1885.01.23

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 43

Τῆς 23 Ἰανουαρίου 1885.

(Τετάρτη)

Ὥρα 4 Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐπεκυρώθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Βουλευτὴς Ἠλείας κ. Στεφανόπουλος ὑπέβαλε πρότασιν νόμου περὶ καλυμμάτων πρὸς προφύλαξιν ἐκ τῆς βροχῆς τῶν σταφίδων. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα). Ὁ κ. Παλαμήδης ἔχει τὸν λόγον.

§2ΗΛ. ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Κύριοι, καὶ χάριν τοῦ Σώματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω, καὶ χάριν τῆς κοινῆς γνώμης τὴν ὁποίαν σέβομαι, καὶ χάριν τῆς Ἐπαρχίας τῆς ὁποίας εἶμαι ἀντιπρόσωπος, ὀφείλω νὰ δικαιολογήσω τὴν πορείαν, τὴν ὁποίαν θέλω ἀκολουθήσει κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον. Ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, καθ’ ἣν ἐξελέχθην ὡς Βουλευτὴς, δὲν ἔπραξα ἄλλο, ἢ νὰ ἀντιπροσωπεύσω τὸ φρόνημα τῆς Ἐπαρχίας μου, καὶ διὰ τοῦτο μ’ ὅλον ὅτι ἐπέτυχον μόνος ἐκ τῶν ἓξ ἀντιπολιτευομένων συνυποψηφίων τῆς Ἐπαρχίας μου, ἐν τούτοις οὔτε τὰ συμφέροντα τοῦ συνδυασμοῦ, οὔτε συμφέροντα ἰδιαίτερα ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν, ἀλλὰ συνεβουλεύθην τὸ φρόνημα τῆς Ἐπαρχίας μου, καὶ ἐτάχθην εἰς τὴν μερίδα αὐτὴν, ἥτις ἦτο ἐκτὸς τῆς Ἐξουσίας. Εὐτυχῶς ἡ μερὶς αὕτη ἐντὸς ὀλίγου ἦλθεν εἰς τὴν Ἐξουσίαν· ἀπὸ τῆς πρώτης δὲ Συνόδου ἦλθον εἰς ψυχρότητά τινα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐπρόκειτο, κύριοι, περὶ τῆς τρίτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας πρὸς δήλωσιν τῶν φυτειῶν. Ὁ κ. Ζέγγελης ἔφερε τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐπεθύμει ὁ λαὸς καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεδέχετο, καὶ διὰ τοῦτο πολλοὶ ἠγόρευσαν ὑπὲρ αὐτῆς, ἐν οἷς καὶ ἐγὼ καὶ ὁ κ. Ζέγγελης. Ἡ δὲ τροπολογία ἦτο, νομίζω, ὅπως ἐπεκταθῇ τὸ εὐεργέτημα τοῦ νόμου καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀσκεπῶν γαιῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς μετὰ τὸ τέλος τῶν ἀγορεύσεων ὑπέβαλε τὸ ζήτημα εἰς ψηφοφορίαν, ἡ δὲ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ζέγγελη. Ἰδοὺ δὲ πῶς ἔχουσι τὰ πρακτικὰ τὰ ἐστενογραφημένα ἐν σελίδι 832. «ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ζέγγελη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη». Δὲν ὑπῆρχε πλέον καμμία ἀμφιβολία, ὅτι ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ζέγγελη ἦτο νόμος τοῦ Κράτους. Δυστυχῶς δὲν ἠξεύρω διὰ ποίους λόγους ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἤθελεν ἡ τροπολογία αὕτη νὰ συμπεριληφθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον, καὶ διὰ τοῦτο ἐζήτησεν ὄχι μόνον ὀνομαστικὴν κλῆσιν, ἀλλὰ καὶ ἄρνησιν ἀκόμη ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐψήφισαν οἱ φίλοι του· διότι ἔθεσε ζήτημα ἐμπιστοσύνης, καὶ εἶπεν, ὅσοι παραδεχθῶσι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ζέγγελη ἐννοοῦν νὰ καταψηφίσουν τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ κ. Ζέγγελης ἠναγκάσθη, ἕνεκα τῆς μεγάλης ἀφοσιώσεως καὶ ἕνεκα τῆς μακρᾶς κοινοβουλευτικῆς πείρας, νὰ ἀρνηθῇ τὴν πρότασίν του.

§3ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτό. Ἐγὼ ἀνεκάλεσα τὴν τροπολογίαν μου εὐθὺς κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι ὁ τότε ἔντιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μ’ ἐβεβαίωσεν ὅτι, μὴ οὐσῶν χωρογραφημένων τῶν ἀσκεπῶν γαιῶν, ἐπῆλθον πολλαὶ δίκαι μεταξὺ τῶν κατόχων καὶ τοῦ Δημοσίου καὶ πρὸς ἀλλήλους, καὶ δὲν συμφέρει νὰ συζητηθῇ ἡ τροπολογία μου μετὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὑπεσχέθη δὲ νὰ φέρῃ ἰδιαίτερον νομοσχέδιον περὶ αὐτῆς, ὅπερ καὶ ἔπραξεν. Ἐπείσθην καὶ ἀνελθὼν εἰς τὸ βῆμα κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν ἀνεκάλεσα τὴν τροπολογίαν μου, ἀνακοινώσας εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, εἰπὼν ὅτι θὰ ψηφίσω τὸ νομοσχέδιον. Καὶ κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν ἐπανέλαβον τὰ αὐτά· ὅταν δὲ ὁ κ. Πρόεδρος εἶπεν ὅτι θὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τῆς τροπολογίας μου, τότε καὶ ὁ κ. Φωτήλας εἶπεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφοφορηθῇ αὕτη, διότι ἐγὼ ἀπέσυρον αὐτὴν, καὶ ἀναστὰς ἐβεβαίωσα τοῦτο, ἀλλ’ ἔντιμος Βουλευτὴς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἰδίως ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Λακεδαίμονος Δημητρακάκης εἶπεν ὅτι υἱοθετοῦσιν αὐτὴν, καὶ εἶχον δικαίωμα τοιοῦτον, καὶ οὕτως ἐψηφοφορήθη ὡς υἱοθετηθεῖσα παρ’ αὐτῶν. Ταῦτα ἐγένοντο πρὸ τῆς ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας, καὶ βεβαιοῦνται ἀπὸ τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ (θόρυβος).

§4ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Ὁ κ. Ζέγγελης ἐδικαιολόγησε πολὺ καλὰ τὴν ψῆφόν του, διότι ἠρνήθη τὴν πρότασίν του, πεισθεὶς εἰς τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ κ. Προέδρου ὅτι ἤθελεν εἰσαχθῆ ἴδιον νομοσχέδιον. Ἐγὼ ὅμως, ὅστις δὲν εἶχον μακρὰν κοινοβουλευτικὴν πεῖραν καὶ ὅστις νομίζω καὶ ἐνόμιζον ἄντικρυς ἀντικείμενον τοῦτο εἰς τὸ φρόνημα τῆς Ἐπαρχίας μου καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν καὶ ἀνεξαρτησίαν τοῦ ἀντιπροσώπου, κατεψήφισα. Ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον διεσκεδάσθη ὀλίγον κατ’ ὀλίγον καὶ δὲν ἐθεωρήθη ἑκατέρωθεν ὡς σπουδαῖον διάβημα. Καὶ εἰς ἄλλα ζητήματα, ἰδίως δὲ εἰς τὸ περὶ ἐπιστρατείας καὶ ἐκεῖ διεφωνήσαμεν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ ἐκ τούτου δὲν προέβην εἰς σπουδαῖον διάβημα, διότι προσεδόκων ὅτι ἔμελον νὰ βελτιωθῶσι τὰ γενικώτερα τῆς Πατρίδος ζητήματα, καὶ οὕτως ἔληξεν ἡ πρώτη Σύνοδος. Κατὰ τὴν δευτέραν Σύνοδον ἐνθυμεῖσθε ὅλοι τὰς ὑποσχέσεις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Βουλῆς ὡς Ὑπουργοῦ τότε τῶν Οἰκονομικῶν περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, περὶ συγκοινωνίας καὶ λοιπὰ, τὰ ὁποῖα ὁμολογουμένως μᾶς ἐνθουσίασαν καὶ τὰ ὁποῖα ἐψηφίσαμεν μετὰ μεγάλου ἐνθουσιασμοῦ, φρονοῦντες ὅτι ἤθελον ἐπέλθει ὅλα τὰ καλὰ διὰ τὰ ὁποῖα ἤλθομεν ὡς ἀντιπρόσωποι. Ἀλλ’ ὅλοι γνωρίζετε, διότι ἔχετε ὑπ’ ὄψιν τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, ὁποῖον ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα τῶν βαρυτάτων αὐτῶν φόρων 12% διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος, καὶ 12% διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων ἐκ παλαιῶν εἰς νέας δραχμάς, ἦτο ἔλλειμμα καὶ ἔλλειμμα σπουδαῖον. Κατὰ τὴν τρίτην Σύνοδον ἐνομίσαμεν, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς φορομανίας ἐτελείωσε, καὶ ὅτι ἐπρόκειτο νὰ εἰσαχθῶσι πλέον νομοσχέδια ἐλαφρυντικά. Δυστυχῶς κατὰ τὴν τρίτην Σύνοδον εἰσήχθησαν τοιαῦτα νομοσχέδια, κύριοι, τὰ ὁποῖα ὄχι μόνον μᾶς ἔφεραν εἰς ἀντίκρουσιν πρὸς τὸ φρόνημα τῆς Ἐπαρχίας, ἀλλὰ σχεδὸν μᾶς ἔκαμαν νὰ ἀρνηθῶμεν καὶ τὸν ἑαυτόν μας καὶ τὰς ὑποσχέσεις μας. Διατί; Πρῶτον εἰσήχθη ὁ Νόμος περὶ προσκλήσεως τῆς ἐφεδρείας, ἐνῷ ἡμεῖς εἴχομεν ῥητῶς ὑποσχεθῆ, ὅτι τὰ βάρη τῆς ἐκτάκτου ἀνάγκης τῆς ἐπιστρατείας, καὶ αὐτά ἀκόμη ἤθελον ἐλαττωθῆ, ἤθελον ἐκλείψει ἀπὸ τοῦ λαοῦ. Ἐνοῶ τὴν στρατιωτικὴν ἀνατροφὴν τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ τὴν αἰωνίαν ἀγγαρίαν καὶ ἀπασχόλησιν τῶν πολιτῶν δὲν τὴν ἐννοῶ, οὔτε εἶναι ἱκανὸς ὁ Τόπος νὰ ὑποστῇ αὐτὸ τὸ φοβερὸν βάρος τῆς διηνεκοῦς ἀγγαρίας καὶ τῆς ἀπασχολήσεως. Μοὶ ἐζητήθη ἡ ψῆφος καὶ ἠναγκάσθην καὶ νὰ ἀρνηθῶ αὐτὴν καὶ νὰ ἀγορεύσω κατὰ τοῦ Νομοσχεδίου. Τὰ πρακτικὰ δὲ τὸ ὁμολογοῦν καὶ φρονῶ, ὅτι εἶχον δίκαιον, διότι τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀξιέπαινος, διότι ἠσθάνθη ὅτι ἤθελε πιέσει τὸν λαὸν διὰ τῆς ἐφαρμογῆς Νόμου, περὶ τοῦ ὁποίου δὲν ὑπῆρχον οὔτε τὰ στελέχη, οὔτε ἡ ἐλαχίστη προπαρασκευή, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω πῶς εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐπεψηφίσθη. Ἐξ αὐτοῦ, κύριοι, τοῦ Νομοσχεδίου ἤρξατο ἡ καταψήφισις καθεξῆς τῶν Νομοσχεδίων ὅσα ἐπιβαρύνουσι τὸν φορολογούμενον λαόν. Πολλοὶ ἐνόμιζον, ὅτι ἐπειδὴ ἡ Ἀντιπολίτευσις εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀπόσχῃ, ὅτι ἦτο προσποιητὴ ἡ Ἀντιπολίτευσις αὐτὴ, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλὴν περισσότερον, μόνον ὑποβάλλω τὸ ἑξῆς: ὅτι εἰς τὸ περὶ εἰσπράξεως τῶν καθυστερούντων Νομοσχέδιον, ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐνέδιδεν ἵνα δεχθῇ τροπολογίας τινὰς, τὰς ὁποίας ὑπέβαλον διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῶν φορολογουμένων, βεβαιωθῆτε ὅτι ἤθελον ἀπολύτως παραιτηθῆ, διότι ἦτο περιττὸν νὰ ἦμαι Βουλευτὴς καὶ φίλος τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ ψηφίζω Νόμους, διὰ τῶν ὁποίων ἐζητεῖτο τίποτε περισσότερον ἢ ὀλιγώτερον παρὰ ἡ ἀπεμπόλησις τῶν πολιτῶν, διότι καὶ αὐτοὶ διὰ τοῦ Νομοσχεδίου ἐκείνου σχεδὸν ἐπωλοῦντο. Ἔχετε τὰς ἀγορεύσεις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐγὼ ὑπέβαλον καὶ γνωρίζετε ἐπίσης ὅτι ἐγὼ πάντοτε ἤμην ἐναντίος νὰ ψηφίσωμεν τοιαῦτα Νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐπεβάρυνον τὸν λαὸν, ἀλλ’ ἡ φωνή μου ἦτο φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ. Κατόπιν ἦλθε τὸ Νομοσχέδιον περὶ προσόντων τῶν Ὑπαλλήλων. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ποῖον ἀγῶνα ὑπέστην εἰς τὴν ἀντίκρουσιν τοῦ Νομοσχεδίου αὐτοῦ, διότι δὲν προὐτίθετο νὰ ζητηθῇ ἡ ἐξασφάλισις τῶν ἐχόντων τὰ προσόντα, ἀλλὰ νὰ προστατευθῶσιν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε εἶχον τὰ προσόντα. Τότε καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Χαλκίδος κ. Φλογαΐτης ἀντέκρουσε τὸν λόγον μου, διότι ὡρμᾶτο ἀπὸ τὰς ἰδίας ἀρχὰς καὶ πεποιθήσεις, αἵτινες ἔχουσιν ἐφαρμογὴν κατὰ θεωρίαν, ἀλλὰ δὲν ἤξευρεν ὅτι διὰ τῶν προσόντων ἐκείνων δὲν ἠθέλομεν τίποτε ἄλλο κάμει παρὰ νὰ δώσωμεν τὴν ἄδειαν νὰ διορίζωσι τὸν Γραμματέα Τμηματάρχην, νὰ θέτωσιν εἰς θέσεις, αἵτινες ἀπαιτοῦσι πραγματικὰ προσόντα, ἀλλοῦ μὲν τὸν παντοπώλην, ἀλλοῦ δὲ τὸν χωροφύλακα, ἀλλοῦ δὲ τὸν ἀγροφύλακα καὶ καθεξῆς· καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον ὅτι δὲν χρησιμεύουσι τὰ προσόντα, ἤδη τοῦτο ἐβεβαιώθη ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων, διότι ὅλοι γνωρίζετε τὴν ὑπαλληλίαν καὶ τὴν κατάστασιν τῆς Διοικήσεως. Εἰς αὐτὸ, κύριοι, τὸ Νομοσχέδιον ὑπέβαλον δύω τινά· τὸ ἓν ἀπέβλεπε τὴν ἄδικον μομφὴν, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὸν λαὸν διαδεδομένη κατὰ τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους– Ὅλος ὁ κόσμος λέγει, ὅτι ἀπὸ σᾶς τοὺς Βουλευτὰς προέρχονται τὰ κακὰ—ἂν καὶ τὸ ἀπέδειξα, ὅτι οἱ Βουλευταὶ δὲν ἔχουσιν οὔτε τὸ ἑκατοστὸν ἐν τῇ ἐνεργείᾳ. Ποῖος, κύριοι, ἀπὸ σᾶς διώρισεν ἢ Τμηματάρχην, ἢ Γενικὸν Γραμματέα, ἢ Δικαστὴν, ἢ Νομάρχην, ἢ ἄλλον τινὰ ἀπὸ τὰς πρώτας Ἀρχάς; οὐδείς. Ἡμεῖς περιοριζόμεθα εἰς ἕνα ἐπιστάτην, εἰς ἕνα κλητῆρα, καὶ ἐν τούτοις καθ’ ἡμῶν ὑπάρχει καταφορά. Λοιπὸν ἐξήγησα τί συμβαίνει νὰ ἐννοήσῃ καὶ ὁ κόσμος ὅτι ἀδίκως ἐπιῤῥίπτει μομφὴν κατὰ τῶν Βουλευτῶν, καὶ ἠναγκάσθην τότε νὰ προτείνω καὶ σχέδιον ἔστω καὶ ἀπραγματοποίητον. Θέλετε, εἶπον, νὰ ἴδητε ἂν πταίῃ τὸ Κοινοβούλιον; σεῖς κρατήσατε τὸ μέρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ δόσατε τὸ προσωπικὸν εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ σᾶς εἶπον τότε τί θὰ συμβῇ· ὁ διορίζων θὰ φέρῃ ἀπ’ εὐθείας τὴν εὐθύνην, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἔχει τὴν ἀνάγκην τῆς Κυβερνήσεως, ἡ Κυβέρνησις θὰ κυβερνᾷ ἐλευθέρως καὶ θὰ ἐποπτεύηται ἀφόβως παρὰ τοῦ Βουλευτοῦ· ἐνῷ σήμερον μὅλον τὸν ὄγκον τῆς Ἀντιπροσωπείας δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν τίποτε, οὔτε ἕνα Ἔπαρχον νὰ διορίσωμεν, διότι αὐτὸ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν Ὑπουργόν, ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν Τμηματάρχην, καὶ ἀπὸ πολλοὺς ἄλλους ἀκόμη. Ποῖοι λοιπὸν εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι προξενοῦν ὅλην τὴν κακὴν κατάστασιν; αἱ Κυβερνήσεις· οὔτε τολμῶσιν οἱ Ἀντιπρόσωποι νὰ ἐπιβάλλωνται, ὥστε νὰ διορίζωσι τὰ πρόσωπα τῆς Διοικήσεως. Τώρα ποία εἶναι ἡ διοίκησις; ὅλοι τὴν γνωρίζετε, δὲν εἶναι καλή· ὕστερον ἀπὸ τόσα ἔτη δὲν βλέπομεν πρόοδον. Κατὰ τὸ 1833 ἦτο καλλιτέρα, καὶ ἐπὶ τῆς Σουλτανικῆς Διοικήσεως ἦτο καλλιτέρα. Ἡ παροῦσα διοίκησις δὲν ἔχει ὅρια· ἔπρεπε νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὰ ὄργια τῶν Ἐπαρχιῶν καὶ νὰ φρίξητε· τὰ πρόσωπα τῶν πλείστων Ἐπάρχων καὶ ν’ ἀποτροπιασθῆτε. Τὸ κύριον δὲ ζήτημα εἶναι ὅτι, ἂν αἱ Κυβερνήσεις θέλουν νὰ γίνῃ καλὸν εἰς τὸν Τόπον, δύνανται νὰ τὸ ἐπιβάλλουν. Εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ἰσχύει ἡ ὑπηρεσία, ἐπιβάλλονται τὰ πρόσωπα· ὅταν οἱ Ὑπουργοὶ θέλουν νὰ ἐπιβληθῶσιν εἰς τὴν ὑπαλληλίαν, ὅλα δύνανται νὰ θεραπευθῶσιν· ὅταν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐπιβληθῇ εἰς τοὺς Δικαστὰς καὶ εἴπῃ θέλω δικαιοσύνην, τὴν ἄλλην ἡμέραν θὰ ἔχωμεν δικαιοσύνην. Ἀρκεῖ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εἴπῃ εἰς τὸν Νομάρχην θέλω καλὴν διοίκησιν, καὶ θὰ ἔχωμεν καλὴν διοίκησιν· εἶπον ὅμως τότε ὅτι αὐτὸ δὲν συμφέρει, καὶ διατί δὲν συμφέρει ὅλοι τὸ γνωρίζομεν. Τοιουτοτρόπως λοιπὸν ἠναγκάσθην κατὰ τὴν τρίτην Σύνοδον νὰ καταψηφίσω ὅλα αὐτὰ τὰ Νομοσχέδια· ἐννοεῖτε δὲ ὅτι ὁ Ἀντιπρόσωπος, ὅστις καταψηφίζει τὰ Νομοσχέδια αὐτὰ, ποίαν θέσιν κατέχει εἰς τὴν διοίκησιν... (εἷς ἐκ τῶν ἐν τῷ ἀκροατηρίῳ φωνεῖ «διότι δὲν σοῦ διώρισαν τὸν Ταμίαν», καὶ ὡς ἐκ τούτου λογομαχία ἐγείρεται ἐν τῷ ἀκροατηρίῳ, θόρυβος δὲ καὶ λογομαχία ἐν τῇ αἰθούσῃ). Ἀλλὰ, κύριοι, δὲν εἶναι μόνον τὰ ἐπαχθῆ φορολογικὰ Νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα παρήγαγον σπουδαίαν ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τοῦ φρονήματός μου. Ὅταν ἐψηφίσθη ὁ Νόμος περὶ εἰσπράξεως τῶν καθυστερούντων, ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ὅλοι ὅσοι τὸν ἐψηφίσαμεν, τὸν ἐψηφίσαμεν διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ κατὰ τὸ ἔτος 1884 ὡρισμένως, ἤτοι διὰ τοὺς φόρους τοῦ 1884. Τί ὅμως συνέβη κατὰ τὴν ἐφαρμογήν; οἱ Ταμίαι ἀφοῦ συνεκέντρωσαν τοὺς φόρους ἑκάστου φορολογουμένου ἀπὸ τοῦ 1880 ἕως τοῦ 1884, ἐφήρμοσαν τὸν Νόμον δι’ ὅλον αὐτὸ τὸ χρονικὸν διάστημα, τουτέστι δὲν περιωρίσθησαν διὰ τὸ 1884, ἀλλὰ καὶ εἰς ἄλλα προηγούμενα χρέη. Τί συνέβη ἐκ τούτου εἰς τὰς Ἐπαρχίας, καὶ ἔπειτα ἀπὸ τὰ δυστυχήματα αὐτὰ τῆς θεομηνίας; γνωρίζετε ὅλοι ὅσοι μετέβητε εἰς τὰς Ἐπαρχίας. Ἠλπίζομεν, καὶ ἦτο ἑπόμενον νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ὁ πατὴρ, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ Ἔθνους, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι ἀνατεθειμένον τὸ πᾶν, ὅτι ἤθελε λάβει αὐτὰ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἤθελε φροντίσει κατὰ τὴν Σύνοδον αὐτὴν, Σύνοδον, ἡ ὁποία δὲν εἶναι, παρὰ ἡ ἔξοδος πλέον ἡμῶν ἀπὸ τοῦ Κοινοβουλίου, Σύνοδον, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ἐπουλώσῃ πληγάς τινάς, ἐνόμιζον ὅτι ὤφειλε νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τὸν Τόπον, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὴν καταστροφὴν ἐκ τῆς θεομηνίας, ἥτις ἐπῆλθεν ἐπὶ τῆς σταφίδος, καὶ νὰ λάβῃ μίαν πρόνοιαν, ὅπως θεραπεύσῃ τὸ κακόν. Ἀλλ’ ἀφοῦ τοῦτο δὲν γίνεται καὶ ὁ δυστυχὴς ὁ σταφιδοκτήμων δὲν ἔχει νὰ καταβάλῃ τ’ ἀπαιτούμενα χρήματα, εἶναι δίκαιον νὰ καταδιώκηται ἀπηνῶς, ὡς νὰ μὴ ἀνήκῃ εἰς τὸ Κράτος; δὲν εἶναι δίκαιον· ἀπεναντίας, ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ φροντίσῃ νὰ μεταχειρισθῇ ὅλα τὰ ἤπια μέτρα, διὰ νὰ μὴ γογγύσῃ ὁ λαὸς, καὶ ἐπέλθῃ ὡς ἐκ τούτου καταστροφὴ καὶ εἰς τὸ Ἔθνος. Ἐν τούτοις, κύριοι, ὄχι μόνον δὲν ἔλαβε πρόνοιαν ἡ Κυβέρνησις δι’ αὐτὸν τὸν Τόπον, ὅστις ἀπεσυνετέθη σχεδόν, ἀλλὰ βλέπομεν ξένας ἀποστολὰς στρατιωτικὰς καὶ διορισμοὺς στρατηγῶν πρὸς ἐκπαίδευσιν τοῦ στρατοῦ ἡμῶν καὶ ναυτικοὺς διορισμοὺς ξένων ἀξιωματικῶν διὰ τὸ ναυτικόν μας καὶ τὰ τοιαῦτα. Διατί δὲ πάντα ταῦτα; Τί ἔχομεν ἡμεῖς εἰς τὴν Ἑλλάδα; ὁ Τόπος μας εἶναι περιωρισμένος· ἀλλὰ καὶ ἂν εἴχομεν, κύριοι, ἀνάγκην, δὲν ἐπετρέπετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀπέναντι τῶν φοβερῶν, ὡς ἐξετέθη, δυστυχημάτων ν’ αὐξήσῃ τὰς δαπάνας, ἀλλ’ ὤφειλε νὰ πράξῃ ὅ,τι ὁ συνετὸς οἰκογενειάρχης, ὅστις ἐνῷ ἔχει ἓν εἰσόδημα, ἔχει ὑπολογίσει, ὅτι ἀρκεῖ διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν τέκνων του ἢ ἀποστολὴν αὐτῶν εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ διὰ τὰς λοιπὰς ἀνάγκας· ἐὰν αἴφνης καταστραφῶσι τὰ εἰσοδήματά του τί θὰ κάμῃ; δύναται νὰ προβῇ εἰς ἄλλο τι ἢ νὰ περιορίσῃ τὰ ἔξοδά του; Δυστυχῶς ὅμως ἡ Κυβέρνησις ὄχι μόνον δὲν πρόκειται νὰ πράξῃ αὐτὸ, ἀλλὰ καὶ ἐξακολουθοῦσιν αἱ δαπάναι, αὐτοὶ δὲ οἱ ὁποῖοι ἦλθον ἐννοοῦν ἐξοπλισμοὺς, ἀριθμοὺς, χρήματα, παρασκευὰς κτλ. Δὲν ἀντέχει, κύριοι, ὁ Τόπος εἰς ταῦτα. Τέλος πάντων ἡ Ἐπαρχία, ἣν ἀντιπροσωπεύω, ἐννοεῖ ὅτι δὲν ἀντέχει, ὁ δὲ Τόπος, ἐπειδὴ ἦλθον ὅλα διὰ μιᾶς, δὲν δύναται ν’ ἀντιστῇ εἰς τόσα βάρη. Ὅλοι γνωρίζετε τί συμβαίνει ἔξω, γνωρίζετε εἰς ποῖον βαθμὸν ἡ κοινωνία εἶναι ἐξεγειγερμένη διὰ τὴν κατάστασιν ταύτην· δὲν λέγω, ὅτι τῆς καταστάσεως ταύτης εἶναι παραίτιος κατὰ τὸ ὅλον ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ὅταν ἡ Κυβέρνησις δὲν λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν κατάστασιν ταύτην καὶ προβαίνῃ εἰς τοιαύτας δαπάνας καὶ ὅταν ἐξ ἀμελείας, εἴτε ἐξ ἄλλων λόγων ἀφίνῃ τὸν Τόπον νὰ πάσχῃ, ὁ Τόπος βεβαίως ἀγανακτεῖ, καὶ ἡ ἀγανάκτησίς του τρέπεται κατὰ τῶν ἀντιπροσώπων του. Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ ἀποκρύψωμεν ἡμεῖς τὸ φρόνημα τοῦτο τοῦ λαοῦ, ἤδη μάλιστα, ὅτε πρόκειται νὰ παραστῶμεν ἐντὸς ὀλίγου ἐνώπιον αὐτοῦ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως βεβαίως ἔχει ἀρκετὸν ὄγκον καὶ ἀρκετὴν δύναμιν, ὥστε νὰ μὴ φοβῆται τὴν κοινὴν γνώμην, ἡμεῖς ὅμως, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ζήσωμεν ἐν τῷ Τόπῳ τούτῳ, τὸν σεβόμεθα καὶ ὁμολογοῦμεν, ὅτι τὸν ἀκολουθοῦμεν. Ὑπὸ ταύτης δὲ τῆς κοινῆς γνώμης ἀναγκαζόμεθα νὰ καταψηφίσωμεν ἐναντίον ὅλων αὐτῶν τῶν βαρῶν. Κύριοι, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ μόνη δυσχερὴς θέσις ἀντιπροσώπου εἶναι ἡ θέσις ἐμοῦ εἰς τὸ Κοινοβούλιον τοῦτο. Ὅλοι γνωρίζετε τὸν φανατισμὸν, μετὰ τοῦ ὁποίου ὑπηρέτησα τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ὅλοι γνωρίζετε πῶς διεκείμην πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· ἀλλὰ, κύριοι, ἡ εὐγενὴς πάλη τριῶν ἐτῶν, εἰς ἐμὲ μὲν φρονοῦντα ὅτι, ἐὰν ἠδυνάμην νὰ ἐπικρατήσω εἰς τὴν Ἐπαρχίαν μου, ἤθελον κατορθώσει πολλὰ καλὰ, μὲ διέψευσεν, ἐμόρφωσα δὲ τοιαύτην πεποίθησιν καὶ τοιοῦτον γόητρον ὡς πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὥστε ἀνεγνωρίσθη τοιοῦτος παρ’ ὅλων τῶν κομμάτων, ἀνεγνωρίσθη δὲ καὶ ὑπὸ τῆς νοημοσύνης τοῦ Τόπου ὁλοκλήρου. Ὅταν ὅλα τὰ κόμματα, κύριοι, ἀνεγνώρισαν τὸν συμπολίτην μου Ἀρχηγὸν, δι’ ἐμὲ ἡ ἐπὶ πλέον πάλη ἦτο ματαιοπονία· ἄλλως, τί ἀπεδείχθην ἐγώ; ἀπεδείχθην πλανώμενος, διότι ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον ἐγὼ ὑπηρέτουν φανατικῶς τὴν Κυβέρνησιν, ἤτοι τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας, τοὺς δρόμους, δὲν τὸ ἐπέτυχον οὔτε κἂν εἰς τὸ χαρτί· διότι κατεσκευάσθησαν ὁδοὶ ἐπὶ ὁδῶν τουλάχιστον ἐπὶ τοῦ χάρτου εἰς ἅπαντα τὰ μέρη, εἰς τὴν Γορτυνίαν ὅμως οὐδὲν ἐγένετο. Εὔχομαι δὲ, ὅπως ἡ Ἀντιπολίτευσις μὲ ἀποδείξῃ πλανώμενον καὶ εἰς αὐτὰ τὰ πράγματα, καὶ ἐρχομένη εἰς τὴν Ἐξουσίαν νὰ κατορθώσῃ ἐκεῖνα, διὰ τὰ ὁποῖα ἐγὼ ὑπηρέτησα μετὰ μανίας τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν. Ἰδοὺ λοιπὸν ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἄνευ τοῦ ἐλαχίστου ἐνδοιασμοῦ ἀπεμακρύνθην ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὀφείλω καὶ ἐγὼ καὶ ἐκ μέρους τῶν δύω φίλων, μετὰ τῶν ὁποίων ἀπεμακρύνθην, νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἀπομακρυθέντες τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐδεσμεύθημεν παντάπασιν, ἡ πορεία μας ἀφέθη ἐλευθέρα, ἡ ψῆφος καὶ ἡ συνείδησίς μας εἶναι ἐλευθέρα, μόνον ἓν εἶναι ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἐργασθῶμεν καὶ ὑπὲρ τοῦ ὁποίου θὰ ψηφίσωμεν, εἶναι τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικὸν, διὰ τὸ ὁποῖον ζήτημα γνωρίζω, ὅτι πολλοὶ ἐξ αὐτῆς τῆς μερίδος ἐνδιαφέρονται, καὶ ὅταν θὰ ἔλθῃ τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς ψηφοφορίαν, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὅλοι ἡμεῖς θὰ ψηφίσωμεν συμφώνως μὲ τὴν Ἀντιπολίτευσιν οὐχὶ δι’ ἄλλον λόγον, ἀλλὰ διὰ νὰ πραγματοποιήσῃ αὐτὴ τὰς οἰκονομίας, ἐπὶ τῶν ὁποίων σήμερον στηρίζεται ἡ σωτηρία τοῦ Τόπου. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα, κύριοι, εἶχον νὰ ὑποβάλω ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θὰ τύχω τῆς συγγνώμης αὐτοῦ, διότι τὸ ἀπησχόλησα ὄχι διὰ λόγων κενῶν, ἀλλὰ διὰ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐδικαιολόγησα καὶ δικαιολογοῦσι τὸ διάβημα, εἰς τὸ ὁποῖον προέβην.

§5Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην καὶ ἐγώ, κύριοι Βουλευταὶ, ὅπως καὶ ὁ πρὸ ἐμοῦ λαλήσας συνάδελφός μου, νὰ δικαιολογήσω τὴν θέσιν μου καὶ τὴν ψῆφόν μου. Εἶναι ἀληθὲς καὶ τὸ γνωρίζουν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοί μου, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Συμπολίτευσιν καὶ ὑποστηρίζοντες τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι μετὰ μεγίστου ἐνθουσιασμοῦ ἠκολούθησα τὰς ἀρχὰς, τὰς γνώμας, τὰς πεποιθήσεις καὶ τὸ πρόγραμμα τῆς παρούσης Κυβερνήσεως· εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἰσήγοντο Νομοσχέδια, Νομοσχέδια ἐπιβαρύνοντα τὸν Λαὸν, Νομοσχέδια ὡς ἐκ τῶν ὁποίων ἡ δημοτικότης ἡμῶν τῶν Ἀντιπροσώπων τῶν φίλων τῆς Κυβερνήσεως ἐμειοῦτο ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις μας· πολλαὶ φωναὶ καὶ διαμαρτυρήσεις ἠγείροντο ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις μας, τολμῶ δὲ νὰ εἴπω ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ ὑπόληψίς μας ἐσυκοφαντεῖτο, ἀλλ’ ἡμεῖς οἱ ἔχοντες πεποίθησιν ἐπὶ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἐψηφίζομεν τὰ Νομοσχέδια ἐκεῖνα καὶ τὰ ἐψηφίζομεν, διότι ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰσάγων τὸν Προϋπολογισμὸν ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἐπεβάλλοντο φόροι καὶ φόροι βαρεῖς καὶ δυσβάστακτοι, ἀφ’ ἑτέρου μᾶς ἔλεγεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι θὰ ἴδωμεν τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, ὅτι τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπετεύχθη, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἀνακτᾷ τὴν δημοσίαν αὐτῆς πίστιν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ καὶ ὅτι εὐδαιμονία ἀναμένει τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ὡς ἐκ τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ ὅλοι ἐναντίον τῆς δημοτικότητος ἡμῶν ἐλέγομεν «ἂς ψηφίσωμεν τοὺς φόρους, ἂς ὑποβάλλωμεν τὸν λαὸν εἰς ὑποχρεώσεις ἀρκεῖ νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ»· καὶ τοῦτο ἐγένετο, ἐνθυμεῖσθε, κύριοι Βουλευταὶ, κατὰ τὴν δευτέραν Σύνοδον τῆς Βουλῆς· ἔρχεται ἡ τρίτη Σύνοδος καὶ εἴδομεν ὅτι αἱ ἐλπίδες μας ἐματαιοῦντο, ὅτι τὸ ἰσοζύγιον δὲν ἐπετυγχάνετο, ὅτι οἱ φορολογικοὶ Νόμοι, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἦσαν καταθλιπτικώτατοι, ἀφ’ ἑτέρου εἰς ἀπείρους καταχρήσεις ἔδιδον χώραν, καὶ ἡμεῖς οἱ ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις γνωρίζομεν τὰς ἀπείρους καταχρήσεις, αἵτινες γίνονται. Τὰ ἀποτελέσματα δὲ κατέδειξαν ὅτι ὀλίγα εἰσῆλθον εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον διὰ τῶν φορολογικῶν ἐκείνων Νόμων, οὓς ἐξεμεταλλεύοντο καὶ ἐκμεταλλεύονται ὀλίγοι ὑπάλληλοι κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Καὶ ἐνῷ ἤλθομεν εἰς τὸ στάδιον τῆς τρίτης Συνόδου καὶ ἐβλέπομεν τὰς προσδοκίας μας ὁσημέραι διαψευδομένας καὶ ἐβλέπομεν ὅτι ἀρχίζει νὰ ἀνοίγεται χάος εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Τόπου, ἡ Κυβέρνησις ἐν τούτοις ἐξηκολούθει νὰ εἰσάγῃ νέα φορολογικὰ Νομοσχέδια διὰ τῶν ὁποίων ἐζητοῦντο νέοι φόροι. Καὶ πάλιν εἴπομεν «ὅτι πρόκειται νὰ συμπληρώσῃ τὸ ἔργον της ἡ Κυβέρνησις καὶ θὰ κατορθώσῃ τὸ ἰσοζύγιον». Καὶ εἰσάγεται ὁ Νόμος περὶ δανείου πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· ἠγέρθησαν κραυγαὶ ἐκ μέρους τοῦ λαοῦ, διαμαρτυρήσεις ἐκ μέρους τῶν συμπολιτῶν μας, συκοφαντίαι τολμῶ νὰ εἴπω, καὶ ἡμεῖς εἴπομεν «ἂς ψηφίσωμεν καὶ τὸ δάνειον αὐτὸ, ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας»—διότι αὕτη ἦτο ἡ ὑπόσχεσις τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως διὰ τῆς ἄρσεως ἑδραιωθῇ ἡ πίστις τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἐξασφαλισθῶσιν αἱ ἐμπορικαὶ συναλλαγαὶ τῆς Ἑλλάδος μετὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Καὶ ἐψηφίσαμεν τὸ δάνειον, ἀλλὰ σὺν τῷ δανείῳ εἰσήχθη τὸ νέον Δασμολόγιον καὶ εἰσήχθη ὁ φοβερὸς, ὁ δρακόντειος ἰδίᾳ διὰ τὴν Πελοπόννησον Νόμος περὶ καταδιώξεως τῶν ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου. Καὶ ὁμιλῶ περὶ Πελοποννήσου, διότι εἶμαι Πελοποννήσιος· ὀφείλει ἡ Πελοπόννησος τινά· διότι ἡ Πελοπόννησος καταβάλλει τοὺς πλειοτέρους φόρους, διότι εἰς τὴν Πελοπόννησον ἐργάζονται καὶ καλλιεργοῦσι καὶ παράγουσιν οἱ κάτοικοι πλουτίζοντες τὸν δημόσιον θησαυρόν. Τὸ νομοσχέδιον περὶ καθυστερούντων ὅπως εἰσήχθη ἦτο φοβερόν· προσήλθομεν ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου, ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶχεν ἀποσυρθῆ καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι Βουλευταὶ ἐκ τῆς Πελοποννήσου, μεταξὺ τῶν ὁποίων ὁ κύριος Στεφανόπουλος καὶ ὁ κύριος Δόγκας ἐδηλώσαμεν εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι, ἐὰν δὲν τροποποιηθῇ τὸ Νομοσχέδιον, εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἀποσυρθῶμεν ἀπὸ τοῦ Κοινοβουλίου.

§6Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ τοιαύτην δήλωσιν δὲν ἔκαμον.

§7ΦΩΤΗΛΑΣ. Τὴν ἔκαμον ἐγὼ, κύριε Στεφανόπουλε· ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ ἐὰν θὰ ἐδέχεσθε νὰ ψηφίσητε τὸ νομοσχέδιον ὡς εἶχε.

§8ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἐτροποποίησεν ὁ κ. Πρόεδρος ἀφ’ ἑαυτοῦ.

§9ΦΩΤΗΛΑΣ. Καὶ ἡμεῖς ἠδικήθημεν τότε· ἔγραψαν εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι ἀντιπολιτευόμεθα ἐκ συμπαιγνίας (δεικνύει τὴν Ἀντιπολίτευσιν), ὅπως ἴσως σήμερον ἀδικούμεθα παρ’ ὑμῶν (δεικνύει τὴν Συμπολίτευσιν). Ἐδέχθημεν τέλος πάντων μετὰ τῆς τροπολογίας ἐκείνης ὡς ἐκ τῆς ὁποίας δὲν ἦτο τόσον βαρὺ τὸ νομοσχέδιον, ἐνομίζομεν ὅμως ὅτι ἐν τῇ ἐφαρμογῇ του οἱ ὑπάλληλοι τῆς Κυβερνήσεως ἤθελον προσέξει καὶ δὲν ἤθελον τὸ καταστήσει καταθλιπτικώτερον· ἐνομίζομεν, ὅτι οἱ ταμίαι ἤθελον ἐφαρμόσει τὸν νόμον ἐκεῖνον μόνον διὰ τὰ καθυστερούμενα διὰ τὸ ἔτος 1884· καὶ ἐν τούτοις οἱ ταμίαι ἐναντίον τῆς γενικῆς καταστροφῆς, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν ἀνὰ τὴν Πελοπόννησον καὶ ἑπομένως ἀνὰ ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα—ὁλόκληρον, διότι ἐν τῇ καταστροφῇ τῶν σταφιδοκτημόνων ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς πάσχει—ἐν τῇ καταστροφῇ ταύτῃ, οἱ ταμίαι λαβόντες ὡς ὅπλον τὸν νόμον ἐκεῖνον, ἐξέδωκαν κατὰ χιλιάδας τὰ ἐντάλματα καθ’ ὅλων τῶν συμπολιτῶν μας ἑνώσαντες τὰ χρέη ἁπάντων τῶν προηγουμένων ἐτῶν ἀπὸ τοῦ 1880 καὶ ἀγεληδὸν δίκην κτηνῶν ἤγαγον τοὺς συμπολίτας μας εἰς τὰς φυλακάς, ἐνῷ τὸ προϊόν των, τὸ προϊόν ἐκεῖνο διὰ τοῦ ὁποίου ζῇ ἡ Ἑλλὰς, κατεστράφη. Διεμαρτυρήθην, κύριοι Βουλευταὶ, καὶ ἐζήτησα—τολμῶ νὰ τὸ εἴπω, διότι προστατεύω τὰ συμφέροντα τῶν συμπολιτῶν μου, οἱ ὁποῖοι μὲ ἐτίμησαν διὰ τῆς ψήφου των—τὴν παῦσιν τοῦ ταμίου Καλαβρύτων διὰ τὴν διαγωγήν του ταύτην, ἀλλὰ δὲν εἰσηκούσθην. Ἐπῆλθεν αὐτὴ ἡ καταστρεπτικὴ θεομηνία καὶ οἱ ἀξιότιμοι Βουλευταὶ τῆς Κορινθίας...

§10Σ. ΝΟΤΑΡΑΣ. Ὄχι ὅλοι.

§11ΦΩΤΗΛΑΣ. Θὰ δηλώσω τὰ ὀνόματά των—οἱ κύριοι Κανελλόπουλος, Νεντάκης καὶ Πετρούλιας, ἐμφορούμενοι ὑπὸ τῶν αὐτῶν αἰσθημάτων ἐκ τῶν ὁποίων ἐμφοροῦμαι καὶ ἐγὼ, ὑπέβαλον νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου ἐζήτουν νὰ τροποποιηθῇ ὁ νόμος ὁ ἐπιβαρύνων τὸν σταφιδόκαρπον, τὸν χρησιμεύοντα διὰ τὰ πνευματώδη ποτὰ, καὶ ὅμως τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τῶν ἀξιοτίμων κυρίων Βουλευτῶν ὡς καὶ τοῦ κ. Σταυροπούλου, ὁ ὁποῖος ἐφώναζεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διεμαρτύρετο, ἐῤῥίφθη εἰς τὰς καλένδας.

§12ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θὰ τὸ ὑποβάλῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§13ΦΩΤΗΛΑΣ. Τὸ εὔχομαι, καὶ ἐὰν τὸ ὑποβάλῃ θὰ ψηφίσω καὶ ἐγὼ τότε μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι Βουλευταί, οἱ ἰδόντες τὴν καταστροφήν, ἥτις ἐγένετο εἰς τὴν Πελοπόννησον ὑπέβαλον νομοσχέδιον ὅπως τροποποιηθῇ ὁ νόμος ἐκεῖνος περὶ καθυστερούντων, καὶ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον ἔλαβε τὴν εἰκοστὴν τάξιν, ὅπως καταδιώκωνται οἱ συμπολῖται ἡμῶν οἱ πλουτίζοντες τὴν Ἑλλάδα διὰ τῆς ἐργασίας των. Ἀπὸ ἐκείνης τῆς στιγμῆς ἐσκέφθην ὑπακούων εἰς τὴν φωνὴν τῆς Ἐπαρχίας μου καὶ εἰς τὴν φωνὴν τῆς κοινῆς γνώμης, μὲ ὅλον τὸ σέβας, τὸ ὁποῖον ἔχω πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρέπει νὰ ἄρω τὴν ἐμπιστοσύνην μου καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ νὰ ζητήσω παρὰ τῆς Βουλῆς, καὶ πρὸς τοῦτο ἐπικαλοῦμαι τὴν ὑμετέραν ψῆφον, νὰ τροποποιηθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις καὶ τεθῇ πρὸ πάσης ἄλλης συζητήσεως μετὰ τὴν συζητουμένην ἐπερώτησιν ἡ συζήτησις τῶν δύω νομοσχεδίων τῶν ἀξιοτίμων κυρίων Βουλευτῶν, τοὺς ὁποίους ὠνόμασα. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων καὶ φωναὶ εὖγε, εὖγε).

§14Α. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Δὲν ἔχουσι δίκαιον, κύριοι Βουλευταί, οὔτε ἡ Κυβέρνησις, οὔτε οἱ φίλοι αὐτῆς αἰτιώμενοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι αὕτη δι’ ἐπανειλημμένων ἀγορεύσεων ἐπεξέτεινε τὴν συζήτησιν περὶ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων καὶ περὶ τῆς ἀρθείσης ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Δὲν ἔχουσι δίκαιον, διότι, συζητουμένου τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐξεπλήρου καθῆκον ἐπιβαλλόμενον αὐτῇ, δεικνύουσα ἐνταῦθα διὰ τῶν πραγμάτων ὅτι ἡ ἐπιψήφισις τοῦ Νόμου ἐκείνου ἦτο παράκαιρος καὶ ἐὰν ἔτι ἐπρόκειτο δι’ αὐτοῦ νὰ ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἣν ἅπαντες ἐπεδοκιμάζομεν, ἤθελε φέρει ὀλέθρια ἀποτελέσματα ἕνεκα τῶν οἰκονομικῶν περιστάσεων, ἐν αἷς τὸ Κράτος εὑρίσκεται. Αἱ προῤῥήσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐκυρώθησαν διὰ τῶν πραγμάτων· ὁ Νόμος ἐγένετο, τὸ δάνειον ἐπεψηφίσθη, ἐξετέθη εἰς ἐγγραφὴν, ἀλλ’ ἀπέτυχε, χωρὶς νὰ πραγματωθῇ ὁ σκοπὸς, δι’ ὃν τοῦτο ἐπεψηφίσθη. Ἐὰν ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν κατεδείκνυε ταῦτα πάντα ἐγκαίρως ἐνταῦθα, τότε ἤθελε παραβῆ ἀληθῶς τὸ καθῆκον αὐτῆς, ὡς ἤθελε παραβῆ ἐπίσης αὐτὸ, καταλιποῦσα ἀπαρατήρητον τὴν παρανομίαν τῆς Κυβερνήσεως, ἀπαλλαξάσης τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἀπὸ τῆς συμμετοχῆς αὐτῆς εἰς τὸ δάνειον καὶ οὑτωσὶ ζημιωσάσης ὑπὲρ τὰς 600 χιλιάδας δραχμὰς τὸ Δημόσιον. Καὶ ἤθελεν ἀληθῶς παραβῆ τὸ καθῆκον αὐτῆς ἡ Ἀντιπολίτευσις μὴ κατακρίνασα τὴν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως παραβάσης ῥητὰς διατάξεις τοῦ Νόμου, παραβάσης τὸν σκοπὸν αὐτοῦ δηλωθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ δανείου καὶ μεταχειρισθείσης τὰ χρήματα τοῦ δανείου, προωρισμένα ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, δι’ ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους παρανόμως, καὶ ἀνασταλείσης οὑτωσὶ τῆς ἄρσεως ἐπὶ χρόνον, δι’ ἣν καὶ μόνον ᾐτήσαντο τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ δανείου ἐκείνου. Ἦτο ἀδύνατον λοιπὸν εἰς ἡμᾶς ν’ ἀφήσωμεν ἀπαρατηρήτους καὶ ἀνεξελέγκτους τὰς πράξεις ταύτας τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἦτο ἀδύνατον ν’ ἀφήσωμεν ἀπαρατήρητον ἑτέραν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως συνομολογησάσης κατὰ παράβασιν τῶν Νόμων δάνεια ἄνευ τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς Βουλῆς. Αἱ Κυβερνητικαὶ πράξεις λοιπὸν, αἱ παράνομοι, προκαλοῦσι τὰς μακρὰς συζητήσεις, τὰς παρατηρήσεις καὶ τοὺς ἐλέγχους. Ὅταν, κύριοι, ἔν τινι τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων, γενομένης καὶ τότε συζητήσεως περὶ τῆς παραβάσεως τοῦ σκοποῦ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, ἔλεγον, ὅτι ἕνεκα τῶν οἰκονομικῶν μέτρων τῆς Κυβερνήσεως πλησιάζομεν νὰ κρούσωμεν τὰς θύρας τῆς χρεωκοπίας, ὅτε ἐν τῇ αὐτῇ συνεδριάσει ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου κ. Δηλιγιάννης ἔλεγεν ὅτι πλησιάζομεν νὰ ῥιφθῶμεν εἰς τὸ χαῖνον βάραθρον τῆς χρεωκοπίας, τινὲς μὲν τῶν κ. Βουλευτῶν ἀντιδοξοῦντες ἐμειδίων, λέξεις κενὰς θεωροῦντες τὰς παραστάσεις αὐτὰς, εἷς δὲ τῶν κ. Ὑπουργῶν ταμβακίζων ἐγέλα σαρδωνικῶς. Δυστυχῶς τὰ πράγματα προέβησαν τόσον ταχέως, ἐπικυρώσαντα τὰς προῤῥήσεις ἡμῶν· πρὸς ἀπόδειξιν πλειοτέραν τούτων ἄς ἐξετάσῃ ὁ θέλων τὴν σημερινὴν κατάστασιν τῶν ταμείων τοῦ Κράτους, ἂς ἐρωτήσῃ ἄν αἱ θύραι τοῦ Ταμείου Ἀθηνῶν εἰσὶ πρὸς ὅλους τοὺς δικαιούχους ἀνοικταὶ, ἄς ἐρωτήσῃ ἄν αἱ δεκαημερίαι τοῦ στρατοῦ πληρώνωνται τακτικῶς, ἄς λάβῃ προσέτι ὑπ’ ὄψιν αὐτοῦ τὰς ἐν πίνακι κατατεθείσας ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πληροφορίας καὶ ἂς ἀποφανθῇ, ἂν οὐχὶ πλέον προβαίνωμεν νὰ κρούσωμεν τὰς θύρας τῆς χρεωκοπίας, ἀλλ’ ἂν δὲν εἴμεθα ἐν πραγματικῇ καὶ πλήρει χρεωκοπίᾳ· ἂν ὑπῆρχεν εἰδικὴ δικαιοδοσία κηρύττουσα τὰ Κράτη ἐν καταστάσει πτωχεύσεως, τοιαύτη ἀπόφανσις ἤθελε νομίμως ἐκδοθῆ διὰ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ἡμῶν. Πρὶν ἢ εἰδικῶς ἐξετάσω, κύριοι, τὸ ζήτημα, ὅπερ ἔφερεν ἐμὲ εἰς τὸ βῆμα, ἐπιτρεψατέ μοι νὰ φέρω τὸν λόγον ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1881· ἀναγκάζομαι δὲ νὰ πράξω τοῦτο, διότι ἐν ἄλλῃ συνεδριάσει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θέλων νὰ δικαιολογήσῃ τὴν διεύθυνσιν τῶν χρήσεων τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν, ἀνέφερεν ὅτι ἐκληρονόμησε βάρη ἀπὸ τὴν χρῆσιν τοῦ 1881, καὶ τούτου ἕνεκα ἠναγκάσθη νὰ μεταχειρισθῇ τὰ χρήματα τοῦ δανείου καὶ εἰς ἄλλας ἀνάγκας, καὶ διότι συγχέει ἐν μέρει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τοῦ ὑπ’ αὐτοῦ κατατεθέντος πίνακος τὴν χρῆσιν τοῦ 1881 πρὸς τὸ δάνειον τῶν 170 ἑκατομμυρίων. Ὀφείλω λοιπὸν νὰ ἐξετάσω, ἂν ἡ προκάτοχος τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἐγκατέλειψεν ἀληθῶς βάρη εἰς τὰς μεταγενεστέρας χρήσεις, ἢ μεγάλα ποσὰ, ἅτινα ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐσπατάλησεν· ἀλλὰ καὶ ἑτέραν παρατήρησιν ὀφείλω νὰ ποιήσω. Κατὰ τὴν νέαν λογιστικὴν σχολὴν τῆς παρούσης ἐποχῆς οἱ ἀριθμοὶ ἐκτήσαντο νέας ἰδιότητας ἀγνώστους εἰς τὴν παλαιὰν, εἰς ἣν κατέταξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸν ἀξιότιμον κ. Σωτηρόπουλον, ἐλέγχων αὐτὸν μάλιστα ὡς μὴ δυνάμενον νὰ κατανοήσῃ τὴν μέθοδον τῆς νέας· κατὰ τὴν νέαν ταύτην σχολὴν οἱ ἀριθμοὶ ἐκτήσαντο τὴν ἰδιότητα τῆς συστολῆς καὶ διαστολῆς· οὐχὶ κατὰ λόγον τῆς φυσικῆς θερμοκρασίας, ἀλλὰ τῆς διανοητικῆς τοῦ γράφοντος τοὺς ἀριθμοὺς καὶ παρουσιάζοντος αὐτοὺς εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ καὶ δευτέραν ἐκτήσαντο ἰδιότητα τὴν ἐκλειπτικὴν, δι’ ἧς οἱ αὐτοὶ ἀριθμοὶ ἄλλοτε μὲν ἐμφανίζονται ἐν τῷ αὐτῷ λογαριασμῷ, ἄλλοτε δ’ ἐξαφανίζονται ἀναλόγως τοῦ σκοποῦ, ὃν ὁ γράφων προτίθεται νὰ ἐπιδιώξῃ. Τοῦτο, κύριοι, καταδεικνύεται εὐχερέστατα ἐξ ἐγγράφων· ἔν τινι συνεδριάσει τοῦ 1883 ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέφερεν ὅτι ἡ χρῆσις τοῦ 1881 κατέλιπε 38,999,726 δραχμὰς, παρέλειψεν ὅμως ἐκ κακῆς πίστεως ν’ ἀναφέρῃ καὶ πολλὰ ἄλλα ποσὰ, ἅτινα ἡ χρῆσις ἐκείνη κατέλιπε, τουτέστι 2,200,000 τὴν ἀξίαν χαλκίνων νομισμάτων, ὡσαύτως ἀντίτιμον πωληθέντων ἵππων καὶ ἱματισμοῦ 3,000,000, ὡσαύτως ἀντίτιμον ἱματισμοῦ 5,500,000 καὶ ἐκ τοῦ ἱματισμοῦ τούτου ἀνέγραψαν ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς κατὰ τὸ 1882 1,300,000, κατὰ τὸ 1883 1,800,000, κατὰ τὸ 1884 1,600,000 καὶ κατὰ τὸ 1885 800,000. Ἐν ὅλῳ ἡ χρῆσις τοῦ 1881 κατέλιπε 49,699,722· ἐνταῦθα ἔλαβε χώραν ἡ ἐκλειπτικὴ ἰδιότης τῶν ἀριθμῶν, διότι, ἀπὸ τοὺς πρώτους λογαριασμοὺς ἐξέλιπον τὰ ποσὰ, ἅτινα ἀποτελοῦσι τὰ 5,500,000. Κατὰ παραβολὴν ὅμως τῶν ὅσων τότε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε πρὸς τὸν ὑπ’ αὐτοῦ πάλιν παρουσιαζόμενον πίνακα, βλέπομεν ἰσχύσασαν τὴν ἑτέραν ἰδιότητα τῆς ἐλαστικότητος τῶν σωμάτων· διότι, ἐνῷ τότε εἶπεν, ὅτι ἐκ τῆς πωλήσεως 4,957 μετοχῶν ἐλήφθησαν 1,838,960, νῦν ἀναφέρει, ὅτι ἐλήφθησαν 1,734,428· τότε ἀνέφερεν, ὅτι παρὰ τῇ Τραπέζῃ Κωνσταντινουπόλεως κατελείποντο 11,286,604, νῦν ἀναφέρει ἐν τῷ πίνακι 13,437,842· τότε εἶπεν, ὅτι παρὰ τῷ Ῥοδοκανάκῃ κατελείφθησαν 3,637,500, νῦν 4,563,158. Ἀπέναντι τῆς τοιαύτης καταστάσεως, κύριοι, τίς δύναται ἐν τῷ μέλλοντι νὰ δίδῃ πίστιν εἰς τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ παρουσιαζόμενα, ἄλλοτε ἄλλως μορφούμενα, ἀλλ’ οὐδέποτε ἀληθῆ, καὶ δὲν γνωρίζω, ἂν ἐκ λάθους περὶ τὴν λογιστικὴν ἢ ἐκ προθέσεως ἀναλόγου πρὸς τὸν ἑκάστοτε ἐπιδιωκόμενον σκοπόν; Ἡ χρῆσις ἐκείνη τοῦ 1881 κατέλιπεν ἐπίσης καὶ χρέη, διότι ἐτελείωσε μεταγενεστέρως, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἀπεχώρησε κατὰ τὸν Μάρτιον τοῦ 1881, καταλείψασα ἔξοδα ὀφειλόμενα 21, 360,274· ἀφαιρουμένων τούτων ἀπὸ τὸ γενικὸν ποσὸν μένει καθαρὸν ὑπόλοιπον 28,339,447. Οὐχὶ λοιπὸν βάρη, ἀλλὰ μέγα ποσὸν ἀφῆκεν ὑμῖν ἡ χρῆσις τοῦ 1881, ποσὸν μέγα, ὅπερ μετεχειρίσθητε μεταγενεστέρως, καὶ ἐν τούτοις τολμᾶτε, παραμορφώνοντες τὰ πράγματα καὶ τοὺς ἀριθμοὺς, νὰ λέγητε, ὅτι ἕνεκα τῶν βαρῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1881 ἠναγκάσθητε νὰ δαπανήσητε χρήματα τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων. Ταῦτα μελετῶν, κύριοι, χθὲς, μετὰ συγκινήσεως ἀνεῦρον ἐν τοῖς ἐγγράφοις μου καὶ μίαν ἐπιστολὴν, καὶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ κάμω χρῆσιν αὐτῆς, ἀποδεικνυούσης, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἢ μᾶλλον ὁ Πρόεδρος αὐτῆς, κατηγορηθεὶς ἐν τούτοις ὑπὸ τῆς νέας λογιστικῆς σχολῆς, τῆς ῥᾳδίως μεταποιούσης πράγματα καὶ ἀριθμοὺς, τῆς σπαταλησάσης καὶ σπαταλώσης ἀφειδῶς τὸν δημόσιον πλοῦτον, ἐπὶ ἀφειδίᾳ περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων χρημάτων καὶ σπατάλῃ, ὁποίαν ἀληθῶς φειδὼ καὶ ὁποίαν πρόνοιαν μετὰ τῶν λοιπῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως ἐλάμβανε περὶ τῶν χρημάτων, ἅπερ ἡ χρῆσις ἔμελλε ν’ ἀφήσῃ, ἰδίως δὲ περὶ τοῦ μεταλλικοῦ τῶν 21,000,000 εἰς χρυσὸν κατατεθειμένων εἰς διαφόρους Τραπέζας ἐπὶ τόκῳ 4%. Ἐμερίμνα περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς Χώρας ὁ ἀείμνηστος ἐκεῖνος Πρωθυπουργὸς, συνεσκέπτετο μετὰ τῶν συναδέλφων του περὶ ταύτης, καὶ ἓν τῶν μέσων πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως ἐθεώρει τὴν ἑνοποίησιν τῶν δανείων· ἀλλὰ φρονῶν, ὅτι πιθανόν τινες τῶν μετόχων νὰ ἠρνοῦντο ν’ ἀνταλλάξωσι τὰς ὁμολογίας τῶν διαφόρων δανείων πρὸς τὰς τοῦ ἠνοποιημένου, ἤθελε νὰ ἔχῃ ἕτοιμον πάντοτε χρῆμα διὰ τὴν ἀνάγκην ταύτην καὶ ἐσκέπτετο περὶ τούτου πάντοτε, ἐνῷ δὲ καθ’ ἑκάστην ὡμιλοῦμεν μοὶ ἔγραψεν ἐν τούτοις καὶ τὴν ἑξῆς ἐπιστολήν: «Σὲ ἐνθυμίζω, ὅπως εἴπομεν πολλάκις, ὅτι πρέπει νὰ μὴ ἐγγίξωμεν πλέον τὰ χρήματα τοῦ δανείου, ἀλλὰ νὰ λαμβάνωμεν διὰ τὰς ἀνάγκας μας ἀπὸ τὴν Τράπεζαν, διότι τὰ χρήματα τοῦ δανείου τὰ χρειαζόμεθα διὰ τὴν μεταβολὴν τῶν παλαιῶν δανείων». Ἀληθὲς ἔγκλημα ἔπραττον οἱ παραστήσαντες τὸν ἀρχηγὸν τῆς μερίδος ἐκείνης ὡς ἀφειδήσαντα τῶν δημοσίων. Μετὰ τὴν σύντομον ταύτην ἀναθεώρησιν τῆς χρήσεως τοῦ 1881 ἐν σχέσει πρὸς τοὺς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως παρουσιασθέντας πίνακας εἰσέρχομαι εἰς τὸ κύριον ζήτημα. Τὸ μεγαλείτερον, κύριοι Βουλευταὶ, δικαίωμα, ὅπερ οἱ λαοὶ ἀπέκτησαν καὶ ἀσκοῦσι διὰ τῶν ἀντιπροσώπων αὑτῶν, εἶναι ὁ ἐτήσιος κανονισμὸς τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους. Ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ δικαιώματος τούτου ἐναργέστατα καταδεικνύεται, ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν δικαίωμα εἶχε νὰ συνομολογήσῃ δάνεια, νὰ δαπανᾷ καὶ ἐπιβαρύνῃ τὸ Κράτος ἄνευ τῆς συμμετοχῆς αὐτοῦ διὰ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτοῦ. Καὶ οὐ μόνον τὸ Σύνταγμα ἀπαγορεύει τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι Νόμοι ἀπαγορεύουσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεταβάλῃ τὴν χρῆσιν τῶν χρημάτων πρὸς ἄλλον σκοπόν. Παρουσιάζονται περιστάσεις, καθ’ ἃς ἡ Κυβέρνησις δύναται ἐν ἀνάγκῃ ἀπολύτῳ νὰ συνομολογήσῃ δάνεια καὶ νὰ ζητήσῃ κατόπιν τὴν ἐπιδοκιμασίαν τῆς Βουλῆς, ἐκθέτουσα τοὺς λόγους τῆς ἀνάγκης· ἀλλὰ, μὴ τοιαύτης ἀπολύτου ὑπαρχούσης, εἶναι ἀσύγγνωστος ἡ Κυβέρνησις συνομολογοῦσα δάνεια, ἐπιβαρύνοντα τὴν παροῦσαν καὶ τὰς μελλούσας γενεάς. Ἀλλ’ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἄνευ τῆς ἀπολύτου ταύτης ἀνάγκης προέβη εἰς τὴν συνομολόγησιν νέων δανείων ἐξευτελιστικῶν καὶ καταστρεπτικῶν τῆς δημοσίας πίστεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ παρελθόντος ἔτους ἐγίνωσκεν, ὡς εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἐδαπάνησεν εἰς ἄλλας κατ’ αὐτὸν ἀνάγκας ὑπὲρ τὰ 19 ἑκατομμύρια ἐκ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, ἡ τοιαύτη δὲ δαπάνη ἀναφέρεται καὶ ἐν τῷ προσαγομένῳ πίνακι· ἐγίνωσκε βεβαίως, ὅτι θὰ λάβῃ ἀνάγκην τούτων, ἵνα ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Ἐνθυμηθῆτε προσέτι ὅτι ἔλεγεν, ὅτι συνενοήθη μετὰ τῶν Τραπεζῶν καὶ διαπραγματεύεται μετ’ αὐτῶν πρὸς εὕρεσιν τῶν χρημάτων. Ἐγίνωσκε λοιπὸν πρὸ μηνῶν τὴν ἔλλειψιν τῶν χρημάτων, ἦτο δὲ καὶ ἡ Βουλὴ παροῦσα. Τίνος ἕνεκα δὲν ἐζήτησε τὴν ἄδειαν αὐτῆς πρὸς συνομολόγησιν τῶν δανείων; Δὲν νομίζετε, ὅτι ἡ τοιαύτη διαγωγὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ παρεβίασε τὸ προμνησθὲν συνταγματικώτατον δικαίωμα τοῦ Λαοῦ, τοῦ ἐνασκουμένου διὰ τῶν ἀντιπρωσώπων του βουλευτῶν; Δὲν νομίζετε, ὅτι περιυβρίζει τὴν Βουλήν; Πόθεν ὁ κ. Πρόεδρος ἔλαβε τὸ θάῤῥος νὰ συνομολογήσῃ τὰ δάνεια ταῦτα ἄνευ Νόμου; Κατὰ τὸ 1880 τοιαύτην ἐπίσης ἐνήργησε πρᾶξιν, δανεισθεὶς ἄνευ Νόμου 15 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ τότε προέτεινεν εὔσχημον δικαιολόγημα, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἦτο παροῦσα, ὅτι ἐπείγουσα ἀνάγκη παρέστη ἕνεκα τῆς προσκλήσεως τῆς ἐπιστρατείας. Ταῦτα δὲ λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν ἡ συνελθοῦσα Βουλὴ ἐπεδοκίμασε τὴν πρᾶξιν, καὶ περιέλαβε τὸ δάνειον τοῦτο ἐν τῷ δανείῳ τῶν 120 ἑκατομμυρίων σήμερον ὅμως τοιαύτη ἀνάγκη ἀπόλυτος δὲν ὑπῆρξε. Τί λοιπὸν ἐνθαῤῥύνει τὸν κ. Πρόεδρον εἰς τὴν διάπραξιν τῆς παρανομίας ταύτης; ἡ πλειονοψηφία, ἥτις ἐπὶ τρία ἔτη μένει ἐν πλήρει ἀφωνίᾳ, μὴ ἔχουσα γνώμην, μὴ κρίνουσα, ἀλλὰ πειθαρχικῶς δεχομένη τὰς ὑπαγορεύσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· ἦτο βέβαιος ἐκ τῶν προτέρων ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς παρούσης Βουλῆς μένει ἔτι ὑποτεταγμένη εἰς τὴν θέλησιν αὐτοῦ, ὅτι δὲν θέλει ἀρνηθῆ αὐτῷ τὴν ψῆφόν της, οὐδὲ θέλει διαμαρτυρηθῆ τοὐλάχιστον ἐπὶ τῇ παραβιάσει τοῦ Συνταγματικοῦ δικαιώματος τοῦ λαοῦ, καὶ ἐπὶ τῇ περιφρονήσει ἑαυτῆς. Ἐξεταστέον ἤδη, ἐὰν ἠδύνατο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ συνομολογήσῃ νομίμως ἄνευ προϋπάρχοντος Νόμου τὰ δάνεια ταῦτα. Πλανώμενος ἢ ἀμηχανῶν μᾶλλον ἀντέταξε χθὲς τὸ ἄρθρον 2 τοῦ Νόμου περὶ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων εἰς τὸν Βουλευτὴν ἐκ Τριφυλίας κ. Σωτηρόπουλον, τὸν ἐρωτήσαντα αὐτὸν, ἐπὶ τίνος Νόμου στηριζόμενος συνωμολόγησε τὰ δάνεια. Τὸ ἄρθρον τοῦτο σαφὲς ὂν ἀναιρεῖ ἄρδην τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἔχει δ’ οὕτως. «Ἐπιτρέπεται ἑπομένως εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συνομολογήσῃ δάνειον ὀνοματικοῦ κεφαλαίου «δραχμῶν 170 ἑκατομμυρίων, διαιρουμένου εἰς 340,000 «ἀνωνύμους ὁμολογίας ὑπὸ τοὺς ὅρους τῆς ἑπομένης συμ«βάσεως». Τίνες εἰσὶν οἱ ὅροι οὗτοι, οἱ δυνάμενοι νὰ προσπορίσωσι τὰ χρήματα; ἡ δημοσία ἐγγραφὴ, καὶ ἡ πώλησις τῶν ὁμολογιῶν. Προδήλως καὶ ἀναντιῤῥήτως ἐντεῦθεν ἕπεται, ὅτι ὁ Νόμος διὰ τοῦ μέσου τούτου ἐπέτρεψε τῇ Κυβερνήσει νὰ δανεισθῇ· ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὅμως, ὡς ἐξάγεται ἐκ τῶν προσαχθεισῶν συμβάσεων, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔλαβε χρήματα ἀπὸ τὰς Τραπέζας ἐπὶ προθεσμίᾳ καὶ τόκῳ, καὶ ἔδωκεν ἑκάστῃ ἀνάλογον ἀριθμὸν μετοχῶν ὡς ἐνέχυρον, ὑπολογισθείσης τῆς ἀξίας ἑκάστης ὁμολογίας εἰς δραχμὰς 250. Αἱ συμβάσεις αὗται περιέχουσι καθαρῶς δάνειον ἐπὶ ἐνεχύρῳ. Ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο βεβαίως νὰ πωλήσῃ τὰς ὁμολογίας καὶ νὰ πορισθῇ χρήματα, ἀλλ’ ἡ πώλησις αὕτη διαφέρει ἀπὸ τῆς συνομολογήσεως δανείου ἐπὶ ἐνεχύρῳ· διὰ τῆς πωλήσεως μεταβιβάζεται ἀμέσως εἰς τὸν ἀγοραστὴν ἡ κυριότης, ἐνῷ διὰ τοῦ δανείου ἐπὶ ἐνεχύρῳ ἡ κυριότης διαμένει εἰς τὸν ὀφειλέτην, καὶ μόνον τὸ δικαίωμα παρέχεται τῷ δανειστῇ νὰ ἐκποιήσῃ τὸ ἐνέχυρον, ἂν ἐμπροθέσμως δὲν καταβάλῃ αὐτῷ ὁ ὀφειλέτης τὰ ληφθέντα χρήματα. Ἐπὶ δὲ τοῦ προκειμένου τοιαύτην περιέχουσι συμφωνίαν αἱ συμβάσεις. Ἄρα εἶναι καθαρὸν δάνειον ἐπὶ ἐνεχύρῳ, ἀντίθετον ὅλως πρὸς τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως περὶ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, καὶ ἑπομένως ἄνευ προηγουμένου Νόμου δὲν ἠδύνατο νὰ συνομολογηθῇ. Κατεδείχθη ἀρκούντως σαφῶς τὸ παράνομον τῆς συνομολογήσεως τῶν δανείων τούτων, ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἕτερος λόγος ἐπιβαρύνων αὐτὰ, ὁ τρόπος δηλαδὴ τῆς συνομολογήσεως αὐτῶν· τὰ δάνεια ταῦτα, κύριοι, ὡς ἐγένοντο, ὑπὸ τὰς συνθήκας, ὑφ’ ἃς ἐπραγματεύθησαν, ἐξηυτέλισαν καὶ καὶ κατέστρεψαν τὴν δημοσίαν πίστιν, μέλλουσι δὲ ν’ ἀποῤῥοφήσωσιν ὅλας τὰς ὁμολογίας, μόλις οὕτω δυναμένας νὰ πληρώσωσι τὰ νέα ταῦτα συνομολογηθέντα δάνεια. Ὅταν Κράτος τι, ὅπως δανεισθῇ 11,500,000, κρούῃ τῶν Τραπεζῶν τὰς θύρας, μόνον δὲ διὰ τῶν ψιχίων ἐξ Τραπεζῶν κατορθοῖ νὰ εὕρῃ τὸ ποσὸν αὐτὸ, τοῦτο τὸ γεγονὸς μόνον καταδείκνυσι τὴν ἀθλίαν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν τῆς Χώρας, τὸν ὄλεθρον εἰς ὃν φερόμεθα, τὴν πλήρη ἔκλυσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως, τὴν μηδαμινότητα τῆς Ἐθνικῆς πίστεως. Καὶ τίς πρῶτος, κύριοι, διεκήρυξεν ἐπισήμως σχεδὸν τὴν μηδαμινότητα τῆς Ἐθνικῆς πίστεως; τίς πρῶτος ἔδωκεν ἰσχυρὸν πλῆγμα κατὰ τῆς Ἐθνικῆς Κυβερνήσεως; Αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, ἕνεκα τοῦ ὀλεθρίου αὑτῆς οἰκονομικοῦ συστήματος, ὑποτιμήσασα αὐτὴ τὰ Ἐθνικὰ χρεώγραφα κατὰ 100 περίπου δραχμὰς πρὸς συνομολόγησιν τῶν νέων αὐτῶν δανείων μόνον πρὸς παράτασιν τοῦ Κυβερνητικοῦ αὑτῆς βίου. Ἀλλ’ ἐξ ὅλης αὐτῆς τῆς καταστάσεως τί θέλει προκύψει; οὐχὶ βεβαίως εὐχάριστα καὶ ὠφέλιμα. Ἡ Κυβέρνησις χρεωστεῖ καὶ ὀφείλει νὰ πληρώσῃ ἐντὸς τοῦ ἔτους τούτου 35 ἑκατομμύρια ἐκ προκαταβολῆς, 11,500,000 εἰς τὰς ὁμάδας τῶν Τραπεζῶν, 7 νέα ἑκατομμύρια διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν σιδηροδρόμων=57 ἑκατομμύρια. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκ τοῦ ὅλου δανείου μένουσι 230 χιλιάδες ὁμολογίαι, ἀφαιρουμένων τῶν πρὸς ἐγγραφὴν δοθεισῶν 110 χιλιάδων, αἱ 230 χιλιάδες πρὸς 250, ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι θὰ πωληθῶσιν, ὅπως ἐνεχυριάσθησαν, φέρουσι 56 ἑκατομμύρια. Ἐκ τούτου καταδηλοῦται, ὅτι ὅλαι αἱ ὁμολογίαι αἱ 230 χιλιάδες μόλις καλύπτουσι τὸ χρέος, ὅπερ ἀνέλαβεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ ὅπερ ὀφείλει ἐντὸς τοῦ ἔτους νὰ καταβάλῃ, ἤτοι τὰ 57 ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἐξ ἀνεχείας δὲν θὰ δύναται, καὶ βεβαίως δὲν θὰ δύναται, καταβάλλουσα τὸ ποσὸν, ὅπερ ἔλαβε, νὰ λάβῃ τὰς ἐνεχυριασθείσας ὁμολογίας, οἱ κάτοχοι αὐτῶν θὰ ἐκποιήσωσιν αὐτάς· ἀλλὰ διαδιδομένου εἰς τὴν Εὐρώπην εἰς τὸν λοιπὸν χρηματιστικὸν κόσμον, ὅτι πωλοῦνται τοιουτοτρόπως 230 χιλιάδες ὁμολογίαι, πόσον θὰ ὑποτιμηθῶσιν ἐν γένει τὰ Ἑλληνικὰ χρεώγραφα, πόσον αὗται αἱ ἐκποιούμεναι μετοχαί; ἀμφιβάλλω ἂν πωληθῶσι καὶ πρὸς 150 μόνον δραχμάς. Ἀλλὰ μήπως αὐτοὶ, οἱ ἔχοντες τὰς 110 χιλιάδας ὁμολογίας, ἀκούοντες, ὅτι ἐν ὡρισμένῃ ἐποχῇ ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐκποιήσῃ 230 χιλιάδας ὁμολογιῶν, δὲν θὰ σπεύσωσιν αὐτοὶ πρῶτοι νὰ ἐκποιήσωσι τὰς ἰδικάς των, νέον κίνδυνον οὑτωσὶ δημιουργοῦντες καὶ νέον οἰκονομικὸν ὄλεθρον; Διὰ τὰ δάνεια αὐτὰ θὰ ἀπολέσωμεν ὅλας τὰς ὁμολογίας καὶ δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐξοφλήσωμεν τὰ χρέη· ἀλλὰ θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐξοφλήσωμεν τὴν Ἐθνικὴν πίστιν ἐπὶ προφανεῖ κινδύνῳ τοῦ παρόντος καὶ μέλλοντος τῆς Χώρας. Μόνον, κύριοι, ἐν ᾗ περιπτώσει ἠδυνάμεθα δι’ ἄλλων πόρων νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν δαπανῶν, ὁ κίνδυνος αὐτὸς θὰ ἀπεκρούετο· ἀλλὰ ποῦ εἰσὶν οἱ πόροι οὗτοι; ἐγὼ δὲν βλέπω ἄλλους ἢ μόνον τὸ περίσσευμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ κ. Τρικούπη. Ἀλλὰ καὶ ἄλλαι ἀνάγκαι ἔρχονται ὄπισθεν ἡμῶν, ἡμεῖς δ’ ἐσόμεθα ἐντελῶς ἀνίκανοι, ἀποκαταστρέψαντες τὰ οἰκονομικὰ τῆς Χώρας, ἀνίκανοι ν’ ἀντιμετωπίσωμεν αὐτάς· τὰ σιδηροδρομικὰ ἔργα προβαίνουσι, καὶ μετ’ ὀλίγον ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα θὰ ζητήσῃ ἄλλα δύω ἑκατομμύρια, ἅμα ὁ σιδηρόδρομος φθάσῃ μέχρι Κορίνθου· νέα δάνεια λοιπόν! ἀλλὰ τὸ Κράτος δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ἀνθέξῃ εἰς τὴν τοιαύτην κατάστασιν. Ἀποτέλεσμα ὅλης αὐτῆς τῆς διαχειρίσεως εἶναι, ὅτι ἐδαπανήσαμεν καὶ θὰ δαπανήσωμεν βεβαίως 170 ἑκατομμύρια, ἅτινα ἐδανείσθημεν ἐσχάτως, καὶ ὅλα αὐτὰ πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· ἀλλὰ χάριν αὐτῆς καὶ ἕτερον ἐγένετο ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, νέα παρανομία, ἀφαιρεσάσης ἀπὸ τοῦ Ταμείου τῆς ὁδοποιΐας χρήματα, ἔχοντα προορισμὸν, διὰ ῥητοῦ Νόμου, μόνον διὰ καθαρὰ ὁδοποιητικὰ ἔργα. Ἠκούσατε τοῦτο ἐπισήμως ἐνταῦθα παρὰ τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς· ἀλλὰ διετηρήθησαν, λέγει, οἱ τύποι καὶ μόνον ἡ οὐσία παρεβιάσθη. Δὲν δύναμαι ἀρκούντως ἀληθῶς νὰ χαρακτηρίσω τὴν τοιαύτην ἐξομολόγησιν τῆς Κυβερνήσεως. Κατὰ τὸ Διάταγμα καὶ τὸν νόμον περὶ ὁδοποιΐας, ἡ ὡρισμένη Ἐπιτροπὴ συντάττει καταστάσεις περὶ τῆς πληρωμῆς δι’ ὡρισμένας ἀνάγκας τῆς ὁδοποιΐας, καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐκδίδει ἔνταλμα ἐν ὀνόματι τοῦ δικαιούχου καὶ ἐπιταγὴν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ποῖον δικαιοῦχον ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὸ ἐκδοθὲν ἔνταλμα, ποίας ὡρισμένας ἀνάγκας τῆς ὁδοποιΐας; οὐδένα καὶ οὐδεμίαν· διότι δικαιοῦχος ἦν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ αἱ ἀνάγκαι τῆς ὁδοποιΐας, αὐτὸς ὁ κύριος Πρόεδρος, διότι εἰκονικὴν πρᾶξιν δὲν ἠδύνατο νὰ πράξῃ ἡ Ἐπιτροπή. Δὲν θέλω, κύριοι, νὰ χαρακτηρίσω τὴν πρᾶξιν ταύτην ὑπὸ νομικὴν ἔποψιν, λέγω μόνον, ὅτι δὲν ἐπετρέπετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ λαθροχειρία· ναὶ ἡ λαθροχειρία, ἣν ἐχρήσατο διὰ νὰ ἀφαιρέσῃ 700,000 δραχμὰς ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας· οὐδὲ δύναται καὶ ἐπ’ ἐλαχίστῳ νὰ δικαιολογηθῇ, λέγουσα, ὅτι θὰ ἀποδώσῃ ταχέως τὰ χρήματα, διότι τὸ ἔγκλημα ἀλλαχοῦ ἔγκειται, ἐν παρενθέσει δὲ σᾶς λέγω, ὅτι ἀκόμη δὲν ἀπέδωκε τὰ ἀφαιρεθέντα χρήματα. Διὰ τῆς ταπεινώσεως λοιπὸν τῆς Ἐθνικῆς πίστεως, διὰ συνδυασμῶν τεινόντων εἰς πλήρη ἀποσύνθεσιν, διὰ καταπατήσεως Νόμων καὶ Διαταγμάτων, διὰ περιφρονήσεως αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος, διὰ λαθροχειρίας, ἐπισφραγιζούσης ὅλα ταῦτα, ἤρθη τέλος πάντων ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Ἀλλ’ ὑφ’ ἃς συνθήκας ἐγένετο ἡ ἄρσις, ὑφ’ ὃ σύστημα βαίνομεν σήμερον, ἐστὶ καὶ βιώσιμος αὕτη; Κύριοι, φοβοῦμαι πολὺ, καὶ εὔχομαι νὰ ἀπατῶμαι, ὅτι ἕνεκα τῆς ἀθλίας οἰκονομικῆς καταστάσεως ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία θὰ ἐπανέλθῃ, ἀλλὰ μὲ ὀλεθριώτερα ἀποτελέσματα καὶ ἀνεπανόρθωτα. 40 ἑκατομμύρια ὀφείλομεν κατ’ ἔτος διὰ τόκους καὶ χρεώλυτρα· δὲν ἔχομεν δὲ πλέον τῶν 65 ἑκατομμυρίων εἰσοδημάτων· εἶναι ἀδύνατον λοιπὸν νὰ πληρώσωμεν τὰς λοιπὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους διὰ τῶν ὑπολειπομένων· ἰδοὺ ὁ φόβος νέας ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐν τῷ μέλλοντι. Καὶ ὅλαι αἱ εὐθύναι αὗται πίπτουσιν ἐπὶ τῆς ῥάχεως τῆς Κυβερνήσεως· ἐλθοῦσα αὕτη εἰς τὴν Ἐξουσίαν εὗρεν ἀπὸ τὴν διαχείρισιν τοῦ 1881 38 ἑκατομμύρια· ἠδύνατο, ἂν ἤθελε, νὰ τακτοποιήσῃ βαθμιαίως τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, περιοριζομένη εἰς τὰς προϋπαρχούσας δαπάνας καὶ μόνον ἀπολύτως νέας προσθέτουσα διά τινων φόρων ἀναλόγων τῶν ἐθίμων καὶ ἠθῶν τῆς Χώρας, δικαίων, ἤθελεν εὐχερῶς κατορθώσει τὸ ἰσοζύγιον· ἀλλὰ νομίσασα λίαν ἁπλοϊκῶς ἡ Κυβέρνησις ὅτι, διὰ τῶν φόρων, οὓς ἐνομοθέτησε, φόρων ὅμως καταθλιπτικῶν καὶ μὴ προσοδοφόρων ἑπομένως, θὰ συνέῤῥεον ἐν τοῖς Ταμείοις τοῦ Κράτους οἱ θησαυροὶ τοῦ Κροίσου, προέβη εἰς δαπάνας ἐπὶ τῇ βάσει κακῶς ὑπολογισθέντων ἐσόδων καὶ ἑκάστη χρῆσις παρουσιάζει φοβερὰ ἐλλείμματα· πλειότερον τῶν 30 ἑκατομμυρίων ἔλλειμμα ὑπάρχει καὶ οὐχὶ ὅσον ὁ ὑποβληθεὶς πίναξ παρουσιάζει. Ἀκολουθοῦσα τὴν ἀνωτέρω ὑποδειχθεῖσαν πολιτικὴν ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἀκμαῖα τὰ οἰκονομικὰ αὐτῆς, ἤθελεν ἔχει ἰσοζύγιον, ἤθελεν ἄρει δὲ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν εἴτε βαθμηδὸν διὰ τῶν περισσευμάτων, εἴτε διὰ δανείου, ἀλλ’ οὐχὶ ὑφ’ οὓς ὅρους ἐπραγμάτωσεν τὸ τῶν 170 ἑκατομμυρίων. Κύριοι, λήγει μετ’ ὀλίγον ἡ Σύνοδος καὶ μετ’ αὐτῆς ἡ Περίοδος. Ἐν ᾗ οἰκονομικῇ καταστάσει εὑρισκόμεθα, ἣν ἅπαντες βλέπετε, καὶ ἣν ὅλος ὁ κόσμος παρακολουθεῖ, καιρὸς ἀληθῶς, σεῖς οἱ ὑποστηρίζοντες ἐν τούτοις τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, μεταβαίνοντες εἰς τὰς Ἐπαρχίας σας νὰ προσκαλέσητε τοὺς συμπολίτας σας καὶ τὸν κόσμον ὅλον καὶ ὁδηγήσητε αὐτοὺς εἰς τὴν Γῆν τῆς Ἐπαγγελίας, ἵνα δρέψωσι τοὺς καρποὺς τῆς εὐημερίας, ὡς ἀνεκήρυττον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλὰ καιρὸς πλέον νὰ παύσῃ ἡ ἐπίδρασις ἐφ’ ἑκάστου ἡμῶν· καιρὸς ἐλεύθεροι τὸν νοῦν νὰ σκεφθῆτε περὶ τῆς ἀθλίας οἰκονομικῆς τοῦ Κράτους καταστάσεως· καιρὸς ἡ συνείδησις νὰ ἰθύνῃ τὰς σκέψεις καὶ ἀπολαύσεις ἡμῶν κρινόντων περὶ τῶν ἐν γένει συμφερόντων τοῦ Κράτους, ἐν οἷς ὑπάρχουσι καὶ τὰ ἴδια ὑμῶν. Ἔχομεν ἅπαντες καθῆκον καὶ παρὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως καὶ παρὰ τῆς διαδεξομένης αὐτὴν ν’ ἀπαιτήσωμεν καὶ ἐξαναγκάσωμεν αὐτὰς νὰ φέρωσι μεγίστας οἰκονομίας, ἵνα δι’ αὐτῶν δυνηθῶμεν βαθμηδὸν νὰ βελτιώσωμεν τὰ οἰκονομικὰ τῆς Χώρας, νὰ κατορθώσωμεν τὸ ἰσοζύγιον, ἄνευ τοῦ ὁποίου εἶναι ἀδύνατον νὰ προσδοκῶμεν πρόοδον καὶ εὐημερίαν εἰς τὸ Κράτος.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ τις τὸν λόγον;

§16Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ, κ. Πρόεδρε.—Ἀρκούντως οἱ προαγορεύσαντες Βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀπέδειξαν τὰς παρεκτροπὰς, αἵτινες ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν συνομολόγησιν τῶν τελευταίων δανείων, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι οἱ λόγοι αὐτῶν μεγάλην ἐπιῤῥοὴν ἐξήσκησαν ἐπὶ τοῦ πνεύματος τῶν κ. Βουλευτῶν· πλανᾶται δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, φρονῶν ὅτι πάντα τὰ λεχθέντα δὲν ἦσαν σπουδαῖα καὶ ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην ν’ ἀπαντήσῃ. Νομίζω, ὅτι σιωπῶν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶλλον ζημιοῦται παρ’ ὅ,τι ὠφελεῖται· παρῆλθε πλέον ὁ καιρὸς, καθ’ ὃν εἶχε πολλοὺς τοὺς ὀπαδοὺς καὶ τοὺς θαυμαστὰς, οἵτινες, καθὼς ἠκούσαμεν σήμερον, ἐπεψήφιζον ἀνεξελέγκτως καὶ ἀνεξετάστως πάσας αὐτοῦ τὰς προτάσεις. Σήμερον ἔχει ἀνάγκην, καὶ περὶ τούτου δὲν πρέπει ν’ ἀμφιβάλλῃ, ν’ ἀποδεικνύῃ καὶ δικαιολογῇ διὰ μακρῶν πάσας αὐτοῦ τὰς ἐνεργείας. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἅπαξ ἦλθεν ἡ συζήτησις αὕτη, νομίζω ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρὸ παντὸς ἄλλου ἔπρεπε καὶ πρέπει νὰ ἑλκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, εἶναι τὸ δυσάρεστον γεγονὸς, ὅτι ἐκ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἐπέτρεψεν ἡ Βουλὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δανεισθῇ διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, διέθεσε μέγα ποσὸν εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅπως δὲ συμπληρώσῃ τὸ ποσὸν, τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἠναγκάσθη νὰ καταφύγῃ ἐσχάτως εἰς ἄλλα δάνεια, τὰ ὁποῖα συνωμολόγησεν ὑπὸ ὅρους λίαν ἐξευτελιστικούς. Τὸ κακὸν δὲ εἶναι, ὅτι ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν παρουσιάζονται νέαι ἀνάγκαι, αἱ ὁποῖαι θέλουν ἀπαιτήσει νέα δάνεια, καὶ τὰ δάνεια ταῦτα θέλει ἀναγκασθῆ ἡ Κυβέρνησις νὰ τὰ συνομολογήσῃ μὲ ὅρους ἔτι βαρυτέρους καὶ μᾶλλον ἐξευτελιστικούς. Ἀφ’ ἧς εἰσήλθομεν πρὸ τριετίας ἐνταῦθα, οὐδὲν ἄλλο πράττομεν, εἰμὴ ν’ αὐξάνωμεν τοὺς ὑπάρχοντας φόρους, νὰ ἐπιβάλλωμεν νέους καὶ νὰ συνιστῶμεν μονοπώλια. Ηὐξήσαμεν κατὰ πρῶτον κατὰ 10% τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη, κατὰ 20% τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ζώων, καὶ 30–40% τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Ἀκολούθως ἐκάμαμεν νέαν αὔξησιν ἐπὶ ὅλων τῶν φόρων διὰ τῆς μεταβολῆς τοῦ νομισματικοῦ συστήματος, ἕνεκα τῆς ὁποίας εἰς πολλοὺς φόρους ἐγένετο προσθήκη 12%. Ἀκολούθως ἐπεβάλομεν φόρους ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ, ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ οἴνου καὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν, καὶ ἐπὶ τέλους συνεστήσαμεν μονοπώλια τοῦ σιγαροχάρτου, τῶν πυρείων καὶ τῶν παιγνιοχάρτων καὶ τοῦ πετρελαίου. Μολονότι δ’ ἐπράξαμεν πάντα ταῦτα, ἐξ ὧν καὶ ὁ φορολογούμενος λαὸς ἐπεβαρύνθη καὶ πολλαὶ βιομηχανίαι καὶ τὸ ἐμπόριον τοῦ Τόπου τὰ μέγιστα ἐζημιώθησαν, μεθ’ ὅλα ταῦτα ἀντὶ ν’ ἀποκαταστήσωμεν τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸ ἰσοζύγιον, ἡ γῆ αὕτη τῆς ἐπαγγελίας, ὡς ὠνομάσθη, ἀπομακρύνεται ἔτι μᾶλλον ἀφ’ ἡμῶν. Κατ’ ἔτος παριστάμεθα θεαταὶ ἀηδεστάτης κωμῳδίας, ἥτις ἐκθέτει τὴν ὑπόληψιν καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς ἐνώπιον τοῦ Τόπου καὶ τῶν ξένων· παρέρχεται ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἀναγγέλλει εὐφροσύνως εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι κατώρθωσε ν’ ἀποκαταστήσῃ τὸ ἰσοζύγιον, φθάνει μόνον νὰ ψηφισθῶσι φόροι τινὲς καί τινα μονοπώλια, καὶ ἡ μὲν πλειονοψηφία ἀνεξετάστως ψηφίζει καὶ τοὺς φόρους καὶ τὰ μονοπώλια, ἀλλ’ εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους προσέρχεται πάλιν ὁ αὐτὸς Ὑπουργὸς καὶ λέγει ἐν συντριβῇ καρδίας, ὅτι ἕνεκεν ἀνεξαρτήτων τῆς θελήσεως τοῦ περιστατικῶν δὲν ἐπετεύχθη τὸ ἰσοζύγιον κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο, θέλει ὅμως ἐπιτευχθῆ ἀφεύκτως κατὰ τὸ ἑπόμενον, ἐὰν ἡ Βουλὴ συγκατανεύσῃ νὰ ἐπιψηφισθῶσι νέοι φόροι καὶ νέα μονοπώλια. Ψηφίζει καὶ ταῦτα ἡ Βουλή, ἀλλὰ καὶ πάλιν εὑρισκόμεθα εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν. Τοιουτοτρόπως δὲν κάμνομεν τίποτε ἄλλο, ἢ εἰς τὸ τέλος ἑκάστου ἔτους νὰ ψηφίζωμεν νέους φόρους καὶ νέα μονοπώλια, μὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι θέλομεν καταστήσει τὸ ἰσοζύγιον, καὶ ὅμως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ κατορθώσωμεν· διότι, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς διὰ τῶν φόρων καὶ τῶν μονοπωλίων αὐξάνουσι τὰ ἔσοδα, ἀφ’ ἑτέρου διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ἐξόδων καὶ διὰ τῆς πολυτελείας, ἥτις εἰσήχθη εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς ὑπηρεσίας, αὐξάνουσι πολλῷ περισσότερον τὰ ἔξοδα. Νομίζω, κύριοι, ὅτι πρὸ παντὸς ἄλλου εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετασθῇ εἰς τὴν περίστασιν ταύτην ποῖα εἶναι τ’ ἀληθῆ καὶ πραγματικὰ αἴτια, ἕνεκα τῶν ὁποίων περιήλθομεν εἰς τοιαύτην οἰκονομικὴν θέσιν, καὶ τίς εἶναι ὁ πραγματικὸς ὑπαίτιος τῆς καταστάσεως ταύτης. Ἡ ὑποχρέωσις αὕτη ἐπιβάλλεται πολὺ περισσότερον εἰς τὰ μέλη τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, διότι οἱ νῦν κυβερνῶντες ἐπιῤῥίπτουσι συνήθως τὴν εὐθύνην διὰ τὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης. Διὰ τοῦτο εἶχε πολὺ δίκαιον ὁ ἔντιμος προλαλήσας Βουλευτὴς Γόρτυνος, ὅστις διετέλεσε μέλος τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ν’ ἀνέλθῃ εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ 1881 καὶ νὰ ἐξετάσῃ, ἐὰν ἡ χρῆσις αὕτη ἀφῆκε βάρη ἢ ἐλλείμματα. Πρέπει τῷ ὄντι νὰ καταστρωθῇ ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ ὁ λογαριασμὸς τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καὶ νὰ ἐξετασθῇ ἀκριβῶς, τί ἀφῆκεν εἰς ἐνεργητικὸν καὶ τί εἰς παθητικόν, διὰ νὰ ἴδωμεν ἐὰν ἦναι ὑπεύθυνοι οἱ τότε Ὑπουργοὶ διὰ τὰ σήμερον ἐπιβαλλόμενα εἰς τὸν Λαὸν βάρη. Ἐπειδὴ δὲ ὑπῆρξα καὶ ἐγὼ μέλος τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, θέλω εἴπει ὀλίγα τινὰ περὶ τούτου, καὶ συγχρόνως θέλω προβῆ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν αἰτίων, διὰ τὰ ὁποῖα τὰ ἔξοδα τοσοῦτον ἐξωγκώθησαν. Τὰ βάρη, κύριοι, τὰ ὁποῖα ἀφῆκεν ἡ προηγουμένη διαχείρισις, διαιροῦνται εἰς δύω κατηγορίας, εἰς βάρη προσωρινὰ ἢ διαβατικά, καὶ εἰς βάρη μόνιμα ἢ διαρκῆ. Εἰς τὴν πρώτην κατηγορίαν ὑπάγονται, καθὼς εἶπε καὶ ὁ κ. Ἀθανασιάδης, τὰ ἔξοδα τοῦ 1881, ὅσα δὲν εἶχον πληρωθῆ ἐντὸς τοῦ ἔτους ἐκείνου, ἐπληρώθησαν δὲ κατὰ τὸ ἑπόμενον. Τὰ ἔξοδα ταῦτα κατὰ τὰς καταστάσεις, τὰς ὁποίας παρουσίασεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ τῶν ὁποίων δὲν ἔχω λόγον ν’ ἀμφισβητήσω τὴν ἀκρίβειαν, ἀνέρχονται εἰς 26,500,000. Ἀλλ’ ἀπέναντι τοῦ παθητικοῦ τούτου, τὸ ἔτος ἐκεῖνο ἀφῆκεν ἐνεργητικόν, ἀνερχόμενον εἰς 55,496,000, ὅ ἐστὶ κατὰ 29,000,000 ἀνώτερον τοῦ παθητικοῦ. Τὸ ἐνεργητικὸν τοῦτο, καθὼς εἶπε καὶ ὁ κ. Ἀθανασιάδης, συνίστατο ἐκ τῶν ἑξῆς: Ἔσοδα τοῦ 1881, εἰσπραχθέντα ἐντὸς τοῦ 1882, 5,100, 000· ὑπόλοιπον εἰς τὰ Ταμεῖα τοῦ Κράτους 11,000,000· ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν ἀφαιρῶ 3,000,000 διὰ πληρωμὰς, αἵτινες ἀνάγονται εἰς ἄλλας χρήσεις, καὶ κρατῶ μόνον 8,000,000, τὰ ὁποῖα κατὰ πᾶσαν πιθανότητα συνίσταντο εἰς μετρητὰ ἢ εἰς ἔξοδα τοῦ 1881· ὑπόλοιπον ἐκ τοῦ δανείου τῶν 120,000,000 καὶ ἐκ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας 26,500,000· διάφορα ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἐπερίσσευσαν ἐκ τῶν χρημάτων, ἅτινα εἶχον λάβει τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, καὶ τὰ ὁποῖα μετὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν λογαριασμῶν ἐπεστράφησαν εἰς τὸ Δημόσιον καὶ κατεχωρίσθησαν εἰς τὰ ἔξοδα τῶν ἑπομένων χρήσεων, ὅπως ἐξάγεται ἐκ τῶν σχετικῶν Ἀπολογισμῶν, 3,700,000 δραχμαί· χάλκινα νομίσματα, ἅτινα εἶχον κατασκευασθῆ καὶ πληρωθῆ ἐντὸς τοῦ 1881, 2, 200,000· ἄχρηστον ὑλικὸν, πωληθὲν ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν, 4,000,000· διάφορα εἴδη ἱματισμοῦ καὶ νοσηλείας, τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ στρατοῦ καὶ τὰ ὁποῖα μετεχειρίσθη ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, 5,000,000 δραχμαὶ, ἤτοι τὸ ὅλον 55,500,000. Αὐτὸς, κύριοι, εἶναι ὁ ἀκριβὴς λογαριασμὸς τοῦ ἐνεργητικοῦ καὶ τοῦ παθητικοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1881. Ἑπομένως, ὄχι μόνον ἡ χρῆσις τοῦ 1881 δὲν ἀφῆκεν, ὅπως ἀρέσκονται νὰ λέγωσι, βάρος τι εἰς τὴν ἑπομένην διαχείρισιν, ἀλλ’ ἀφῆκε περίσσευμα 29,000,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον κατεβρόχθισαν αἱ ἑπόμεναι διαχειρίσεις μετὰ τοῦ προϊόντος τόσων φόρων καὶ μονοπωλίων καὶ τόσων δανείων, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καὶ ἐντεῦθεν συνωμολογήθησαν. Εἰς τὴν δευτέραν κατηγορίαν, τὴν περιλαμβάνουσαν τὰ διαρκῆ βάρη, περιλαμβάνεται ὁ τόκος καὶ τὸ χρεωλύσιον τοῦ δανείου τῶν 120,000,000, ἀνερχόμενα εἰς 7,000,000, ὁ τόκος τῆς γενομένης προσθήκης εἰς τὸ δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας 344,000, καὶ τέλος ἡ δαπάνη διὰ τὴν διοίκησιν τῶν Νέων Ἐπαρχιῶν, ἥτις, ὅπως εἶχε κανονισθῆ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ὑπελογίσθη ἀπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν ἐν ἀρχῇ τοῦ 1882, ὅτι διὰ μίαν τριμηνίαν ἀνέρχεται εἰς 402,000 παλαιὰς δραχμὰς ἢ ἐτησίως εἰς 1,450,000 νέας. Εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο πρέπει νὰ προσθέσωμεν 1,000,000 διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Στρατολογικοῦ Νόμου εἰς τὰς Νέας Ἐπαρχίας· ἑπομένως τὸ σύνολον τῶν διαρκῶν καὶ μονίμων βαρῶν, τὰ ὁποῖα ἐκ τοῦ ζητήματος τῶν ὁρίων ἐδημιουργήθησαν, ἀνέρχεται εἰς 10,000,000 περίπου. Ἀλλ’ ἀπέναντι τῶν διαρκῶν τούτων καὶ μονίμων βαρῶν ἐγεννήθησαν καὶ διαρκῆ ὠφελήματα, ταῦτα δὲ εἶναι τὰ ἔσοδα τῶν Νέων Ἐπαρχιῶν, τὰ ὁποῖα ἀναβαίνουσιν εἰς 5,000,000 δραχμῶν, καὶ ἡ ἐκ τῆς προόδου τοῦ Τόπου κανονικὴ μέση αὔξησις τῶν δημοσίων εἰσοδημάτων, ὑπολογιζομένη καὶ αὕτη εἰς 4,000,000· ὥστε ἀπέναντι τῶν 10,000,000, εἰς τὰ ὁποῖα ἀναβαίνουσι τὰ διαρκῆ βάρη, ἔχομεν καὶ 9,000,000 διαρκῆ ἔσοδα, οὕτω δὲ ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν διαρκῶν βαρῶν καὶ τῶν διαρκῶν ὠφελημάτων εἶναι ἀσήμαντος. Ἠδυνάμεθα ἑπομένως νὰ ἐπαρκέσωμεν ἴσως εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν τακτικῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους ἄνευ αὐξήσεως τῆς φορολογίας, ἤρκει μόνον νὰ ἐκανονίζομεν ταῦτα κατὰ τοὺς μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης Προϋπολογισμούς. Νομίζω δὲ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχε καθῆκον, ὄχι μόνον νὰ πράξῃ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ νὰ ἀναθεωρήσῃ μετὰ πάσης ἐπιμελείας τὸν Προϋπολογισμὸν, καὶ νὰ περικόψῃ πᾶσαν μὴ ἀπολύτως ἀναγκαίαν δαπάνην· διότι δὲν ὑπάρχει παράδειγμα σωφρονοῦντος Ἔθνους, ὅπερ ἐκτεθὲν ἢ παρασκευασθὲν εἰς πόλεμον, καὶ ἀναγκασθὲν ἕνεκα τούτου νὰ αὐξήσῃ τὸ Δημόσιον αὑτοῦ χρέος, δὲν περιέστειλε μετὰ τὴν πάροδον τῆς περιπετείας ταύτης τὰς τακτικὰς αὑτοῦ δαπάνας, καὶ τὸ ὁποῖον ἀπ’ ἐναντίας ἐνεθυμήθη νὰ θεραπεύσῃ ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι, ὅσον καὶ ἂν ἦσαν σπουδαῖαι, ἠδύναντο ν’ ἀναβληθῶσιν ἐπί τινα χρόνον ἀκόμη. Δὲν εἶναι λοιπὸν καθόλου ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπαναλαμβάνουσιν ἐπιπόλαιοί τινες δημοσιογράφοι, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης εὗρε τὴν Ἑλλάδα ἐν τῇ ἀκμῇ τῆς χρεωκοπίας, ἢ, ὅπως ἔγραφέ τις ἐσχάτως, «πλησίστιον πλέουσαν πρὸς τὴν χρεωκοπίαν καὶ περιμένουσαν τὸν Μαχμοὺτ Νεδὴμ, ὅπως ὑπογράψῃ τὴν ἐθνικὴν ἀτίμωσιν». Ἀπ’ ἐναντίας, οὐδέποτε τὰ οἰκονομικὰ τῆς Ἑλλάδος εὑρίσκοντο εἰς ἀνθηροτέραν κατάστασιν. Ὄχι μόνον ἐδημιουργήθησαν νέοι πόροι, δυνάμενοι νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰς δημιουργηθείσας ἐκ τοῦ μεθοριακοῦ ζητήματος ὑποχρεώσεις, ὄχι μόνον ἔμεινε περίσσευμα πολλῶν ἑκατομμυρίων, δυνάμενον νὰ θεραπεύσῃ πολλὰς ἀνάγκας, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀπελευθέρωσις 300,000 Ἑλλήνων, καὶ ἡ προσάρτησις πλουσίων Ἐπαρχιῶν, καὶ ἡ ἐπίτευξις ὅλων τούτων ἄνευ μεγάλης δαπάνης καὶ ἄνευ πολέμου, εἶχον ἀνυψώσει τὸ γόητρον καὶ τὴν πίστιν τῆς Ἑλλάδος. Διὰ τοῦτο καὶ τὸ δάνειον τῶν 120,000,000, ἐκτεθὲν τότε εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν πρὸς 373 δραχμὰς, ἐκαλύφθη δὶς, ἐνῷ σήμερον τὸ δάνειον τῶν 170,000,000, ἐκδοθὲν ἐπὶ τιμῇ πολλῷ μικροτέρᾳ, δὲν εὗρε καθόλου ἀγοραστάς. Τοιαύτη, κύριοι, ἦτον ἡ κατάστασις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καὶ τοιοῦτος ὁ ἀκριβὴς καὶ πραγματικὸς λογαριασμὸς τῆς χρήσεως, ἥτις προηγήθη τῆς ἐλεύσεως τῆς παρούσης Κυβερνήσεως εἰς τὰ πράγματα. Ἀλλὰ ποῖον τὸ αἴτιον τῶν δυσκολιῶν, εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα ἤδη; Τί ἔφερε τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν κατάστασιν εἰς τὸ λίαν ἐπίφοβον σημεῖον, τὸ ὁποῖον σήμερον βλέπομεν; οὐδὲν ἄλλο ἢ ἡ πεπλανημένη ἰδέα, ἡ ὁποία ἐπέρασεν ἀπὸ τὰς κεφαλὰς τῶν κυβερνώντων ἡμᾶς, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ Ἔθνος νὰ διοικηθῇ πλέον μὲ τοὺς μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης Προϋπολογισμούς. Αὐτὸ τοῦτο ἐπανέλαβεν ἐσχάτως καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰσάγων εἰς τὴν Βουλὴν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885, διὰ νὰ πείσῃ δὲ καὶ ἡμᾶς περὶ τούτου, ἔλαβεν ὡς ἀφετηρίαν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1879, κατὰ τὸν ὁποῖον τὰ ἔξοδα ἀνῆλθον εἰς 54,600,000 παλαιὰς δραχμὰς, ἢ 48,000,000 νέας. Μετὰ δὲ τοῦτο μᾶς εἶπεν, ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καὶ ἐντεῦθεν ἐπῆλθε μεγάλη μεταβολὴ εἰς τὸ οἰκονομικὸν καθεστὼς, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἐδέησε νὰ ἐπέλθῃ σπουδαία αὔξησις εἰς τὰ ἔξοδα· ἀνέφερε δὲ ὡς τοιαύτας μεταβολὰς τὰ συνομολογηθέντα διὰ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τῶν ὁρίων δάνεια, τὴν διοίκησιν τῶν Νέων Ἐπαρχιῶν, τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας, τὰς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς παρασκευὰς, τὴν ἀνάγκην τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Στρατολογικοῦ Νόμου· χωρὶς δὲ νὰ λάβῃ τὸν κόπον νὰ σημειώσῃ τὰς δαπάνας, αἵτινες ἀπαιτοῦνται δι’ ἕκαστον τούτων, ἠρκέσθη ν’ ἀπαγγείλῃ τὸ ὁλικὸν ἄθροισμα, ἀνερχόμενον εἰς 85,000,000· ἔσπευσε δὲ νὰ μᾶς προαναγγείλῃ, ὅτι νέα αὔξησις μᾶς περιμένει, διότι καὶ ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ θ’ αὐξήσῃ, καὶ τὰ ὑπάρχοντα ἐφόδια ἐξέλιπον, καὶ ἡ πραγματοποίησις τῶν δανείων διὰ τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας καὶ τὰς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς παρασκευὰς θ’ ἀναβιβάσῃ τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων ποσὸν, ὥστε ὁ Προϋπολογισμὸς θέλει ὑπερβῆ τὰ 90,000,000. Εἶμαι, κύριοι, ἠναγκασμένος νὰ συμπληρώσω τὰ κενὰ, τὰ ὁποῖα ἀφῆκεν ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ ὄχι μόνον νὰ προσδιορίσω τὸ ποσὸν τῆς δαπάνης, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται δι’ ἕκαστον τῶν ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐξετάσω κατὰ πόσον ἡ δαπάνη αὕτη εἶναι ἀναγκαία καὶ ἀναπόφευκτος συνέπεια τῶν περιστάσεων, ἢ ὀφείλεται εἰς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας ἔλαβεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Θέλω ἤδη λάβει ὡς ἀφετηρίαν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1880 καὶ θέλω τὸν συγκρίνει οὐχὶ πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885, ὁ ὁποῖος ἀκόμη εἶναι ἁπλοῦν Νομοσχέδιον, ἀλλὰ πρὸς τὸν τοῦ 1884, ὁ ὁποῖος ἐξητάσθη καὶ ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, καὶ κυρωθεὶς κατέστη Νόμος τοῦ Κράτους. Λαμβάνω δὲ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1880, ὄχι μόνον διότι εἶναι μεταγενέστερος τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1879, ἀλλὰ διότι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1880 συνετάχθη ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, καὶ συνετάχθη οὐχὶ ὡς προσωρινὸς ἢ διαβατικὸς Προϋπολογισμὸς ἑνὸς ἔτους, ἀλλ’ ὡς μέλλων νὰ χρησιμεύσῃ ὡς πρότυπον τῶν Προϋπολογισμῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ἐκεῖνον περιλαμβάνεται ὁλόκληρον τὸ πολιτικὸν πρόγραμμα τοῦ κ. Τρικούπη ὁποῖον ἐφιλοτέχνει ὅταν ἦτο ἐκτὸς τῆς Ἐξουσίας, καὶ τὸ ὁποῖον διετύπου εὐγλώττως ἐνώπιον τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους. Γνωστὸν δὲ εἶναι, ὅτι ἐκ τοῦ προγράμματος ἐκείνου, παρασυρθεῖσα ἡ κοινὴ γνώμη, ἐκηρύχθη ὑπὲρ τοῦ κ. Τρικούπη καὶ παρεσκεύασε τὴν ἄνοδον αὐτοῦ εἰς τὴν Ἐξουσίαν. Ἐκ τῆς συγκρίσεως ταύτης θέλομεν ἐννοήσει κατὰ πόσον εἶναι ἄξιοι κατακακρίσεως ἢ ἐπαίνου οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι συνταχθέντες ἐν ἀρχῇ τῆς παρούσης Βουλευτικῆς Περιόδου μετὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ ἀκολουθήσαντες αὐτὸν μέχρι τινὸς, τὸν ἐγκατέλειψαν ἀλληλοδιαδόχως καὶ μετέστησαν εἰς τὰς τάξεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐκ τῆς συγκρίσεως ταύτης θέλει ἐννοήσει καὶ ὁ κ. Τρικούπης, ἐὰν δικαιοῦται ν’ ἀγανακτῇ καὶ ν’ ἀσχάλῃ κατ’ ἐκείνων, οἵτινες τὸν ἐγκατέλιπον, ἢ ἐὰν δὲν πρέπῃ μᾶλλον νὰ θαυμάζῃ πῶς ἄλλοι, ἐπίσης ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἵτινες οὐδέποτε ἐπίστευσαν εἰς τὰς ἐπαγγελίας του, ἀπεφάσισαν νὰ προσέλθωσιν εἰς αὐτὸν καὶ νὰ ὑποστηρίξωσι τὸ καταῤῥέον οἰκοδόμημά του. Ἴσως οἱ τελευταῖοι οὗτοι, μεθ’ ὧν εἶχον τὴν τιμὴν ν’ ἀνήκω ἄλλοτε εἰς τὸ αὐτὸ πολιτικὸν κόμμα, ἐπίστευσαν, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης, ἐγκαταλιπὼν τὸ ἑαυτοῦ πρόγραμμα, ἠσπάζετο τὸ τοῦ ἀειμνήστου ἡμῶν ἀρχηγοῦ. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπίστευον τοῦτο, ἐπλανήθησαν οἰκτρῶς, διότι οὐδέποτε ὁ ἔνδοξος ἐκεῖνος ἀνὴρ παρεδέξατο πρόγραμμα, βάσιν ἔχον ἀφ’ ἑνὸς τὴν ἀκατάπαυστον ἐπιβολὴν φόρων καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὴν ἀδιάλειπτον αὔξησιν τῶν δαπανῶν· χαίρω δὲ βλέπων, ὅτι ἀρχίζει νὰ ἀναγνωρίζηται ἡ πλάνη, καὶ ὅτι πολλοὶ τῶν πλανηθέντων ἐπανῆλθον εἰς τὰς τάξεις των. Ἐλπίζω δὲ ὅτι μετ’ οὐ πολὺ θέλουσι τοὺς ἀκολουθήσει καὶ οἱ ἄλλοι. Κατὰ τὸν πρότυπον λοιπὸν ἐκεῖνον Προϋπολογισμὸν τοῦ 1880, τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους προϋπελογίσθησαν εἰς 52,000,000 παλαιὰς ἢ εἰς 47,000,000 νέας δραχμάς. Ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὁ κ. Τρικούπης ἦτο ἀκόμη ὀπαδὸς τῆς παλαιᾶς σχολῆς, τῆς σχολῆς ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνῆκον πάντες οἱ πρὸ ἡμῶν κυβερνήσαντες τὸν Τόπον, καὶ εἰς τὴν ὁποίαν σαρκαστικῶς ἀνέφερεν, ὅτι ἐμμένομέν τινες ἀκόμη καὶ σήμερον· ἐθεωρεῖτο μάλιστα ὡς πρὸς τὰς οἰκονομίας καὶ πρωτόσχολος, διότι προέβαινεν εἰς αὐτὰς ὅσον οὐδεὶς ἄλλος, ὅπως ὁ κ. Λομβάρδος ἐθεωρεῖτο πρωτόσχολος εἰς τὴν ἀποκέντρωσιν· διότι καὶ ὁ κ. Λομβάρδος, ὅστις σήμερον ἀρνεῖται εἰς τοὺς Δημάρχους τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς τῶν Δημοτικῶν Ἀστυνόμων, ὤθει τότε τὴν ἀποκέντρωσιν μέχρι σημείου, εἰς τὸ ὁποῖον ἡμεῖς οἱ ἄλλοι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ τὸν ἀκολουθήσωμεν. Ὡς ὀπαδὸς λοιπὸν τῆς ἀρχαίας σχολῆς ὁ κ. Τρικούπης εὕρισκεν, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν ἐξόδων ἦτο ὑπέρογκον καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐλαττωθῶσι σπουδαίως, ἐλυπεῖτο δὲ διότι δὲν ἦτο εἰς τὰ πράγματα ἐν ἀρχῇ τοῦ ἔτους, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ φέρῃ πολλὰς οἰκονομίας, διὰ τῶν ὁποίων ἠδύνατο νὰ περιορισθῶσιν εἰς 42,000,000. Ἀλλ’ ἀντὶ τῶν 42,000,000, τὰ ὁποῖα ὁ Πρωθυπουργὸς τοῦ 1880 ἐθεώρει ἀρκοῦντα, ὁ Πρωθυπουργὸς τοῦ 1884 ἀνεβίβασεν αὐτὰ εἰς 86,000,000, προστιθεμένων δὲ καὶ 2,000,000 ἔτι διὰ τὸν ἱματισμὸν τοῦ στρατοῦ, ἔχομεν ἐν ὅλῳ ἔξοδα 88,000,000. Ὑπάρχει λοιπὸν διαφορὰ μεταξὺ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1884 καὶ τοῦ ψηφισθέντος Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1880 41,000,000, μεταξὺ δὲ τοῦ αὐτοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ ἐκείνου, ὃν ἐφιλοτέχνει ὁ κ. Τρικούπης, 46,000,000. Τὴν διαφορὰν ταύτην, καθὼς ἠκούσατε, ἀποδίδει ὁ κ. Τρικούπης εἰς τὰ ἑξῆς αἴτια: Εἰς τὸ δάνειον τῶν 120,000,000, εἰς τὴν γενομένην προσθήκην ἐπὶ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, εἰς τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως τῶν νέων Ἐπαρχιῶν. Ἡ ἐκ τῶν τριῶν τούτων ἀντικειμένων δαπάνη ἀνέρχεται εἰς 10,000,000. Μετὰ τοῦτο ἀνέφερεν ὁ κ. Τρικούπης τοὺς σιδηροδρόμους, τὴν ὁδοποιΐαν, τὰς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς παρασκευάς, τὴν αὔξησιν τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ στρατολογικοῦ Νόμου. Ὡς πρὸς τοὺς σιδηροδρόμους εἶναι ἀληθές, ὅτι ἀνέλαβεν ἡ Κυβέρνησις τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταβάλῃ διάφορα ποσὰ εἰς τὰς ἑταιρίας, αἵτινες ἀνέλαβον τὴν κατασκευὴν αὐτῶν. Ἀλλὰ μέχρι τοῦ Αὐγούστου τοῦ 1884 δὲν εἶχον πληρωθῆ εἰμὴ μόνον 98,000 δραχμαὶ δι’ ἀποζημίωσιν γηπέδων, καταληφθέντων ἕνεκα τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων. Πλὴν καὶ τὸ ἐλάχιστον τοῦτο ποσὸν τῶν 98,000 δραχμῶν οὐδόλως περιλαμβάνεται εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1884· διότι αἱ διὰ τοὺς σιδηροδρόμους δαπάναι θέλουσι πληρωθῆ ἀπὸ τὸ εἰδικῶς περὶ τούτου συνομολογηθὲν δάνειον. Αἱ ἁμαξιτοὶ δὲ ὁδοὶ κατασκευάζονται ἀπὸ τὸ Ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας καὶ ἀπὸ τὸ δάνειον τῶν 20,000,000, τὸ ὁποῖον συνωμολογήθη κατὰ τὸ 1882, ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ δὲ τοῦ Κράτους δὲν ἀναφέρονται εἰμὴ μόνον οἱ τόκοι τοῦ δανείου τούτου· διὰ τόκον δὲ αὐτοῦ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1884 ἀνεγράφη ποσὸν 470,000 δραχμῶν. Ὥστε διὰ τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1884 δὲν ἐπιβαρύνεται εἰμὴ μὲ ποσὸν ὀλιγώτερον τοῦ ἡμίσεος ἑκατομμυρίου. Διὰ τὰς στρατιωτικὰς παρασκευὰς ἐδαπανήθησαν τρία περίπου ἑκατομμύρια, ἀλλὰ καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο ἐπληρώθη ἀπὸ εἰδικὸν δάνειον, διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὁποίου οὐδὲν ποσὸν εἶναι ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1884. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ δανείου ἐπληρώθησαν καὶ τὰ δαπανηθέντα διὰ ναυτικὰς παρασκευάς· αἱ ναυτικαὶ παρασκευαὶ ἐθεωρήθησαν τοσοῦτον κατεπείγουσαι, ὥστε, ὡς μᾶς ἔλεγεν ἄλλοτε, καὶ μιᾶς ἡμέρας παρέλευσις ἠδύνατο νὰ φέρῃ ἐπιβλαβεστάτας συνεπείας δι’ ἅπαντα τὸν Ἑλληνισμόν. Ἐν τούτοις παρῆλθον ἔκτοτε χίλιαι καὶ ἐπέκεινα ἡμέραι καὶ δὲν ἐδαπανήθησαν διὰ ναυτικὰς παρασκευὰς ἢ ὀλίγα χρήματα, καὶ ταῦτα διὰ πλοῖα, τὰ ὁποῖα δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς συντελοῦντα εἰς τὴν ναυτικὴν παρασκευὴν τῆς Χώρας. Ἀλλὰ καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν περιλαμβάνεται εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1884. Ὥστε διὰ τὰ ἀντικείμενα, διὰ τὰ ὁποῖα ἀκούομεν τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς νὰ καυχῶνται, ἤτοι τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας καὶ τὰς παρασκευάς, ἐλάχιστον ποσὸν περιλαμβάνει ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1884. Ἔρχεται μετὰ τοῦτο ἡ αὔξησις τῆς μισθοδοσίας τῶν ὑπαλλήλων. Περὶ ταύτης μᾶς ἔλεγεν ὁ κ. Πρωθυπουργός: «οἱ ὑπάλληλοι, μὴ δυνά«μενοι νὰ διαθρέψωσι τὰς οἰκογενείας των, δὲν ἦσαν οἱ «δυνάμενοι νὰ εἰσπράξωσιν ἀνελλιπῶς τὰ εἰσοδήματα τοῦ «Κράτους, ἢ νὰ ἐπιτελέσωσιν ἐνδελεχῶς τὰ τῆς δημο«σίας ὑπηρεσίας, καὶ ἐὰν μὴ ἐδεχόμεθα τὴν αὔξησιν, ἠθέ«λομεν πληρώσει τὸ ποσὸν ὑπὸ ἄλλον τύπον, πολὺ ἐ«παχθέστερον διὰ τὸ Δημόσιον καὶ τὸ Κράτος». Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριοι, ἐγένετο τῳόντι αὔξησις τῆς μισθοδοσίας τῶν ὑπαλλήλων; οὐδὲν ἄλλο ἐγένετο εἰμὴ ἡ ἀναγωγὴ τῆς μισθοδοσίας αὐτῶν ἀπὸ παλαιὰς εἰς νέας δραχμάς. Ἡ Κυβέρνησις, πλανηθεῖσα καὶ κατὰ τοῦτο, ὡς ἐπλανήθη κατὰ πολλὰ ἄλλα, ἐνόμισεν, ὅτι μεταβάλλουσα τὸ νομισματικὸν σύστημα καὶ ἀπαιτοῦσα παρὰ τῶν φορολογουμένων νὰ πληρώνωσι τοὺς φόρους αὐτῶν ἀντὶ παλαιῶν δραχμῶν εἰς νέας, ἤθελεν αὐξήσει τὰ εἰσοδήματα τοῦ Κράτους κατὰ 2,000,000· ἀλλὰ μόλις ἐγένετο ἡ μεταβολὴ αὕτη, ὑπερετιμήθησαν πολλὰ πράγματα, καὶ ὁ βίος κατέστη δαπανηρότερος. Ἕνεκα τούτου ὅλαι αἱ ἑταιρίαι, ὅλοι οἱ ἐργοστασιάρχαι, ὅλοι οἱ οἰκογενειάρχαι καὶ πάντες οἱ ἐπὶ μισθῷ ἔχοντες πρόσωπα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν των ἐβιάσθησαν νὰ μεταβάλωσι τοὺς μισθοὺς εἰς νέας δραχμάς, ἕνεκα δὲ τούτων εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην τὸ Κράτος νὰ πράξῃ τὸ αὐτὸ, χωρὶς νὰ τὸ ἔχῃ κατὰ νοῦν ἐξ ἀρχῆς· διότι, ἐὰν εἶχε τοιοῦτον σκοπὸν, ἤθελεν ἅμα τῇ μεταβολῇ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος ἀναβιβάσει καὶ τὰς μισθοδοσίας τῶν ὑπαλλήλων εἰς νέας δραχμάς. Ἡ ἀλήθεια αὕτη, κύριοι, μετὰ τὰ γενόμενα, εἶναι σήμερον ἀναμφισβήτητος καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ τὴν διαφιλονεικήσῃ. Μόνον ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ἐπιμένων ὡς συνήθως, μᾶς ἔλεγε πάλιν καὶ περὶ τούτου: «Οἱ πολέμιοι «τοῦ μέτρου σοφοὶ οἰκονομολόγοι ἔλεγον, ὅτι, αὐξάνοντες «τὴν μονάδα τοῦ νομίσματος αὐξάνετε καὶ τὴν τιμὴν τῶν «πραγμάτων..... Ἡμεῖς δὲ διεμαρτυρόμεθα, ὅτι τὸ νόμισμα «δὲν δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ τὰς τιμὰς, διότι ἡ τιμὴ κα«νονίζεται οὐχὶ κατὰ τὴν μονάδα τοῦ νομίσματος, ἀλλὰ «κατὰ τὸ ποσὸν τοῦ ἐν αὐτῇ περιεχομένου χρυσοῦ ἢ ἀρ«γύρου». Δὲν χρειάζεται, κύριοι, νὰ ἦναί τις σοφὸς οἰκονομολόγος διὰ νὰ γνωρίζῃ, ὅτι ἡ τιμὴ τῶν πραγμάτων δὲν κανονίζεται ἀπὸ τὸ ὄνομα τῆς νομισματικῆς μονάδος, ἀλλ’ ἀπὸ τὸ ποσὸν τοῦ περιεχομένου ἐν αὐτῇ πολυτίμου μετάλλου, ἀπαιτεῖται ὅμως νὰ ἔχῃ πρακτικὸν νοῦν καὶ νὰ κρίνῃ ὀρθῶς τὰ πράγματα διὰ νὰ καταλαμβάνῃ, ὅτι ὅταν αὐξάνῃ ἡ νομισματικὴ μονὰς, χωρὶς νὰ αὐξάνῃ συγχρόνως καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν κλασμάτων, εἰς ἃ ὑποδιαιρεῖται αὕτη, ἐπέρχεται κατ’ ἀνάγκην ὑπερτίμησις εἰς μικρά τινα πράγματα, ἡ δὲ ὑπερτίμησις αὕτη ἐπηρεάζει τὴν τιμὴν καὶ πολλῶν ἄλλων, καὶ οὕτως ὁ βίος καθίσταται δαπανηρότερος. Ὁ ἡμερομίσθιος π. χ. ἐργάτης, ὁ ὁποῖος ἐλάμβανε δύω δραχμὰς, εἶχεν ἀνὰ χεῖράς του 40 πεντάλεπτα, καὶ δι’ αὐτῶν ἠδύνατο νὰ θεραπεύῃ πάσας αὐτοῦ τὰς ἀνάγκας· ἀφοῦ ὅμως μετεβλήθη τὸ νομισματικὸν σύστημα, αἱ δύω δραχμαὶ δὲν ἠδύναντο νὰ μεταβληθῶσι πλέον εἰς 40 πεντάλεπτα, ἀλλὰ μετεβάλλοντο εἰς 35, ἅτινα δὲν τῷ ἐπήρκουν· ἀπῄτησε λοιπὸν νὰ πληρωθῇ τὸ ἡμερομίσθιον εἰς νέας δραχμάς. Τὸ αὐτὸ ἔπραξε καὶ ὁ ἁμαξηλάτης καὶ ὁ λεμβοῦχος, καὶ ὁ μικρὸς ἰδιοκτήτης διὰ τὸ ἐνοίκιον τῆς οἰκίας του, καὶ ὁ ὑπηρέτης καὶ πολλοὶ ἄλλοι. Ἕνεκα τούτου καὶ ὁ ἐργοστασιάρχης, πληρώνων ἡμερομίσθια, φόρους καὶ πολλὰ ἄλλα ἔξοδα εἰς νέας δραχμὰς, ἠναγκάσθη νὰ ὑπερτιμήσῃ καὶ οὗτος κατὰ τι τὴν ἀξίαν τοῦ προϊόντος του. Ἐπῆλθε λοιπὸν αὔξησις εἰς τὰς τιμὰς πολλῶν πραγμάτων, ἕνεκα δὲ τούτου ὑπεχρεώθη καὶ ἡ Κυβέρνησις, χωρὶς νὰ τὸ θέλῃ, νὰ μεταβάλῃ τοὺς μισθοὺς τῶν ὑπαλλήλων ἀπὸ παλαιῶν δραχμῶν εἰς νέας καὶ νὰ αὐξήσῃ οὕτως ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων κατὰ 4,000,000 ἄνευ μεγάλης ὠφελείας τῶν ὑπαλλήλων. Μετὰ τοῦτο, κύριοι, ἔρχεται τὸ ζήτημα τοῦ Στρατολογικοῦ Νόμου, ἐφ’ ᾧ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐνδιατρίψω ὀλίγον τι περισσότερον. Τὰ ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὸ 1880 ὑπελογίσθησαν εἰς 11,000,000 παλαιῶν ἢ 9,300,000 νέων δραχμῶν, κατὰ δὲ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1884 ἀναβιβάζονται εἰς 20,000,000, προστιθεμένων δὲ καὶ 2,000,000 διὰ τὸν ἐν ταῖς ἀποθήκαις ὑπάρχοντα ἱματισμὸν, γίνονται 22,000,000. Ὑπάρχει λοιπὸν διαφορὰ μεταξὺ τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν τοῦ 1880 καὶ τῶν τοῦ 1884 ὑπὲρ τὰ 12,000,000 ὅλα νέων δραχμῶν. Τὴν αὔξησιν ταύτην ἀποδίδει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Στρατολογικοῦ Νόμου· ἀλλ’ ἐγὼ, κύριοι, δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω εἰς τοῦτο, καὶ δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω, στηριζόμενος εἰς ὅσα ἔλεγεν ἄλλοτε αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ὁ Στρατολογικὸς Νόμος ἐψηφίσθη κατὰ τὰ τέλη τοῦ 1878, ἦτο δὲ εἰς πλήρη ἐνέργειαν κατὰ τὸ 1880, οἱ δὲ διευθύνοντες τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, πρὸ τῆς ἐλεύσεως τοῦ κ. Τρικούπη εἰς τὴν Ἐξουσίαν, εἶχον ἀναβιβάσει, ἐκτελοῦντες τὸν νέον Νόμον, τὴν μὲν δύναμιν τοῦ στρατοῦ εἰς 16,000 ἀνδρῶν, τὴν δὲ δαπάνην εἰς 11.000,000 δραχμῶν. Ἀλλ’ ὁ κ. Τρικούπης εὕρισκε καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν 16,000 δυσανάλογον πρὸς τὸν πληθυσμὸν τοῦ Κράτους καὶ τὴν δαπάνην τῶν 11,000,000 ὑπερβαίνουσαν τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τοῦ Τόπου. Ὁ κ. Τρικούπης ἔλεγε τότε, ὅτι ὁ μόνιμος στρατὸς ἑκάστου Ἔθνους πρέπει νὰ ἦναι εἰς ἀναλογίαν μὲ τὸν πληθυσμὸν, ἡ δὲ ἀναλογία αὕτη εἰς οὐδὲν Ἔθνος ὑπερβαίνει τοὺς 12 ἐπὶ τοῖς χιλίοις· εἰς τὴν Γαλλίαν εἶναι 11–11½· εἰς τὴν Γερμανίαν, στρατιωτικὸν Ἔθνος, φθάνει μέχρι τῶν 9½· εἰς τὴν Αὐστρίαν εἶναι 8 καὶ εἰς τὴν Ἰταλίαν 7½ μόνον. Καὶ δὲν εἶχεν ἄδικον, διότι ὑπάρχουσι πολλὰ Κράτη, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ ἀναλογία τῶν στρατῶν πρὸς τὸν πληθυσμὸν εἶναι ἀκόμη μικροτέρα. Εἰς τὴν Ἰταλίαν αὐτὴν, καθὼς ἀνέγνωσα εἴς τινα ἐφημερίδα, ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ περιωρίσθη εἰς 173,000, οἵτινες ἐπὶ πληθυσμοῦ 28,460,000 ἀναλογοῦσιν εἰς 6⅒ τοῖς χιλίοις. Εἰς τὴν Πορτογαλλίαν ἡ ἀναλογία εἶναι 5½, εἰς τὴν Ῥωμουνίαν, τῆς ὁποίας πολλάκις ἐθαυμάσαμεν τὸν στρατὸν, καταβαίνει εἰς 3½, εἰς τὴν Ἑλβετίαν 5 καὶ εἰς τὸ Βέλγιον 8. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑπολογισμοῦ τούτου ὁ κ. Τρικούπης ἔλεγε τότε, ὅτι ἡ δύναμις τοῦ μονίμου στρατοῦ ἐν Ἑλλάδι πρέπει νὰ ἀνέρχηται εἰς 11,000, ἐξ ὧν 6,000 τῆς ὑπηρεσίας καὶ 5,000 τῆς ἐκπαιδεύσεως, «θὰ ἔχῃ δὲ, ἔλεγεν, ὁ «στρατὸς οὗτος στελέχη ἱκανὰ, ἵνα περιλάβωσι δύναμιν «τριπλασίαν καὶ τετραπλασίαν». Ὅπως δὲ ὁ στρατὸς οὗτος ἔχῃ πάντα τὰ ἀναγκαῖα, ἦτο ἀνάγκη, ἔλεγε, νὰ δαπανῶνται ἐτησίως 8,500,000 παλαιῶν δραχμῶν, δηλαδὴ 7,000,000 νέων δραχμῶν· διὰ τοῦ ποσοῦ τούτου, ἔλεγεν ὁ κ. Τρικούπης, ἠδύνατο ὁ στρατὸς νὰ ἔχῃ πάντα τὰ ἀναγκαῖα, ἀλλὰ, προσέθετε, διὰ νὰ περιορισθῇ ἡ δαπάνη εἰς αὐτὸ τὸ ποσὸν, ἔπρεπε νὰ καταργηθῶσιν ἅπασαι αἱ θέσεις τῆς πολυτελείας, οἷον «καὶ τὰ γενικὰ «Ἀρχηγεῖα καὶ τὰ εἰδικὰ Ἀρχηγεῖα καὶ τὸ Σῶμα τῶν «Γενικῶν Ἐπιτελῶν καὶ πᾶσαι αἱ περιτταὶ θέσεις καὶ «βαθμοί». Διὰ νὰ μὴ ὑπολάβῃ δὲ τότε ἡ Βουλὴ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λέγων ταῦτα ἠσπάζετο τὸ δόγμα τοῦ τότε πολιτικοῦ φίλου του κ. Κεχαγιᾶ, ὁ ὁποῖος ἤθελε τὴν Ἑλλάδα Τόπον γεωργίας καὶ βιομηχανίας, ἀλλ’ ὅτι ἐξηκολούθει νὰ ἦναι ὀπαδὸς τῆς «Μεγάλης Ἰδέας», τῆς ὁποίας τὸ μονοπώλιον ἀντεποιεῖτο ἀνέκαθεν ὁ ἀχώριστος αὐτοῦ φίλος κ. Λομβάρδος, ἔσπευδε νὰ διαβεβαιώσῃ αὐτὴν, ὅτι ἐπέμενεν εἰς τὴν πραγματοποίησιν τοῦ μεγάλου πόθου τοῦ Ἔθνους καὶ ἔλεγεν αὐτολεξεὶ ταῦτα: «Αἱ οἰ«κονομίαι, τὰς ὁποίας ἐπιζητοῦμεν, δὲν εἶναι οἰκονομίαι, «μαρτυροῦσαι τὴν παραίτησιν ἡμῶν ἀπὸ τῆς ἐκπληρώ«σεως τῆς Ἐθνικῆς ἰδέας. Εἶναι μέτρον, τὸ ὁποῖον ζητοῦ«μεν ὡς θεμέλιον τῆς ἐνεργείας ἡμῶν ἐν τῇ Ἐθνικῇ ἰδέᾳ. «Πέριξ ἡμῶν ἔχομεν τὰ παραδείγματα τῶν γειτονικῶν «Ἐπικρατειῶν, αἵτινες, μὴ κατανοήσασαι τὴν ἀλήθειαν «ταύτην, εὑρέθησαν ἐν τῇ ὥρᾳ τῆς ἀνάγκης πολεμικῶς «μὲν παρεσκευασμέναι, οἰκονομικῶς δὲ ἀνέτοιμοι, καὶ τὸ «οἰκονομικῶς ἀνέτοιμον κατέστρεψε τὴν πολεμικὴν αὐ«τῶν παρασκευήν. Λαμπροτάτην εἶχε τὸ Ὀθωμανικὸν «Κράτος πολεμικὴν παρασκευὴν, ὅτε ἐξεῤῥάγη ὁ Ῥωσσο«τουρκικὸς πόλεμος, ἀλλ’ ἦτο οἰκονομικῶς ἐντελῶς ἀπα«ράσκευον, τὸ δὲ οἰκονομικῶς ἀπαράσκευον κατέστησεν «ἐντελῶς ἄχρηστον καὶ τὸν στρατὸν καὶ τὸ ναυτικόν της. Λόγοι, κύριοι, λίαν συνετοὶ καὶ λίαν πατριωτικοί, οἱ ὁποῖοι συνεκίνουν τότε πᾶσαν φιλοπάτριδα καρδίαν. Καὶ ἐγὼ αὐτὸς, ὁ ὁποῖος δὲν ἤμην, οὐδὲ ἤθελον νὰ γίνω φίλος τοῦ κ. Τρικούπη, τυγχάνων τότε Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἀφοῦ εἶδον τὴν πλειονοψηφίαν αὐτῆς κηρυχθεῖσαν ὑπὲρ αὐτοῦ, ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ τῷ χορηγήσω πᾶσαν ἐκ τῆς θέσεώς μου συνδρομὴν, ὅπως ψηφισθῶσι πάντα τὰ μέτρα, ἅτινα προέτεινε. Μετὰ τὴν προσάρτησιν τῶν νέων Ἐπαρχιῶν ἔπρεπε κατὰ τὰς ἐπαγγελίας ἐκείνας, ἡ μὲν δύναμις τοῦ στρατοῦ ν’ ἀναβιβασθῇ εἰς 13–14,000, ἡ δὲ δαπάνη εἰς 10–11,000,000. Ἀλλ’ ἀντὶ τούτων βλέπομεν σήμερον, ὅτι ἡ μὲν δύναμις τοῦ στρατοῦ ἀναβιβάζεται εἰς 30,000 ἀνδρῶν, ἡ δὲ δαπάνη εἰς 22,000,000, προλαμβάνει δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ μᾶς ἀναγγείλῃ, ὅτι ἡ δαπάνη θ’ αὐξήσῃ ἀκόμη περισσότερον, διότι καὶ ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ θὰ ὑπερβῇ τὰς 30,000 ἀνδρῶν. Ἀλλὰ, κύριοι, 30,000 ἀνδρῶν ἐπὶ πληθυσμοῦ 2,000,000, εἰς τὰ ὁποῖα ἀνέρχεται ὁ πληθυσμὸς τοῦ Κράτους μετὰ τὴν προσάρτησιν τῶν νέων Ἐπαρχιῶν, ἀναλογεῖ πρὸς 15‰, καὶ τοιαύτη ἀναλογία εἰς οὐδὲν Ἔθνος ἀπαντᾶται. Ἐν τούτοις ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἀπαιτεῖ νὰ τῷ ὀφείλωμεν καὶ χάριν, λέγων, ἐὰν διετήρει τὴν διετῆ καὶ τριετῆ θητείαν, ὁ στρατὸς ἤθελε φθάσει μέχρι 40,000 ἀνδρῶν. Ἐγὼ, κύριοι, δὲν εἶμαι ἁρμόδιος ν’ ἀποφανθῶ, ἐὰν ἦναι καλλιτέρα ἡ μονοετὴς ἢ ἡ πολυετὴς θητεία, πιστεύω ὅμως, ὅτι σφάλλεται ὁ κ. Πρωθυπουργός, φρονῶν ὅτι ἡ πολυετὴς θητεία εἶναι δαπανηροτέρα τῆς μονοετοῦς· διότι ὅπου ὑπάρχει ἡ πολυετὴς θητεία, δὲν ἕπεται, ὅτι καλοῦνται ὅλοι οἱ ἄνδρες εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ καὶ ὑποχρεοῦνται νὰ παραμείνωσι καθ’ ὅλον τὸν χρόνον τῆς θητείας· καλοῦνται καὶ παραμένουσι μόνον ὅσοι εἶναι ἀναγκαῖοι νὰ συμπληρώσωσι τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, τὴν ὁποίαν ὁ Προϋπολογισμὸς ἐπιτρέπει, οἱ δὲ λοιποὶ μετὰ ὀλιγόμηνον ἄσκησιν ἀπέρχονται εἰς τὰς ἑστίας των. Κατ’ ἐμὲ, ὅσον εἶναι ἀναγκαῖον νὰ ὑπάρχῃ πυρὴν στρατοῦ καλῶς συγκεκροτημένος, ἄλλο τόσον εἶναι ὀλέθριον νὰ γίνωνται διὰ τῆς διατηρήσεως τοῦ στρατοῦ τούτου θυσίαι, ὑπερβαίνουσαι τὰς οἰκονομικὰς καὶ κοινωνικὰς δυνάμεις τοῦ Τόπου. Ὅθεν, ἀντὶ νὰ παραδεχθῶμεν ὡς δικαιολόγημα διὰ τὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Στρατολογικοῦ Νόμου, δικαιούμεθα μᾶλλον νὰ ζητήσωμεν λόγον ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διατί μετέβαλε τὸν στρατιωτικὸν ὀργανισμὸν καὶ τὴν στρατιωτικὴν νομοθεσίαν εἰς τρόπον, ὥστε καὶ τὸ Κράτος νὰ ἐξαντλῆται οἰκονομικῶς καὶ οἱ πολῖται ν’ ἀποσπῶνται ἀπὸ τὰς ἐργασίας των καὶ προσέρχωνται εἰς τὸν στρατὸν, οὕτω δὲ κινδυνεύει τὸ Κράτος νὰ περιέλθῃ εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον μᾶς παρίστα ἄλλοτε ὅτι εὑρίσκετο ἡ Τουρκία. Τί θὰ χρησιμεύσωσιν, ἐρωτῶ ὑμᾶς, αἱ μεγάλαι παρασκευαὶ, ὅταν τὸ Κράτος ἐξαντλῆται οἰκονομικῶς; Ἐὰν δὲ τώρα πιστεύσωμεν ὅσα λέγουσιν οἱ εἰδικοὶ ἄνδρες περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ, ἡ εὐθύνη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἶναι ἔτι μεγαλειτέρα. Ἐνθυμεῖσθε βεβαίως τί εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ εἰδικώτατος περὶ τὰ στρατιωτικὰ Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου κ. Μαυρομιχάλης: «Ἡ Ἑλλὰς, εἶπεν, ἀπὸ τριῶν ἐτῶν εἶναι ἐντελῶς ἄοπλος· ἡ Κυβέρνησις ἐδαπάνησε πλέον τῶν 65 ἑκατομμυρίων, οὐχὶ διὰ νὰ τὴν καταστήσῃ ἀξιόμαχον, ἀλλὰ διὰ νὰ τὴν ἀπομακρύνῃ τῶν πόθων καὶ ἐλπίδων της, καὶ ἐστέρησε τὴν κοινωνίαν μυριάδας παραγωγικῶν χειρῶν πρὸς ματαίαν καὶ δαπανηρὰν ἐπίδειξιν». Ἐὰν τῳόντι ἐδαπανήθησαν τοσαῦτα χρήματα, καὶ ἀπεσπάσθησαν τοσοῦτοι ἄνδρες ἀπὸ τὴν γεωργίαν καὶ τὴν βιομηχανίαν μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ γίνεται ματαία καὶ δαπανηρὰ ἐπίδειξις, δὲν γνωρίζω καὶ ἐγὼ τί πρέπει πλέον νὰ εἴπωμεν. Τοιαῦται εἶναι, κύριοι, αἱ δαπάναι, τὰς ὁποίας προεκάλεσαν τὰ ἀντικείμενα, ἅτινα μᾶς ἀνέφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ τοιαύτη ἡ σχέσις αὐτῶν πρὸς τὴν μεταβολὴν τοῦ οἰκονομικοῦ καθεστῶτος. Ἐκτὸς τῶν τόκων τῶν δανείων καὶ τῶν δαπανῶν διὰ τὴν διοίκησιν τῶν νέων Ἐπαρχιῶν, τὰ ὁποῖα ὀφείλονται τῳόντι εἰς τὴν ἐπελθοῦσαν εἰς τὸ οἰκονομικὸν καθεστὼς μεταβολὴν, πάντα τὰ ἄλλα εἶναι ἀποτελέσματα τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἔλαβε. Καὶ διὰ μὲν τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας καὶ τὰς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς παρασκευὰς δὲν περιέχεται εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1884, εἰμὴ μόνον ἡ ἀσήμαντος δαπάνη 500,000 δραχμῶν τὴν αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας τῶν ὑπαλλήλων προεκάλεσεν ἡ ἄσκοπος μεταβολὴ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος, ἡ ἐξόγκωσις δὲ τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν νεωτερισμῶν, τοὺς ὁποίους εἰσήγαγεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἀλλὰ πλὴν τῶν ἀντικειμένων τούτων, ἡ ἐνέργεια τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἤνοιξε καὶ ἄλλην πολὺ μεγάλην καταβόθραν, εἰς τὴν ὁποίαν καταβροχθίζονται κατ’ ἔτος πολλὰ ἑκατομμύρια, εἶναι δὲ αὕτη ἡ δημιουργία πολλῶν νέων θέσεων. Κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ ἔτους 1881, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ ἀμέσως προηγούμενον τῆς ἐλεύσεως τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ὁ ὁλικὸς ἀριθμὸς τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ὑπηρέτουν εἰς τὰ πέντε πολιτικὰ Ὑπουργεῖα, ἀνέβαινον εἰς 4,574· εἰς τὸν ἀριθμὸν τοῦτον προσετέθησαν 500 περίπου ὑπάλληλοι διὰ τὴν διοίκησιν τῶν νέων Ἐπαρχιῶν ὥστε ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαρχόντων ὑπαλλήλων κατὰ τὸ ἔτος 1881 ἀνήρχετο εἰς 5,074. Ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1884, ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπηρετούντων εἰς τὰ πέντε πολιτικὰ Ὑπουργεῖα ἀνεβιβάσθη εἰς 7,349, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι 390 πρόσωπα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ. Ὑπάρχει λοιπὸν διαφορὰ μεταξὺ τῶν θέσεων τοῦ 1881 καὶ τῶν θέσεων τοῦ 1884 2,245 θέσεις, δημιουργηθεῖσαι ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Διὰ νὰ ἐννοήσητε δὲ, κύριοι, κατὰ πόσον ὑπῆρξεν ἀναγκαία καὶ ὠφέλιμος ἡ προσθήκη τῶν θέσεων τούτων, θὰ σᾶς ἀναφέρω ὑπηρεσίας τινὰς, εἰς τὰς ὁποίας ἐγένετο τοιαύτη. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ὑπῆρχον κατὰ τὸ 1881 47 πρόσωπα, σήμερον ὑπάρχουσιν 79· εἰς τὰ Ταμεῖα τοῦ Κράτους, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν νέων Ἐπαρχιῶν, ὑπῆρχον 450 ὑπάλληλοι, σήμερον εἶναι 570· διότι, ὡς γνωρίζετε, εἰς ὅλα τὰ Ταμεῖα προσετέθησαν ἐσχάτως εἷς ἢ δύω γραφεῖς· τὸ προσωπικὸν τῶν Οἰκονομικῶν Ἐφορειῶν, συμπεριλαμβανομένων πάντοτε καὶ τῶν νέων Ἐπαρχιῶν, συνίστατο κατὰ τὸ 1881 ἐκ 217 προσώπων, σήμερον ἀναβαίνει εἰς 289, διότι, ὡς γνωρίζετε, συνεστάθησαν νέαι Ἐφορεῖαι εἰς πολλὰς Ἐπαρχίας, διωρίσθησαν δεύτεροι γραμματεῖς εἰς τὰς Ἐφορείας πρώτης καὶ δευτέρας τάξεως καὶ προσετέθη εἷς γραφεὺς εἰς τὰς Ἐφορείας τῆς τρίτης τάξεως. Ἐγένετο δὲ τοῦτο καθ’ ὃν καιρὸν ἡ ὑπηρεσία τῶν Ἐφόρων διὰ τῆς καταργήσεως τῆς δεκάτης καὶ τοῦ στρεμματικοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων ἠλαττώθη ἐπαισθητῶς. Νομίζω δὲ, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη τοιαύτης προσθήκης, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ ἠδύνατο ν’ ἀναπληρώσῃ τὴν κακὴν ποιότητα τῶν προσώπων. Εἰς τὰ Προξενεῖα ὑπῆρχον 56 ὑπάλληλοι, σήμερον εἶναι 156. Ἴσως μὲ διακόψῃ τις λέγων, ὅτι ἐὰν ηὔξησεν ὁ ἀριθμὸς καὶ αἱ δαπάναι τῶν προξενικῶν ὑπαλλήλων, ηὔξησαν καὶ τὰ ἔσοδα. Ἀληθῶς μεταξὺ τῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα ἐβεβαιώθησαν κατὰ τὸ 1881 καὶ κατὰ τὸ 1883, ὑπάρχει διαφορὰ ἐκ 300,000 δραχμῶν, κατωτέρα πάντοτε τῆς δαπάνης, ἡ ὁποία ἐχρειάσθη διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προξενικοῦ Νόμου· ἀλλὰ τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν ὀφείλεται εἰς τὴν σύστασιν τῶν Προξενείων, ὀφείλεται κυρίως εἰς τὴν αὔξησιν τῶν προξενικῶν δικαιωμάτων, διότι κατὰ τὸν νέον προξενικὸν Νόμον τὸ χαρτόσημον τῆς τάξεως ἐδιπλασιάσθη, τὰ δὲ διαμονητήρια, τὰ ὁποῖα συνίσταντο εἰς μίαν δραχμὴν μέχρις 20, ἀνεβιβάσθησαν εἰς 2–60, ἐκ τούτου δὲ προῆλθε κυρίως ἡ αὔξησις τῶν ἐσόδων. Παραλείπω τὰ Εἰρηνοδικεῖα καὶ λοιπὰ καὶ ἔρχομαι εἰς δέκα ἄλλας ὑπηρεσίας, εἰς ἃς τὸ προσωπικὸν ηὔξησε πολύ. Τὰ Ταχυδρομεῖα εἶχον 160 ὑπαλλήλους, ἴσως μὲ τὰ Ταχυδρομεῖα τὰ συσταθέντα εἰς τὰς νέας Ἐπαρχίας ἀνέβαινον εἰς 200, ἀντὶ τούτων σήμερον ὑπάρχουν 434 ὑπάλληλοι. Εἰς τὰ Τηλεγραφεῖα ὑπῆρχον 214 πρόσωπα, σήμερον δὲ εἶναι 769, τὸ περίεργον δὲ εἶναι, ὅτι ἐνῷ ηὔξησε τοσοῦτον τὸ προσωπικὸν τῶν δύο τούτων κλάδων, οὐδεμία σχεδὸν ἐπῆλθεν αὔξησις τῆς προσόδου. Κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1881, τὰ ἔσοδα τῶν Ταχυδρομείων ἀνῆλθον εἰς 844,000, κατὰ δὲ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1883 ἀνῆλθον εἰς 905,000 δραχμάς.

§17ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Νέας δραχμάς.

§18ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν σημαίνει τοῦτο τίποτε, καὶ ἐπειδὴ παρατηρῶ, ὅτι σπουδαίως προτείνετε τὴν παρατήρησιν, ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω, ὅτι τὰ δικαιώματα τότε εἰσεπράττοντο εἰς παλαιὰς δραχμὰς, τὴν σήμερον εἰσπράττονται εἰς νέας, ἑπομένως καὶ ἐὰν μὴ ἐπήρχετο ἡ προσθήκη τοῦ προσωπικοῦ, τὰ ἔσοδα θὰ ἦσαν εἰς νέας δραχμάς. Εἰς τὴν ταχυδρομικὴν ὑπηρεσίαν προϋπελογίσθη κατὰ τὸ 1881 δαπάνη 458,000 παλαιῶν δραχμῶν, κατὰ δὲ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1883 δραχμῶν νέων 731,000, αἱ δὲ εἰσπράξεις τῶν Ταχυδρομείων μετὰ τὴν προσάρτησιν τῶν νέων Ἐπαρχιῶν καὶ τὴν σύστασιν τόσων Ταχυδρομείων μόλις ὑπερέβησαν τὰς 60,000 δραχμάς. Τὰ ἔξοδα τῆς τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας ἦσαν τότε 1,172,420, κατὰ δὲ τὸ 1883 ἀνέβησαν εἰς 1,500,000, ἀλλὰ τὰ εἰσοδήματα τῶν Τηλεγραφείων, ἐνῷ κατὰ τὸ 1881 ἦσαν 907,000, κατὰ τὸ 1883 προέβησαν εἰς 976,000, δηλαδὴ 69,000 περισσότερα· ἀλλ’ εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο περιλαμβάνονται καὶ τὰ 10 λεπτὰ, τὰ ὁποῖα καταβάλλονται σήμερον διὰ τοὺς διανομεῖς τῶν τηλεγραφημάτων, ὥστε ἂν ἀφαιρέσητε τὰ 10 λεπτὰ, τὸ ἔσοδον τῶν Τηλεγραφείων ἠλαττώθη ἀντὶ ν’ αὐξήσῃ.

§19Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε τὴν ἀξίωσιν ἀπὸ τὰ Τηλεγραφεῖα νὰ ἔχωμεν καὶ εἰσόδημα; Δὲν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν τὴν ὑπηρεσίαν, ἣν προσφέρουν;

§20ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885 εἶναι ἀναγεγραμμένον ἔσοδον 1,220,000.

§21ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὸν Ἀπολογισμὸν τοῦ 1883.

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1885, ὁ στηριζόμενος ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων, ἔχει 1,220,000. Παρουσιάζοντες τὰ ἔξοδα τοῦ 1884, πρέπει νὰ παρουσιάζητε καὶ τὰ ἔσοδα τοῦ αὐτοῦ ἔτους καὶ ὄχι ἄλλου (θόρυβος). Τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα ἀνεφέρατε ὡς ἀναβαίνοντα εἰς 900,000 δραχμὰς, ἀναβαίνουσιν εἰς 1,200,000.

§23ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸν Προϋπολογισμόν σας.

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως κατὰ τὸν Προϋπολογισμόν μας, καὶ ὅταν πιστεύετε τὸν Προϋπολογισμόν μας ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα, ὀφείλετε νὰ τὸν πιστεύετε καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα.

§25ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διακόψας μοὶ κάμνει τὴν παρατήρησιν, ὅτι πρέπει νὰ λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν τοὺς Προϋπολογισμοὺς τῶν ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων, διότι τὰ δύω ταῦτα εἶναι ἀχώριστα. Θὰ ἦτο εὐτύχημα, ἐὰν μὲ τὸν Προϋπολογισμὸν συνεφώνει πάντοτε καὶ ὁ Ἀπολογισμὸς, ἀλλὰ δυστυχῶς ὁ Ἀπολογισμὸς, ἰδίως τῶν ἐσόδων, εἶναι κατώτερος τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Προϋπελογίσατε π. χ. 13,000,000 ἀπὸ τὸν καπνὸν καὶ τὸ σιγαρόχαρτον, ἀλλὰ δὲν εἰσεπράξατε εἰμὴ μόνον 3,000,000. Διὰ τοῦτο ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τὸν Ἀπολογισμόν.

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διότι αὐτὸς σᾶς συμφέρει.

§27ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μοὶ δίδετε τὴν ἄδειαν νὰ εἴπω δύω λέξεις; Κατὰ τὸν Ἀπολογισμὸν τῶν ἐξόδων, τῶν πληρωθέντων ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1883 μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου 1884, δηλαδὴ καθ’ ὅλην τὴν χρῆσιν μεῖον τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου, ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν τηλεγραφικὴν ὑπηρεσίαν 1,222,991, κατὰ τὸν πίνακα τῶν ἐσόδων τῶν βεβαιωθέντων, εἰσπραχθέντων καὶ καθυστερούντων τοῦ ἔτους 1883· εἰσεπράχθησαν ὅμως καθ’ ὅλην τὴν χρῆσιν, οὐχὶ μέχρι τοῦ τέλους Σεπτεμβρίου, δηλαδὴ μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου, ἐκ τῆς τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας μόνον 962,204 δραχμαί.

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν τοῦτο πρὸς τὸ θέμα περὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν μετὰ τοῦ κ. Σωτηροπούλου. Ἀπηύθυνα πρὸς τὸν ἀγορεύοντα τὴν παρατήρησιν, ὅταν παρέβαλε τὴν αὔξησιν τῶν ἐξόδων τοῦ ἔτους 1884 πρὸς τὰ τοῦ ἔτους 1881, ὅτι ὤφειλε νὰ παραβάλῃ καὶ τὰς αὐξήσεις τῶν ἐσόδων τοῦ ἔτους 1884 καὶ οὐχὶ τὰς τοῦ 1883 πρὸς τὰς τοῦ ἔτους 1881. Τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος οὐδόλως ὡς πρὸς τοῦτο μᾶς βοηθοῦσιν. Ἡ παρατήρησίς μου ἀφώρα εἰς τὴν παραβολὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων τοῦ αὐτοῦ ἔτους πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1881.

§29ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας παρέβαλε τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἀνεγράφησαν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ κατὰ τὸ 1884 διὰ τὴν τηλεγραφικὴν ὑπηρεσίαν· ὁ κ. ὅμως Πρωθυπουργὸς ἀπήντησεν, ὅτι τὰ γενόμενα ὡς ἔξοδα πρέπει νὰ παραβληθῶσι πρὸς τὰ εἰσπραχθέντα ἔσοδα, καὶ ὅτι ἂν ἐξετασθῶσι τὰ ἔσοδα, τὰ ἀναγραφόμενα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1884, θέλετε εὑρεῖ ὡσαύτως μεγάλην αὔξησιν τῶν ἐσόδων ἐκ τῆς τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας διὰ τὸ ἔτος 1884. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας εἶπεν, ὅτι ὑπάρχουσι Προϋπολογισμοὶ ἐσόδων, ἐν οἷς ἀνεγράφησαν μεγάλα ποσὰ, καὶ εἰσεπράχθησαν ὀλίγα, καὶ ἀνέφερε τὸ προϋπολογισθὲν ἐκ τοῦ καπνοῦ ἔσοδον· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τότε ἀπήντησεν, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ μνημονεύωμεν τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα καταβάλλει τὸ Κράτος δι’ ὑπηρεσίαν τινὰ, διὰ νὰ παρασταθῇ, ὅτι τὰ ἔξοδα ηὔξησαν, ἀλλὰ πρέπει νὰ μνημονεύωμεν καὶ τῶν ἐσόδων. Ἐπειδὴ δὲ ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὰ ἀποτελέσματα τῶν εἰσπραχθέντων ἐσόδων καὶ γενομένων ἐξόδων κατὰ τὸ 1885, οὐδὲ κατὰ τὸ 1884, διότι καὶ τοῦ ἔτους τούτου ἡ χρῆσις δὲν ἔκλεισε, δὲν ἔχομεν εἰμὴ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους 1883, οὗτινος ἡ χρῆσις ἐτελείωσεν. Εἰς τούτους λοιπὸν προσεφύγομεν, καὶ δι’ αὐτῶν σᾶς ἀπέδειξα, ὅτι εὐλόγως ἐμνημόνευσεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος τῆς κατὰ τὸ ἔτος 1885 γενομένης αὐξήσεως τῶν ἐξόδων τῆς τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας μέχρις 969,000 δραχμῶν, καὶ νὰ μὴ μνημονεύσῃ τῶν ἐσόδων, ἀφοῦ ἐσμὲν ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ ἔτους 1885, διότι κατὰ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ἔτους 1883, τὰ μὲν ἔξοδα καὶ τότε ἀνεβιβάσθησαν εἰς 1,222,000, ἐνῷ τὰ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ταύτης ἔσοδα δὲν ἀνῆλθον εἰμὴ εἰς 962,000 δραχμάς.

§30ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄξια ἰδιαιτέρας σημειώσεως εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ὑπηρεσίας τῶν ἁλάτων. Διὰ τὰ ἅλατα κατὰ τὸ 1881 προϋπελογίσθη δαπάνη 160,000 δραχμῶν, κατὰ δὲ τὸ 1883 252,000 δραχμῶν, ἀλλὰ κατὰ μὲν τὸ 1881, ὅτε δὲν εἴχομεν τὰς νέας Ἐπαρχίας, εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸν Ἀπολογισμὸν 1,010,000 δραχμῶν, κατὰ δὲ τὸν Ἀπολογισμὸν τοῦ 1883 εἰσεπράχθησαν 1,040,000, ὥστε ὑπάρχει αὔξησις μόνον 30,000 δραχμῶν ἢ 300,000 ὀκάδων ἅλατος μετὰ τὴν προσάρτησιν τῶν νέων Ἐπαρχιῶν. Τί συμβαίνει εἰς τὴν διαχείρισιν ταύτην; Ἐὰν πιστεύσωμεν, ὅτι ἡ διαχείρισις εἶναι, ὡς λέγουσιν οἱ Ὑπουργοί, εἰλικρινεστέρα καὶ ἐντιμοτέρα τῆς τότε γενομένης, πρέπει κατ’ ἀνάγκην νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἐὰν μὴ κατώρθωσεν ἄλλο, ἐδίδαξεν ὅμως τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ τρώγῃ ὀλιγώτερον ἅλας, πιθανὸν δὲ νὰ τὸν συνειθίσῃ νὰ τρώγῃ τὴν τροφήν του καὶ ἐντελῶς ἀνάλατον· διότι δὲν ἐξηγεῖται πῶς μετὰ τὴν αὔξησιν τοῦ πληθυσμοῦ, δὲν ηὔξησεν ἡ κατανάλωσις τοῦ ἅλατος. Σημειώσατε δὲ, ὅτι καὶ κατὰ τὸ 1881, οἱ τότε εὑρισκόμενοι εἰς τὴν Ἐξουσίαν εἶχον διδόμενα νὰ πιστεύσωσιν, ὅτι μεγάλαι καταχρήσεις ἐλάμβανον χώραν κατὰ τὴν διαχείρισιν τῶν ἁλάτων, καὶ διὰ τοῦτο προέβησαν εἰς τὴν συνομολόγησιν τῆς περὶ πολυετοῦς ἐκμισθώσεως συμβάσεως, τῆς συμβάσεως ἐκείνης, διὰ τὴν ὁποίαν ἔλαβε τὴν ἀκατονόμαστον τόλμην, ἵνα μὴ εἴπω ἄλλο τι, ὁ νῦν ἐπὶ τῆς ἕδρας τοῦ Προέδρου καθήμενος Βουλευτὴς Ἀττικῆς νὰ συκοφαντήσῃ δύω πρώην Ὑπουργοὺς καὶ ἕνα Πρωθυπουργόν. Ἐπιστεύομεν καὶ τότε, ὅτι ἐγένοντο μεγάλαι καταχρήσεις εἰς τὰ ἅλατα, καὶ διὰ τοῦτο συνωμολογήσαμεν τὴν σύμβασιν, ἀλλ’ ἕνεκα μυρίων ἀντιπράξεων δὲν κατωρθώθη νὰ ψηφισθῇ ἀπὸ τὴν Βουλήν. Ἐὰν ἐπεψηφίζετο ἡ σύμβασις ἐκείνη καὶ ἂν ἐπήρχετο, ὅπως ἐπῆλθεν, ἡ ἕνωσις τῶν Ἐπαρχιῶν καὶ ἡ μεταβολὴ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος, τὸ Κράτος ἤθελεν ἔχει ἔσοδον καθαρὸν ἐκ τῶν ἁλάτων 1,600,000 δραχμῶν, ἤθελον δὲ ὑπάρχει εἰς τὰς περισσοτέρας Ἐπαρχίας εἰδικαὶ ἁλαταποθῆκαι καὶ ὁ λαὸς θὰ ἠγόραζε τὸ ἅλας πρὸς 15 λεπτά. Ἀλλ’ ἡ σύμβασις ἐκείνη ἐματαιώθη καὶ ἐχαρακτηρίσθη ὡς προϊόν ἀθεμίτου συνεννοήσεως· ἰδοὺ δὲ τὰ ἀποτελέσματα, οὐ μόνον δὲν περιεστάλησαν αἱ καταχρήσεις, ἀλλὰ καὶ ηὔξησαν εἰς βαθμὸν ἀπίστευτον, καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν ἐλαττουμένην τὴν ἐκ τῶν ἁλάτων πρόσοδον, μεθ’ ὅλην τὴν γενομένην αὔξησιν τοῦ πληθυσμοῦ. Σᾶς εἶπον, κύριοι, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις προσέθηκε 2,276 θέσεις· εἰς τὸν ἀριθμὸν τοῦτον δὲν περιλαμβάνονται οἱ ἔκτακτοι ὑπάλληλοι, ἤτοι τὰ μέλη τῶν διαφόρων ἐπιτροπειῶν, οἱ ἔκτακτοι ὑπάλληλοι τῶν Ταμείων διὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν καθυστερούντων, οἱ ἔκτακτοι ὑπάλληλοι διὰ τὴν στατιστικὴν καὶ τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν συντάξεων, οἱ εἰδήμονες διὰ τὴν βεβαίωσιν τοῦ φόρου τῶν οἴνων καὶ τῶν οἰνοπνευμάτων, οἱ ἀπαριθμηταὶ τῶν ζώων, διότι, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ἐπανέφερον τὸ σύστημα τῆς ἀπαριθμήσεως, οἱ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ἐργαζόμενοι γραφεῖς, ἱερεῖς καὶ ἰδιῶται, ὧν ὁ ἀριθμὸς ἀναβαίνει εἰς 175, καὶ ἐπὶ τέλους τὸ σμῆνος τῶν ἐργοδηγῶν, ἐπιστατῶν καὶ ὁδοστατῶν τῶν Δημοσίων ὁδῶν, καὶ τῶν ὁποίων τὸν ἀριθμὸν δύναται νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Αἱ θέσεις αὗται δὲν σημειοῦνται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, καὶ ἀφίνω εἰς ὑμᾶς νὰ κρίνητε περὶ τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν. Διὰ τὴν φορολογίαν τοῦ καπνοῦ δὲν ἐνομοθετήθησαν θέσεις, ἀλλ’ ἐδημιούργησε τοιαύτας ἡ Κυβέρνησις, στηριζομένη εἰς τὴν πίστωσιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβε παρὰ τῆς Βουλῆς. Σᾶς ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι, ὅτε ἐψηφίζετο ἡ πίστωσις αὕτη, ἐπίστευον, ὅτι ἤθελε διορίσει προσωρινὸν προσωπικὸν διὰ τὴν φορολογίαν τοῦ καπνοῦ, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, στηριζομένη εἰς αὐτὴν, ἐδημιούργησε διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος 390 θέσεις, ἐκ τῶν ὁποίων 14 μὲ βαθμὸν Τμηματάρχου, 110 μὲ βαθμὸν Ὑπουργικοῦ Γραμματέως, 12 μὲ βαθμὸν Γραφέως καὶ 145 κλητῆρας· νομίζουσα δὲ, ὅτι διὰ τὴν σπουδαίαν ταύτην ὑπηρεσίαν εἶναι ὀλίγος ὁ μισθὸς τῶν ὁμοιοβάθμων ὑπαλλήλων, ἐχορήγησεν εἰς αὐτοὺς ποσοστὰ, εἰς δὲ τοὺς ἔχοντας δικαίωμα συντάξεως προσέθηκε καὶ ἐπιμίσθιον ἴσον μὲ τὸ τέταρτον τοῦ κανονικοῦ μισθοῦ· ὥστε οἱ ὑπηρετοῦντες εἰς τὴν φορολογίαν τοῦ καπνοῦ ὑπάλληλοι μισθοδοτοῦνται περισσότερον ἀπὸ τοὺς ὁμοιοβάθμους ὑπαλλήλους, φαντασθῆτε δὲ ὁποῖα σκάνδαλα καὶ ὁποία ἀπογοήτευσις ἐπέρχεται ἐκ τούτου εἰς τοὺς ἄλλους ὑπαλλήλους. Ἐπόπται τινὲς τοῦ καπνοῦ λαμβάνουσι 500 δραχμὰς, ἐνῷ οἱ ὁμοιόβαθμοι οἰκονομικοὶ ἐπιθεωρηταὶ ἔχουν μόνον 400. Ὁ Διευθυντὴς τοῦ Καπνοκοπτηρίου Πειραιῶς λαμβάνει μισθὸν ἀνώτερον τοῦ Τελώνου Πειραιῶς, ὁ ὁποῖος διαχειρίζεται 6 καὶ 8,000,000. Τοιαῦται καὶ τοσαῦται εἶναι αἱ θέσεις, τὰς ὁποίας ἐδημιούργησεν ἡ Κυβέρνησις. Ἀφίνω ἤδη εἰς ὑμᾶς νὰ κρίνητε ὁποίαν δύναμιν ἤντλησεν ἐξ αὐτῶν. Αἱ θέσεις πανταχοῦ καὶ πάντοτε ἐχρησίμευσαν ὡς ὅπλον ἰσχυρὸν εἰς τὰς χεῖρας τῶν Κυβερνήσεων καὶ συντελοῦσι τὰ μέγιστα πρὸς ἐνίσχυσιν αὐτῶν· ἐκτὸς τῶν ἀποδοχῶν διαθρύπτουσι τὴν φιλοτιμίαν τῶν προσώπων καὶ βαυκαλίζουσιν αὐτὰ μὲ τὴν ἐλπίδα τῆς ἐξασφαλίσεως τοῦ μέλλοντος καὶ τῆς προαγωγῆς· διὰ τοῦτο εἰς ὅλα τὰ μέρη αἱ Δημόσιαι θέσεις εἶναι ἐπιζήτητοι, πολλῷ δὲ περισσότερον εἰς ἡμᾶς, ἔνθα ἡ Βιομηχανία καὶ αἱ Τέχναι εὑρίσκονται εἰς τὰ σπάργανα. Καὶ αἱ μὲν ἄλλαι Κυβερνήσεις δὲν ἠδύναντο νὰ διαθέσωσιν εἰμὴ ὀλίγας μόνον θέσεις· διότι, ὡς γνωρίζετε, ἄλλαι κατείχοντο ἀπὸ ἰσοβίους ὑπαλλήλους, ἄλλαι ἀπὸ ὑπαλλήλους ἔχοντας θητείαν καὶ ἄλλαι ἀπὸ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἕνεκα τῆς χρησιμότητός των διατηροῦνται ἀπὸ πᾶσαν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις διέθεσε καὶ ὅλας τὰς νέας θέσεις, τὰς ὁποίας ἐδημιούργησε, καὶ διὰ τοῦτο ὁσάκις προσήρχοντο νέοι φίλοι, ἠδύνατο νὰ τοὺς οἰκονομῇ, χωρὶς νὰ ταράσσωνται οἱ κύκλοι τῶν παλαιοτέρων· εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι καὶ ἂν ὅλοι ἡμεῖς ἀπεφασίζαμεν νὰ περάσωμεν εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην, ἠθέλομεν ἱκανοποιηθῆ· διότι κατὰ τὸ πασχάλιον τοῦ Χρυσοστόμου, «ἡ τράπεζα γέμει, φιλότιμος γὰρ ὁ δεσπότης.» Μεγίστην εὐκολίαν παρέσχεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ δημιουργία τῶν ἐκτάκτων θέσεων, διότι ἠδύνατο ταύτας νὰ τὰς δημιουργῇ καὶ νὰ κανονίζῃ τὸν μισθὸν αὐτῶν κατὰ τὸ δοκοῦν. Ἐζητεῖτο παραδείγματος χάριν θέσις Γραμματέως Ταμείου· ἐὰν δὲν ἦτο πρόχειρος τοιαύτη, ἐδημιουργεῖτο θέσις ἐκτάκτου ὑπαλλήλου μὲ μισθὸν ἴσον ἢ ἀνώτερον τοῦ Γραμματέως, καὶ οὕτως ἱκανοποιεῖτο τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο· ἐζητεῖτο θέσις Ἐφόρου ἢ Ἐπάρχου, ἐδημιουργεῖτο θέσις Διευθυντοῦ Καπνοκοπτηρίου, καὶ οὕτως ᾠκονομεῖτο καὶ αὐτὸς ἐζητεῖτο νὰ τοποθετηθῇ συνταξιοῦχος, καὶ δὲν ἦτο πρόχειρος θέσις, διωρίζετο ἔκτακτος γραφεὺς ἢ βοηθὸς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν εὗρε πρὸς τούτοις μέθοδον, διὰ τῆς ὁποίας ᾠκονόμησεν ἐν τοῖς χωρίοις πολλοὺς μικροῤῥαδιούργους μὲ τὴν μεγαλειτέραν εὐκολίαν· μετέθετε τοὺς Δημοδιδασκάλους, ἄφινε τὰ Δημοτικὰ σχολεῖα κενὰ, καὶ ἀντὶ Δημοδιδασκάλων διώριζε γραμματοδιδασκάλους· εἰς τι Χωρίον τῆς Ἐπαρχίας Τριφυλίας ὑπῆρχεν ἐφημέριος, ὁ ὁποῖος ἔχων καὶ πτυχίον Δημοδιδασκάλου ἦτο Δημοδιδάσκαλος εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Δήμου· ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸν μετέθεσεν εἰς ἄλλην Ἐπαρχίαν, ὅπου αὐτὸς δὲν ἠδύνατο νὰ μεταβῇ καθ’ ὃ ἱερεύς· ἐπειδὴ δὲ καὶ εἰς τὸ χωρίον του ὑπῆρχε συστημένον Δημοτικὸν σχολεῖον, ἐζήτησεν ὁ ἱερεὺς νὰ διορισθῇ Δημοδιδάσκαλος ἐντὸς τοῦ χωρίου, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν παρεδέχθη τὴν αἴτησίν του καὶ διώρισεν ὡς γραμματοδιδάσκαλον πρόσωπον ἐντελῶς σχεδὸν ἀγράμματον. Νομίζω, ὅτι τὰ ἐκτεθέντα εἶναι ἀρκετὰ διὰ νὰ κατανοήσετε, πῶς ἀπὸ 47,000,000 ἢ 42,008,000, εἰς τὰ ὁποῖα ἀνέβαινον ἢ ἔπρεπε κατὰ τὸν κ. Τρικούπην ν’ ἀναβαίνωσι τὰ ἔξοδα κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1880, ἀνεβιβάσθησαν κατὰ τὸ 1884 εἰς 88,000,000. Δὲν πταίουν αἱ ἐπελθοῦσαι εἰς τὸ οἰκονομικὸν καθεστὼς μεταβολαὶ, διότι αὗται, στενῶς ἐξεταζόμεναι, περιορίζονται εἰς τὴν διοίκησιν τῶν νέων Ἐπαρχιῶν καὶ εἰς τοὺς τόκους τῶν τότε συνομολογηθέντων δανείων· δὲν πταίουν οὔτε τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας, οὔτε αἱ στρατιωτικαὶ καὶ αἱ ναυτικαὶ παρασκευαὶ, διότι δι’ αὐτὰ οὐδὲν σχεδὸν ἐπληρώθη μέχρι τοῦδε. Ἡ ἐξόγκωσις τῶν δαπανῶν εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς μεταβολῆς τοῦ νομισματικοῦ συστήματος, τῶν νεωτερισμῶν, τοὺς ὁποίους εἰσηγάγομεν εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ τῆς δημιουργίας πολλῶν θέσεων, ἐκ δὲ τοῦ ἀκριβοῦς τοῦ ἰσολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1881, τὸν ὁποῖον σᾶς ἐξέθηκα, ἐνόησατε πόσον ἄδικον ἔχουσιν οἱ Κυβερνῶντες, προσπαθοῦντες νὰ ἐπιῤῥίπτωσιν ἑκάστοτε τὸ βάρος τῶν ἰδίων ἁμαρτημάτων εἰς τὴν διαχείρισιν ἐκείνην. Περὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος, ἤτοι τῶν παρανομιῶν, αἵτινες ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν συνομολόγησιν τῶν τελευταίων δανείων, συμφωνῶ μὲ τὸν προαγορεύσαντα καὶ κρίνω περιττὸν νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φιλάρετος ἔχει τὸν λόγον.

§32Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἂν θὰ ἀπαντήσῃ ἡ Κυβέρνησις, ὑποχωρῶ. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένει νὰ μὴ ἀπαντήσῃ, θὰ εἴπω ὀλίγα. Ἐζήτησα τὸν λόγον, ὄχι διὰ νὰ ἀναπτύξω τὸ ζήτημα ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν, διότι τοῦτο ἱκανῶς ἀνεπτύχθη παρ’ ἄλλων εἰδικωτέρων, ἀλλὰ διὰ νὰ ἑρμηνεύσω κατὰ τὸ δυνατὸν τὴν σιωπὴν τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἀπεδόθησαν εἰς αὐτὴν ὡρισμέναι πράξεις παράνομοι καὶ ἀσεβεῖς πρὸς τὸ Σύνταγμα. Παράνομοι, διότι συνωμολογήθησαν Συμβάσεις, παρούσης τῆς Βουλῆς καὶ ἐν ἀγνοίᾳ ταύτης αὐθαιρέτως, ἀσεβεῖς δὲ, διότι, ἐνῷ ἦτο πολὺ εὔκολον νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, δὲν ἠρωτήθη. Αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καταθέτων τὰς ζητηθείσας Συμβάσεις ἐπὶ ἐπερωτήσει τοῦ Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ἐχαρακτήρισε μόνος του ὅτι τὸ πραχθὲν πρὸς εὕρεσιν χρημάτων πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας δὲν ἦτο νόμιμον καὶ ἐζήτησε ῥητῶς ψῆφον συγγνώμης. Ἀπέναντι τῶν πράξεων, αἵτινες ἀπεδόθησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀπέναντι τοῦ χαρακτηρισμοῦ, τὸν ὁποῖον αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις ἐποιήσατο, ἡ σιωπὴ θὰ ἔχῃ τὴν ἑξῆς ἔννοιαν κατ’ ἐμέ· ἢ ὅτι ὅλα τὰ λεχθέντα εὑρίσκει ὀρθά, ἀληθῆ καὶ ἀκριβῆ καὶ μένει ἄναυδος, ἢ ὅτι περιφρονεῖ τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Περιφρονεῖ τίνα; τὴν Ἀντιπολίτευσιν; Οὐδεὶς Ὑπουργὸς δύναται νὰ περιφρονήσῃ Βουλευτήν, πολλῷ δὲ μᾶλλον ὁλόκληρον τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Νομίζω λοιπόν, ὅτι σιωπῶν θέλει περιφρονήσει ἐκείνους, οἵτινες ἤθελον τῷ δώσει τὴν ζητηθεῖσαν ψῆφον συγγνώμης, διότι χωρὶς νὰ ἐξηγήσῃ διὰ τίνα λόγον ζητεῖ τὴν ψῆφον ταύτην, θέλει ἐξαναγκάσει αὐτοὺς νὰ τὸν συγχωρήσωσιν. Ἀναγκάζομαι δὲ νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ἡ σιωπὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ θέματος οὕτω σπουδαίου δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἄλλην ἔννοιαν, παρὰ ὅτι στερεῖται ἐπιχειρημάτων. Ἐνόμισα καλὸν νὰ ὑποβάλω τὰς παρατηρήσεις ταύτας, διότι ἄλλως δὲν δύναται νὰ ἐξηγηθῇ ἡ σιωπὴ τῆς Κυβερνήσεως.

§33ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κατόπιν τῆς ὁμιλίας τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Τριφυλίας, τὸ ζήτημα νομίζω ὅτι, ἐὰν δὲν μετατοπίσθη καθ’ ὁλοκληρίαν, ἔλαβε βεβαίως χαρακτῆρα ὅλως διάφορον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον εἶχε χθὲς ὅταν περιωρίζετο εἰς ἁπλῆν ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος δὲν ἐξήτασεν ἂν ἡ Κυβέρνησις νομίμως ἢ μὴ ἐδαπάνησεν ἐκ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα προωρίσθησαν διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους καὶ μὲ τὴν πρόθεσιν νὰ ἀναπληρώσῃ τὰ δαπανηθέντα ἐξ ἄλλων πόρων τοῦ Κράτους· ἀπ’ ἐναντίας, ἐξέτεινε τὴν ὁμιλίαν αὐτοῦ ἐπὶ ὅλου τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς πολιτικῆς αὐτῆς. Ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου καὶ ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν νὰ ὁμιλήσωμεν, διότι, καίτοι ἀποκρουσθεῖσαν ἤδη, δὲν ἐννοοῦμεν οὐχ ἧττον ν’ ἀφήσωμεν ἄνευ ἀπαντήσεως τὴν μομφὴν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὅτι σύστημα τοιοῦτον, ὁποῖον τὸ παρέστησε, τὸ ὑπεστηρίξαμεν ἐν γνώσει. Τὸ σύστημα τοῦτο ἡμεῖς τὸ βλέπομεν διάφορον ἢ ὡς παρέστησεν αὐτὸ ὁ κ. Σωτηρόπουλος. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὅστις ἀναντιῤῥήτως εἶναι εἷς τῶν ἐντριβεστέρων οἰκονομολόγων τοῦ Κοινοβουλίου μας, διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν παρότρυνσιν, ἣν ἀπηύθυνε πρὸς τοὺς συναδέλφους τῆς Συμπολιτεύσεως, οἵτινες ἄλλοτε ἀνῆκον εἰς τὸ αὐτὸ μετ’ αὐτοῦ κόμμα, ἵνα μᾶς ἐγκαταλείψωσι, δὲν ἔδωκε τὴν δέουσαν προσοχὴν εἰς τοὺς ἀριθμοὺς, καὶ ἐπηρεασθεὶς ἀπὸ τῆς πολιτικῆς ἰδέας του δὲν ἔδωκε τὴν προσοχὴν, ἣν συνήθως δίδει εἰς τοὺς ἀριθμοὺς καὶ ἑπομένως ἐξήγαγε συμπεράσματα μὴ σύμφωνα πρὸς τὰ πράγματα. Ἂν λοιπὸν πρόκηται νὰ ἐξακολουθήσωμεν συζητοῦντες ἐν γένει τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, νὰ θέσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο καθαρῶς, διότι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὅπερ εἶνε ἡ γενικὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ συζήτησις, ἐπιθυμοῦμεν καὶ ἡμεῖς νὰ εἴπωμεν τὴν γνώμην μας.

§34ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θέλω ἀπαντήσει ὀλίγας λέξεις εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης, ὅστις ἀπηύθυνε παρατήρησιν, ἥτις μοὶ φαίνεται τῳόντι ὀρθή. Νομίζω ὅμως ὅτι τὴν τροπὴν ταύτην εἰς τὴν συζήτησιν δὲν ἔδωκεν ἡ Ἀντιπολίτευσις. Ὁ ἀπευθύνας τὴν ἐπερώτησιν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας περιωρίσθη ἁπλῶς νὰ ζητήσῃ τὰς συμβάσεις, τὰς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν συνωμολόγησε μετὰ διαφόρων Τραπεζῶν, καὶ διὰ τῶν ὁποίων συνῆψε δάνεια κατὰ τὸν μῆνα Δεκέμβριον ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Βουλῆς καὶ ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως αὐτῆς. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀντὶ νὰ καταθέσῃ τὰς συμβάσεις ταύτας, ἐνόμισε καλὸν νὰ μὴ περιορισθῇ μόνον εἰς τὴν κατάθεσιν τῶν συμβάσεων, ἀλλὰ νὰ προτάξῃ πληροφορίας περὶ τῆς χρήσεως τοῦ δανείου, καὶ νὰ μᾶς πληροφορήσῃ δι’ αὐτῶν, ὅτι ἐδαπάνησε 41 ἑκατομμύρια διὰ νὰ πληρώσῃ ἐλλείμματα τοῦ 1881, 1882 καὶ 1883 διὰ τὰς πολεμικὰς καὶ ναυτικὰς παρασκευὰς, διὰ νὰ ἀποζημιώσῃ τὸν σιδηρόδρομον, διὰ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς βάρη, ἅτινα ἄλλοι εἶχον συνομολογήσει· καὶ ὅτι ἕνεκα τούτων ἐπῆλθε τὸ κενὸν νὰ μὴ ἔχῃ χρήματα νὰ ἐξοφλήσῃ τὰ πρὸς τὰς Τραπέζας χρέη, καὶ νὰ μὴ δύναται νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἂν μὴ συνωμολόγει τὰ δάνεια ταῦτα. Ἡ τοιαύτη λοιπὸν τροπὴ ὀφείλεται ὄχι εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἀλλ’ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, καὶ δι’ αὐτὸ ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἐτράπη ἐπὶ τὴν συζήτησιν ταύτην. Ἑπομένως ἂν ἐπιθυμῆτε νὰ ἐξακολουθήσητε τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως, ἡμεῖς εἴμεθα ἕτοιμοι.

§35ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Σωτηρόπουλος οὐδόλως ἢ ἐλάχιστον ἔθιξε τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀφεώρα τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Ζηνοπούλου. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἀνέλυσεν ἐν ὅλαις αὐτοῦ ταῖς λεπτομερείαις τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς Κυβερνήσεως. Ἤκουσα τὸν κ. Σωτηρόπουλον, ἀναπτύξαντα τὸ σύστημα τοῦτο, συγκρίναντα αὐτὸ πρὸς τὸ παρελθὸν, εὑρόντα τὰς δαπάνας περιττὰς καὶ καταδικάσαντα αὐτὸ ὡς κακόν. Δὲν ἤκουσα ὅμως οὐδεμίαν ἰδέαν σχετικὴν πρὸς τὴν διαχείρισιν τοῦ δανείου τῶν 170,000,000· τὰ λεχθέντα δὲ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ δὲν μὲ ἔπεισαν περὶ τοῦ ἐναντίου καὶ ἐμμένω εἰς τὴν γνώμην μου, ὅτι κατόπιν τῶν διαστάσεων, ἃς ἔλαβε τὸ ζήτημα μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Σωτηροπούλου, ἀνάγκη νὰ συζητήσωμεν τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς Κυβερνήσεως εἰσερχόμενοι εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§36ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τῆς Συμπολιτεύσεως δὲν ἔπρεπε νὰ παραξενευθῶσι, διότι δὲν ὡμίλησα περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. Ζηνοπούλου. Δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ ὁμιλήσω ἐγὼ περὶ τούτου, ἀφοῦ ὡμίλησαν 3 ἢ 4 Βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ εἰς τὰ λεχθέντα παρ’ αὐτῶν, τὰ ὁποῖα συμμερίζομαι καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν, δὲν ἐδόθη ἀπάντησις. Δὲν ἦτο λοιπὸν ἀνάγκη νὰ ἔλθω ἐγὼ εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ ἐπαναλάβω τὰ αὐτά· ἐνόμισα ὅμως ὅτι, ἐπειδὴ τὰ πράγματα συγχύζονται καὶ ὁμοῦ μὲ τὴν διαχείρισιν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία κατέστησεν ἀναγκαίαν τὴν δαπάνην 22,000,000 ἐκ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ἡ ὁποία ὑπεχρέωσεν αὐτὴν νὰ συνομολογήσῃ τὰ νέα δάνεια περὶ τῶν ὁποίων ἀπέβλεπεν ἡ ἐπερώτησις, ἐνόμισα, λέγω, ὅτι ἦτο ἀνάγκη χάριν φωτισμοῦ τῆς Βουλῆς νὰ διευκρινήσω ὁποία ἡ σχέσις τῆς χρήσεως τοῦ 1881, τὴν ὁποίαν ἀναμιγνύουν πάντοτε μὲ τὰς ἑπομένας διαχειρίσεις, καὶ ποῖα τὰ πραγματικὰ αἴτια, ἐκ τῶν ὁποίων προῆλθεν ἡ ἐξόγκωσις τῶν δαπανῶν· βεβαίως αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἔκαμα, ἀποτελεῖ ἐν μέρει ἐξέτασιν τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος, καὶ ὅστις θέλει, δύναται ν’ ἀπαντήσῃ.

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας εὑρίσκεται ἐντελῶς ἐν τῷ δικαίῳ καὶ δὲν εἶχεν ἀνάγκην ὑπερασπίσεως διὰ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ὡμίλησεν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας κατενόησεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἀρχῆθεν ἐθεωρήσαμεν ὑπάρχον ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ, τὸ ἄτοπον τοῦ ἀποχωρισμοῦ τοῦ ζητήματος τῆς διαχειρίσεως τοῦ δανείου τῶν 170,000,000 ἀπὸ τῆς γενικῆς συζητήσεως περὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Ἡμεῖς δὲν ἀπηντήσαμεν εἰς τοὺς ὁμιλήσαντας περὶ τοῦ δανείου τούτου, διότι ἐθεωροῦμεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνηται ἡ ζήτησις περὶ τῆς διαχειρίσεως τοῦ δανείου τῶν 170,000,000, ἂν μὴ αὕτη περιλάβῃ ἅπαν τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, συζήτησις δὲ περιλαμβάνουσα ἅπαν τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς Κυβερνήσεως ἀνήκει εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐκεῖ ἐπιφυλαττόμεθα νὰ δώσωμεν ἐξηγήσεις περὶ πάντων τῶν εἰς τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν πράγματα ἀφορώντων καὶ περὶ τῆς διαχειρίσεως τοῦ δανείου τῶν 170, 000,000· ὅσον ἀφορᾷ εἰς εἰδικὰ θέματα ἐπὶ τῶν τοῦ δανείου τῶν 170,000,000, περὶ τούτων ἤδη ἐγένοντο συζητήσεις πρότερον ἐν τῇ Βουλῇ καὶ δὲν ὑπελείφθη τοιοῦτο θέμα μὴ ἐξαντληθέν. Τρεῖς συζητήσεις ἐγένοντο ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἡ δὲ Βουλὴ ἔδωκεν ἐπ’ αὐτοῦ καὶ ψῆφον. Τοῦτο δὲν ἐμποδίζει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ θέμα τοῦτο ἐν τῷ γενικῷ εἱρμῷ τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων· τοὐναντίον, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν αὐτὸ καὶ ὡς μέρος τῆς συνόλου τῆς οἰκονομικῆς τοῦ Κράτους διοικήσεως. Ἀλλ’ αὐτὴ ἡ συζήτησις ἔπρεπε νὰ γένηται τώρα· ἤδη εἶναι ἡ στιγμή, καθ’ ἣν ἔπρεπε νὰ προβῶμεν εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀντὶ δὲ τούτου οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἐζήτησαν ὅπως ἀναβάλωμεν τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἵνα συζητήσωμεν τί; ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῇ εἰμὴ ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος δὲν ἠδύνατο νὰ μὴ κατανοήσῃ τὸ ἄτοπον· ἦλθεν ἑπομένως διὰ τοῦ λεπτοτάτου ἐκείνου τρόπου, ὁ ὁποῖος τὸν χαρακτηρίζει, νὰ δείξῃ εἰς τοὺς συναδέλφους αὐτοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὅτι εἰς κακὴν εἰσῆλθον ὁδόν....

§38ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἰδέα σας.

§39ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅτι ἐκτροχιασθέντας αὐτοὺς ὤφειλεν αὐτὸς νὰ τοὺς ἐπαναγάγῃ εἰς τὴν εὐθεῖαν· καὶ ἀληθῶς τοὺς ἐπανήγαγεν εἰς τὴν εὐθεῖαν. Ἤδη εἰσελθόντες εἰς τὴν εὐθεῖαν, τουτέστιν ἐπιληφθέντες τῆς γενικῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς ταύτην καὶ θέλομεν προβῆ, διότι ὅπως ὁ κ. Σωτηρόπουλος εἶχε τὸ δικαίωμα οὐδὲν νὰ εἴπῃ περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ εἰδικῶς προκαλέσαντος τὴν συζήτησιν, ἀλλὰ νὰ ὁμιλήσῃ μόνον περὶ τῶν γενικῶν θεμάτων τῶν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἀφορώντων, οὕτω καὶ ἡμεῖς ἔχομεν τὸ δικαίωμα, καὶ ἀπαντῶντες εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Τριφυλίας νὰ παρακολουθήσωμεν αὐτὸν ἐν τῷ γενικωτέρῳ σταδίῳ, εἰς τὸ ὁποῖον μᾶς εἰσήγαγε διὰ τῆς ἀγορεύσεώς του, καὶ ἀσχέτως πρὸς τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Σωτηροπούλου ὅπως καὶ αὐτὸς ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας ἐπραγματεύθη τοιουτοτρόπως τὸ θέμα, καὶ ἡμεῖς ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας θὰ ἠδυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν περὶ τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον ἐπροκάλεσεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας συζητοῦντες ἐν γένει περὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Ταύτην λοιπὸν τὴν συζήτησιν περὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους θέλομεν ἐξακολουθήσει ἑπόμενοι εἰς τὴν πορείαν τὴν ὁποίαν ὑπέδειξεν ὡς τὴν μόνην ὀρθὴν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας.

§40Γ. ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγον διὰ τῆς ἐπερωτήσεώς μου, ἦτον ἐντελῶς νέον διὰ τὴν Βουλήν, ἦτο νέον, ξένον, παράδοξον, ἦτο καταπληκτικὸν διὰ τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι σέβονται τοὺς Νόμους τῆς Πατρίδος των. Τὸ ζήτημα λοιπὸν ἦτον ἐντελῶς νέον, καὶ διὰ τοῦτο ἐκπληρῶν καθῆκον καὶ ἐνασκῶν δικαίωμα ὕψιστον τοῦ Κοινοβουλίου προέβαλον τὴν ἐπερώτησιν καὶ ἐπέμεινα ἵνα αὕτη συζητηθῇ ἐν ὡρισμένῃ ἡμέρᾳ. Τὰ δάνεια, τῶν ὁποίων τὴν συνομολόγησιν κατηγγείλαμεν ὄχι μόνον ὡς παράνομον ἀλλὰ καὶ ὡς ἀντισυνταγματικήν, τὰ δάνεια ταῦτα συνωμολογήθησαν πρὸ ὀλίγων ἔτι ἡμερῶν, πολὺ δηλαδὴ μετὰ τὴν συζήτησιν τῆς προηγουμένης ἐπερωτήσεώς μου ἐπὶ τῇ ἐκδόσει τοῦ δανείου. Ὥστε περὶ ἀγνώστων εἰς τὴν Βουλὴν ἐπρόκειτο πραγμάτων, περὶ ὅλως καινοφανῶν. Τί δὲ ἀπετέλει τὴν οὐσίαν τῆς ἐπερωτήσεώς μου; κατήγγελλεν αὕτη πράξεις παρανόμους, ἑπομένως ἤγειρεν ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου σύμπασαν τὴν ἠθικὴν καὶ τὴν νομικὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἀπέναντι τοιαύτης συζητήσεως, ἀπέναντι τοιαύτης προκλήσεως δὲν εἰξεύρω πῶς δύναμαι νὰ χαρακτηρίσω τὴν ἀποφυγὴν τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ νὰ δώσῃ λόγον εἰς τὸ Κοινοβούλιον τῆς Πατρίδος. Ἐνόμισεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι διὰ λέξεων—διότι κατὰ δυστυχίαν διὰ τῶν λέξεων παρέσυρε καὶ ὑμᾶς καὶ τὸ Ἔθνος—ἐνόμισεν ὅτι διὰ λέξεων ἔτι ἠδύνατο νὰ ἀποτρέψῃ ἀπὸ αὐτὸν τὸ βάρος τῆς εὐθύνης, τὸ ὁποῖον πιέζει τὸν τράχηλόν του, καὶ ἔλεγεν ὅτι ὁ Βουλευτὴς Τριφυλίας ἐπανέφερεν ἡμᾶς εἰς τὸ καθῆκον, ἐκτροχιασθέντας. Ἐγὼ ὁ εἰσηγησάμενος τὴν ἐπερώτησιν ἀνέπτυξα αὐτὴν ἐν ὅλοις αὐτῆς τοῖς σημείοις καὶ κατέδειξα μίαν πρὸς μίαν τὰς παρανομίας, εἰς ἃς ἐξετράπη ἡ Κυβέρνησις. Τὸ ἁπλούστερον καθῆκον, ὄχι σεβασμοῦ πρὸς τὸ Κοινοβούλιον τῆς Πατρίδος—διότι αὐτὸς ἐξέλιπε δυστυχῶς, ἀλλὰ σεβασμὸν πρὸς τὴν ἰδίαν αὑτοῦ εὐθύνην — τὸ ἁπλούστερον καθῆκον τῶν Ὑπουργῶν ἦτο νὰ ἀπαντήσωσιν εἰς ῥητὰς κατηγορίας ἀπευθυνομένας κατὰ τοῦ προσώπου αὐτῶν, αὐτοὶ ὅμως ἐσιώπων. Καὶ ἂν ἐσιώπα μόνον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἤθελεν εἶσθαι λυπηρὸν καὶ ἀξιοκατάκριτον, ἀλλ’ ἔπραττε διὰ φίλων ἐπιζημίων καί τι ἄλλο, τὸ ὁποῖον ἐντρέπομαι καὶ νὰ ἐνθυμῶμαι. Ἀλλ’ οὕτω πως δὲν συζητοῦνται τὰ σπουδαῖα τοῦ Κράτους ζητήματα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, οὕτω πως δὲν δυνάμεθα νὰ παραστῶμεν εὐπρόσωποι ἀπέναντι τῶν ἐκλογέων ἡμῶν, οὕτω πως παρουσιάζομεν καὶ πρὸς τοὺς ξένους ἀπαίσιον πρόσωπον. Βεβαίως ἡ ἐξέτασις τοῦ δανείου περιλαμβάνει ἐν ἑαυτῇ τὴν γενικὴν ὑμῶν οἰκονομικὴν πολιτικὴν, καὶ εἶπον τοῦτο ἀφ’ ἧς στιγμῆς εἰσήγαγον τὴν ἐπερώτησίν μου, διότι τὸ ἐπιστέγασμα ἢ μᾶλλον ὁ μοχλὸς τῆς ἀνατροπῆς αὐτοῦ τοῦ οἰκοδομήματος εἶναι αὐτὸ τὸ δάνειον, καθόσον ὅ,τι ἠναγκάσθητε νὰ δανεισθῆτε πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, εἶναι τὸ πραγματικὸν ἔλλειμμά σας τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους. Ἀλλ’ ὅταν ἐγὼ συζητῶν τὴν πρώτην ἐπερώτησίν μου καὶ ἔχων ταύτην τὴν ἰδέαν, εἰσῆλθον, προκληθεὶς μάλιστα ὑπὸ τοῦ λόγου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τοῦ ἀναγαγόντος μέχρι τοῦ 1879 τὴν ἐξέτασιν τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων τῆς Χώρας εἰς τὴν ἔρευναν ταύτην, ἤκουσα τοῦ αὐτοῦ Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, προτρεπομένου καὶ τότε ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἤκουσα καὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, λέγοντός μοι, ὅτι δὲν εἶχον δίκαιον νὰ ἀναμίξω τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου· τώρα τὰ πράγματα μετεβλήθησαν, οἱ ῥόλοι ἔγιναν ἀντίθετοι. Ἀλλὰ καὶ μὲ ὅλην αὐτὴν τὴν περιστροφὴν ἢ μᾶλλον τὴν διαστροφὴν ἠναγκάσθη ἐπὶ τέλους ὁ κ. Πρωθυπουργὸς — καὶ τοῦτο θεωρῶ ἀρκοῦσαν ἱκανοποίησιν δι’ ἐμὲ, τοῦτο θεωρῶ ἀρκοῦσαν δι’ αὐτὸν τιμωρίαν — ἠναγκάσθη νὰ εἴπῃ «εἰσερχόμεθα διότι μᾶς ἀναγκάζετε, ἀλλ’ εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἔρευναν τῆς γενικῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, ὄχι διότι προκαλεῖ ἡμᾶς πρὸς τοῦτο ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Βουλευτοῦ Τριφυλίας, ἀλλὰ διότι καὶ ἡμεῖς οἴκοθεν ἐννοοῦμεν ὅτι εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ εἰσέλθωμεν.» Προκειμένου περὶ συζητήσεως τοιαύτης, βεβαίως εἴμεθα σύμφωνοι· ἀλλ’ ἂν εἴμεθα σύμφωνοι, διατὶ νὰ περιέλθωμεν εἰς αὐτὰ τὰ σημεῖα, διατὶ νὰ ἀπευθύνωμεν οἱ μὲν πρὸς τοὺς δὲ ἐγκλήσεις; διατί νὰ θέλωμεν νὰ παρεκτρέπωμεν τὴν Βουλὴν ἀπὸ τὴν ὁδὸν τὴν εὐθεῖαν, τὴν πρέπουσαν, τὴν σοβαρὰν, καὶ νὰ χάνωμεν πράγματι χρόνον, ἀλλὰ μετὰ τὸν χρόνον, τὸν ὁποῖον χάνομεν, νὰ ἐλαττοῦμεν καὶ τὴν πρὸς ἡμᾶς ὑπόληψιν τοῦ κοινοῦ; Ἂν ἀπ’ ἀρχῆς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς — διότι ἔθιξα καὶ τοῦτο τὸ ζήτημα ἐν τῇ ἀγορεύσει μου τῇ πρώτῃ— ἀπήντα εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου, ὡς ὤφειλε νὰ ἀπαντήσῃ, τὸ ζήτημα ἤθελεν ἀρχίσει νὰ συζητῆται κανονικῶς καὶ ἴσως μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἤθελεν εἶσθαι περατωμένη ἡ συζήτησις. Ἠναγκάσθην νὰ εἴπω τὰς ὀλίγας ταύτας λέξεις, διότι ἐνόησα, ὅτι εἰς ἐμὲ ἀπηυθύνοντο αἱ ἄδικοι καὶ ἀνυπόστατοι ἐπιτιμήσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ δὲν ἠδυνάμην νὰ ἀνεχθῶ ἐπιτιμήσεις, ἐφ’ αἷς μάλιστα δὲν ἤμην ὑποχρεωμένος ὡς ἐκ τῆς ἐμῆς πολιτείας ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου.

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὀλίγον φροντίζω περὶ ἐπιτιμήσεως τούτων ἢ ἐκείνων τῶν Βουλευτῶν· καθῆκον ἐπιτιμήσεως δὲν ἔχω· ἔχω καθῆκον ὅμως, ἵνα φροντίζω, ὅπως ἡ συζήτησις μὴ ἐκτροχιάζηται. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας διὰ τῆς ἐπερωτήσεως αὑτοῦ πρὸ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, εἰς ἣν ἔπρεπε νὰ μεταβῶμεν εὐθὺς, ἤγειρε συζήτησιν περὶ τῶν εἰς τὴν ἐπερώτησιν αὑτοῦ ἀφορώντων, ἐξαναγκάζων τὴν Βουλὴν ν’ ἀκολουθήσῃ ἀλλοίαν ὁδὸν, ἥτις παρεμποδίζει τῶν ἐργασιῶν αὑτῆς τὴν πρόοδον. Καὶ τοῦτο καὶ πάντα, ὅσα ἐγένοντο κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην, οὐδὲν ἄλλο ἀποδεικνύουσιν, εἰμὴ τάσεις πρὸς παρεμπόδισιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Ὁ μόνος τρόπος, δι’ οὗ ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ θέση τέρμα εἰς τοιαύτην τακτικὴν ἦτο νὰ σιωπήσῃ. Ὅταν Βουλευταὶ προτείνωσι συζητήσεις καὶ ἐπιμένωσιν, ὅπως γίνωνται συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἀτόπως προβάλλονται πρὸ συζητήσεων ἄλλων προτιμητέων, δὲν δυνάμεθα ἴσως νὰ ἐμποδίσωμεν τούτους, ἀλλὰ δυνάμεθα διὰ τῆς σιωπῆς νὰ ὑποδείξωμεν τὸ ἀτόπημα καὶ προκαλέσωμεν ἐκείνους τοὺς Βουλευτὰς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἵτινες κήδονται τῆς ὑπολήψεως τῆς Βουλῆς, νὰ πράξωσιν ὅ,τι ἔπραξεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας, νὰ ἐπαναφέρωσι τὸ ζήτημα ἐκεῖ ὅπου ἔπρεπε νὰ ἵσταται. Ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ κατενόησε, μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Τριφυλίας, τὸ ἀτόπημα, εἰς τὸ ὁποῖον περιήγαγεν αὐτὴν ἡ ἀγόρευσις τοῦ προλαλήσαντος Βουλευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας, κατενόησε δὲ καὶ ποῖον εἶναι τὸ θέμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρέπει ν’ ἀσχοληθῶμεν, μετὰ τὴν ἀγόρευσιν ταύτην, τὴν τοιαύτην ἔχουσαν ἔννοιαν καὶ τὴν τοιαύτην περιλαμβάνουσαν ὑπόδειξιν, ἔρχομαι ἐγὼ, διατυπῶν τὸ πόρισμα τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Τριφυλίας, ἔρχομαι νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως, θέτουσα τέρμα εἰς τὴν συζήτησιν, τὴν προκληθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας, μεταβῇ εὐθὺς εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὴν περιλαμβάνουσαν καὶ τὸ θέμα, περὶ οὗ ὁ λόγος.

§42ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Ὄχι, ὄχι (θόρυβος).

§43ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ ἄλλοτε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, νῦν Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἐπέμενον νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ καὶ νὰ χορηγήσῃ τὰ δωδεκατημόρια τοῦ Προϋπολογισμοῦ διὰ τοὺς λήγοντας μῆνας, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον εἶχον εἰσαγάγει, μολονότι αὐτὸς δὲν εἶχεν ἐξελεγχθῆ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἔλεγον τότε, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς εἶναι τὸ πρῶτον ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, τὸ πρόγραμμα τὸ διοικητικὸν, τὸ πρόγραμμα τὸ οἰκονομικὸν, τὸ πρόγραμμα τὸ πολιτικὸν αὐτῆς. Καὶ εἶχον δίκαιον διὰ τοῦτο. Ἡ γενομένη συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν εἶναι μόνον συζήτησις περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους, ἀλλ’ εἶναι συζήτησις περὶ τῆς πολιτικῆς τοῦ Τόπου, περὶ τῆς διοικήσεως αὐτοῦ, περὶ τῶν κυβερνητικῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα τὸ Ὑπουργεῖον προὐκάλεσε διαχειριζόμενον τὴν Ἐξουσίαν. Δι’ ἡμᾶς ὅμως ὑπάρχει τι, τὸ ὁποῖον καθιστᾷ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ πολὺ ἀναγκαιοτέραν, ἢ ὅσον εἶναι εἰς τὰ ἄλλα Συνταγματικὰ Κράτη. Ἡμεῖς πρὸ τριῶν ἐτῶν ἔχομεν Προϋπολογισμοὺς εἰκονικούς. Προϋπολογίζομεν ἔσοδα, τὰ ὁποῖα δὲν εἰσπράττομεν, μέχρι τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον προϋπελογίσαμεν αὐτά· προϋπολογίζομεν ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἀναγκαζόμεθα νὰ μὴ δαπανῶμεν, διότι δὲν εἰσπράττομεν ὅσα προϋπελογίσαμεν ἔσοδα, καὶ ἐπὶ τέλους καταλήγομεν εἰς δάνεια. Ὁ πρῶτος Προϋπολογισμὸς, τὸν ὁποῖον εἰσήγαγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὅστις ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, παρίστα ἔλλειμμα 11,814,527 δραχμῶν· ἐπειδὴ ὅμως τὰ ἔξοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ διὰ τῶν ψηφισθεισῶν κατόπιν πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 14,085, 281.45 ἀνεβιβάσθησαν εἰς 86,297,919.37 νέων δραχμῶν, ἀνεβιβάσθη ἕνεκα τούτου καὶ τὸ ἔλλειμμα αὐτοῦ εἰς νέας δραχμὰς 25,028,685.44. Κατὰ τὴν κατὰ Δεκέμβριον τοῦ 1882 ὑποβληθεῖσαν εἰς τὴν Βουλὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ὑπελογίζετο κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1882, ὅτι ἔμελλε νὰ περιορισθῇ εἰς 6,911,326, διότι εἶχε κατορθωθῆ νὰ εἰσπραχθῶσιν ἕως τότε δραχμαὶ 2,076,200 περισσότεραι τῶν προϋπολογισθεισῶν, δὲν εἶχον δὲ πραγματοποιηθῆ πιστώσεις ἐκ δραχμῶν 2,907,000. Ὅταν ὅμως συνεζητεῖτο ἐν τῇ Βουλῇ τὸ Νομοσχέδιον περὶ αὐξήσεως τοῦ φόρου τῶν αἰγῶν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διὰ νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὴν ζητουμένην αὔξησιν, ἐπληροφόρει αὐτὴν, ὅτι τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ἤθελεν ἀνέλθει εἰς 15 ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ πάλιν κατὰ τὴν πληροφορίαν τοῦ αὐτοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τὴν δοθεῖσαν παρ’ αὐτοῦ εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν 7 Φεβρουαρίου 1883, τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ἤθελε περιορισθῆ εἰς τρία ἑκατομμύρια καί τινας ἑκατοστύας χιλιάδων δραχμῶν. Τέλος πάντων κατὰ τὴν μετὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1884 ὑποβληθεῖσαν εἰς τὴν Βουλὴν προσωρινὴν κατάστασιν τοῦ 1882, τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ἐβεβαιώθη προσωρινῶς, ὅτι συνίστατο εἰς 5,244,833.37 νέων δραχμῶν, ἢ εἰς δραχμὰς παλαιὰς 5,874,213.44, διότι τὸ Ὑπουργεῖον ἠναγκάσθη νὰ ἀφήσῃ ἀδιαθέτους πιστώσεις 22,304,974.71 νέων δραχμῶν. Ὑποθέσατε, κύριοι, ποῖον παρεσκεύασεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις τὸν πρῶτον Προϋπολογισμὸν τῆς διαχειρίσεώς της, ποῖον μᾶς ὑπέβαλε πολιτικὸν καὶ οἰκονομικὸν πρόγραμμα, καὶ κατὰ τίνα τρόπον ἐξετέλεσεν αὐτό. Ἐζήτει δι’ αὐτοῦ ἔξοδα 86,297,919.37 νέων δραχμῶν, καὶ ἐκ τούτων ἄφινε πιστώσεις ἀδιαθέτους 22,304,973.71. Παρίστα τὸ ἔλλειμμα ἄλλοτε μὲν 11 ἑκατομμύρια, ἄλλοτε 25 ἑκατομμύρια, ἄλλοτε 6 ἑκατομμύρια, ἄλλοτε 15 ἑκατομμύρια, ἄλλοτε 3 ἑκατομμύρια καὶ ἐπὶ τέλους 5,874,000. Ποῖος Προϋπολογισμὸς, ποῖον πρόγραμμα, ποῖαι προβλέψεις, ποῖα σχέδια Κυβερνητικά; Καὶ ἐπέμενεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τότε νὰ χορηγῶμεν αὐτῷ τὰ δωδεκατημόρια ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ τούτου, καὶ πρὶν ἢ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ παρελθόντος ἔτους, διότι ὁ Προϋπολογισμὸς οὗτος παρίστα τὸ πολιτικὸν καὶ τὸ οἰκονομικὸν πρόγραμμά του! Τοιαύτη ἡ σπουδαιότης τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὑποσχεθείσης νὰ διαῤῥυθμίσῃ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους! Ἀλλὰ μήπως δὲν ἦτο τοιοῦτος ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1883; Καὶ ὁ Προϋπολογισμὸς οὗτος, ὅταν εἰσήχθη, παρίστα περίσσευμα ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ 41 χιλιάδων δραχμῶν, ἀλλ’ ὅταν ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, παρίστα περίσσευμα 121 χιλιάδων δραχμῶν μόνον· ἀλλὰ μόλις ἐψηφίσθη, αἱ ζητηθεῖσαι παρὰ τοῦ Ὑπουργείου καὶ ψηφισθεῖσαι ὑπὸ τῆς Βουλῆς πιστώσεις μετέβαλον τὸ περίσσευμα εἰς ἔλλειμμα 6,630,040.62 νέων δραχμῶν. Ἀλλὰ τὸ ἔλλειμμα τοῦτο αἱ κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1883 ὑποβληθεῖσαι εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου πληροφορίαι παρίστων, ὅτι θέλει εἶσθαι κατώτερον τῶν 4,443,556, διότι ἐκ τῶν διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν πιστώσεων ψηφισθέντων ἐξόδων, συνισταμένων εἰς 78,753,650, δὲν ἤθελον πραγματοποιηθῆ ἔξοδα 13,411,750. Κατὰ τὸν δημοσιευθέντα ὅμως κατόπιν Ἰσολογισμὸν τῶν μερίδων τοῦ Καθολικοῦ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου μέχρι τέλους Ἰουλίου 1884, τὸ ἔλλειμμα παριστάνετο ἀνερχόμενον εἰς 7,339,728. Καὶ καθὰ μᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅταν εἰσήγαγε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885, τὸ ἔλλειμμα ἔμελλε νὰ ἀνέλθῃ εἰς 8 ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ ἡ προχθὲς ἀνακοινωθεῖσα εἰς τὴν Βουλὴν προσωρινὴ κατάστασις παρέστησεν αὐτὸ ἐκ νέου διάφορον. Ἀλλὰ μήπως τὰ ἔσοδα τῶν Προϋπολογισμῶν, τὰ ὁποῖα ἐνεγράφησαν, δὲν ἀποδεικνύουσιν οὐχὶ μόνον τὴν ἐπιπολαιότητα, ἀλλὰ καὶ τὴν εἰκονικότητα, καθ’ ἣν οἱ Προϋπολογισμοὶ συνετάχθησαν κατὰ τὴν τριετίαν ταύτην; Δὲν εἴδατε σεῖς ὅτι, ἀντὶ τῶν προϋπολογισθέντων ἐσόδων 10 ἑκατομμυρίων ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ τοῦ ἔτους 1884, εἰσεπράχθησαν 3 μόνον ἑκατομμύρια; Ἀντὶ ἐσόδων 3 ἑκατομμυρίων ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ σιγαροχάρτου κατὰ τὸ 1884 εἰσεπράχθη κατὰ τοὺς δέκα μῆνας τοῦ ἔτους, ἤτοι μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου 1884 ποσὸν δραχμῶν 651,577; Ἀντὶ ἐσόδου προϋπολογισθέντος ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου ἐκ δραχμῶν 3,200,000, εἰσεπράχθησαν μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου τοῦ 1884 χιλιάδες δραχμαὶ μόνον 655; Ἡμεῖς ὅταν συζητήσωμεν κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἔχομεν καὶ ἄλλο καθῆκον, εἰς τὸ ὁποῖον μᾶς ἐκάλεσεν ἡ μειονοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸ καθῆκον νὰ ἐξετάσωμεν τὴν εἰκονικότητα τοῦ Προϋπολογισμοῦ· διότι, ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις προβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι κατώρθωσε νὰ ἐπιτύχῃ τὸ ἰσοζύγιον καὶ νὰ ἔχῃ περίσσευμα, ἐπὶ τοσοῦτον ἐπλάνησε τὸ Κοινοβούλιον, καὶ ἐνεθάῤῥυνεν αὐτὸ νὰ ἐπιψηφίσῃ, ὅπως ἐπεψήφισε φόρους ἐπὶ φόρων, καὶ παρώθησεν αὐτὸ μέχρι τοῦ σημείου νὰ ἐξαντλήσῃ διὰ τῶν φόρων πάντα τὰ κεφάλαια τῶν φορολογουμένων, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουσιν εἰς τὴν παραγωγὴν, ἀποτελοῦσι τὴν πηγὴν, ἐξ ἧς ἀντλοῦμεν τοὺς ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου φόρους. Ἀλλ’ ἐσυζήτησεν ὁ κύριος Βουλευτὴς Τριφυλίας περὶ τῆς ἐν γένει οἰκονομικῆς πολιτικῆς τοῦ Ὑπουργείου; Συνεζήτησε περὶ τῆς διοικήσεως αὐτοῦ; Συνεζήτησε περὶ τῶν Κυβερνητικῶν καὶ Νομοθετικῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα εἰσηγήσατο εἰς τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν ἢ τὰ ὁποῖα ἐφηρμόσθησαν ὑπ’ αὐτῆς; ἐσυζητήσαμεν οὐχὶ περὶ τῆς ἀκριβείας, ἀλλὰ περὶ τῆς εἰλικρινείας τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἥτις ἕνεκα τῆς εἰκονικότητος αὐτοῦ ἐχρησίμευσεν, ἵνα ἀποπλανήσωσι τὸν Ἑλληνικὸν λαόν! Καὶ ἐπὶ τῷ λόγῳ αὐτῷ ἰσχυρίζεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἡ συζήτησις αὕτη μετετράπη εἰς συζήτησιν γενικὴν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ; Καὶ ἐπὶ τῷ λόγῳ τούτῳ προτείνεται πρότασις νὰ μεταβῶμεν ἀμέσως εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ; Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς τὴν ἑσπέραν ταύτην πάλιν εἶπεν, ὅτι ἡ συζήτησις περὶ τοῦ δανείου εἶναι ἐξηντλημένη. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἀληθές; Τί ἐσυζητοῦμεν ἡμεῖς κατὰ τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα; ἐσυζητοῦμεν διατί ἐδαπανήθησαν ἀλλαχοῦ, εἰς ἄλλας ἀνάγκας, τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα εἶχον προορισθῆ διὰ τοῦ Νόμου περὶ δανείου εἰς τρεῖς ἀποκλειστικοὺς σκοποὺς, εἰς τὸν σκοπὸν τῆς ἐξοφλήσεως τῶν πρὸς τὰς Τραπέζας χρεῶν τοῦ Δημοσίου, διὰ νὰ ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, εἰς τὰς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς παρασκευὰς καὶ εἰς ἀποζημιώσεις διὰ τοὺς σιδηροδρόμους. Ἐζητήσαμεν δὲ λόγον, διατί ἐδαπάνησαν ταῦτα εἰς ἄλλας ἀνάγκας καὶ τοιουτοτρόπως δὲν εἶχον τὰ ἀναγκαῖα χρήματα διὰ νὰ ἄρωσι τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Συνεζητήσαμεν καὶ δευτέραν φορὰν σχετικῶς πρὸς τὸ δάνειον τῶν 170 ἑκατομμυρίων: ἐὰν καὶ διατί ἐδόθη ἡ συναίνεσις ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τοὺς τραπεζίτας νὰ ἐκδώσωσι τὸ δάνειον πρὶν ἢ ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἐναντίον τῆς γνώμης καὶ τοῦ σκοποῦ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τὸν ὁποῖον εἶχεν ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλὴν, ὅταν εἰσήχθη καὶ συνεζητήθη ὁ περὶ δανείου Νόμος. Συνεζητήσαμεν προσέτι: διατί ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν συνήνεσε νὰ παράσχῃ εἰς τοὺς τραπεζίτας ὠφελείας μεγαλειτέρας ἀπὸ ἐκείνας, τὰς ὁποίας διὰ τῆς μετ’ αὐτῶν συμβάσεως συνεφώνησε νὰ παράσχῃ εἰς αὐτούς. Περὶ αὐτῶν τῶν τριῶν θεμάτων ἐσυζητοῦμεν καὶ ἐπ’ αὐτῶν προεκλήθη ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς, καὶ ἐπ’ αὐτῶν ἀπεφάσισεν ἡ Βουλή. Ἀλλὰ κατόπιν τῶν συζητήσεων τούτων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔλαβε κατὰ τὰς διακοπὰς τῆς Βουλῆς τὸ μέτρον νὰ δανεισθῇ χρήματα ἐν ἀγνοίᾳ ἡμῶν διὰ νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, καὶ περὶ τούτου συζητοῦμεν σήμερον, ἐρωτῶντες, πῶς προέβη εἰς συνομολόγησιν δανείων ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Βουλῆς, καὶ ἐν χρόνῳ, καθ’ ὃν ἠδύνατο νὰ λάβῃ τὴν συναίνεσιν αὐτῆς. Τοῦτο ἀφορᾷ ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. Ζηνοπούλου, περὶ τούτου συζητοῦμεν σήμερον, καὶ περὶ τούτου ὀφείλομεν νὰ συζητῶμεν· διότι ἡ πρᾶξις τοῦ Ὑπουργοῦ δὲν εἶναι μόνον ὑφαρπαγὴ τῆς Ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν τὸ Σύνταγμα δὲν ἀνέθηκεν εἰς τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν, ἀλλὰ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸν Βασιλέα, ἀλλὰ εἶναι καὶ ἀσέβεια πρὸς τὸ Κοινοβούλιον, τὸ ὁποῖον ἦτο παρὸν, δὲν ἐζητήθη δὲ παρ’ αὐτοῦ ἡ ἄδεια, ἵνα συνομολογηθῶσι τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος δάνεια, καὶ ὑπεγράφησαν αἱ περὶ αὐτῶν Συμβάσεις παρὰ μόνον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὡς νὰ ἦτο δικτάτωρ τῆς Ἑλλάδος. Τοῦτο ἀφορᾷ ἡ ἐπερώτησις ἡμῶν. Νομίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἢ οἱ κύριοι Ὑπουργοί, ὅτι δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἐπικρίνωμεν τὴν πολιτείαν των ταύτην; Ὅτι δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ καταδηλώσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ποίαν ἰδέαν ἔχουσιν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ περὶ τοῦ Συντάγματος καὶ περὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ ὅτι ἀποδεικνύουσιν οὕτως, ὅτι φρονοῦσιν, ὅτι ἐὰν κατορθώσωσι νὰ ἔχωσι πλειοψηφίαν, εἰσὶν ἱκανοὶ νὰ ἀθετήσωσι καὶ τὸ Σύνταγμα καὶ τοὺς Νόμους; Ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ἁρμόδιοι νὰ ἐπιτιμήσωμεν αὐτούς. Θέλει ἐπιτιμήσει αὐτοὺς ἡ Βουλὴ, ἐὰν σωφρονῇ, θέλει ἐπιτιμήσει αὐτοὺς τὸ Δημόσιον φρόνημα, θέλει ἐπιτιμήσει αὐτοὺς ἡ ἱστορία διὰ τὴν ἀσέβειάν των ταύτην. Ἡμεῖς ὅμως ἔχομεν καθῆκον νὰ ἐξελέγξωμεν αὐτοὺς, καὶ διὰ τοῦτο προεβάλομεν τὴν ἐπερώτησιν καὶ ὀφείλομεν νὰ ἐπιμείνωμεν προκαλοῦντες τὴν περαιτέρω συζήτησιν, καὶ ἐν ἀνάγκῃ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἐὰν δὲν ζητήσωσιν ἄλλοι νὰ ὁμιλήσωσιν. Εἶναι τῳόντι πρωτοφανὲς, Ὑπουργεῖον Συνταγματικοῦ Κράτους νὰ ἁρπάζῃ μετὰ τοσούτου θάῤῥους τὰ ἔργα τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, καὶ νὰ προβαίνῃ μόνον εἰς νομοθέτησιν Νόμων, νὰ συνομολογῇ δάνεια καὶ νὰ λαμβάνῃ χρήματα ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Βουλῆς καὶ παρούσης μάλιστα τῆς Βουλῆς. Εἶναι πρωτοφανὲς, μετὰ τὴν τοιαύτην τόλμην νὰ λέγῃ εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ὅτι νομίζει περιττὸν νὰ ἀπαντήσῃ, διότι ἡ ὑπόθεσις ἀνάγεται εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐὰν νομίζῃ περιττὸν νὰ ἀπαντήσῃ, εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν εἶναι τὰ μάλιστα ἀδιάφορον. Τοῦτο μάλιστα ἐπιβεβαιόνει τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔχει περὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ περὶ τῆς πολιτείας αὐτοῦ, καὶ τὴν ὁποίαν διετράνωσεν ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἰσχυριζομένη, ὅτι τὸ ἐνεστὼς Ὑπουργεῖον δὲν σέβεται οὔτε τοὺς Νόμους, οὔτε τὸ Πολίτευμα. Ἀλλ’ ὁποίαν δήποτε τακτικὴν καὶ ἂν μετέλθῃ τὸ Ὑπουργεῖον, ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν δύναται νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν ἐπερώτησιν. Ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶναι ἔργον, εἰς τὸ ὁποῖον θέλει εἰσέλθει ἡ Βουλὴ εὐθὺς μετὰ τὴν συζήτησιν ταύτην, διότι μετ’ αὐτὴν δὲν μένει ἄλλο, εἰμὴ ἡ ἀπόφασις ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων περὶ προηγήσεως ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ὡρισμένων Νομοσχεδίων. Μετ’ αὐτὴν ἡ πρώτη ἐργασία θέλει εἶσθαι ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀρκεῖ μόνον τὸ Ὑπουργεῖον νὰ μὴν ἔχῃ ἐναντίαν γνώμην· ἡ δὲ Ἀντιπολίτευσις ἐπιθυμεῖ νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν τακτικὴν ταύτην, συζητοῦσα τὸν Προϋπολογισμὸν μετὰ τὸ πέρας τῶν ζητημάτων τούτων.

§44ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θαυμάζω, κύριε Πρόεδρε, πῶς ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς καί τινες τῶν φίλων του ἐξέλαβον ὅτι εἰσῆλθον εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους 1885. Ἐγὼ, κύριοι, οὐδένα ἔκαμα λόγον περὶ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ 1885. Ἀναστρέφομαι ἐπὶ 20 ἔτη ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ καὶ ἔμαθον τίνι τρόπῳ γίνονται αἱ συζητήσεις ἐπὶ τῶν Προϋπολογισμῶν, καὶ ὅταν ἔλθῃ τὸ ζήτημα, θὰ λάβω τὸν λόγον καὶ θέλω ἐξετάσει τὸν Προϋπολογισμὸν, ἐκθέτων τὰς ἰδέας μου περὶ ὅλων τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουσι σχέσιν μὲ τὸν Προϋπολογισμόν. Ἐγὼ σήμερον δὲν ἔκαμον τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ παραβάλω τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1880 μὲ τὸν τοῦ 1884, ἠναγκάσθην δὲ νὰ πράξω τοῦτο, διότι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἀπέδωκε τὰ ἐλλείμματα εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ 1881, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχον μέρος. Περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1885 δὲν ἔκαμον κανένα λόγον, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι μὲ ἀδικοῦν, λέγοντες, ὅτι ἔκαμα ἔναρξιν τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τούτου.

§45ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πληροφορούμεθα ἤδη παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Τριφυλίας, ὅτι πρὸ ὀλίγου ἐκοιμώμεθα, ὅτι ἐκοιμᾶτο πᾶσα ἡ Συμπολίτευσις, καὶ ὅτι ὠνειρευόμεθα, ὅτι ἐπὶ τοῦ Βήματος ἦτον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας ὁμιλῶν περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ διὰ τῆς συνήθους αὐτῷ σαφηνείας καὶ ἀπέχων ἐντελῶς νὰ εἴπῃ οὐδὲ λέξιν περὶ τοῦ θέματος, τοῦ προκληθέντος ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας. Ἤδη ἀφυπνίσθημεν καὶ μανθάνομεν, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας δὲν ὡμίλει, διότι περὶ Προϋπολογισμοῦ λέγει τώρα, ὅτε εἴμεθα ἔξυπνοι καὶ δὲν εἶναι ἀμφίβολον, ὅτι πράγματι ἀκούομεν τὰ λεγόμενα παρ’ αὐτοῦ, περὶ Προϋπολογισμοῦ δὲν ὡμίλησε, περὶ τῆς ἐπερωτήσεως δὲν ὡμίλησεν· ἑπομένως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας δὲν ἠγόρευσεν. Ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας δὲν ἠγόρευσε καὶ δὲν ἐπανήγαγε τὴν Βουλὴν ἐκτροχιασθεῖσαν εἰς τὴν εὐθεῖαν ὁδὸν, ὅπως ὑπέθεσα, νομίζω ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσω ὅπως ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν ὁδὸν τὴν εὐθεῖαν. Προτείνω λοιπὸν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως κλείσωμεν τὴν συζήτησιν ταύτην διὰ τῆς ἑξῆς ἀποφάσεως: «Ἡ Βουλὴ, μετὰ τὰ λεχθέντα περὶ τοῦ θέματος, μεταβαίνει εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, περιλαμβάνουσαν καὶ τὸ θέμα τοῦτο». Περὶ τοῦ θέματος τούτου ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ, ἀλλ’ ἀφοῦ ἀκουσθῶσι καὶ ὅσα ἔχει νὰ εἴπῃ ἡ Κυβέρνησις· ἡ Κυβέρνησις ὅμως δὲν δύναται νὰ ἐξηγήσῃ τὰς περὶ τούτου ἰδέας της, εἰμὴ ἐν συνδυασμῷ μετὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διότι τὰ ζητήματα ταῦτα θεωρεῖ ἀλληλένδετα. Ὡς πρὸς δὲ τὴν παρατήρησιν, ἥτις ἐγένετο, ὅτι ὑπάρχει ἑτέρα πρότασις, ὅπως μετὰ τὸ θέμα, ἐφ’ οὗ προεκάλεσε συζήτησιν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, προταχθῇ τὸ θέμα, ἐφ’ οὗ προεκάλεσε συζήτησιν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων, τουτέστι τὸ ἀφορῶν εἰς τὰ οἰνοπνεύματα καὶ προβληθὲν ὑπὸ τῶν κ. Βουλευτῶν ἐκ Κορινθίας, ἐπειδὴ οἱ προτείναντες τὴν τροποποίησιν τοῦ κειμένου νόμου κ. Βουλευταὶ ἐκ Κορινθίας προτείνουσι τοῦτο, ἵνα ἐπιτύχωσι τὴν μεταῤῥύθμισιν, ὅσον ἔνεστι τελειοτέραν, καὶ σπουδαιοτέραν, βεβαίως ἐπιθυμοῦσι τὴν τροποποίησιν νὰ διατυπώσῃ ἡ ὑπηρεσία, ἥτις περὶ τούτου προέβη εἰς μελέτας ἐνδελεχεῖς. Ἤδη ἔχομεν ἕτοιμον τὸ Νομοσχέδιον, τὸ περιλαμβάνον τὴν διάταξιν, τὴν ὁποίαν περιέχει καὶ τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τῶν κ. Βουλευτῶν ἐκ Κορινθίας· εὐθὺς δὲ, ὡς ὑποβάλωμεν τὸ Νομοσχέδιον, καὶ θέλομεν τὸ ὑποβάλει ἐν λίαν προσεχεῖ συνεδριάσει, θέλομεν ζητήσει ὅπως προταχθῇ παντὸς ἄλλου Νομοσχεδίου.

§46ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠδυνάμην, κύριοι Βουλευταὶ, ἐὰν ἠκολούθουν—ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ μιμηθῶ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν εἰς τὸν μὴ εὐπρεπῆ τρόπον, δι’ οὗ ἀπευθύνεται καὶ πρὸς συναδέλφους Βουλευτὰς καὶ ἐν συνόλῳ πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, καὶ ἰδίᾳ πρὸς μέλη αὐτῆς, πρὸς ἃ ὤφειλεν ἰδιαίτερον σεβασμόν, ὅπως καὶ οὗτοι ὀφείλουσι πρὸς αὐτὸν—ἠδυνάμην, ἐὰν ἠκολούθουν αὐτὸν, νὰ τῷ εἴπω, ὅτι ἀληθῶς κοιμᾶται ὅταν ὁμιλῇ. Καὶ βεβαίως κοιμᾶται ὅταν ὁμιλῇ, ἀφοῦ σᾶς ὑπέβαλε πρότασιν, ἥτις οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει μὲ τὸ προκείμενον, ἡ ὁποία ὅμως κατὰ δυστυχίαν ἀποτελεῖ ὁμολογουμένως προφανῆ τακτικὴν φυγομαχίας (Θόρυβος). Βεβαίως εἶναι φυγομαχία· συζητοῦμεν σπουδαίως καὶ πρέπει νὰ ἀκουώμεθα. Ὅταν ὡμίλησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, οὐδεὶς τὸν διέκοψεν· ὅταν ὁμιλῶμεν ἐντεῦθεν, πρέπει νὰ ἀκουώμεθα, διότι ὁμιλοῦμεν ἐν ὀνόματι τῆς τιμῆς καὶ τῆς ἀξιοπρεπείας πάντων ὁμοῦ (Θόρυβος). Λυποῦμαι διὰ τὴν ταραχὴν, ἐν ᾗ πράγματι διατελεῖτε σεῖς, κύριε Ποταμιάνε. Ὁ Βουλευτὴς ὁμιλεῖ ἐν ὀνόματι τῆς Βουλῆς, καὶ ἂν αὐτὸ δὲν τὸ γνωρίζετε, πρέπει νὰ τὸ μάθητε, εἶναι στοιχειωδέστατον.

§47ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τὸ γνωρίζω πολὺ καλλίτερα ἀπὸ σᾶς.

§48ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν λέγω, ὅτι ὁμιλῶ ἐν ὀνόματι τῆς Βουλῆς, οὐδὲν ἄλλο λέγω, εἰμὴ κοινότατον κανόνα Κοινοβουλευτικόν. Λοιπὸν ὁμιλοῦμεν ἐν ὀνόματι τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Βουλῆς καὶ τῆς τιμῆς αὐτῆς. Ἡ συζήτησις ἐγένετο ἐπὶ ὡρισμένης κατηγορίας, ἀπευθυνθείσης κατὰ τῆς Κυβερνήσεως.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάμετε πρότασιν.

§50ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κύριος Πρόεδρος, ὅστις, ὡς φύλαξ τοῦ Κανονισμοῦ, ἐννοεῖ αὐτὸν καλλίτερον, ἔλυσεν εὐτυχῶς τὸ ζήτημα. Μοὶ εἶπε νὰ φέρω πρότασιν, καὶ ταύτην προτίθεμαι νὰ φέρω. Τὴν πρότασιν τὴν ἀνήγγειλα μάλιστα σαφῶς διὰ τῆς ὁμιλίας μου, ἀλλὰ ἐφυγομάχησεν ἡ Κυβέρνησις. Χθὲς ἀκόμη, κύριοι Βουλευταί, ὡμιλήσαμεν περὶ καλῆς πίστεως μεταξὺ ἡμῶν· λοιπὸν διατί νὰ ἐξερχώμεθα αὐτοῦ τοῦ κανόνος καὶ νὰ παριστῶμεν αὐτὸ τὸ θέαμα τὸ λυπηρόν; Ἔχομεν τὴν ἰδέαν μας, ἐκφράζομεν αὐτήν, ὀφείλετε νὰ μᾶς ἀκούσητε, δὲν εἶσθε ὑποχρεωμένοι νὰ παραδεχθῆτε ταύτην. Λοιπὸν οὐδὲν ἄλλο σημαίνει ἢ φυγομαχίαν ἡ ὑποβληθεῖσα ὑπὸ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ πρότασις· καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς ὑπάρχουσιν ἢ δὲν ὑπάρχουσιν αἱ καταγγελίαι, ἀφοῦ ἐξηγήθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ὑπ’ ἐμοῦ καὶ ὑπὸ τοῦ κυρίου Ἀθανασιάδου ῥητῶς, ἀφοῦ αἱ καταγγελίαι ἀφορῶσι πράξεις, περὶ ὧν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λάβῃ γνῶσιν ἡ Βουλὴ ἢ σήμερον, ἀφοῦ αἱ πράξεις αὗται, δι’ ἃς αἱ καταγγελίαι, ἀνάγονται εἰς παραβίασιν τῶν Νόμων καὶ τοῦ Συντάγματος, ἀφοῦ περί τινων ἐξ αὐτῶν ὡμολόγησεν ὁ ἴδιος κύριος Πρωθυπουργός, ὅτι ἔχει ἀνάγκην τῆς συγγνώμης τῆς Βουλῆς, καὶ εἶπον χθές, ὅτι Κυβέρνησις Συνταγματική, σεβομένη ἑαυτήν, εὐθὺς ὡς περιῆλθεν εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὸ ἔκρυθμον, δὲν δύναται νὰ συνεργασθῇ μετὰ τῆς Βουλῆς, ἐνόσῳ δὲν ἀνακτήσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῆς!

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φέρετε πρότασιν.

§52ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἔχω ἑτοίμην, ἰδοὺ αὕτη, ἀλλὰ μὴ ἀνυπομονῆτε. Ὑποθέσατε, ὅτι κατέληξεν ἡ συζήτησις ἡ γενικὴ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ποία θὰ ἦναι ἡ πρότασις; ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐγκρίνῃ ἢ δὲν ἐγκρίνῃ ἐν συνόλῳ τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως. Τί γίνεται τότε ἡ πρότασις ἡμῶν, ἡ καταγγελία ἡμῶν, καὶ ποῖον λόγον θὰ δώσητε τότε εἰς ὑμᾶς αὐτοὺς καὶ εἰς τοὺς ἐκλογεῖς σας, ὅταν ἔχοντες τοιαύτην πρότασιν, μεταβαίνετε νὰ κοιμηθῆτε εἰς τὸν Μανδραγόραν, ὡς καὶ ἄλλοτε ὠνόμασα αὐτὸν, εἰς τὸν Μανδραγόραν Προϋπολογισμόν; Ἔχων ὅμως ἤδη καὶ τὴν γνώμην τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Βουλῆς ὑπὲρ ἐμοῦ, καταλήγω τὴν ἀηδῆ ταύτην συζήτησιν, διὰ τὴν ὁποίαν λυποῦμαι, ὑποβάλλων τὴν ἑξῆς πρότασιν: «Ἡ Βουλὴ «μετὰ τὰ λεχθέντα περὶ τῶν ἐν ἀγνοίᾳ αὐτῆς συνο«μολογηθέντων δανείων, πείθεται ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐ«ξακολουθῇ παρέχουσα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὴν ἑαυτῆς ἐμ«πιστοσύνην».

§53ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω, ὅτι δέον νὰ προταχθῇ ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ τις τὸν λόγον;

§55ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν, ὡς ὑποθέτομεν, ἀποῤῥιφθῇ ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας, τότε θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις ἡ ἑτέρα.

§56ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὄχι· πρέπει νὰ προταχθῇ συζήτησις ἐπὶ ταύτης.

§57ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ πρότασις αὕτη εἶναι πόρισμα τῆς γενομένης συζητήσεως.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσι Ναί· οἱ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσιν Ὄχι.

§59ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ τῆς ψηφοφορίας πρέπει νὰ ἐφαρμόσητε τὸν Κανονισμόν· πρέπει νὰ παύσῃ ἐπὶ τέλους εἰς τὸ μέλλον νὰ λαμβάνῃ χώραν αὕτη ἡ ἀσχημία. Σμῆνος ὑπαλλήλων εὑρίσκεται ἐντὸς τῆς αἰθούσης τοῦ Κοινοβουλίου.

§60ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἐξέλθωσιν ἅπαντες. (Ἄρχεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν κυρίων Ζυγομαλᾶ καὶ Τζανετάκη).

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἀκούσατε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας. Ἐψηφοφόρησαν ἐν συνόλῳ 220, τῶν Ὑπουργῶν ἀρνηθέντων ψῆφον· ἐξ αὐτῶν 119 εἶπον Ὄχι, 101 εἶπον Ναί, ὥστε ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη διὰ πλειοψηφίας 18 ψήφων. Ἔχομεν ἤδη τὴν ἄλλην πρότασιν· αὐτὴ δύναται νὰ ψηφοφορηθῇ δι’ ἀναστάσεως (θόρυβος).

§62ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὄχι· ἐπ’ αὐτῆς θὰ συζητήσωμεν.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύναται νὰ γείνῃ συζήτησις.

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι τεθειμένον· ἔκλεισεν ἡ συζήτησις.

§65ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν δύνασθε νὰ μᾶς τὸ ἐπιβάλητε. Αὐτὰ νὰ τὰ εἰπῆτε ἀλλοῦ· δὲν φοβούμεθα τὸν ἀριθμόν. Ἔχομεν τὸ δίκαιον ὑπὲρ ἡμῶν, ἔχομεν τὴν κοινὴν γνώμην.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτέθησαν εἰς ψηφοφορίαν καὶ αἱ δύω προτάσεις καὶ δὲν δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις (θόρυβος).

§67ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ περιλαμβάνει δύω θέματα.

§68Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ καταψηφίσητε, ἀλλ’ ὄχι καὶ νὰ κάμητε συζήτησιν.

§69ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ πόρισμα τῆς συζητήσεως εἶναι δύω προτάσεις· ἐψηφίσαμεν τὴν μίαν, ἥτις ἔπεσε, τώρα θὰ ψηφίσωμεν τήν ἄλλην. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον προτείνετε, εἶναι παράβασις ὅλων τῶν βουλευτικῶν κανόνων.

§70Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριοι, ἐὰν πρόκειται περὶ τῆς συζητηθείσης ἐπερωτήσεως, ἡ συζήτησις ἐπερατώθη, οὐδεὶς δὲ ἐπιθυμεῖ νὰ ἐπανέλθῃ ἐπ’ αὐτῆς. Ἑπομένως, ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προέβαλε πρότασιν, ὅτι ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἡμεῖς δὲν ἀντιλέγομεν νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ τοιαύτη πρότασις· ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπέβαλε πρότασιν, ἡ ὁποία ἔχει δύω θέματα, τὸ πρῶτον, ὅτι ἡ Βουλὴ μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, τὸ δὲ δεύτερον, ὅτι ἡ ἡμερησία διάταξις εἶναι ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἡ τελευταία αὕτη πρότασις δὲν συνεζητήθη, καὶ τόσῳ βέβαιον εἶναι τοῦτο, ὥστε νομίζω ὅτι οὐδὲ δύναται νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν· διότι, ἂν ἡ Βουλὴ ἤθελε κληθῇ εἰς ψηφοφορίαν, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προβῇ εἰς ταύτην, ἀφοῦ ὑπάρχει πρότασις τῶν τριῶν κκ. Βουλευτῶν, ἐκ Γόρτυνος, ἐκ Καλαβρύτων καὶ ἐξ Ἠλείας, διὰ τῆς ὁποίας προέβαλον ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῇ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὸ Νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ Νόμου περὶ οἰνοπνευμάτων. Πρέπει λοιπὸν νὰ προταχθῇ ἡ πρότασις αὕτη, καὶ ἀφοῦ αὕτη ἀποῤῥιφθῇ, τότε δυνάμεθα νὰ ψηφοφορήσωμεν ἐπὶ τῆς περὶ μεταβάσεως εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ προτάσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἂν ἡ πλειοψηφία θέλῃ νὰ πράξῃ ἄλλως, ἂς μὴ λησμονῇ ὅτι ἡ ἐξουσία αὐτῆς περιορίζεται ἐντὸς ὁρίων, οὐδ’ ὅτι ἔχουσι δικαίωμα νὰ ἀποφασίζωσιν ἐπὶ ἀντικειμένων, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ἔχουσιν ἐξουσίαν. Ἔχετε ἐξουσίαν νὰ ἀποῤῥίψητε τὴν πρότασιν τῶν τριῶν Βουλευτῶν, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ νὰ ἀποφανθῆτε, ὅτι δὲν λαμβάνετε αὐτὴν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι δὲν θέλετε νὰ ψηφοφορήσητε ἐπ’ αὐτῆς.

§71ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀγνοῶ διὰ τίνα λόγον ὁ ἔντιμος προαγορεύσας ἀνέμιξε τὴν πρότασιν τῶν τριῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, προκειμένου περὶ προτάσεως, ἡ ὁποία καὶ αὐτὴ εἶναι πόρισμα συζητήσεως, ἤδη ληξάσης. Ἐὰν ὁ προαγορεύσας ἐνόμιζεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ ψηφοφορία ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης, ἔπρεπε νὰ λάβῃ τὸν λόγον πρὶν ἢ λήξῃ ἡ συζήτησις καὶ προβῶμεν εἰς τὴν πρώτην ψηφοφορίαν. Ἡμεῖς μετὰ τὴν γενομένην συζήτησιν εἴδομεν ὑποβληθείσας ὡς πόρισμα διπλοῦν τῆς συζητήσεως δύω ἀντιθέτους προτάσεις, μίαν τῆς Συμπολιτεύσεως καὶ μίαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, προτάσεις μὴ ἀποκλειούσας ἀλλήλας. Ἐμείναμεν δὲ σύμφωνοι ὅτι μετὰ τὴν λῆξιν τῆς συζητήσεως, προτασσομένης τῆς μιᾶς προτάσεως καὶ ἀποῤῥιπτομένης, ἤθελεν ἔλθει ἀπαραιτήτως εἰς ψήφισιν καὶ ἡ ἑτέρα. Τοῦτο δὲ καὶ γίνεται νῦν· ἀφοῦ ἀπεῤῥίφθη ἡ προταχθεῖσα πρότασις, ἔρχεται κατ’ ἀνάγκην ἡ ψήφισις τῆς ἑτέρας.

§72ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἡ πρότασις τῶν τριῶν Βουλευτῶν σχεδὸν ἐγένετο παραδεκτὴ ἀπὸ τὴν Βουλὴν· διότι πρὶν ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις τῆς ὑποθέσεως ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ὁ Βουλευτὴς Καλαβρύτων παρουσίασε πρότασιν ὑπογεγραμμένην καὶ ἀπὸ δύω ἑτέρους συναδέλφους, διὰ τῆς ὁποίας ἐπρότεινε νὰ προηγηθῶσι τὰ Νομοσχέδια, τὸ περὶ οἰνοπνευμάτων καὶ τροποποιήσεως τοῦ Νόμου περὶ καταδιώξεως τῶν καθυστερούντων, τοῦ ὁποίου τὴν ψηφοφορίαν θέλετε ἰδίως νὰ διαφύγητε (θόρυβος). Λοιπὸν ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων πρέπει προηγουμένως νὰ ψηφοφορηθῇ, διότι ἐζήτησε τροποποίησιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἀφοῦ ἕκαστος Βουλευτὴς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προτείνῃ τὴν τροποποίησιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Τώρα πρέπει νὰ συζητήσωμεν τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ προηγηθῇ ἐκείνη, τὴν ὁποίαν προτείνετε· ἑπομένως δὲν θὰ συζητήσωμεν τὴν οὐσίαν, ἀλλὰ τὸν τύπον, ἂν πρέπει νὰ προητηθῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἢ ὄχι.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γνωρίζετε τὴν πρότασιν τοῦ κ. Φωτήλα; Ἡ πρότασις αὕτη λέγει, μὲ τὸ τὸ πέρας τῆς ἐπερωτήσεως νὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν....

§74ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐτελείωσεν ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Ζηνοπούλου καὶ ἐγένετο ἐπ’ αὐτῆς ψηφοφορία.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐτελείωσε. Δὲν ἐτελείωσαν ὅλα τὰ συμπεράσματα.

§76ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν ἔχει συμπέρασμα. Αὗται αἱ περιπλοκαὶ, κ. Πρόεδρε, δὲν εἶναι εἰλικρινεῖς. Θὰ συζητήσωμεν προηγουμένως τὸν λόγον τῆς προτεραιότητος τοῦ κ. Φωτήλα, διότι ὅλοι αἰσθανόμεθα τί ὑποφέρει ὁ κόσμος ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς δύω νόμους, καὶ διὰ τοῦτο ἐπιμένομεν εἰς τὴν τροποποίησίν των. Ὅταν τελειώσῃ ὁ Προϋπολογισμὸς καὶ λήξῃ ἡ Βουλὴ, θὰ συμβῇ καὶ εἰς αὐτὰς τὰς προτάσεις ὅ,τι συνέβη εἰς ὅλας, ὅταν ἐγένοντο ἐναντίον τῆς διαθέσεως πάσης Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, πολὺ περισσότερον τῆς παρούσης, τῆς ὁποίας ὁ Πρωθυπουργὸς δὲν δέχεται οὔτε τροποποίησιν κἂν εἰς Νόμους, τοὺς ὁποίους ὑπέβαλεν αὐτός. Δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι ὁ νόμος περὶ οἰνοπνευματωδῶν ποτῶν οἷα δυστυχήματα ἔφερεν εἰς ὅσους ἔχουν νὰ πωλήσουν βεβρεγμένην σταφίδα, ἐκ τῆς ὁποίας ἐξάγεται οἰνόπνευμα· πρέπει λοιπὸν καὶ ὁ νόμος οὗτος νὰ τροποποιηθῇ πρὶν ἢ λήξωσιν αἱ τῆς Βουλῆς ἐργασίαι, ἀφοῦ γνωρίζομεν καλῶς ὅτι ἡ ἐπιψήφισις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τελειώνει τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς· καὶ αὐτὸ ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ ἀκούομεν τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν μυρολογοῦντα διὰ τὴν μὴ ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐπίσης, κύριοι, γνωρίζομεν ὁπόσα ὑπέφερον οἱ φορολογούμενοι ἀπὸ τὰς καταπιέσεις τοῦ πέρυσι ψηφισθέντος περὶ καταδιώξεως τῶν ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου Νόμου, καὶ διὰ τὰς πιέσεις ταύτας ὕψωσαν ἀπὸ τοῦ Βήματος τούτου φωνὴν καὶ αὐτοὶ οἱ ψηφίσαντες αὐτὸν ὑπουργικοὶ Βουλευταί. Ἐκ τούτου συνάγεται, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἐσφαλμένως διατείνεσθε, ὅτι τῆς προτάσεως τῶν τριῶν κ. Βουλευτῶν προηγεῖται ἐκείνη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§77ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων προέτεινεν ὅπως εὐθὺς μετὰ τὴν διεκπεραίωσιν τοῦ θέματος, περὶ οὗ γίνεται συζήτησις, ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς προτάξεως ἑτέρας προτάσεως, παρ’ αὐτοῦ γενομένης, πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἡ δὲ Βουλὴ ἀπεφάσισεν ἵνα συζητηθῇ ἡ πρότασις μετὰ τὸ πέρας τῆς παρούσης συζητήσεως· ἡ παροῦσα ὅμως συζήτησις δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ περατωμένη πρὶν ἢ ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ περὶ τῶν πορισμάτων αὐτῆς, ὡς ταῦτα διετυπώθησαν διακεκριμένως παρὰ τῆς Συμπολιτεύσεως καὶ παρὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐποιήσατο χρῆσιν τοῦ δικαιώματος αὐτῆς, ὅπως περὶ τοῦ πορίσματος τῆς συζητήσεως ὑποβάλῃ πρότασιν καὶ προκαλέσῃ περὶ αὐτῆς ψηφοφορίαν, ἐξήντλησε δὲ τὸ δικαίωμα αὑτῆς τοῦτο, γενομένης τῆς ψηφοφορίας, ἐξ ἧς μένει ηὐχαριστημένη. Ἤδη ἔχομεν καὶ ἡμεῖς τὸ αὐτὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν, ὅπως ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς ἡμετέρας προτάσεως, διερμηνευούσης τὸ πόρισμα τῆς συζητήσεως ὑπὸ τὴν ἡμετέραν ἔποψιν. Ἡμεῖς θέλομεν νὰ ψηφισθῇ ἡ πρότασις αὕτη ἵνα βεβαιωθῇ, ὅτι δὲν ἐννοοῦμεν νὰ μὴ ἀπαντήσωμεν εἰς τὰ ῥηθέντα παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Τριφυλίας, ἀλλ’ ὅτι τοὐναντίον ἐζητήσαμεν, ἵνα παύσῃ ἡ συζήτησις αὕτη, ἵνα ἐπακολουθήσῃ ἑτέρα, ἡ μόνη κατάλληλος, ὅπως ἀπαντήσωμεν εὐρέως εἰς τὰ ῥηθέντα· περὶ τούτου θέλομεν νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ, ἵνα ἀποδειχθῇ, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐλέγομεν, καὶ τὸ ἠθέλομεν καὶ τὸ ἐπραγματοποιήσαμεν. Ἄρα τοῦτο φέρει ἐμπόδιον εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ἐπιθυμίας τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων; οὐδαμῶς. Σήμερον ἡ Βουλὴ θὰ κλείσῃ τὴν παροῦσαν συζήτησιν ψηφίζουσα τὴν πρότασιν τῆς Συμπολιτεύσεως, αὔριον δὲ θέλει ἀποφανθῇ καὶ περὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων πρὸ πάσης ἄλλης συζητήσεως.

§78Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἄπορον εἶναι πῶς ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὁ ὁποῖος ἀξιοῖ νὰ τὸν ἀκολουθῇ μία πτέρυξ, ὑποβάλλει τοιαύτην πρότασιν. Τί συνεζητοῦμεν μέχρι τῆς στιγμῆς; συνεζητοῦμεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ζηνοπούλου. Παρενέβη ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὁ ὁποῖος ἔκαμεν ἰδιαιτέραν ὁμιλίαν· ἀλλ’ οἰκειοποιήθη τὴν ὁμιλίαν του ἡ Ἀντιπολίτευσις; Ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. Ζηνοπούλου ἀφορᾷ καταγγελίαν τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως, ἐπ’ αὐτῆς ἐγένετο ψηφοφορία, ἀλλ’ ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀφορᾷ τὴν διαταγὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως· κατὰ συνέπειαν ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἔλθῃ εἰς ψηφοφορίαν πρὶν γίνῃ συζήτησις, καὶ εἰς τοῦτο διαφωνοῦμεν μὲ τὸν κ. Πρωθυπουργόν.

§79Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς καλεῖ νὰ ἀποφανθῶμεν ἐπὶ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν. Ἡ πρότασις αὐτὴ ἔχει οὕτω· (ἀναγινώσκει τὴν πρότασιν). Διαιρεῖται λοιπὸν εἰς δύω μέρη, τὸ ἓν εἶναι σχετικὸν μὲ τὴν ἐπερώτησιν, τὸ ἕτερον εἶναι ὅλως διόλου ἄσχετον· εἶναι πρότασις, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ὑποβάλῃ πᾶς Βουλευτής. Ἡ Βουλὴ ἐψήφισε πρὸ μικροῦ ἐπὶ τοῦ πρώτου θέματος ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Ζηνοπούλου· τοῦτο εἶναι δεδικασμένον ὁριστικῶς, τὸ πρῶτον μέρος τῆς προτάσεως δὲν ὑφίσταται πλέον, διότι μετέβημεν ἤδη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν διὰ τῆς ψηφοφορίας, ἡ ὁποία τόσῳ ηὐχαρίστησε τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν, ὅπως μεταβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ· εἰς τοῦτο ἔχει δικαίωμα, καὶ ἴσως ἔχει καὶ δίκαιον, καὶ ἴσως, ἂν ὑποβάλῃ χωριστὴν πρότασιν, ψηφίσω καὶ ἐγὼ μετὰ τῆς Συμπολιτεύσεως. Δὲν δύναται ὅμως νὰ ἑνώσῃ τὰ μὴ ἑνούμενα, διότι ἑνώνει δύω κεχωρισμένας ἰδέας. Εἶναι δὲ τοῦτο καὶ ἐναντίον τοῦ Κανονισμοῦ, ὃν κάλλιον ἐμοῦ γινώσκει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ πάντοτε εἰς τὰς προτάσεις ἀποφεύγομεν τὰ σύνθετα ζητήματα. Ἐγὼ δυνάμει τοῦ ἄρθρου 30οῦ τοῦ Κανονισμοῦ, ζητῶ νὰ χωρισθῇ τὸ πρῶτον μέρος τῆς προτάσεως.

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ποῖον εἶναι τὸ πρῶτον μέρος;

§81ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. «Ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν».

§82ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔχει πρῶτον μέρος καὶ δεύτερον ἡ πρότασις. Δὲν εἶναι διαιρετέα ἡ πρότασις.

§83ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἶναι διαιρετέα, διότι τὸ πρῶτον μέρος ἀποφαίνεται περὶ τῆς ἐπερωτήσεως, τὸ δὲ δεύτερον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς ἡμερησίας διατάξεως· δυνάμει λοιπὸν τοῦ Κανονισμοῦ, προτείνω νὰ χωρισθῇ ἡ πρότασις· καὶ δὲν δύνασθε νὰ παραβιάσητε τὸν Κανονισμὸν, διότι τὸ ἄρθρον 30ὸν προτείνει νὰ γίνηται χωρισμὸς ἐπὶ τῶν συνθέτων ζητημάτων. Τώρα ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα τὸ πρόχειρον ὅπλον τῆς πλειοψηφίας, δύναται νὰ ἀποφανθῇ, ὅτι δὲν εἶναι σύνθετος· ἄνωθι ὅμως τῆς ψηφοφορίας θὰ μείνῃ ὁ Κανονισμὸς, ὃν ἂν θέλῃ νὰ μεταβάλῃ δύναται, ἀλλ’ ἐν ὅσῳ ὑφίσταται τὸ ἄρθρον 30ὸν, ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα παρὰ νὰ ζητήσωμεν τὴν διαίρεσιν.

§84ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ τρόπος, καθ’ ὃν συνετάχθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἡ ὑποβληθεῖσα πρότασις, δὲν μεταβάλλει τὸ ζήτημα· ὥστε ἐπὶ τῆς διακοπῆς, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Τρικούπης πρὸς τὸν κ. Φιλάρετον, δὲν θὰ εἴπω τι. Θὰ ἐξετάσω δὲ τὴν πρότασιν αὐτοῦ κατ’ οὐσίαν· ἡ πρότασις αὕτη ἀφορᾷ ἁπλῶς εἰς μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, οὐδὲν ἕτερον περιέχει. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συζητῶμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς θέμα μομφῆς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ψηφίζεται ἡ πρότασις τῆς μομφῆς καὶ νὰ ἀποῤῥίπτηται, ἡ δὲ θετικὴ πρότασις, τὴν ὁποίαν ἔχει βεβαίως δικαίωμα νὰ ὑποβάλῃ ἡ πλειοψηφία, νὰ λέγῃ μόνον, ὅτι μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ ὄχι ὅτι ἔπραξε νομίμως ἡ Κυβέρνησις; Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν εἰς τοιαύτην πρότασιν νὰ συναινέσῃ ἡ Βουλή; Αὐτὸ θὰ ἦναι ἀκατανόητον καὶ ἀναξιοπρεπές. Ἡμεῖς ἀντετάχθημεν εἰς τὴν πρότασιν τῆς μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ἡ ἡμερησία διάταξις, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν, περιλαμβάνει ὡς τρίτον ἀντικείμενον τὸν Προϋπολογισμόν· ὥστε μετὰ τὴν λῆξιν τῆς συζητήσεως ταύτης φυσικῷ τῷ λόγῳ ἔρχεται ἡ ἡμερησία διάταξις αὐτοδικαίως. Ἂν πρόκειται νὰ μεταβληθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις, πρέπει νὰ γένηται ῥητὴ πρότασις, καὶ γενομένης τοιαύτης προτάσεως, πρέπει νὰ γίνῃ συζήτησις. Δὲν ἀντιλέγομεν, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλῃ τις οἱανδήποτε πρότασιν, ἀλλὰ θέλομεν νὰ μὴ ἀρνῆσθε τὸ δικαίωμα τῆς συζητήσεως. Τὸ ἔχομεν δὲ τὸ δικαίωμα τοῦτο, ὄχι ὡς πόρισμα τῆς συζητήσεως ταύτης, ἀλλ’ ὡς ἐκ τῆς προτάσεως τῆς μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Καὶ ἰδοὺ ὅτι ἀμέσως γεννᾶται τὸ ζήτημα περὶ τοῦ ἂν πρέπει νὰ προτιμηθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς ἄλλης προτάσεως, τὴν ὁποίαν πρὸ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὑπέβαλεν ἤδη ἕτερος Βουλευτής. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἀντίῤῥησιν νὰ συζητηθῇ ἡ πρότασις ἐκείνη, ἀλλὰ θέλει συγχρόνως νὰ ψηφισθῇ καὶ ἡ ἰδική του πρότασις· ἡ ἰδική του ὅμως πρότασις ψηφιζομένη καταδικάζει τὴν ἑτέραν πρότασιν, ἀποῤῥίπτει αὐτὴν. Ἀφοῦ πρόκειται ἐν τῇ προτάσει τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καθαρῶς περὶ μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ὑπάρχει δὲ ἑτέρα πρότασις, ἡ ψήφισις τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τουλάχιστον διὰ σήμερον σημαίνει ἀπόῤῥιψιν τῆς προτάσεως ἐκείνης. Πρὶν ἢ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις αὕτη, τουτέστι πρὶν ἢ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν σημερινὴν ἡμερησίαν διάταξιν, οἱ κύριοι Βουλευταὶ ὑπέβαλον τὴν πρότασίν των· εἶναι αὕτη ἐκκρεμὴς, καὶ αὕτη πρέπει νὰ προτιμηθῇ· ἄλλως, ἀποῤῥίπτεται ἐμμέσως διὰ τρόπου ἥκιστα Κοινοβουλευτικοῦ. Καὶ ἐπειδὴ ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ἐδῶ διὰ νὰ ἀκούωμεν μόνον, ἀλλὰ καὶ νὰ κρίνωμεν περὶ τῶν λεγομένων, ἀναγκαζόμεθα νὰ κάμωμεν αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις. Λοιπὸν ἂν ἐπιμένῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἡμεῖς θὰ συζητήσωμεν· ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀληθὲς, εἶναι τοῦτο, ὅτι ὁ σκοπὸς δὲν εἶναι ὁ προβαλλόμενος· ὁ σκοπὸς συνίστατο ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ διέλθῃ ἓν τέχνασμα Κοινοβουλευτικὸν ἀπαρατήρητον, ἀλλ’ ἰδοὺ ὅτι δὲν διῆλθε. Τί πρόκειται λοιπὸν τώρα; πρόκειται ν’ ἀποφασίσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ περὶ τῶν φίλων αὐτοῦ καὶ περὶ ἑαυτοῦ καὶ περὶ ἡμῶν τῶν ἄλλων, ἂν πρέπει νὰ διανυκτερεύσωμεν ἐνταῦθα, διότι θὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης. Θέλει ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ συζητήσωμεν; εἴμεθα πρόθυμοι· ἂν δὲν θέλῃ, τότε ἂς ἐπιτρέψῃ εἰς τὸν Πρόεδρον νὰ διαλύσῃ τὴν συνεδρίασιν.

§85ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες ἐλησμόνησαν, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἐθεωρήθη ὡς ἀναγκαία ἀπόῤῥοια τῆς συζητήσεως τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Ζηνοπούλου. Ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Συμπολίτευσις εἶπεν ὅτι, διὰ νὰ ἀναπτύξῃ τὸ ζήτημα τῆς διαχειρίσεως τοῦ δανείου, πρέπει νὰ ἔλθῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν πρόκειται νὰ συζητηθῇ ἐκ νέου, συνεζητήθη ἤδη, καὶ πόρισμα τῆς ἐπ’ αὐτοῦ συζητήσεως εἶναι ἡ πρότασις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Βεβαίως ἐπῆλθεν ἄλλη πρότασις, ἥτις ὡς ἀπωτέρω ἐψηφίσθη πρώτη, ἀλλ’ ἡ πρότασις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἶναι πρότασις ἀποῤῥέουσα ἐκ συζητήσεως στενῶς συνδεομένης μὲ τὴν περὶ τῆς διαχειρίσεως τοῦ δανείου ἐπερώτησιν καὶ ὡς τοιαύτη πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν.

§86Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐννοεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι πόρισμα ἐξάγει ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Σωτηροπούλου, ὅτι συζητεῖται ὁ Προϋπολογισμὸς, καὶ κατὰ συνέπειαν πρέπει νὰ ἀκολουθήσωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν, διότι ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Σωτηροπούλου ἐπῆλθε τὸ πόρισμα τοῦτο! Ἂν τοῦτο εἶναι ἀληθὲς, τότε εἶναι περιττὴ ἡ ψηφοφορία καὶ ἐξακολουθοῦμεν τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἤτοι ἐξακολουθοῦμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Σωτηροπούλου, καὶ αὔριον ἐξακολουθοῦμεν· ὥστε νὰ διαλυθῇ τώρα ἡ συνεδρίασις.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ τις τὸν λόγον; Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη.

§88Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δυστυχῶς λησμονεῖ πάντοτε ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ τὴν ἱκανότητα, τὴν ὁποίαν ἔχει, ἵνα ἐννοῇ καὶ ἑρμηνεύῃ τοὺς Νόμους· διὰ τοῦτο, ἐνῷ ἔχει Κανονισμὸν ἀνὰ χεῖρας, πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ὁποίου ἐκλήθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἵνα ἀναβῇ τὴν ἕδραν ταύτην, καὶ ἐνῷ ὁ Κανονισμὸς ἐπιβάλλει εἰς αὐτὸν τὸ καθῆκον, ὅταν ζητῆται ἡ διαίρεσις τοῦ ζητήματος, νὰ ἀπαγγέλλῃ αὐτὴν, ὁ κ. Πρόεδρος, πρὶν ἢ συζητηθῇ κἂν ἡ πρότασις, μᾶς λέγει, ὅτι ἔκλεισεν ἡ συζήτησις. Τὸ ζήτημα εἶναι σύνθετον. Ἡ λύσις, ἥτις δίδοται διὰ τῆς προτάσεως, λύει δύω προβλήματα συγχρόνως, καὶ ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς ψηφοφορίαν, λύει δύω προβλήματα συγχρόνως. Τὸ πρῶτον πρόβλημα εἶναι, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει νὰ μεριμνήσῃ ἐκ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Ζηνοπούλου, καὶ διὰ τῆς ὁποίας κατηγόρησε τὸν Πρωθυπουργὸν ὡς ἀντιποιηθέντα Νομοθετικῆς Ἐξουσίας· τὸ δεύτερον πρόβλημα εἶναι, ὅτι ἡ Βουλὴ παραλείπει τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, τὴν ὁποίαν χθὲς εἶχε, τὴν ὁποίαν σήμερον ἀκόμη ἔχει μέχρι τῆς ὥρας ταύτης, καὶ μεταβάλλει αὐτὴν, προτάσσουσα πάντων τῶν ἐγγεγραμμένων ἐν αὐτῇ ἀντικειμένων τὴν ἔναρξιν τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Καὶ ἀφοῦ τοιαύτη εἶναι ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς κοινοβουλευτικὸς ἀνὴρ ἠδύνατο νὰ συντάξῃ, μόνον δ’ ἠδύνατο νὰ συντάξῃ ἄνθρωπος ἐντελῶς ἀμαθὴς τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐθίμων, ἂν δὲν εἶχε πλαγίαν προαίρεσιν μὴ ὑπαγορευομένην ὑπὸ τῆς ἀγαθῆς πίστεως, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προβάλλει εἰς τὸν κ. Φιλάρετον τὴν ἀλλόκοτον ἀντίῤῥησιν, ὅτι δὲν διαιρεῖται ἡ πρότασις. Ἂν δὲν διαιρῆται ἡ πρότασις, εἶναι λάθος τοῦ συντάξαντος αὐτὴν, διότι δὲν ἔπρεπε νὰ περιληφθῶσιν ἐν αὐτῇ αἱ λέξεις «μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν»· ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ πρότασις δὲν εἶναι σύνθετος. Ἡ πρότασις εἶναι πόρισμα τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως. Ἡ ἐπερώτησις συνίσταται εἰς τὸ ἂν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ Κυβέρνησις, ἐνομοθέτησεν, ἐνῷ δὲν εἶχεν ἐξουσίαν νὰ νομοθετήσῃ. Ἡ πλειοψηφία λέγει, ὅτι δὲν ἐνομοθέτησε. Λοιπὸν ἔχει δικαίωμα νὰ εἴπῃ ἡ Βουλὴ ὅ,τι λέγει ἡ πλειοψηφία, ὅτι δὲν ἐνομοθέτησεν ὁ Ὑπουργός. Ἀλλὰ μετὰ τοῦτο μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἐνῷ ἡ πρότασις λέγει, ὅτι δὲν μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἀλλ’ ὅτι μεταβάλλομεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ προβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δύναται νὰ ἐπαίρεται διὰ τὸν ὑπέρτερον ἀριθμὸν τῶν φίλων, οἵτινες ὑποστηρίζουσιν αὐτὸν, ὑποτιμᾷ ὅμως καὶ ἐξευτελίζει αὐτοὺς, ζητῶν τὴν ψῆφον αὐτῶν ἐπὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἀντιβαίνουσιν εἰς τὸν Κανονισμόν. Ἂν θέλῃ νὰ καταχρᾶται τῆς ἐμπιστοσύνης, τὴν ὁποίαν τῷ ἀποδίδουν, δι’ ἡμᾶς εἶναι ἀδιάφορον, διότι ἡ εὐθύνη μένει εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ εἰς ἐκείνους, οἵτινες θέλουσι ψηφίσει ὑπὲρ τῆς προτάσεως αὐτοῦ.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ ἐπ’ αὐτῆς τῆς προτάσεως: «Ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα περὶ τοῦ θέματος, μεταβαίνει εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, περιλαμβάνουσαν καὶ τὸ θέμα τοῦτο». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 10 καὶ ½ Μ. Μ.)