1885.01.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 35

Τῆς 11 Ἰανουαρίου 1885.

(Παρασκευὴ)

Ὥρᾳ 4 Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἄρχεται ἡ συνεδρίασις).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζηνόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§2Γ. ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι βεβαίως περιττὸν, κ. κ. Βουλευταὶ, νὰ ἐξηγήσω ἐγὼ τὴν θλῖψιν, ἣν σύμπασα ἡ Ἑλλὰς ἠσθάνθη ἐπὶ τῷ δυσαρέστῳ γεγονότι, τῷ τελεσθέντι κατὰ τοῦ ἐντίμου Ἐπιτετραμμένου μεγάλης, φίλης καὶ εὐεργέτιδος Δυνάμεως, τῆς Μεγάλης Βρετανίας. Ἐπίσης θὰ ἔπραττόν τι, ὅπερ θὰ ἦτο πλειότερον περιττὸν, ἂν ἐξήγουν αὖθις ἐγὼ τὴν πικρίαν, ἣν ἠσθάνθη ὁ Τόπος ἐπὶ τῷ τελευταίῳ δράματι, τῷ κλείσαντι τὸ ἐπεισόδιον ἐκεῖνο καὶ τελεσθέντι ἐπὶ τῆς πλατείας τοῦ Συντάγματος κατὰ τὴν 7ην Ἰανουαρίου. Πάντες ἀντιπροσωπεύετε τὸ Ἔθνος, ἐμφορεῖσθε ἑπομένως ὑπὸ τῶν αὐτῶν καὶ τοῦτο αἰσθημάτων. Οἱ πλειότεροι δ’ ἐξ ὑμῶν ἔρχεσθε ἐκ τῶν Ἐπαρχιῶν καὶ φέρετε ἐκεῖθεν τὰς θλιβερὰς ἐντυπώσεις, ἃς τὸ τελευταῖον τοῦτο γεγονὸς παρήγαγεν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται νὰ κρίνω ἤδη ἐπ’ αὐτοῦ. Δὲν ἔχω οὔτε τὸ δικαίωμα, οὔτε τὸ θάῤῥος νὰ κρίνω ἐπ’ αὐτοῦ, ἐπιτακτικὸν μάλιστα φιλοπατρίας καθῆκον μοὶ ἐπιβάλλει νὰ ἐπέχω. Ἡ φιλοτιμία τῶν Ἐθνῶν εἶναι ἀχώριστος πρὸς τὰ ὑπέρτατα αὑτῶν συμφέροντα. Ἡ φιλοτιμία τῶν Ἐθνῶν πρέπει νὰ ἐξετάζηται συγχρόνως μὲ τὰ συμφέροντα αὑτῶν τὰ μεγάλα. Πρέπει νὰ γνωρίσωμεν ἑπομένως τίνες ὑπῆρξαν ἀπ’ ἀρχῆς ἄχρι τέλους αἱ περιστάσεις, αἵτινες κατέληξαν εἰς τὸ ἀπαίσιον γεγονὸς ἐκεῖνο. Θέλω λοιπὸν περιορισθῆ σήμερον ν’ ἀπευθύνω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐπερώτησιν, καὶ νὰ ζητήσω παρ’ αὐτῆς τὰ ἔγγραφα, ἐφ’ ὧν θὰ δυνηθῇ ἡ Βουλὴ νὰ κρίνῃ ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου καὶ τὴν φιλοτιμίαν τοῦ Ἔθνους θίγοντος ζητήματος· ἔκρινα δὲ, ὅτι ὤφειλε, καὶ νομίζω ὅτι πάντες ὑμεῖς ἐπιδοκιμάζετε, ὅτι ὤφειλεν, ἅμα τῇ ἐπαναλήψει τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, ἡ Βουλὴ τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους ν’ ἀσχοληθῇ πρώτιστα πάντων ἐπὶ ζητήματος ἀφορῶντος εἰς τὴν τιμὴν αὐτοῦ. Ἡ ἐπερώτησις, ἣν ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι ἡ ἑξῆς: «Παρακαλῶ τοὺς κ. κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοὺς νὰ ὑποβάλωσιν εἰς τὴν Βουλὴν ὅσον οἷόν τε τάχιον τὰ ἑξῆς ἔγγραφα καὶ πληροφορίας: «1) Ἂν καὶ ἀπὸ τίνος χρόνου ἡ ἐλευθέρα εἴσοδος εἰς τὸ δάσος «Πευκάκια» ἦν ἀπηγορευμένη, καὶ ἂν ὁ χωροφύλαξ Λουκᾶς Καλποῦζος εἶχεν ἐντολὴν νὰ ἐφορεύῃ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἀπαγορεύσεως ταύτης· «2) Πότε ἀκριβῶς ἔλαβε χώραν τὸ λυπηρὸν γεγονὸς τῆς ὑπὸ τοῦ εἰρημένου χωροφύλακος προσβολῆς τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου τῆς Μεγάλης Βρεττανίας· «3) Πότε καὶ παρὰ τίνος δημοσίου ὀργάνου ἐπληροφορήθη περὶ τούτου ἡ Κυβέρνησις· «4) Πότε ἀνηγγέλθησαν αὐτῇ προφορικῶς ἢ ἐγγράφως (ὅτε θέλει προσαχθῆ τὸ ἔγγραφον) ὑπὸ τοῦ κυρίου Ἐπιτετραμμένου τὰ συμβάντα· «5) Τίς ἡ εἰς τὴν ἀνακοίνωσιν ταύτην δοθεῖσα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῷ κυρίῳ Ἐπιτετραμμένῳ ἀπάντησις καὶ πότε ἀκριβῶς αὕτη ἐπεδόθη αὐτῷ, παρασυναπτομένων τῆς τε ἐγγράφου ἀπαντήσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῶν τυχὸν ἐπισυναφθέντων αὐτῇ ἐγγράφων· τίνα δὲ τὰ λοιπὰ διαβήματα, καὶ πότε ἀκριβῶς ἕκαστον αὐτῶν ἔλαβε χώραν, τὰ κριθέντα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως κατάλληλα πρὸς ἔκφρασιν τῆς λύπης αὐτῆς ἐπὶ τοῖς γενομένοις καὶ ἱκανοποίησιν τοῦ προσβληθέντος ἀντιπροσώπου μεγάλης καὶ φίλης Δυνάμεως· «6) Πότε ἀνεκοινώθησαν ἁρμοδίως εἰς τὸ οἰκεῖον Σῶμα τῆς ἐν Ἀθήναις χωροφυλακῆς καὶ τίνι τρόπῳ ἐξετελέσθησαν αἱ ἀποφάσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν περὶ διμήνου φυλακίσεως τοῦ χωροφύλακος Καλπούζου καὶ ἀποπομπῆς αὐτοῦ ἐκ τοῦ Σώματος τῆς χωροφυλακῆς, παρασυναπτομένων τῶν σχετικῶν ἐγγράφων, ὡς καὶ τῆς δικογραφίας τῆς ἐνεργηθείσης διοικητικῆς ἀνακρίσεως· «7) Πότε ἀκριβῶς καὶ ὑπὸ τίνος ἢ τίνων ἐζητήθη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἡ τέλεσις τῆς ἐπὶ τῆς πλατείας τοῦ Συντάγματος διαδραματισθείσης τῇ 7 ἱσταμένου μηνὸς σκηνῆς, παρασυναπτομένων ἐπίσης τῶν σχετικῶν ἐγγράφων». Ἡ ἐπερώτησις εἶναι αὕτη. Προέβην εἰς αὐτὴν δι’ οὓς ἐξέθηκα λόγους, ἔχω δὲ τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλω ταύτην σήμερον, διότι τὸ ἐπεισόδιον, περὶ οὗ πρόκειται, ἔληξεν ὁλοτελῶς, ἑπομένως οὐδὲν συμφέρον τοῦ Τόπου δύναται νὰ παρακωλύσῃ τὴν προσαγωγὴν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τῶν ζητουμένων πληροφοριῶν καὶ τῶν ἐγγράφων, ὧν προκαλεῖται ἡ κατάθεσις.

§3ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δύναμαι ν’ ἀπαντήσω εὐθὺς εἰς τὰς ἐρωτήσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτοῦ. Ἡ πρώτη αὐτοῦ ἐρώτησις ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἂν καὶ ἀπὸ τίνος χρόνου ἡ ἐλευθέρα εἴσοδος εἰς τὸ «δάσος «Πευκάκια» ἦν ἀπηγορευμένη, καὶ ἂν ὁ χωροφύ«λαξ Λουκᾶς Καλποῦζος εἶχεν ἐντολὴν νὰ ἐφορεύῃ εἰς «τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἀπαγορεύσεως ταύτης». Πρὸ ἑβδομάδων τινῶν, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς τὴν ἡμέραν, διετάχθησαν χωροφύλακες ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐφορεύωσιν εἰς τὸ μέρος τοῦ Λυκαβητοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου, κατόπιν διαταγῆς προγενεστέρας, ἐγένετο ἐμφύτευσις πευκῶν. Τρεῖς χωροφύλακες ἐφόρευον ἐκεῖ, ἔχοντες ῥητὴν διαταγὴν ν’ ἀπαγορεύωσι τὴν εἴσοδον εἰς πάντας. Ἡ τοποθέτησις τῶν χωροφυλάκων τούτων καὶ ἡ συνοδεύουσα τὴν τοποθέτησιν διαταγὴ ἐγένετο, διότι μετὰ τὴν ἀρξαμένην ἐμφύτευσιν παρετηρήθη, ὅτι μετέβαινον ἐκεῖ ἄνθρωποι, οἵτινες, ἄνευ ἴσως κακοβουλίας, κατέστρεφον τὰ φυτά. Τὸ μέτρον δὲ τὸ ληφθὲν ἀφώρα εἰς τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς εἰσόδου καὶ εἰς τοὺς ἀνθρώπους καὶ εἰς τὰ ποίμνια, χάριν τῆς μὴ καταστροφῆς τῶν φυτῶν. Δευτέρα ἐρώτησις. «Πότε ἀκριβῶς ἔλαβε χώραν τὸ λυ«πηρὸν γεγονὸς τῆς ὑπὸ τοῦ εἰρημένου χωροφύλακος προσ«βολῆς τοῦ κυρίου Ἐπιτετραμμένου τῆς Μεγάλης Βρετ«τανίας». Τὸ γεγονὸς τοῦτο ἔλαβε χώραν τὴν τετάρτην τρέχοντος μηνὸς ὥραν 2 μ. μ. Τρίτη ἐρώτησις. «Πότε καὶ παρὰ τίνος δημοσίου ὀρ«γάνου ἐπληροφορήθη περὶ τούτου ἡ Κυβέρνησις». Ὁ πρῶτος πληροφορηθεὶς περὶ τούτου ὑπῆρξα ἐγὼ αὐτὸς, εἰς ὃν ἐγένετο ἡ ἀνακοίνωσις παρ’ αὐτοῦ τούτου τοῦ παθόντος. Ὁ κύριος Ἐπιτετραμμένος ἦλθε τεταραγμένος καὶ μοὶ διηγήθη τὸ γεγονός· εὐθὺς ἐξέφρασα τὴν βαθεῖαν θλῖψίν μου ἐπὶ τῷ συμβάντι καὶ τὴν προθυμίαν τῆς Κυβερνήσεως ὅπως πράξῃ πᾶν τὸ ἐφ’ ἑαυτήν, ἵνα ἱκανοποιήσῃ τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τῇ εἰς τὸν Ἀντιπρόσωπον αὐτῆς γενομένῃ προσβολῇ· ὁ δ’ Ἐπιτετραμμένος μοὶ εἶπεν ὅτι δὲν ἐπεθύμει ἡ ὑπόθεσις αὕτη νὰ λάβῃ διαστάσεις, δὲν ἐπεθύμει νὰ γίνῃ πάταγος περὶ αὐτῆς, ἠρκεῖτο εἰς τὴν παραδειγματικὴν τιμωρίαν τοῦ ἐνόχου. Εὐθὺς, ἀναχωρήσαντος τοῦ Ἐπιτετραμένου, ἐκάλεσα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν τὸν διοικητὴν τῆς Μοιραρχίας Ἀττικῆς, εἰς ὃν ἀνέθηκα νὰ μεταβῇ παρὰ τῷ κ. Ἐπιτετραμμένῳ καὶ ἀφοῦ ἐκφράσῃ τὴν λύπην του ἐπὶ τῷ συμβάντι νὰ λάβῃ παρ’ αὐτοῦ πᾶσαν πληροφορίαν περὶ τῶν γενομένων, ἵνα συλλάβῃ καὶ καταδιώξῃ τὸν ἔνοχον. Μετέβη ὁ κ. διοικητὴς τῆς Μοιραρχίας εἰς τὴν Πρεσβείαν, ἀλλὰ δὲν εὗρεν ἐκεῖ τὸν κ. Ἐπιτετραμμένον ἐξελθόντα εἰς περίπατον.

§4Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τίς εἶναι ὁ διοικητὴς τῆς Μοιραρχίας;

§5ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ ταγματάρχης κ. Στεφάνου. Μὴ εὑρὼν οὗτος τὸν Ἐπιτετραμμένον ἐν τῇ Πρεσβείᾳ, ἀπήρχετο εἰς τὸν Λυκαβητὸν, ἵνα ἐπιτοπίως πληροφορηθῇ περὶ τῶν γενομένων καὶ συλλάβῃ τὸν ἔνοχον, ὅτε ἀπήντησε τὸν Ἐπιτετραμμένον καθ’ ὁδὸν καὶ ἀνήγγειλεν εἰς αὐτὸν, ὅτι μετέβη εἰς τὴν Πρεσβείαν καὶ τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν μετέβη· λαβὼν δέ τινας πληροφορίας, ἔσπευσεν εἰς τὸν Λυκαβητὸν, ἔνθα συνέλαβεν ἀμέσως δύω ἐκ τῶν χωροφυλάκων, τὸν δὲ τρίτον δὲν εὗρεν ἐκεῖ. Μοὶ ἀνέφερε τὸ γεγονὸς καὶ εὐθὺς πάλιν μετέβη εἰς ἀνεύρεσιν τοῦ τρίτου, ὃν καὶ ἀνεῦρεν· ἦτο δὲ οὗτος πράγματι ὁ ἔνοχος. Τοῦτον συνώδευσεν εἰς τὴν Πρεσβείαν τὴν Ἀγγλικὴν καὶ ἐπέδειξεν εἰς τὸν κ. Ἐπιτετραμμένον, ἵνα πληροφορηθῇ ἂν ὁ δράστης τοῦ ἐγκλήματος ἦτον ἐκεῖνος, ἐβεβαιώθη δὲ παρὰ τοῦ Ἐπιτετραμμένου περὶ τῆς ταὐτότητός του καὶ εὐθὺς προέβη εἰς ἀνακρίσεις καὶ εἰς ὑποβολὴν ἐκθέσεως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ κ. Ἐπιτετραμμένος κατόπιν, ὡς μοὶ εἶχεν εἰπεῖ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργεῖον ἐπίσημον ἔκθεσιν περὶ τῶν συμβάντων, ταὐτοχρόνως δὲ μὲ εἰδοποίησε δι’ ἰδιαιτέρας του ἐπιστολῆς, ὅτι ἠναγκάζετο νὰ ζητήσῃ καὶ ἱκανοποίησιν προσωπικήν.

§6ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πότε τὰ εἶπε;

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ἑσπέρας. Ἡ ἱκανοποίησις δὲ τὴν ὁποίαν διετύπου, ἦτο ἐκείνη ἥτις ἐδόθη τῇ ἐπαύριον ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν· ἡ ἱκανοποίησις ἐκείνη ἦτο ἀκριβῶς τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐλάμβανε καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἄνευ τοιαύτης αἰτήσεως. Τετάρτη ἐρώτησις. «Πότε ἀνηγγέλθησαν αὐτῇ προφορικῶς ἢ ἐγγράφως (ὅτε θέλει προσαχθῆ τὸ ἔγγραφον) «τὰ συμβάντα ὑπὸ τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου». Ὡς πρὸς ταῦτα εἶπον ὅτι ἀνεκοινώθησαν ἰδιαιτέρως καὶ ἐπισήμως· τὸ ἐπίσημον ἔγγραφον ἀνεκοινώθη παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸς τὸ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἑπομένως δύναμαι νὰ τὸ καταθέσω εὐθὺς ἐκ τοῦ φακέλλου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Πέμπτη ἐρώτησις. «Τίς ἡ εἰς τὴν ἀνακοίνωσιν ταύτην «δοθεῖσα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῷ κ. Ἐπιτετραμμένῳ ἀπάν«τησις καὶ πότε ἀκριβῶς αὕτη ἐπεδόθη αὐτῷ, παρασυναπτο«μένων τῆς τε ἐγγράφου ἀπαντήσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν «Ἐξωτερικῶν καὶ τῶν ἐν αὐτῇ ἐπισυναφθέντων τυχὸν «ἐγγράφων· τίνα δὲ τὰ λοιπὰ διαβήματα καὶ πότε ἀκρι«βῶς ἕκαστον αὐτῶν ἔλαβε χώραν, τὰ κριθέντα ὑπὸ «τῆς Κυβερνήσεως κατάλληλα πρὸς ἔκφρασιν τῆς λύπης «αὐτῆς ἐπὶ τοῖς γενομένοις καὶ ἱκανοποίησιν τοῦ προσ«βληθέντος Ἀντιπροσώπου μεγάλης καὶ φίλης Δυνά«μεως». Εἶπον ὅτι τὴν ἑσπέραν τῆς αὐτῆς ἡμέρας τοῦ γεγονότος, ἢ ὀρθότερον τὴν πρωΐαν τῆς ἐπαύριον, ὁ Ἐπιτετραμμένος τῆς Ἀγγλίας μὲ εἰδοποίησε δι’ ἰδιαιτέρας ἐπιστολῆς, πῶς διετύπου οὗτος τὴν ὀφειλομένην εἰς αὐτὸν ἱκανοποίησιν. Ταύτην τὴν παρ’ αὐτοῦ διατυπουμένην ἱκανοποίησιν ἔδωκεν ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐπαύριον· τουτέστι τὸ μὲν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργεῖον, ποιούμενον χρῆσιν τῆς ἀνωτάτης ὑπὸ τῶν Νόμων κεχορηγημένης αὐτῷ πειθαρχικῆς Ἐξουσίας, ἐπέβαλε ποινὴν διμήνου φυλακίσεως εἰς τὸν χωροφύλακα, ἀπέπεμψεν αὐτὸν ἐκ τοῦ στρατοῦ, διέταξε δὲ ἵνα τὰ τῆς ἀποπομπῆς καὶ τὰ τῆς φυλακίσεως ἀνακοινωθῶσιν ἐπὶ γενικοῦ προσκλητηρίου ἐν τῷ στρατῶνι· ἐπίσης ἐγένετο πρὸς τὸν Ἐπιτετραμμένον ἐπίσκεψις παρὰ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ καὶ παρὰ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐκφράσωσιν εἰς αὐτὸν ἐπισήμως τὴν λύπην τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῷ συμβάντι· καὶ τοῦτο συμφωνεῖ πρὸς αὐτὴν ταύτην τὴν διατετυπωμένην γνώμην τοῦ Ἐπιτετραμμένου. Ταῦτα ἐγένοντο τὴν ἐπιοῦσαν, διότι ἡ διατύπωσις τῆς γνώμης ἐγένετο μετὰ τὸ ἑσπέρας, ἡ δ’ ἐπιστολὴ ἐλήφθη τὴν πρωΐαν. Ὑποθέτω, ὅτι θὰ ἐγράφη λίαν βραδέως τὴν νύκτα, διότι συνέπεσε νὰ ἴδω τὸν Ἐπιτετραμμένον τὴν νύκτα ἐκείνην καὶ τὴν ἐπιστολὴν δὲν εἶχεν ἔτι ἀποστείλει. Ὁ Ἐπιτετραμμένος τῆς Ἀγγλίας δὲν ἐθεώρησε τὴν ἱκανοποίησιν ταύτην ἐπαρκῆ, ἰδίως δὲν ἐθεώρησεν ἱκανοποιοῦσαν αὐτὸν τὴν αἰτιολογίαν τὴν ἐν τῇ διαταγῇ περὶ φυλακίσεως καὶ περὶ ἀποπομπῆς τοῦ χωροφύλακος· ἡ αἰτιολογία ἐκείνη δὲν ἐποιεῖτο μνείαν, ὅτι ὁ χωροφύλαξ, καὶ ἀφοῦ ἔλαβε γνῶσιν, ὅτι ὁ κ. Νίκολσων ἦτον Ἐπιτετραμμένος τῆς Ἀγγλίας καὶ ἀφοῦ ὁ Ἐπιτετραμμένος εἶχε καταλίπει τὸ μέρος τὸ ἀπηγορευμένον καὶ εἶχε μεταβῆ εἰς τὴν ὁδὸν, ἐξηκολούθησε προσβάλλων αὐτόν· ταύτην τὴν παράλειψιν ἐθεώρησεν ὡς ἐπιῤῥίπτουσαν εἰς αὐτὸν ἐν μέρει τὸ ἄδικον, ἐνῷ ἂν ἀνεφέρετο ἐν τῇ διαταγῇ, ὅτι ἐξηκολούθησεν ὁ χωροφύλαξ τὴν προσβολὴν καὶ ἀφοῦ ἔμαθεν ὅτι ἦτο Ἀντιπρόσωπος τῆς Ἀγγλίας καὶ ἀφοῦ ἀπεχώρησεν ἀπὸ τοῦ ἀπηγορευμένου ἐδάφους, τὸ ἔγκλημα θὰ ἦτον ἐναργὲς, προσέτι ἄρα ἐζήτησε διὰ νεωτέρας αὐτοῦ ἰδιαιτέρας ἐπιστολῆς, ὅπως ἡ ἀνακοίνωσις τῶν ἀποφάσεων τοῦ Ὑπουργείου γένηται ἐν τῇ πλατείᾳ τοῦ Συντάγματος, ἐνώπιον ἁπάσης τῆς ἐν τῇ πρωτευούσῃ χωροφυλακῆς, ὅπως παρίσταται κατὰ τὴν ἀνακοίνωσιν ὁ Πρόξενος τῆς Ἀγγλίας, ὅπως ἀνακρούσῃ ἡ μουσικὴ τὸ Ἀγγλικὸν ᾆσμα καὶ ὅπως παρουσιάσῃ ὅπλα ἡ χωροφυλακὴ μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν. Ἕκτη ἐρώτησις. «Πότε ἀνεκοινώθησαν ἁρμοδίως εἰς «τὸ οἰκεῖον Σῶμα τῆς ἐν Ἀθήναις Χωροφυλακῆς καὶ τίνι «τρόπῳ ἐξετελέσθησαν αἱ ἀποφάσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν «Στρατιωτικῶν περὶ διμήνου φυλακίσεως τοῦ χωροφύλα«κος Καλπούζου καὶ ἀποπομπῆς αὐτοῦ ἐκ τοῦ Σώματος «τῆς Χωροφυλακῆς, παρασυναπτομένων τῶν σχετικῶν ἐγ«γράφων ὡς καὶ τῆς δικογραφίας τῆς ἐνεργηθείσης διοι«κητικῆς ἀνακρίσεως». Ἐκ τῶν ἐγγράφων τῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ἐξάγεται, ὅτι ἐξετελέσθη ἡ διαταγὴ ὥρᾳ 3 μ. μ. τῆς 5 Ἰανουαρίου. Ὁ Διοικητὴς τῆς Μοιραρχίας Ἀττικοβοιωτίας ἀναφέρει: «Κύριε Πρόεδρε, ταύτην τὴν στιγμὴν ὥραν 3 μ. μ. ἐν γενικῷ προσκλητηρίῳ τῶν ἀνδρῶν τῆς Μοιραρχίας ἐξετελέσθη ἡ ὑπὸ σημερινὴν ἡμερομηνίαν ὑπ’ ἀριθμὸν 14 ἐπείγουσα διαταγὴ ὑμῶν περὶ πειθαρχικῆς τιμωρίας διμήνου φυλακίσεως καὶ ἀποπομπῆς ἐκ τοῦ Σώματος τοῦ πεζοῦ χωροφύλακος Λουκᾶ Καλπούζου, τολμήσαντος νὰ προσφερθῇ ἀγροίκως κατὰ τοῦ Ἐπιτετραμμένου τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως κ. Νίκολσων. Προστιθέμεθα δ’ εὐσεβάστως ὅτι τὴν πρωΐαν τῆς ἐπαύριον δι’ ἀσφαλοῦς συνοδίας ἀποσταλήσεται οὗτος εἰς Ναύπλιον πρὸς ἔκτισιν τῆς ἐπιβληθείσης αὐτῷ ποινῆς». Ἑβδόμη ἐρώτησις. «Πότε ἀκριβῶς καὶ ὑπὸ τίνος ἢ τί«νων ἐζητήθη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἡ τέλεσις τῆς ἐπὶ «τῆς πλατείας τοῦ Συντάγματος διαδραματισθείσης τὴν «7 ἱσταμένου μηνὸς σκηνῆς, παρασυναπτομένων ἐπίσης «τῶν σχετικῶν ἐγγράφων». Εἶπον παρὰ τίνος ἐζητήθη καὶ παρὰ τίνος διετυπώθησαν πάντα τὰ γενόμενα ἐν τῇ πλατείᾳ τοῦ Συντάγματος· τὰ δὲ διατρέξαντα ἀφηγήθη ἐπισήμως ὁ κ. Ἐπιτετραμμένος τῆς Ἀγγλίας πρὸς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργεῖον ἐν ἐγγράφῳ, περιέχοντι ἔκθεσιν εἰδικὴν περὶ τούτου, ἧς μετάφρασιν ἔχω ἐνταῦθα καὶ ἣν ἀναγινώσκω εἰς ἀπάντησιν τῆς αἰτήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, εἶναι τὸ ἔγγραφον τῆς 4 Ἰανουαρίου. (Ἔκθεσις τοῦ Ἐπιτετραμμένου τῆς Ἀγγλίας). «Κατὰ τὰς 2 καὶ 30′ μ. μ. τῆς 4 ἱσταμένου μετέβην εἰς περίπατον μετὰ τῆς συζύγου μου, προτιθέμενος ν’ ἀναβῶ ἐπὶ τοῦ Λυκαβυτοῦ. Ὅτε ἀφίχθημεν εἰς τοὺς πρόποδας, διήλθομεν πρὸ ἑνὸς χωροφύλακος, ὅστις βλέπων ἡμᾶς προχωροῦντας διὰ τῆς συνήθους ἀτραποῦ ἔνευσεν, ὅτι ὑπῆρχεν ἄλλη τοιαύτη πέριξ τοῦ λόφου. Ἤγειρα τὴν χεῖρα καὶ ἔδειξα τὴν κορυφὴν, ὅπως ὑποδείξω ὅτι προετιθέμεθα ν’ ἀνέλθωμεν. Εἴχομεν ἤδη διανύσει περὶ τὰ 15 βήματα ἐντὸς τῆς αὐτῆς ἀτραποῦ, ὅτε ὁ χωροφύλαξ ἐλθὼν πρός με, ἔδραξέ με τὸν βραχίονα. Ἐπειδὴ δ’ ἀπώθησα αὐτὸν, μοὶ ἔφερε βίαιον κτύπημα ἐπὶ τοῦ ὤμου διὰ λεπτῆς ῥάβδου, προσκαλέσας ἡμᾶς ἀποτόμως νὰ κατέλθωμεν. Δὲν ἠδυνάμην νὰ ἐννοήσω διὰ τί ἠμπόδιζεν ἡμᾶς ν’ ἀκολουθήσωμεν ἕνα ἐκ τῶν συνηθεστέρων περιπάτων τῶν Ἀθηνῶν, ἀλλὰ βλέπων ὅτι οὗτος ἦτο ἠρεθισμένος, ὑποπτεύων δὲ ὅτι ἕνεκα αἰτίας τινὸς ἡ ἄνοδος εἰς τὸν λόφον ἦτο ἀπηγορευμένη, προσεκάλεσα τὴν σύζυγόν μου νὰ ἐπιστρέψῃ οἴκαδε, ν’ ἀποστείλῃ δὲ τὸν ὑπηρέτην μετά τινος Ἀστυνομικοῦ κλητῆρος. Ἀμφότεροι ἐστράφημεν ὅπως κατέλθωμεν, μετ’ ὀλίγον δὲ ὁ χωροφύλαξ, ὅστις ἔσπευδεν ὄπισθεν ἡμῶν, μὲ ἐκτύπησε κατὰ τὸν αὐχένα μὲ τὴν ῥάβδον του· ἐπειδὴ δὲ ἦτο ὡπλισμένος μὲ ῥεβόλβερ καὶ ξίφος, ἐγὼ δὲ συνώδευα κυρίαν, δὲν ἤγγισα αὐτόν· ἐπανειλημμένως τῷ ὑπέδειξα διὰ τῶν ὀλίγων ἑλληνικῶν λέξεων, ἃς ἐγνώριζον, ὅτι ἤμην ὁ Ἐπιτετραμμένος τῆς Ἀγγλίας, ἀλλ’ ἐκεῖνος ἀποτόμως μοὶ ἀπήντησεν ὅτι πρέπει νὰ κατέλθω· τοῦτο ἔπραξα. Ὅτε ἔφθασα εἰς τὴν μεγάλην ὁδὸν, ἀπήντησα τρεῖς κυρίους, ἐξ ὧν εἷς ὡμίλει ὀλίγον τὴν Γαλλικὴν, ἔδωσα αὐτῷ τὸ ἐπισκεπτήριόν μου, παρεκάλεσα δὲ νὰ λάβῃ τὸ ὄνομα τοῦ χωροφύλακος, διότι προετιθέμην ν’ ἀνενεχθῶ εἰς τὰς Ἀρχάς. Ὁ ἐν λόγῳ κύριος ὑπέδειξεν εἰς τὸν χωροφύλακα τὴν ἰδιότητά μου, ἀλλ’ οὗτος διέταξεν αὐτοὺς ν’ ἀπέλθωσιν· ἠκολούθησαν τὴν διαταγὴν, ἐγὼ δὲ διέμεινα ἐν τῇ αὐτῇ ὁδῷ· ἐπειδὴ δ’ ὁ χωροφύλαξ μὲ προσεκάλει ν’ ἀπέλθω ἐπίσης, ἔδωσα αὐτῷ νὰ ἐννοήσῃ ὅτι προετιθέμην νὰ διαμείνω ἐκεῖ ὅπου εὑρισκόμην, μέχρις οὗ ὁ ὑπηρέτης καὶ ὁ Ἀστυνομικὸς κλητὴρ, οὓς ἡ σύζυγός μου μετέβη νὰ καλέσῃ, ἤθελον φθάσει. «Τότε καὶ πάλιν ἐπετέθη κατ’ ἐμοῦ καὶ μοὶ ἐπέφερε νέον βίαιον κτύπημα μὲ τὴν ῥάβδόν του, ὑποχωροῦντος δ’ ἐμοῦ, οὗτος ἔῤῥιπτε λίθους. Βλέπων ὅτι ἦτο ἀνωφελὲς ν’ ἀντιταχθῶ ἐναντίον ἀνθρώπου τοσοῦτον ἠρεθισμένου καὶ ὡπλισμένου, ἐγκατέλειψα τὸ ἔδαφος, μετέβην δὲ εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ κ. Τρικούπη καὶ ἔθεσα τὴν ὑπόθεσιν εἰς χεῖρας τῆς ἐξοχότητός του. Ἀργὰ μετὰ μεσημβρίαν ὁ χωροφύλαξ μετηνέχθη εἰς τὴν Πρεσβείαν, ἀνεγνώρισα δ’ αὐτὸν ὡς τὸν προσβαλόντά με, οὗτος δ’ ἐπίσης ἀνεγνώρισεν ὅτι ἐγὼ ἤμην τὸ πρόσωπον, ὅπερ προσέβαλε. «Προσθέτω, ὅτι ὁ χωροφύλαξ ἦτο ἐντελῶς νήφων. «Ἀθῆναι 4)16 Ἰανουαρίου 1885.

ΝΙΚΟΛΣΩΝ».

Ὡς ἐξέθηκα, τὰ πραχθέντα παρ’ ἐμοῦ τὴν πρωΐαν τῆς ἐπαύριον τοῦ γεγονότος, τουτέστι τὰ τῆς διαταγῆς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν περὶ φιλακίσεως διμήνου τοῦ χωροφύλακος καὶ περὶ ἀποπομπῆς αὐτοῦ ὡς καὶ αἱ ἐπισκέψεις εἰς τὴν Πρεσβείαν, πρὸς ἔκφρασιν τῆς λύπης τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰ γενόμενα, πάντα ταῦτα θὰ ἐγένοντο καὶ τῇ πρωτοβουλίᾳ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἂν μὴ ὑπεδεικνύοντο ὡς τὰ δυνάμενα νὰ ἱκανοποιήσωσι τὸν Ἐπιτετραμμένον τῆς Ἀγγλίας, ὡς πρὸς τὴν περαιτέρω ὅμως ἀπαίτησιν αὐτοῦ, τῇ πρωτοβουλίᾳ τῆς Κυβερνήσεως, βεβαίως τοιοῦτον μέτρον δὲν θὰ ἐλαμβάνετο. Προσβολὴ ἐγένετο κατ’ ἀντιπροσώπου ξένης, φίλης καὶ εὐεργέτιδος Δυνάμεως. Ἡ προσβολὴ αὕτη παρήγαγε παρὰ τῇ Κυβερνήσει, ὅπως παρήγαγε καὶ παρ’ ἅπαντι τῷ Ἔθνει, αἴσθημα ἄκρας ἀγανακτήσεως· ἐπίσης δὲ ἡ Κυβέρνησις μετὰ τοῦ Ἔθνους ἠσθάνετο τὴν ἐπιθυμίαν, ὅπως παράσχῃ πλήρη ἱκανοποίησιν ἐπὶ τῷ γεγονότι τούτῳ, ἀφοῦ μάλιστα ὁ διαπράξας τὸ ἔγκλημα ἦτο ὄργανον τῆς δημοσίας δυνάμεως. Κατὰ τὸ διεθνὲς δίκαιον ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις τοιαύτην ἱκανοποίησιν, ἀλλὰ καὶ ἀνεξαρτήτως τοῦ διεθνοῦς δικαίου θὰ ἔδιδεν ἱκανοποίησιν πρὸς Δύναμιν τοιοῦτον ἔχουσαν παρελθὸν ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος ὡς καὶ πρὸς ἄλλην οἱανδήποτε Δύναμιν, διότι καὶ τὸ Ἔθνος καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐμφοροῦνται τῆς ἰδέας, ὅτι πᾶς ὁ ἐν Ἑλλάδι διαμένων, ἰδίᾳ δὲ ὁ ἀντιπρόσωπος ξένης Δυνάμεως, δέον νὰ τυγχάνῃ πάσης ἀσφαλείας· ἄν ποτε δὲ ἐκ παρεκτροπῆς εἴτε πολίτου, εἴτε ὑπαλλήλου συμβῇ αὐτῷ τις προσβολή, δέον νὰ τυγχάνῃ πλήρους ἱκανοποιήσεως. Κατὰ τὸ διεθνὲς δίκαιον δὲν εἶναι ὡρισμένος ὁ τρόπος τῆς ἱκανοποιήσεως· τὴν ἱκανοποίησιν ὁρίζουσι τὰ ἔθιμα, ὡς δὲ εὑρίσκομεν ἀναγεγραμμένον εἰς τὰς περὶ διεθνοῦς δικαίου συγγραφὰς, ὁ παθὼν κανονίζει τὸν τρόπον τῆς ἱκανοποιήσεώς του, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ κανονίσῃ αὐτὸν οὕτως, ὥστε νὰ μὴ προσβάλληται ἡ ἰδέα τοῦ δικαίου καὶ τοῦ πρέποντος. Ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἀγγλίας ἐκανόνισε τὴν χορηγητέαν πρὸς αὐτὸν ἱκανοποίησιν, κατὰ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, ἦτον ὑπερβολικὸς, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἐγίνωσκεν, ὅτι ἀφοῦ ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἀγγλίας ἐκανόνισε τὰ τῆς ἱκανοποιήσεως αὐτοῦ, ὁ κανονισμὸς οὗτος ἤθελεν ὑποστηριχθῆ παρὰ τῆς Ἀγγλίας· ἔχουσα δὲ τοῦτο ὑπ’ ὄψει ἡ Κυβέρνησις, ἐθεώρησεν ὅτι δὲν ἔπρεπε ν’ ἀρνηθῇ ὀφειλομένην ἱκανοποίησιν, καίτοι κανονιζομένην διὰ τρόπου ὑπερβολικοῦ· Συνέβησαν πολλάκις παρεκτροπαὶ καὶ πολιτῶν καὶ δημοσίων ὀργάνων κατὰ ξένων καὶ κατὰ ἀντιπροσώπων Κυβερνήσεων, καὶ πάντοτε αἱ Κυβερνήσεις τῶν Κρατῶν, ἔνθα ταῦτα συνέβησαν, προθύμως ἱκανοποίησαν τοὺς παθόντας καὶ τὰς Κυβερνήσεις, τὰς ὁποίας ἀντεπροσώπευον ἢ τῶν ὁποίων ἦσαν πολῖται· τοῦτο ὤφειλε νὰ πράξῃ καὶ ἡ Ἑλλάς. Ἦτον ἐπιθυμητὸν νὰ ἠρκεῖτο ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἀγγλίας εἰς τὴν ἱκανοποίησιν, τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐθεώρησεν ἀποχρῶσαν· ἀλλὰ κανονισθείσης ὑπὸ τοῦ Ἐπιτετραμμένου τῆς ἱκανοποιήσεως διὰ τρόπου, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς δὲν θ’ ἀποδεχώμεθα ἐξ ἰδίας ἡμῶν πρωτοβουλίας, ὁ ὁποῖος ὅμως δὲν περιεῖχέ τι παραγνωρίζον τὰ δικαιώματα τῆς ἀνεξαρτησίας τοῦ Κράτους, ἐθεωρήσαμεν ὅτι εἴχομεν καθῆκον νὰ μὴ ἀρνηθῶμεν τὴν ἀπαίτησιν αὐτοῦ ταύτην.

§8Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ὡμολόγησεν, ὅτι ἡ δοθεῖσα εἰς τὸν κύριον Ἐπιτετραμμένον ἱκανοποίησις ἦτο ὑπερβολική· παρετήρησεν ὅμως εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι, καίτοι ἔκρινεν αὐτὴν ὑπερβολικὴν, καίτοι ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας δὲν διετίθετο νὰ δώσῃ τοιαύτην, ἔδωκεν ὅμως ταύτην, ἑπόμενος ταῖς συνηθείαις, αἵτινες εἰσὶν ἀποδεδεγμέναι ὑπὸ τῶν κανόνων τοῦ διεθνοῦς δικαίου. Ἀλλ’ ὡμολόγησε προσέτι, ὅτι πρὶν ἢ ὁ κ. Ἐπιτετραμμένος τῆς Ἀγγλίας ἀξιώσῃ τὴν τοιαύτην ὑπερβολικήν, κατὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἱκανοποίησιν, εἶχεν ἀνακοινώσει εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ἠρκεῖτο εἰς ἄλλην ἱκανοποίησιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἔκρινεν ὑπερβολικὴν, καὶ τὴν ὁποίαν καὶ ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας ἦτο διατεθειμένος νὰ παράσχῃ, καὶ ἂν δὲν ἐζητεῖτο ὑπὸ τοῦ κυρίου Ἐπιτετραμμένου. Κατὰ τὰς πληροφορίας ταύτας γίνεται γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὑπῆρξε μεταβολὴ γνώμης τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου, ὅτι τὴν ἱκανοποίησιν, τὴν ὁποίαν τὸ πρῶτον ἐθεώρησεν ἀρκοῦσαν πρὸς ἐπανόρθωσιν τῆς προσβολῆς, δὲν ἐθεώρησε κατόπιν ἐπαρκῆ καὶ ἐζήτησε μεγαλειτέραν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔκρινεν ὑπερβολικήν. Τοὺς ἰσχυρισμοὺς τούτους ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν, στηριζόμενος εἰς δύω ἡμιεπισήμους ἐπιστολὰς, τὰς ὁποίας ἔλαβε παρὰ τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου, τὴν μὲν πρώτην κατ’ αὐτὴν ἐκείνην τὴν ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔλαβε καὶ τὴν ἐπίσημον διακοίνωσιν, δι’ ἧς ὁ κ. Ἐπιτετραμμένος ἀνεκοίνου εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τὰ παρὰ τὸν Λυκαβητὸν γενόμενα, τὴν δὲ δευτέραν κατόπιν. Αἱ ἡμιεπίσημοι ἐπιστολαὶ δὲν περιέχουσιν ὕλην, ἀναγομένην εἰς τὰς ἰδιαιτέρας σχέσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου, ἵνα μὴ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν νὰ καταθέσῃ αὐτάς· διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ καταθέσῃ τὰς δύω ταύτας ἐπιστολάς. Πρόκειται περὶ δύω γεγονότων, διαλαμβανομένων ἐν αὐταῖς, περὶ ὧν δὲν δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν, ἂν δὲν λάβωμεν γνῶσιν τῶν ἐπιστολῶν αὐτῶν. Ἐπειδὴ δ’ ἐν τῷ μεταξὺ τῶν δύω τούτων ἡμιεπισήμων ἐπιστολῶν τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου ὑπῆρξεν ἄλλη ἀνακοίνωσις, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἀπηύθυνε πρὸς τὸν κ. Ἐπιτετραμμένον, καὶ δι’ ἧς ἐποιήσατο αὐτῷ γνωστὸν τὴν ἀπόφασιν καὶ τὰς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἱκανοποίησιν τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου, αὕτη δὲ ἰδίως ἡ ἀνακοίνωσις, ὡς σᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δὲν ἐθεωρήθη ἀρκοῦσα ὑπὸ τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου, διὰ τοῦτο ἔχομεν ἀνάγκην νὰ λάβωμεν γνῶσιν καὶ τῆς γραπτῆς ταύτης ἀνακοινώσεως, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἀπηύθυνε πρὸς τὸν κ. Ἐπιτετραμμένον, δι’ ἧς ἀνεκοίνου τὰς ἀποφάσεις, ἃς ἔλαβε πρὸς ἱκανοποίησίν του, καὶ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν διέταξε νὰ ἐκτελεσθῶσι (θόρυβος). Ἐὰν δὲ ἡ ἐπίσημος ἀνακοίνωσις, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸς τὸν κ. Ἐπιτετραμμένον, καὶ διὰ τῆς ὁποίας ἐποιήσατο αὐτῷ γνωστὰς τὰς περὶ ἱκανοποιήσεως αὐτοῦ ἀποφάσεις τῆς Κυβερνήσεως, τὰς ἐκτελεσθείσας ἤδη κατὰ τὴν 5ην Ἰανουαρίου, ἐὰν αὕτη περιέχῃ καὶ ἄλλα ἔγγραφα σχετικὰ πρὸς τὴν ὑπόθεσιν, εἴτε τὴν ἀφήγησιν τῶν γενομένων παρὰ τὸν Λυκαβητὸν, εἴτε ἀνακρίσεις καὶ ἐξετάσεις πρὸς βεβαίωσιν τῶν γεγονότων, ἀνάγκη εἶναι νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Βουλὴ καὶ τὰ σχετικὰ αὐτὰ ἔγγραφα. Ἀφοῦ τὰ ἔγγραφα ταῦτα κατατεθῶσι καὶ λάβωμεν αὐτῶν γνῶσιν, τότε θέλομεν εἶσθαι εἰς θέσιν νὰ συζητήσωμεν καὶ κρίνωμεν ἐὰν πράγματι, ὅπως ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ὡμολόγησεν, ἡ δοθεῖσα ἱκανοποίησις εἶναι ὑπερβολικὴ, διότι τὴν γνώμην ταύτην ἔχει καὶ τὸ δημόσιον φρόνημα, ἐκφρασθὲν δι’ ὅλων τῶν ὀργάνων τῆς δημοσιότητος· δεύτερον, θέλομεν δυνηθῆ νὰ κρίνωμεν ἐὰν εὑρέθη ἢ μὴ εἰς ἀνάγκην νὰ παράσχῃ ὑπερβολικὴν ἱκανοποίησιν· τρίτον, ἐὰν εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην αὐτὴν ἕνεκα ἐλλείψεων ἀνεξαρτήτων τῆς θελήσεως αὐτοῦ, ἢ ἕνεκα ἐλλείψεων ἐκείνων, οἵτινες ἦσαν ἁρμόδιοι εἰς τὸ νὰ δοθῇ ἡ προσήκουσα ἱκανοποίησις· συγχρόνως δὲ θέλομεν συζητήσει καὶ ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ δοθῇ ἡ δοθεῖσα ἱκανοποίησις, ἀφοῦ ἦτον ὑπερβολικὴ καὶ ἐπιβλαβὴς εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Κράτους, καὶ διατί συνέβησαν τὰ παρὰ τὸν Λυκαβητὸν γενόμενα, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀληθῶς λυπηρὰ, καὶ ἐκθέτουσι τὴν ὑπόληψιν, οὐχὶ μόνον τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ—διότι μέλος τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ ἀπετέλει καὶ ὁ δράστης τοῦ λυπηροῦ γεγονότος—ἀλλ’ ἐκθέτουσι τὴν ὑπόληψιν καὶ τῆς δημοσίου τάξεως ἐν τῇ πρωτευούσῃ καὶ τῆς κοινωνίας αὐτῆς τῶν Ἀθηνῶν. Ἀλλὰ διὰ νά συζητήσωμεν περὶ τούτου καὶ σχηματίσωμεν γνώμην, ἔχομεν ἀνάγκην τῶν μνημονευθέντων ἐγγράφων, καὶ παρακαλῶ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν νὰ καταθέσῃ ταῦτα προσεχῶς.

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔχω ἐνταῦθα τὸ ἔγγραφον τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου ἀνεκοινώθη εἰς τὸν κύριον Ἐπιτετραμμένον ἡ δοθεῖσα παρὰ τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ διαταγὴ πρὸς τὴν Μοιραρχίαν περὶ ἀποπομπῆς ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ τοῦ Χωροφύλακος καὶ περὶ ἐπιβολῆς τιμωρίας διμήνου φυλακίσεως· ἀλλὰ τὸ ἔγγραφον τοῦτο εἶναι ἁπλῶς διαβιβαστικὸν τῆς διαταγῆς, ἑπομένως ὑποβάλλω τὴν διαταγὴν μετὰ τῆς πληροφορίας, ὅτι τὸ ἔγγραφον ἁπλῶς διαβιβάζει τὴν διαταγὴν ταύτην πρὸς τὸν κ. Ἐπιτετραμμένον.

§10Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ὑπάρχει τοιοῦτον ἔγγραφον;

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως, καὶ θέλομεν τὸ καταθέσει. Ἐπίσης καταθέτω ἐκ τῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ἐγγράφων τὴν πρώτην ἀπάντησιν τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ πρὸς τὸν κ. Ἐπιτετραμμένον τῆς Ἀγγλίας. Ὡς πρὸς δὲ τὰς ἰδιαιτέρας ἐπιστολὰς, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον νὰ ὑποβληθῶσιν· ἀνέφερα τὸ περιεχόμενον αὐτῶν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ἐναπόκειται, ὡς καὶ εἰς πάντας τοὺς Βουλευτὰς, νὰ πιστεύσωσιν, ὅτι τοῦτο εἶναι τὸ περιεχόμενον· ἐγὼ δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ πιστώσω τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων μου διὰ καταθέσεως ἐγγράφων· καθῆκον καταθέσεως ἔχω ὡς πρὸς τὰ ἐπίσημα, ὡς πρὸς δὲ τὰ ἰδιαίτερα καθῆκον ἔχω τοὐναντίον νὰ μὴ καταθέσω αὐτά.

§12Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἰδιαίτερα ἔγγραφα λέγονται τὰ τῶν ἰδιωτῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἤθελε λάβει παρὰ τοῦ Ἐπιτετραμμένου τοιαύτας ἐπιστολὰς, ἐὰν δὲν ἦτο Πρωθυπουργός. Δὲν πρέπει δὲ νὰ χαρακτηρίζωνται ὡς ἰδιαίτερα τοιαῦτα ἔγγραφα, ὅταν ταῦτα πραγματεύωνται περὶ Δημοσίου ὑποθέσεως, διότι δὲν ἔχουσι τὸν χαρακτῆρα τῶν ἰδιαιτέρων ἐγγράφων, ἀλλὰ εἶναι ἔγγραφα Δημόσια, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡς τοιοῦτος καὶ τὰ ὁποῖα ἀπέστειλεν ὁ κ. Νίκολσων ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ Ἐπιτετραμμένου τῆς Ἀγγλίας.

§13ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω, κύριοι Βουλευταὶ, τὴν πεποίθησιν καὶ ὀφείλω νὰ τὴν ἔχω, ἐνόσῳ ὁ κ. Τρικούπης κρατεῖ τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅτι τὰ λεγόμενα ἐντεῦθεν ὑπ’ αὐτοῦ εἶναι ἀληθῆ· ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀρκεῖ, ὅπως ἡ Βουλὴ σήμερον, ἐκτελοῦσα τὰ καθῆκον αὐτῆς, τὸ ἐπιβαλλόμενον ὑπὸ τοῦ Πολιτεύματος, τοῦ ἐλέγχειν τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως, ἐκφέρῃ γνώμην καὶ ἀποφασίσῃ ἐπὶ ζητήματος ὑψίστου. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμολόγησε διὰ λέξεως ἀκαταλλήλου — ἀλλὰ δὲν ἠδύνατο νὰ εὕρῃ καὶ ἄλλην χωρὶς νὰ προφέρῃ ὕβριν— ὡμολόγησεν, ὅτι ἡ τελευταῖον ζητηθεῖσα παρὰ τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου τῆς Ἀγγλίας ἱκανοποίησις διὰ τὸ λυπηρὸν ἐκεῖνο γεγονὸς ἦτο ὑπερβολικὴ, προσέθηκε δε, προεξοφλῶν ἀσεβῶς τὴν ὑπόληψιν καὶ τὸ γόητρον τῆς μεγάλης καὶ πεφωτισμένης Κυβερνήσεως τῆς Ἀγγλίας, προσέθηκεν ὅτι τὴν ἀπαίτησιν ταύτην τὴν ὑπερβολικὴν, ὅπερ σημαίνει ἄδικον καὶ ἐξευτελιστικὴν, ἤθελεν αὕτη ἐγκρίνει, καὶ προλαβὼν αὐτὸς, ἔσπευσε νὰ τὴν ἐκτελέσῃ! Ἀλλὰ δὲν ἐνθυμεῖται τί εἶπεν ἐντεῦθεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σχετικῶς πρὸς τὸν ἔντιμον Ἐπιτετραμμένον τῆς Ἀγγλίας. Δὲν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ γινώσκω προσωπικῶς τὸν κ. Νίκολσων, ἀλλ’ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι εἶναι ἐντιμότατος ἀνὴρ, ἀφοῦ εἶναι ἐμπεπιστευμένος τοιαύτην ὑψηλὴν ἀποστολὴν ἐκ μέρους τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶναι ἀνὴρ ἔχων πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα σπουδαῖα προσόντα, ἀλλ’ ὅτι πρὸ πάντων εἶναι νουνεχής. Ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς τί μᾶς εἶπε περὶ αὐτοῦ; Μᾶς εἶπεν, ὅτι ὁ κ. Νίκολσων τὴν πρώτην φορὰν, ὅτε εἶδε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ ἀνεκοίνωσεν αὐτῷ τὸ δυσάρεστον γεγονὸς, ἐδήλωσεν αὐτόκλητος, ὅτι δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ γίνῃ περὶ τούτου δημοσία ἐνέργεια, ἀρκούμενος εἰς τὴν τιμωρίαν τοῦ πταίστου. Προσέθηκεν ὅμως ἔπειτα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, χωρὶς νὰ ἐξηγήσῃ τοὐλάχιστον ἐπαρκῶς τοὺς λόγους τῆς μεταβολῆς, ὅτι ὁ κ. Νίκολσων ἔγραψε βραδύτερον, ὅτι δὲν ἀρκεῖται εἰς τὴν τιμωρίαν ἁπλῶς, ἀλλ’ ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ γίνῃ ὅ,τι τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἄνευ τῆς αἰτήσεως ἐκείνου ἤθελε πράξει καὶ ἔπραξε, τουτέστιν ἡ ἀποπομπὴ ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ τοῦ χωροφύλακος καὶ ἡ ποινὴ τῆς διμήνου φυλακίσεως ν’ ἀνακοινωθῶσιν ἐπισήμως ἐνώπιον τοῦ Σώματος τῆς χωροφυλακῆς ἐν παρατάξει. Ἀλλ’ εἶπεν ἔτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι καὶ νέα ἐπῆλθε μεταβολὴ τῆς ἀξιώσεως τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου, δὲν ἐξήγησε δ’ ἐνταῦθα οὐδαμῶς διατί ἐπῆλθεν ἡ μεταβολὴ αὕτη καὶ διατί ἐζήτησεν ὁ κ. Ἐπιτετραμμένος τὴν διαδραμάτισιν τῆς ἐξευτελιστικῆς σκηνῆς τῆς 7 Ἰανουαρίου. Τί ἀφίνει εἰς ἡμᾶς, κύριοι Βουλευταὶ, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ κρίνωμεν περὶ τῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν συμπεριφορᾶς τοῦ Ἐπιτετραμμένου μεγάλης, φίλης καὶ εὐεργέτιδος Δυνάμεως; Τί συνέβη μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ; Ποῖον ἢ ποῖα τὰ αἴτια, ὧν ἕνεκεν ὁ κ. Νίκολσων ἠθέλησεν ἢ ἠναγκάσθη νὰ φθάσῃ μέχρι τῶν ἐσχάτων τούτων σημείων, καὶ μάλιστα μετὰ τὴν παρέλευσιν τῶν πρώτων ὁρμῶν τῆς δικαίας αὐτοῦ ἀγανακτήσεως; Καὶ ὕστερον ἀπὸ τὴν ἀφήγησίν του ταύτην, ἥτις δύναται νὰ κλονίσῃ καὶ αὐτὴν τὴν πεποίθησιν περὶ τῆς ἀληθείας τῶν ὑπ’ αὐτοῦ λεγομένων, καὶ περὶ τῆς σπουδαιότητος καὶ εἰλικρινείας τῶν λαβόντων χώραν μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Ἐπιτετραμμένου τῆς Ἀγγλίας, ἀρνεῖται νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα, ἐφ’ ὧν στηριζόμενοι θὰ κρίνωμεν ἐὰν δικαίως καὶ εὐλόγως ἐπῆλθεν ἡ μεταβολὴ τῆς γνώμης τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου! Τὴν πεποίθησιν ταύτην, ὅτι εὐλόγως μετέβαλε γνώμην ὁ Νίκολσων, καὶ ἐξ ἄλλων μὲν δυνάμεθα νὰ εἰκάσωμεν, ἀλλὰ καὶ ἐκ τούτου, ὅτι ἀρνοῦνται νὰ ὑποβάλωσι τὰ ἔγγραφα. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἐν τίνι δικαιώματι ἀρνοῦνται νὰ ὑποβάλωσιν ἔγγραφα, εἰς ἃ ἐστήριξαν τὴν ὑπερβολικὴν αὐτὴν ἱκανοποίησιν, ἣν καὶ αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καταγγέλλει εἰς τὸ Ἔθνος ὡς τοιαύτην; Πρόκειται περὶ τῆς πράξεώς σας ταύτης νὰ κρίνῃ ἡ Βουλὴ, καὶ δὲν δίδετε εἰς αὐτὴν τὰ στοιχεῖα, ἐξ ὧν αὕτη παρήχθη; Ὅταν, κύριοι, θὰ συζητήσωμεν κατ’ οὐσίαν τὸ ζήτημα, θέλομεν ἴδει τὶ συνέβη, ὅπως φθάσωσι τὰ πράγματα μέχρι τοῦ σημείου αὐτοῦ τοῦ λυπηροῦ. Ἔχομεν συμφέρον, καὶ τὸ Κοινὸν ἐπίσης ἔχει συμφέρον νὰ μάθῃ περὶ τῶν πραγμάτων, ἅπερ ἔλαβον χώραν, ὅπως ἐξαναγκασθῇ νὰ μεταβάλῃ τρὶς γνώμην καὶ ν’ ἀποδείξῃ δυσμενέστατα πρὸς τὴν Ἑλλάδα αἰσθήματα ἀντιπρόσωπος μεγάλης Δυνάμεως, φίλης καὶ εὐεργέτιδος. Ἔχομεν καθῆκον νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, νὰ μὴ ἀφήσωμεν νὰ ἐκτεθῶσι τὰ μεγάλα συμφέροντα τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ καὶ νὰ προασπίσωμεν τὴν τιμὴν αὐτοῦ, ἂν αὕτη ὑπέστη τὸ καίριον τραῦμα τῆς 7 Ἰανουαρίου, ἄνευ ἀναποδράστου ἀνάγκης. Δικαιούμεθα καὶ ὀφείλομεν νὰ συζητήσωμεν εὐρέως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ διὰ τοῦτο ζητοῦμεν τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, διότι ἄνευ αὐτῶν οὐδὲν ἀσφαλὲς στοιχεῖον δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν. Ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν θέλει ἐπιμείνει εἰς τὴν ἀδικαιολόγητον ἄρνησιν τῆς καταθέσεως τῶν ἐγγράφων. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἴδω προβαλλόμενον ἐντεῦθεν καὶ αὖθις τὸ φάσμα τῆς ἐμπιστοσύνης καὶ τὸν ἀριθμὸν τῆς πλειονοψηφίας. Ἀλλ’ ἐὰν εἰς τοῦτο προβῇ ὁ κ. Πρωθυπουργός, δύναμαι νὰ ἐκφράσω τὴν ἐλπίδα, τὴν πεποίθησιν ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι οἱ Ἕλληνες ἀντιπρόσωποι δὲν θέλουσι δεχθῆ νὰ ταπεινωθῶσιν, ὅπως συγκαλύψωσι τὴν τολμηθεῖσαν ταπείνωσιν τῆς πατρίδος.

§14ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Μίαν ἄλλην ἐρώτησιν ἔχω νὰ κάμω. Εἴπατε ὅτι ἐγένοντο ἀνακρίσεις, ὅτι ὁ Μοίραρχος ἐξήτασε τὰ περὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς καὶ ἔκαμε τὰς δεούσας ἀπαντήσεις· ἀνεκοινώσατε ταῦτα εἰς τὸν Ἐπιτετραμμένον; Παρακαλῶ νὰ καταθέσητε αὐτάς, καὶ τὸ ἔγγραφον τὸ ὁποῖον ἀνεκοινώσατε εἰς τὸν Ἐπιτετραμμένον.

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδεμία ἐγένετο πρὸς τὸν Ἐπιτετραμμένον ἀνακοίνωσις ἀνακρίσεων· οὐδεμία ἠδύνατο νὰ γίνῃ τοιαύτη ἀνακοίνωσις, διότι δὲν ἠδύνατο παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως νὰ τεθῶσιν ἐν ἀμφιβολίᾳ τὰ παρὰ τοῦ κυρίου Ἐπιτετραμμένου λεγόμενα. Ἡ Δικαστικὴ Ἀρχὴ δύναται νὰ θεωρῇ, καὶ ὀφείλει νὰ θεωρῇ, πάντας ἐξ ἴσου καὶ νὰ ἀμφισβητῇ τὸ κῦρος τῶν λόγων οἱουδήποτε· εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ὅμως Κυβέρνησιν, ὡς καὶ εἰς πᾶσαν ἄλλην Κυβέρνησιν, δὲν ἐπιτρέπεται ν’ ἀμφισβητῇ τὸ κῦρος τῶν λόγων Ἀντιπροσώπου ξένης Δυνάμεως.

§16ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§17ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐλπίζω ὅτι δὲν ἔχομεν θέμα συζητήσεως σήμερον μετὰ τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα καὶ μὴ κατατεθέντα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐλπίζω ἡ Κυβέρνησις, τόσον ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς καὶ πρὸ πάντων ὁ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς, ὅστις σήμερον ἐτήρησε σιγὴν, θέλει καταθέσει ἅπαντα τὰ ἔγγραφα τὰ σχέσιν ἔχοντα μὲ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην.

§18ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ὑπάρχουσιν ἄλλα.

§19ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐντεῦθεν σεῖς ὡμολογήσατε ὅτι ἐνήργησεν ἐξετάσεις ὁ κύριος Μοίραρχος. Ἔχομεν μίαν ἔκθεσιν τοῦ Νίκολσων, τοῦ Ἐπιτετραμμένου, ὅστις βεβαιοῖ τὸ γεγονός. Ἔχομεν λοιπὸν ἀνάγκην νὰ ἴδωμεν καὶ ἀφ’ ἑτέρου τί ἐλέχθη, τί ὡμολογήθη καὶ τίνας δικαιολογίας προβάλλει ὁ χωροφύλαξ.

§20ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Λέγω ὅτι δὲν ἔχω ἄλλο ἐπίσημον ἔγγραφον, εἰμὴ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔλαβον, καὶ τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου κατέθεσεν ὁ κύριος Πρωθυπουργός· ἄλλο ἔγγραφον δὲν ἔχω, καὶ ἑπομένως δὲν δύναμαι νὰ καταθέσω.

§21ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐλπίζω ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν θὰ ἔχῃ τὴν αὐτὴν γνώμην μὲ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἡμιεπίσημα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα κοινοποιοῦνται καὶ τὰ ὁποῖα γίνονται πάντοτε ἐπίσημα, ὁσάκις ἐπισήμως κοινοποιοῦνται καὶ περὶ Δημοσίου ὑποθέσεως πραγματεύονται, καὶ διὰ τοῦτο ὑπάρχει καὶ ἡμιεπίσημος ἀλληλογραφία, δι’ ἣν κρατεῖται καὶ ἰδιαίτερον Πρωτόκολλον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ. Ὑπάρχουσι καὶ ἰδιαίτερα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀποστέλλονται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ὡς καὶ εἰς τὸν κύριον Πρωθυπουργόν· ἀλλ’ αὐτὰ δὲν εἶναι ἰδιαίτεραι ἐπιστολαὶ, εἶναι Δημόσια ἔγγραφα. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ σᾶς διδάξω τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων τὰ τοιαῦτα ἔγγραφα εἶναι Δημόσια· τοῦτο μόνον ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι πρόκειται περὶ Δημοσίας ὑποθέσεως, ἥτις ἐξ αὐτῶν δύναται νὰ διαφωτισθῇ. Τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, μᾶς εἶπεν ὅτι τὸ διεβίβασεν εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργεῖον. Βεβαίως δὲν δύναται εἰμὴ νὰ τὸ καταθέσῃ.

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κατέθεσα εἶναι τὸ ἀποσταλέν.

§23ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριοι ἔχομεν ἀνάγκην τοῦ ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον ἐστάλη παρὰ τῆς Πρεσβείας, τοῦ ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐπίσης τῆς ἀπαντήσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ τῆς ἀπαντήσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸς τὴν Πρεσβείαν. Πρέπει νὰ μὴ λείπῃ οὐδὲν ἔγγραφον, καὶ τότε δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν περὶ τοῦ γεγονότος. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἐκφράσωμεν ἂν ἡ ποινὴ ἦτο ὑπερβολικὴ ἢ ὄχι πρὶν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅλα τὰ ἔγγραφα. Κύριοι, δὲν διαμαρτυρόμεθα, ἀλλὰ νομίζομεν ὅτι ἡ ἀρχή, τὴν ὁποίαν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἶπε, δὲν εἶναι ὀρθὴ καὶ κατ’ αὐτῆς ὀφείλομεν νὰ διαμαρτυρηθῶμεν, ὅτι πᾶς προσβαλλόμενος δικαιοῦται νὰ προσδιορίσῃ τὸν τρόπον τῆς ἱκανοποιήσεως καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δικαιοῦται νὰ κανονίσῃ τὸ ὅριον τῆς ἱκανοποιήσεως.

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δικαιοῦται νὰ ὁρίσῃ τὸ ὅριον.

§25ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τῇ ἀληθείᾳ, κύριοι, πρόκειται περὶ ὑψίστου ζητήματος, πρόκειται περὶ τῆς Ἐθνικῆς τιμῆς, καὶ δὲν περιμένετε νὰ μάθητε τοῦτο παρ’ ἐμοῦ, διότι πάντες καλῶς γινώσκετε, ὅτι ὡς οἱ ἄνθρωποι, οὕτω καὶ τὰ Ἔθνη ἄνευ τιμῆς δὲν δύνανται νὰ ζήσωσιν. Ἐπιφυλάσσομαι καὶ ἐγὼ ἐν καιρῷ τῷ δέοντι νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς οὐσίας, ἅμα ἔλθωσι τὰ ἔγγραφα.

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶπον ἐγὼ τίποτε· ἄλλος φαίνεται.

§27ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τότε θέλομεν ἰδεῖ, κύριοι, ὅτι ὁ χωροφύλαξ Καλποῦζος ἐφήρμοσε τὴν πρὸ πολλοῦ ἐν ἰσχύϊ Ποινικὴν Δικονομίαν ἐν Ἑλλάδι συνήθως ἐν τῇ Χωροφυλακῇ καὶ τῇ Ἀστυνομίᾳ. Ἀπορῶ μάλιστα πῶς δὲν ἔτυχε κρατῶν βούρδουλαν ἕνα καὶ δι’ αὐτοῦ κτυπήσῃ τὸν Ἐπιτετραμμένον, διότι γνωσταὶ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τυγχάνουσιν αἱ παρεκτροπαὶ τῶν χωροφυλάκων καὶ τῶν κλητήρων καὶ οὐδέποτε ἔλαβε μέτρον ἀνάλογον ἵνα τὰς περιστείλῃ. Ἀλλὰ περὶ τούτων ἄλλοτε. Ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν μίαν ὁμολογίαν ἐπίσημον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι αὕτη ὑπείκουσα εἰς τὸ κράτος τῆς βίας ἠναγκάσθη νὰ ὑποκύψῃ εἰς πρᾶξιν, ἥτις δὲν ἦτο σύμφωνος οὔτε μὲ τὸ δίκαιον, οὔτε μὲ τὸ πρέπον, εἰς πρᾶξιν, ἣν αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις ἀποδοκιμάζει. Διὰ νὰ ἐκτιμήσωμεν, κύριοι, τὴν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐν γνώσει ἀποφανθῶμεν ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἔπραξεν, ἔχομεν βεβαίως ἀνάγκην νὰ λάβωμεν γνῶσιν τῶν περιεχομένων ὅλων τῶν σχετικῶν ἐγγράφων, ἀλλ’ οὐδὲν σπουδαιότερον καὶ μᾶλλον ἀπαραίτητον ἔγγραφον ἐκείνου διὰ τοῦ ὁποίου διατυποῦται ἀκριβῶς ἡ ἀξίωσις ἡ μὴ δέουσα, ἡ μὴ πρέπουσα, ἡ ὑπερβολικὴ κατὰ τὴν γνώμην τῆς ἰδίας Κυβερνήσεως. Σέβομαι, κύριοι, τὸ ἀπόῤῥητον τῶν ἐπιστολῶν καὶ θὰ ηὐχόμην ἵνα μὴ καὶ ἐνώπιον τῶν πολιτικῶν καὶ ποινικῶν Δικαστηρίων γίγνεται χρῆσις ἐπιστολῶν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἰσχύει παρ’ ἡμῖν, διότι γίνεται χρῆσις τοῦ περιεχομένου τῶν ἐπιστολῶν. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἶναι ἄσχετον τὸ περὶ τοῦ ἀποῤῥήτου τῶν ἐπιστολῶν ζήτημα· διότι ναὶ μὲν ὁ κ. Τρικούπης ἐχαρακτήρισεν ὡς ἐπιστολὴν τὸ ἔγγραφον τοῦ κ. Νίκολσων, ἀλλὰ μένει εἰς ἡμᾶς νὰ ἐκτιμήσωμεν ἂν πραγματικῶς ἦναι τοιαύτη. Δὲν εἶναι, λέγω καὶ ἐγὼ, ὡς καὶ οἱ ἄλλοι, ἐπιστολή· εἶναι ἀκριβῶς τὸ ἐπίσημον ἐκεῖνο ἔγγραφον, διὰ τοῦ ὁποίου διετυπώθη ἡ ἱκανοποίησις τοῦ προσβληθέντος. Ἠδύνατο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἂν ἤθελε νὰ μὴ κάμῃ χρῆσιν τοῦ ἐγγράφου τούτου καὶ νὰ στηρίξῃ τὰ ἐπιχειρήματά του εἰς τὰ λοιπὰ ἔγγραφα, ὅτε ἤθελε περιορισθῆ ἡ συζήτησις εἰς τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ἀρυσθέντα ἐκ τῶν ἐγγράφων ἐκείνων, ἀλλ’ ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐστήριξεν ὁλόκληρον τὸ οἰκοδόμημά του εἰς τὸ ἔγγραφον τοῦτο, οὐδὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἀρνηθῇ ὅπως καταθέσῃ αὐτό. Νομίζω δὲ ὅτι τοιαύτη θὰ ἦνε καὶ ἡ γνώμη αὐτοῦ τοῦ παθόντος, ὅστις ἀποστείλας τὴν ἐπιστολὴν βεβαίως θὰ ἐνόει ὅτι τῆς ἐπιστολῆς ταύτης θὰ ἐγίγνετο ἐν πάσῃ στιγμῇ χρῆσις, διότι δὲν τῷ ἔγραφε περὶ ἰδιωτικῶν ὑποθέσεων, ἀλλὰ περὶ τοῦ τρόπου, δι’ οὗ ἠξίου ὅτι ἔπρεπε νὰ ἱκανοποιηθῇ. Συμπεραίνων λοιπὸν λέγω, ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον νὰ κατατεθῇ καὶ τὸ ἔγγραφον τοῦτο, καὶ ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νομίζῃ, ὅτι ἔχει ἀνάγκην νὰ ζητήσῃ τὴν συγκατάθεσιν τοῦ ἀποστείλαντος, ἀπ’ αὐτὸν ἐξαρτᾶται νὰ κρίνῃ τοῦτο· ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἄνευ τοιαύτης ἀδείας ὀφείλει ἀπὸ τοῦδε νὰ καταθέσῃ τὴν ἐπιστολὴν ὡς τὴν λέγει ἢ τὸ ἔγγραφον ὡς πράγματι εἶναι, διότι ἄνευ αὐτοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν.

§28ΤΖΑΝΕΣ. Ἴσως θεωρηθῇ ὅτι ἡ αἴτησις, τὴν ὁποίαν θὰ προβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν εἶναι σχετικὴ πρὸς τὴν ὑπὸ συζήτησιν ὑπόθεσιν. Ἀλλ’ ἐγὼ φρονῶ ὅτι εἶναι σχετική, καὶ ὁπόταν ἐπὶ τῆς οὐσίας θὰ γίνῃ λόγος, θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, καὶ θὰ ἀποδείξω ὅτι εἶναι σχετικόν· Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καταθέσῃ σὺν τοῖς ἄλλοις καὶ τὸ φύλλον ποινῶν τοῦ Καλπούζου, διότι μανθάνω ὅτι ὁ χωροφύλαξ οὗτος εἶναι ἀπόβλητος ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ δι’ αἰσχρὰν διαγωγήν. Λοιπὸν καὶ τὸ ἔγγραφον αὐτὸ νὰ κατατεθῇ.

§29Σ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Ἅπαντες, κύριοι Βουλευταί, ἔχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι πρόκειται περὶ σπουδαιοτάτου ζητήματος, πρόκειται τουτέστι περὶ τῆς ὑπολήψεως, περὶ τῆς τιμῆς τοῦ Ἔθνους, πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν ἂν ἡ Κυβέρνησις καλῶς ἢ κακῶς ἔπραξε διδοῦσα τοιαύτην ἱκανοποίησιν, ὁποίαν ἅπαντες γνωρίζομεν, διὰ νὰ κρίνωμεν, ἂν ἡ Κυβέρνησις καλῶς ἢ κακῶς ἔπραξε, πρέπει νὰ δοθῶσιν ἡμῖν τὰ μέσα, ἐπὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ στηριχθῇ ἡ κρίσις καὶ ἡ πεποίθησις ἡμῶν· ἔχομεν δεδομένα τρία γεγονότα, τὰ ὁποῖα μᾶς δίδουν τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιμένωμεν εἰς τὴν προσαγωγὴν τῶν ἐγγράφων πρὸς βεβαίωσιν ἢ πρὸς ἀνασκευὴν τῶν γεγονότων αὐτῶν. Ἔχομεν τὴν ὁμολογίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ὁ ἔντιμος Ἐπιτετραμμένος τῆς Ἀγγλίας κατ’ ἀρχὰς ἰδὼν τὸν Πρωθυπουργὸν τῷ εἶπεν, ὅτι ἐπιθυμεῖ μὲν νὰ τιμωρηθῇ ὁ δράστης τοῦ ἐγκλήματος, ἀλλὰ δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ γίνῃ πάταγος περὶ τῆς πράξεως αὐτῆς· μετ’ ὀλίγον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπεν, ὅτι τὴν πρωΐαν τῆς ἑπομένης ἡμέρας ὁ κ. Ἐπιτετραμμένος ἐζήτησε δι’ ἐπιστολῆς ἱκανοποίησιν, ὁποίαν καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐσκόπει νὰ δώσῃ. Τί σημαίνει τοῦτο; Διατί μετέβαλε γνώμην ὁ ἀξιότιμος Ἐπιτετραμμένος, καὶ ἐζήτησεν ἱκανοποίησιν, ὁποίαν καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐσκόπει νὰ δώσῃ;

§30ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ εἰς τὴν πρώτην συνέντευξιν περὶ τιμωρίας εἶπεν, ὅτι θέλει αὐστηρὰν τιμωρίαν, δὲν θέλει ὅμως νὰ γίνῃ πάταγος.

§31ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Μετὰ τὸ γεγονὸς αὐτὸ κατετέθη ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ἐζητήθη ἄλλο εἶδος ἱκανοποιήσεως πολὺ ἀνωτέρας, πολὺ ὑπερβολικῆς, κατὰ τὴν φράσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἕκαστος εὑρίσκεται εἰς ἀπορίαν, διατί, ἀφοῦ ἱκανοποιήθη ὁ Ἐπιτετραμμένος τῆς Ἀγγλίας διὰ τῆς πρώτης τιμωρίας, μετέβαλε γνώμην καὶ ἐζήτησε μετὰ ὥρας τινὰς ἄλλην ἱκανοποίησιν; Μήπως ἐγένετο ἄμεσος ἢ ἔμμεσός τις ἄλλη προσβολὴ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ διὰ τοῦτο ἐζήτησεν ἄλλην ἱκανοποίησιν; Διατί μετέβαλε γνώμην; Εἶναι παλίμβουλος ὁ Ἐπιτετραμμένος, ὥστε ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν νὰ μεταβάλῃ τὴν γνώμην του; Θέλομεν λοιπὸν νὰ ἴδωμεν τὴν ἐπιστολὴν τοῦ Ἐπιτετραμμένου, διότι διὰ τῆς ἐπιστολῆς ἐκείνης, δι’ ἧς ζητεῖ νὰ γίνῃ ἡ ἱκανοποίησις ἐν τῇ πλατείᾳ τοῦ Συντάγματος, βεβαίως θ’ ἀναφέρῃ τὸν λόγον, δι’ ὃν δὲν ἱκανοποιήθη διὰ τῆς πρώτης καὶ ζητεῖ τὴν δευτέραν. Ἰδοὺ ὁ λόγος, δι’ ὃν ζητοῦμεν τὴν κατάθεσιν τῆς ἐπιστολῆς, διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν ἁπλῶς ἐκ παλιμβουλίας ἐζήτησε δευτέραν ἱκανοποίησιν· ἄλλως, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ κρίνωμεν περὶ τῆς πράξεως τῆς Κυβερνήσεως, ἂν δὲν ἔχωμεν ὅλα τὰ μέσα, δι’ ὧν δυνάμεθα νὰ σχηματίσωμεν πλήρη τὴν πεποίθησιν ἡμῶν; Δὲν δικαιολογεῖται δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λέγων, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἰδιωτικὴ ἐπιστολή. Δὲν εἶναι ἰδιωτική, διότι δὲν ἀφορᾷ εἰς ἰδιωτικὰς ὑποθέσεις, ἀφορᾷ εἰς Δημοσίας ὑποθέσεις, εἰς ὑποθέσεις ἕνεκα τῶν ὁποίων ὑποχρεοῦται ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ Ἔθνος νὰ δώσῃ ἱκανοποίησιν τόσῳ σπουδαίαν, τόσῳ ἐξευτελεστικὴν, κατὰ τὴν πεποίθησιν ὅλων. Ἐγὼ τοὐλάχιστον φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Βουλὴν καμμία ἄλλη συζήτησις νὰ γίνῃ πρὶν κατατεθῶσιν αὐταὶ αἱ ἐπιστολαὶ, καὶ ἂν δὲν δοθῇ ἡ ἀπαιτουμένη λύσις τοῦ ζητήματος.

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καταθέτω τὸ ζητηθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Καλαμῶν φύλλον μητρῴου τοῦ χωροφύλακος Καλπούζου.

§33ΜΕΤΑΞΑΣ. Νὰ κατατεθῇ καὶ ἡ προηγουμένη ἄφεσις.

§34ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§35ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον διὰ νὰ κομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα οἱ διάφοροι ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐζήτησαν. Μετὰ τοῦτο ἀπόκειται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ κρίνῃ, ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἤθελε κομίσει τὰ ἔγγραφα ταῦτα, ὡς ἐπίσης ἀπόκειται αὐτῇ νὰ συζητήσῃ τὰ γενόμενα καὶ κρίνῃ περὶ τῆς πορείας τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἤθελον κατατεθῆ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τὰ ἔγγραφα ταῦτα.

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δίδω ἀμέσως τὴν ἀπάντησιν, ὅτι τὰ ἔγγραφα δὲν θέλω καταθέσει· ὥστε δύνασθε ἀπὸ τοῦδε νὰ λάβητε τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἤθελε σᾶς ὑπαγορεύσει ἡ μὴ κατάθεσις τῶν ἐγγράφων.

§37Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀγγέλλει εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὰ ἔγγραφα δὲν ἔχει σκοπὸν νὰ ὑποβάλῃ. Ἡμεῖς δὲ νομίζομεν, ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καιρὸν νὰ σκεφθῇ ἀπόψε, ἐὰν ὀφείλῃ νὰ καταθέσῃ αὐτά, διότι γνωρίζομεν τὸν χαρακτῆρα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὅτι εἶναι κατ’ ἐξοχὴν πείσμων, ἐπιμένων καὶ εἰς τὰ μὴ ὀρθά, καὶ μάλιστα ἐν στιγμαῖς ἀγανακτήσεως, ἐν στιγμαῖς ὀργῆς· ἀλλ’ ἴσως αὐτὴν τὴν στιγμὴν κατελήφθη ὑπὸ ἀγανακτήσεως καὶ ὀργῆς δι’ ὅσα ἤκουσεν ἀπὸ τοὺς ἀξιοτίμους ῥήτορας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἡμεῖς δὲ πρέπει νὰ ἀκούσωμεν αὐτὸν ψυχρὸν καὶ φλεγμαίνοντα, ἐλπίζομεν δὲ ὅτι θέλει συναισθανθῆ, ὅτι ἔχει καθῆκον νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, ἐνῷ αὐτὴν τὴν στιγμὴν λησμονεῖ ὅτι εἶναι Πρωθυπουργὸς Συνταγματικοῦ Κράτους.

§38ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§39Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁποιονδήποτε καὶ ἂν ᾖ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς μὴ ἀμέσου ἐπὶ τοῦ συζητουμένου ζητήματος προόδου τῆς Βουλῆς, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι προσῆκον νὰ προβῇ ταύτην τὴν στιγμὴν εἰς συζήτησιν, καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπιμένει νὰ ἐκτελέσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπε πρὸ ὀλίγου, ἤτοι ὅτι δὲν ἐννοεῖ ἑαυτὸν ὑπόχρεων νὰ καταθέσῃ τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα. Καὶ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ ἡμεῖς πρέπει αὔριον νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν, διὰ νὰ δώσωμεν εἰς αὐτὸν τὸν καιρὸν νὰ σκεφθῇ ὁποίαν μεγάλην παράλειψιν πράττει.

§40ΧΟΪΔΑΣ. Ἔχω καὶ ἐγὼ γνώμην πεφωτισμένην καὶ τὸ θάῤῥος νὰ τὴν ὑποστηρίξω. Εἶμαι μόνος μου.

§41Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὄχι· δὲν εἶσθε μόνος.

§42ΧΟΪΔΑΣ. Καὶ δεύτερος ἄλλος δημοκρατικός.

§43ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Καὶ τρίτος.

§44ΧΟΪΔΑΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀποφανθῇ· νὰ ἀποφανθῇ ὅτι ἀποκρούει τὴν γνώμην μας.

§45Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐννοῶ, κύριοι, τὸν λόγον τῆς ἀνυπομονησίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὅπως κλείσῃ τὴν συζήτησιν διὰ μιᾶς ἀρνήσεως. Ἔῤῥιψε, φαίνεται, ἓν βλέμμα πρὸς τὴν πτέρυγα ταύτην (δεικνύει τὴν Συμπολίτευσιν), εἶδε τὴν συνήθη δύναμιν αὐτῆς καὶ εἶπεν «ἐμπρός». Τὸν γνωρίζομεν πρὸ πολλοῦ καὶ μᾶς γνωρίζει. Δὲν ἐννοῶ ὅμως, κύριοι, ὅτι πρέπει νὰ ὀπισθοδρομήσωμεν ἀπέναντι τῆς ἀριθμητικῆς δυνάμεως. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ῥητῶς ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν καταθέτει τὰ ἔγγραφα· ἀρνούμενος νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του, φοβούμενος νὰ καταθέσῃ τὰ τεκμήρια ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων ἤθελον ἀποδειχθῆ ἡλίου φαεινότερον ὅσα ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς εἶπε, φοβεῖται καὶ τρέμει, διότι εἶναι αὐτὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐξηκόντισε κατὰ τοῦ Κουμουνδούρου κεραυνοβόλα ῥήματα, ὅταν ἐκεῖνος ὑπέγραψε τὴν σύμβασιν, ἣν ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς ὠνόμασε σχεδὸν ἀτιμωτικήν. Δὲν πρέπει, κύριοι, νὰ ὀπισθοδρομήσωμεν ἀπέναντι τῆς δυνάμεως, διότι ἔχομεν μεθ’ ἡμῶν τὸ δίκαιον. Δὲν πρέπει νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι δὲν καταθέτει τὰ ἔγγραφα. Ἐὰν πρόκηται νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, διότι δὲν κατετέθησαν καὶ ἄλλα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ κατατεθῶσιν, ἐὰν πρόκηται νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, διότι δὲν ἐδόθη ὁ προσήκων καιρὸς ἵνα μελετήσωμεν τὰ κατατεθέντα ἔγγραφα, ἐὰν πρόκηται νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, ἵνα συνέλθωμεν δι’ ὅσα ἠκούσαμεν πρὸ μικροῦ παρ’ αὐτοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ διὰ νὰ συγκεντρώσωμεν τὰς ἰδέας μας, διαφέρει. Ἀλλ’ ἐὰν πρόκηται νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν διὰ νὰ δώσωμεν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καιρὸν νὰ σκεφθῇ, ὡς ἂν ἦτο μαθητὴς σχολείου, ἐγὼ ἀντιλέγω. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸ μικροῦ εἶπεν, ὅτι δὲν καταθέτει τὰ ἔγγραφα, τὸ αὐτὸ θέλει εἴπει καὶ αὔριον. Συμπεραίνων λοιπὸν λέγω, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις δι’ ἄλλους λόγους, διὰ λόγους ἐξ ἐκείνων τοὺς ὁποίους ἀνέφερον προηγουμένως, ὄχι ὅμως διότι δύναται νὰ πεισθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἂς προβῶμεν λοιπὸν εἰς συζήτησιν, ἂς προβῶμεν εἰς ψηφοφορίαν καὶ ἂς ἡττηθῶμεν. Πολλάκις ἡττήθημεν, ἀλλ’ ἀδιάφορον, ἐὰν τὸ δίκαιον εἶναι μεθ’ ἡμῶν.

§46Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μεταξὺ τῶν ἄλλων Ἑλλήνων Βουλευτῶν νομίζω καὶ ἐγὼ ὅτι ἔχω τὸ καθῆκον νὰ μετάσχω τῆς συζητήσεως ταύτης, τῆς ὄντως Ἐθνικῆς. Καὶ ἐπειδὴ ἔχω τὸ καθῆκον νὰ ἀναμιχθῶ εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην, ἔχω ἀνάγκην τῆς ἀναβολῆς, τὴν ὁποίαν ἐζήτησεν ὁ κύριος Δηλιγιάννης, διὰ νὰ λάβω γνῶσιν ὅλων τῶν ἐγγράφων· ἔχω ἀνάγκην τῆς ἀναβολῆς, διότι κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς αὔριον νομίζω, ὅτι ἔχω καθῆκον ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης νὰ ἀναγνώσω τὴν ἐπὶ Ἐθνικοῦ ζητήματος ἀγόρευσιν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, καὶ νὰ παραβάλω τὸν Τρικούπην ἐκεῖνον τὸν ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως πρὸς τὸν νῦν Πρωθυπουργόν. Ἔχω ἀνάγκην τοῦ χρόνου αὐτοῦ ἵνα μελετήσω τὰ ἔγγραφα, καὶ ἴδω ἐὰν προσηκόντως προσηνέχθη, καὶ ἂν διεξήγαγεν ὡς ἐμπρέπει ὡς κυβερνήτης τῆς Ἑλλάδος τὸ Ἐθνικὸν τοῦτο ζήτημα ὁ κύριος Πρωθυπουργός. Παραξενεύομαι δὲ βλέπων ὅτι ἡ πτέρυξ, τῆς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέρος, ἐπιμένει εἰς τὴν προσαγωγὴν τῶν ἐγγράφων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουσι τὴν ἐνοχὴν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ καὶ πιστόνουσι τὴν κακὴν διεύθυνσιν τῆς ὑποθέσεως. Λησμονεῖ ἡ Βουλὴ ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ὑπογραφῆς τοῦ πρωτοκόλλου περὶ προσαρτήσεως τῶν νέων Ἐπαρχιῶν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἠγόρευσε σοβαρῶς καὶ μὲ καλλιέπειαν ὁ νῦν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς, ὁ πατήρ μου ἐκ τῆς θέσεως ταύτης ἐζήτησε τὰ ἔγγραφα ἀμυνόμενος, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίζετο ἡ ἰδέα τῆς ὑπογραφῆς τοῦ πρωτοκόλλου ἐκείνου, καὶ ὅτι τότε ὁ Πρωθυπουργὸς ἠρνήθη εἰς ἀμυνόμενον πολιτευτὴν ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη ὑπηρετήσαντα τὴν πατρίδα νὰ προσαγάγῃ τὰ ἔγγραφα ἐκεῖνα καὶ τῷ παράσχῃ οὕτω τὰ μέσα τῆς ὑπερασπίσεως. Δὲν θέλει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ προσαγάγῃ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα κυρίως θίγουσι τὴν ὑπόληψιν καὶ τὴν πολιτείαν του καὶ ἀποδεικνύουσιν ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προσηνέχθη ἀδεξίως. Νομίζετε, λέγω, ὅτι θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς ἑαυτὸν τοιαύτην ἀνόητον πρᾶξιν τοῦ νὰ προσαγάγῃ ὁ ἴδιος τὴν ἀπόδειξιν τῆς ἐνοχῆς του; Καὶ αὔριον εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θέλει τὰ προσαγάγει, διότι ἐν αὐτοῖς θὰ ἴδητε τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ὁ ἀξιότιμος αὐτὸς ξένος, ὁ Ἀντιπρόσωπος μεγάλης Δυνάμεως, ἦλθεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ταπεινώσῃ τόσον σκληρῶς τὴν πατρίδα ἡμῶν. Μεγάλης Δυνάμεως ἀντιπρόσωπος, βεβαίως καὶ φιλοτιμίαν καὶ πνεῦμα ἔχει ἱκανὸν νὰ κατανοῇ τὴν σπουδαιότητα καὶ τὴν σημασίαν τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα θίγουσι τὴν ἑαυτοῦ φιλοτιμίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν τιμὴν τοῦ Ἔθνους παρὰ τῷ ὁποίῳ εἶναι διαπεπιστευμένος. Ἀντιπρόσωπος τῆς Ἀγγλίας δὲν ἠδύνατο νὰ ἀξιώσῃ ἱκανοποίησιν τῆς φιλοτιμίας αὑτοῦ ἀδικοῦσαν τὴν φιλοτιμίαν τῆς Ἑλλάδος καὶ μάλιστα ἀτιμάζουσαν αὐτήν· ἀδύνατον εἶναι, κύριοι, εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον, νὰ ἐννοήσω πῶς τοιοῦτος ἄνθρωπος, εἰς τὸν ὁποῖον τοιαύτη Δύναμις ἐμπιστεύεται μέγιστον αὐτῆς συμφέρον, νὰ μεταβάλλῃ ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν γνώμην ἄνευ σπουδαίας ἀφορμῆς, ὡς παρέστησεν αὐτὸν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὅσον καὶ ἂν ἐπιμείνητε, δὲν θὰ προσαγάγῃ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς τὰ ἔγγραφα ταῦτα. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὑπὲρ πάντα ἄλλον μεταξὺ ὑμῶν ἐπεθύμουν ἐγὼ νὰ προσαχθῶσι τὰ ἔγγραφα ταῦτα διὰ νὰ ἴδω ἐὰν ὁ τότε ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὁ βιαίως ἐπιτιθέμενος κατὰ τοῦ ἀντιπάλου του διότι ἐνέδωκεν εἰς τὴν πίεσιν ὁλοκλήρου τῆς Εὐρώπης, εἶχε σήμερον ὡς κυβερνήτης τὸ θάῤῥος νὰ ἀντιταχθῇ εἰς τὴν ὑπερβολικὴν, ὡς ἐχαρακτήρισεν αὐτὴν ὁ ἴδιος, ἀξίωσιν τοῦ Ἐπιτετραμμένου τῆς Ἀγγλίας καὶ διατί ἐπροτίμησε νὰ ταπεινώσῃ τὸ Ἔθνος ὑπὸ τὸ μαστίγιον αὐτοῦ· ἐπεθύμουν νὰ προσαχθῶσι τὰ ἔγγραφα ταῦτα διὰ νὰ ἴδω πῶς ἐφύλαξε καὶ περιέσωσε τὴν παρακαταθήκην, ἣν ἐκληροδότησεν αὐτῷ ὁ ἐκλιπὼν ἀντίπαλος, τὰς ἀγαθὰς τοὐτέστι σχέσεις καὶ τὰς συμπαθείας ὁλοκλήρου τῆς Εὐρώπης πρὸς τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλὰ μὴν ζητοῦμεν ἀδύνατα, κύριοι· γνωρίζομεν πάντες τὸν πείσμονα χαρακτῆρα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὸν ὁποῖον καθιστᾷ σήμερον πεισματωδέστερον τὸ συμφέρον. Διὰ τοῦτο ἀρκοῦμαι ὅπως ἡ Βουλὴ λάβῃ γνῶσιν τῶν κατατεθέντων τοὐλάχιστον ἐγγράφων.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις ἀναβολῆς, καὶ ἑπομένως θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§48ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεῖς εἴμεθα οἱ ἐπερωτῶντες, καὶ ἡμεῖς δὲν προβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεως. Δὲν προτείνομεν ἀναβολὴν, ἀλλὰ θέλομεν νὰ ἐπιφυλάξωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεώς μας αὔριον.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ κηρύξωμεν τότε περατωμένην τὴν συζήτησιν.

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Χοϊδᾶ.

§51ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔρχεσθε λοιπὸν εἰς τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς, ἢ νὰ κηρυχθῇ περατωμένη ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως;

§53ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ποία συζήτησις; Μήπως ἡ ἐπερώτησις; Τινὰ τῶν ἐγγράφων κατετέθησαν. Βεβαίως οἱ Βουλευταὶ θὰ ἀναμείνωσι καὶ πάντα τὰ ἔγγραφα, ὅπως δικαιοῦνται καὶ ὀφείλουσι. Ὅλαι αἱ ὁμιλίαι τῶν ἀγορευσάντων ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου δὲν ἦσαν παρὰ δικαιολογίαι τῆς αἰτήσεως τῶν ἐγγράφων. Πῶς δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ ἁπλῆ ἐπερώτησις καθιστᾷ ὑποχρέους αὐτοὺς καὶ νὰ συζητήσωσι παραχρῆμα; Ἀλλ’ ἂν οἱ ζητοῦντες τὴν κατάθεσιν ἐγγράφων εἰσέρχωνται κατ’ ἀνάγκην καὶ εἴς τινα ἐξέτασιν τῆς οὐσίας, τὸ τοιοῦτον δὲν ὑποχρεοῖ τὴν Βουλὴν νὰ θεωρήσῃ ὡς συζήτησιν οὐσιαστικὴν καὶ κυρίαν τὴν τοιαύτην ἐξέτασιν. Καὶ μάλιστα ἐκανονίσθη ὅτι ὁ προβαλλόμενος τὴν ἐπερώτησιν δύναται αὐτὸς νὰ ὁρίσῃ καὶ ἡμέραν πρὸς συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεως. Τί εἶναι αὐτὰ λοιπὸν, τὰ ὁποῖα ἀκούομεν; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προσάγει τινὰ ἔγγραφα· περὶ τῶν ἄλλων λέγει, ὅτι δὲν θέλει τὰ προσαγάγει. Ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα βεβαίως νὰ περιορίσωμεν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, προδικάζοντες, οὕτως εἰπεῖν, τὸ καθῆκον τοῦ νὰ φέρῃ τὰ ἔγγραφα, τῶν ὁποίων ταύτην τὴν στιγμὴν ἠρνήθη τὴν προσαγωγήν. Εἰς οἵαν δήποτε στιγμὴν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προσαγάγῃ τὰ ἔγγραφα ταῦτα. Λοιπὸν ὅλα ταῦτα εἶναι ὁλοτελῶς ἄσχετα μὲ τὸ ἀντικείμενον, περὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν. Ὑπάρχει ἐπερώτησις. Τίποτε ἄλλο δὲν ἔχομεν σήμερον νὰ συζητήσωμεν. Πρόκειται νὰ ἐκδώσωμεν καμμίαν ἀπόφασιν; ὄχι. Δὲν ἔχομεν λοιπὸν ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀντικείμενον συζητήσεως. Δὲν ἔχομεν κανὲν ζήτημα νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἢ ν’ ἀναβάλωμεν.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς προτείνει τὴν ἀναβολὴν, ἀλλὰ τὴν προτείνει ἄνευ τῆς θελήσεως τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ τὸ Προεδρεῖον δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν χωρὶς νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλήν· ἑπομένως ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἀναβολῆς.

§55ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος προτείνει τὴν ἑρμηνείαν τῶν ἰδεῶν μου ἄνευ πολλῆς λογικῆς. Λέγει, ὅτι προτείνω τὴν ἀναβολὴν ἄνευ τῆς θελήσεως τῆς Βουλῆς. Ποίαν ἀναβολήν; τῆς ἐπερωτήσεως; Ἂν θέλετε ἁπλῶς νὰ κάμητε λογοπαίγνια, διαφέρει τὸ πρᾶγμα. Ποῖος σᾶς εἶπεν ὅτι ἔχομεν συζήτησιν οὐσιαστικὴν ταύτην τὴν στιγμήν, ὥστε νὰ ἔχῃ τις ἀνάγκην νὰ προτείνῃ τὴν ἀναβολήν; Τίς ζητεῖ ἀναβολήν;

§56ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἔχετε δικαίωμα, κύριε Πρόεδρε, νὰ θέσητε τὸ ζήτημα οὕτως. Ἰδίως τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς τῆς ἐπερωτήσεως ἐπροτάθη ὑπὸ τοῦ κ. Ἀθανασιάδου ἵνα κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα. Ἀπάντησις ἐδόθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Μετὰ δὲ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, πάντες οἱ ἀγορεύσαντες εἴτε ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἴτε ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως ἠσχολήθησαν εἰς τὸ ζήτημα ἂν ἦναι ὑποχρεωμένος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, ἢ ἂν ἔχῃ δικαίωμα ν’ ἀρνηθῇ τὴν κατάθεσιν αὐτῶν. Οἱ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπιμένουσιν εἰς τὴν κατάθεσιν τῶν ζητηθέντων ἐγγράφων· οἱ δὲ κύριοι Ὑπουργοὶ ἐπιμένουσιν εἰς τὴν ἄρνησίν των. Ἀφοῦ τὰ περὶ τούτου ἔφθασαν εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, ὑπολείπεται ἡ συζήτησις τῆς οὐσίας τῆς ἐπερωτήσεως, καὶ ἀνήκει εἰς τοὺς ἐπερωτῶντας ἄν θέλωσι νὰ προβῶσι σήμερον εἰς τὴν συζήτησιν τῆς οὐσίας· ἂν πρέπῃ νὰ προβῶσιν ἀμέσως εἰς τοῦτο καὶ ἐρευνήσωσι τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἐπολιτεύθη ἐπὶ τοῦ ἐπεισοδίου τούτου. Ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νομίζῃ ὅτι, ἐπειδὴ ἡμεῖς δὲν προβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς οὐσίας, δύναται νὰ μᾶς βιάσῃ νὰ τὸ πράξωμεν σήμερον, πεποιθὼς εἰς τὴν ἀριθμητικὴν δύναμιν αὑτοῦ, ἡ δύναμις αὕτη δὲν χρησιμεύει αὐτῷ κατὰ τοῦτο. Ἀφοῦ ἡμεῖς δὲν προβάλομεν θέμα, ἀφοῦ ἡμεῖς δὲν προβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς οὐσίας, ἀφοῦ ἡμεῖς περιωρίσθημεν εἰς τὴν ἐξέτασιν ἐπὶ τοῦ ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχῃ καθῆκον νὰ καταθέσῃ τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα ἢ ὄχι, τίς προτείνει ἀναβολὴν καὶ τίς ἀντιλέγει εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως; Συνιστῶ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον ν’ ἀναγινώσκῃ καλῶς τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ καὶ νὰ ἐφαρμόζῃ ταύτας, διότι παρεκτρέπει τὴν Βουλὴν καὶ εἰσάγει αὐτὴν εἰς πεπλανημένην τακτικήν, ἡ ὁποία ἰδίᾳ χρησιμεύει εἰς διαστροφὴν τῆς ἀληθείας, οὐδέποτε δὲ ἡμεῖς θέλομεν ἐπιτρέψει τὴν διαστροφὴν τῆς ἀληθείας.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εὔχομαι νὰ ἦναι εἰλικρινὴς ὁ ζῆλός σας ὑπὲρ τοῦ Κανονισμοῦ.

§58ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡμεῖς ζητοῦμεν νὰ μάθωμεν ἂν ὑπάρχωσι διαμειφθέντα ἔγγραφα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ δεύτερον ἂν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ δυσκολίαν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ δημόσια ταῦτα ἔγγραφα.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις, ὡς εἶπον ἐξ ἀρχῆς, οὐδεμίαν ἔχει δυσκολίαν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πάντα τὰ δημόσια ἔγγραφα. Ἐπίσης ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ καθῆκον αὑτῆς νὰ μὴ ὑποβάλῃ οὐδὲν τῶν ἰδιωτικῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα τυχὸν ἀπεστάλησαν εἰς τοὺς Ὑπουργούς. Ἐκ τῶν δημοσίων ἐγγράφων, ὅσα ἐζητήθησαν, κατετέθησαν πρὸ ὀλίγου. Ἀνέφερεν ὁ κύριος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ἕτερα δημόσια ἔγγραφα μὴ κατατεθέντα. Καὶ εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα ἔγγραφα, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἐποιησάμην μνείαν, διότι ἐλήφθησαν παρὰ τοῦ Ὑπουργείου κατόπιν τοῦ τέλους τῆς ὑποθέσεως, ἐνόμιζον δὲ ὅτι ἐγένετο ἡ συζήτησις μόνον περὶ τῶν κατὰ τὴν τελεσθεῖσαν αὐτὴν πρᾶξιν. Ἂν ὅμως θέλετε καὶ τὰ κατόπιν αὐτῆς ἔγγραφα, θέλω ὑποβάλει τό τε ζητηθὲν ἔγγραφον καὶ ἄλλο, ἂν ὑπάρχῃ. Δύναμαι δὲ καὶ ἤδη νὰ ὑποβάλω τὸ ζητηθὲν ἔγγραφον, διότι καὶ τοῦτο ἀνεκοινώθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§60ΜΙΛΗΣΗΣ. Λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις κατέθεσε τὰ δημόσια ἔγγραφα, καὶ εἶναι διατεθειμένη νὰ καταθέσῃ καὶ ὅσα ἄλλα ὑπάρχουσι;

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ καταθέσῃ πᾶν ζητηθησόμενον δημόσιον ἔγγραφον καὶ πᾶν ἡμιεπίσημον. Ὅ,τι ἠρνήθημεν πάντες οἱ Ὑπουργοὶ νὰ καταθέσωμεν, εἶναι ἰδιωτικὰ ἔγγραφα. Θέλομεν πᾶς τις νὰ ἠξεύρῃ ὅτι, ἐνόσῳ εἴμεθα ἡμεῖς Ὑπουργοί, θέλομεν προστατεύει τὸ ἀπόῤῥητον τῶν τοιούτων ἀνακοινώσεων. Δὲν δύναται νὰ καταστήσῃ τις διὰ βεβιασμένων συλλογισμῶν ἔγγραφόν τι δημόσιον, δὲν δύναται νὰ καταστήσῃ αὐτὸ ἡμιεπίσημον, ὅταν ὁ ἐπιστέλλων τὸ κατέστησεν ἰδιωτικόν. Πρέπει νὰ γινώσκωσι πάντες ὅτι, ἐνόσῳ τουλάχιστον ἡμεῖς εἴμεθα Ὑπουργοί, θέλει τυγχάνει πάσης προστασίας τὸ ἀπόῤῥητον τῶν πρὸς τοὺς Ὑπουργοὺς ἰδιωτικῶν ἐγγράφων. Ὑπάρχουσι Βουλευταί, οἵτινες, μὴ ἐννοῦντες τὴν σοβαρότητα τοῦ τοιούτου καθήκοντος, ἀποδίδουσιν εἰς ἄλλους λόγους τὴν ἄρνησιν ἡμῶν (θόρυβος), καὶ λέγουσιν ὅτι ἐκ ταύτης ἀποδεικνύεται, ὅτι ἐκ μνησικακίας οἱ κ. Ὑπουργοὶ προσηνέχθησαν διὰ τρόπου, ὁ ὁποῖος προεκάλεσεν ἐνέργειαν ἀπολήξασαν εἰς τὰ τελεσθέντα. Ὁ μὴ ἔχων τὴν συνείδησιν τῆς ὀφειλομένης εὐλαβείας πρὸς τὸ ἀπόῤῥητον τῶν ἰδιωτικῶν ἐπιστολῶν, οὐδὲν παράδοξον ἂν ἐκφράζῃ γνώμας τοσούτῳ παραβόλους, γνώμας ὡς συμπεράσματα τῆς μὴ παραβιάσεως στοιχειώδους καθήκοντος, ἀλλ’ ἐπίσης οὐδὲν παράδοξον ἂν δυσανασχέτησαν οἱ κύριοι Βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀκούοντες τοιαῦτα ἐν ὀνόματι αὐτῶν ἐκφερόμενα, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας ᾐσθάνθη τὴν ἀνάγκην νὰ δηλώσῃ εὐθὺς ἀπὸ τοῦ βήματος ὅτι ἀναμένει τὴν συζήτησιν, ἵνα ἑρμηνεύσῃ τὴν γνώμην αὑτοῦ. Οἱαδήποτε ὅμως καὶ ἂν ᾖ ἡ ἐν τῇ συζητήσει ἑρμηνευθησομένη γνώμη τοῦ κ. Βουλευτοῦ, οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖ ἡ ἐκ προκαταλήψεως γνώμη ἑτέρου Βουλευτοῦ περὶ τῶν συμπερασμάτων, ἅτινα δύναται κατὰ τὸ δοκοῦν ἕκαστος νὰ συναγάγῃ ἐκ τῆς μὴ καταθέσεως ἰδιωτικῶν ἐπιστολῶν, ἡμεῖς ἀρνηθέντες ἐκ καθήκοντος τὴν κατάθεσιν, θέλομεν ἐμμείνει εἰς τὴν ἄρνησιν αὐτῆς. Ὡς πρὸς δὲ τὸ θέμα τῆς ἀναβολῆς, οἱ κύριοι Βουλευταί, οἱ ὁποῖοι τὸ πρῶτον προέτειναν τὴν ἀναβολὴν, ἤδη ἀνακαλοῦσι τὴν πρότασιν αὐτῶν, ὁ δὲ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς δὲν ἀνεκάλεσε τὴν πρότασιν, ὅπως ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις. Ἡμεῖς συμφωνοῦμεν μετὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, καὶ διὰ τοῦτο ἐξακολουθοῦμεν ἐπιμένοντες, ὅπως ὑποβληθῇ ἡ περὶ ἀναβολῆς πρότασις εἰς ψηφοφορίαν· ἂν δὲ ὁριστικῶς ἀνακαλῆται ἡ πρότασις αὕτη, θέλομεν ἐπιμείνει ὅπως γείνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, ἣν ἀναλαμβάνομεν ἡμεῖς, ἂν καὶ οὗτος, ὅπερ θὰ ἦτο πρωτοφανὲς, ὑποχωρῇ καὶ ἀνακαλῇ αὐτήν.

§62Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριε Πρωθυπουργέ, δὲν εἶσθε ὑμεῖς, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς συζητήσεως ταύτης εἴπετε εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἐλάβετε ἡμιεπισήμους ἐπιστολὰς ἀπὸ τὸν Ἐπιτετραμμένον τῆς Ἀγγλίας;

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἰδιαιτέραν εἶπον ὅτι ἔλαβον ἐπιστολήν, τὸ ὁποῖον ἐπαναλαμβάνω καὶ αὖθις.

§64ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διαστρέφετε ὅ,τι λέγετε.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παντάπασι.

§66ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἀπορῶ πῶς λησμονεῖτε τὶ ὑπεστηρίξατε πρὸ ὀλίγου. Σεῖς δὲν εἴπατε, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης, ὡς πρωθυπουργὸς, δὲν δύναται νὰ λαμβάνῃ παρ’ ἀντιπροσώπου ξένης Δυνάμεως ἄλλου εἴδους ἔγγραφα εἰμὴ μόνον ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα φέρουσι δημόσιον χαρακτῆρα, ὅτι ἰδιωτικὰς ἐπιστολὰς δὲν ἠδύνατο νὰ λαμβάνῃ καὶ ὅτι διὰ τοῦτο ὀφείλει νὰ τὰς καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλήν; Πῶς τώρα ἰσχυρίζεσθε ὅτι ἐζητεῖτε τὴν κατάθεσιν δημοσίων ἐγγράφων, ἐνῷ ὁ λόγος ἦτο περὶ ἰδιωτικῶν ἐπιστολῶν, τὰς ὁποίας ὑμεῖς ἐθεωρεῖτε ὡς δημόσια ἔγγραφα;

§67ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Δὲν ἐσκόπουν νὰ λάβω τὸν λόγον, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐγένετο προσωπικὴ ἐπιτίμησις εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὅτι ἐλησμόνησε τὸν Κανονισμὸν, ἐν συντομίᾳ ἐπανέρχομαι εἰς τὰ συμβάντα. Ἀνέφερον ὅτι ἐγένετο ἐπερώτησις· εἰς ταύτην ἀπήντησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ παρουσίασεν ὅσα ἔγγραφα ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύναντο νὰ διαφωτίσωσι τὴν Βουλὴν καὶ τὰ ὁποῖα εἶχε πρόχειρα· κατόπιν πολλοὶ ἐπέμενον ζητοῦντες ἰδιαιτέρας ἐπιστολὰς, ἀνταλλαχθείσας μεταξὺ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ κ. Ἐπιτετραμμένου τῆς Μεγάλης Βρετανίας. Ἐκ τῶν ἀναπτυχθέντων ἐνταῦθα τινὲς τῶν κ. Βουλευτῶν τῶν λαβόντων τὸν λόγον ἐξήγαγον τὸ συμπέρασμα ἐκ τῆς ἀρνήσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι τὰ ἰδιαίτερα αὐτὰ ἔγγραφα θὰ ἐπεβάρυνον τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος· ἀλλὰ τὸ συμπέρασμα τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές. Μετὰ τοῦτο ἐγένετο πρότασις παρὰ τοῦ βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς κ. Χοϊδᾶ ὅτι, ἀρνουμένου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νὰ παρουσιάσῃ τὰς ζητουμένας ἐπιστολὰς, ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὁ δὲ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Γόρτυνος, ἐπέμενεν εἰς τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως.

§68ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἐπροσέξατε καλὰ εἰς τὴν συζήτησιν.

§69ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Φρονῶ, ὅτι εἴπατε, ὅτι ἡ συζήτησις πρέπει νὰ ἀναβληθῇ ἐπὶ τῇ ἐλπίδι, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θέλει μεταβάλει γνώμην καὶ χορηγήσει περισσότερα ἔγγραφα. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ τὸ Προεδρεῖον ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν του.

§70Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναγκάζομαι νὰ ὁμιλήσω χωρὶς νὰ τὸ θέλω, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἀπηξίωσε νὰ ἑρμηνεύσῃ διὰ μακρῶν τοὺς λόγους μου σχετικῶς μὲ τὴν ἰδέαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ. Δὲν ἠξεύρω ἂν ἤθελον ἀγανακτήσει, διότι μοὶ ἀπεδόθησαν τυχὸν τὰ αὐτὰ συμπεράσματα ἐκ τῆς ἀρνήσεως τῆς Κυβερνήσεως, ἢ τοὐναντίον ἂν μοὶ ἀπέδιδέ τις, ὅτι δὲν ἐξάγω καὶ ἐγὼ τὰ συμπεράσματα, ἅτινα ἐξήγαγεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτής. Ἂν ὅμως ὡμίλησα καθ’ ὃν τρόπον ὡμίλησα καὶ ἕνεκα τοῦ ὁποίου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόμισεν, ὅτι ἐδικαιοῦτο νὰ παράσχῃ τοιαύτην ἑρμηνείαν τῶν παρατηρήσεών μου, ἀναγκάζομαι ἤδη νὰ ὑπενθυμίσω ὅτι, ἂν δὲν ἔσπευσα ν’ ἀποδεχθῶ τὰ συμπεράσματα τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, δὲν ἔσπευσα, διότι ἠθέλησα νὰ δείξω εὐλάβειαν πρὸς τὴν ἰδέαν τὴν ὁποίαν ἔχω, ὅτι δὲν συζητεῖται σήμερον ἡ οὐσία τοῦ ζητήματος. Δὲν ἠξεύρω κατὰ τίνας λογικοὺς κανόνας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς φρονεῖ, ὅτι χρεωστεῖ τις νὰ ἀγανακτῇ, ἂν τοῦ ἀποδώσῃ τις τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἐξέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, ὅτι ἐκ τῆς ἀρνήσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τοῦ νὰ προσαγάγῃ τὰ ἔγγραφα, ἐξάγεται ἡ ὑπαιτιότης τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔκαμνε καλὰ καὶ ἐμειδία, ὅταν ἐπεχείρει τὴν ἑρμηνείαν τῶν ὀλίγων λέξεων, ἃς εἶπον. Φαίνεται, ὅτι ὑπέθεσε τοὺς ἀκούοντας ἁπλοϊκοὺς καὶ μὴ ἐννοοῦντας τὶ καλύπτει ἡ ἄρνησις τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως προσαγάγῃ τὰς εἰς αὐτὴν ἀπευθυνθείσας ἡμιεπισήμους ἐπιστολάς. Ποῖα τὰ συμπεράσματα ἐκ τῆς ἀρνήσεως ταύτης; Εἶναι καὶ εἰς τὸν κοινότερον νοῦν καταληπτὸν καὶ ἂν ἤθελέ τις νὰ ἀγανακτήσῃ σχετικῶς πρὸς τὴν ἐξήγησιν ταύτην, ἤθελεν ἀγανακτήσει ἀκριβῶς ἂν ἐτίθετο εἰς ἀμφισβήτησιν ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ ἔχῃ περὶ τῆς ὑπαιτιότητος τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἐξάγεται ἐκ τῶν μὴ προσαγομένων ἐγγράφων. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν πρόκειται ἤδη νὰ ἐξετάσωμεν ποίαν ἑρμηνείαν ἐξάγει ὁ εἷς ἢ ὁ ἄλλος· διότι κατ’ ἐμὲ δὲν ὑπάρχει οὐσιαστικὴ συζήτησις ἀκόμη σήμερον, ἀλλὰ μόνον ζήτημα περὶ προσαγωγῆς ἐγγράφων, καὶ ἀπόκειται εἰς τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν νὰ κρίνῃ κατὰ τίνα λογικὸν κανόνα δύναται νὰ ἀρνῆται τὰ κυριώτερα τῶν ἐγγράφων, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων καὶ μόνον δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ περὶ τῆς εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως, ἢ ἡ Κυβέρνησις νὰ στηριχθῇ πρὸς δικαιολόγησιν ἑαυτῆς, ἐπιτρεψάσης τὸ διάβημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμολόγησεν ὡς ὑπερβολικὸν, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον ἡ κοινὴ συνείδησις ἐχαρακτήρισεν ὡς ἐξευτελιστικὸν διὰ τὸν Τόπον. Ἂς μὲ συγχωρήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατόπιν τῆς ἀρνήσεως αὐτοῦ νὰ εἴπω, ὅτι δυσκόλως δύναται νὰ δικαιολογήσῃ ἑαυτὸν μὴ προσάγων τὸ ἔγγραφον· ἀλλὰ τέλος πάντων ὀφείλει νὰ παράσχῃ συγκεκριμένην δικαιολόγησιν διατί ἀρνεῖται τὴν προσαγωγὴν τῶν ἐγγράφων καὶ κατὰ τίνα τρόπον δύναται αὕτη νὰ βλάψῃ τὰ Δημόσια συμφέροντα. Ἐὰν πρόκηται νὰ βλάψῃ τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως, τοῦτο δὲν εἶναι λόγος ἀποχρῶν, ὥστε ν’ ἀρνηθῇ τὰ μέσα, ἐφ’ ὧν στηριζομένη ἡ Βουλὴ ἠδύνατο νὰ φέρῃ γνώμην πεφωτισμένην. Ἀλλ’ εἶναι παράδοξον νὰ λέγῃ, ὅτι ἡ προσαγωγὴ τῶν ἐγγράφων θὰ βλάψῃ τὰ Δημόσια συμφέροντα, ἀφοῦ ἐξηυτέλισε τὴν Ἐθνικὴν φιλοτιμίαν καὶ διεπόμπευσεν αὐτήν. Τί ἄλλο ἆρά γε δύνανται νὰ περιέχουν πλειότερον τὰ ἔγγραφα ἐκεῖνα ἢ τὴν ἀπαίτησιν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἐξετελέσατε; Καὶ ἂν ὑπάρχῃ δικαιολογία τις τῆς τοιαύτης ὑπερβολικῆς ἀπαιτήσεως, ἡ τοιαύτη δικαιολογία, τὴν ὁποίαν θὰ περιέχουν τὰ ἔγγραφα, δύναται νὰ ἀνακουφίσῃ τὴν θλῖψιν καὶ τὸν ἐξευτελισμόν, τὸν ὁποῖον ὑπέστημεν ἐν τῇ πλατείᾳ τοῦ Συντάγματος, οὐχὶ δὲ ποτὲ νὰ ἐπιβαρύνῃ. Ἢ νομίζετε, κ. Πρωθυπουργὲ, ὅτι ἡ εὐθύνη ὑμῶν εἶναι μεγαλειτέρας ἀξίας παρὰ τὴν φιλοτιμίαν τοῦ Ἔθνους; διότι αὐτὸ λέγετε διὰ τῆς ἀρνήσεως ταύτης, οὐδὲν ὀλιγώτερον, οὐδὲν περισσότερον. Δὲν δύναμαι λογικῶς σκεπτόμενος νὰ ἐννοήσω τίνι τρόπῳ δύναται νὰ προέλθῃ βλάβη εἰς τὰ Ἐθνικὰ συμφέροντα ἐκ τῆς ἀνακοινώσεως τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἀπῄτησαν τὸ ἐκτελεσθέν. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ἐζητήθη τὸ ἐκτελεσθὲν διὰ λόγους ἀθεμίτους; ὄχι βεβαίως. Ὑπάρχουν λόγοι δυσμενείας τῆς Ἀγγλίας πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ὥστε ἐκ τῆς ἀνακοινώσεως νὰ ἐπέλθῃ βλάβη εἰς τὰς διεθνεῖς ἡμῶν σχέσεις; Ἴσως διὰ τῆς ἀποκρύψεως θέλετε νὰ δείξετε ὅτι δὲν ἐπταίσατε· ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, πολὺ περισσότερον διότι πρόκειται περὶ τῆς φιλοτιμίας τοῦ Ἔθνους.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶπον ὅτι θὰ προκύψῃ βλάβη ἐκ τῆς δημοσιεύσεως· εἶπον ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ μὴ δημοσιεύσω ἰδιαιτέρας ἐπιστολάς.

§72ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν εἰς ἰδιαιταίρας ἐπιστολὰς βασιζόμενος ἐξεθέσατε τὴν τιμὴν τοῦ Ἔθνους; Καὶ διατί τότε κάμνομεν λόγον περὶ ἄλλων ἐγγράφων; Τὰ ἔγγραφα, τὰ διατυποῦντα τὴν ἀπαίτησιν τοῦ Ἐπιτετραμμένου τῆς Ἀγγλίας, συνοψίζουν τὸ ὅλον τῆς δικαίας ἀξιώσεως τῆς Βουλῆς. Ἀλλά, κύριε Πρωθυπουργὲ, ἐὰν εἷς Πρέσβυς σᾶς γράφῃ ἰδιαιτέραν ἐπιστολὴν καὶ ἀπαιτήσῃ κάτι τι, τὸ ὁποῖον ἐκθέτει τὴν φιλοτιμίαν τοῦ Ἔθνους, νομίζετε ὅτι δύνασθε νὰ τὸ διαπράξητε, ἂν δὲν ἔχητε τὴν ἀπόφασιν νὰ μεταχειρισθῆτε τὴν ἐπιστολὴν ταύτην; Ἀλλ’ ἂν νομίζητε, ὅτι ὁ χάρτης μόνον ἢ τὸ ἐξωτερικὸν ἐν γένει σχῆμα ἤθελε περιβάλει τὸν χαρακτῆρα τῆς ἰδιωτικῆς ἐπιστολῆς εἰς τοιοῦτον ἔγγραφον, ἔπρεπε νὰ εἴπητε εἰς αὐτὸν νὰ σᾶς ἀνακοινώσῃ τὰς ἀξιώσεις του δι’ ἐπισήμου ἐγγράφου· διότι δὲν ἠδύνασθε ἐπὶ τῇ βάσει ἰδιαιτέρων παραστάσεων νὰ ἐκτελέσητε ὅ,τι ἐξετελέσατε. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ σκεφθῆτε ἐπὶ τῆς αἰτήσεως ταύτης τοῦ νὰ προσαγάγητε πάντα τὰ ἔγγραφα, ἢ ἄλλως νὰ δικαιολογήσητε οὐσιαστικῶς πλέον διατί δὲν τὰ προσάγετε· τοῦτο ἀποτελεῖ τὸ ἀντικείμενον τῆς συζητήσεως ταύτης, δηλαδὴ ἡ προσαγωγὴ τῶν ἐγγράφων· ἀλλὰ σεῖς θέλετε νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις καὶ πρὶν κἂν λάβωμεν ἀκόμη ὑπ’ ὄψιν καὶ αὐτὰ τὰ προσαχθέντα ἔγγραφα. Ἀλλ’ αἱ τοιαῦται τάσεις ὑμῶν παρατηρῶ ὅτι ἐπιβαρύνουσιν ἔτι μᾶλλον τὴν εὐθύνην ὑμῶν.

§73ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§74Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ὅτι τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος ἔγγραφα εἶναι δημόσια καὶ οὐχὶ ἰδιωτικαὶ ἐπιστολαί, νομίζω, ὅτι ἀποδεικνύεται εὐχερῶς. Δυνάμει τίνος ἐγγράφου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διέταξε νὰ ἐκτελεσθῇ εἰς τὴν πλατείαν τοῦ Συντάγματος ὅ,τι ἐξετελέσθη; Δυνάμει τίνος ἐγγράφου μετέβαλε τὴν πρώτην αὐτοῦ ἀπόφασιν καὶ ἐξετέλεσεν ὅ,τι ἐξετέλεσεν. Ἂν ὑπάρχουν ἔγγραφα, διατί δὲν τὰ καταθέτει; Ἂν δὲν ὑπάρχουν ἔγγραφα εἶναι αὐταὶ αἱ ἐπιστολαί; Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι αὐταί εἰσιν ἐπίσημα ἔγγραφα καὶ πρέπει νὰ προσαχθῶσι· ποῦ ὑπάρχει τὸ ἀπόῤῥητον, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀντιτάσουν; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μετέβαλε τὴν ἀπόφασιν τῆς τιμωρίας τοῦ Καλπούζου συνεπείᾳ ἐγγράφου τοῦ Ἐπιτετραμμένου, τοῦτο πρέπει νὰ κατατεθῇ· ζητήματα τοιούτου εἴδους δὲν λύονται δι’ ἰδιωτικῶν ἐπιστολῶν. Ἔπαιξεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μετὰ τοῦ Ἐπιτετραμμένου, εἰς τὸν ὁποῖον ἔδωσε τὸ Ἔθνος τοιαύτην ἱκανοποίησιν; Τοιαῦτα ζητήματα διεξάγονται διὰ τῆς ὁδοῦ τῆς ὑπηρεσίας, καὶ πάντα τὰ ἀναγόμενα εἰς αὐτὰ εἶναι δημόσια. Δὲν δύναται λοιπὸν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐκτὸς ἂν εἶναι ἐναντίον τῆς λογικῆς, καθ’ ἃ εἶπεν ὁ κ. Χοϊδᾶς, δὲν δύναται παρὰ νὰ προσαγάγῃ τὰ ἔγγραφα, ταῦτα· ὀφείλει, ἔχει καθῆκον ἀπαραίτητον, ὅσον καὶ ἂν ἀποδεικνύωσι δυστυχῶς ταῦτα ὅτι κατεκύλισε τὴν Ἑλλάδα εἰς τοὺς πόδας τοῦ Ἐπιτετραμμένου τῆς Ἀγγλίας ἄνευ λόγου καὶ ἄνευ ἀνάγκης. Ἡ Ἀγγλία εἶναι μέγα Κράτος ὅσῳ πλέον εἶναι μεγάλη, τόσῳ βαθύτερον αἰσθάνεται τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σέβηται τὴν φιλοτιμίαν τῶν μικροτέρων Κρατῶν. Διὰ τοῦτο πιστεύω ἀδιστάκτως, ὅτι πρῶτος θέλει καταδικάσει τὴν ταπεινοφροσύνην τοῦ Πρωθυπουργοῦ αὐτὸς ὁ μεγαλόφρων κυβερνήτης τῆς Ἀγγλίας.

§75Α. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Τὸ ζήτημα, ὡς φαίνεται, περιστρέφεται εἰς τὸ ἑξῆς: ποῖα εἶναι δημόσια καὶ ποῖα ἰδιωτικὰ ἔγγραφα. Ἐκ τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τούτου πιστεύω, ὅτι ἕκαστος θέλει πεισθῆ, ἂν αἱ ἐπιστολαὶ, ἢ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἶναι ἰδιωτικὰ ἢ δημόσια. Τὰ ἰδιωτικὰ ἔγγραφα ἢ μᾶλλον αἱ ἐπιστολαὶ δὲν ἀφορῶσιν εἰμὴ ἀτομικὴν ὑπόθεσιν, συμφέροντα ἀτομικά· ἀλλ’ ὅταν δύω Ἀρχαὶ περὶ δημοσίας ὑπηρεσίας ἀνταλλάσσωσιν ἔγγραφα, ταῦτα θεωροῦνται δημόσια. Ἤδη ἡ πρᾶξις, ἡ ὁποία ἐγένετο κατὰ τοῦ Ἐπιτετραμμένου τῆς Ἀγγλίας, ἡ ἱκανοποίησις, ἡ ὁποία ἐδόθη, εἶναι πρᾶξις ἰδιωτικὴ ἢ πρᾶξις Δημοσία; Ἡ ἱκανοποίησις, ἡ δοθεῖσα, ἐδόθη εἰς τὸ ἄτομον τοῦ Ἐπιτετραμμένου ἢ ἐδόθη εἰς τὸν ἀντιπρόσωπον, εἰς ὑπάλληλον τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, τουτέστιν εἰς Δημόσιον ἄνδρα; Τίς δύναται ν’ ἀρνηθῇ ὅτι ἡ πρᾶξις αὕτη δὲν ἀφορᾷ εἰς τὸ ἄτομον τοῦ κ. Νίκολσων ὡς τοιοῦτον, ἀλλ’ εἰς τὸν Ἐπιτετραμμένον τῆς Ἀγγλίας; Ἡ πρᾶξις λοιπὸν εἶναι Δημοσία· ἡ ἀλληλογραφία, ἡ ἀφορῶσα εἰς τὴν πρᾶξιν ταύτην, τί εἶναι τότε; Ὁ Ἐπιτετραμμένος τῆς Ἀγγλίας ἀναφέρεται πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τουτέστιν ἐπίσημον πρόσωπον ἀναφέρεται πρὸς ἐπίσημον περὶ πράξεως δημοσίου ὑπαλλήλου· τί εἶναι τότε τὸ ἔγγραφον αὐτὸ, δὲν εἶναι ἐπίσημον; Μᾶς εἶπον, ὅτι τὸ ἔγγραφον εἶναι ἐπιστολή. Τοῦτο εἶναι ἀδιάφορον, διότι τὸν χαρακτῆρα δίδωσι τὸ περιεχόμενον τῆς ἐπιστολῆς καὶ οὐχὶ τὸ εἶδος αὐτῆς· ὅπως δήποτε καὶ ἂν ὀνομάσετε τὸ ἔγγραφον τοῦτο, εἴτε ἐπιστολὴν εἴτε ἔγγραφον, ἀναφέρει πρᾶξιν δημοσίου ὑπαλλήλου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν· εἶναι λοιπὸν δημόσιον ἔγγραφον. Ἐπὶ τοῦ δημοσίου λοιπὸν ἐγγράφου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν ὅτι ἐστηρίχθη καὶ ἐξετέλεσε τὴν ἱκανοποίησιν ἐπὶ τῆς πλατείας τοῦ Συντάγματος. Τότε λοιπὸν πρὸς δικαιολόγησιν τῆς πράξεώς του πρέπει νὰ παρουσιάσῃ τὸ ἔγγραφον, διότι ἄνευ τοῦ ἐγγράφου αὐτοῦ δὲν ἔπρεπε νὰ ἐκτελέσῃ τὴν πρᾶξιν. Ἂν δὲ ἡ ἐπιστολὴ αὕτη ἢ τὸ ἔγγραφον δὲν ἀφορᾷ τὴν πρᾶξιν, ἀλλ’ ἔχει ὅλως διόλου ἰδιωτικὸν χαρακτῆρα μεταξὺ τοῦ κ. Νίκολσων καὶ τοῦ κ. Τρικούπη, τότε ὀφείλει νὰ μᾶς εἴπῃ ἡ Κυβέρνησις ποῦ ἐστηρίχθη καὶ ἔδωκεν ἱκανοποίησιν ἐκτελεσθεῖσαν ἐν τῇ πλατείᾳ τοῦ Συντάγματος, ποῖος ἐζήτησε τὴν τοιαύτην ἱκανοποίησιν. Ἡμεῖς ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὁ κ. Νίκολσων δὲν ἐζήτησε καμμίαν ἱκανοποίησιν, διότι οὐδεμία ἀπόδειξις παρουσιάζεται εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωμεν, ὅτι παρηνομήσατε καὶ ὅτι ἐξευτελίσατε τὸ Κράτος. Βλέπετε, κύριοι, εἰς ποῖον δίλημμα εὑρισκόμεθα; ἢ εἶναι ἐπίσημον τὸ ἔγγραφον καὶ πρέπει νὰ τὸ παρουσιάσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἢ δὲν εἶναι ἐπίσημον καὶ τότε δὲν ὑπάρχει ἀπαίτησις ἐκ μέρους τοῦ Πρέσβεως, καὶ τότε ἡ Κυβέρνησις εἶναι καταδικαστέα. Θέλει ἡ Κυβέρνησις νὰ εὑρεθῇ εἰς αὐτὸ τὸ δίλημμα; τότε οὔτε Ἀντιπολιτευόμενοι, οὔτε Συμπολιτευόμενοι, οὔτε Ἕλλην τις δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι καλῶς ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις ἐξευτελίσασα τὸ Κράτος χωρὶς νὰ ἔχῃ καμμίαν ἀπόδειξιν. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, σκεπτόμενος καλλίτερον, θέλει φέρει τὸ ἔγγραφον, ἵνα μὴ τεθῇ εἰς τὸ δίλημμα, τὸ ὁποῖον ἀνέφερον, καὶ ἵνα μὴ ἐκ τῆς σιωπῆς του προκύψουν μεγαλείτερα ἀτοπήματα.

§76ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§77ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ὅταν ἔντιμοι συνάδελφοι μὴ ἀνήκοντες εἰς τὸν δικαστικὸν κλάδον ἰσχυρίζωνται, ὅτι ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ προσαγάγῃ τὰ ἔγγραφα, τὸ πρᾶγμα ἐν μέρει εἶναι συγγνωστὸν, διότι δὲν ἔχουν τὴν ἀπαιτουμένην νομομάθειαν· ἀλλ’ ὅταν βλέπωμεν νομομαθεῖς, οἷοι εἶναι οἱ δύω τελευταῖοι ἀγορεύσαντες, νὰ ὑποστηρίζωσιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ προσάξῃ αὐτὰ τὰ ἔγγραφα, δὲν δυνάμεθα εἰμὴ νὰ ἐκφράσωμεν τὴν ἀπορίαν μας.

§78ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐπιμένω.

§79ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ἔχει καλῶς. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ σημειωθῇ ἡ δήλωσις αὕτη τοῦ κυρίου Δεληγεώργη εἰς τὰ πρακτικά. — Κύριοι, ἐπὶ τίνι βάσει ζητεῖτε αὐτὸ τὸ ἔγγραφον; ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁμολογίας τοῦ ἐντίμου κυρίου Πρωθυπουργοῦ. Τώρα ἕκαστος γνωρίζει, ὅτι ἡ ὁμολογία εἶναι ἀδιαίρετος (Θόρυβος). Μὴ ταράττεσθε· ἡμεῖς δὲν ἔχομεν εἰμὴ τὴν δήλωσιν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἀπεστάλη ἓν ἰδιωτικὸν ἔγγραφον. Τώρα ἡμεῖς προσπαθοῦμεν διὰ μυρίων τρόπων νὰ τὸ χαρακτηρίσωμεν ἐπίσημον. Διατί; διότι ἀφορᾷ εἰς τὴν ὑπόθεσιν, ἥτις ἔλαβεν ἐπίσημον χαρακτῆρα. Οὐδεὶς ἠρνήθη, ὅτι ἡ ὑπόθεσις ἔλαβεν ἐπίσημον χαρακτῆρα. Ἀλλ’ ὁ κύριος Ἐπιτετραμμένος γινώσκει κάλλιον παντὸς ἄλλου, διότι εἶναι ἔργον αὐτοῦ, ποῦ καὶ πῶς πρέπει νὰ ἀναφέρεται, ὅταν ἔχῃ τι ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Γινώσκετε, ὅτι ὁ τύπος ὑπερισχύει καὶ αὐτῆς τῆς οὐσίας. Ἐὰν γράψῃ εἰς ἐμὲ τὸν Βουλευτὴν καὶ ἐκφράσῃ παράπονα, βεβαίως καὶ ἐγὼ ἀποτελῶ μέρος τῆς πλειοψηφίας καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀντιπροσωπεύει τὴν πλειοψηφίαν καὶ τὸν Τόπον· ἀλλὰ διὰ τοῦτο, διότι ἔγραψε πρὸς ἐμέ, εἶναι ἀνάγκη νὰ προσαγάγω τὴν ἐπιστολὴν ταύτην καὶ νὰ εὐθύνηται ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦτο; Οἱ Ἄγγλοι ἔχουν τὸν τύπον, τὸν ὁποῖον πολλοὶ γινώσκετε, τῆς ἰδιαιτέρας ἐπιστολῆς «private note» καὶ τῆς «private and confidential» ἐπιστολῆς ἰδιαιτέρας καὶ ἐμπιστευτικῆς. Official ὀνομάζεται ἡ ἐπίσημος. Ἐὰν ὁ κ. Νίχολσων ἐσκόπει ν’ ἀποταθῇ ἐπισήμως πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἐνῷ ἔγραφε τὴν ῥηθεῖσαν ἐπιστολὴν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἔγραφεν ἐπισήμως πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργόν, μόνον ἁρμόδιον ἵνα δεχθῇ τὴν ἀνακοίνωσίν του. Ἀφοῦ δὲν τὸ ἔπραξε, πρόδηλον εἶναι, ὅτι ἔδοτο εἰς τὴν πρὸς τὸν κύριον Πρόεδρον ἐπιστολήν του ἰδιωτικὸν χαρακτῆρα. Τώρα ὑμεῖς ἀπαιτεῖτε νὰ προσαχθῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπει ὁ Νόμος. Ἀφίνω δὲ ὅτι δὲν εἶναι δικαίωμα ἡμέτερον νὰ ἐκθέσωμεν τὸν Ἐπιτετραμμένον, ὅστις δὲν ἠθέλησε νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν μόνην ὁδὸν, τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπει τὸ ἀξίωμά του. Ἀφίνω εἰς ὑμᾶς νὰ κρίνητε ἂν ὀφείλωμεν νὰ κάμωμεν συζήτησιν ἐπὶ πράγματος, τὸ ὁποῖον ὁ Ἐπιτετραμμένος ἐνεπιστεύθη καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἐνόει νὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν. Ἀλλὰ λέγουν, ἂν δὲν προσάξῃς τὴν ἐπιστολὴν τοῦ Ἐπιτετραμμένου τῆς Ἀγγλίας, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ φρονῶμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔπταισε. Τοῦτο καθαρῶς σκοπεῖ νὰ ἐπιῤῥίψῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ βάρος τῆς λεγομένης διαβολικῆς ἀποδείξεως, διότι τοῦτο ἀκριβῶς σημαίνει, ὅτι ἐὰν δὲν προσάξῃς τὸ ἔγγραφον, εἶσαι ἔνοχος· διότι τί ἄλλο λέγετε, ἢ ὅτι πρέπει ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀποδείξῃ τὴν ἀθωότητά της, ἐνῷ ὁ κατηγορῶν πρέπει ν’ ἀποδείξῃ τὸ πταῖσμα αὐτῆς. Ἄλλως τε, κύριοι, ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ λαλήσῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὡς ἡμεῖς δυνάμεθα. Ὁ Ἐπιτετραμμένος εἶναι εὐγενής, εἶναι εὐγενοῦς καὶ μεγάλου Ἔθνους ὑπάλληλος, καὶ ὡς τοιοῦτος δὲν εἶναι ἀπαιτητικός· ἀλλ’ ἴσως ὅλοι οἱ συνάδελφοι αὐτοῦ δὲν ἔχουν τὸν αὐτὸν χαρακτῆρα. Ἴσως ὑπῆρξε καί τις ὁ εἰπὼν ὅτι πολὺ ἐλαφρῶς ἐξήτασε τὸ πρᾶγμα κατ’ ἀρχὰς καὶ διὰ τοῦτο σοβαρώτερον τὸ ἐξήτασε βραδύτερον. Ἐπειδὴ δὲ εἶναι δεύτερος γραμματεὺς Πρεσβείας καὶ ἐκτελεῖ καθήκοντα Ἐπιτετραμμένου, ὤφειλε ν’ ἀκούσῃ καὶ τὴν συμβουλὴν ἄλλων. Λοιπὸν διατί ἡμεῖς τολμῶμεν νὰ κάμνωμεν ὑποθέσεις, αἵτινες εἶναι ἐντελῶς ἀνάρμοστοι εἰς ἡμᾶς; Διατί νὰ γίνεται τοσοῦτος πάταγος περὶ τῆς προσαγωγῆς ἢ μὴ μιᾶς ἐπιστολῆς; Βεβαιωθῆτε, κύριοι, ὅτι ὁ ξένος, ὅστις τυχὸν εὑρέθη εἰς τὴν συζήτησιν θὰ ἐχαρακτήρισεν αὐτὴν ὡς «une tempête dans un verre d’ eau».

§80Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Λυποῦμαι, ὅτι θὰ εἴπω καὶ πάλιν ὀλίγας λέξεις, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ τελειώσῃ ἡ συνεδρίασις χωρὶς νὰ ἐξηγηθῶμεν σαφῶς, διότι προσεπάθησαν νὰ διαστρέψωσι τὰ λεχθέντα. Δὲν πρέπει νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἐκβιάζομεν τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν νὰ παραβιάσῃ τὸ ἀπόῤῥητον τῶν ἐπιστολῶν καὶ νὰ καταθέσῃ ἰδιωτικὴν ἐπιστολήν· δὲν πρέπει νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι θέλομεν νὰ κατατεθῇ ἔγγραφον μὴ Δημόσιον. Τὸ ζήτημα λύεται ἐξ αὐτῶν τῶν λόγων τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, οὓς πρὸ μικροῦ ἠκούσαμεν. Ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ ἔγραψα δύω φράσεις καθ’ ἣν στιγμὴν τὰς ἤκουσα. Ῥητῶς σᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅταν ἀπήντησεν εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτοῦ, ὅτι τὸ Διεθνὲς Δίκαιον δὲν λύει τὸ ζήτημα, ἀλλ’ ὅτι κατὰ ἔθιμα εἰς τοιαύτας περιστάσεις ὁ παθὼν δικαιοῦται νὰ κανονίσῃ τὸν τρόπον τῆς ἱκανοποιήσεως (ἀναγινώσκει περικοπήν τινα τοῦ λόγου τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ).

§81ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§82ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ δώσητε τὸν λόγον σας ἵνα ἀναγνώσω τὸ σχετικὸν μέρος (λαμβάνει τὸν λόγον καὶ ἀναγινώσκει τὸ σχετικὸν μέρος). Λοιπὸν, κύριοι, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τὴν ἀπάντησιν εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτοῦ εἶπεν, ὅτι κατὰ τὸ Διεθνὲς Δίκαιον δὲν ὁρίζεται ὁ τρόπος τῆς ἱκανοποιήσεως, ἀλλὰ κατὰ τὰ ἔθιμα ὁ παθὼν κανονίζει τὸν τρόπον ἐφ’ ὅσον δὲν παραβλάπτεται τὸ δίκαιον καὶ τὸ πρέπον. Προσέθηκε δὲ, ὅτι ὁ Ἐπιτετραμμένος διετύπωσε διὰ τοῦ ἐγγράφου περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, καὶ ὅπερ ζητοῦμεν, τὸν τρόπον τῆς ἱκανοποιήσεως. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἀναγνωρίζεται κατὰ τὸ Διεθνὲς Δίκαιον, ὡς μᾶς εἶπε, καὶ περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Κατὰ τὴν ἀφήγησιν τῆς ὅλης ὑποθέσεως εἶπεν, ὅτι τὸ πρῶτον ἔγγραφον διετύπωσε τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν εἶχε καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ ἀκολούθως διετύπωσεν ὁ Ἐπιτετραμμένος αὐτὴν, ἥτις ἐξετελέσθη ἐν τῇ Πλατείᾳ τοῦ Συντάγματος. Διὰ τίνος ἐγγράφου; Δι’ αὐτοῦ τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν νὰ καταθέσητε. Εἶναι ἰδιωτικὴ ἐπιστολὴ τοῦτο; οὐχὶ βεβαίως. Τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλούστατον· ἢ εἶναι ἰδιωτικὴ ἐπιστολὴ καὶ τότε ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβε βαρυτάτην εὐθύνην, διαπραγματευθεῖσα ὑπόθεσιν τόσῳ σπουδαίαν δι’ ἐπιστολῶν, ἃς δὲν δύναται ἢ δὲν θέλει νὰ προσαγάγῃ ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἥτις ἐν τῷ δικαιώματί της ζητεῖ λόγον, ἢ εἶναι ἔγγραφον ἐπίσημον, ἐν τῷ ὁποίῳ, κατὰ τὸ Διεθνὲς Δίκαιον, διεγράφη ὁ τρόπος τῆς ἱκανοποιήσεως, ὡς μᾶς εἶπε, καὶ τότε ὀφείλει νὰ τὸ καταθέσῃ. Ἀφοῦ οὐδεμία ἐγένετο δήλωσις ὅτι διὰ τῆς συζητήσεως προσβάλλεται ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ Ἔθνους ἢ τὰ συμφέροντα τῆς Ἐπικρατείας, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἐδέχθη τὴν συζήτησιν, ὀφείλει νὰ μᾶς δώσῃ καὶ τὰ μέσα τῆς συζητήσεως, τοιαῦτα δὲ εἶναι τὰ ἔγγραφα, ἅτινα αὐτὴ αὕτη ἐπεκαλέσθη καὶ εἰς ἃ ἐστήριξε τὴν εἰς τὴν ἐπερώτησιν ἀπάντησιν.

§83ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς ἀναδεχόμεθα πᾶσαν τὴν εὐθύνην τῆς πράξεως, ἥτις ἐξετελέσθη. Εἴπατε, ὅτι ἐὰν ταῦτα δὲν ἐγένοντο εἰμὴ κατόπιν ἀτομικοῦ ἐγγράφου, ἀναλαμβάνει ἡ Κυβέρνησις βαρεῖαν τὴν εὐθύνην. Περὶ τούτων ἄρα δέον νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις, ἀφοῦ τὴν εὐθύνην πᾶσαν ἀναδεχόμεθα, ὅτι ἄνευ ἐπισήμου ἐγγράφου ἐπράξαμεν ὅ,τι ἐπράξαμεν.

§84ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἠναγκάσθην, κύριοι, νὰ λάβω τὸν λόγον διὰ νὰ ἐξηγήσω τὴν ἰδέαν μου, διότι τινὲς τῶν συναδέλφων διατελοῦσιν εἰς ἄγνοιαν καὶ νομίζουσιν, ὅτι ζητοῦμεν νὰ καταθέσῃ ἡ Κυβέρνησις ἰδιωτικὴν ἐπιστολήν· οὐχὶ, δὲν ζητοῦμεν τὸ τοιοῦτον. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τὴν δήλωσιν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἀναλαμβάνει τὴν εὐθύνην τῆς δι’ ἰδιωτικῶν ἐπιστολῶν διαπραγματεύσεως τῆς ὑποθέσεως, νομίζω ὅτι μετὰ τὴν ῥητὴν ταύτην ἀπάντησιν πρέπει νὰ συζητήσωμεν περὶ τῆς εὐθύνης ταύτης. Βεβαίως ἔχει τὴν γενναιότητα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ γνωρίζω ποῦ στηρίζει αὐτήν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξακριβωθῶσι τὰ ζητήματα, καὶ ἀδιάφορον ἂν οἱ ἀριθμοὶ τὸν δικαιώσωσιν ἀδίκως.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ζητεῖ τὸν λόγον· ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη. Ἔχομεν τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Ρ. Χοϊδᾶ περὶ ἐξακολουθήσεως τῆς συζητήσεως. Οἱ παροδεχόμενοι τὴν πρότασιν.

§86Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 8 Μ. Μ).