῖ ὁ κ. Νομάρχης, πρὸ τῶν ἐκλογῶν, οὐχ ἧττον ὅμως οἱ ἐνιστάμενοι ἀντισχυρίζονται, ὅτι ἀνεκλήθη, ἀφοῦ ἠπείλησεν, προὐπηλάκισε καὶ εἰργάσθη εἰς τὸ νὰ μεταβάλῃ τὸ φρόνημα τῶν ἁπλοϊκῶν ἐκλογέων τοῦ Δήμου ἐκείνου. Καὶ πῶς ὄχι, ἀφοῦ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ πρωτευούσῃ τοῦ Νομοῦ ἡ στρατιωτικὴ ἐπίθεσις, περὶ τῆς ὁποίας ἐλάλησεν ὁ κ. Μακρῆς, ἤσκησε σπουδαιοτάτην ἐπιῤῥοὴν ὡς πρὸς τὴν καταπτόησιν τῶν ἐκλογέων; Διότι, ἂν μή τι ἄλλο, ἠλάττωσε τὸ θάῤῥος τῶν ἀντιθέτων τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ θὰ ἀνέστειλε τὴν πολιτικὴν ἐργασίαν αὐτῶν εἰς τὰ δημόσια μέρη, ὅπου γίνονται αἱ τοιαῦται συζητήσεις καὶ αἱ ἐκλογικαὶ ἐργασίαι, ὡς πάντες γινώσκετε. Τίς, κύριοι Βουλευταί, ἤθελε μείνει ἀτάραχος καὶ εὐθαρσὴς, ὅταν μετὰ τοσαύτης τόλμης εἷς ἀξιωματικὸς καὶ μάλιστα καὶ ὑπασπιστὴς τοῦ Φρουραρχείου εἰσβάλῃ εἰς ἐμπορικὸν κατάστημα, αἰκίζῃ, ὑβρίζῃ, ἀπειλῇ καὶ προπηλακίζῃ τὸν καταστηματάρχην ἐκεῖ πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν τῶν ἀνωτέρων Ἀρχῶν καὶ ἐν ἀγορᾷ πληθούσῃ; Κατ’ ἀκολουθίαν καὶ ἡ ἔνστασις αὕτη δέον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν παρὰ τῆς Βουλῆς, προκειμένου νὰ κρίνῃ εἰλικρινῶς καὶ ἀμερολήπτως περὶ τοῦ βαθμοῦ τῆς Κυβερνητικῆς ἐπιδράσεως ἐν τῷ Δήμῳ ἐκείνῳ. Ἀλλ’ ἐν τῷ Δήμῳ Μακρυνείας καὶ ἄλλη ἀναφέρεται ὕποπτος ἐκλογικοῦ κέρδους πρᾶξις τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ, ἡ ἀπονομὴ μιᾶς χάριτος. Οὐδεὶς ἀρνεῖται τὸ δικαίωμα τοῦ Ὑπουργείου ὀσάκις παρουσιάζονται λόγοι ἰσχυροί, λόγοι ἀποχρῶντες πρὸς ἀπονομὴν χάριτος εἰς δυστυχεῖς καταδίκους, οἱ ὁποῖοι ἢ ἀπέτισαν τὸ πλεῖστον τῆς ποινῆς των ἢ ἐκρίθη ἡ ποινή των ὅτι ἦτο ὑπερβολικὴ καὶ λόγοι ἐπιεικείας ἐκίνησαν τὸ Ὑπουργεῖον νὰ προβῇ εἰς τὴν χάριν. Ἔχω ἀναγνώσει μάλιστα, ὅτι τὸ προνόμιον τῆς χάριτος ὠνομάσθη μαργαρίτης τοῦ Στέμματος. Ἐρευνήσας ἐπιμελῶς ἐπληροφορήθην ἐκ τῶν ἐγγράφων, ὅτι ὁ ἁρμόδιος Εἰσηγητὴς τοῦ Στρατοδικείου ὑπέβαλε πρότασιν περὶ ἀπονομῆς χάριτος τὴν 4 Ἰουλίου 1884· εἷς κατάδικος ἐκ τοῦ Δήμου Μακρυνείας, στρατιώτης, ὅστις κατηγορεῖτο ἐπὶ ἀπελευθερώσει ἐπιφόβων κακούργων, εἶχε λόγους ἐλαφρυντικούς, καὶ ἐνόμισεν ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος, ὅτι ὁ στρατιώτης οὗτος ἐδικαιοῦτο χάριτος, καὶ ἐπρότεινε τῷ ὄντι νὰ ὑποβληθῇ τὸ πρὸς τοῦτο Διάταγμα· ἀλλ’ ἀπὸ τῆς 4 Μαΐου 1884, ὅτε ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος ἐπρότεινε, μέχρι τῆς 26 Φεβρουαρίου 1885, ὅτε ἀπενεμήθη ἡ χάρις, βεβαίως παρῆλθεν ἓν χρονικὸν διάστημα ἀρκετὰ μέγα, καθ’ ὃ δὲν ἐθεωρήθη σπουδαία ἡ πρότασις τοῦ Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου. Τώρα δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τοὺς λόγους, δι’ οὓς οἱ ἁρμόδιοι ἀνέβαλον μέχρι τῆς 26 Φεβρουαρίου τὴν ὑποβολὴν τοῦ Διατάγματος περὶ ἀπονομῆς τῆς χάριτος. Ἀλλ’ ὅμως οὐκ ὀλίγον μὲ κατέπληξεν, ὅτι τὸ Διάταγμα ὑπεβλήθη μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, ἥτις ἐγένετο τὴν 11 Φεβρουαρίου. Οἱ ἐνιστάμενοι λίαν δικαίως ἐταράχθησαν κατὰ τῆς πράξεως ταύτης τῆς Κυβερνήσεως, διότι ὁ κατάδικος οὗτος ἐκεῖ κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς ἐκλογῆς ἐπεδεικνύετο λέγων: «Ἰδοὺ Πρωθυπουργὸς παντοδύναμος ξεκρεμᾷ φυλακισμένους». Πᾶς τις βεβαίως καὶ πρὸ πάντων οἱ συγγενεῖς του δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ἀποδώσουν μίαν εὐγνωμοσύνην διὰ τῆς ψήφου των εἰς τὸν συνδυασμὸν τοῦ κ. Τρικούπη. Ἑπομένως τὴν πρότασιν ταύτην τῶν ἐνισταμένων πῶς ἤθελε δικαίως κρίνει τις ἀναξίαν τῆς προσοχῆς τῆς Βουλῆς; Βεβαίως εἰς τὰς μικρὰς κοινωνίας τοιαῦται πράξεις, γενόμεναι παρὰ Κυβερνήσεως εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, μαρτυροῦσαι προαίρεσιν ὕποπτον καὶ μεροληπτικήν, δὲν μένουσιν ἀπαρατήρητοι· δυστυχῶς οὔτε ἡ δημοσία συνείδησις ἐν Ἑλλάδι δὲν εἶναι ἔτι ἀνεπτυγμένη τοσοῦτον, ὥστε νὰ κρίνωνται ἀκριβῶς καὶ ἀπλανῶς τὰ ἐλατήρια τῶν Κυβερνητικῶν πράξεων, καὶ νὰ ἀποδίδωται εἰς αὐτὰς ἡ προσήκουσα σημασία, οὔτε τὰ πολιτικὰ ἤθη τοῦ τόπου μεμορφωμένα καὶ ἀνεπίδεκτα διαστροφῶν ἐκ τοιούτων ὑπηρεσιῶν ὀλεθρίων. Ὥστε δέον νὰ προσμετρήσῃ τις ἐπιῤῥοήν τινα ἐπὶ τοῦ φρονήματος τῶν ἐκλογέων Μακρυνείας καὶ ἐκ τῆς ἀπονομῆς τῆς χάριτος ταύτης. Εὐλογώτατα δὲ θὰ ἰσχυρίζετό τις, ὅτι ἡ πρᾶξις αὕτη ἐγένετο ἀτόπως, καὶ ὅτι δὲν ἔπρεπεν ὁ Ὑπουργὸς νὰ καταδεχθῇ 10 ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν νὰ ἀπονείμῃ χάριν, ἥτις προὐτάθη πρὸ δέκα μηνῶν ἀλλ’ ὤφειλε, σεβόμενος τὸν ἑαυτόν του, ν’ ἀναβάλῃ τὴν ἐκτέλεσιν μετὰ τὰς ἐκλογάς. Τοιαῦται ἀκοσμίαι ὅσον καὶ ἂν ὑποτεθῶσι μικραί, πάντοτε ὅμως εἶναι σημαντικαὶ εἰς τὴν δημοσίαν συνείδησιν κρίνουσαν ἐκ τούτων περὶ τῆς προαιρέσεως· καὶ ἰδοὺ καὶ ἑτέρα ἀκοσμία. Ντελέκος τις ἦτο ὑπόλογος δημοσίας διαχειρίσεως, ἦτο ὀφειλέτης εἰς τὸ Δημόσιον πρὸ πολλοῦ χρόνου εἶχεν ὑποβάλει τὰ ἔγγραφά του καὶ ἐζήτει νὰ ἐξαλείψῃ, ἣν εἶχε παράσχει τῷ Δημοσίῳ πρὸς ἐξασφάλισιν ὑποθήκην τῶν κτημάτων του. Κατὰ τὰ 1881 ὑπεβλήθη τὸ πρῶτον ἡ ὑπόθεσις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ κ. ἐκ Τριφυλίας Βουλευτής, δὲν ἐνόμισεν, ὅτι ἡ ἀξίωσις τοῦ Ντελέκου ἐστηρίζετο δικαίως εἰς τὸν νόμον. Ἑπομένως δι’ ἐγγράφου ῥητῶς παραγγέλλει τοῖς ἁρμοδίοις, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δοθῇ ἡ ἀπάλειψις τῆς ὑποθήκης μέχρις οὗ ἐξασφαλισθῶσι τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, καὶ ὁ ὀφειλέτης πληρώσῃ τὰ χρέη του πρὸς τὸ Δημόσιον. Ὁ Ντελέκος οὗτος κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας τῶν ἐκλογῶν εὗρε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ζητήσῃ παρὰ τοῦ κ. Τρικούπη καὶ νὰ ἐπιτύχῃ νὰ ἐξαλείψῃ τὴν ὑποθήκην· τὴν 27 Μαρτίου καλεῖται ὁ Νομικὸς Σύμβουλος καὶ γνωμοδοτεῖ καὶ αὐθημερὸν ὁ τότε ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἔσχε τὴν φιλάνθρωπον σπουδὴν νὰ παραγγείλῃ τὰς οἰκονομικὰς Ἀρχὰς νὰ ἀπαλείψωσι τὴν ὑποθήκην. Δὲν ὑπερτιμῶ τὸ πρᾶγμα, οὐδὲ θὰ ἐζήτουν εὐλόγως νὰ ἐξάρω τὸ γεγονὸς τοῦτο πρὸ τῶν ὅσα ἐξετραγῳδήθησαν περὶ τῶν ὑπαλλήλων, ἀλλ’ ἐν τούτοις δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀποσιωπηθῇ. Πρέπει νὰ ψεχθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πᾶσα ἀκοσμία τοιαύτης φύσεως, ὄφρα στυγῇ τις καὶ ἄλλος καὶ ἀποφεύγῃ τοιαύτας πράξεις τεινούσας νὰ μειώσωσι τὸ ἀξίωμα τὸ Κυβερνητικὸν ἀπέναντι τῆς δημοσίας γνώμης, καὶ νὰ καταβάλωσι τὴν πεποίθησιν τῶν πολιτῶν ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὰς παραμονὰς μάλιστα τῶν ἐκλογῶν. Οὕτω, οὐδεὶς θὰ ἔσπευδε νὰ ζητῇ τὸ Βασιλικὸν προνόμιον τῆς διαλύσεως, οὐδὲ θὰ συνωστίζοντο εἰς τὰ πρόθυρα τῶν Ἀνακτόρων ζητοῦντες τὴν ἐπικουρίαν τοῦ Στέμματος πρὸς πίεσιν τῆς ἐξεγειρομένης κοινῆς γνώμης. Ἂν μὴ ληφθῶσι μέτρα αὐστηρὰ καὶ λυσιτελῆ, ἔσται οἰκτρὰ ἡ πολιτειακὴ τύχη τῆς Πατρίδος, καὶ τὸ μέλλον κινδύνων πλῆρες, ἂν τὸ προνόμιον τῆς διαλύσεως δὲν ἐξασφαλισθῇ, ὥστε νὰ μὴ ἐπέρχωνται τὰ ἄτοπα, ὅσα συνέβησαν προχθές. Δὲν συμβαίνουν τὰ αὐτὰ εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ εἰς τὰ ἄλλα ἔθνη, παρ’ οἷς διὰ τῆς ἀποκεντρώσεως εἶναι ἠσφαλισμένα τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν ἀπὸ πάσης Κυβερνητικῆς ἐπηρείας. Θὰ ἔκρινα ἀναξίαν ἰδιαιτέρας μνείας καὶ θὰ παρηρχόμην ἀπαρατήρητον τὴν γενομένην ἔνστασιν περί τινος πανοσιωτάτου Ἡγουμένου τῆς εὐαγοῦς Μονῆς Κατερινοῦς, διότι οὔτε σπουδαῖον κρίνω τὸ πρᾶγμα, οὔτε μεγάλην ἐπήρειαν ἐξασκῆσαν ἐπὶ τοῦ δημοσίου φρονήματος τοῦ Δήμου Μακρυνείας. Ἀλλ’ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ μὴ παρατρέξω τοῦτο, διότι συσχετίζεται πρὸς ἑτέραν Κυβερνητικὴν ἀσχημίαν, ἀξίαν καὶ ταύτην κατακρίσεως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Κυβερνητικόν, φαίνεται, προνόμιον ἐκρίθη νὰ παρέχωνται τὰ δημόσια χρήματα, τὰ προωρισμένα εἰς δημοσίας ἀνάγκας λίαν φιλανθρώπους, νὰ παρέχωνται, λέγω, εἰς ἐξυπηρέτησιν πολιτικῶν σκοπῶν. Οἱ ἐνιστάμενοι ἀνεκοίνωσαν ἡμῖν, ὅτι ὁ ὅσιος οὗτος Ἡγούμενος κὺρ Ἀγάπιος εἶνε πρόσωπον πολιτικῆς τινος ἐν Μακρυνείᾳ σημασίας γνωστὸν δ’ ὅτι οἱ Καλόγηροι ἔχουν πάθη θερμὰ καὶ εἰς τὰ πολιτικὰ δὲν εἶνε ὀλίγον ἐπιῤῥεπεῖς. Ὁ ὁσιώτατος Ἀγάπιος ἔχει καὶ περιουσίαν καὶ ἱκανὰς προσόδους εἰς τὸν Δῆμον ἐκεῖνον, ἐπὶ τὸν ὁποῖον φαίνεται, ὅτι ἐφειλκύσθη περισσότερον ἡ προσοχὴ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσσολογγίου πρώην Πρωθυπουργοῦ. Ἠδύνατο νὰ χρησιμοποιηθῇ· ὁ Ἀγάπιος οὗτος ὀλίγῳ πρὸ τῶν ἐκλογῶν μετακαλεῖται εἰς τὰς Ἀθήνας, γίνονται πρὸς αὐτὸν αἱ δέουσαι συνεννοήσεις καὶ δημοσίᾳ δαπάνῃ ἐπανέρχεται εἰς Μεσοιλόγγιον. Ποῦ τὸ ἠξεύρατε σεῖς; Πῶς ἐπληροφορήθητε ταῦτα; Λάβετε τοὺς καταλόγους, μᾶς λέγουν, τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ πληροφορεῖσθε. Καὶ τῷ ὄντι ἐλάβομεν τοὺς καταλόγους καὶ τί ἐξάγεται; ἂν οὐχὶ πρᾶξις, ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξασκήσῃ ἐπιῤῥοὴν, προκειμένου περὶ τῆς νομιμότητος τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου, ἀλλὰ βεβαίως πρᾶξις δυναμένη νὰ κινήσῃ τὸν οἶκτον καὶ νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς σκέψεις περὶ τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν περιῆλθον τὰ δημόσια ἡμῶν πράγματα· καὶ περιῆλθον ἀτυχῶς εἰς τοιαύτην κατάστασιν παρ’ ἀνθρώπων, παρὰ τῶν ὁποίων πολλὰ πάντες ἀνέμενον, οὐδὲ ἐμοῦ τοῦ λέγοντος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξαιρουμένου. Εἴχομεν τὴν ὑπομονὴν νὰ ἀποσπάσωμεν ἀπὸ τοῦ γενικοῦ καταλόγου, ὅστις περιλαμβάνει τὰ πληρωνόμενα εἰς ἀπόρους ἢ φαυλοβίους, τοὺς ὁποίους ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις ἢ διὰ φιλανθρωπίαν νὰ ἀποστέλλῃ εἰς τὰς ἑστίας των ἢ λόγῳ δημοσίας τάξεως νὰ ἀποπέμπῃ τῶν Ἀθηνῶν. Ἐκ τῶν κατὰ τοὺς τρεῖς πρώτους μῆνας τοῦ 1885 δαπανηθέντων ἐπὶ τῷ σκοπῷ τούτῳ 4,900 δραχμῶν, τί νομίζετε; Τὸ ἓν τέταρτον ἐδαπανήθη διὰ τὴν Ἐπαρχίαν Μεσολογγίου, 1246 καὶ λεπτὰ 60, κατ’ ὄνομα. Ἐν τῷ καταλόγῳ τούτῳ τί παρουσιάζεται; ὅτι τῷ ὄντι ὁ ὁσιώτατος Ἡγούμενος Ἀγάπιος, ἀπερχόμενος ἐξ Ἀθηνῶν, ἔλαβε δωρεὰν τὸ εἰσιτήριόν του δραχ. 15. Ἰδοὺ διατὶ ἰδιαιτέρως ἐμνημόνευσα τὴν πρᾶξιν ταύτην, ὅσῳ καὶ ἂν εἶνε μικρά· ἐκ τῶν μικρῶν εἶνε δυνατὸν νὰ καταδειχθῇ τί δύναταί τις νὰ ἀποφασίσῃ καὶ περὶ μειζόνων, ὅταν παύσῃ νὰ σέβηται τὴν δημοσίαν συνείδησιν. Τί δ’ ἄλλο θέλετε ἐκ τοῦ καταλόγου τούτου; Ἐξάγεται ὅτι εἷς ὑπάλληλος δικαστικὸς κατώτερος, ἐργαζόμενος εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν, δὲν ἐνθυμοῦμαι τὸ ὄνομά του, ἀνεχώρησεν ἐξ Ἀθηνῶν δωρεὰν μετὰ δεκατριῶν συντρόφων του. Ὅπου γῆς Ἑλληνικῆς καὶ ἂν ἦσαν ὑπάλληλοι ἔσπευσαν εἰς τὸν περὶ τῶν ὅλων ἀγῶνα· ἀρκεῖ νὰ μάθητε, ὅτι ἀπὸ ἓν πλοῖον τὴν «Ὕδραν» ἐδραπέτευσαν δύο ναῦται, καθ’ ἃ καὶ ὁ πλοίαρχος ἐτηλεγράφησε περὶ τούτου. Ἀπὸ τὸ Ἐφετεῖον Ἀθηνῶν ἔφυγον ἐπίσης τρεῖς ὑπογραμματεῖς ἄνευ ἀδείας· καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς εἶχε τὴν ὑπομονὴν νὰ μᾶς γράψῃ ὅτι ἀκόμη διατηροῦνται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Ἀνεχώρησεν ἐπὶ κεφαλῆς 14 Μεσολογγιτῶν καὶ ἔλαβεν εἰσιτήριον 109 δραχμῶν. Δὲν θέλω νὰ καταχρασθῶ ἐπὶ πλέον τὴν ὑπομονήν σας καὶ τελευτῶ τὴν περὶ τοιούτων ἀσχημιῶν ἄχαριν τῷ ὄντι ἀφήγησιν. Ταῦτα εἶχον, κύριοι, νὰ ὑποβάλω ὑμῖν ὡς πορίσματα τῆς μελέτης τοῦ Τμήματος ἐπὶ τῆς Κυβερνητικῆς ἐπιῤῥοῆς, περὶ τοῦ γοήτρου τοῦ κ. Τρικούπη κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου. Μοὶ ἀπομένει νὰ εἴπω ὀλίγιστα περὶ τῶν κατὰ τὸν κ. Δεληγεώργην ἐνστάσεων. Ἐῤῥέθη οὐχὶ δικαίως καὶ ἐν τῷ τύπῳ ἐγράφη διὰ γλώσσης τραχείας καὶ ὑπὸ τῆς μειονοψηφίας τῆς ὑποβαλούσης τὴν ἰδιαιτέραν ἔκθεσιν ἐσημειώθη, ὅτι τὸ Τμῆμα ἐκ φατριασμοῦ, ἐξ ἐλλείψεως εὐθυδικίας παρέλειψε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν κατὰ τὸν κ. Δεληγεώργην ἐπὶ δωροδοκίᾳ ἔνστασιν ἑνὸς Χρήστου Παπᾶ Μεσολογγίτου. Ἔχω καθῆκον καὶ ἐξ ὀνόματος τοῦ Τμήματος καὶ ἐξ ἐμοῦ τοῦ ἰδίου νὰ ἀποκρούσω τὴν μομφὴν ταύτην, ἥτις οὐδόλως στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἀληθείας. Ἀληθῶς ἐπεδόθη εἰς τὸ Τμῆμα ἔνστασις ὑπογεγραμμένη ὑπό τινος Χρήστου Παπᾶ· ἀλλ’ ἐν τῷ ἐγγράφῳ τούτῳ πρῶτον κινεῖται λοίδορος γλῶσσα κατὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου κ. Δεληγεώργη. Γίνεται δὲ κατάδηλον εὐθύς, ὅτι ἡ πρόθεσις τοῦ γράψαντος δὲν φαίνεται τόσον, ὅτι ἦτο νὰ ὑποβάλῃ σοβαρὰν καὶ σπουδαίαν ἔνστασιν, ἀλλὰ νὰ ὑβρίσῃ τὸν κ. Δεληγεώργην· τοῦτο τὸ παρετήρησαν καὶ τὰ λοιπὰ μέλη τοῦ Τμήματος. Εἶνε ἄγνωστος ὁ ἄνθρωπος, ὅστις τὴν ὑποβάλλει, ἀφανής, οὐδὲ πολιτευόμενος· καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ὁ Γουναράκης, ὁ παραστὰς ἐνώπιον τοῦ Τμήματος καὶ ἀποκρούσας τὰς ἐνστάσεις τοῦ κ. Μακρῆ, ἀπεκήρυξε τὸ ἔγγραφον τοῦτο ὡς ἀνάξιον προσοχῆς καὶ διεκήρυξεν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τοῦ κ. Δεληγεώργη ἦτο γνησιωτάτη, ὅτι τὸ δημόσιον φρόνημα οὕτως ἔκρινε, νὰ ἦνε Τρικούπης καὶ Δεληγεώργης βουλευταί· οὐδεὶς δ’ ἕτερος παρῆλθεν ἐνώπιον τοῦ Τμήματος ὁ ὑποστηρίξας τὴν ἔνστασιν ταύτην. Ἐνστάσεις δὲ παρ’ οὐδενὸς ὑποστηριζομένας, ποῖον Τμῆμα τῆς Βουλῆς καὶ πότε ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν; Καὶ διατί θέλετε νὰ μᾶς ἀποδώσητε μομφὴν, ἧς ἥκιστα ἐφάνημεν οὐδὲ ἀφορμὴν σᾶς ἐδώκαμεν τὴν ἐλαχίστην; Ὅστις ἤθελε νὰ ὑποστηρίξῃ τὰς ἐνστάσεις του κατὰ τοῦ Δεληγεώργη διατί νὰ μὴ παρουσιασθῇ ἐνώπιον τοῦ Τμήματος; Ἀλλ’ εἴχομεν καὶ ἄλλον ἰσχυρὸν λόγον καὶ ἀποχρῶντα νὰ μὴ παραδεχθῶμεν τὰς ἐνστάσεις κατὰ τοῦ κ. Δεληγεώργη; Τίνα νομίζετε; Ὁ Χρῆστος Παπᾶς διὰ τριῶν τεσσάρων ἐπιστολῶν ἀπεκήρυξε τὰ γραφόμενα τετράκις, ἐφ’ ὅσον διήρκει ἡ προεξέλεγξις ἐν τῷ Τμήματι, τετράκις ἤλλαξε γνώμην. Πρῶτον εἶπεν ὅτι τὸν ἠπάτησαν καὶ ὑπέγραψεν ἐν ἀγνοίᾳ, ὡς προκειμένου περὶ ἀναφορᾶς, τὰς ἐναντίον τοῦ Δεληγεώργη ἐνστάσεις. Δεύτερον εἶπεν, ὅτι τὸν ἠπάτησαν καὶ ὑπέγραψεν ὅσα διέψευσε. Τελευταῖον πέμπει ἄλλην ἐπιστολὴν πάλιν διαψεύδουσαν τὴν τελευταίαν ἐπιστολήν. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἀναγνώσω τὴν τελευταίαν ἐπιστολήν, διὰ νὰ ἐκτιμήσητε τὰ γραφόμενά του καὶ τὴν σπουδαιότητα αὐτῶν· (ἀναγινώσκει). Τούτων οὕτως ἐχόντων, νομίζω ὅτι τὸ Τμῆμα δὲν ἠδύνατό ποτε σπουδαίως νὰ ἀσχοληθῇ ἐπὶ τοιούτου πλήρους λοιδορίας καὶ ὕβρεως ἐγγράφου, ἀφοῦ οὐδεὶς τὸ ὑπεστήριξε, ἀλλ’ ἐξ ἐναντίας οἱ φίλοι τῶν ἐναντίων μετ’ ἀγανακτήσεως τὸ ἀπεκήρυξαν. Μετὰ τὴν συνοπτικὴν ταύτην ἀνάλυσιν τῆς ἐπηρείας ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Μεσολογγίου, τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, θεωρῶ καθῆκόν μου ὅπως ὑποβοηθήσω τὴν Βουλὴν εἰς τὴν ἀπόφασίν της, νὰ ῥίψω ἓν βλέμμα γενικώτερον ἐπὶ τῶν πολιτικῶν πραγμάτων καὶ ἐπὶ τῆς ἱστορίας τῆς ἐκλογῆς τῆς Ἐπαρχίας Μεσολογγίου. Γινώσκετε πάντες, οἱ ὁπωσδήποτε περὶ τὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος ἀσχολούμενοι, ὅτι ἐν Μεσολογγίῳ ἀπὸ τοῦ 1865 τουλάχιστον τρία ἐμφανίζονται κόμματα, δρῶντα ὑπὸ τρεῖς ἀρχηγούς, τῶν ὁποίων ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ὅταν τὰ δύο ἡνοῦντο, ἡττᾶτο τὸ τρίτον. Ἀρχηγὸς τῶν τριῶν τούτων κομμάτων ἦτο ὁ ἀοίδιμος Ἐπαμεινώνδας Δεληγεώργης, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου βουλευτὴς κ. Τρικούπης, καὶ ὁ Μακρῆς, ὁ πρῶτος ἐπιλαχὼν ἐν τῇ προκειμένῃ ἐκλογῇ. Ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ κόμμα τοῦ Μακρῆ εἶναι τὸ ἰθαγενὲς, τὸ φυσικὸν, τὸ ἔχον τὰς ῥίζας ἐν αὐτῇ τῇ Κοινωνίᾳ καὶ ἱστορίᾳ τῆς Ἐπαρχίας, στηρίζεται δηλονότι ἐπὶ ἀσφαλοῦς βάσεως, εἰς τὰ ὁποῖα στηρίζονται σήμερον πᾶσαι σχεδὸν αἱ ἐπιῤῥοαὶ, εἰς τὴν ὑπόληψιν δηλονότι καὶ τὴν ἀγάπην τῶν ὁποίων αἰσθάνεται ἡ Κοινωνία πρὸς τοὺς υἱοὺς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἠγωνίσθησαν ἐν τοῖς προμάχοις κατὰ τὸν μέγαν ἀγῶνα καὶ ἔχυσαν τὸ αἷμά των χάριν τῶν ἐλευθεριῶν, τὰς ὁποίας ἡμεῖς ἤδη ἀπολαμβάνομεν. Οὐδὲν τούτου εὐγενέστερον αἴσθημα, τὸ λέγω πρὸς τιμὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ· ἐγὼ δὲν ἀνήκω εἰς μεγάλην οἰκογένειαν, ὁ πατήρ μου δὲν ἦτο ἐξ ἐκείνων τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι προσέφερον μεγάλας ὑπηρεσίας, οὐχ ἧττον ὁμολογῶ ὅτι τὸ εὐγενέστερον αἴσθημα, ὅπερ χαρακτηρίζει καὶ τιμᾷ τὸν Ἕλληνα, εἶναι ἡ εὐγνωμοσύνη αὐτοῦ πρὸς τὰς οἰκογενείας, αἱ ὁποῖαι προσήνεγκον χρῆμα καὶ αἷμα ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἀγῶνος, ἂν οἱ ἀπόγονοι διὰ πράξεων ἀναξίων μὴ ἀπήλειψαν τὴν πρὸς αὐτοὺς εὐγενῆ ταύτην τοῦ λαοῦ συμπάθειαν. Τίς δ’ ἀγνοεῖ τὰ μεγάλα τοῦ Μακρῆ ἀνδραγαθήματα, ἅπερ ἔψαλε καὶ ἡ δημώδης ποίησις, καὶ τὰς ἐνδόξους αὐτοῦ ὑπηρεσίας; Τὰ τρία ταῦτα κόμματα ἐμφανίζονται δρῶντα ἐν τῇ πολιτικῇ ἱστορίᾳ τοῦ τόπου ἀπὸ τοῦ 1865. Τίς δὲ ἡ σχετικὴ αὐτῶν δύναμις; ἔλαβον σημείωσιν ἐκ τῶν πρακτικῶν. Ὁ κ. Τρικούπης ἀπὸ τοῦ 1865 ὑπερτέρησε τὸν Μακρῆν κατὰ 13 μόνον ψήφους· κατὰ τὸ 1868 ἀπέτυχεν ὑπερτερήσαντος τοῦ Μακρῆ κατὰ 1100 ψήφους· τὸ 1869 ἐπίσης ἀπέτυχεν ὁ κ. Τρικούπης διὰ ψήφων 40, τὸ 1871 ὑπερτέρησε τὸν Μακρῆν 200, τὸ 1873 ἀπέτυχεν, ὑπερτέρησε δὲ ὁ Μακρῆς κατὰ 400 ψήφους, τὸ 1875 ἐπέτυχεν ὁ Τρικούπης ἐν συνδυασμῷ μετὰ τοῦ ἀοιδίμου Δεληγεώργη, τὸ 1879 ἐπέτυχε μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Δεληγεώργη, ἀποσχόντος τοῦ Λεωνίδα Δεληγεώργη καὶ ἐπιτυχόντος τοῦ Μακρῆ διὰ 200 ψήφων. Πλὴν τῆς μικρᾶς ταύτης ἀφηγήσεως, ἥτις μαρτυρεῖ ὅτι ἡ ἐπιῤῥοὴ τοῦ Μακρῆ δὲν εἶναι μικρὰ καὶ ἀναξία προσοχῆς τῆς Βουλῆς, καὶ μάλιστα ὅταν πρόκειται νὰ κρίνῃ ἡ Βουλή, ὅτι ὁ υἱὸς τοῦ Μακρῆ ἀπέτυχε διὰ 18 μόνον ψήφους, ἂν ἐφαρμοσθῇ καὶ τὸ ἐκλογικὸν θεώρημα τοῦ κ. Λομβάρδου, ὅστις ἄλλοτε, κατὰ 400 ψήφους ὑπερτερήσαντα τὸν Δεληγεώργην, εἶχε τὴν ἀξίωσιν νὰ τὸν διώξῃ διὰ τὴν ἀστυνομικὴν ἐπιῤῥοὴν τοῦ Μακρῆ, ἐρωτῶ πάντα εὐσυνείδητον ἄνθρωπον τί θὰ εἴπῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου; Ἀλλ’ ἔχομεν ἔτι ἐγγύτερον λογαριασμὸν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ στηρίξωμεν ἀσφαλῆ γνώμην, ἀφοῦ πρόκειται νὰ κρίνωμεν ἐπὶ τοιούτου ζητήματος δυσχεροῦς, ἂν θέλωμεν νὰ εἴμεθα δίκαιοι· διότι, ἐὰν δὲν θελήσωμεν νὰ φανῶμεν δίκαιοι, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ἢ ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἐνηργήθη νομιμώτατα, ὅτι τὰ πάντα διεξήχθησαν τυπικώτατα, ὅτι αἱ Ἐφορευτικαὶ Ἐπιτροπαὶ ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκόν των, ὅτι οἱ Δικαστικοὶ Ἀντιπρόσωποι ὑπέβαλον τὰς ἐκθέσεις των ἢ κατ’ ἄλλον τρόπον θελήσωμεν νὰ φανῶμεν δίκαιοι, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἐγένετο ἐπήρεια Κυβερνητική, τὸ φρόνημα τῶν ἐκλογέων διεστράφη προφανῶς, διὸ ἀκυρωθήτω πᾶσα ἡ ἐκλογὴ καὶ ὡς πρὸς τοὺς τρεῖς ὑποψηφίους. Τὰ τοιαῦτα ὅμως εἶναι ἄτοπα καὶ ἄδικα συμπεράσματα, ἵνα μὴ εἴπω καὶ ἐμπαθῆ· τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ δίκαιον πάντοτε εὑρίσκεται ἐν τῷ μέσῳ τῶν ἀντιθέσεων. Τί προέκυψε, κύριοι, ἐν ταῖς δημοτικαῖς ἐκλογαῖς ταῖς ἀρτίως γενομέναις; ἐν τῷ Δήμῳ Μεσολογγίου ἐπέτυχεν ὁ κύριος Παπαδόπουλος, εἷς τῶν μελῶν τοῦ κομητάτου, ὑποψήφιος τοῦ κυρίου Τρικούπη, διὰ ψήφων 7, πλειονοψηφήσας τοῦ ὑποψηφίου τοῦ κυρίου Δεληγεώργη κατὰ ψήφους 7 καὶ τοῦ ὑποψηφίου τοῦ κυρίου Μακρῆ κατὰ ψήφους δέκα ἕξ. Βλέπετε ὅτι ὁ κύριος Μακρῆς ἔχει ὑποψήφιον ἰσχυρὸν ἐν τῷ αὐτῷ τῷ δήμῳ Μεσολογγίου, ἐνῷ οὗτος δὲν ἀνήκει εἰς τὸν Δῆμον τοῦτον. Ἐν τῷ Δήμῳ Αἰτωλικοῦ ἐπέτυχεν ὁ ὑποψήφιος τοῦ κ. Δεληγεώργη, ὑποστηριζόμενος ὑπὸ τοῦ κ. Μπέλια, διὰ ψήφων 112. Ἐν τῷ Δήμῳ Ὠλενίας ἐπέτυχεν ὁ ὑποψήφιος τοῦ κυρίου Τρικούπη ὑπερτερήσας τοῦ ὑποψηφίου τοῦ κυρίου Μακρῆ, αὐτοῦ τοῦ ἀποκλεισθέντος, τὸν ὁποῖον δὲν ἤθελε τὸ Μεσολόγγιον, κατὰ ψήφους 9. Ἐν τῷ Δήμῳ Παραχελωίτιδος ἐπέτυχεν ὁ ὑποψήφιος τοῦ κ. Τρικούπη, ὑποστηριζόμενος ὑπὸ τοῦ κυρίου Μακρῆ, ὑπερτερήσας τοῦ ὑποψηφίου τοῦ κ. Δεληγεώργη κατὰ ψήφους 40. Βλέπετε πόσον εἶναι ἰσόῤῥοπα τὰ κόμματα ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Μεσολογγίου. Ἐν τῷ Δήμῳ Μακρυνείας ἐπέτυχεν ὁ ὑποψήφιος τοῦ κυρίου Μακρῆ κατὰ ψήφους 20. Τὰ τρία λοιπὸν κόμματα ἁμιλλῶνται ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ ταύτῃ. Δὲν σᾶς γεννᾶται λοιπὸν ἡ ἀπορία πῶς δὲν ἐπέτυχον καὶ τὰ τρία ταῦτα κόμματα, ἀλλ’ ἐπέτυχε μόνον ὁ κύριος Δεληγεώργης διὰ τῆς δωροδοκίας, ἀφοῦ ἦτο ἡνωμένος ἐν συνδυασμῷ μετὰ τοῦ κ. Μακρῆ; Ἀποφεύγων νῦν, κύριοι Βουλευταί, νὰ παρατείνω ἐπὶ πλέον τὴν ὁμιλίαν μου, διὰ βραχέων θὰ σᾶς ἐξηγήσω, ὅτι τὰ μέλη τοῦ Τμήματος, ὡς ἐκ τῶν ἑκατέρωθεν ὑποβληθέντων, εὑρέθησαν εἰς δυσχερῆ θέσιν, καὶ εἰς δυσχερεστέραν θέσιν εὑρέθην ἐγὼ, ὁ ὁποῖος ἔμελλον νὰ συναρμολογήσω ἐν τῷ μέσῳ τοσούτων ἀποτόμων διχογνωμιῶν ἓν πόρισμα. Καὶ τρία μὲν μέλη, ἐν οἷς καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴς, ἐπρότειναν τὴν ἀκύρωσιν τῆς ὅλης ἐκλογῆς, πλὴν τοῦ κ. Δεληγεώργη· ἓξ ἐπρότειναν τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς καὶ ὡς πρὸς τὸν κ. Τρικούπην, 8 ἢ 7 ἐπεφυλάχθησαν ὡς πρὸς τὸν κ. Τρικούπην, καὶ 10 ἢ 12 ἐπρότειναν τὴν ἀκύρωσιν ὡς πρὸς τὸν κ. Βαλτινὸν μόνον. Τὴν ἐκτίμησιν τῶν ὅσων ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν βεβαίως τὴν ἀφίνω εἰς αὐτήν· ἔχω ὅμως καθῆκον νὰ εἴπω καὶ τὴν ἰδίαν μου γνώμην, ἵνα μὴ ὑποτεθῇ, ὅτι ἐγὼ δὲν ἔχω γνώμην, ἀφοῦ μάλιστα τοσοῦτον ἐκοπίασα, ἵνα ἀναγνώσω τὰ ἔγγραφα. Ἔχω λοιπὸν ἐν συνόψει τὴν ἑξῆς γνώμην. Ἡ Κυβερνητικὴ ἐπιῤῥοὴ βεβαίως ἦτο μεγάλη ἐν τῇ μικρᾷ καὶ εὐεπηρεάστῳ Ἐπαρχίᾳ Μεσολογγίου, ἀλλ’ ὅπως ἀποκλεισθῇ ὁ κ. Τρικούπης, ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐκλεχθῶσι καὶ οἱ τρεῖς Βουλευταὶ οἱ ἀποτελοῦντες τὸν συνδυασμὸν τοῦ κ. Δεληγεώργη· ἀλλ’ ὁ κύριος Τσερούλης, τελευταῖος ἐπιλαχών, ἀπέχει ἀπὸ τὸν κύριον Τρικούπην κατὰ 400 ψήφους. Καὶ δύναται μὲν νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι 200 ψῆφοι δύνανται νὰ μετατοπισθῶσι πολὺ εὐκόλως, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν εἶναι ἀποδεδειγμένον, δὲν ἐννοῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἐξαναγκάσω τὴν συνείδησίν μου νὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης δὲν πρέπει νὰ παρακαθήσῃ ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ· διότι ὅσην ἔχω πεποίθησιν ὅτι ὁ κ. Μακρῆς θὰ ἐξελέγετο Βουλευτὴς, ἂν ὁ κ. Τρικούπης δὲν ἐνήργει τὰς ἐκλογὰς, τὴν αὐτὴν ἔχω καὶ ὅτι ὁ κ. Τρικούπης θὰ ἐξελέγετο Βουλευτὴς καὶ ἂν δὲν ἦτο πρωθυπουργὸς κατὰ τὰς ἐκλογάς. Ἀλλὰ ὡς πρὸς τὸν κ. Βαλτινὸν, ὁ ὁποῖος 18 μόνον ψήφους, ἤτοι 9 μόνον ὑπερτερεῖ τοῦ πρώτου ἐπιλαχόντος, ἀδιστάκτως πείθομαι, ὅτι βεβαίως αὗται ὀφείλονται εἰς τὴν Κυβερνητικὴν ἐπέμβασιν. Δὲν ἔχω οὐδένα δισταγμὸν ὅτι, ἐὰν ὁ κ. Βαλτινὸς δὲν ἦτο μέλος τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ κ. Τρικούπη ἢ ἐὰν δὲν ἦτο ὁ κ. Τρικούπης ὁ ἐνεργῶν τὰς ἐκλογὰς, δὲν θὰ ἐξελέγετο Βουλευτής. Τελευτῶν τὸν λόγον ἀφίνω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐκτιμήσῃ τὰ γεγονότα καὶ ἐκφέρῃ δικαίαν ἀπόφασιν ἀξίαν ἑαυτῆς καὶ τῆς ἐπὶ τὴν εὐθυδικίαν τῆς πεποιθήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὃν ἐπαξίως ἀντιπροσωπεύει, ἐνθυμουμένη πάντοτε ὅτι ἡ δικαιοσύνη εἶναι τὸ ἀσφαλὲς ἔρεισμα τοῦ εὐρυτάτου αὐτῆς κύρους καὶ τοῦ ὑψίστου ἀξιώματος.

§45Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μεθ’ ὅσα ἐξετυλίσθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος δὲν δύναμαι νὰ ἔχω πλήρη ἐλευθερίαν ἐν τῇ συνειδήσει διὰ νὰ ἐκφέρω ἀπόφασιν ὑπὲρ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου, πολὺ δὲ περισσότερον μετὰ τὴν νομολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐφήρμοσεν ὁ κ. Τρικούπης κατὰ τὸ 1881, ὅτε ἦτο ὁ ἡγέτης τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν. Μ’ ὅλα ταῦτα, κ. Πρόεδρε, εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς ὑπὸ συζήτησιν ἐκλογῆς διότι ἀνήκω εἰς τὴν αἵρεσιν ἐκείνων οἵτινες πρεσβεύουσιν ὅτι δὲν πρέπει νὰ παρεμβάλλωνται προσκόμματα νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὰ Κοινοβούλια οἱ ἡγέται τῶν κομμάτων, πολὺ δὲ περισσότερον εἰσερχόμενοι δὲν πρέπει νὰ ἀποβάλλωνται ἐξ αὐτῶν. Εἰς τὴν αἵρεσιν ταύτην δὲν ἀνήκει ὁ κ. Τρικούπης, καὶ διὰ τοῦτο κατὰ τὸ 1882 προσεπάθησεν, εἰσηγοῦντος τοῦ πρώην συναδέλφου του κ. Βουλπιώτου, νὰ ἀποβληθῇ ὁ κ. Δεληγιάννης, διότι ὁ συνυποψήφιός του τυγχάνων ὑπουργὸς ἐνήργησε νὰ δικταχθῇ ἡ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ των κατασκευὴ μιᾶς γεφύρας.

§46ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἀνεγνώσατε τὴν ἔκθεσιν, κ. βουλευτά; Δὲν πρέπει νὰ διαστρέφετε τὰ κείμενα.

§47ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Διὰ τὸν λόγον λοιπὸν τοῦτον ὑποστηρίζω τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς καὶ τὴν πρότασίν μου ταύτην πιστεύω νὰ συμμερισθῇ καὶ ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ, κ. Πρόεδρε, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ θεωρεῖ, χάριν τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, ἀναγκαῖον νὰ συντρέχῃ διὰ τῶν ἀποφάσεών της εἰς τὴν κύρωσιν τῶν ἐκλογῶν τῶν ἡγετῶν τῶν κομμάτων, δὲν ἕπεται ἐκ τούτου ὅτι δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ δώσῃ προσοχὴν καὶ ὡς πρὸς τὴν θέσιν τοῦ τρίτου ἐπιτυχόντος κ. Βαλτινοῦ. Ἐὰν, κύριοι, συγχωρῶμεν τὰς ἐκλογικὰς παρεκβάσεις χάριν τῶν προσώπων, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐγένοντο, πολὺ μᾶλλον θὰ τὰς συγχωρήσωμεν διὰ τὸ πρόσωπον, διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ ὁποίου κατ’ ἐλάχιστον ἐπέδρασαν, καθόσον καὶ αἱ ἐκ μέρους τῆς μιᾶς μερίδος ἐνεργηθεῖσαι Κυβερνητικαὶ ἐπεμβάσεις καὶ αἱ ἐκ μέρους τῆς ἑτέρας μερίδος διαπραχθεῖσαι ἐκλογικαὶ παρανομίαι ἐπενήργησαν βεβαίως κατὰ πλεῖστον ὑπὲρ τῶν δύο ἄλλων ἐπιτυχόντων καὶ κατὰ μικρὸν ὑπὲρ τοῦ τρίτου, ἡ δὲ μικρὰ διαφορὰ τῆς πλειοψηφίας του δὲν ἔχει σημασίαν· διότι, ἂν ἔγιναν αἱ ἀναπτυχθεῖσαι ἀσχημίαι ἐν τῇ ἐκλογῇ ταύτῃ, ἐπέδρασαν βεβαίως αὗται ὄχι διὰ 20, 30, καὶ 40 ψήφους, ἀλλὰ δι’ ἑκατοστύας, αἵτινες ἐπιδρῶσι καὶ ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν δύο πρώτων πλειονοψηφισάντων, καὶ ἀφοῦ δι’ αὐτοὺς τὰς συγχωροῦμεν, ὀφείλομεν νὰ τὰς συγχωρήσωμεν καὶ διὰ τὸν ὀλιγώτερον πλειονοψηφήσαντα. Ἔπειτα δὲν εἶναι ἀξιοπρεπὲς νὰ θελήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἱκανοποιήσῃ τὸν νόμον εἰς μόνον τὸν ἀσθενέστερον. Διὰ τοὺς λόγους τούτους ἐπαναλαμβάνω νὰ ὑποστηρίζω τὴν κύρωσιν τῆς ἐκλογῆς καὶ διὰ τοὺς τρεῖς ἐκλεχθέντας· (ἐπιδοκιμασίαι ἀμφοτέρωθεν).

§48Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔρχομαι, κύριοι, νὰ ἀμυνθῶ περὶ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ἐκλογῆς, οὐδὲ μοὶ μέλλει ὁποία θὰ ἦναι ἡ ψῆφος ὑμῶν, εἴτε ἐπικυρωτικὴ εἴτε ἀκυρωτική. Ἔρχομαι ἀγόμενος ἐξ ἑτέρου, ὑψηλοτέρου, καθήκοντος. Ἔχων νῦν ἔτι τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἔχω καὶ τὸ καθῆκον, προκειμένου περὶ τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου, τουτέστι περὶ τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης, περὶ τῆς ὁποίας ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις εἶχε τὸ μέγιστον ἐνδιαφέρον, νὰ καταδείξω, ὅτι τὰ πάντα διεξήχθησαν ἐν νομιμότητι, καὶ ὅτι πᾶν τὸ ῥηθὲν περὶ παρανομιῶν, ἢ παρεκτροπῶν, ὑπῆρξε προϊὸν κομματικῶν σκέψεων. Ἔχω τὸ καθῆκον τοῦτο ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ μόνον διότι ἔχω τὸ καθῆκον τοῦτο ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἔρχομαι νὰ ὁμιλήσω, διότι μετὰ τὰ ἀποτελέσματα τῶν ψηφοφοριῶν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν ἐξελέγξεων τῆς ἐκλογῆς Μεγαρίδος, τῆς ἐκλογῆς Λαρίσσης, τῆς ἐκλογῆς Δομοκοῦ, τῆς ἐκλογῆς Ἄρτης, τῆς ἐκλογῆς Ἀττικῆς, τῆς ἐκλογῆς Ἄργους, δὲν θὰ ἠρχόμην νὰ συζητήσω πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς περὶ τῶν γενομένων κατὰ τὴν ἐκλογὴν Μεσολογγίου δὲν θὰ ἠρχόμην νὰ συζητήσω πρὸς πλειονοψηφίαν, ἥτις σκέπτεται περὶ νομιμότητος ἐκλογῶν ὅλως ἀντιθέτως ἢ ὅπως σκέπτομαι ἐγώ.

§49Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τί θὰ ὠφέλει πρὸς πλειονοψηφίαν ἔχουσαν ἣν ἐξέφρασε γνώμην περὶ τῶν ἐκλογῶν, ἃς ἀπηρίθμησα, συζήτησις παρ’ ἐμοῦ γενομένη, ἐκ θεμελίων ἔχοντος ἀντίθετον πρὸς αὐτὴν ἰδέαν περὶ νομιμότητος, περὶ ἠθικότητος! Ἀλλὰ τὸ βῆμα τοῦτο εὐτυχῶς δὲν ἐστήθη ἐνταῦθα, ἵνα ὁμιλῶμεν μόνον πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς. Τὸ βῆμα τοῦτο ἐστήθη ἐνταῦθα, ἵνα ὁμιλῶμεν πρὸς τὸ Ἔθνος, καὶ ἐντὸς τῶν ὁρίων καὶ ἐκτὸς τῶν ὁρίων τοῦ Κράτους, καὶ ἐνδιαφέρεται ἅπαν τὸ Ἔθνος νὰ γινώσκῃ ἐὰν τῳόντι εὑρέθη Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἥτις νὰ διαπράξῃ τὰ ὄργια, ἅτινα ἀναγράφει τὸ τεῦχος τοῦτο. Ἤθελέ τις ὑποθέσει, ἀναγινώσκων τὸ τεῦχος τοῦτο, ὅτι βιοῦμεν ἐν Ἔθνει βαρβάρῳ, πολιτευόμεθα ἐν Ἔθνει βαρβάρῳ, ἐν ᾧ, ὅστις καταλάβῃ τὴν Ἐξουσίαν, οὐδεμίαν ἄλλην ποιῆται χρῆσιν αὐτῆς, ἢ πρὸς πίεσιν τῶν ἐναντίων αὐτοῦ. Ἀλλ’ εὐτυχῶς ὑπάρχει τὸ βῆμα, ἀπὸ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ διαψεύσωμεν τ’ ἀναγραφόμενα ἐν τῷ τεύχει· καὶ αἱ συζητήσεις ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν Μεγάρων, Λαρίσσης, Ἄρτης, Δομοκοῦ, Ἄργους καὶ Ἀττικῆς συνετέλεσαν εἰς τοῦτο, εἰς τὸ ν’ ἀποδείξωσιν ὅτι, καί τοι ὑπάρχει δυστυχῶς βουλευτικὴ πλειονοψηφία, δυναμένη ν’ ἀκυρώσῃ ἐγκύρους ἐκλογὰς, ὑπῆρξεν ὅμως Κυβέρνησις δυνηθεῖσα νὰ διευθύνῃ ἐγκύρους ἐκλογάς. Μετὰ συζητήσεις μακρὰς, ὑπαγορευθείσας ὑπὸ τοῦ κομματικοῦ συμφέροντος, ὅπως ἐκδιωχθῶσιν ἐκ τῆς Βουλῆς ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους εἶχε συμφέρον τὸ κόμμα, ἵνα ἐκδιώξῃ ἐξ αὐτῆς, μετὰ συζητήσεις, ἐν αἷς ἐξωγκώθησαν καὶ τὰ παραμικρότερα, δὲν ἠδυνήθη ν’ ἀποδειχθῇ οὐδ’ ἡ ἐλαχίστη παρεκτροπὴ τῆς Κυβερνήσεως. Ἠκυρώσαμεν προχθὲς τελευταίαν τῶν ἐξελεγχθεισῶν ἐκλογῶν, τὴν ἐκλογὴν Μεγάρων. Προετείνετο ἡ ἀκύρωσις αὐτῆς ἕνεκα στρατιωτικῶν ἐπεμβάσεων, ἕνεκα ἐπεμβάσεων τῆς Διοικήσεως· ἀλλ’ ὅτε ἀπελήξαμεν εἰς ψηφοφορίαν, ὡμολόγουν ἄλλοι μὲν, ὅτι θὰ ἠκύρουν ἕνεκα ἐπεμβάσεως τῆς Ἐφορευτικῆς Ἐπιτροπῆς, τιθείσης θρονίον τι κατὰ μῆκος, ἀντὶ νὰ τὸ θέσῃ κατὰ πλάτος, ἄλλοι δὲ, ὅτι θὰ ἠκύρουν ἕνεκα ἐνταλμάτων τινῶν, περὶ ὧν ἐπιμελῶς ὁ Εἰσηγητὴς οὐδένα ἐποιήσατο λόγον, ἐνόσῳ ἦτο παρὼν ὁ ἐνδιαφερόμενος, ὁ γινώσκων τὰ κατ’ αὐτὰ, περὶ ἐνταλμάτων, ὧν οὐδὲν ἐπληρώθη. Τοιούτους λόγους προφασίζονται οἱ καταψηφίσαντες τῆς ἐκλογῆς, ἐνῷ αἱ ἐνστάσεις ἐστηρίζοντο ἐπὶ ἰσχυρισμῶν ἄλλων. Ἐῤῥέθη, ὅτι ἐγένετο ἐπιδρομὴ στρατιωτικῶν καὶ ὅτι ἔπρεπε διὰ τοῦτο ν’ ἀκυρωθῇ ἡ ἐκλογή· καὶ ἔγραψε τὸ Τμῆμα πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἐλήφθη ἀπάντησις, ὅτι οὐδεὶς μετέβη στρατιωτικὸς ἐκεῖ, ὅτι εἰς οὐδένα ἐδόθη διαταγὴ ἢ ἄδεια μεταβάσεως. Ἐῤῥέθη, ὅτι ἐγένετο ἐπιδρομὴ διοικητικῶν ὑπαλλήλων, ὅτι ἐδόθησαν ἄδειαι πρὸς εἴκοσιν ὑπαλλήλους τῆς Διοικήσεως, καὶ ἀπεδείχθη, ὅτι μία μόνη ἄδεια ἐδόθη, καὶ αὕτη εἰς ἀσθενοῦντα καὶ ἕνεκα τῆς ἀσθενείας, καὶ τοῦτον ἀνήκοντα εἰς τὸ ἀντίθετον κόμμα. Καὶ ἐπέμενεν ὁ Εἰσηγητὴς λέγων, ὅτι ἐν τῷ φακέλλῳ εὑρίσκονται τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀποδεικνύοντα, ὅτι ἦσαν εἴκοσιν οἱ λαβόντες ἀδείας, καὶ ἀναγινώσκονται τὰ ἔγγραφα καὶ ἀπεδείχθη, ὅτι ἦτο εἷς μόνος, αὐτὸς ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ὑπέδειξα. Τοιαῦται συζητήσεις εἶναι τῳόντι τιμητικαὶ διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, διότι ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἔχει Κυβέρνησιν, ἥτις ἐνώπιον τοῦ μεγίστου ἐκλογικοῦ συμφέροντος εἰξεύρει ν’ ἀπέχῃ ἀπὸ πάσης ἐπηρείας. Ἀπέδειξε τοῦτο ἡ Κυβέρνησις ἐν συζητήσεσι κατ’ ἀντιμωλίαν πρὸς ἐκείνους, οἵτινες εἶχον τὸ συμφέρον νὰ ἐξογκῶσι πᾶν, καὶ τὸ ἐλάχιστον παράπτωμα, καὶ οἵτινες δὲν ἠδυνήθησαν ἐν τῷ τοιούτῳ συμφέροντι νὰ καταδείξωσιν οὐδὲ τὸ ἐλάχιστον. Ἡ κατὰ τὰς ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν συζήτησις ἔχει κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην σπουδαιότητα μεγαλειτέραν ἢ ὅσην εἶχε καθ’ οἱανδήποτε ἄλλην, διότι οὐδέποτε ἄλλοτε ἔθηκε τὸ Ὑπουργεῖον ἐν στόματι τοῦ Βασιλέως ἀνευλαβῶς ἔκφρασιν δυσπιστίας πρὸς τὴν ἰδίαν αὑτοῦ Κυβέρνησιν· οὐδέποτε ἐξέφρασεν ὁ Βασιλεύς, κατ’ εἰσήγησιν Κυβερνήσεως, τὴν ἰδέαν, ὅτι κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἡ Διοίκησις περιεκάλυπτεν ἐν ταῖς ἐνεργείαις αὑτῆς ἀθεμίτους προαιρέσεις. Καὶ ἴσως ὑπῆρχον ἐποχαὶ, καθ’ ἃς περιεκάλυπτον αἱ ἐνέργειαι τῆς Διοικήσεως ἀθεμίτους προαιρέσεις κατὰ τῆς ἐκφράσεως τῆς βουλήσεως τῶν ἐκλογέων, ἀλλ’ ἀφοῦ ἤδη τοιαύτη φράσις ὑπηγορεύθη εἰς τὸν Βασιλέα, ἔπρεπε ν’ ἀποδειχθῇ δι’ εὐρείας συζητήσεως, ὅτι ἡ φράσις αὕτη ἦτο ψεῦδος, ἀνευλαβῶς τεθὲν ἐν τῷ στόματι τοῦ Βασιλέως. Κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν, τὴν διαιρουμένην εἰς δύω στάδια, εἰς τὸ στάδιον τῆς ἐκλογῆς τοῦ λαοῦ, καὶ εἰς τὸ στάδιον τῆς ἐξελέγξεως, τὸ μὲν στάδιον τῆς ἐκλογῆς διευθυνθὲν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, τὸ δὲ στάδιον τῆς ἐξελέγξεως διευθυνόμενον ὑπὸ τῆς νῦν Κυβερνήσεως, ὑπάρχει μεταξὺ τῶν δύω τούτων σταδίων μεγίστη διαφορά. Ὅσον ἐκεῖ βλέπομεν τὴν Κυβέρνησιν ἀπέχουσαν ἀπὸ πάσης ἐπηρείας, καὶ ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἐπηρείας τῆς καλουμένης θεμιτῆς (θόρυβος), τοσοῦτον ἐνταῦθα βλέπομεν τοὺς ταρασσομένους κατεχομένους ὑπὸ ἄλλης ἰδέας, ὑπὸ τῆς ἰδέας τοῦ νὰ μετασχηματίσωσιν ἐκεῖνο, ὅπερ ὁ λαὸς ἐσχημάτισε. Καὶ πόθεν ἔλαβον οὗτοι τὴν ἐντολὴν τοῦ μετασχηματισμοῦ; Ἡμεῖς βεβαίως δὲν ἔχομεν ἀφορμὴν νὰ εἴμεθα εὐχαριστημένοι ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ψηφοφορίας τῆς 7 Ἀπριλίου· ἀλλ’ ἐνῷ δὲν εἴμεθα εὐχαριστημένοι, σεβόμεθα τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο καὶ ἀναγνωρίζομεν εἰς αὐτὸ πάντα τὰ παρομαρτοῦντα ὡς προϊὸν τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ ποίαν ἠθικὴν ἰσχὺν δυνάμεθα ν’ ἀναγνωρίσωμεν εἰς ἀποφάσεις ἀνατρεπούσας τὰ προϊόντα τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ διὰ τοῦ παραβιασμοῦ τοῦ Νόμου, τοῦ δικαίου, τῆς ἠθικῆς; Αἱ εὐρεῖαι συζητήσεις, αἱ γενόμεναι ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν, ἃς τὰ Τμήματα παρέστησαν ὡς ἀνηκούσας εἰς τὴν κατηγορίαν, εἰς ἣν ἀνήγοντο οἱ λόγοι οἱ Βασιλικοί, ἀπέδειξαν, ὡς πρὸς τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας, τὴν πλήρη ἀποχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ πάσης ἐπηρείας, ὡς πρός τε τὰ στρατιωτικὰ καὶ ὡς πρὸς τὰ διοικητικά. Ἀλλ’ ἔρχεται σήμερον ἐκλογὴ ἄλλη, εἰς ἣν μεγαλείτερον ἔτι εἶχεν ἐνδιαφέρον ἡ Κυβέρνησις, καὶ εἴδετε τὴν ἔκθεσιν τοῦ Τμήματος, τὴν ἔκθεσιν ἐκείνην, ἣν ἠκούσαμεν τὴν πρωΐαν ταύτην παρὰ βουλευτοῦ τινος τῆς Ἀττικῆς ἐξυμνουμένην, ὡς ἔχουσαν χάριν Ἀττικὴν καὶ εἰρωνείαν δηκτικήν. Ἐγὼ χάριν καὶ εἰρωνείαν δὲν δύναμαι ν’ ἀναγνωρίσω εἰς ἐκεῖνο, ὅπερ δὲν περιέχει ἀλήθειαν· μόνον ἡ ἀλήθεια ἔχει χάριν, μόνον ἡ ἀλήθεια δύναται εἰρωνευομένη νὰ δήξῃ. Ἐγὼ οὐδένα νυγμὸν ᾐσθάνθην ἐκ τῆς ἐκθέσεως ἐκείνης, ᾐσθάνθην μόνον ἀγανάκτησιν, ὅτι εὑρέθη Τμῆμα, ὅπερ νὰ ὑπογράψῃ ἔκθεσιν, οὕτως ἀνειλικρινῶς συντεταγμένην, ὅτι εὑρέθη Τμῆμα, ὅπερ νὰ ὑπογράψῃ ἔκθεσιν, ἐν ᾗ δὲν ἐτόλμα ὁ συντάξας νὰ εἴπῃ ὅσα ἤθελε νὰ εἴπῃ ἄλλως ἢ δι’ ἀποσιωπήσεων, τὸ σχῆμα τοῦτο τοῦ λόγου, ὅπερ ἀποτροπιάζομαι, διότι εἶναι ἀνελεύθερον. Ἐὰν ἐφρόνει τὸ Τμῆμα, ὅτι ἐγένοντο ἄτοπα, ἔπρεπε τὰ ἄτοπα ταῦτα νὰ καταδείξῃ, δὲν ἔπρεπε ν’ ἀποσιωπήσῃ αὐτά· οὐδ’ ἔπρεπεν, ὅπως ἔπραξεν ὁ Εἰσηγητής, νὰ ἔλθῃ ρίπτον ἐν τῷ μέσῳ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς κοινωνίας πᾶσαν παρὰ τῶν ἐνισταμένων ἐξυφανθεῖσαν συκοφαντίαν, καὶ κατόπιν λέγον, δὲν προβαίνω εἰς συζήτησιν περὶ τῆς συκοφαντίας ταύτης, τὴν ὁποίαν ὅμως πλατέως ἐξέθηκε, κηδόμενον τῆς ὑπολήψεως ἑλληνικῆς ὁπωσδήποτε Κυβερνήσεως· εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐκ τῆς συζητήσεως ταύτης δύναται νὰ προκύψῃ, καὶ θὰ προκύψῃ, ὡς ἡμεῖς γινώσκομεν, τὸ ἀνυπόστατον τῆς συκοφαντίας, ἀλλὰ χάριν τῆς ὑπολήψεως τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἂς μὴ παρατείνωμεν τοιαύτην συζήτησιν, ἡ ὁποία βλάπτει. Αὕτη εἶναι ἡ ἔχουσα χάριν ἔκθεσις τοῦ κ. Εἰσηγητοῦ ἐπὶ τῆς ἐξελέγξεως τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου. Ἐῤῥίφθη ἐν τῷ μέσῳ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς κοινωνίας ἡ συκοφαντία, καὶ πρέπει ἡ συκοφαντία ν’ ἀναιρεθῇ ἄρδην, καὶ πρέπει ν’ ἀναιρεθῇ μέχρι τῆς ἐσχάτης λεπτομερείας· δὲν πρέπει νὰ πιστευθῇ, ὅτι ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἠδύνατο νὰ ἐκτελεσθῇ οὐδὲν, οὐδὲ τὸ ἐλάχιστον, τῶν ἀναφερομένων ἐν τῇ ἐκθέσει· διότι, ἂν τοῦτο ἤθελεν ἀποδειχθῇ, βεβαίως ἡ Ἑλλὰς δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν παράλληλον τῶν ἐθνῶν τῶν ζώντων κατὰ τὸ 1885. Οὐδὲ θέλω θεωρήσει ἐγὼ δικαιολογίαν τῶν κατὰ τὴν ἐκλογὴν ταύτην τὴν παραβολὴν πρὸς τὰς τοῦ παρελθόντος. Ἐν τῷ παρελθόντι εὑρίσκομεν πλημμελήματα ἐκλογικὰ πολὺ βαρύτερα πάντων τῶν ἀνυποστάτως ἀποδιδομένων εἰς τὴν ἐκλογὴν Μεσολογγίου διὰ τῆς ἐκθέσεως τοῦ Τμήματος, διὰ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ Εἰσηγητοῦ αὐτοῦ, ἀλλὰ ταῦτα δὲν θέλω ἐπικαλεσθῆ, ἵνα ἀποδείξω, ὅτι σήμερον ἐβελτιώθημεν. Δὲν ἀρκεῖ σήμερον νὰ ἐβελτιώθημεν ὡς πρὸς τὸ παρελθόν· σήμερον πρέπει νὰ ὦμεν ἀνεπίληπτοι· ἔφθασεν ἡ ὥρα, καθ’ ἣν πρέπει ὁ Ἕλλην νὰ δύνηται νὰ προβαίνῃ εἰς τὴν ἐκλογὴν, χωρὶς νὰ σκέπτηται τίς εἶναι ὁ Κυβερνήτης, ἐὰν ἦναι ὁ ἔχων τοῦτο ἢ ἐκεῖνο τὸ συμφέρον, ἐὰν ἦναι ὁ ὑποστηρίζων τοῦτο ἢ ἐκεῖνο τὸ πρόσωπον. Τοῦτο ἠδυνήθημεν ν’ ἀποδείξωμεν μέχρι τοῦδε ἐν πάσαις ταῖς ἐκλογαῖς, ταῖς μέχρι τοῦδε συζητηθείσαις, καὶ θέλομεν ἀποδείξει ἐν τῇ ἐκλογῇ Μεσολογγίου, ἐν ᾗ εἴχομεν τὸ προσωπικὸν συμφέρον νὰ ὑποστηρίξωμεν τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἀπέσχομεν ἀπὸ πάσης ὑποστηρίξεως. Εἰς τὴν ἐκλογὴν Μεσολογγίου δὲν ἀπεδόθησαν πλημμελήματα κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ψηφοφορίας, οὐδὲ κατὰ τὴν ἐνέργειαν τὴν πρὸ τῆς ψηφοφορίας, ἢ κατὰ τὴν διαλογήν· καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ Τμήματος ἀναμολογεῖ, ὅτι τὰ πάντα ἀπὸ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς ἕως τῆς διαλογῆς, ὡς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν διατάξεων τοῦ νόμου, ἐνηργήθησαν ἐν πλήρει τάξει· οὐδὲν ἐγένετο παράπονον, οὐδεμίαν τὸ Τμῆμα εἶχεν ἀφορμὴν, ἵνα προβῇ εἰς ἐξέτασιν αἰτιάσεώς τινος· ἀλλὰ τὸ τότε Ὑπουργεῖον ἐπενέβη, λέγει ὁ Εἰσηγητὴς, διὰ τῶν μέσων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα τὸ νῦν Ὑπουργεῖον διὰ στόματος τοῦ Βασιλέως προσεκάλεσε τὴν Βουλὴν αὐστηρῶς νὰ ἐξελέγξῃ. Ποῖα δὲ ἦσαν τὰ μέσα ἐκεῖνα; Τὸ πρῶτον μέτρον, τὸ ὁποῖον ἀναφέρει ἡ ἔκθεσις τοῦ Τμήματος, εἶναι ὅτι, κατὰ τοὺς ἐνισταμένους, ἡ Κυβέρνησις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, θέλουσα νὰ προσκτήσηται ψήφους διὰ τῶν χρημάτων τοῦ Δημοσίου, ἐφρόντισεν, ὅπως αἱ Ἀρχαὶ ἐν Μεσολογγίῳ μὴ ἐκτελῶσι τοὺς περὶ φορολογίας Νόμους μετὰ τῆς αὐτῆς αὐστηρότητος, μεθ’ ἧς ἐφήρμοζον αὐτοὺς αἱ ἐν ταῖς ἄλλαις Ἐπαρχίαις. Ἐν ταῖς ἐνστάσεσιν ἀναφέρονται ῥητῶς καὶ οἱ ἀριθμοὶ, ὅτι ἑκατοστύες χιλιάδων δραχμῶν καθυστέρησαν ἀπὸ Ἰανουαρίου μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς ἐκλογῆς, χάριν ἐπηρεασμοῦ τῶν ἐκλογέων ἐν Μεσολογγίῳ. Καὶ τῷ ὄντι, ἂν ἡ αἰτίασις αὕτη ἦτο ἀληθὴς καὶ κατὰ τὸ πολλοστημόριον, θὰ ἦτο ἱκανὴ ἵνα καταδικάσῃ τὴν Κυβέρνησιν ἐν τῇ ἐνεργείᾳ τῶν ἐκλογῶν. Ἀλλ’ εἰς τί ἐστηρίζετο ἡ ἔνστασις αὕτη; Οἱ ἐνιστάμενοι, οἱ ζητοῦντες προφάσεις πρὸς ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς, ἀφοῦ ἔμαθον, ὅτι ὑπάρχει πλειονοψηφία διατεθειμένη πρὸς τοιαύτην ἀκύρωσιν, ἔλαβον ἕνα πίνακα εἰσπράξεων τῶν δημοσίων ἐσόδων, εὗρον ἀναγεγραμμένα ἐν αὐτῷ τὰ βεβαιωθέντα, εὗρον ἀναγεγραμμένα τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ Ἰανουάριον, ἀφήρεσαν τὰ εἰσπραχθέντα ἀπὸ τῶν βεβαιωθέντων, καὶ ἐθεώρησαν ὡς καθυστέρημα πρὸς ἐπηρεασμὸν τῆς ἐκλογῆς πᾶσαν τὴν διαφοράν. Ἀλλὰ δὲν προέβησαν εἰς μίαν ἁπλουστάτην ἐξέτασιν, ἂν τὸ βεβαιωθὲν ποσὸν ἦτο καὶ ἀπαιτητόν. Τὸ βεβαιωθὲν δ’ αὐτὸ ποσὸν, τὸ ἀφορῶν εἰς τὰ ἰχθυοτροφεῖα, ἦτο ἀπαιτητὸν μόνον κατὰ Μάρτιον· ἀφαιρουμένου δὲ τούτου, ποία ὑπῆρξεν ἡ ἀναλογία τῶν εἰσπράξεων τοῦ ἔτους τούτου κατὰ Ἰανουάριον καὶ Φεβρουάριον, πρὸς τὰς εἰσπράξεις τοῦ παρελθόντος ἔτους; ὑπῆρξεν ὑπερτριπλασία. Πρέπει νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας ταύτας, διότι εἶναι σπουδαιότατον πρᾶγμα νὰ πεισθῇ πᾶς τις δι’ ἀριθμῶν, ὅτι δὲν εὑρέθη Κυβέρνησις, ἡ ὁποία νὰ θεωρήσῃ ὡς ἴδιον τὸ δημόσιον χρῆμα, καὶ νὰ κάμῃ χρῆσιν αὐτοῦ πρὸς ἐκλογικοὺς σκοπούς. Κατὰ τὸ ἔτος 1884 καὶ κατὰ μῆνας Ἰανουάριον καὶ Φεβρουάριον εἰσέπραξε τὸ ταμεῖον Μεσολογγίου 28 χιλ. δραχμῶν, κατὰ δὲ τὸ ἔτος 1885 εἰσέπραξεν 89 χιλ. δραχμῶν· αὕτη εἶνε ἡ διαφορὰ τῶν εἰσπράξεων μεταξὺ τῶν δύο ἐτῶν. Ἀλλὰ λαμβάνω καὶ τὸν γενικὸν πίνακα, τὸν ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως δημοσιευθέντα, τῶν εἰσπράξεων ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1884 ἕως 31 Μαρτίου 1885, δηλ. ἐπὶ 15 μῆνας, ὡς λέγει καὶ ἡ ἔκθεσις· ἀλλ’ ἐνῷ ἡ ἔκθεσις λέγει ὅτι αἱ εἰσπράξεις ἀνῆλθον εἰς 57 χιλιάδας δραχμῶν, αἱ πραγματικαὶ εἰσπράξεις κατὰ τὸν πίνακα ἀνῆλθον εἰς 704 χιλ. δραχμῶν. Ἡ καθυστέρησις εἶναι προσωρινὴ, διότι ἔχομεν 7 ἔτι μῆνας τῆς χρήσεως πρὸς συμπλήρωσιν τῆς εἰσπράξεως· ἀλλὰ καὶ οὕτως εὑρίσκομεν ὅτι τὸ καθυστέρημα ἀνέρχεται μόνον εἰς 11%· ὁποῖον δὲ εἶνε τὸ καθυστέρημα ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις, ἐν αἷς δὲν ὑποτίθεται ὅτι εἴχομεν τὸ αὐτὸ ἐνδιαφέρον, ἵνα δεικνύωμεν ἐπιείκειαν πρὸς τοὺς φορολογουμένους, ἢ τουλάχιστον τὴν αὐτὴν ἐπιείκειαν; Ἀναγινώσκω ἐν τῷ πίνακι τὰ μετὰ τὸ Μεσολόγγιον κατὰ σειράν: Βόνιτσα, ἡ ἀναλογία τῶν καθυστερήσεων εἶνε 20%. Γορτυνία 28%. Καλάβρυτα 25%. Τριφυλία 33%. Ἡ Τριφυλία ἔχει καθυστέρημα τριπλάσιον ἢ τὸ Μεσολόγγιον· ἐδιεφέρετο τριπλασίως ὑπὲρ τοῦ κ. Σωτηροπούλου ἡ Κυβέρνησις ἡμῶν. Ἀναγινώσκω καὶ ἐν ἀρχῇ τοῦ πίνακος κατὰ σειράν· Πάτραι 20%. Ἠλεία 34%. Κορινθία 27%. Λακεδαίμων 25%. Μαντινεία 31%· καὶ ὅμως τὸ Τμῆμα ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ὁμιλήσῃ περὶ ἐπιεικείας περὶ τὰς εἰσπράξεις ἐν Μεσολογγίῳ, καὶ ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο, μετὰ τὴν ἀναγραφὴν τοιούτων ἐνστάσεων, νὰ μὴ εἴπῃ τι περὶ τῆς γενομένης ἐν τῷ Τμήματι διαψεύσεως, καὶ μόνον ἀναγνωρίζον τὴν εὐγλωττίαν τοῦ διαψεύσαντος, νὰ προσθέσῃ ὅτι «ἥκιστα συνεβάλλετο πρὸς ἀμαύρωσιν τῶν ζωηρῶν ἐντυπώσεων τοῦ Τμήματος, ἃς ἡ παρὰ τῶν ἐνισταμένων ἀνέλιξις τῶν γεγονότων ἐνεποίησεν εἰς αὐτό.» Τουτέστι τὸ Τμῆμα, προκειμένου περὶ εἰσπράξεων, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρξαν τριπλάσιαι ἢ ἐν ταῖς ἄλλαις Ἐπαρχίαις, ἐθεώρησεν ὅτι τῷ ἐπετρέπετο νὰ εὑρεθῇ ὑπὸ ἐντυπώσεις θλιβερὰς, διὰ τὴν ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ ταύτῃ ἐνέργειαν τῆς Διοικήσεως, καὶ τῶν ἐντυπώσεων τούτων νὰ γείνῃ διερμηνεὺς ἐν τῇ ἐκθέσει ἐκείνῃ, τὴν ὁποίαν ἐθαύμασεν ὁ ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής.

§51ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐγὼ ἔγραψα τὰς ἐντυπώσεις, τὰς ὁποίας ἀφῆκεν εἰς τὸ Τμῆμα ὅλον τὸ γεγονὸς, οὐχὶ μόνον τὸ περὶ εἰσπράξεων ταύτας ἁπλῶς ἀνέφερον· τὰ περὶ εἰσπράξεων δὲν ἐμελέτησα.

§52ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω ὅτι, προκειμένου περὶ τοιαύτης κατηγορίας κατὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὁ μὴ μελετήσας ἔπρεπε καὶ νὰ σιωπήσῃ· ἔπρεπε νὰ κήδηται τοῦ Ἔθνους του, προσβαλλομένου ἐν τῇ ὑπολήψει τῆς Κυβερνήσεώς του, ὅπως ἢ μελετᾷ βέλτιον, ἢ παραιτεῖται ἀπὸ τῆς εἰσηγήσεως. Ἐξέλεξε τῷ ὄντι εὐστόχως ὁ Εἰσηγητὴς τὸ θέμα, ἵνα κατηγορήσῃ τὴν Κυβέρνησιν ἐν τῇ ἐκλογῇ Μεσολογγίου, ἔνθα μεγίστην ζημίαν ὑπέστησαν οἱ ὑποψήφιοι κυβερνητικοὶ ἐκ τῶν μέτρων τῶν ἐκτάκτων, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ. Ἀνέφερεν ὁ κ. εἰσηγητὴς τὰ τοῦ ἅλατος, καὶ τὰ ἀνέφερεν οὕτως, ὥστε ἔτεινε νὰ δείξῃ ὅτι ἐν γνώσει τῆς Κυβερνήσεως συνέβαινον πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἤθελε νὰ ἀναφέρῃ, παρασιωπῶν αὐτὰ, ἵνα τὰ παραστήσῃ μᾶλλον ἐξωγκωμένα, ἢ ὅσον ἠδύναντο διὰ τῆς εὐγλώττου αὐτοῦ φωνῆς νὰ παρασταθῶσι. Τί δὲ ἦσαν ταῦτα τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν; Ἦσαν πρόσθετος ἐκδήλωσις μεγάλου κακοῦ ὑπάρχοντος ἐν πάσαις ταῖς χώραις ταῖς Ἑλληνικαῖς, ἔνθα πήγνυται τὸ ἅλας. Πανταχοῦ ὅπου ὑπάρχει ἁλικὴ καὶ ὅπου ἡ παραλία εἶναι ἐπιτηδεία πρὸς τὴν πῆξιν τοῦ ἅλατος τὴν φυσικὴν, τὴν μὴ τεχνητὴν, συμβαίνει πολλοὶ νὰ ἐπιδίδωνται εἰς τὸ ἔργον τῆς λαθροπηξίας. Τὰ αὐτόπηκτα ἅλατα γίνονται ἀντικείμενα λαθραίου ἐμπορίου, καὶ πᾶσαι αἱ Κυβερνήσεις καὶ πάντες οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπέστησαν εἰς τοῦτο τὴν προσοχὴν αὑτῶν καὶ ἔλαβον διάφορα μέτρα, ἰδίᾳ δὲ τὸ βάρβαρον μέτρον τοῦ νὰ δαπανᾷ τὸ Δημόσιον, ἵνα καταστρέφῃ τὸ ἱκανὴν ἔχον ἀξίαν φυσικὸν τοῦτο προϊὸν τῆς χώρας. Ἐμελετήσαμεν καὶ ἡμεῖς ἐπανειλημμένως τὸ ζήτημα, ἀλλὰ δὲν ἦτο εὔκολον νὰ φθάσωμεν εἰς ὁριστικὸν συμπέρασμα. Ἐγίνωσκον ὅτι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἤθελον λάβει, ἤθελον μὲ ζημιώσει ἐκλογικῶς ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ, ἀλλ’ ἐγίνωσκον, ὅτι ἤθελεν ὠφεληθῆ τὸ Δημόσιον, τοῦ ὁποίου ἡ φύλαξις μοὶ ἦτο ἀνατεθειμένη, καὶ αὐτὴ δὲ ἡ Ἐπαρχία ἤθελεν ὠφεληθῆ ἠθικῶς, ἐὰν περιεστέλλετο ἡ λαθροπηξία. Οὐδεμία μεγαλειτέρα ἠθικὴ εὐεργεσία ἠδύνατο νὰ γείνῃ εἰς τὸ Μεσολόγγιον παρὰ τὴν κατάργησιν τῆς λαθροπηξίας· καὶ διὰ τοῦτο ἰδίως ἐμελετήσαμεν τὸ ζήτημα, καὶ ἐνῷ ἐμελετῶμεν τοῦτο καὶ συνελέγομεν πληροφορίας, ἐλάβομεν εἰδοποίησιν περὶ τῶν ἐν Κορίνθῳ συμβαινόντων, ὅπου λαθροπῆκται μετέβησαν καὶ ἐπώλουν ἅλας. Εὐθὺς ὡς ἐλάβομεν τὴν πληροφορίαν, ἐστείλαμεν τὸν ἐνταῦθα ὑπάρχοντα Οἰκονομικὸν Ἐπιθεωρητὴν, ὅστις ἔτυχε νὰ ἦναι καὶ ὁ ἀρχαιότερος καὶ ὁ πολυπειρότερος. Μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεως, παρεπέμψαμεν τοὺς παραπεμπτέους καὶ τὴν ὅλην ὑπόθεσιν εἰς τὸν Εἰσαγγελέα τῶν Πλημμελειοδικῶν καὶ ἐλάβομεν τὰ Διοικητικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἡ εἰδικὴ αὐτὴ ὑπόθεσις ὑπηγόρευσεν· ἀλλὰ τότε προέβημεν καὶ εἰς ἕτερον μέτρον ἔκτακτον καὶ γενικώτερον, τοῦ ὁποίου ἡ ἐπιτυχία ὑπῆρξε πλήρης, προέβημεν εἰς τὸ μέτρον τῆς σφραγίσεως τῶν πλοίων τῶν μεταφερόντων ἅλας· τοῦτο δὲ ἐξήγειρε τὴν ἀγανάκτησιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔβλεπον οὕτω τὴν ἔκθεσμον βιομηχανίαν των καταστρεφομένην· ἀλλ’ αἱ διαμαρτυρήσεις αὐτῶν, καίτοι προερχόμεναι παρ’ ἐκείνων, οἵτινες ἠδύναντο νὰ ἐκδικηθῶσιν ἐν ταῖς ἐκλογαῖς, δὲν εἰσηκούσθησαν, τὰ δὲ ἀποτελέσματα εὑρίσκονται ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ πίνακι, τῷ δημοσιευθέντι περὶ ἁλάτων ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως. Γενικὴ ὑπῆρξεν ἡ αὔξησις τῆς προσόδου τοῦ Δημοσίου ἐκ τῶν ἁλάτων κατόπιν τοῦ μέτρου ἐκείνου. Κατὰ τοὺς μῆνας Ἰανουάριον καὶ Φεβρουάριον τοῦ 1885 εἴχομεν πρόσοδον ἐκ τοῦ ἅλατος 247,000 δραχμῶν, ἀπέναντι προσόδου 156,008 κατὰ τοὺς δύο πρώτους μῆνας τοῦ παρελθόντος ἔτους. Ἀλλ’ ἐνῷ ὑπῆρξε τοιαύτη ἡ αὔξησις ἐν γένει, πολὺ μεγαλειτέρα ὑπῆρξεν ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Μεσολογγίου ἡ ἀναλογία τῆς αὐξήσεως· ἡ ἀναλογία τῆς αὐξήσεως ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ ταύτῃ, ἐν ᾗ, κατὰ τὸ Τμῆμα, ἐδείξαμεν ἐπιείκειαν, ὑπῆρξε μεγαλειτέρα, διότι ἐν ταύτῃ, ἐνῶ κατὰ τοὺς δύο πρώτους μῆνας τοῦ ἔτους 1884 ἡ εἴσπραξις ἀνῆλθεν εἰς 18,000, κατὰ τὸ 1885 ἀνῆλθεν εἰς 57,000. Καὶ μὴ νομίσητε, ὅτι τοῦτο τυχὸν προέρχεται ἐξ ἐλάσσονος τοῦ μέσου ὅρου εἰσπράξεως κατὰ τὸ 1884, διότι καὶ κατὰ τὸ 1883 εὑρίσκομεν ἀναγεγραμμένην εἴσπραξιν 23,000, καὶ κατὰ τὸ 1882 δρ. 19,000. Τοιαῦτα ὑπῆρξαν τὰ μέτρα, ἅτινα ἐλάβομεν ὡς πρὸς τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων ἐν γένει ἐν τῷ Κράτει, καὶ ἰδίᾳ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Μεσολογγίου. Καὶ ἐν τούτοις, ἐνῶ ταῦτα δὲν ἠδύνατο νὰ μὴ ἀναγνωρισθῶσι παρ’ ἁπάντων, ὅσοι εἰργάσθησαν ἐν ἐκλογαῖς, καὶ πάντες εἰργάσθητε, ὡς τὰ δυνάμενα ἐπὶ μᾶλλον νὰ βλάψωσι τὴν Κυβέρνησιν, δὲν ἐδίστασε νὰ αὐξήσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν αἰτιάσεων ὁ κύριος Εἰσηγητὴς, ἀναφέρων αὐτὰ ἐν τῇ ἐκθέσει του. Εἶναι εὐτύχημα, ὅτι τὰ ἀνέφερε, διότι ἔπρεπε νὰ ἐκλείψῃ πᾶσα περὶ τούτου ἀμφιβολία, καὶ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις—διότι εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι καὶ πᾶσα ἄλλη Κυβέρνησις τὸ αὐτὸ ἤθελε πράξει— ὅτι αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις, προκειμένου περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, δὲν ἀποβλέπουσιν εἰς τὰ ἐκλογικὰ τῶν μελῶν αὑτῶν συμφέροντα. Ἀναφέρει κατόπιν ἡ ἔκθεσις, ἢ μᾶλλον ὁ Εἰσηγητὴς, τὴν τῶν ὑπαλλήλων εἰς τὴν Ἐπαρχίαν Μεσολογγίου ἐπιδρομὴν, ὡς τὴν ὀνομάζει, χάριν τῶν ἐκλογῶν, καὶ ἵνα δυνηθῇ ν’ αὐξήσῃ τὸν ἀριθμὸν, τὸν ὁποῖον ἐν τῇ σημερινῇ ἀγορεύσει ἀνέφερεν ὡς συμποσούμενον εἰς 161, καταλέγει ὡς ὑπαλλήλους τοὺς παραιτηθέντας, δηλαδὴ τοὺς μὴ ὑπαλλήλους· καταλέγει ὡς ὑπαλλήλους καὶ πάντας τοὺς στρατιώτας 32 τὸν ἀριθμόν· οὕτω δὲ ἠδυνήθη νὰ κατασκευάσῃ τὸν ἀριθμὸν 161, τὸν ὑπὸ τῶν ἐνισταμένων ἀναφερόμενον. Ἀλλ’ ἠκούσατε τί ἀντιπαρετήρησα ἐκ τοῦ προχείρου πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς, ἀναγινώσκοντα τὸν κατάλογον· λαβὼν κατὰ σειρὰν τοὺς ἐν αὐτῷ σημειουμένους ἕνα πρὸς ἕνα, ἀπέδειξα ὅτι δὲν ἦτο ἀληθὲς ὅτι ὑπήγοντο εἰς τὴν κατηγορίαν, τὴν ὁποίαν ἀναφέρει ὁ κατάλογος, τὰ πρόσωπα τὰ ἐν τῷ καταλόγῳ ἐκείνῳ. Δὲν προτίθεμαι ν’ ἀρνηθῶ ὅτι παρῃτήθησαν ὑπάλληλοι καὶ μετέβησαν εἰς Μεσολόγγιον· πιθανὸν δὲ νὰ παρῃτήθησαν 46, πιθανὸν ὀλιγώτεροι, ἀλλὰ καὶ 46 καὶ 86 ἂν παρῃτήθησαν, ἐποιήσαντο χρῆσιν δικαιώματος ἰδίου, καὶ περὶ τούτου, ἐγὼ τοὐλάχιστον, δὲν θεωρῶ ὅτι ἔχω ἀνάγκην ν’ ἀπολογηθῶ πρὸς οἱονδήποτε· ἐγὼ οὐδένα παρεκίνησα νὰ παραιτηθῇ, καὶ ἂν παρεκίνουν τινὰ, εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ τὸ πράξω, ἀλλ’ οὐδένα παρεκίνησα· ὅσοι παρῃτήθησαν, παρῃτήθησαν αὐτοπροαιρέτως. Ἀλλὰ παρ’ ὁποιουδήποτε καὶ ἂν τυχὸν παρεκινήθησαν, ἐνήσκησαν δικαίωμα. Ὁ ὑπάλληλος δὲν εἶνε εἵλως· δύναται, ὁπόταν θέλῃ, νὰ ἀποσυρθῇ τῆς ὑπηρεσίας, ἵνα ἐνασκήσῃ τὸ ἐκ τοῦ Συντάγματος ἐκλογικὸν αὐτοῦ δικαίωμα, ἑπομένως περὶ τούτου δὲν θέλω συζητήσει τώρα, ἀλλὰ θέλω συζητήσει περὶ αὐτοῦ, ἐν σχέσει πρὸς ἄλλας σκέψεις τοῦ Τμήματος, βραδύτερον. Ἀλλ’ ἐῤῥέθη ἕτερόν τι σπουδαιότερον, ὅτι 83 ὑπάλληλοι ἐν ὑπηρεσίᾳ μετέβησαν εἰς Μεσολόγγιον, τῇ ἀνοχῇ τῆς Κυβερνήσεως. Εἰς τὸν προσαχθέντα κατάλογον ἦσαν ἐγγεγραμμένα τὰ πρόσωπα, περὶ ὧν ἐποιησάμην λόγον, διακόψας τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς, τὴν πρωΐαν. Ἐκ τῶν παρατηρήσεών μου ἐκείνων ἀποδεικνύεται, ὅτι τὸ λεγόμενον περὶ 83 δὲν ἦτο ἀληθές, ἢ περὶ ἐλαχίστου μέρους τοῦ ἀριθμοῦ ἐκείνου. Ἀλλ’ ἔστω, ἦτο ἀληθὲς τοῦτο περὶ 20 ἢ 25· ἦσαν οὗτοι, ὡς ὑποθέτω, κατὰ πληροφορίας ἐξωδίκους, τὰς ὁποίας ἔλαβον κατόπιν, διότι τότε οὐδεμίαν εἶχον γνῶσιν, τελωνιακοὶ φύλακες καὶ τηλεγραφικοὶ ὑπάλληλοι ἐκ τῶν πέριξ τοῦ Μεσολογγίου σταθμῶν· οὗτοι μετέβησαν κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας εἰς Μεσολόγγιον, καὶ ἐπανῆλθον τὴν ἐπιοῦσαν, ἢ τὴν αὐτὴν ἑσπέραν εἰς τὴν ἕδραν των. Ἄν ἔχοντες ὑπηρεσίαν ἐγκατέλιπον αὐτὴν, ἵνα μεταβῶσιν εἰς Μεσολόγγιον, εἶναι βεβαίως τιμωρητέοι πειθαρχικῶς ὑπὸ τῶν ἀμέσως προϊσταμένων αὐτῶν, ἴσως δὲ καὶ βαρύτερον παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ἔχουσα τὸ δικαίωμα βαρύτερον νὰ τιμωρῇ, εἶνε ἡ παροῦσα Κυβέρνησις· οἱ δὲ προϊστάμενοι τὶ ἀπήντησαν εἰς τὰς ἐρωτήσεις τοῦ Τμήματος; Οἱ προϊστάμενοι δὲν εἶνε σήμερον ὑπάλληλοι ἡμῶν, ἀλλὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπετάθη τὸ Τμῆμα, ζητοῦν πληροφορίας περὶ τῶν 83 τούτων ὑπαλλήλων, καὶ ὡς ἐξάγεται ἐκ τῶν ἀπαντήσεων τῶν ἐν τῷ φακέλλῳ τοῦ Τμήματος, οἱ προϊστάμενοι οὐδὲν ἐγίνωσκον περὶ τῆς ἀπουσίας τῶν ὑπαλλήλων τούτων. Λέγουσιν ἐν ταῖς ἀπαντήσεσιν, ὅτι δὲν εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀπουσίασαν κατὰ τὴν Κυριακὴν, αὐτοὶ ὅμως δὲν ἠδύναντο νὰ δώσωσι περὶ τούτου πληροφορίας, διότι δὲν εἶχον ἀφορμὴν νὰ καλέσωσιν αὐτοὺς κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην. Ὅ,τι τὸ Τμῆμα δὲν ἠδυνήθη νὰ πληροφορηθῇ ἐκ τῶν ἐνταῦθα Ὑπουργείων, ὅ,τι τὰ Ὑπουργεῖα δὲν ἠδυνήθησαν νὰ πληροφορηθῶσιν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, ἐγὼ ἐξωδίκως ἔμαθον, ἤτοι ὅτι τινὲς, οὐχὶ πολυάριθμοι, ὡς ἀναφέρει ἡ ἔκθεσις, ἀλλ’ ὀλίγοι μετέβησαν εἰς Μεσολόγγιον. Ἡ ψῆφος αὐτῶν ἦτο ψῆφος ἐκνόμως δοθεῖσα; βεβαίως οὐχί· ἐδόθη ἡ ψῆφος αὕτη τῇ συνενοχῇ τῆς Κυβερνήσεως, τουτέστιν ἡ Κυβέρνησις ἔδειξε τῷ ὄντι ἀνοχὴν ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ; Ἄν ἐδείκνυεν ἡ Κυβέρνησις ἀνοχὴν πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους, ἵνα μεταβῶσιν εἰς Μεσολόγγιον καὶ ψηφίσωσιν, εἶναι καταδικαστέα; καὶ ἔπρεπε νὰ ἀκυρώσητε τὴν ἐκλογὴν τοῦ Μεσολογγίου. Ἀλλὰ πῶς δύνασθε νὰ εἴπητε ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔδειξεν ἀνοχὴν ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ, ὅτε οὐδὲν ἠδύνατο νὰ γινώσκῃ; Τελωνιακοὶ φύλακες μεταβαίνουσιν εἰς Μεσολόγγιον, ἀπέχον μίαν καὶ ἡμίσειαν ὥραν ἐκ Πατρῶν, καὶ ἀπαιτεῖται ἡ ἀνοχὴ τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τοῦτο; Ἐῤῥέθη ἀλλαχοῦ, ὅτι ἡ ἀνοχὴ ἀποδεικνύεται, διότι δὲν ἐτιμωρήθησαν οὗτοι ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως βραδύτερον· ἀλλὰ διότι δὲν ἐτιμώρησεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἀποδεικνύεται ἡ ἀνοχὴ τῆς παρελθούσης; Ἀλλὰ πλὴν τούτου, ἐψήφισαν καὶ στρατιῶται. Εἰς τὰ τάγματα κατατάσσονται οἱ ὑπόχρεοι, κατὰ ἐγκύκλιον τοῦ Ὑπουργείου, τέως ἰσχύουσαν, διότι ἤδη ἔμαθον, ὅτι ἐξεδόθη ἄλλη, ἧς δὲν γινώσκω τὰς λεπτομερείας, τῇ ἰδίᾳ αὐτῶν ἐκλογῇ. Προσέρχεται ὁ ὑπόχρεως εἰς οἱονδήποτε τάγμα προκρίνει, καὶ ἐκεῖ κατατάσσεται. Τοῦτο ἴσχυεν ἀφ’ ὅτου διηύθυνον τὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἑπομένως καὶ ἐν Μεσολογγίῳ, ὅπως καὶ εἰς πάντα τὰ ἄλλα τάγματα, κατατάσσονται οἱ εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην ἀνήκοντες ὑπόχρεοι· ὑπῆρχον ἄρα εἰς τὸ τάγμα τοῦ Μεσολογγίου καὶ ἐκλογεῖς ἐκ τῆς ἐπαρχίας ταύτης, τούτους δὲ ἀναφέρουσιν οἱ ἐνιστάμενοι καὶ τὸ Τμῆμα, ὡς ὑπαλλήλους μεταβάντας εἰς Μεσολόγγιον τῇ ἀνοχῇ τῆς Κυβερνήσεως καὶ συμπληροῦντας τὸν ἰδανικὸν ἀριθμὸν τῶν 161. Τὸ Τμῆμα ἀναγράφει τοῦτο ὡς ἀποδεικνῦον ὅτι ἐγένετο ἐπέμβασις στρατιωτική, φαίνεται δὲ ὅτι τοῦτο τοὐλάχιστον ὅτε ἐγράφετο, ἐγράφετο καλῇ τῇ πίστει· ἐπίστευεν ὁ Εἰσηγητὴς, ὅτι τῷ ὄντι μετέβησαν 32 στρατιῶται, καὶ ἔστειλε πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον ἔγγραφον παραπειστικῶς συντεταγμένον, ἢ ὅπως λέγει ὁ κύριος Βουλευτὴς Ἀττικῆς ἐπιχαρίτως συντεταγμένον καὶ διὰ τρόπου, ὡσεὶ ὑπαγορεύοντος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὴν ἀπάντησιν, ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς δὲν ἠδύνατο νὰ μὴ ἀπαντήσῃ τὴν ἀλήθειαν· καὶ ἔχομεν τὴν ἀπάντησιν βεβαιοῦσαν, ὅτι οὐδεὶς στρατιώτης μετετέθη εἰς Μεσολόγγιον ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ, οὐδεὶς ὑπαξιωματικὸς, δύο δὲ μόνον ἀξιωματικοί.

§53ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὑπὸ τῶν διοικητῶν τῶν ταγμάτων.

§54ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διαταγῇ τῶν διοικητῶν τῶν ταγμάτων μετετέθησαν πέντε, ἀλλὰ μετετέθησαν ἀμοιβαίως, οὐχὶ κατ’ ἐκλογὴν τῶν διοικητῶν, ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ νόμου. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κορινθίας πρέπει νὰ γινώσκῃ ὅτι ὁ πρῶτος ὅρος τῆς γλαφυρότητος εἶναι ἡ κυριολεξία· τὸ ἐπιβαλλόμενον ὑπὸ τοῦ νόμου δὲν γίνεται ὑπὸ τοῦ διοικητοῦ τοῦ τάγματος· μετέθεσεν αὐτοὺς ἡ ἀπαίτησις τοῦ νόμου. Τοιοῦτοι ἦσαν οἱ πέντε μετατεθέντες στρατιῶται.

§55ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶνε ἀκριβές.

§56ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀποτάθητε εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν.

§57ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀρνεῖσθε πασίγνωστον γεγονός.

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ συζητῶ ἐπὶ τῶν ἐγγράφων, ἅτινα ἔχω ὑπ’ ὄψει μου διότι, ἐὰν ἔλθω νὰ συζητήσω περὶ τῶν ἰδίων μου ἐντυπώσεων, θὰ ἀκούσητε πολλὰ, ἅτινα δὲν θὰ σᾶς ἦνε εὐάρεστα. Ἰδοὺ τὸ ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου ...

§59ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Παριστάνετε τὰ πράγματα διαφορετικά.

§60ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν παριστάνω τίποτε ἐμὸν, ἀλλὰ τὰ ἐν τῷ ἐγγράφῳ. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἔγγραφον. «Ἐν Ἀθήναις, τῇ 23 Μαΐου 1885. Ἀριθ. Πρωτ. 24,643.

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΛΟΣ

Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν Πρὸς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς Ἐπὶ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 59/68 ἐγγράφου ἡμῶν ἀπαντῶμεν, ὅτι ἀπὸ 11 Φεβρουαρίου μέχρι 7 Ἀπριλίου ἀπεσπάσθησαν, ὁ μὲν ἀνθυπολοχαγὸς Ἰωαννίδης Γεώργιος εἰς τὸ ἐν Μεσολογγίῳ Ἀρχηγεῖον, ὁ δὲ ἀνθυπασπιστὴς Κουρκουμέλης Ἰωάννης εἰς τὸ ἐκεῖσε 2ον τάγμα τοῦ πεζικοῦ, ἀμφότεροι δ’ ἐξασκοῦν τὰ πολιτικά των δικαιώματα εἰς τὴν Ἐπαρχίαν Αἰτωλίας. Περὶ τοῦ ὑπολοχαγοῦ Βλαχοπούλου Ἀλεξίου, ἐκ τῶν ἀρχείων μας δὲν ἀνακαλύπτεται ἐὰν οὗτος μετέβη εἰς Μεσολόγγιον μὲ ἄδειαν ἢ διὰ λόγους ὑπηρεσίας. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς καὶ στρατιώτας θέλομεν ἀποστείλει προσεχῶς τὰς ζητηθείσας πληροφορίας, ἅμα ὡς λάβομεν ταύτας παρὰ τῶν ἁρμοδίων.

Ὁ Ὑπουργὸς

Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ.»

Ἕτερον ἔγγραφον. «23 Μαΐου 1885. Ἀριθ. πρωτ. 25,539.

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν Πρὸς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς. Ἐγκλείομεν ὧδε τηλεγράφημα τοῦ 2ου πεζικοῦ τάγματος εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 105/90 ἐγγράφου ὑμῶν, ἐκ τοῦ ὁποίου τηλεγραφήματος δηλοῦται, ὅτι οἱ ἐν τῷ ἀνωτέρω ἐγγράφῳ ὑμῶν σημειούμενοι στρατιῶται μετετέθησαν ἀμοιβαίως ἐκ τοῦ ἐν Λευκάδι ἑδρεύοντος 5ου πεζικοῦ τάγματος εἰς τὸ ἐν Μεσολογγίῳ 2ον. Προσθέτομεν δὲ ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον διατάσσει μεταθέσεις μόνον ὅταν πρόκηται περὶ ἐνισχύσεως τῆς δυνάμεως τάγματος ἔχοντος ἀσθενῆ δύναμιν, ἢ διὰ λόγους ἀφορῶντας τὴν πειθαρχίαν. Εἰς τὰ τάγματα δὲ εἶνε ἐπιτετραμμένον νὰ ἐνεργῶσιν ἀμοιβαίας μεταθέσεις στρατιωτῶν, ὁσάκις ἤθελον ὑποβάλει τοιαύτας αἰτήσεις.

Ὁ Ὑπουργὸς

Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ.»

Ἔχομεν δὲ καὶ τὸ τηλεγράφημα.

«ΤΗΛΕΓΡΑΦΗΜΑ

Ἐκ Μεσολογγίου, 23 Μαΐου. Ὑπουργεῖον Στρατιωτικῶν Ἀθήνας. Ἐπὶ 25,327. τηλεγραφικῆς διαταγῆς ἀναφέρομεν, ὅτι στρατιῶται Καλπογιάννης Λ., Παπαδημητρόπουλος Γ., Γκέκας Α. καὶ Γαλάτης Θεόδωρος μετετέθησαν ἐκ τοῦ 5ου πεζικοῦ ἀπὸ 1 Ἀπριλίου ἀμοιβαίως μετ’ ἄλλων στρατιωτῶν τάγματός μας.

Δεύτερον πεζικὸν

ΘΡ. ΔΙΒΑΝΗΣ»

§61ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἐγένετο οὕτως· αὐτὰ εἶνε εἰκονικά.

§62ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πιθανὸν νὰ ἦνε εἰκονικά, ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ταῦτα λέγει.

§63ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὰ ἐγένοντο, καὶ ἀποκρύπτεται ὁ σκοπός.

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σπουδαιοτάτη, κύριοι, αἰτίασις εἶνε ἡ τῶν στρατιωτικῶν ἐπεμβάσεων· καὶ εἶνε τῷ ὄντι εὐχάριστον ὅτι ὑπάρχει ὑπουργὸς ἄλλος παρὰ τὸν ὀφείλοντα λόγον ἐπὶ ταῖς ἐνεργείαις τῆς τέως Κυβερνήσεως· διότι σήμερον δὲν δύνανται ν’ ἀμφισβητηθῶσιν αἱ παρὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν παρεχόμεναι πληροφορίαι. Ἐκ τῆς διακοπῆς καταδεικνύεται ποῖαι ἐπικρατοῦσιν ἰδέαι περὶ τῆς ἀξίας τῶν ἐπισήμων πληροφοριῶν. Περὶ τοῦ νῦν ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν δύναται νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι δίδει πληροφορίας χάριν τῶν προκατόχων αὐτοῦ, πρὸς περικάλυψιν τῆς ἀληθείας, καὶ ὄχι πρὸς ἀποκάλυψιν αὐτῆς, ὅπως εἶπέ τις τῶν προλαλησάντων, αἱ δὲ παρὰ τοῦ νῦν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργοῦ χορηγηθεῖσαι εἰς τὸ Τμῆμα πληροφορίαι ἀποδεικνύουσιν, ὅτι οὐδὲν, ἀπολύτως οὐδὲν, ἐγένετο περὶ τὰ στρατιωτικὰ ἐν Μεσολογγίῳ, σχέσιν ἔχον πρὸς τὰς ἐκλογάς. Ἀποδεικνύεται, ὡς προεῖπον, ἡ ἀπόλυτος ἀποχὴ τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ πάσης ἐκλογικῆς ἐπηρείας, οὐχὶ ἡ σχετικὴ ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ προηγούμενα. Καὶ πάντα τὰ ἐν τῇ ἐκθέσει ἀναφερόμενα ἂν ἦσαν ἀληθῆ, παραβαλλόμενα ταῦτα πρὸς τὰ προηγούμενα, θὰ ἦσαν μηδέν. Ὅτε ὁ νῦν ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸ αὐτὸ διευθύνων ὑπουργεῖον καὶ κατὰ τὸ 1881, ἐξέπεμπε στρατιωτικὰς εἰς τὴν ἐπαρχίαν αὐτοῦ ἐπιδρομὰς, ὁποίας τὰ ἀρχεῖα τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν μαρτυροῦσιν, ὅτε ὁ νῦν καὶ τότε ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔπεμπεν ἔγγραφα εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ζητῶν τὴν ἀπόσπασιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐσωτερικῶν ὡρισμένων στρατιωτῶν, εὐθὺς δὲ ὡς οὗτοι ἀπεσπῶντο εἰς τὸ ὑπ’ αὐτὸν ὑπουργεῖον, ἔδιδεν εἰς αὐτοὺς φύλλα πορείας, ἵνα μεταβαίνωσιν εἰς Ἐπίδαυρον Λιμηρᾶν, ἐννοεῖτε ποίαν ἰδέαν ἔχει ὁ νῦν ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ ἐπεμβάσεων στρατιωτικῶν κατὰ τὰς ἐκλογάς. Ἐὰν ἠρχόμην νὰ παραβάλω τὴν ἐνέργειαν ἡμῶν πρὸς τὴν ἐνέργειαν τοιούτου ὑπουργοῦ, βεβαίως ἠδυνάμην νὰ δικαιολογήσω πάντα τὰ ἀναφερόμενα ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ, ἂν ἦσαν ἀληθῆ. Ἀλλὰ δὲν ἠθέλησα νὰ δικαιολογήσω τὰς στρατιωτικὰς ἡμῶν ἐνεργείας, παραβάλλων ταύτας πρὸς τοιοῦτον παρελθὸν, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς εἶνε καὶ τὸ νῦν καθεστὼς, διότι ὑποθέτω ὅτι εἶχεν ἀρκετὴν ἡλικίαν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὥστε νὰ μὴ δύναμαι νὰ ἐλπίσω ὅτι μετέβαλε γνώμην, ὡς ἐκ τῆς παρελεύσεως τοῦ χρόνου. Ἐδικαιολόγησα τὴν στρατιωτικὴν ἡμῶν ἐνέργειαν ἀπολύτως ἀποδείξας δι’ ἐπισήμων ἐγγράφων τῆς νῦν Κυβερνήσεως, ὅτι πᾶσαι αἱ βεβαιώσεις τοῦ Τμήματος περὶ αὐτῶν εἶνε ἀνυπόστατοι. Ἐν τούτοις αὐτὸς ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ἔχων τοιαύτας ἰδέας, θέλει δώσει τὸ σύνθημα περὶ ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς τοῦ συναδέλφου μου, λόγῳ στρατιωτικῶν ἐπεμβάσεων, κατὰ τὰς εἰσηγήσεις τοῦ Τμήματος. Ἡ περὶ τὸν στρατὸν ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξεν ἐπιβλαβεστάτη εἰς αὐτὰ τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς τοὺς φίλους αὐτῆς. Κατὰ τὰς Δημοτικὰς ἐκλογὰς, εἴχομεν ἀφήσει ἐν ἰσχύϊ διάταξιν ἐπιτρέπουσαν, ὅπως οἱ χωροφύλακες τοποθετῶνται ἐν τῇ ἰδίᾳ αὐτῶν ἐπαρχίᾳ. Τῆς διατάξεως ταύτης τὸ πλημμελὲς ἐγινώσκομεν, ἀλλὰ εἴχομεν καὶ πληροφορίας παρὰ τῶν προϊσταμένων τῶν μοιραρχιῶν, ὅτι ἂν ἀπηγορεύετο ἡ τοποθέτησις τῶν χωροφυλάκων ἐν ταῖς ἐπαρχίαις αὐτῶν, οἱ πλεῖστοι ἤθελον ἀποσυρθῆ εὐθὺς ὡς ἔληγεν ἡ θητεία αὐτῶν, κατὰ δὲ τὸν χρόνον ἐκεῖνον, ὅτε διελύετο ἡ ἐπιστράτευσις, δὲν ἠδυνάμεθα ν’ ἀνεχθῶμεν τὴν ἐλάττωσιν τῆς δυνάμεως τῆς χωροφυλακῆς, καὶ διὰ τοῦτο ἐν γνώσει τοῦ πλημμελοῦς τῆς διατάξεως περὶ τοποθετήσεως τῶν χωροφυλάκων ἐν τῇ ἰδίᾳ ἑαυτῶν Ἐπαρχίᾳ ἀφήσαμεν αὐτὴν λειτουργοῦσαν. Ἀλλ’ εὐθὺς ὡς τὰ πράγματα ἐπέτρεψαν ἡμῖν νὰ μὴ θεωρῶμεν τοσοῦτον ἐπιζήμιον τὴν ἐλάττωσιν τῆς δυνάμεως τῆς χωροφυλακῆς, ἐλήφθη τὸ μέτρον τῆς ἐκτοπίσεως τῶν χωροφυλάκων ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν. Καίτοι πρὸς ζημίαν μεγίστην τῆς τότε Συμπολιτεύσεως, δὲν ἐδιστάσαμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ μέτρον τοῦτο.

§65ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μετὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς.

§66ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶπον τοῦτο.— Εἶπον ὅτι κατὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς διετηρήθη ἐν ἰσχύϊ ἡ καὶ πρότερον ὑφισταμένη διάταξις. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν δύνασθε ν’ ἀμφιβάλλητε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις περισσότερον ἐνδιεφέρετο περὶ τῶν βουλευτικῶν ἢ περὶ τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, ἐλάβομεν πρὸ τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν τὸ μέτρον τῆς ἐκτοπίσεως τῶν ἐντοπίων χωροφυλάκων, καίπερ ἐπιβλαβέστατον ἐκλογικῶς εἰς ἡμᾶς καὶ εἰς τοὺς φίλους ἡμῶν. Ὁ κ. εἰσηγητὴς ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου, ὁμιλῶν ἐν κατανύξει περὶ τοῦ συμφέροντος τῆς Πολιτείας, ἵνα μὴ ἐπιτρέπηται ὅπως ὁ ὄγκος τῆς Ἐξουσίας ἀσκῆται ὑπὲρ τῶν φίλων αὐτῆς ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις, ἐποιήσατο λόγον καὶ περὶ μέτρων στρατιωτικῶν. Ἀλλὰ τὰ ἀποδειχθέντα περὶ στρατιωτικῶν ἐνεργειῶν μαρτυροῦσιν, ὅτι τὰ μέτρα ταῦτα τῆς Κυβερνήσεως ἐζημίωσαν μᾶλλον τοὺς φίλους ἡμῶν. Ὅταν ἔκ τινος Ἐπαρχίας ἀπομακρυνθῶσιν ἐντόπιοι χωροφύλακες, πᾶσαι αἱ οἰκογένειαι αὐτῶν κηρύσσονται κατὰ τῶν φίλων τοῦ ὑπουργείου, διότι δυστυχῶς, ὅπως ἔχουσι τὰ πράγματα παρ’ ἡμῖν, ἐν ταῖς ἐπαρχίαις πιστεύεται, ὅτι ὁ πολιτευόμενος ὀφείλει νὰ ἐξυπηρετῇ τὰ προσωπικὰ συμφέροντα τῶν συνεπαρχιωτῶν του· ὅταν δὲ οὗτοι βλέπωσιν ἐφαρμοζόμενον μέτρον προσωπικῶς ἐπιβλαβὲς, καὶ οὗτινος τὴν γενικὴν ὠφέλειαν δὲν κατανοοῦσιν, ἀποδίδουσι τὸ γινόμενον εἰς ἀδιαφορίαν ἢ κακεντρέχειαν τοῦ φίλα τῇ Κυβερνήσει φρονοῦντος πολιτευτοῦ. Ζημίαν μεγίστην ὑπέστησαν οἱ φίλοι ἡμῶν, ζημίαν καὶ ἡμεῖς ὑπέστημεν ἐκ τούτου, καὶ ὅμως, ὅπως καὶ ἄλλαι προηγούμεναι Κυβερνήσεις, ἠδυνάμεθα νὰ ἀφήσωμεν λειτουργοῦσαν τὴν διάταξιν περὶ τοποθετήσεως τῶν χωροφυλάκων ἐν τῇ ἰδίᾳ Ἐπαρχίᾳ, καὶ νὰ ὠφελώμεθα ἐξ αὐτῆς. Δὲν τὸ ἐπράξαμεν· καὶ ὅμως τολμῶσιν οἱ τοῦ Τμήματος νὰ κατακρίνωσι τὰς στρατιωτικὰς ἡμῶν ἐνεργείας, ὡς ἐπηρεασάσας τὰς ἐκλογὰς ὑπὲρ ἡμῶν. Ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ τοῦ νῦν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργοῦ ἐτοποθετήθησαν κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1881 49 ἐγχώριοι χωροφύλακες, συγκεντρωθέντες ἐκ διαφόρων μερῶν. Ἐνῷ δ’ οἱ προκάτοχοι ἡμῶν συνεκέντρων αὐτοὺς ἐν ταῖς ἐπαρχίαις των, ἡμεῖς ἀπεμακρύναμεν αὐτούς.

§67ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑπάρχουσι Μεσολογγῖται χωροφύλακες;

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δύναται νὰ σταλῇ ἔγγραφον εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα λάβητε ἐκεῖθεν τὴν ἀπάντησιν. Ἀνέφερεν ὁ κ. εἰσηγητὴς καὶ ἄλλα τινά· ἀνέφερεν, ὅτι ἐδόθη τις χάρις κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν. Δὲν ἠρνήθη ὁ κ. εἰσηγητής, ὅτι ἡ χάρις αὕτη ἐδόθη ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ παρὰ τῷ στρατοδικείῳ Βασιλικοῦ ἐπιτρόπου· καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ τὸ ἀρνηθῇ, διότι ὁ τότε παρὰ τῷ στρατοδικείῳ Βασιλικὸς ἐπίτροπος εἶνε βουλευτὴς καθήμενος ἐν ταῖς τάξεσι τῆς Συμπολιτεύσεως, καὶ θὰ ἠδυνάμην νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ.

§69ΛΑΠΑΣ. Ποτὲ δὲν ἐζητήθη ἡ γνωμοδότησις τοῦ Βασιλικοῦ ἐπιτρόπου.

§70ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἰδοὺ τί λέγουσιν αἱ σημειώσεις τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν: «Διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 840 ἐγγράφου ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος τοῦ Βʹ. διαρκοῦς Στρατοδικείου Μ. Λάπας ἀπεφάνθη, ὅτι ὁ Κ. Ἀλεξανδρῆς εἶνε ἄξιος νὰ τύχῃ Βασιλικῆς χάριτος, διότι παρεσύρθη ἕνεκα τῆς μικρᾶς αὐτοῦ διανοητικῆς ἀναπτύξεως εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἀξιοποίνου ἐκείνης πράξεως, «ἤτοι τῆς ἐλευθερώσεως φυλακισμένου». Βλέπετε, ὅτι εἶχεν ἄδικον νὰ φοβῆται τὴν παρουσίαν ὑμῶν ὁ κ. Εἰσηγητής, ὅτι καλῶς ὅμως ἔπραξα καὶ ἐγὼ νὰ μὴ στηριχθῶ μόνον εἰς τὴν παρουσίαν ὑμῶν ἐν τῇ Βουλῇ, πρὸς ὑποστήριξιν τῶν λόγων μου, οἵτινες θὰ ἐκινδύνευον νὰ παρασταθῶσιν ὡς μὴ ἀληθεῖς. Ἐκ τοῦ ἐγγράφου τούτου καταφαίνεται, ὅτι ἐγὼ λέγω τὴν ἀλήθειαν.

§71ΛΑΠΑΣ. Δὲν ἠξεύρω ἐπὶ συγκεκριμένης τινὸς περιστάσεως ἂν μοὶ ἐζητήθη ἡ γνώμη, ἀλλὰ δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι τὰς χάριτας τὰς ἔβλεπον εἰς τὴν «Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως», χωρὶς ἐγὼ νὰ εἶχον γνωμοδοτήσει.

§72ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Λεβαδείας δύναται νὰ βεβαιωθῇ, ὅτι οὐδεμία χάρις προεκλήθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἄνευ τῆς τηρήσεως πασῶν τῶν διατυπώσεων. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν μάλιστα ἐπὶ τῇ ἐμῇ διευθύνσει ἔλαβε μέτρον περὶ χάριτος, περιορίζον τὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ, παραιτηθέντος τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον αὐτὸς ἐνήσκει, ὅπως προτείνῃ τὰς χάριτας, καὶ ἀποδεχθέντος κανονισμόν, καθ’ ὃν αἱ τέως ἀναγόμεναι εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν θὰ ὑπεβάλλοντο εἰς τὸν Βασιλέα παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, κατόπιν εἰσηγήσεως τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ καὶ διὰ διαδικασίας νέας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Δικαιοσύνης. Πάντα ταῦτα, ὡς μανθάνω, ἀνετράπησαν μετὰ τὴν ἀποχώρησιν ἡμῶν ἀπὸ τῶν πραγμάτων.

§73ΛΑΠΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε...

§74ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀρκεταὶ ἦσαν αἱ διακοπαὶ ὑμῶν· κατόπιν λέγετε ὅ,τι θέλετε. Ὁ κ. Εἰσηγητὴς ἀνέφερε τὰ τῆς χάριτος, μὴ ἀρνηθεὶς, ὅτι ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος εἶχε προτείνει αὐτήν· ἀλλ’ ἐρωτᾷ, διατί ἐπὶ τοσοῦτον ἐβράδυνε νὰ προκαλέσῃ τὴν χάριν τὸ Ὑπουργεῖον; Αὐτὴ ἡ βραδύτης ἀποδεικνύει ὁποίαν περὶ τὰς χάριτας ἐπεδίωκε φειδὼ τὸ Ὑπουργεῖον. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, κατόπιν τῶν ἐκθέσεων τῶν ἁρμοδίων, ἐνόμισεν, ὅτι δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ εἰσακούσῃ τὴν πρότασιν τοῦ Βασιλ. Ἐπιτρόπου, ἀλλ’ ἀπεδέχθη πρότασιν Ἰατρικῆς Ἐπιτροπῆς παρὰ τῷ Νοσοκομείῳ, ἐν ᾧ ἐνοσηλεύετο ὁ κατάδικος, καὶ καθ’ ἣν ἔδει ν’ ἀποσταλῇ εἰς τὴν πατρίδα αὑτοῦ, καὶ μετήχθη ἐκεῖ ὡς φυλακισμένος. Ἀφοῦ δὲ μετέβη ἐκεῖ καὶ παρῆλθε χρόνος τις, ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ νόσος του ἦτο πνευμονικὴ φθίσις, καὶ ὑπεβλήθη πρότασις Ὑγειονομικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅπως τῷ δοθῇ χάρις, ἵνα τύχῃ οἰκιακῆς περιποιήσεως κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας τοῦ βίου του. Ὑπῆρχε πρότασις περὶ χάριτος, εἶχε διανύσει ὁ κατάδικος πενταετίαν σχεδὸν ἐν ταῖς φυλακαῖς καὶ ὑπελείποντο ὀλίγοι μῆνες πρὸς πλήρη ἔκτισιν τῆς ποινῆς αὑτοῦ, ἐπιτροπὴ δὲ ἰατρῶν παρίστα, ὅτι τὸ ἑτοιμοθάνατον αὐτοῦ δὲν ἐπέτρεπε τὴν περαιτέρω ἐν τῇ φυλακῇ διαμονὴν, ταῦτα προὐκάλεσαν τὴν ἀπονομὴν τῆς χάριτος. Ἠρώτησεν ὁ κ. Εἰσηγητὴς, διατί νὰ μὴ ἀναβληθῇ ἡ ἀπονομὴ αὐτῆς ἐπὶ τρεῖς ἢ τέσσαρας ἑβδομάδας; Τίς σᾶς ἠνάγκαζεν, εἶπεν ἀγανακτῶν, νὰ τὸν ἀπολύσητε κατὰ τὰς ἡμέρας τῶν ἐκλογῶν; Μᾶς ἠνάγκαζε κ. Εἰσηγητὰ, ἡ πνευμονικὴ φθίσις. Ἀνέφερε καὶ ἄλλο ὁ κύριος Εἰσηγητὴς, ὅτι διεγράφη ὑποθήκη ἐπὶ προτάσει τοῦ Δικαστικοῦ Συμβούλου· ἀπετάθη δὲ τὸ Τμῆμα πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἔλαβεν ἀπάντησιν τοῦ Δικαστικοῦ Συμβούλου, ἐξηγοῦσαν τοὺς λόγους, δι’ οὓς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ διαγραφῇ. Εἶπεν ὁ κ. Εἰσηγητὴς, ὅτι ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὅτε ἦτο ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀπεφάνθη, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀναβληθῇ ἡ διαγραφὴ τῆς ὑποθήκης καὶ ἀνεβλήθη. Κατὰ δὲ τὸ 1883, ὡς ἀναφέρει ὁ Δικαστικὸς Σύμβουλος, ἐξέλιπον οἱ λόγοι, ὧν ἕνεκα ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἀνέβαλε τὴν διαγραφήν· γενομένης δὲ νέας αἰτήσεως θεραπείας, προέτεινεν ὁ Δικαστικὸς Σύμβουλος τὴν διαγραφὴν, ὁ δὲ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις κατὰ κανόνα ἀπεδέχετο τὰς τοιαύτας προτάσεις, ἐξετέλεσεν αὐτήν· διότι ἐπ’ αὐτῶν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἐνασκεῖ πρωτοβουλίαν, ἀνήκουσαν εἰς τὸν Δικαστικὸν Σύμβουλον. Ἐκ τῶν τέως παρ’ ἐμοῦ ῥηθέντων ἐξάγεται, ὅτι οἱ λόγοι, δι’ οὓς ζητεῖται ἡ ἀκύρωσις τῆς ἐκλογῆς εἴτε ὡς πρὸς τὸν ἕνα εἴτε ὡς πρὸς τοὺς δύο εἴτε καὶ ὡς πρὸς τοὺς τρεῖς, εἶναι κυρίως οἱ ἀφορῶντες εἰς τὴν δῆθεν ἐπιδρομὴν ὑπαλλήλων καὶ στρατιωτῶν. Μεταξὺ τῶν ὑπαλλήλων ἀνέφερεν ὁ κ. Εἰσηγητὴς καὶ τοὺς ἱερωμένους· δὲν ἀπηξίωσε νὰ εἴπῃ, ὅτι καὶ ὁ ἡγούμενος τῆς Μονῆς Κατερινοῦς εἰργάζετο ὑπὲρ τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων καὶ ὅτι τοῦτο εἶναι βεβήλωσις τῶν θείων, καὶ ἑπομένως λόγος ἀποχρῶν πρὸς ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς· εἶναι καὶ βεβήλωσις τῶν ἀνθρωπίνων, εἶπε, διότι μετεχειρίζετο ὁ ἡγούμενος τὰ χρήματα τῆς πλουσίας Μονῆς πρὸς ἐξώνησιν τῶν συνειδήσεων.

§75ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κατὰ τοὺς ἐνισταμένους, εἶπον.

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ τοῦ πλούτου τῆς Μονῆς αὐτὸς ὁ κ. Εἰσηγητὴς ἐσχολίασεν, ἰσχυρισθεὶς ὅτι ὁ ἡγούμενος εἶχεν ἀνάγκην 15 δραχμῶν, ἵνα μεταβῇ εἰς τὴν Μονήν του. Ἀλλὰ τὴν τοιαύτην βεβήλωσιν βλέπομεν καὶ παρὰ τῶν τοῦ ἀντιθέτου συνδυασμοῦ ἐξασκουμένην· διότι ἐν τῷ δήμῳ ἐκείνῳ, ὅπου ὑπάρχει ἡ μονὴ τῆς Κατερινοῦς, προϊστάμενος τοῦ ἀντιθέτου συστήματος τυγχάνει ἱερωμένος, λίαν ἀξιότιμον πρόσωπον, τὸ ὁποῖον γνωρίζω· ἡ βεβήλωσις ἄρα ἐγένετο ἑκατέρωθεν, καὶ τοῦτο δὲν δικαιολογεῖ τὴν μὴ ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς, ἀλλ’ εἶναι λόγος ἀκυρώσεως αὐτῆς δι’ ὅλους. Ἀφίνω τὸν λόγον τοῦτον, ὡς μὴ ἐνδιαφέροντα τὴν πλειονοψηφίαν, καὶ ἐπανερχόμενος εἰς τοὺς λόγους, δι’ οὓς κυρίως ζητεῖ τὸ Τμῆμα τὴν ἀκύρωσιν τὴν μερικὴν ἢ τὴν γενικωτέραν τῆς ἐκλογῆς, λέγω ὅτι οἱ λόγοι οὗτοι, ὅσον μὲν ἀφορῶσιν εἰς τοὺς παραιτηθέντας ὑπαλλήλους, κατ’ ἐμὲ δὲν εἶναι ἄξιοι οὐδὲ ἀνασκευῆς οὗτοι, διότι ἐνήργησαν, ὡς ἐνήργησαν, ἐν τῷ δικαιώματι αὐτῶν, οὐδεμίαν δὲ εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ παρακωλύσῃ τὴν ἐνέργειαν αὐτῶν ἡ Κυβέρνησις, οὐδὲ εἶχε πρὸς τοῦτο δικαίωμα. Τὸ Τμῆμα ὅμως θεωρεῖ τὸν λόγον τοῦτον ὡς συνηγοροῦντα ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς. Τὸ Τμῆμα θεωρεῖ ὡς λόγον συνηγοροῦντα ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς καὶ τὴν ἄνευ ἀδείας μετάβασιν εἰς Μεσολόγγιον ὑπαλλήλων τινῶν. Ἀγνοῶ, ἐὰν οἱ τελωνοφύλακες δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὑπάλληλοι, ἀλλὰ καὶ ὡς δημόσιοι ὑπηρέται τὴν αὐτὴν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ὑπέχουσιν ὑποχρέωσιν. Ὁ κ. Εἰσηγητὴς μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ἐγγράφου τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου περὶ τοῦ γραμματέως τοῦ Γενικοῦ Προξενείου Ἰωαννίνων ἀναγνωρίζει βεβαίως, ὅτι οὗτος δὲν δύναται ν’ ἀναγραφῇ εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ὑπαλλήλων τούτων, ἀφοῦ εἶχε δοθῆ καὶ κοινοποιηθῆ ἡ ἄδεια πρὸ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ἄδεια οὐδεμία ἐδόθη εἰς οὐδένα ἐκ τῶν μεταβάντων εἰς Μεσολόγγιον· ἄνευ ἀδείας μετέβησαν τελωνοφύλακες καὶ τηλεγραφικοί τινες ὑπάλληλοι, τὸ δὲ Τμῆμα θεωρεῖ τὰ περὶ τούτων ὡς λόγον ἀκυρώσεως. Τὸ Τμῆμα θεωρεῖ ἐπίσης ὡς ἀποχρῶντα λόγον ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς τὴν μετάβασιν στρατιωτῶν 32, ὅπερ ἀπεδείχθη ἀνάληθες· ἀλλὰ, καί τοι ἀπεδείχθη τοῦτο ἀνάληθες, ἐπιμένει ὁ κ. Εἰσηγητὴς τοῦ Τμήματος, ὅτι εἶναι λόγος ἀποχρῶν πρὸς ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς. Ἀπέδειξα ὅτι πάντα ταῦτα καὶ ἀνακριβῆ εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον καὶ ἄσχετα πρὸς τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς, ἀλλὰ ἀφοῦ ὑπάρχουσιν οἱ θεωροῦντες ταῦτα ὡς ἐπιδράσαντα ἐπὶ τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς, ποῖον εἶναι τὸ συμπέρασμα, εἰς ὃ ὀφείλουσιν οὗτοι νὰ καταλήξωσι; Πρὸς λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου ἐξεταστέον ὑπὲρ τίνος ἐπέδρασαν. Ἄρα ἐπέδρασαν καὶ διεπράχθησαν τὰ τοιαῦτα ὑπὲρ ἐκείνου, δι’ ὃν ζητεῖ τὸ Τμῆμα τὴν ἀκύρωσιν; Ἐὰν θεωρήσητε τοὺς τοῦ Τμήματος ἰσχυρισμοὺς ὡς βασίμους, δέον ν’ ἀναγνωρίσητε ὅτι ἡ ἐπίδρασις τῶν καταγγελλομένων ἐνεργειῶν, ἀληθῶν ἢ μὴ, σχετικῶν πρὸς τὴν ἐκλογὴν ἢ μὴ, ἠσκήθη ἰδίως ὑπὲρ ἐμοῦ καὶ νὰ κηρυχθῆτε ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως τῆς ἐμῆς ἐκλογῆς· ἐλάχιστον πάντων ἐπέδρασαν αἱ ἐνέργειαι αὗται ὑπὲρ τοῦ κ. Βαλτινοῦ· βεβαίως δὲ ἐπέδρασαν καὶ ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Δεληγεώργη. Προκειμένου περὶ τῆς ἐμῆς ἐκλογῆς, ἤκουσα καὶ ἕτερόν τι τερατῶδες, ὅτι πρέπει νὰ ἐπικυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ ἡ ἐμὴ, διότι οἱ ἡγέται τῶν κομμάτων πρέπει νὰ εὑρίσκωνται ἐντὸς τῆς Βουλῆς. Καὶ ποῖος ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Βουλὴν νὰ εἰσάγῃ ἢ ν’ ἀποβάλῃ ἐκείνους τοὺς ὁποίους θέλει, καὶ τοὺς ὁποίους ἔχει συμφέρον νὰ ἔχῃ ἢ νὰ μὴ ἔχῃ ὁμοκαθέδρους; Ποῖος ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐμποδίζῃ τὴν ἔξωσίν τινος ἐκ τοῦ Βουλευτηρίου; Μόνος ὁ νόμος παρέχει τὸ τοιοῦτον δικαίωμα, ἡ δὲ Βουλὴ εἶναι ἁπλοῦς διερμηνεὺς τοῦ νόμου. Τοῦτο παρεγνώρισεν ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν· διότι, ἂν τοῦτο δὲν παρεγνώριζε, δὲν ἤθελον γείνει ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συνετελέσθησαν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Μεγάρων, Λαρίσσης καὶ ἄλλων ἐπαρχιῶν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λακεδαίμονος λέγει, ὅτι πρέπει οἱ ἡγέται τῶν κομμάτων νὰ παρακάθηνται ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ διὰ τοῦτο κηρύττεται ὑπὲρ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς ἐκλογῆς ἐν τῷ συνόλῳ. Ἐὰν εἶχον τὴν γνώμην, ὅτι δὲν εἶναι νόμιμος ἡ ἐκλογή μου, νομίζει ὁ κ. Βουλευτὴς ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ παραμείνω ἐν τῇ Βουλῇ, διότι μοὶ ἐδόθη ψῆφος ἐπιεικείας ἢ ψῆφος ἄλλη παρὰ τὴν διερμηνεύουσαν τὸν νόμον; Ἐὰν παραμείνω ἐν τῇ Βουλῇ, θὰ παραμείνω εἰς μόνον τὸν νόμον ὀφείλων τὴν κύρωσιν τῆς ἐκλογῆς μου. Ἡ ψῆφος ὑμῶν δὲν ἀνήκει εἰς ὑμᾶς, ἀλλ’ εἰς τὸν νόμον· δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ δίδητε αὐτὴν χαριστικῶς, οὐδὲ δέχομαι παρ’ ὑμῶν ὅ,τι δὲν σᾶς ἀνήκει, οὐδὲ, καὶ ἂν σᾶς ἀνῆκε, θὰ ἐδεχόμην παρ’ ὑμῶν χάριν. Θὰ μείνω ἐν τῇ Βουλῇ, ἂν θὰ μείνω, μόνον πρὸς ἐπιτέλεσιν καθήκοντος ὑπὸ τοῦ νόμου ἐπιβαλλομένου μοι καὶ μόνον ὑπὸ τοῦ νόμου καλούμενος πρὸς τὴν ἐπιτέλεσιν τοιούτου καθήκοντος. Τηρήσατε τὰς χάριτας δι’ ἐκείνους, οἵτινες τὰς δέχονται, τηρήσατε τὰς χάριτας δι’ ἐκείνους, οἵτινες δέχονται ὅπως χωρισθῶσι προσωπικῶς αἱ ἐκλογαὶ καὶ μείνωσιν οἱ λαβόντες τὰς ὀλιγωτέρας ψήφους, ἀποβληθῶσι δὲ ἐκ τῆς Βουλῆς οἱ λαβόντες τὰς πλείονας. Περὶ ἐμοῦ προκειμένου, εἰς οὐδένα ἀναγνωρίζω τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ τοιαύτας ἐλευθερίας, εἰς οὐδένα ἀναγνωρίζω τὸ δικαίωμα νὰ ποιήσηται διακρίσεις. Ἡ ἐκλογὴ δι’ οὓς λόγους θέλω εἴπει εἶναι ἀδιαίρετος, ἀφοῦ δὲ εἶναι ἀδιαίρετος, εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τοιαύτην πεποίθησιν, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ παραδεχθῶσι διὰ λόγους οἱουσδήποτε, ὅπως ἀποβληθῇ ὁ εἷς καὶ μείνῃ ὁ ἕτερος. Ἀλλὰ δὲν ἐξαρτᾶται ἐξ ἡμῶν ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς· ἡ Βουλὴ δύναται νὰ θελήσῃ νὰ διατηρήσῃ τὸν ἕνα δι’ οὓς αὕτη οἶδε λόγους, ἀλλ’ ὅ,τι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα εἶναι τὸ νὰ διατηρήσῃ ἐμὲ, ἀποβάλλουσα τὸν τρίτον. Ἂν πιστεύῃ ὅτι τὰ προταθέντα εἶναι λόγοι ἀκυρότητος, καὶ βεβαίως δὲν εἶναι κατ’ ἐμὲ, ἀλλ’ ἂν αὐτὴ πιστεύῃ ὅτι εἶναι λόγοι ἀκυρότητος, πρέπει ν’ ἀποδείξῃ ὅτι τὸ πιστεύει, ἀποκλείουσα ἐμὲ ἐκ τοῦ Βουλευτηρίου. Οἱ λόγοι οὗτοι πῶς δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὅτι ἐπέδρασαν ἐπὶ τὸν ἕνα τῶν συναδέλφων μου καὶ δὲν ἐπέδρασαν ἐπ’ ἐμὲ καὶ δὲν ἐπέδρασαν καὶ ἐπὶ τὸν ἕτερον συνάδελφον ἐκ τῆς Ἐπαρχίας Μεσολογγίου; Οἱ παραιτηθέντες ὑπάλληλοι ἦσαν βεβαίως οἱ πλεῖστοι φίλοι μου· ἀλλ’ ἦσαν ὅλοι φίλοι μου; Ποῖος δύναται νὰ γινώσκῃ ἂν ὅλοι οἱ παραιτηθέντες ὑπάλληλοι ἦσαν φίλοι ἐμοῦ; Ποῖος βλέπων ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τινὲς ἐκ τῶν ὑπαλλήλων τούτων διωρίσθησαν ἤδη μετὰ τὰς ἐκλογὰς, δὲν δικαιοῦται νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι παρῃτήθησαν οὗτοι καὶ μετέβησαν εἰς Μεσολόγγιον, ἵνα ψηφίσωσιν ὑπὲρ τοῦ ἀντιθέτου συνδυασμοῦ; Ποῖος γινώσκων τὰς εὐεργεσίας, τὰς ὁποίας καὶ κατὰ τὰ ἄλλα πολλὰ καὶ εἰς τὴν τάξιν τῶν ὑπαλλήλων ὁ ἀοίδιμος ἀδελφὸς τοῦ συναδέλφου μου προσήνεγκεν εἰς τὴν Ἐπαρχίαν ἡμῶν, δύναται νὰ ἀμφιβάλλῃ ὅτι ὑπάρχουσι πλεῖστοι τῶν ὑπαλλήλων, παραιτηθέντων ἢ μὴ, οἵτινες διατηροῦσιν εὐγνώμονα τὴν μνήμην τοῦ ἐνδόξου ἀδελφοῦ του καὶ οἵτινες θέτοντες τὴν χεῖρα ἐντὸς τῆς κάλπης αὐτοῦ ἔχουσιν ἀκμαίαν τὴν ἀνάμνησιν τοῦ ἀδελφοῦ του ἐκείνου; Ταῦτα πάντα εἶναι ἐπίσης βέβαια καὶ περὶ τοῦ ἑτέρου συναδέλφου μου; Καὶ ὁ συνάδελφός μου κ. Βαλτινὸς ἔχει ἀγαθὴν φήμην ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ, ἔχει ἐπιῤῥοὴν ἐν αὐτῇ, ἀλλ’ οἱ ὑπάλληλοι, ἂν κρίνωμεν ἀσχέτως πρὸς τὰς εἰδικὰς ἑνὸς ἑκάστου περιστάσεις, δύνανται νὰ ὑποτεθῶσιν ἀποκλίνοντες ὑπὲρ ἐκείνου μᾶλλον ἢ ὑπὲρ ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Δεληγεώργη; Ἂν τις ἤθελεν εἰς ὑπολογισμοὺς πιθανοτήτων ἐπιδοθῇ—διότι εἰς τοιαύτας ἀναγκάζεται νὰ ἐπιδοθῇ ὁ ἐπιδιώκων τὴν διαίρεσιν τῆς ἐκλογῆς—θέλει δικαιολογηθῆ ἐν τῇ ὑποθέσει, ὅτι ὁ συνάδελφός μου κ. Βαλτινὸς ἀπολαύει πλειόνων συμπαθειῶν ἐν τοῖς ὑπαλλήλοις ἢ ὁ κ. Δεληγεώργης; Ἐπίσης περὶ τῶν τελωνιακῶν φυλάκων καὶ τῶν τηλεγραφικῶν ὑπαλλήλων τῶν ἐκ τῶν πέριξ μεταβάντων εἰς Μεσολόγγιον κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἐκλογῆς γινώσκομεν, ὅτι τινὲς ἐκ τῶν τελωνιακῶν ἐκείνων φυλάκων μετετέθησαν εἰς τὴν Ἐπαρχίαν Μεσολογγίου κατόπιν. Ἡ εὐνοϊκὴ αὕτη μετάθεσις ἐγένετο πρὸς ἀμοιβὴν μελαίνης ψήφου; ὑποθέτω ὅτι πάντες θὰ θεωρήσωσι λογικώτερον, ὅτι ἦτο συνέπεια εὐνοϊκῆς ψήφου. Ὡς πρὸς τοὺς στρατιωτικούς, εἴπομεν ὅτι ἡ ψῆφος αὐτῶν, ὅπως καὶ ἡ τῶν ὑπαλλήλων, δὲν εἶναι λόγος ἀκυρότητος, ἀλλὰ διὰ τοὺς φρονοῦντας, ὅτι εἶναι λόγος ἀκυρότητος, ὅτι οἱ ἐν Μεσολογγίῳ τοποθετημένοι στρατιωτικοὶ οἱ κατὰ νόμον τοποθετημένοι, οἱ κατὰ τὴν ἐγκύκλιον τοῦ Ὑπουργείου κατατάξαντες ἑαυτοὺς εἰς τὸ Τάγμα τῆς ἰδίας Ἐπαρχίας, οἱ φρονοῦντες, ὅτι οἱ τοιοῦτοι στρατιωτικοὶ ψηφίζοντες κηλιδοῦσι τὴν ἐκλογὴν καὶ καθιστῶσιν αὐτὴν ἀκυρωτέαν, πῶς δύνανται νὰ θεωρήσωσιν, ὅτι ἐκηλίδωσαν οὗτοι τὴν ἐκλογὴν μόνον διὰ τὸν συνάδελφόν μου ἢ μόνον δι’ ἐμὲ καὶ τὸν συνάδελφόν μου καὶ ὄχι διὰ τὸν κ. Δεληγεώργην; Ἐξ ἐναντίας γινώσκω, ὅτι ὁ κ. Δεληγεώργης ἀπηύθυνεν ἀναφορὰν πρὸς τὸ Ἀρχηγεῖον, τῆς ὁποίας ἔχω ἀντίγραφον, δεικνύουσαν ποῦ ἔδει νὰ τοποθετηθῶσιν οἱ στρατιωτικοί, οἱ ἀνήκοντες εἰς τὸ κόμμα τοῦ συνδυασμοῦ αὐτοῦ. Παρεπονεῖτο διὰ τῆς ἀναφορᾶς, ὅτι δὲν ὑπῆρχε πρόθεσις, ἵνα οἱ φίλοι αὐτοῦ στρατιωτικοὶ τοποθετηθῶσιν εἰς τοὺς δήμους ἔνθα ἠδύναντο νὰ ἐνασκήσωσι τὸ δικαίωμα αὑτῶν τὸ ἐκλογικόν, τὸ δὲ Ἀρχηγεῖον ἀπήντησεν, ὅτι θέλει λάβει φροντίδα, ὅπως τοποθετηθῶσιν ἐν τοῖς δήμοις, ἐν οἷς ἐξασκοῦσι τὰ πολιτικὰ αὑτῶν δικαιώματα, καὶ ἐτοποθέτησεν αὐτοὺς ἐκεῖ, ὡς ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ καταλόγου τῆς ψηφοφορίας. Ἀφοῦ λοιπὸν ὑπάρχουσί τινες φρονοῦντες, ὅτι οἱ τρεῖς οὗτοι λόγοι εἶναι ἀποχρῶντες πρὸς ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς, πῶς δύνανται νὰ ἐφαρμόσωσιν αὐτὴν πρὸς τὸν κ. Βαλτινὸν καὶ ὄχι πρὸς ἐμὲ καὶ τὸν κ. Δεληγεώργην; Ἰδίᾳ ὅμως πῶς δύνανται νὰ μὴ ἐφαρμόσωσιν αὐτὴν πρὸς ἐμέ; Ἡ Βουλὴ εἶναι ἀνεξέλεγκτος ἐν τῷ ἔργῳ τῆς ἐξελέξεως, εἶναι ἀνεξέλεγκτος νομικῶς, ἀλλ’ ὄχι ἠθικῶς. Ἀλλὰ περὶ νομικῶν πράξεων πρόκειται ἤδη καὶ εἰς τὴν νομικὴν ταύτην πρᾶξιν δύναται νὰ προβῇ, ὡς προέβη καὶ εἰς ἄλλας, καὶ δύναται νὰ ποιήσηται ἐξαίρεσιν ὑπὲρ τοῦ ἐν ταῖς τάξεσιν ἐκείναις (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) παρακαθημένου, διότι τὰ περὶ τούτου ἀφορῶσιν εἰς αὐτόν· δὲν δύναται ὅμως νὰ ποιήσηται καὶ ὑπὲρ τοῦ ἐν ταῖς τάξεσι ταύταις (δεικνύει τὴν δεξιὰν) παρακαθημένου, διότι ὁ ἐν ταῖς τάξεσι ταύταις δὲν δέχεται τοιαύτην ἐξαίρεσιν. Ταῦτα λέγω πρὸς ἐκείνους, οἵτινες τυχὸν ἐξακολουθοῦσι φρονοῦντες, ὅτι τὰ προταθέντα εἶναι λόγοι ἀκυρώσεως ἐκλογῆς. Λέγω πρὸς αὐτούς, ὅτι ὀφείλουσι τὴν ἀκύρωσιν νὰ ἐφαρμόσωσι πρὸ πάντων εἰς ἐμέ· ἂν δὲ δὲν ἐφαρμόσωσιν αὐτὴν εἰς ἐμὲ καὶ ἐφαρμόσωσιν αὐτὴν εἰς τὸν συνάδελφόν μου κ. Βαλτινόν, ἀποδεικνύουσιν ὅτι ἔχουσι τὴν βούλησιν νὰ πράξωσι τὴν παρανομίαν, ἀλλὰ δὲν ἔχουσι καὶ τὴν τόλμην, εἰμὴ μόνον ὅταν καὶ ἐφ’ ὅσον δύνανται νὰ πράξωσιν αὐτὴν ἀκινδύνως. (Παρατεταμένα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων χειροκροτήματα καὶ ζητωκραυγαί).

§77ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πρέπει νὰ παύσῃ ἡ κατάστασις αὐτή· νὰ κενωθοῦν ἀμέσως τὰ ἀκροατήρια.

§78Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτοὶ εἶναι οἱ μισθωτοί, οἱ ὁποῖοι ἀντὶ ἑνὸς ταλλήρου ἔρχονται νὰ ταράξουν τὴν ἡσυχίαν τῆς Βουλῆς. (Κενοῦνται τὰ ἀκροατήρια).

§79Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶχεν ἀρκετὴν ἡλικίαν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος διὰ νὰ μὴ μεταβάλῃ τὴν ὁποίαν εἶχε γνώμην, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῶν Μολάων πρέπει νὰ μεταβαίνωσι δι’ εἰδικῆς διαταγῆς οἱ στρατιωτικοὶ κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν. Δὲν ὑπῆρξα φίλος, οὔτε συνέπραξά ποτε μετὰ τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου· ἑπομένως δὲν δύναμαι νὰ τὸν γνωρίζω τόσον ἀκριβῶς, ὅσον ὁ κ. Τρικούπης, μετὰ τοῦ ὁποίου ἐπὶ δύο ἔτη στενῶς συνέπραξεν. Εἶχεν ἡλικίαν ἀρκοῦσαν διὰ νὰ μὴ μεταβάλῃ γνώμην ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος· ἀλλὰ δὲν εἶχον ἡλικίαν τὴν πρέπουσαν οὔτε ὁ Τρικούπης, οὔτε ὁ Λομβάρδος, διὰ νὰ μεταβάλουν γνώμην. Ἄλλοι ἦσαν κατὰ τὰ 1875, ἄλλοι κατὰ τὸ 1885, ἄλλοι κατὰ τὸ 1880, ἄλλοι κατὰ τὸ 1882· καὶ ἂν ἀνέρχωμαι ἐπὶ τὸ βῆμα σήμερον διὰ νὰ κατηγορήσω τὴν ἐκλογὴν Μεσολογγίου, δὲν τὸ πράττω εἰμὴ ὑποστηρίζων αὐτὰς τὰς ἐνστάσεις τοῦ κ. Τρικούπη, ὑποστηρίζων αὐτοὺς τοὺς ἰσχυρισμοὺς τοῦ κ. Λομβάρδου. Κατὰ τὸ 1873 βεβαίως οὔτε ὁ κ. Τρικούπης, οὔτε ὁ Λομβάρδος; ἦσαν ἀνήλικες· ὁ μὲν ἔφερεν ἐνστάσεις, ὁ δὲ ὑπεστήριξεν αὐτάς. Ὑπεστήριξα δὲ πρῶτος ἐγὼ τὰς ἐνστάσεις ταύτας κατὰ τοῦ τότε πανισχύρου Πρωθυπουργοῦ μακαρίτου Δεληγεώργη, μετ’ ἐμὲ δὲ τὰς ὑπεστήριξεν ὁ κ. Κοσσονάκος, ὁ ὁποῖος τῷ ὄντι ἦτο ἀνήλικος καὶ ὁ ὁποῖος δύναται σήμερον νὰ μεταβάλῃ τὴν τότε γνώμην του. Κατηγορεῖτο τότε ἡ ἐκλογὴ, ὅτι ὁ τότε Πρωθυπουργὸς εἶχε διορίσει ἀπειρίαν ὑπαλλήλων, καὶ ὅτι διὰ τοῦ διορισμοῦ αὐτοῦ ἐπέδρασε ψυχολογικῶς ἐπὶ τῆς συνειδήσεως τῶν ἐκλογέων τῆς Ἐπαρχίας Μεσολογγίου· κατηγορεῖτο ὅτι 8 ἢ 10 ὑπάλληλοι, εἴτε διὰ παραιτήσεως, εἴτε δι’ αὐθαιρέτου ἀναχωρήσεως, ἐγκατέλιπον τὰς θέσεις των καὶ προσῆλθον κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν καὶ ἐνήργησαν καὶ ἐψηφοφόρησαν ὑπὲρ τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ· κατηγορεῖτο ὅτι ἐπενοήθη, ὅτι εἷς Καραγιάννης λῃστὴς ἐκ τῆς Εὐρυτανίας εἰσῆλθεν εἰς τὴν Ἐπαρχίαν Μεσολογγίου, καὶ ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ ἔλθῃ πρὸς καταδίωξιν αὐτοῦ ὁ Ὑπομοίραρχος Βλαχόπουλος, ὁ νῦν συνάδελφος τοῦ κ. Τρικούπη, ὁ ὁποῖος τότε ἦτο ὑπὲρ τοῦ Δεληγεώργη καὶ Διοικητὴς τοῦ Μεταβατικοῦ κατὰ τὰ μέρη ἐκεῖνα· κατηγορεῖτο ἡ ἐκλογὴ, ὅτι ἐπίφοβός τις Καβάνης, φυγοδικῶν ἐπὶ δεκαετίαν, ὑπεκρύπτετο εἰς τὴν Ἐπαρχίαν Μεσολογγίου, καὶ ἔσπευδον τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα ὅπως ἀνεύρωσιν αὐτόν. Ἂς ἐξετάσωμεν, κύριοι, σήμερον, διατὶ κατηγορεῖται ἡ ἐκλογὴ Μεσολογγίου· ἐξετάζοντες δὲ θέλετε πεισθῆ, ὅτι αὐτοὶ οὗτοι οἱ λόγοι προβάλλονται, μὲ μόνην τὴν διαφορὰν, ὅτι σήμερον εἶναι εἰς πολὺ μεγαλειτέρας ἀναλογίας. Κατηγορεῖται ἡ ἐκλογὴ τοῦ κ. Τρικούπη, τὴν ὁποίαν τόσον εὐφραδῶς σήμερον ὑπεστήριξεν, ἀφοῦ τότε τόσον εὐφραδῶς πάλιν κατηγόρησε διὰ τῶν ἐνστάσεών του.

§80ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ὁ κ. Τρικούπης δὲν ἔκαμεν ἐνστάσεις.

§81ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔκαμε, καὶ ἰδοὺ τὶ λέγει, ἀγορεύων τότε, ὁ κ. Λομβάρδος, ἀποτεινόμενος πρὸς τὸν μακαρίτην Δεληγεώργην. Λέγει, ὅτι «Θέλει συμφωνήσει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περὶ τῆς μεγάλης ἐπιῤῥοῆς, τὴν ὁποίαν ἔχουν στρατιωτικοὶ διαμένοντες ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐγκατεστημένοι ἐν αὐτῇ, ἔχοντες συγγενεῖς καὶ φίλους καὶ ἀντιπάλους· ἂς ἐνθυμηθῇ, ὅτι κατὰ τὴν περισυνὴν ἐκλογὴν περὶ ἑνὸς ἀξιωματικοῦ ἐπρόκειτο, καὶ ὁ κόσμος δὲν ἡσύχασεν, εἰμὴ ἀφοῦ ἀπεμακρύνθη. Εἶχε λοιπὸν πέρυσιν ἐπιῤῥοὴν ἡ τοῦ ἀξιωματικοῦ αὐτοῦ διαμονὴ καὶ δὲν εἶχεν ἐφέτος ἡ τόσων ἄλλων ἀξιωματικῶν, εὑρισκομένων ἐν Μεσολογγίῳ καὶ ἐχόντων συγγενεῖς καὶ φίλους, ὑπὲρ ὧν, καὶ ἀντιπάλους, καθ’ ὧν ἐπρόκειτο νὰ ἐνεργήσωσι; Καὶ ὁ Τρικούπης, τὸν γνωρίζετε, τὸ ὡμολογήσατε, ὅτι, ὅταν διαβεβαιοῖ διὰ τῆς ὑπογραφῆς του γεγονός τι, δὲν ψεύδεται· καὶ δὲν ψεύδεται, ὅταν λέγῃ, ὅτι εἰσήρχοντο τὰ ἀποσπάσματα κατόπιν αὐτοῦ καὶ ἔκαμνον κονάκια.» Δὲν λέγω λοιπὸν ἐγὼ οὔτε ἔχω συνήθειαν νὰ παραμορφώνω τὰ πράγματα· μὲ γνωρίζει πολὺ καλὰ ὁ κ. Κοσσονάκος, μὲ γνωρίζει πολὺ καλὰ καὶ ὁ κ. Τρικούπης· ἐπὶ μακρὸν συνέπραξαν καὶ ἐγνώρισαν καὶ ἐμὲ καὶ τὸν χαρακτῆρά μου, καὶ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λέγῃ, ὅτι ὅ,τι ἐγὼ ἀπὸ τοῦ βήματος λέγω, δὲν εἶναι ἀληθὲς, ἢ δὲν στηρίζεται ἐπὶ τῶν πραγμάτων. Ἐγὼ εἶμαι ἐκεῖνος ὅστις πρῶτος ἀνέπτυξα ὅλας τὰς ἐνστάσεις καὶ ὅλην τὴν κατηγορίαν κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ 1873. Ἐπικουρικῶς δὲ ὁ κ. Κοσσονάκος καὶ ὁ κ. Λομβάρδος· καὶ βεβαίως τὰ ἐπιχειρήματά μου καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἐνστάσεων δὲν ἔλαβον ἐκ τῆς ἐπιφοιτήσεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἀλλ’ ἀπ’ ἐκείνους, οἵτινες παρεπονοῦντο ὅτι ἠδικήθησαν, καὶ ἠδικήθησαν, ὡς δὲν λαμβάνω σήμερον τὰ ἐπιχειρήματα ἀπὸ τῆς ἐπιφοιτήσεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἀλλὰ τὰ λαμβάνω ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων, μὲ μόνην τὴν διαφοράν, ὅτι σήμερον εἶναι αἱ ἀναλογίαι πολὺ εὐρύτεραι καὶ πολὺ μεγαλείτεραι, ἀλλ’ εἶναι ὁμοιόταται καὶ ἀπαράλλακτοι αἱ ἐπεμβάσεις. Ἐὰν τότε εἶχον διορισθῆ 100 ὑπάλληλοι, σήμερον ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Τρικούπη διωρίσθησαν 360. Ἰδοὺ δὲ ποίαν ἰδέαν εἶχεν ὁ κ. Κοσσονάκος, ὅστις μὲ διακόπτει, περὶ τῶν διορισμῶν τῶν ὑπαλλήλων. Ὁ κ. Κοσσονάκος, ὁμιλῶν κατὰ τῆς ἐκλογῆς, λέγει· «Παραλείπω, κύριοι βουλευταὶ, τὴν ἐπήρειαν, ἣν ἐξήσκησαν τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα κατὰ τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην, διότι τοῦτο ἀνεπτύχθη προσηκόντως· θέλω ὅμως καὶ ἐγὼ σᾶς προτείνει νὰ προσέξετε παραπολὺ εἰς τὴν παροῦσαν συζήτησιν, διότι ἀφορᾷ τὰ μέγιστα συμφέροντα τῶν ἰδίων ἡμῶν τῶν βουλευτῶν. Δὲν πρέπει, κύριοι, ἡ Ἀντιπροσωπεία τοῦ Ἔθνους νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἀναβαίνουσι τὰς ἕδρας τῶν Ὑπουργῶν, νὰ ἐξαποστέλλωσιν ὑπαλλήλους ἐκ τῆς Ἐπαρχίας των εἰς ὅλας τὰς Ἐπαρχίας ὅλων ἡμῶν, διὰ νὰ περιποιῶνται τὸ φρόνημα τῶν συμπολιτῶν των καὶ ἰσχυροποιῶνται ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ των· δὲν πρέπει οἱ κύριοι οὗτοι νὰ ἐξασκῶσι τὸ προνόμιον τοῦτο δι’ ἑαυτοὺς, παραβαίνοντες καὶ τὴν ἁβροφροσύνην αὐτήν, καὶ τὸν ἐκλογικὸν νόμον πρὸς βλάβην τῶν ἀντιπάλων αὐτῶν. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι πρέπει σήμερον ὑμεῖς νὰ κρίνετε αὐστηρότερον ἢ ὅπως ἠθέλατε κρίνει περὶ μιᾶς ἐκλογῆς, καθ’ ὁποίαν ἔλαβον χώραν νοθεῖαι καὶ παρανομίαι.» Βλέπετε, κύριοι, εἰς ποῖον βαθμὸν ἀνυψοῦται ἡ ἐπέμβασις διὰ τῶν διορισμῶν, καὶ δικαίως, ἐκ τοῦ κόμματος ἐκείνου τὸ ὁποῖον σήμερον παρουσιάζει αὐτὰς τὰς ἀσχημίας· ὥστε ἡ διαφορὰ ἡ γινομένη διὰ τῶν διορισμῶν ἐθεωρεῖτο, καὶ δικαίως, πολὺ ἀνωτέρα καὶ τῶν καλπονοθεύσεων καὶ τῆς βίας. Ἀλλ’ ὁ κ. Τρικούπης ἔχει ἴδιον μέτρον, ὅταν πρόκηται νὰ μετρήσῃ περὶ ὑποθέσεων ἀφορωσῶν εἰς αὐτὸν, καὶ ἴδιον, ὅταν πρόκηται περὶ ὑποθέσεων ἀναφερομένων εἰς τοὺς ἀντιπάλους αὐτοῦ· μόνον γνωρίζει νὰ διδάσκῃ δικαιοσύνην ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ἀλλὰ δικαιοσύνην, τὴν ὁποίαν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐποδοπάτησε πολυειδῶς καὶ πολυτρόπως. Τότε εἶπεν ὅτι εἰσῆλθεν εἰς ἐπιστάτης τοῦ Σωφρονιστηρίου Ζακύνθου μετὰ δύο φυλάκων εἰς Μεσολόγγιον. Σήμερον ἠκούσατε ὅτι τάγματα ὁλόκληρα ὑπαλλήλων Τηλεγραφικῶν, Τελωνοφυλάκων, Ἐφόρων, Ταμιῶν καὶ λοιπῶν εἰσήλασαν εἰς τὴν Ἐπαρχίαν Μεσολογγίου ὑπὲρ τοῦ κ. Τρικούπη. Τότε εἴχομεν ἀποσπάσματα, τὰ ὁποῖα εἰσῆλθον εἰς τὴν Ἐπαρχίαν Μεσολογγίου, ἀλλὰ τότε ὑπῆρχε καὶ φυγοδικία καὶ ληστεία. Σήμερον ἔχομεν ἀπαράλλακτα γεγονότα, καὶ διὰ νὰ αἰτιολογηθῇ ἡ μετάβασις τοῦ Μαγουλᾶ εἰς τὸν Δῆμον Μακρυνείας, ὅπως ἐπηρεάσῃ τοὺς ἐκλογεῖς, τί νομίζετε ὅτι ἐφευρέθη; ὅτι φυγόδικός τις ἐπικίνδυνος ὑποκρύπτεται εἰς ἐκεῖνα τὰ μέρη, καὶ ὅτι οἱ δολοφονήσαντες καὶ λῃστεύσαντες ἐν Λαυρίῳ Λιδορικιῶται εὑρίσκονται εἰς Μακρυνείαν! Τί σύμπτωσις! Ἀλλὰ καὶ τί πρῶτον νὰ θαυμάσῃ τις, ὅτι πάντοτε παρεστάθη ἡ Ἐπαρχία Μεσολογγίου, ἡ ὁποία εἶναι ἀνίκανος νὰ πράξῃ τοῦτο, φωλεὰ καὶ κρησφύγετον τῶν φυγοδίκων καὶ τῶν λῃστῶν, ὅπως δώσῃ τὰ μέσα εἰς τοὺς Πρωθυπουργοὺς νὰ ἐπηρεάσωσι τὰς ἐκλογάς! Ἀπαράλλακτα τὰ γεγονότα, μὲ μόνην τὴν διαφοράν, ὅτι τότε ἡμεῖς ἐζητοῦμεν τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς, σήμερον δὲ ζητοῦσι καὶ στέφανον διὰ τὰς πράξεις των, τὰς διαπραχθείσας ἐν Μεσολογγίῳ! Καὶ κατὰ τὸ 1882—ὁμιλῶ, καὶ ἐὰν δὲν λέγω τὴν ἀλήθειαν, ἂς μὲ διαψεύσῃ—ἰδοὺ τί λέγει ὁ κ. Λομβάρδος ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Βάλτου· καὶ ἐπειδὴ εὑρίσκομαι τώρα εἰς τὴν ἐκλογὴν Βάλτου, καὶ ἐπειδὴ ἀκούω πολλάκις νὰ λέγητε, ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἠκυρώθη ἀδίκως, λέγω, ὅτι ἔχετε μέγα ἄδικον. Ἡ ἐκλογὴ Βάλτου ἠκυρώθη δικαιότατα, διότι ἡ ἐπέμβασις τῆς Ἐξουσίας ἦτο ἀπαράλλακτος, ὅπως εἶναι καὶ σήμερον ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ τοῦ Μεσολογγίου.

§82ΒΛ. ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§83ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κατὰ τὴν ἐκλογὴν Βάλτου ὁ κ. Λομβάρδος λέγει, ὅτι τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα ἀδύνατον νὰ μὴ μετακινήσουν καὶ νὰ μὴ μετατοπίσουν 200 ψήφους ἐν Βάλτῳ, ὅτι στρατιωτικὸν ἀπόσπασμα ἐκ τεσσάρων προσώπων μόνον, εἰσερχόμενον εἰς ἓν χωρίον, κάμει τὸ χωρίον ὁλόκληρον νὰ ἀνατριχιάζῃ! Ὁ κ. Λομβάρδος κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ 1873 ἐκτραγῳδεῖ ποῖα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐπεμβάσεως στρατιωτικῶν, ὅταν τυγχάνωσι μάλιστα νὰ ἦναι ἐντόπιοι οἱ στρατιωτικοί· σήμερον ὅμως τὰ πράγματα ἤλλαξαν· ὄχι μόνον δὲν ἀνετριχίαζον οἱ Μακρυνιῶται ἐκ τοῦ ἀποσπάσματος τοῦ Μαγουλᾶ, ὄχι μόνον δὲν ἀνετριχίαζον οἱ κάτοικοι τοῦ Αἰτωλικοῦ ἐκ τοῦ ἐνωμοτάρχου Μαγουλᾶ, ὄχι μόνον δὲν ἀνετριχίαζον οἱ Μεσολογγῖται, ὅπου ἐντόπιοι ἀξιωματικοὶ ξιφουλκοῦν καὶ κτυποῦν ἐν μέσῃ ἀγορᾷ διὰ τοῦ ξίφους τοὺς πολίτας, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας αἱ πράξεις αὗται ἀνεβιβάσθησαν σήμερον εἰς ἐποποιΐαν καὶ παρεστάθησαν ὡς πράξεις, αἵτινες ἀνορθοῦσι τὸ φρόνημα τοῦ Τόπου, ἀνυψοῦσι τὰς ἐλευθερίας αὐτοῦ! Τοιοῦτοι εἶναι, κύριοι, οἱ ὁμιλήσαντες πρὸ ὀλίγου· καὶ διὰ τοῦτο εἴδετε τὸν κ. Τρικούπην μετὰ πόσου πείσματος ἀνέβη ἐπὶ τοῦ βήματος νὰ σᾶς εἴπῃ τί ἐπράξατε κατὰ τὰς ἐκλογὰς Ἄρτης, τῆς Λαρίσσης, τῶν Μεγάρων, τοῦ Δομοκοῦ! Ἐπράξαμεν ὅ,τι ὤφειλε νὰ πράξῃ πᾶς εὐσυνείδητος δικαστής· ἐλέγχομεν τὴν ἐπέμβασιν τῆς διοικήσεώς σας. Καὶ μᾶς λέγετε, ὅτι δὲν ἀνήκετε εἰς τὸ παρελθόν! Ἐσπρώχθητε εἰς τὸ παρελθὸν μέχρι τοῦ 1844. Πρώτην ἤδη φορὰν ἤκουσα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ δικαιολογῆται ὑπομοίραρχος, ὅστις ἔσπασε τὸ ξίφος του ἐπὶ τῆς ράχεως τῶν ἐκλογέων, ὅτι τὸ ξίφος αὐτοῦ δὲν ἦτο κατεσκευασμένον ἐξ ἐλάσματος στερεοῦ, ἄλλως δ’ ἀκόμη ἤθελεν ἐξακολουθεῖ ὁ Λαπαθιώτης νὰ ἐφαρμόζῃ τὰ μέτρα αὐτοῦ ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τοῦ κ. Τρικούπη! Μᾶς λέγετε, ὅτι ἀπεφασίσαμεν κακῶς. Δὲν ἀπεφασίσαμεν κακῶς! Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἤθελε φανῆ αὐστηρὰ, ἔπρεπε νὰ ἦναι ἠκυρωμέναι πλεῖσται ὅσαι ἀκόμη ἐκλογαί. Ποῦ ἠκούσθη νομάρχης, ἀσεβῶν πρὸς τοὺς νόμους, νὰ δημιουργῇ μετὰ τοῦ κ. Λομβάρδου Ἐπιτροπὰς ἐκνόμους καὶ ἐκθέσμους; Ποίαν ἀνάγκην εἶχεν ὁ νομάρχης νὰ ἐρωτήσῃ τὸ ὑπουργεῖον, κατὰ τίνα τρόπον νὰ ἐνεργήσῃ τὸ καθῆκόν του; Αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ νομάρχου εἶναι διατυπωμέναι ἐντὸς τῶν νόμων, ὁ δὲ ἐκλογικὸς νόμος ῥητῶς καὶ ἄνευ ἀμφιβολίας διατάσσει ποῖαι εἶναι αἱ ὑποχρεώσεις τῆς Διοικητικῆς Ἀρχῆς, καὶ πῶς πρέπει νὰ προλαμβάνῃ τὰς ἐλλείψεις. Ἀλλ’ ὁ κ. νομάρχης, αὐτὸς ὁ ἐντιμότατος ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ καταργήσῃ καὶ τὰς εὐθυμοπανηγύρεις μαζῆ μὲ τὸν κ. Λομβάρδον, ἐθεώρησε μόνον ὅτι τὸ καθῆκόν του ἦτο 8 ἡμέρας πρὸ τῆς ἐκλογῆς νὰ μεταβῇ εἰς τὸ γραφεῖον ἀντιθέτου τοῦ δημάρχου διὰ νὰ κάμῃ ἐπιθεώρησιν τοῦ γραφείου! Ἐρωτῶ ὑμᾶς, τὶ ἐπιθεώρησιν γραφείου κάμνει ὁ νομάρχης; Ὁ νομάρχης δὲν ἔχει κανὲν ἄλλο καθῆκον, παρὰ διὰ τῆς ὑπηρεσίας νὰ μανθάνῃ ἐὰν ὁ δήμαρχος ἐξετέλεσεν ἢ ὄχι τὰ καθήκοντά του· τὰ δὲ καθήκοντά του εἶναι διαγεγραμμένα ἀπὸ τὸν δημοτικὸν νόμον. Γνωρίζει νὰ μεταβαίνῃ εἰς τὸν ἀντιπολιτευόμενον διὰ νὰ τοῦ κάμῃ ἐπιθεώρησιν, ὡς ὁ Δήμαρχος νὰ ἦναι ὁ Ταμίας τῶν Θηβῶν, ἢ ὡς νὰ ἦναι Συμβολαιογράφος ἢ Ὑποθηκοφύλαξ καὶ ἐνεργεῖ ἐπιθεώρησιν, ἢ Εἰσαγγελεὺς καὶ ἐπιθεωρεῖ ἂν ἔχωσι καλῶς τὰ τοῦ γραφείου. Καὶ ἂν ἡ Βουλὴ ἠκύρωσε τὴν ἐκλογὴν, οὐδὲν ἄλλο ἔπραξεν ἢ διετράνωσε τὴν κακὴν καὶ φατριαστικὴν Διοίκησιν, τὴν ὁποίαν εἴχατε ὑμεῖς, οἵτινες ἐνομίσατε, ὅτι ὁ δημόσιος θησαυρὸς καὶ αἱ δημόσιαι θέσεις εἶναι νομήματα τῆς φατρίας σας, καὶ διῃρέσατε τὸν τόπον εἰς δύο ἐχθρικὰ στρατόπεδα. Ἐνηργήσαμεν, κύριοι, καὶ ἄλλοτε ἐκλογὰς μετὰ τοῦ κ. Τρικούπη καὶ τοῦ κ. Λομβάρδου· ἐνηργήσαμεν ἐκλογὰς κατὰ 1875, ἀλλὰ τότε ἴσχυεν ὁ παλαιὸς νόμος, ὁ ὁποῖος δὲν ἀπέκλειεν ἐκ τοῦ καταλόγου τῶν κληρωτῶν τοὺς διατελοῦντας ὡς ὑπαλλήλους, ἐνῶ ὁ νεώτερος ἀφίνει μόνον τοὺς διατελέσαντας ὑπαλλήλους, καθόσον ἠθέλησε νὰ ἐμποδίσῃ τοὺς ὑπαλλήλους ἀπὸ τοῦ νὰ παρευρίσκωνται εἰς τὰς ἐκλογάς. Πλεῖστοι τότε τῶν ὑπαλλήλων ἐξελέχθησαν ἵνα λάβωσι μέρος εἰς τὰς Ἐφορευτικὰς Ἐπιτροπὰς, καὶ ἀνέφερον τοῦτο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ὅμως ἀπήντησεν ὅτι, ἐὰν σεῖς μεταβῆτε, προστατεύεσθε ἐκ τοῦ νόμου καὶ δὲν θὰ τιμωρηθῆτε, ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ἡμεῖς οἱ Ὑπουργοὶ τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς παύσωμεν! Σήμερον ἤλλαξαν οἱ καιροί· ἦσαν τότε, φαίνεται, νεώτεροι οἱ κκ. Τρικούπης καὶ Λομβάρδος καὶ ἐτροποποίησαν τὰς ἰδέας των, ἤδη δὲ σᾶς λέγουν ὅτι παρῃτήθησαν οἱ ὑπάλληλοι ἢ καὶ αὐτοβούλως μετέβησαν πρὸς ἐκπλήρωσιν ἄλλου καθήκοντος μεγαλειτέρου καὶ ἀνωτέρου· μετέβησαν νὰ ἐνασκήσωσι τὸ πολιτικὸν αὐτῶν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶναι τόσον τιμαλφές. Ἀλλ’ οἱ νόμοι δὲν ἐννοοῦσιν, ὅτι χάριν τῆς ἐνασκήσεως ἑνὸς τοιούτου δικαιώματος πρέπει νὰ παραλύσῃ ἡ διοίκησις καὶ νὰ παραδοθῶσι τὰ δημόσια εἰς τὴν τύχην. Χάριν τῆς μὴ ἐπεμβάσεως εἰς τὰς ἐκλογὰς ἔχομεν νόμον, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς οἱ ἴδιοι ἐψηφίσαμεν καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἐστερήσαμεν τοῦ δικαιώματος τῆς ἐνασκήσεως, τοῦ πολυτίμου τούτου δικαιώματος, ὅλους τοὺς δικηγόρους, ὅλους τοὺς δικαστάς· ἀλλ’ ἐὰν τὸ μέτρον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον βεβαίως κατόπιν θὰ λάβῃ διαστάσεις, τὸ παραδεχθῶμεν, δὲν θὰ ἔχωμεν πλέον ὑπαλλήλους κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς ἐνεργείας τῆς ἐκλογῆς. Ἀλλ’ ὁ κύριος Τρικούπης λέγει, δικαίωμα ἔχει ὁ ὑπάλληλος νὰ παραιτῆται· ναὶ, ἀλλὰ τὸ δικαίωμα αὐτό, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ ὑπάλληλος νὰ παραιτῆται, ὅταν ἀσκῆται ἐν πλήρει ἐλευθερίᾳ καὶ ἀσχέτως πρὸς συνεννόησιν ὁποία ἐγένετο διὰ τὴν Ἐπαρχίαν σας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι πλῆρες, ἀλλ’ ὅταν ἐξ συμπαιγνίας προηγουμένης μετὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐνασκῆται τὸ δικαίωμα αὐτό, εἶνε ἡ χειροτέρα παραποίησις τοῦ δικαιώματος καὶ ἡ χειρίστη διδασκαλία. Καὶ ἔρχεσθε νὰ μᾶς ὁμιλήσητε περὶ ἠθικῆς, ἀφοῦ διὰ τοῦ τρόπου σας αὐτοῦ, διὰ τῆς Κυβερνήσεώς σας, καὶ τῆς Διοικήσεώς σας, διδάσκετε ὑμεῖς αὐτοὶ τὴν διαφθορὰν καὶ πρὸς τὸν λαὸν καὶ πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους! Ἐνηργήσαμεν τότε ἐκλογὰς καὶ δὲν εἴμεθα ἐντὸς τῆς Βουλῆς παρὰ 15 οἱ ἀποτελοῦντες τὸ πέμπτον κόμμα, ὅλα δὲ τὰ ἄλλα κόμματα ἀντετίθεντο πρὸς ἡμᾶς· ἀλλὰ τοσαύτη ἦτο ἡ ἠθικὴ δύναμις τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε μολονότι 170 βουλευταὶ ὑπεστήριζον τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς τοῦ Γρίβα, προηγουμένου τοῦ κ. Βουλπιώτου, ὁ ὁποῖος μᾶς κατηγόρει τότε, διότι δὲν ἐπενέβημεν διὰ νὰ ἀποκλείσωμεν τὸν Γρίβαν, καὶ μολονότι ἐπρόκειτο διὰ τὴν ἐκλογὴν Λευκάδος, εἰς τὴν ὁποίαν ἐνδιεφέρετο ὁ ἀξιότιμος ἡμῶν συνάδελφος κ. Σέρβος, τοσαύτη ἦτο ἡ ἠθικὴ δύναμις τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε ἀπεστάλησαν Ἐπιτροπαί, καὶ αἱ ἐπιτροπαὶ ὑπεστήριξαν αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ὑπεστηρίζομεν ἐν τῇ Βουλῇ. Καὶ ποία Ἐπαρχία, κύριοι, δύναται νὰ ἀνθέξῃ ἀπέναντι 360 διορισμῶν, ἀπέναντι μιᾶς καθόδου τῶν Ἡρακλειδῶν κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν; Καὶ παρετηρήσατε βεβαίως ὅτι μέχρι τῆς 4ης Ἀπριλίου ἐξηκολούθουν νὰ παραιτῶνται αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι μετέβαινον ἐκεῖ χάριν τοῦ ὑψίστου δικαιώματος, καὶ εἴδατε εἰς ποίαν στενοχωρίαν εὑρέθησαν· εὑρέθησαν εἰς τὴν στενοχωρίαν νὰ μᾶς εἴπωσιν ὅτι οἱ μεταβάντες ἐκεῖ δὲν ἐψηφοφόρησαν ὑπὲρ ἐμοῦ, οὐδὲ ὑπὲρ τοῦ συντρόφου μου, ἀλλὰ μόνον ὑπὲρ τοῦ κ. Δεληγεώργη!

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον οὕτω.

§85ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀλλ’ ὅτι ἐψηφοφόρησαν καὶ ὑπὲρ τοῦ κ. Δεληγεώργη. Καὶ μᾶς θέλετε νὰ γείνωμεν καρδιογνῶσται καὶ νὰ συμπεράνωμεν ὅτι οἱ ὑπάλληλοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι παρητήθησαν, ἐγκατέλιπον τὰς θέσεις των καὶ μετέβησαν εἰς τὸ Μεσολόγγιον, μετέβησαν νὰ ψηφοφορήσωσιν ὑπὲρ τοῦ Δεληγεώργη! Φαντασθῆτε, κύριοι, ἐὰν τοιοῦτος συλλογισμὸς δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ! Καὶ δὲν ἀρνοῦμαι ἐγὼ καὶ εἰς τὸν κύριον Βαλτινὸν ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐκλεχθῇ Βουλευτής, οὐδὲ εἰς τὸν κύριον Βλαχόπουλον, διότι γνωρίζω ὅτι ἔχει ἐπιῤῥοὴν σπουδαίαν· ἀλλὰ δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε ὅτι ὁ κύριος Μακρῆς δὲν θὰ ἦτο Βουλευτής; Καὶ δὲν δύνασθε νὰ ἐπικαλεσθῆτε τί δύναται νὰ γείνῃ σήμερον, διότι ἐνθυμοῦμαι ὅτι εἰς μίαν ἐκλογὴν ἔχασεν ὁ γέρων Κανάρης, αὐτὴ ἡ ὑψίστη δόξα τῆς πατρίδος ἡμῶν, εἰς ἄλλην Ἐπαρχίαν ἔχασεν ὁ Γενναῖος Κολοκοτρώνης, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι, ἐὰν ἀμέσως ἐπανελαμβάνετο ἡ ἐκλογή, ἤθελε παμψηφεὶ ἐπιτύχει ὁ Κολοκοτρώνης, διότι ἀμέσως μετενόησεν ἡ Ἐπαρχία. Πέρυσιν ἐνηργήθησαν ἐκλογαὶ μεμονωμέναι καὶ μᾶς ἔλεγεν ὁ κ. Λομβάρδος ὅτι ἠρωτήθησαν αἱ Ἐπαρχίαι καὶ ἐπέστεψαν τὴν πολιτικὴν αὐτοῦ. Ἐνηργήθησαν καὶ προχθὲς γενικαὶ ἐκλογαί, καὶ εἴδατε ὁποῖα ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα· καὶ ἂν καί τινες προσῆλθον εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην, προσῆλθον διὰ πλαστογραφίας, διότι ὑπέγραψαν προγράμματα ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἠρνήθησαν τὰς ἐπισήμους ὑποσχέσεις των. Εἴχομεν τὸ μέτρον, λέγει, κατὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς νὰ τοποθετήσωμεν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις αὐτῶν τοὺς χωροφύλακας· ἀλλὰ τὸ μέτρον τοῦτο μὲ θυσίαν τῆς δημοτικότητός μας τὸ ἀντικατεστήσαμεν κατόπιν διὰ τοῦ συστήματος τῆς τοποθετήσεως τῶν τακτικῶν στρατιωτῶν ἢ τῶν στρατιωτῶν τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων. Ἀξιωματικοὶ, ὑπαξιωματικοὶ καὶ στρατιῶται 102 ἐν ὅλῳ ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Μεσολογγίου! καὶ ἔχουσι τὸ θάῤῥος νὰ σᾶς λέγωσιν, ὅτι ἐνήργησαν ἐκλογὰς ἐλευθέρας! Ἐὰν ἐνήργουν ἄλλοι τοιαύτας ἐκλογὰς, τί ἠθέλατε ἀκούσει ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ κ. Τρικούπη, ἢ τοῦ ἀξιοτίμου φιλελευθέρου κ. Λομβάρδου; Ἠκούσατε τὸν κ. Λομβάρδον τὶ ἔλεγεν ἄλλοτε· οἱ ἐντόπιοι στρατιῶται εἶναι ἡ μεγίστη ἐπέμβασις, ἥτις δύναται νὰ γίνῃ, καὶ διὰ νὰ μεταχειρισθῶ τὴν αὐτὴν φράσιν, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν τὸ αὐτὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον μετεχειρίσθη ὁ κ. Λομβάρδος διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Βάλτου, ἔλεγεν ὅτι τοσαύτη ἦτο ἡ ἐπέμβασις, ὥστε ἡ Ἐπαρχία ὑπέκυψεν ἐντίμως, διότι ἰσχυρίσθη ὅτι τόσῳ μεγάλην δύναμιν μετεχειρίσθησαν ὅπως μεταβάλωσι τὸ φρόνημα τῆς Ἐπαρχίας Βάλτου διὰ νὰ μὴ αἰσθανθῇ προσβολὴν, ὅσην ἄλλοτε μετεχειρίσθησαν ὁ Παλμερστὼν ἐπὶ τῶν Πατσιφικῶν, ὅστις ἔστειλε μέγαν στόλον διὰ νὰ μὴ προσβάλῃ τὴν τιμὴν τῆς Ἑλλάδος ὡς μικροῦ Ἔθνους. Λέγω καὶ ἐγὼ ὅτι τοῦτο σεῖς ἐπράξατε ἐφέτος ἐν Μεσολογγίῳ. Ἀλλὰ σᾶς κατηγορεῖ καὶ ἀπειλεῖ ὁ κ. Τρικούπης. Πρέπει νὰ μάθῃ ὁ κ. Τρικούπης, ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν μεγάλην περγαμηνὴν ἐν τῷ Τόπῳ τούτῳ καὶ ὅτι αἱ ἀπειλαί του δὲν εἶναι ἄξιαι νὰ κάμωσι καμμίαν ἐντύπωσιν. Ἀκούσατε αὐτὰς λοιπὸν, ὡσεὶ νὰ ἔχετε κλείσει τὰ ὦτα ὑμῶν. Καὶ σᾶς ὁμιλεῖ περὶ νόμου καὶ περὶ παραβάσεων νόμων κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν, ποῖος; ὁ κ. Τρικούπης, ὁ ὁποῖος προβιβάζει τὸν Διαλέττην κατ’ ἐκλογήν. Καὶ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, ὁ κατ’ ἐκλογὴν προβιβαζόμενος ὑποβάλλεται εἰς νέαν ἐκλογήν· καὶ ὅμως φέρομεν τὴν ἀντίῤῥησιν, πρῶτος ἐγὼ, ὅτι ὁ κ. Διαλέττης πρέπει νὰ ὑποβληθῇ εἰς νέαν ἐκλογὴν, ὁ δὲ κ. Τρικούπης ἀναγκάζεται ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἰδέαν ταύτην, καὶ ὢ τοῦ παραδόξου θαύματος! κατὰ τὴν ψηφοφορίαν ἐξεγείρεται μόνος αὐτὸς καὶ οὐδεὶς ἄλλος ἐκ τῆς μερίδος του! Τοιαύτας συμπαιγνίας ἤξευρε νὰ παίζῃ λέγων εἰς τοὺς ἄλλους: ἐπικυρώσατε τὴν ἐκλογὴν, καὶ ἐγὼ σώζω τὴν τιμήν μου διὰ νὰ εἶμαι συνεπής. Ἠκύρωσε τὴν ἐκλογὴν τῶν Τζουμέρκων χάριν ἰσχυροῦ τινος φίλου του, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου καὶ τώρα ὡμίλησε, καὶ ὁ ὁποῖος ἐξῆλθε τῆς Βουλῆς ἕνεκα τῶν παρανομιῶν, αἵτινες ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν ἐκλογήν του, καὶ ἐψηφοφορήσατε ὑπὲρ τῆς ἀνηλικιότητος ἀνδρὸς φέροντος ἡλικίαν τοὐλάχιστον 96 χρόνων, (ἱλαρότης) καὶ σᾶς ὁμιλεῖ μετὰ τόσου στόμφου καὶ ἀπειλῶν! Εἰς τὴν Ἑλλάδα, κύριοι, ἀνέκαθεν ἡ λεγομένη πολιτικὴ σύνεσις κατέστρεψε καὶ κατέφαγε τὸν νόμον, ἐδειλίασαν πάντα τὰ Νομοθετικὰ Σώματα, προκειμένου περὶ ἰσχυρῶν· ἂν δὲ ὁ νόμος ἐφηρμόζετο ἐξ ἀρχῆς, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης δὲν ἤθελεν ἔχει τὴν τόλμην οὔτε νὰ κάμῃ ὅ,τι ἔκαμεν εἰς τὸ Μεσολόγγιον, οὔτε νὰ εἴπῃ ὅ,τι εἶπεν. Ἀκριβῶς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι προΐστανται τῶν πραγμάτων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀξίωσιν νὰ διοικῶσι τὸν Τόπον εἴτε ὡς ὑπουργοὶ, εἴτε ὡς πρωθυπουργοὶ, ἔχουν πρώτιστον καθῆκον, εἰσερχόμενοι ἐντὸς τῆς Βουλῆς, νὰ ἐμπνεύσωσι τὴν κοινὴν πεποίθησιν, ὅτι εἰσέρχονται νομίμως· δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ οὔτε ἡ ἐλαχίστη ὑπόνοια, ὅτι ἡ ἐκλογὴ αὐτῶν ἀμφισβητεῖται, διότι οὕτω δίδουσι τὸ παράδειγμα τῆς ἀγαθῆς τῷ ὄντι διδασκαλίας καὶ πρὸς τὸ Ἔθνος καὶ πρὸς τὴν Βουλήν. Οἱ λόγοι δὲ τοῦ κ. Τρικούπη ὅτι θὰ μᾶς ἀκούσῃ καὶ ὁ ἐντὸς καὶ ὁ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος Ἑλληνισμὸς μὴ σᾶς πτοοῦσιν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ ἔξω Ἑλληνισμὸς ἀπεπλανήθη, ἀλλὰ τοῦτο ἐγένετο διὰ τῶν χρημάτων τοῦ δημοσίου ταμείου, διὰ τῆς ἐξωνήσεως τῆς δημοσιογραφίας ἐν τῷ ἐξωτερικῷ· τὰ χρήματα τοῦ φορολογουμένου λαοῦ ἐδίδοντο εἰς ἐξύμνησιν τῶν πράξεων τοῦ κ. Τρικούπη. Ἀλλ’ ἄς ἔλθουν οἱ κύριοι ἐκεῖνοι ἐδῶ, ἵνα ἴδωσι τὶ ἀπερχόμενος τῆς Ἐξουσίας ἄφησεν ὄπισθέν του ὁ κ. Τρικούπης, ἵνα γνωρίσωσι ποία εἶναι ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος οἰκονομικῶς, καὶ καθ’ ὅλους τοὺς κλάδους, καὶ τότε νὰ ἐκφέρωσι γνώμην, καὶ οὐχὶ νὰ ἐκφέρωσι γνώμην, τὴν ὁποίαν διαστρέφουσιν ἐξωνημένα ὄργανα τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως. Καὶ μᾶς λέγει ὅτι ἡ ἔκθεσις ἡ ἰδική μας, τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν ὑπέγραψα ἢ κατ’ ἀνάγκην νομικὴν, διότι ἤμην ἀκυρωτικὸς καὶ κατὰ τοῦ κ. Τρικούπη καὶ κατὰ τοῦ κ. Βαλτινοῦ, ὑπέγραψα δὲ μόνον κατὰ τύπους, διότι ἡ ἔκθεσις πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν νόμιμον ἀπαρτίαν, καὶ μᾶς λέγει ὅτι ἡ ἔκθεσις θὰ δείξῃ εἰς τὸν ἔξω κόσμον ποῖος εἶναι ὁ τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου ἡμεῖς ἐξελέγχομεν τὰς ἐκλογάς. Μὴ πτοεῖσθε, κύριοι, ἀπὸ τοιαύτας ἀπειλὰς, διότι αἱ ἀπειλαὶ προέρχονται ἀπὸ ἐκείνους τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἐτόλμησαν ἐνώπιόν σας νὰ φέρουν Προϋπολογισμοὺς ψευδεῖς, ἀπὸ ἐκείνους τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τριετίαν ἐκαυχήθησαν καὶ καυχῶνται ὅτι ἔφερον τὸ ἰσοζύγιον, διαβουκολοῦντες τὸν ἔσω καὶ ἔξω κόσμον, καὶ, φυγόντες τῆς Ἐξουσίας, ἄφησαν ὄπισθέν των ἐρήμωσιν. Ἐὰν θέλητε ν’ ἀνορθωθῇ ὁ Τόπος, ὑποστηρίξατε πάντες τὸν νόμον, μὴ ἀποβλέποντες εἰς πρόσωπα, καὶ μὴ πτοεῖσθε ἀπὸ ἀπειλὰς ἀνθρώπων, τοὺς ὁποίους δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ φοβῆταί τις.

§86ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 9½ Μ. Μ.)