1884.12.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 31

Τῆς 19 Δεκεμβρίου 1884.

(Τετάρτη)

Ὥρᾳ 4½ Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ ἀποστράτων ἀνθυπολοχαγῶν ............ καὶ Ἀντζουλῆ, αἰτούντων νὰ συμπεριληφθῶσιν εἰς τὸ εὐεργέτημα τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ.

§2Ν. ΜΕΤΑΞΑΣ. Πρέπει νὰ γείνῃ κἄτι τι περὶ αὐτῶν, διότι ἀδικοῦνται, καὶ εἶναι καλὸν νὰ παραπεμφθῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ γνωμοδοτήσῃ ἐπ’ αὐτῆς.

§3ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀναφορὰν αὐτήν. Ἰδοὺ δὲ τί συμβαίνει· οἱ ἀνθυπασπισταὶ, οἱ ὑπηρετοῦντες κατὰ τὸ 1862 ἐτέθησαν δυνάμει εἰδικοῦ νόμου τοῦ 1873 φέροντος τὰ στοιχεῖα ΥΙʹ εἰς ἀποστρατείαν. Μεταξὺ αὐτῶν εἶναί τινες οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι συμπληρώσει τὴν εἰκοσιπενταετῆ ἐν τῷ στρατῷ ἢ δεκαετῆ ὑπηρεσίαν. Οὗτοι ἐστερήθησαν τοῦ εὐεργετήματος τοῦ νὰ μετέχωσι τῶν χορηγημάτων τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ. Διὰ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης ζητοῦσιν, ὅπως ἐπιτραπῇ καὶ εἰς αὐτοὺς διὰ νόμου νὰ μετέχωσι καὶ αὐτοὶ τῶν εὐεργετημάτων τοῦ Ταμείου. Ἐλπίζω ὅτι ἡ ἀναφορὰ αὕτη θέλει συστηθῆ ὑπὸ τῆς Βουλῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρότασις νόμου τοῦ Βουλευτοῦ Ζακύνθου κ. Λούντζη περὶ δημοτικῶν δασμῶν τοῦ Δήμου Ζακυνθίων. (Ὅρα Παράρτημα). Ἔχομεν ἐπερωτήσεις. Ὁ κ. Δημητρακάκης ἔχει τὸν λόγον.

§5ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Γνωρίζετε, κύριοι, πόσος θόρυβος ἐγένετο πρὸ ἡμερῶν περὶ διορισμοῦ Ἀστυνόμων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔφερεν ὡς λόγον τοῦ μὴ διορισμοῦ τινων τῶν προταθέντων τὴν ὄχι καλὴν διαγωγήν των, καὶ διὰ τοῦτο ἐπεδίωξε νὰ διορίσῃ ἠθικωτέρους Ἀστυνόμους. Πέρυσιν ὁ Δήμαρχος Θεραπνῶν ἐπρότεινέ τινα διὰ τὴν θέσιν Ἀστυνόμου, καὶ μάλιστα διὰ τὸν διορισμὸν αὐτοῦ μετέβην κατὰ πρόσκλησιν τοῦ ἰδίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ ἐφέραμεν τὸν ἁρμόδιον Τμηματάρχην καὶ ἐσυζητήσαμεν. Ὁ Τμηματάρχης κατέκρινε τὸν προτεινόμενον ὡς κακὸν, διότι ἔφερε τὸ ὄνομα τοῦ πατρός του, πρώην Δημάρχου. Τῷ εἶπον ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ υἱὸς, δὲν εἶναι ὁ πατήρ· ἐν τούτοις ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπέμεινε νὰ μὴ τὸν διορίσῃ, καὶ ἐδέησε νὰ προτείνῃ ὁ Δήμαρχος ἕτερόν τινα Δικηγόρον, ὅστις καὶ διωρίσθη, ἀλλὰ παραιτηθέντος τούτου, ἐπρότεινεν ὁ Δήμαρχος ὃν εἶχε προτείνει καὶ πέρυσι, διότι δὲν εὕρισκεν εἰς τὸν διορισμόν του κώλυμά τι. Ὁ Ὑπουργὸς δὲν τὸν διορίζει πάλιν λόγῳ ὅτι ἡ διαγωγή του εἶναι ἀξιόμεμπτος, διότι κατηγορήθη, χωρὶς ὅμως καὶ νὰ καταδικασθῇ, διότι προσέβαλεν ἕνα Δικαστικὸν κλητῆρα θέλοντα νὰ κοινοποιήσῃ ἔγγραφον. Ἐν τούτοις ὁ κ. Ὑπουργὸς διώρισε πρό τινων ἡμερῶν τὸν ὑπὸ τοῦ Δημάρχου Σπάρτης προταθέντα, καὶ τοῦ ὁποίου ἡ πρότασις συνυπεβλήθη καὶ συνεσυστήθη ὑπὸ τοῦ Νομάρχου μετ’ ἐκείνης τοῦ ἀνωτέρω μνημονευθέντος Δημαστυνόμου Θεραπνῶν, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι ὁ διορισθεὶς Ἀστυνόμος Σπάρτης κατηγορήθη ἐνώπιον τοῦ Κακουργοδικείου.

§6ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠθωώθη.

§7ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Μάλιστα ἠθωώθη· ἀλλὰ μόλις ἠθωώθη ἀπὸ τὴν κατηγορίαν ταύτην, κατηγορήθη ὡς δωροδοκήσας ἐνόρκους καὶ παραπεμφθεὶς ὑπὸ τοῦ Πλημμελειοδικείου ἠθωώθη μετ’ ἀνακοπὴν ἀπὸ τὸ Ἐφετεῖον. Δὲν εἶμαι ἐναντίος τοῦ διορισμοῦ του, διότι ἀφοῦ ἠθωώθη, οὐδὲν κώλυμα ὑπάρχει νὰ διορισθῇ· ἀλλ’ ὁ ὑπὸ τοῦ Δημάρχου Θεραπνῶν προταθεὶς χωρὶς νὰ δικασθῇ κἄν, διότι δὲν εἶναι ἰσχυρὰ ἡ κατ’ αὐτοῦ κατηγορία, δὲν διορίζεται καὶ εἶναι μεμπτῆς διαγωγῆς κατὰ τὸν κ. Ὑπουργόν! Τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι εἷς τῶν συναδέλφων μου τῶν ὑπουργικῶν ἐζήτησε νὰ μὴ διορισθῇ ὁ εἷς, ὁ τῶν Θεραπνῶν, καὶ νὰ διορισθῇ ὁ τῆς Σπάρτης. Οὕτως ἐννοεῖ ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἐκτελῇ τὴν ὑπηρεσίαν του, ἐφαρμόζων τὸν Ἀστικὸν Νόμον· καὶ ὁ Ὑπουργὸς αὐτὸς, ὁ Λομβάρδος, εἶχεν ἄλλοτε τὴν τόλμην νὰ εἴπῃ ἀπὸ τοῦ βήματος πρὸς τὸν μακαρίτην Βούλγαρην, ὅτι ὁ Κωλέττης διέφθειρε καὶ αὐτὸν καὶ τὸν Ὄθωνα! Νομίζει ὁ κ. Λομβάρδος, ὅτι ὁ Κωλέττης ἐξήσκει τὴν ὑπηρεσίαν του ὅπως τὴν ἐξασκεῖ αὐτός! Ἄλλοτε ὅμως ὁ κ. Λομβάρδος εἶχε καὶ κἄποιαν συστολὴν, τόρα δὲν ἔχει καθόλου. Φαίνεται λοιπὸν, ὅτι ὅσον προχωρεῖ ἡ ἡλικία, τόσον γίνεται ξαδιανθρωπότερος ὁ ἄνθρωπος, διὰ τοῦτο καὶ ὁ Λομβάρδος τοῦ 1863 δὲν πιστεύω νὰ εἶχε τόσον σκληρὰν ἐπιδερμίδα, ὥστε νὰ δέχεται καθ’ ἡμέραν τόσας μαστιγώσεις, τὰς ὁποίας δὲν ἤθελε δεχθῆ οὔτε τὸ τελευταῖον παιδὶ ἀπὸ τὸν δημοδιδάσκαλον. Σᾶς προκαλῶ λοιπὸν, κ. Ὑπουργὲ, νὰ δώσητε ἐνταῦθα πληροφορίας διατὶ δὲν διορίζετε τὸν Ἀστυνόμον τοῦ Δήμου Θεραπνῶν.

§8Ν. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ὁ Ἰωάννης Παπαδάκης Κρὴς, κατὰ τὴν ἱερὰν ἐκείνην Ἐπανάστασιν τῆς νήσου Κρήτης τοῦ 1866, τῆς ὁποίας τὸ σύνθημα ἦτο ἡ ἀπελευθέρωσις τῆς Κρήτης ἐκ τῆς Τουρκικῆς Δυναστείας καὶ ἡ ἕνωσις αὐτῆς μετὰ τῆς μητρός της Ἑλλάδος, ἀνεμίχθη ὡς ὁπλίτης εἰς τὸν ἱερὸν ἐκεῖνον ἀγῶνα, καὶ μαχόμενος γενναίως κατὰ τῶν ἐχθρῶν τῆς πατρίδος του, ἐπληγώθη κατὰ τὸ κρανίον του, καὶ ἐκ τῆς πληγῆς ταύτης ἔχασε τὸ φῶς τῶν ὀφθαλμῶν του, καὶ εὑρίσκεται ἐν Ἀθήναις ὡς πρόσφυξ καὶ ἀνάπηρος, καὶ ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις ἀπένειμεν αὐτῷ μηνιαίαν σύνταξιν δραχμῶν 36. Ἀλλὰ, κύριοι Βουλευταὶ, εἶναι ποτὲ δυνατὸν μὲ 36 δραχμὰς μὲ οἰκογένειαν ἐν Ἀθήναις νὰ ζήσῃ; Πρὸς Θεοῦ λάβετε οἶκτον ἀπέναντι τοῦ δυστήνου τούτου ἀγωνιστοῦ τῆς Κρήτης, καὶ δηλώσατε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὴν εὐχήν σας, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν ν’ αὐξήσῃ τὴν σύνταξιν αὐτοῦ τοὐλάχιστον εἰς δραχμὰς 80 κατὰ μῆνα. Παρακαλῶ ἐπίσης καὶ τὴν Σεβαστὴν Κυβέρνησιν, ὅπως τάχιστα μεριμνήσῃ περὶ τῆς χορηγήσεως μηνιαίας συντάξεως πρὸς τὸν εἰρημένον Ἰωάννην Παπαδάκην ἀγωνιστήν· διότι εἶναι ἀναξιοπρεπὲς ἐν τῇ Ἑλλάδι ὁ εἰρημένος ἀγωνιστὴς νὰ στερῆται μαύρου, ξηροῦ καὶ μουχλιασμένου ἄρτου! Ὑπενθυμίζω ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι οἱ πρόγονοι ἡμῶν τὸ πάλαι ἐπὶ Περικλέους ἐλάμβανον πρόνοιαν καὶ διὰ τὰ κτήνη, τὰ ὑπηρετήσαντα ἐπὶ πολλὰ ἔτη, καὶ ἀναφέρω εἰς ὑμᾶς τὴν ἱερὰν ἡμίονον, ἥτις, ἐπειδὴ ὑπηρέτησεν ἐπὶ 20 ἔτη εἰς διαφόρους ἐργασίας ἐπὶ τῆς ἐν Ἀκροπόλει ἀνεγέρσεως τοῦ ναοῦ τῆς Ἀθηνᾶς, διὰ ψηφίσματος τοῦ Δήμου τῶν Ἀθηναίων ἀφέθη ἐλευθέρα νὰ βόσκῃ εἰς πάντα ἀγρὸν ἀκωλύτως. Ὅθεν ἡμεῖς οἱ ἀπόγονοι δὲν πρέπει νὰ ἤμεθα μιμηταὶ τῆς ἀρετῆς ἐκείνων καὶ νὰ περιθάλπωμεν τοὺς ἀγωνιστὰς τὸ κατὰ δύναμιν; Καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ἀκόμη τοῦ συμφέροντος τῆς Ἑλλάδος πρέπει οἱ ἀγωνισταὶ νὰ ἀνταμείβωνται· διότι πάλιν ἡ Πατρὶς ἡμῶν, εὑρισκομένη ὑπὸ τὸ κράτος τῶν ὅπλων, θέλει προσκαλέσει τὰ τέκνα της εἰς βοήθειάν της, καὶ ταῦτα γνωρίζοντα ἐκ προηγουμένων παραδειγμάτων θέλουν προσέλθει εἰς τὸν ἀγῶνα μὲ πᾶσαν αὐταπάρνησιν καὶ θυσίαν ζωῆς καὶ περιουσίας, εὐελπιζόμενα ὅτι μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν πραγμάτων θέλουσιν ἀμειφθῆ ὑπὸ τῆς πατρίδος ἡμῶν. Ἀλλ’ ὅταν οἱ ἀγωνισταὶ παραγκωνίζωνται, ὁποῖον μέλλον προοιωνίζεται ἐν ἀνάγκῃ τῆς Πατρίδος;

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐξακολούθησις τῆς χθεσινῆς συζητήσεως βεβαίως θέλει παραταθῆ ἐπὶ πολὺ, καὶ πιθανώτατα θέλει ἀπολήξει εἰς ψηφοφορίαν, κατὰ τὰ εἰθισμένα. Ὡς ἐκ τούτου θέλει παρεμποδίσει τὴν ψήφισιν ἄλλων κατεπειγόντων Νομοσχεδίων, ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τεταγμένων ἐν τοῖς πρώτοις. Ὑποθέτω, ὅτι ἡ θέλησις τῆς Βουλῆς εἶναι τὰ κατεπείγοντα ταῦτα Νομοσχέδια νὰ συζητηθῶσιν, εἰ δυνατὸν, εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν. Τοῦτο δὲν θέλει παρεμποδίσει τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ἀρξαμένης συζητήσεως ἐν τῇ παρούσῃ συνεδριάσει μετὰ τὴν ψήφισιν τῶν ἐν λόγῳ Νομοσχεδίων. Ἐὰν αὕτη εἶναι ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς, νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ προτάξωμεν τὴν συζήτησιν τῶν Νομοσχεδίων ἐκείνων, καθ’ ὧν ἐννοεῖται δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§10ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αἱ ἐπερωτήσεις δὲν ἔχουσι πάντοτε ἀντικείμενον Κυβερνητικὰς πράξεις, οὔτε ἔχουσι πάντοτε σκοπὸν νὰ καταλήγωσιν εἰς ψηφοφορίαν. Ὑπάρχουσιν ἐπερωτήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ἀντικείμενον Κυβερνητικὰς πράξεις, καὶ τότε ἡ Βουλὴ συζητοῦσα ἐπ’ αὐτῶν ἐλέγχει τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως, ἂν αὗται ὑπῆρξαν σύμφωνοι μὲ τὸν Νόμον ἢ σύμφωνοι μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει αἱ ἐπερωτήσεις δὲν καταλήγουσιν εἰς ψηφοφορίαν πάντοτε· καταλήγουσι δὲ μόνον, ὅταν ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἡ ὁποία προκαλεῖ τὰς συζητήσεις, νομίζῃ ὅτι ἡ ψηφοφορία δύναται νὰ γίνῃ ἄνευ βλάβης τῶν συμφερόντων τῆς Ἐπικρατείας. Γίνονται ὅμως καὶ ἐπερωτήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουσι σκοπὸν νὰ ἐπικρίνωσι Κυβερνητικὰς πράξεις, ἀλλ’ ἔχουσι σκοπὸν νὰ δώσωσι τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀνακοινώσῃ ποίαν γνώμην ἔχει ἐπὶ ὑποθέσεων τοῦ Κράτους. Διαφυλάττεται δὲ εἰς τὴν Κυβέρνησιν πάντοτε πλήρης ἐλευθερία ἵνα ἐνεργῇ ὅπως ἐγκρίνῃ, διότι ἡ ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀναπόσπαστος μὲ τὴν πλήρη ἐλευθερίαν αὐτῆς. Ἑπομένως δὲν γνωρίζω ποῦ στηριζόμενος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν ὅτι ἡ συζήτησις τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἐξ Οἰτύλου Βουλευτοῦ θέλει καταλήξει εἰς ψηφοφορίαν, ἐνῷ ἡ ἐπερώτησις τοῦ ἐξ Οἰτύλου Βουλευτοῦ ἔχει μόνον σκοπὸν νὰ ἐλέγξῃ πράξεις τινὰς τῆς διοικήσεως τοῦ στρατοῦ καὶ νὰ προκαλέσῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ποίας ἔχει γνώμας ἐπὶ ζητημάτων συναφῶν μὲ τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀνατρέπωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἄνευ λόγου. Ἡμεῖς δὲν σκοποῦμεν, οὔτε ἔχομεν διάθεσιν ἢ συμφέρον νὰ παρεμβάλωμεν πρόσκομμά τι. Ἐπειδὴ ὅμως ἠρξάμεθα τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἐξ Οἰτύλου ἐντίμου Βουλευτοῦ, πρέπει νὰ ἐξακολουθήσωμεν αὐτήν. Ὑποθέτω δὲ ὅτι μέχρι τοῦ μέσου ἢ τοῦ τέλους τῆς συνεδριάσεως θέλει ἐξαντληθῆ ἡ ἐπερώτησις, καὶ ἀκολούθως δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν κατεπειγόντων Νομοσχεδίων.

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος εἶπεν, ὅτι ἀγνοεῖ ποῦ στηριζόμενος ὑπέθεσα ὅτι θὰ ἀπολήξῃ εἰς ψηφοφορίαν ἡ συζήτησις, ἡ χθὲς ἀρξαμένη καὶ μέλλουσα νὰ ἐξακολουθήσῃ. Ἐστηρίχθην ὑποθέσας τοῦτο εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἔχω, ὅτι πρέπει ν’ ἀπολήξῃ τὸ ζήτημα εἰς ψηφοφορίαν. Τὴν γνώμην δὲ ταύτην θέλω ἐκφράσει, ὅταν φθάσῃ εἰς τὸ τέλος ἡ συζήτησις ἐκείνη. Ἤδη δὲν πρόκειται περὶ τούτου· εἴτε εἰς ψηφοφορίαν ἀπολήξει, εἴτε μὴ, πιθανώτατον δὲ ὅτι θὰ ἀπολήξῃ εἰς ψηφοφορίαν καθ’ ἃ μάλιστα πρὸ ὀλίγου ἤκουσα καὶ παρὰ τινων Ἀντιπολιτευομένων Βουλευτῶν, φαίνεται ὅτι θέλει παραταθῆ ἐπὶ πολὺ, διότι πολλοὶ ἐνεγράφησαν ἵνα μετάσχωσι τῆς συζητήσεως.

§12ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι ἓξ ἐγγεγραμμένοι.

§13ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τούτου οὕτως ἔχοντος, νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ μὴ περιστείλωμεν τὴν συζήτησιν ἐκ τοῦ λόγου, ὅτι ὑπάρχουσιν ἄλλα κατεπείγοντα ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα εἶναι πρέπον νὰ ψηφισθῶσι πρὸ τοῦ τέλους τοῦ μηνὸς τούτου, ἰδίως τὰ τῶν δημοτικῶν φόρων, ὡς καὶ τἆλλα, ὧν δὲν δύναται νὰ ἐνεργηθῇ ἡ ἐκτέλεσις ἄνευ τῆς ψηφίσεως τῶν προταθέντων. Τὰ ἐγγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ Νομοσχέδια εἶναι ὅλα φύσεως τοιαύτης, ὥστε τοὐλάχιστον κατὰ τὴν πρώτην αὐτῶν ἀνάγνωσιν δὲν εἶναι πιθανὸν νὰ παράσχωσιν ἀφορμὴν εἰς συζητήσεις. Ὑποθέτω ἑπομένως, ὅτι δὲν θέλει ὑπάρξει ἀντίῤῥησις ὅπως προτιμηθῶσι ταῦτα τῆς ἐξακολουθήσεως τῆς χθὲς ἀρξαμένης συζητήσεως. Ἂν ὅμως ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις, βεβαίως ἡμεῖς δὲν θέλομεν ἐπιμείνει.

§14ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἔχω κἀνὲν δικαίωμα νὰ ὁμιλῶ πρὸς τὴν Βουλὴν ἐν ὀνόματι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ ἐν ὀνόματι τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ὅταν εἶπον, ὅτι νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Οἰτύλου Βουλευτοῦ δὲν δύναται νὰ καταλήξῃ εἰς ψηφοφορίαν, δὲν ὡμίλουν ἐν ὀνόματι τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ἀλλ’ ἐν ὀνόματι τῶν συναδέλφων μου μόνον, ἐν ὀνόματι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἀληθῶς μετὰ προσοχῆς ἀκούσας τῶν λόγων τοῦ μόνου μέχρι τοῦδε ἀγορεύσαντος κυρίου Πρωθυπουργοῦ, δὲν συνήγαγον, οὐδ’ εὗρον σημεῖόν τι, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἦτο ἀναγκαῖον ν’ ἀκουσθῇ ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἂν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς νομίζῃ, ὅτι πρέπει ν’ ἀκουσθῇ ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς, αὐτὸ εἶναι δικαίωμά του, ὅπερ οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, οὔτε ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ τὸ ἀμφισβητήσωμεν· ὄχι μόνον διότι δὲν εἴμεθα ἐν πλειοψηφίᾳ, ὅπως ἐμποδίσωμεν τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν νὰ προκαλῇ τὴν Βουλὴν ἐν πάσῃ στιγμῇ, καὶ νὰ ζητῇ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ διότι, καὶ ἐὰν εἴμεθα ἐν πλειοψηφίᾳ, δὲν εἴχομεν δικαίωμα νὰ ἐμποδίσωμεν αὐτόν· διότι τὸ δικαίωμα παντὸς Βουλευτοῦ ὡς μέλους τοῦ Κοινοβουλίου νὰ προκαλῇ ψηφοφορίας εἶναι ἀναμφισβήτητον. Ἑπομένως, ἂν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἤθελε νομίσει, ὅτι πρέπει νὰ ἐκφρασθῇ ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς ἐπὶ ὡρισμένης ὑποθέσεως, δύναται νὰ ζητήσῃ τοῦτο παρὰ τῆς Βουλῆς. Ἐπειδὴ ὅμως προβάλλει μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, παρατηρῶ εἰς αὐτὸν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν διακοπὴν τῆς ἀρξαμένης συζητήσεως, διότι καὶ ἡμεῖς ἔχομεν γνώμην εἰς τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, καὶ ἡ γνώμη ἡμῶν αὕτη, ὡς θέλω ἀποδείξει, συνδέεται μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ἄλλως τε πρὸ μικροῦ ἀνεγνωρίσαμεν ὡς προηγούμενον τῆς Βουλῆς, ὅτι καμμίαν συζήτησιν δὲν διακόπτομεν, μεταβαίνοντες εἰς ἄλλο ἀντικείμενον.

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐπιμένω. Ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει εἷς ἀντιλέγων, δὲν ἐπιμένω.

§16ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§17ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πάντες γνωρίζετε, ὅτι ἡ ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις οἰνοπνευματοποιΐα, ὡς ἐκ τοῦ Νόμου περὶ ὑποβολῆς φόρου ἐπὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν, πάσχει καὶ ἰδίως πάσχει ἡ τῆς Ἐπαρχίας Κορινθίας. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ληφθῇ ταχίστη πρόνοια περὶ διασώσεως τῆς ἐμπορικῆς ταύτης βιομηχανίας. Πρὸς τοῦτο διετύπωσα πρότασιν Νόμου περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς σούμας, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ αὐτὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. (Ὅρα Παράρτημα).

§18ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλω τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ Ταμείου τῆς ὁδοποιΐας διὰ τὸ ἔτος 1881.

§19ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Ὁ ἔντιμος ἐκ Βώλου Βουλευτὴς κ. Φιλάρετος, κατά τινα παρελθοῦσαν συνεδρίασιν, ἐζήτησε νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν (ἀναγινώσκει). Πληροφορῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν ὅτι ὀλίγιστα τῶν ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Βώλου σχολείων μένουσιν ἀργά. Ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Βώλου εἰσὶ 57 σχολεῖα δημοτικά, ἐξ ὧν 38 ἀῤῥένων, 16 θηλέων καὶ 3 νηπιαγωγεῖα. Ἐκ τῶν 57 αὐτῶν σχολείων μόνον 8 μένουν ἀργά· λειτουργοῦσι δὲ σήμερον 49 σχολεῖα, ἐν οἷς διδάσκουσιν 63 πτυχιοῦχοι ἀμφοτέρων τῶν φύλων διδάσκαλοι, 40 διδάσκαλοι, καὶ 23 διδασκάλισσαι. Συγκεκριμένως ὡς πρὸς τὸ σχολεῖον Κοκοράβας πληροφορῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐν Κοκοράβᾳ δὲν εἶναι ἀναγνωρισμένον σχολεῖον. Ἐν Μακρυνίτσᾳ ὑπάρχουσι τρία σχολεῖα ἀῤῥένων καὶ ἓν θηλέων, καὶ τὰ τρία λειτουργοῦντα, ὡς ἐμφαίνεται ἐν ταῖς καταστάσεσι, τὰς ὁποίας καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§20Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἰς προσεχῆ συνεδρίασιν θέλω ὁμιλήσει ἐπὶ ὅλων τῶν ἐπερωτήσεών μου.......

§21ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον ἔχω πεποίθησιν ἐπαρκῆ εἰς τὰς διαβεβαιώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Ἐπεθύμουν οὐχ ἧττον νὰ ἱκανοποιήσω τὴν περιέργειάν μου, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ δηλώσητε εἰς τὴν Βουλὴν τί ἐγένετο περὶ τοῦ ὑπαλλήλου ἐκείνου, περὶ τοῦ ὁποίου τόσος λόγος ἐγένετο ἐνταῦθα.

§22ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἤδη προέτεινα τὴν ἀπόλυσιν αὐτοῦ.

§23ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριοι, κατόπιν τῆς τελευταίας σας συστάσεως τῆς περὶ τῶν σπογγαλιέων ἐπερωτήσεώς μου εἰς τὴν μέριμναν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τῆς ἄχρι τοῦδε σιωπῆς του, βλέπω δυστυχῶς ἐμαυτὸν ἠναγκασμένον, ἵνα καὶ αὖθις σᾶς ἀπασχολήσω, ὑμεῖς δὲ ἔχετε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀκροασθῆτε, διότι ἰδοὺ εἰς μάτην καὶ σεῖς ἐσυστήσατε καὶ ἐγὼ ἤλπισα. Λοιπὸν ἡ τοῦ Λιμενάρχου ἔγγραφος ἀπολογία, ἣν ὁ Πρωθυπουργὸς μᾶς ὑπέβαλεν, αὐτὴ καὶ μόνη ἀποδεικνύει τὸ δίκαιον τῶν συμπολιτῶν μου καὶ τοῦ ὑπαλλήλου ἐκείνου τὸ ἔγκλημα. Ἀπορῶ πῶς τοιοῦτον ἔγγραφον διῆλθε πρὸ τῶν ὄψεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἐνόησε τίποτε· διότι ἐν τῷ ἐγγράφῳ ἐκείνῳ ἀπολογεῖται ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς, ὅτι τὰ φυλλάδια ἔχει ὁ πλοίαρχος, καὶ ἑπομένως καμμία δυσκολία νὰ τὰ λάβῃ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ διατάξητε τὸ ἔγγραφον αὐτὸ νὰ κομισθῇ ἐνταῦθα πρὸς ἀνάγνωσιν· τοῦτο λοιπὸν καὶ μόνον ἀρκεῖ εἰς καταδίκην τοῦ ὑπαλλήλου ἐκείνου· διότι, κύριοι, οὐδὲν ἐκεῖνος ἐνήργησε κατὰ τὸν νόμον, καθ’ ὃν ὀφείλει νὰ ἐκπληροῖ τὰ καθήκοντά του ὁ ὑπάλληλος αὐτός. Κατὰ τὸν σχετικὸν νόμον ὀφείλει εἰς κάθε κατάπλευσιν πλοίου νὰ σημειώνῃ ἐν τῷ φυλλαδίῳ τὴν ἀπόλυσιν τῶν ναυτῶν, νὰ εἰσπράττῃ δὲ τὰ τέλη τοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου, καὶ νὰ τὰ στέλῃ εἰς τὸ Ταμεῖον. Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι ἡ παράλειψις αὐτοῦ συνδέεται καὶ μὲ ζημίαν τοῦ Ταμείου. Ἅμα καταπλεύσῃ τὸ πλοῖον, ὁ πλοίαρχος παραδίδει τὰ φυλλάδια τῶν ναυτῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς δεσμὸς τῶν ναυτῶν πρὸς ἀσφάλειαν τοῦ πλοιάρχου ὅτι δὲν θέλουσιν ἐγκαταλείψει τὸ πλοῖον ἐν κρισίμῳ περιστάσει. Αὐτὸ τὸ φυλλάδιον εἶναι ὁ κρίκος τῆς ἁλύσεως, τὸν ὁποῖον ὁ πλοίαρχος κρατεῖ καὶ δὲν δύνανται οἱ ναῦται νὰ ἐγκαταλείψωσι τὸ πλοῖον· διότι τὴν ὕπαρξιν τοῦ ναύτου ἔχει ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ ὁ πλοίαρχος, κρατῶν τὸ φυλλάδιον. Ὁ κ. Ἐπιστάτης τοῦ λιμένος Αἰγίνης, ἀφοῦ κατέπλευσε τὸ πλοῖον, δὲν παρέλαβεν ἀπὸ τὸν πλοίαρχον τὰ φυλλάδια νὰ τὰ παραδώσῃ εἰς τοὺς ναύτας, ὅπως οἱ ναῦται ἀπολυθῶσιν, ἀλλ’ ἤδη ἐπὶ μῆνα καὶ πλέον τὰ κρατεῖ ὁ πλοίαρχος, καὶ συνάμα ἀπέβαλον καὶ ἄλλο δικαίωμα, τὸ τῆς συντάξεως, ἥτις ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν φυλλαδίων, καθόσον ἐκεῖ ἐν αὐτοῖς θέλει σημειωθῆ ἡ λῆξις τοῦ ταξειδίου καὶ ἑπομένως ὁ χρόνος τῆς ἐν θαλάσσῃ ὑπηρεσίας, καὶ ἐκ τούτων καὶ τοῦ ναυτολογίου συντάσσεται τὸ μητρῷον εἰς τὸ Ἀπομαχικὸν Ταμεῖον. Εἰς τὸ μητρῷον τοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου ἑπομένως δὲν ὑπάρχει οὐδεμία σημείωσις τῆς ἐπὶ τρεῖς μῆνας ὑπηρεσίας αὐτῶν. Βλέπετε λοιπὸν ἡλίκη ζημία ἐγένετο καὶ εἰς τὰ ἄτομα καὶ εἰς τὸ Ἀπομαχικὸν Ταμεῖον καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν! Καὶ ταῦτα πάντα βλέπετε ἀποδεικνυόμενα ἐξ αὐτῆς τῆς ἀπολογίας του, ἣν θέλω σᾶς ἀναγνώσει. Δὲν δύναμαι ν’ ἀναγνώσω ἕνεκα τοῦ σκότους, ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνέγνωσε τὸ ἔγγραφον τοῦτο καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν. Ἐν τῷ ἐγγράφῳ λοιπὸν τούτῳ ἀναγινώσκονται ὅσα εἶπα περὶ τοῦ ὑπαλλήλου τούτου καὶ τῆς διαγωγῆς αὐτοῦ, καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐν τούτοις οὐδὲν εὗρεν ἐπιλήψιμον, ἐνῷ τοὐναντίον ἔπρεπεν ἀμέσως καὶ νὰ παυθῇ καὶ νὰ τιμωρηθῇ, οὐ μόνον δι’ ὅσα προεξέθεσα, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν καθυστέρησιν τῶν μισθῶν τῶν ναυτῶν, διότι κατέχει θέσιν δικαστοῦ μεταξὺ τῶν ναυτιλλομένων ὁ λιμενάρχης, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ φερθῇ ὡς ἐφέρθη, ἀλλὰ νὰ στενοχωρήσῃ τὸν πλοίαρχον νὰ τοὺς πληρώσῃ· διότι, ὅταν ναύτης ἀνήκῃ εἰς πλοῖον, δὲν δύναται ἐπὶ τέσσαρας ἢ πέντε μῆνας ὑπηρετήσας ἐν αὐτῷ νὰ λάβῃ τοὺς μισθούς του· καὶ γνωρίζετε ὅτι οἱ ναῦται εἰσὶν ὅλοι πτωχοί, καὶ ἅμα ὑπηρετήσωσι δύω, τρεῖς, τέσσαρας μῆνας καὶ δὲν λάβωσι τὸν μισθόν των, στεροῦνται καὶ τοῦ ὀβολοῦ. Καὶ ἐν τούτοις ἐν τοιαύτῃ πτωχείᾳ τῷ δεικνύετε τὴν δικαστικὴν ὁδὸν διὰ νὰ λάβῃ τοὺς μισθούς του. Τότε καὶ εἰς ἔγκλημα τὸν ὠθεῖτε καὶ τὴν ναυτιλίαν καταστρέφετε. Διὰ τοῦτο πρέπει, ὅταν φθάσωσιν εἰς τὸν λιμένα τοῦ ἀπόπλου ἢ ναυτολογήσεως, ὁ Λιμενάρχης νὰ γίνῃ ὁ δικαστής των. Οἱ πλοίαρχοι ἔχουσι τὸ καθῆκον νὰ ὑποβάλλωσιν εἰς τὸν Λιμενάρχην τὸ ναυτολόγιον μετὰ τῶν φυλλαδίων, ὅπως διαλυθῇ τὸ πλήρωμα, καὶ τότε ὁ Λιμενάρχης δύναται καὶ ὀφείλει νὰ γείνῃ ὁ φυσικὸς δικαστής των, νὰ στενοχωρήσῃ δι’ ὧν μέσων τῷ παρέχει ἡ ὑπηρεσία τὸν πλοίαρχον νὰ ἐξοφλήσῃ τοὺς ναύτας· ἀλλέως, δὲν τοῦ δίδει τὴν ἄδειαν τοῦ ἀπόπλου. Αὐτὴ εἶναι ἡ τακτική, ἣν ἀκολουθοῦσιν οἱ Λιμενάρχαι· διότι διαφορετικὰ, ἐὰν ἕκαστος ἐργάτης θαλάσσης διὰ πᾶν ταξείδιον εἶναι ἀνάγκη νὰ καταφύγῃ εἰς τὰ Δικαστήρια διὰ νὰ λάβῃ τὸν μισθόν του, τότε, ἐπαναλαμβάνω, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ναυτιλία, Φρονῶ, ὅτι οὕτως ἔχει, κ. Κριεζῆ.

§24ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§25ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Λοιπὸν ὁ Λιμενάρχης αὐτὸς εἶναι ὁ φυσικὸς δικαστὴς μεταξὺ τῶν ἐργατῶν τῆς θαλάσσης καὶ τῶν πλοιάρχων. Ἐπειδὴ δὲ ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος Λιμενάρχης δὲν ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του, μοὶ φαίνεται, ὅτι δίκαιον εἶχον οἱ πολῖται ἐκεῖνοι νὰ ἀναφερθῶσι πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἀλλὰ δὲν ἔτυχον θεραπείας. Ἐπειδὴ ἐντεῦθεν βλέπετε, ὅτι αὐτοὶ ζημιοῦνται πολλαπλῶς, διότι, ἐνῷ χάνουσι τοὺς μισθούς των, χάνουσι καὶ ὡς πρὸς τὴν σύνταξιν τὸν χρόνον, τὸν ὁποῖον ὑπηρέτησαν, διότι ὁ χρόνος οὗτος δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν εἰς τὸ Ἀπομαχικὸν Ταμεῖον, διὰ νὰ μὴ παραδώσῃ δὲ ὁ Λιμενάρχης τὰ φυλλάδια εἰς τοὺς ἀφεθέντας, ὑποθέτω ὅτι συνέβη καὶ κἄτι τι ὅλως ἐναντίον τοῦ νόμου εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν· διότι, ὡς ἔμαθον, ἐναυτολογήθησαν ἕτεροι ὑπὸ τὸ ὄνομα ἐκείνων.

§26ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τόσῳ τὸ καλλίτερον.

§27ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Βεβαίως ὑπὲρ τοῦ ναύτου, ἐὰν δὲν καλπονοθευθῇ τὸ ναυτολόγιον καὶ σταλῶσι τὰ ἀπομαχικὰ δοσίματα, ἀλλ’ ὄχι καὶ ὑπὲρ τοῦ Λιμενάρχου. Τώρα τί ἄλλο νὰ κάμουν; τὰ φυλλάδια δὲν τὰ ἔχουν, τὰ χρήματα δὲν τὰ ἔλαβον, εἰς τὸ Ἀπομαχικὸν Ταμεῖον δὲν κατεχωρίσθη ἡ ὑπηρεσία των. Τί λοιπὸν νὰ κάμουν; Ἔκαμεν ἐδῶ στάσιν καὶ ἐμένα ὁ ἰδικός μου νοῦς, ὅπως εἶπεν, ὅτι ἔκαμε στάσιν καὶ ὁ νοῦς τοῦ κ. Τζάνε. Ἂν γίνῃ μία ἐξέτασις ἀκριβὴς, θὰ γίνωσι πάντα ταῦτα γνωστά. Τώρα τί νὰ εἴπωμεν ἡμεῖς περὶ αὐτῶν τῶν πραγμάτων; Τί νὰ πράξωμεν; καὶ βλέπετε τὰ πάντα ἐν τῷ ἐγγράφῳ τούτῳ. Τώρα τί νὰ κάμωμεν; Ἐγὼ δὲν ἔχω παρὰ ν’ ἀφεθῶ εἰς τὴν ἐπιείκειαν καὶ φιλανθρωπίαν σας καὶ εἰς τὴν αὐστηρότητά σας, διότι ἐπὶ τοῦ προκειμένου παραβιάζεται αὐτὸς ὁ Νόμος τοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου (θόρυβος καὶ διάλογοι μεταξὺ διαφόρων Βουλευτῶν). Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ἀκόμη νὰ κάμω λόγον καὶ περὶ ἑνὸς ἄλλου ἀντικειμένου, διὰ τὸ ὁποῖον πολλοὶ ἐνδιαφέρεσθε. Ὑπάρχουσιν εἰς ἑκάστην πόλιν ὡρισμένα μέρη διὰ κρεωπωλεῖα—τὸ τοιοῦτον δὲ παρουσιάζεται καὶ ἐν τῷ Δήμῳ μου—τὰ ὁποῖα ἐνοικιάζουσιν οἱ κρεωπῶλαι διὰ τὸ ἔργον των, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπειδὴ ὁ Δήμαρχος Τροιζηνίας ὥρισεν ἓν τοιοῦτον ἰδιαίτερον μέρος διὰ κρεωπωλεῖα (ἱλαρότης) καὶ δὲν τὸ ἐνοικίασεν εἰς κρεωπώλας, ἀλλ’ ἐξέθεσε τὴν ἐνοικίασιν εἰς δημόσιον συναγωνισμὸν καὶ ἀνεδείχθη τελευταῖος πλειοδότης εἷς μὴ κρεωπώλης, κερδοσκοπῶν ἐπὶ τῆς πρὸς τοὺς κρεωπώλας τμηματικῆς ὑπενοικιάσεως... Τώρα βεβαίως φαίνεται τὸ πρᾶγμα κατ’ ἀρχὰς ὡς ἀσήμαντον, ἀλλὰ τί συμβαίνει; ὁ κερδοσκόπος αὐτὸς, γνωρίζων ὅτι εἶναι ἠναγκασμένοι οἱ κρεωπῶλαι νὰ ἐνοικιάσωσι τὰ κρεωπωλεῖα αὐτὰ, διότι οὐδαμοῦ ἄλλοθι τοῖς ἐπιτρέπεται νὰ ἐξασκῶσι τὸ ἔργον των, ὑπερεθεμάτισεν ἀσυστόλως, καὶ ἀντὶ νὰ ἐνοικιασθῶσιν ἀντὶ δραχμῶν 50 ἢ τὸ πολὺ 100 ἕκαστον κρεωπωλεῖον ἔφθασεν εἰς δραχμὰς 500. Καὶ ἐὰν τὸ σύνολον τῶν κρεωπωλῶν ἤθελεν ἔλθει εἰς συναγωνισμὸν, ἤθελε φθάσει εἰς 6000 δραχμῶν!

§28ΤΙΝΕΣ. Δὲν χαίρεσθε, διότι ὠφελεῖται ὁ Δῆμος; (διάλογοι).

§29ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Λοιπὸν ἕνεκα τοῦ κερδοσκόπου αὐτοῦ ἔφθασε τὸ πρᾶγμα εἰς τὸ μὴ περαιτέρω τῆς ἀνεκτικότητος καὶ ἀπειλεῖται ῥῆξις, διότι ἀναγκάζονται οἱ κρεωπῶλαι ἢ νὰ πληρώνωσι μέγα ἐνοίκιον καὶ νὰ ἐργάζωνται ἄνευ κέρδους, ἢ νὰ μένωσιν ἄνευ ἐργασίας. Ἐρωτῶ λοιπὸν, διότι φρονῶ, ὅτι οἱ κρεωπῶλαι οὗτοι, ὅταν τηρήσωσι τὰς ἀστυνομικὰς διατάξεις περὶ ὑγιεινῆς, δύνανται νὰ πωλήσωσι κρέας καὶ εἰς ἄλλα μέρη...... (Ψιθυρισμοί).

§30ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣ. Νὰ ἐπιτρέπηται νὰ ἔλθωσιν εἰς συναγωνισμὸν μόνον οἱ ἔχοντες τὸ ἐπάγγελμα τοῦ κρεωπώλου, καὶ τότε δύναται νὰ διορθωθῇ τὸ ἀτόπημα.

§31ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ναὶ, ἀλλὰ δὲν τὸ κάμουν οἱ Δῆμοι.

§32ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣ. Τότε πήγαινε νὰ κάμῃς τά παράπονά σου εἰς τὸν Δήμαρχον καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, διότι ὁ Ὑπουργὸς δὲν δύναται νὰ κάμῃ τίποτε.

§33ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Πλανᾶσθε, ἀπομακρυνόμενοι τοῦ πνεύματος τῆς ἐπερωτήσεώς μου.

§34Γ. ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔπρεπε νὰ ἐπέλθῃ ἡ μικρὰ συζήτησις, ἣν ἠκούσατε, τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ μετὰ τοῦ κ. Δηλιγιάννη, διὰ νὰ κατανοήσωμεν τὸν ἀκατανόητον χθεσινὸν λόγον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ (Ψιθυρισμοὶ ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως). Ὤ! βεβαίως τὸν ἐνοήσατε σεῖς, οἵτινες μὲ διακόπτετε, ἀλλ’ οἱ γινώσκοντες πῶς συζητοῦνται ἐν τῇ Βουλῇ τὰ πράγματα, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὸν ἐννοήσωσιν. Ἄλλα εἶπεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης καὶ περὶ ἄλλα ἐτράπη ὁ κ. Πρωθυπουργός. Δι’ ἐκεῖνα δὲ ἅπερ ὁ κ. Μαυρομιχάλης εἶπε καὶ τὰ ὁποῖα ἀπέβλεπον εἰς τὴν κακὴν καὶ φατριαστικὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ, δι’ ἐκεῖνα ὁ κ. Τρικούπης προέβαλεν ἄγνοιαν καὶ ὑπεσχέθη ἐξέτασιν! Ἐτράπη δὲ χθὲς περὶ τὴν θητείαν, διὰ νὰ σᾶς εἴπῃ σήμερον, ὅτι περὶ τῆς θητείας πρέπει νὰ γίνῃ λόγος, περὶ ταύτης καὶ μόνον ὑπόκειται ἡ συζήτησις, καὶ ὅτι περὶ τῆς θητείας θέλει προκαλέσει ψηφοφορίαν. Πολὺ ἀπατᾶται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, φρονῶν ὅτι ἡμεῖς, οἱ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐὰν ἔχωμεν οἱανδήποτε γνώμην, ἀφορῶσαν εἰς τόσον ὑψηλὸν τῆς πατρίδος συμφέρον καὶ μὴ οὖσαν ἐκ πρώτης ὄψεως δημοτικὴν, ὅτι θέλομεν διστάσει νὰ ἐκφέρωμεν τὴν γνώμην ἡμῶν. Ἀλλὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, τὸν ἀρχηγὸν τῆς πλειονοψηφίας, τὸν ἐρωτῶ, εἶναι, ναὶ ἢ οὒ, οὐσιῶδες στοιχεῖον τοῦ Νόμου περὶ συντάξεως τοῦ στρατοῦ τὸ ζήτημα τῆς θητείας; Ἂν δὲ τοιοῦτον στοιχεῖον ἦναι ἡ θητεία, ἂν αὕτη ἦναι ζήτημα νομοθετικὸν, πῶς εἶναι δυνατὸν τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐνῷ ἡ συζήτησις, ἣν προεκάλεσεν ἡ ἐπερώτησις, γίνεται περὶ τῆς ἐφαρμογῆς, νὰ προκαλέσῃ ψηφοφορίαν! Οὕτως ἐννοεῖ νὰ ψηφίζωνται ἐφεξῆς οἱ Νόμοι τοῦ Κράτους ὁ κ. Πρωθυπουργός; Ἀλλ’ ἀφοῦ τοιαύτην ἤγειρεν ἐν οὐ δέοντι συζήτησιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, θὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς θητείας καὶ θ’ ἀποδείξω, ὅτι πανθ’ ὅσα εἶπεν ἐνταῦθα, εἶναι ὅλως ἀνακριβῆ. Ὄχι, κ. Πρωθυπουργὲ, μυριάκις ὄχι, τὸ ζήτημα τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως τῆς Ἑλλάδος δὲν εἶναι ἁπλῶς ζήτημα οἰκονομικὸν, δὲν εἶναι ἁπλῶς ζήτημα ἀγροτικὸν—διότι καὶ οὕτω τὸ ὠνομάσατε, κ. Πρωθυποιργὲ—δὲν εἶναι ἁπλῶς ζήτημα βιομηχανικὸν, ἀλλ’ εἶναι ζήτημα ἐξόχως ἐθνικόν. Ἀλλοίμονον εἰς τὰ Ἔθνη, ἅπερ τὸ στρατιωτικὸν αὐτῶν καθίδρυμα θεωροῦσι μόνον οἰκονομικὸν ζήτημα· ἀλλοίμονον εἰς αὐτὰ, ἐὰν οἱ διέποντες τὰς τύχας τῆς πατρίδος τὸ θεωρῶσιν οὕτω. Καὶ βεβαίως οὕτω τὸ θεωρεῖτε ὑμεῖς, καὶ διὰ τοῦτο, ὡς τὸ κυρίως οἰκονομικὸν ζήτημα τοῦ Τόπου κατεστρέψατε τέλεον, ἐπιμένετε νὰ καταστρέψητε καὶ τὸν στρατόν. Ἀλλ’ ἐὰν ἦτο οἰκονομικὸν ἁπλῶς τὸ ζήτημα τῆς ὀργανώσεως τοῦ στρατοῦ, δὲν ἠθέλατε βλέπει ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς τῶν κυριωτέρων μόνον Κρατῶν τῆς Εὐρώπης ἀναγεγραμμένα 5 καὶ 6 δισεκατομμύρια, δὲν ἠθέλατε βλέπει ἐπὶ τῶν ὅπλων 5 καὶ 6 ἑκατομμύρια ἀνδρῶν. Ἐὰν ἦτον οἰκονομικὸν μόνον τὸ ζήτημα τοῦ στρατοῦ, δὲν ἠθέλατε βλέπει ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῆς μικρᾶς καὶ πτωχῆς Ἑλλάδος 20,000,000; ὑπερβαίνοντα ἓν ἀναλογίᾳ καὶ αὐτῶν τῶν στρατιωτικωτέρων Κρατῶν τῆς Εὐρώπης τὰ στρατιωτικὰ ἔξοδα. Εἶναι, σᾶς εἶπεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ζήτημα οἰκονομικὸν, ζήτημα ἀγροτικὸν, ζήτημα βιομηχανικὸν, διότι δὲν πρέπει διὰ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ Νόμου περὶ στρατολογίας νὰ παρεμποδίζηται ἡ ἐν τούτοις τοῖς κλάδοις τῆς κοινωνικῆς καὶ ἀτομικῆς δραστηριότητος ἀνάπτυξις τῆς Χώρας. Ἐὰν τοιοῦτον ἤθελεν εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς πλήρους, τῆς σπουδαίας, τῆς σοβαρᾶς ἐφαρμογῆς προσήκοντος ἡμῖν στρατολογικοῦ νόμου, βεβαίως ἤθελον καὶ ἐγὼ εἴπει, ὅτι ἔπρεπε νά ὑποχωρήσωμεν εἰς τὴν ἀνάγκην· ἀλλὰ δὲν εἶναι, πρὸς εὐτυχίαν τῆς Ἑλλάδος καὶ πρὸς ἀναίρεσιν τῆς πολὺ μικρᾶς, τῆς πολὺ ταπεινῆς ἰδέας, ἥν ἔχει περὶ τῆς πατρίδος ἡμῶν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δὲν εἶναι τοιαύτη ἡ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος, δὲν ἀπειλεῖ τοιούτους κινδύνους τὸ ζήτημα τὸ στρατιωτικὸν ἐν τῇ πλήρει, σπουδαίᾳ καὶ σοβαρᾷ ἐφαρμογῇ αὐτοῦ. Καὶ διὰ ν’ ἀποδείξῃ τὸν ἰσχυρισμόν του τοῦτον, ἢ μᾶλλον διὰ νὰ παραπείσῃ ὑμᾶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προσέφυγεν εἰς τὰ τελευταῖα ἐν Γαλλίᾳ συμβάντα, τὰ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νέου στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ, ἀλλ’ ἐξέθηκεν ὑμῖν τὰ πράγματα ὅλως ἀντίθετα παρ’ ὅπως συνέβησαν. Ἐὰν ἀπέτυχεν ὁ Νόμος, ὁ ὑποβληθεὶς περὶ μειώσεως τῆς στρατιωτικῆς θητείας ἐν Γαλλίᾳ ἀπὸ πενταετοῦς εἰς τριετῆ, ἀπέτυχε, διότι εἰσέτι ἐπικρατεῖ ἐκεῖ ἡ ἰδέα, ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς νὰ ἐλαττωθῇ ἡ θητεία. Δὲν εἶναι δὲ, ὡς ἀνακριβέστατα εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης, ὁ λαὸς τῆς Γαλλίας οἱ ὀλίγοι ἄνδρες, οἵτινες ἐκεῖ, ἔνθα ἡ φιλοπατρία πάντες γινώσκομεν πόσον εἶναι ἀκραιφνὴς, ἠδύναντο νὰ παρακωλύσωσι τὴν ἐλάττωσιν τῆς θητείας, ἀλλ’ ἡ πεποίθησις, ὅτι ἡ Γαλλία ὀφείλει, χάριν τῶν μεγάλων αὑτῆς συμφερόντων, νὰ διατηρήσῃ εἰσέτι τὴν πενταετῆ στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν. Ὅτι δὲ τοῦτο εἶναι ἀληθὲς, τὸ ἀποδεικνύουσιν οἱ ἀριθμοὶ τῆς στρατιωτικῆς τῆς χώρας ἐκείνης ἀπογραφῆς. Κατὰ τὸ ἤδη ἐπικρατοῦν σύστημα τῆς πενταετοῦς ὑπηρεσίας ὑπάρχουσι παροχαί τινες, οὐχὶ ἐξαιρέσεις, ὑπὲρ τάξεων σπουδαστῶν τῶν πολλῶν καὶ σπουδαιοτάτων εἰδικῶν ἐκπαιδευτικῶν καταστημάτων τῆς Γαλλίας, ἅπερ ἐξυπηρετοῦσι τὸ ἐμπόριον, τὴν γεωργίαν, τὴν βιομηχανίαν, τὰς καλὰς τέχνας καὶ τὰς ἐπιστήμας· εἰς αὐτοὺς μόνους παρεχωρήθη τὸ δικαίωμα τῆς ἐνιαυσίου ἐθελουσίας κατατάξεως, ἥτις καλεῖται παρὰ τοῖς Γάλλοις volontariat d’ un an. Πόσοι ὅμως εἶναι; κατ’ ἀνώτατον ὅρον 15,000. Αὐτὸς εἶναι, κύριοι Βουλευταὶ, ὁ λαὸς τῆς Γαλλίας, ὅστις ἀντετάχθη, κατὰ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν, εἰς τὴν μείωσιν τῆς θητείας! Αἱ δὲ 300,000 τῶν ἀνδρῶν τῆς ἐνιαυσίου ἀπογραφῆς, εἰς οὓς ἐπιβάλλουσι πενταετῆ θητείαν ἐν Γαλλίᾳ, αὐτοὶ δὲν εἶναι, κατὰ τὸν κ. Τρικούπην, Γαλλικὸς λαός! Ἀλλὰ διατί, κύριε Πρωθυπουργὲ, τοσοῦτον ἀνακριβῆ πράγματα ἐκφέρετε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου; Τί ζητεῖτε νὰ κερδήσητε, ὅταν τὰ πράγματα ἔρχωνται γοργὰ καὶ ραγδαῖα, ὡς ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν, οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν, οὐχὶ ἁπλῶς ἵνα διαψεύσωσι τοὺς λόγους, ἀλλ’ ἵνα καταστήσωσι βαρυτάτην τὴν ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους πραγματικὴν ὑμῶν εὐθύνην; Καὶ ἐξέτεινε τὴν ὁμιλίαν αὑτοῦ εἰς θεωρίας περὶ μακρᾶς καὶ ὀλιγοχρονίου θητείας, καὶ εἶπεν, ὅτι ἡ μακρὰ θητεία παρέχει ὀλιγώτερον στρατὸν, ὅτι ἡ βραχυτέρα θητεία παρέχει στρατὸν μεγαλείτερον. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται ἐνταῦθα ν’ ἀνατρέξωμεν εἰς θεωρίας, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ συγκαλύψωμεν οὕτω τὴν ἀθλιότητα τῶν πραγμάτων, κύριε Πρωθυπουργέ. Πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα ὡς ἔχει ἐν Ἑλλάδι· πρέπει νὰ ἴδωμεν ἂν τῳόντι τῆς Ἑλλάδος ἡ κατάστασις καὶ ὁ πληθυσμὸς ἐπιβάλλωσιν ἀναγκαίως τὴν θητείαν ταύτην· ἀλλὰ πρέπει συγχρόνως νὰ μάθωμεν ἐὰν τὴν θητείαν ταύτην πράγματι ἐπιβάλλῃ εἰς τὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ὅταν ταῦτα, κύριοι Βουλευταί, ἴδητε στηριζόμενα εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Νόμου, γνωρίζετε δὲ καλῶς αὐτὰς, διότι πάντες ὑποβάλλεσθε καθ’ ἑκάστην εἰς ταύτας ἐπὶ τῶν τέκνων καὶ τῶν συγγενῶν ὑμῶν, θὰ πεισθῆτε, ὅτι πᾶν ἄλλο πράττει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἢ ἔχει πίστιν πρὸς τὴν μονοετῆ θητείαν, ἀφοῦ ὡς καὶ πάντας τοὺς λοιποὺς καὶ τὸ θεσμὸν τοῦτον, ὃν ὡς ἐκείνους ἀνέγραψεν ἐπὶ τῆς σημαίας τῆς πολιτικῆς αὑτοῦ, παντοδαπῶς καταστρατηγεῖ καὶ καταδολιεύεται. Εἶναι ἆρά γε ἀληθὲς, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται ἢ νὰ ἔχῃ μονοετῆ θητείαν; Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τοῦτο πράγματι συμβαίνει; Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι διὰ τῆς μονοετοῦς θητείας δύναται νὰ ἔχῃ ἡ Ἑλλὰς τὸν στρατὸν, ὃν ἀναγράφει ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς; βεβαίως οὐχί. Καὶ τὰ πράγματα, στηριζόμενα ἐπὶ τῶν ἀριθμῶν, τῶν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὑποβληθέντων ἡμῖν, τοῦτο μαρτυροῦσιν. Ἀλλὰ πρὶν εἰσέλθω εἰς τὴν ἔρευναν ταύτην, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω εἰς τί κατέφυγε χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅπως μακρὰν, πολὺ μακρὰν ὁδηγήσῃ ἡμᾶς, διὰ νὰ συγκαλύψῃ τὴν ἀσχημίαν τῆς ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου παρασταθείσης ἡμῖν καταστάσεως τοῦ Ἐθνικοῦ στρατοῦ. Σᾶς ἐξέπεμψεν εἰς τὴν Δανίαν, σᾶς ὡδήγησεν εἰς τὴν Ὁλλανδίαν. Καὶ τίνα σχέσιν ἔχει ἡ Δανία πρὸς ἡμᾶς; Τίνα δὲ ἔτι μᾶλλον ἡ Ὁλλανδία; Σᾶς εἶπε μάλιστα περὶ τῆς Δανίας ἀνακριβῶς, ὅτι ἔχει ἓξ μηνῶν θητείαν, ἐνῷ κατ’ ἐλάχιστον ὅρον ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ἐκεῖ εἶναι 10 καὶ ½ μηνῶν. Εἶπε περὶ Ὁλλανδίας ἀνακρίβειαν μᾶλλον θεμελιώδη. Ἡ Ὁλλανδία δὲν ἔχει στρατὸν ἐξ ἀπογραφῆς, ἔχει ἀποικιακὸν στρατὸν ἐξ ἐθελοντῶν, οὗ ἡ ὑπηρεσία εἶναι μακροτάτη, καὶ τὰ κενὰ μόνον τοῦ στρατοῦ τούτου εἰσὶν ἠναγκασμένοι ἐκεῖ νὰ συμπληρῶσιν ἐν ἀριθμῷ ἐλαχίστῳ διὰ τῆς ἀπογραφῆς, τῆς λεγομένης milice, τοπικῆς φρουρᾶς. Καὶ δι’ αὐτοὺς μόνον τοὺς συμπληρωτικοὺς πολιτοφύλακας ἔχουσιν ἐν Ὁλλανδίᾳ καθιερωμένην τὴν μονοετῆ ὑπηρεσίαν. Ἐὰν ἤθελεν εἰλικρινῶς νὰ παραστήσῃ εἰς τοὺς Ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους τίς εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς Πατρίδος ὡς πρὸς τὸν στρατὸν αὐτῆς, δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιχειρήσῃ τόσον μακρυνὸν ταξείδιον ὁ κ. Πρωθυπουργός· ἔπρεπε νὰ ἴδῃ τί γίνεται πέριξ ἡμῶν. Ἔπρεπε νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι ἡ Ῥωμουνία ἔχει τριετῆ θητείαν, ὅτι ἡ Σερβία ἔχει ὡσαύτως τριετῆ, καὶ ὅτι ἡ Βουλγαρία ἔχει ἔτι μακροτέραν, τεσσάρων ἐτῶν. Ἔπρεπε συγχρόνως νὰ σᾶς παραστήσῃ οἵα εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ στρατοῦ τῆς χώρας, πρὸς ἣν σήμερον μὲν, ὡς Κράτος, διατελοῦμεν, ἐνόσῳ τὰ συμφέροντα καὶ ἡ θέσις ἡμῶν ἐν Εὐρώπῃ τὸ ἐπιτρέπουσιν, ἐν φιλικαῖς σχέσεσιν, αὔριον δὲ, ὡς Ἔθνος, εἶναι ἐνδεχόμενον ν’ ἀντιπαραταχθῶμεν. Ἔπρεπε νὰ σᾶς ὑπενθυμίσῃ, ὅτι ἐν τῷ στρατῷ ἐκείνῳ ὑπῆρξαν οἱ πολεμισταὶ τῆς Σίπκας καὶ τῆς Πλεύνας. Δὲν εἶναι ὁ μέγας στρατὸς, ὁ πολὺς ἀριθμὸς, ὅστις ἀποτελεῖ τὴν δύναμιν, ἀλλ’ εἶναι ἡ ποιότης τοῦ στρατοῦ. Θὰ μὲ ἐρωτήσῃ ἴσως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐὰν ἐπιθυμῶ χάριν τῆς ποιότητος νὰ ἐλαττωθῇ ἡ δύναμις, ἀλλὰ θὰ τῷ ἀπαντήσω ἀμέσως δι’ ἀριθμῶν, ὅτι δυνάμεθα καὶ τὴν ποιότητα καὶ τὸν ἀριθμὸν νὰ ἔχωμεν, ἴσως μάλιστα νὰ ἔχωμεν μετὰ τῆς ποιότητος ἀριθμὸν ἀνώτερον. Δὲν θέλω ἀνατρέξει εἰς τὸ μητρῷον τῶν ἀῤῥένων, ὅπως οὔτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προσῆκε νὰ ἀνατρέξῃ εἰς αὐτό· τὸ μητρῷον τῶν ἀῤῥένων, ὡς συνετάχθη, παρουσιάζει καθρέπτην, καταμαρτυροῦντα αὐτὸν καθ’ ἑαυτοῦ· ὑπάρχουσιν ἔτη ἡλικιῶν ἄλλα μὲν δίδοντα μεγαλειτέρους, ἄλλα δὲ μικροτέρους ἀριθμοὺς, ἐνῷ ἐκεῖνα μὲν εἶναι ἐγγύτερα, ταῦτα δὲ, τὰ τοὺς μικροτέρους περιέχοντα ἀριθμοὺς, ἀπώτερα. Ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παριστᾷ τὴν ἀλήθειαν τὸ μητρῷον τῶν ἀῤῥένων. Ἡ ἀλήθεια εἶναι ξένη ὅλως πρὸς τὸ μητρῷον· ἡ ἀλήθεια ὅμως βεβαιοῦται ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ἐκ τῶν ἀριθμῶν, οὓς ἔχομεν, ἐκ τῶν πινάκων, οὓς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν συνέταξε καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν. Κατ’ αὐτοὺς δὲ τοὺς ἀριθμοὺς μόνον 10,000 ἄνδρας δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν πράγματι πρὸς κατάταξιν ἐξ ἑκάστης ἀπογραφῆς. Καὶ ἔρχεται σήμερον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ λέγει, ὅτι, παρερχομένων τῶν ἐνιαυτῶν, θέλουσιν αὐξήσει ὡς ἐκ θαύματος κατὰ χιλιάδας οἱ ἄνδρες τῆς ἀπογραφῆς, καὶ μᾶς ἔφερε μάλιστα στατιστικὴν θνησιμότητος, ὅπως ἀποδείξῃ τὸ θαῦμα· ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ φέρῃ καὶ στατιστικὴν τῶν γεννήσεων, διὰ νὰ ἴδωμεν πόσαι δεκάδες ἐτῶν ἀπαιτοῦνται ἵν’ αὐξήσῃ ἐπαισθητῶς ὁ πληθυσμὸς Χώρας τινός. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄλλως ἐν Ἑλλάδι ἢ ὡς συμβαίνει ἁπανταχοῦ τοῦ κόσμου, διότι οἱ ἀριθμοὶ οὗτοι εἶναι ἀδυσώπητοι, ὡς ὄντες τὸ ἀναπόφευκτον ἐξαγόμενον τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως. Εἶναι δὲ βεβαιωμένοι ἐπισήμως καὶ ἐπανειλημμένως ἀναγεγραμμένοι οἱ ἀριθμοὶ οὗτοι εἰς τὰ μέγιστα τῶν στρατιωτικῶν Κρατῶν. Ἐν Γαλλίᾳ π. χ. ἡ στρατιωτικὴ ἀπογραφὴ ἡ ἐνιαύσιος ἀνέρχεται εἰς 302,000 ἄνδρας· καθ’ ὅλους δὲ τοὺς ὑπολογισμοὺς, τοὺς ἐπισήμως ἀναγεγραμμένους ἐν ταῖς ἐκθέσεσι τῶν Ἐπιτροπῶν, οἱ δυνάμει κατατακτέοι, ὄχι οἱ καταχθέντες, ἀλλ’ οἱ κατατακτέοι ἁπλῶς εἶναι 157,000· πόσοι δὲ οἱ καταταχθέντες; 144,000 κατὰ τὸ ἔτος, ὅπερ εἶχον ὑπ’ ὄψει ἐν τῇ ἐρεύνη ταύτῃ, ἤδη δὲ πολὺ ὀλιγώτεροι· διότι ὡς παρ’ ἡμῖν, οὕτω καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Γερμανίᾳ, ὑπάρχουσιν οἱ μὴ παρουσιαζόμενοι ἕνεκεν ἀποδημίας καὶ οἱ μετὰ τὴν εἰς τὸν στρατὸν προσέλευσιν ἐπὶ διαφόροις λόγοις ἀπαλλαττόμενοι. Ἀλλὰ λαμβάνω ἐγὼ τὰς 157,000, τὰς ἀναλογίζω ἐπὶ τῶν 35,000,000 κατοίκων τῆς Γαλλίας, κάμνω τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν διὰ τὰ 2,000,000 τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος καὶ εὑρίσκω ἐξαγόμενον 9,000 ἀνδρῶν κατατακτέων· 10,000 λέγει ἡ στατιστικὴ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, εἶναι δὲ αὕτη ἀκριβὴς, διότι ἐλλείπουσι παρ’ ἡμῖν ὀλίγαι τινὲς ἐξαιρέσεις, αἵτινες ὑπάρχουσιν ἐν τῷ Γαλλικῷ Νόμῳ· ἀλλὰ νὰ ὑπερβῶμεν ἐν Ἑλλάδι τὸν ἀριθμὸν τοῦτον τῶν 10,000 καὶ μάλιστα ἐν τοῖς πράγματι κατατασσομένοις εἶναι ἀδύνατον. Τί δὲ ζητεῖτε διὰ τῆς ἐνιαυσίου κληρώσεως; ζητεῖτε 18,200. Πόσοι εἶναι οἱ ἐθελονταί; ἐλάχιστοι. Ἂς ὑποθέσωμεν ὅμως, ὅτι ἐκτὸς τῶν χωροφυλάκων, εἶναι 3,000· μᾶς ἐλλείπουσι 5,000 πρὸς πλήρωσιν τοῦ ὡρισμένου ἀριθμοῦ. Χθὲς δὲ ἠκούσατε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὁμολογοῦντα, ὅτι 25 ἢ 26,000 εἶναι ὁ ὁλικὸς ἀριθμὸς τοῦ στρατοῦ σήμερον, οἱ δὲ ἐλλείποντες εἶναι βεβαίως πάντες στρατιῶται. Δὲν δυνάμεθα λοιπὸν διὰ τῆς μονοετοῦς θητείας νὰ πληρώσωμεν τὰ κενὰ τοῦ στρατιωτικοῦ ἡμῶν ὀργανισμοῦ καὶ ὑστεροῦμεν μάλιστα ἐν τῇ κυριωτάτῃ τῶν δυνάμεων τοῦ Ἔθνους, ἐν τῇ δυνάμει τοῦ πεζικοῦ. Καὶ ἐπειδὴ ὠνόμασα τὸ πεζικὸν, ὀφείλω νὰ καταδείξω ὑμῖν τὴν διαστροφὴν, εἰς ἣν προσέφυγεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τῶν λόγων τοῦ κ. Μαυρομιχάλη. Δὲν πρόκειται, εἶπεν εἰς τὸν κ. Μαυρομιχάλην, νὰ τεχνολογήσωμεν ἐνταῦθα περὶ τῆς σχετικῆς ἀξίας τῶν στρατιωτικῶν Σωμάτων, ταῦτα εἶναι θεωρίαι, μὴ προσήκουσαι εἰς πρακτικὴν συζήτησιν ἐν Κοινοβουλίῳ. Καὶ βεβαίως· ἀλλὰ τοῦτο εἶπεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης; Ὁ κ. Μαυρομιχάλης, ἐξαίρων, καὶ δικαίως, τὴν σχετικὴν θέσιν τοῦ πεζικοῦ ἐν τοῖς διαφόροις Σώμασι, παραδεχόμενος τοῦτο ἔστω καὶ ὡς ἴσον πρὸς τ’ ἄλλα, τί ἤλεγχεν; ἤλεγχε τὴν κακὴν ἐκτίμησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ περὶ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν εἰς τὸ σπουδαῖον τοῦτο Σῶμα δύναταί τις νὰ καταρτισθῇ ἐπαρκῶς, περὶ τούτου δὲ πράγματι προὔκειτο. Ἐὰν μὴ ἔχωμεν, ὅπως διὰ τῶν ἀριθμῶν προφανῶς ἀποδεικνύεται, τὴν ἀνάλογον δύναμιν τῶν ἀνδρῶν πρὸς πλήρωσιν τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, ὡς αὗται ἀναγράφονται ἐν τῷ Νόμῳ, ὄχι μόνον δὲν ἔπρεπε νὰ ἐμμένωμεν εἰς σύστημα ἐσφαλμένον καὶ τοῦ στρατοῦ καταστρεπτικὸν, ἀλλ’ ἔπρεπε σπουδαίως, εὐσυνειδήτως καὶ ἀνδρικῶς νὰ προβῶμεν εἰς διόρθωσιν. Τὸ κακὸν τοῦτο σύνοιδε καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀλλὰ τὴν θεραπείαν ἐπιζητεῖ αὐτὸς οὐχὶ εὐσυνειδήτως. Καὶ παρουσίασεν εἰς ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταί, Νόμους, καὶ ὑμεῖς ἐψηφίσατε τοὺς Νόμους τούτους, πεποιθότες καὶ εἰς τὰς ἄλλας μὲν πάσας, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἐντέλειαν τῶν στρατιωτικῶν γνώσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δι’ ὧν διαστρέφονται τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ἱερωτάτην τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Ἕλληνος πολίτου. Ἐπήρχοντο στιγμαὶ, μὲ τὴν μονοετῆ αὐτὴν θητείαν καὶ μὲ τὴν παράδοξον διαίρεσιν εἰς ἑξαμηνίας ἐν τῇ κατατάξει, καθ’ ἃς ἐκενοῦντο τέλεον τὰ τάγματα τοῦ στρατοῦ, καὶ ἐπενόησε πρὸς θεραπείαν τοῦ κακοῦ μέσα, ἅπερ βεβαίως ἀσχημίζουσι τὸν στρατιωτικὸν ἡμῶν ὀργανισμόν. Ἐπενόησε, καὶ ὑμεῖς ἐψηφίσατε, ὅτι ὅσον μᾶλλον ἀνίκανος σωματικῶς εἶναί τις, ὅσον μᾶλλον ἀνίκανος ἠθικῶς εἶναι, τόσῳ πλειότερον συμφέρει τῇ εὐεξίᾳ τοῦ στρατοῦ νὰ ὑπηρετήσῃ ἐν αὐτῷ. Καὶ πρὸς ἐφαρμογὴν τῆς ἀναμορφωτικῆς ταύτης θεωρίας ἐξήρεσεν ἐκ τοῦ ὑπολογισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας τὰς ἀναῤῥωτικὰς ἀδείας, ἐξῄρεσε πάσας τὰς πειθαρχικὰς ποινὰς τοῦ στρατιώτου, καὶ ἐπέβαλεν εἰς αὐτὸν ὑποχρέωσιν παρατάσεως τῆς ὑπηρεσίας, ἣν ὁ Νόμος, ἣν ἡ μονοετὴς θητεία, τὸ λάβαρον τοῦτο τῶν πολιτικῶν ἀγώνων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δὲν τῷ ἐπιβάλλει. Ἀλλὰ προσέφυγε καὶ εἰς ἄλλο τι, χειρότερον τούτου, ἀνέγραψεν ἐν Νόμοις μεταγενεστέροις τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν ὡς ποινήν. Ὑπάρχει ἄρθρον ἐν τῷ πέρυσι, νομίζω, ψηφισθέντι Νόμῳ, καθ’ ὃ ἐὰν ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας ἀπὸ τῆς ὁρισθείσης πρὸς προσέλευσιν μὴ προσέλθῃ ὁ ὑπόχρεως, ὀφείλει νὰ τελέσῃ πρόσθετον ὑπηρεσίαν. Ἀκούσατε σεῖς, κκ. Βουλευταὶ τοῦ Αἰγαίου Πελάγους, ὅπου κατὰ δεκαπενθημερίαν ὑπάρχει ἀτμοπλοϊκὴ συγκοινωνία καὶ ὅπου, ἐν πολλαῖς τῶν νήσων, δὲν ὑπάρχει παντελῶς τοιαύτη, ἀκούσατε, ὅτι, ἐὰν καθυστερήσῃ ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας ὁ συμπολίτης ὑμῶν, θέλει ἀναγκασθῆ νὰ ὑπηρετήσῃ ἕνα μῆνα πλειότερον· ἐὰν καθυστερήσῃ ἕνα μῆνα, τρεῖς, ἐὰν δὲ πλειότερον, ἓξ καὶ δώδεκα. Ἀλλὰ δὲν ἐπιβάλλεται ἡ ἀκριβὴς τῶν Νόμων ἐκτέλεσις οὕτως· εἶναι μέσα βάρβαρα ταῦτα καὶ ἀνάξια ἐλευθέρας πολιτείας. Βεβαίως ἤθελον εἰσπράττεσθαι τὰ δημόσια ἔσοδα ἀμέσως, ἐὰν ὁ τερατώδης ἐκεῖνος Νόμος, ὃν σᾶς προέτεινεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς—ἀλλὰ σεῖς, καί περ μόνοι ἐδῶ τότε ὄντες, δὲν ἐτολμήσατε νὰ ψηφίσητε—ἐψηφίζετο ὡς εἶχεν. Οὕτω πως ἠθέλησε νὰ ἐμβαλώσῃ τὰ κενὰ, ἅπερ τὸ σύστημά του ἀφίνει εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν. Πόσοι δὲ νομίζετε, ὅτι εἶναι—οἱ ἀτυχεῖς, οἱ «ἐπὶ ποινῇ» ὑπηρετοῦντες καὶ δύνασθε νὰ ἐννοήσητε ἀκούοντες τὴν λέξιν ποινὴ ὁποῖον ζῆλον, ὁποῖον ἐνθουσιασμὸν θὰ ἔχωσι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Πατρίδος—πόσοι εἶναι; 1822. Ἀλλ’ ἐπενόησε καὶ ἄλλο τι, ὅπερ, κύριοι Βουλευταὶ, παραβιάζει τὰ κυριώτατα δικαιώματά σας, τὰ τιμαλφέστερα δικαιώματα τοῦ Ἔθνους ὁλοκλήρου. Ὑπάρχουσι γνωστοὶ οἱ ἀγῶνες, οἵτινες ἐγένοντο περὶ ταύτην τὴν ἀρχήν, ὅτι ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία πρέπει νὰ ᾖναι στενῶς, μέχρι τοῦ ἀριθμοῦ τῆς μονάδος, περιωρισμένη ἐν τῇ στρατιωτικῇ δυνάμει, ἣν δύναται νὰ συντηρῇ ἐν τῇ χώρᾳ. Ὁ λόγος δὲ δὲν εἶναι οἰκονομικὸς, διαβεβαιῶ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν, εἶναι λόγος ὑψίστης σημασίας, εἶναι ἡ ἀρίστη ἐγγύησις τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ πολίτου. Πρέπει κατ’ ἔτος ἡ Βουλὴ, ἐκτιμῶσα τὰς παρούσας περιστάσεις καὶ κρίνουσα περὶ τοῦ λίαν προσεχοῦς μέλλοντος, νὰ προσδιορίζῃ ποία εἶναι ἡ στρατιωτικὴ δύναμις τῆς χώρας, ἧς τὴν διοίκησιν ἐμπιστεύεται εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν. Ἀλλὰ τί ἐπενόησεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, καὶ ἐν στιγμῇ ταραχῆς τινος κατώρθωσεν ὅπως ὑμεῖς ἐπιψηφίσητε; εἶχεν ἀναγράψει ἐν τῷ ὀργανισμῷ τοῦ στρατοῦ, ὅτι ἐν ἐκτάκτῳ ἀνάγκῃ, ἣν ὅμως αὐτὸς μόνος πρόκειται νὰ ἐκτιμήσῃ, τουτέστιν ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία καὶ ὄχι Σεῖς, δύναται νὰ παραταθῇ ἡ ὑπηρεσία τῶν ἀνδρῶν τοῦ στρατοῦ ἐπὶ 3 καὶ 6 μῆνας. Ἐνόμισαν, ὅτι διὰ τοῦ ψηφισθέντος ἐν τῇ ταραχῇ ἐκείνῃ, περὶ ἧς εἶπον, ἐνιαυσίου νόμου, προέλαβον τὴν παραβίασιν τοῦ Συντάγματος, ἥτις διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ διαπράττεται. Ὁ ἐνιαύσιος νόμος, ὃν μᾶς εἰσήγαγε καὶ φέτος, ἀλλ’ ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ τοιοῦτον νόμον δὲν θὰ ψηφίσῃ, παρέχει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὀργανισμοῦ ν’ αὐξάνῃ κατὰ 12,000 ἄνδρας τὸν στρατόν. Καὶ ποῦ ἠκούσθη ἐν Συνταγματικῷ Κράτει καὶ ἐν ἀριθμῷ στρατοῦ μόλις πράγματι ἀνερχομένῳ εἰς 12,000 στρατιωτῶν, νὰ δίδηται τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν αὐτοβούλως ἐπὶ τῇ ἰδίᾳ αὑτῆς κρίσει τῶν περιστάσεων νὰ διπλασιάζῃ τὸν στρατόν; Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὰ τοῦ χρόνου τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας ἔχει καὶ ἄλλην ἁμαρτίαν ὁ κύριος Πρωθυπουργός· ἀναιρεῖ αὐτὸς ἑαυτὸν διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ παραδόξου αὑτοῦ συστήματος, ὅπερ ἐπενόησε χάριν δῆθεν τοῦ πόνου, ὅστις κατέχει τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ὑπὲρ τῶν βιομηχανικῶν καὶ ἀγροτικῶν συμφερόντων τῆς χώρας. Τὸ ἥμισυ τῶν ἀνδρῶν, οὓς καλοῦμεν κατ’ ἔτος, εἶναι ὑποχρεωμένον εἰς διετῆ θετείαν, λέγω δὲ τὸ ἥμισυ, διότι, 3,500, νομίζω, ὡρίσθησαν οἱ εἰς τὰ τεχνικὰ ὅπλα κατατασσόμενοι ἐπὶ διετεῖ ὑπηρεσίᾳ, οἱ κατατασσόμενοι εἰς τὰ εὐζωνικά, οἵτινες ἀναλαμβάνουσιν ἐπίσης ὑπηρεσίαν διετῆ, εἶναι καὶ οὗτοι ἱκανοὶ, εἶναι δὲ δισχίλιοι περίπου οἱ ὑπηρετοῦντες πρόσθετον ὑπηρεσίαν. Καὶ ἰδοὺ διατὶ, κύριε Πρωθυπουργὲ, ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα ἐπειράθητε νὰ διαστρέψητε τοὺς λόγους τοῦ ἐντίμου ἐξ Οἰτύλου Βουλευτοῦ, ἰδοὺ διατί ἐξήλεγξεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης τὴν ἀνισότητα τὴν καθιερωμένην ἐν τῷ νόμῳ· ἤλεγξεν ὑμᾶς, διότι τῆς αὐτῆς ἡλικίας, τοῦ αὐτοῦ χωρίου, τῆς αὐτῆς πολλάκις οἰκογενείας ἄνδρας ὑποβάλλετε εἰς ἀνίσους ὑποχρεώσεις, ἀνίσους μάλιστα ἐπὶ τὸ διπλάσιον. Ἐὰν δὲ ᾖναι ἀληθὲς ὅ,τι ὁ κύριος Μαυρομιχάλης εἶπεν, ἀναγνοὺς ἐντεῦθεν σύγγραμμα, ὅπερ ὡς ἐγκόλπιον ἐφέρετε ἐπὶ ἔτη καὶ προετάσσετε ἐντεῦθεν πρὸς ὑποστήριξιν τῶν γνωμῶν ὑμῶν, ἐὰν ᾖναι ἀληθὲς, καὶ εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι τὸ πεζικὸν εἶναι ἴσον τοὐλάχιστον ἐν τῇ σπουδαιότητι τῆς ὑπηρεσίας, τῆς προσφερομένης εἰς τὴν πατρίδα, πρὸς τὰ λοιπὰ Σώματα, διατί, κ. Πρωθυπουργὲ, διατί σεῖς αὐτοὶ δὲν ἐλαττοῦτε τὴν ὑπηρεσίαν τῶν λοιπῶν Σωμάτων εἰς ἓν ἔτος, ἀφοῦ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ πεζικοῦ θεωρεῖτε τὸ ἔτος ἐπαρκές; Πρὸς τί ἡ ἀντίφασις αὕτη; Διατί δὲ, ἀντὶ τούτου, ἔρχεσθε καὶ λέγετε ἐνταῦθα, ὅτι ἔχετε μονοετῆ θητείαν καὶ ζητεῖτε δημοτικὰς ἐπιδοκιμασίας διὰ πρᾶγμα, ὅπερ ἐν ἑαυτῷ δὲν εἶναι ἀληθὲς, ἀφοῦ ἕξ χιλιάδες καὶ τινες ἑκατοστύες εἶναι οἱ ὑπηρετοῦντες διετῆ θητείαν ἐκ τῶν δέκα χιλιάδων τῶν κατατασσομένων κατ’ ἔτος; Καταστρέφετε τὸν στρατὸν, ἀλλὰ συγχρόνως εἰρωνεύεσθε τοὺς ἀδικουμένους. Ὡμιλήσατε περὶ τῶν εὐζώνων καὶ ἐπλέξατε τὸν πανηγυρικὸν τῶν ταγμάτων ἐκείνων. Ἀνήκω εἰς Ἐπαρχίαν, ἥτις προσφέρει ἴσως τὴν μεγαλειτέραν συμβολὴν πρὸς συγκρότησιν τῶν Σωμάτων ἐκείνων, ἀλλ’ ἐὰν ἡ ὕπαρξις αὐτῶν ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ἐπιβλαβὴς, δὲν ἤθελον διστάσει νὰ ἐκφέρω ἐντεῦθεν τὴν γνώμην μου. Φρονῶ καὶ ἐγὼ μεθ’ ὑμῶν, ὅτι οἱ εὔζωνοι προσήνεγκον εἰς τὴν πατρίδα σπουδαίας ὑπηρεσίας, γνωρίζω καλῶς τὰ περὶ τούτου, διότι συνέπραξα ἐπὶ τόπου μετὰ τοῦ ἀοιδίμου Μπότσαρη πρὸς συγκρότησιν τῶν Σωμάτων ἐκείνων· ἀλλὰ τὰ Σώματα ἐκεῖνα συνεκροτήθησαν τότε ἐν ἡμέραις ἁγίου ἐνθουσιασμοῦ, ἦσθε Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τότε, καὶ τὸ ἐνθυμεῖσθε· ἀλλὰ τὰ Σώματα ἐκεῖνα ἐστρατολογήθησαν ὑπ’ αὐτοῦ τούτου τοῦ Μπότσαρη καὶ ἔμειναν τὰ αὐτὰ πρόσωπα ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἐπὶ ἔτη πολλά, προσήνεγκον δὲ μεγίστας εἰς τὴν πατρίδα ὑπηρεσίας ἐναντίον τῆς ληστείας. Ἐκ τοιούτων ὑπηρεσιῶν καὶ τοιαύτης δοκιμασίας ἐξελθόντα τὰ Σώματα ἐκεῖνα, βεβαίως ἠδύναντο νὰ θεωρηθῶσιν ὡς τὰ ἄριστα τῶν παρ’ ἡμῖν πεζικῶν Σωμάτων. Ἀλλ’ ἤδη πρόκειται περὶ τῆς ἀπογραφῆς, περὶ τοῦ τρόπου δηλαδὴ καθ’ ὃν κανονίζονται τὰ βάρη τοῦ πολίτου Ἕλληνος· πρόκειται προσέτι περὶ τῶν Σωμάτων τούτων ἐν τῇ ἐνεστώσῃ αὐτῶν καταστάσει καὶ περὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν σήμερον στρατολογοῦνται. Σήμερον, ὡς ὑμεῖς αὐτὸς ὡμολογήσατε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, οἱ κατατασσόμενοι εὔζωνοι ἐθελονταὶ κατατάσσονται εἰς τὰς παραμονὰς τῆς ἐπικειμένης κληρώσεως τοῦ ἔτους, καθ’ ὃ συμπληροῦσι τὴν ἡλικίαν αὑτῶν, δὲν εἶναι λοιπὸν οὗτοι ἢ ὅ,τι εἶναι, ὡς πρὸς τὴν ἡλικίαν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν, καὶ οἱ συνάδελφοι αὐτῶν, οἱ διὰ κληρώσεως εἰς τὸν στρατὸν καλούμενοι. Ἑπομένως ἠδύνατο νὰ σᾶς προτείνῃ τις, καὶ λίαν εὐλόγως, νὰ ἀφομοιώσητε καὶ τὰ Σώματα ταῦτα, διατηροῦντες, ἐὰν νομίζητε ἀναγκαῖον, τὸν ἱματισμὸν, πρὸς τὰ λοιπὰ Σώματα. Ἀλλὰ διὰ τὴν πρόσφορον πρὸς πλήρη συγκρότησιν τοῦ στρατοῦ διάρκειαν τῆς ὑπηρεσίας, οὔτε τοῦτο εἶναι ἀναγκαῖον, ἀφοῦ ἡ ὑπηρεσία αὐτῶν εἶναι τὸ πλεῖστον διετής· ἀναγκαῖον μόνον εἶναι καὶ ὀρθὸν νὰ ἐκλείψῃ ἡ διαφορὰ τοῦ τρόπου τῆς συγκροτήσεως αὐτῶν. Ὅταν ζητῆτε κατ’ ἔτος 18,000 ἄνδρας καὶ δὲν ἔχητε ἢ μόνον 9,000, ἀναντιῤῥήτως δύνασθε ἢ μᾶλλον ὀφείλετε νὰ ἔχητε τὴν θητείαν, ἣν σεῖς ἀναγράφετε ἐν τῷ νόμῳ ὡς πρὸς τὸ ἥμισυ καὶ ἐπέκεινα τῶν καλουμένων εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν ἀνδρῶν, τὴν διετῆ. Βεβαίως ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ θητείας ἀνωτέρας τῆς διετοῦς, ἐὰν προέκειτο περὶ θητείας, ἥτις ἠδύνατο νὰ ἐπηρεάσῃ εἴτε τὸν ἀριθμὸν τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ στρατοῦ, εἴτε τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, ἔστω καὶ καθ’ ἓν λεπτὸν, βεβαίως μετὰ μεγάλης δυσκολίας ἤθελε τολμήσει τις νὰ σᾶς προτείνῃ τὸ τοιοῦτον, ἀλλ’ οὐδαμῶς πρόκειται νὰ ἐπηρεασθῇ οὐδὲν ἐκ τούτων· ἀπ’ ἐναντίας, πρόκειται ὁ ἀναγραφόμενος ἀριθμὸς τοῦ στρατοῦ νὰ κατασταθῇ ἀλήθεια καὶ τὸ ἀναγραφόμενον εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ποσὸν νὰ δαπανᾶται πράγματι καὶ ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς Πατρίδος. Ἀλλὰ πάντα ταῦτα εἶναι ζητήματα, κύριοι Βουλευταὶ, ἄξια μεγάλης καὶ ἐμβριθοῦς μελέτης, καὶ δὲν δύναμαι νὰ τολμήσω νὰ ἐκφέρω γνώμην ἐγὼ, εἰς ἣν ν’ ἀποδίδω πλῆρες κῦρος.

§35ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἔχετε λοιπὸν γνώμην περὶ θητείας;

§36ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τοιαύτην γνώμην, ἀπαντῶ εἰς τὸν διακόπτοντά με, τοιαύτην γνώμην μᾶς εἶπεν, ὅτι ἀσφαλῶς δὲν δύναται νὰ ἔχῃ οὔτε ὁ κ. Πρωθυπουργός· τὸ εἶπεν ἀνεπιφυλάκτως χθὲς ὁμιλῶν ἐντεῦθεν, καὶ καλῶς ἔπραξεν, ὁμολογήσας ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ στρατοῦ τῆς χώρας δέχεται καὶ ἐπικρίσεις, δέχεται καὶ γνώμας, ἐπειδὴ τὰ ζητήματα ταῦτα δὲν εἶναι ζητήματα, ἅπερ δύνανται νὰ λύωνται ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε. Τοῦτο δὲ τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὁμολογηθὲν ἐντεῦθεν δικαιολογεῖ τὸ συνετὸν μέτρον, συνετὸν δὲ λέγω, διότι τὸ ἀπεφάσισεν ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, τῆς μετακλήσεως ἐνταῦθα ξένου ὀργανωτοῦ. Εἶπε μάλιστα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς — ἀρνούμενος πᾶσαν ἁρμοδιότητα καὶ εἰς τοὺς παρ’ ἡμῖν ἁρμοδιωτάτους, ἀλλὰ καὶ ὁμολογῶν ὅτι οὔτε αὐτὸς εἶναι ἁρμόδιος — εἶπε σαφῶς καὶ ἀνεπιφυλάκτως, ὅτι διὰ τοῦτο ἐκλήθη ἐνταῦθα ὁ ξένος ὀργανωτής. Συμφωνῶ πληρέστατα· ἀλλ’ εἶπε συγχρόνως καὶ ἀνακρίβειάν τινα ὡς πρὸς τὸ προκληθὲν σχετικῶς μὲ τὸν ξένον ὀργανωτὴν ζήτημα ἐν τῇ Βουλῇ, συνεπείᾳ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἐκ Καλαβρύτων ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ. Τί δὲ νομίζετε ὅτι εἶπεν; ἀκούσατε καὶ κρίνατε. Ἤλεγξεν ἡμᾶς ὁ κ. Τρικούπης μετ’ εὐκολίας ἀπαραμίλλου, καὶ ἂν ἦτο ἀληθές, δὲν θὰ εἴμεθα μόνον ἐλέγχου ἄξιοι ἀλλὰ καὶ μυκτηρισμοῦ, ὅτι ζητοῦμεν νὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν κρίσιν τοῦ στρατηγοῦ Vosseur ζήτημα θεωρητικόν, ὅπερ εἶναι λελυμένον εἰς ὅλων τῶν μεγάλων στρατιωτικῶν συγγραφέων τὰ συγγράμματα. Ἀλλὰ τίς ἐζήτησε τοῦτο; αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμολόγησε χθές, καὶ τὸ ὡμολόγησεν ἐπανειλημμένως, ἀναιρῶν αὐτὸς ἑαυτὸν, ὅτι οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, ὅτι ἡ μεγαλειτέρα θητεία εἶναι ἡ καλλιτέρα τῆς μικροτέρας· εἶπον δὲ ἀναιρῶν ἑαυτὸν, διότι ἔλεγεν ἄλλοτε ἀνακριβῶς ἐντεῦθεν, ὅτι ὁ στρατηγὸς Leval ὑπεστήριζεν ἐν τῷ συγγράμματί του, ὅτι μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ἔτους ἀπομανθάνει ὁ στρατιώτης ὅ,τι ἐν τῷ πρώτῳ ἔτει ἔμαθε. Δὲν εἴπομεν λοιπὸν νὰ θέσῃ εἰς τὸν στρατηγὸν Vosseur τὸ ζήτημα τὸ θεωρητικὸν, τίς ἡ καλλιτέρα θητεία, διότι τότε δὲν θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα, θὰ ἠδυνάμεθα διὰ μιᾶς ἐπιστολῆς νὰ μάθωμεν τὴν γνώμην του· ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς ὑπεβλήθη εἰς τὰ ἔξοδα, εἰς ἃ ὑπεβλήθη, ἵνα ἴδῃ ὁ στρατηγὸς τὴν τριετῆ ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ζητοῦμεν δὲ γνώμην οὐχὶ ξένου τινὸς, πρὸς ὃν δὲν δυνάμεθα ν’ ἀπευθυνθῶμεν, ἀλλὰ συμβούλου τῆς Κυβερνήσεως καὶ οὐχὶ τῆς Κυβερνήσεως μόνον, ἀλλ’ ὑπηρέτου, ὑπὸ ἠθικὴν ἔποψιν, Ἔθνους, πρὸς ὃ τὸ Ἔθνος τὸ Γαλλικὸν τρέφει εἰλικρινῆ ἀγάπην, καὶ ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τοῦ ὁποίου ἔχυσε τὸ αἷμά του, ὅπως καὶ τὸ Ἑλληνικὸν αἷμα ἐχύθη, οὐχὶ εὐτυχῶς ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῆς Γαλλίας, διότι δὲν ἐκινδύνευεν ἡ ἐλευθερία της, ἀλλ’ ὑπὲρ τῆς τιμῆς αὐτῆς πρὸ ὀλίγων ἐτῶν. Ὁ στρατηγὸς Vosseur δὲν εἶναι ξένος πρὸς ἡμᾶς, δὲν ἦλθεν ἐδῶ ὡς μισθωτὸς, οὔτε ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἤθελεν ἐπιτρέψει τοῦτο, ἀλλ’ ἦλθε νὰ βοηθήσῃ τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸν στρατιωτικὸν αὐτῆς ὀργανισμὸν, τὸ πρώτιστον σήμερον, κατὰ δυστυχίαν διὰ τοὺς κοσμοπολίτας, ἀλλὰ κατ’ εὐτυχίαν διὰ τοὺς πατριώτας, τὸ πρώτιστον τῶν ἔργων, ὅπερ αἱ Κυβερνήσεις τῶν Ἐθνῶν ἔχουσι νὰ πράξωσι. Προέκειτο ἄρα νὰ ἐρωτήσωμεν οὐχὶ περὶ θεωρίας, ἀλλὰ περὶ τῆς πράξεως, ἣν εἶδεν ὁ Γάλλος στρατηγὸς, ἐπρόκειτο νὰ μάθωμεν παρ’ αὐτοῦ ἂν ὁ χρόνος, ὃν νομίζει ἐπαρκῆ ὁ κύριος Πρωθυπουργός, ἂν ὁ χρόνος οὗτος ἀπεδείχθη ὄντως ἐπαρκὴς πρὸς μόρφωσιν ἀξιομάχου στρατοῦ. Καὶ ὅτε ἔλεγεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι δὲν ἠδύνατο ἡ Βουλὴ νὰ δώσῃ αὐτόκλητος συμβουλὰς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν ὤφειλεν αὐτὸς νὰ ἐκτελέσῃ διαταγὴν τῆς Βουλῆς, δὲν ἔλεγε πράγματα σοβαρά. Ὡς ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τὰς γνώμας τῶν ὀργάνων τῆς Κυβερνήσεως περὶ εἰδικῶν σπουδαίων ζητημάτων τῆς χώρας, οὕτω δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν καὶ τὴν γνώμην τοῦ στρατηγοῦ, ὅστις ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ εἶναι ὄργανον τῆς Κυβερνήσεως καὶ συμβοηθὸς τῆς χώρας. Ἔχω μάλιστα τὴν πεποίθησιν, ὅτι εὐθὺς ὡς ἀκούσει ὁ στρατηγὸς Vosseur, ὅτι ἡ Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος, ἢ μία μεγάλη μερὶς αὐτῆς ἐπιθυμεῖ νὰ μάθῃ τὴν γνώμην αὐτοῦ, ὅπως σχηματίσῃ ἀσφαλῆ πεποίθησιν ὡς πρὸς τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τῆς μονοετοῦς θητείας ἐπὶ τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ, ὑπὲρ οὗ ὁ Τόπος ἐξοδεύει 20,000,000 δραχμὰς καὶ κρίνῃ ἂν ὁ Τόπος δύναται νὰ ἐμπιστευθῇ τὴν τιμὴν αὐτοῦ καὶ τὸ μέλλον εἰς τὸ προϊὸν τῶν τηλικούτων ἐξόδων, εἶμαι, λέγω, βέβαιος, ὅτι αὐτόκλητος ὁ στρατηγὸς θέλει σπεύσει νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην ταύτην. Καὶ ὅτι ἡ κατάστασις τοῦ στρατοῦ δὲν εἶναι καλὴ, κύριοι Βουλευταὶ, τὸ μαρτυροῦσι πασιφανῶς τὰ πράγματα, τὸ κραυγάζουσι δὲ πάντες οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ. Ἔχετε συγγενεῖς, ἔχετε φίλους, ἔχετε ἀδελφοὺς ἐν τῷ στρατῷ· ἐρωτήσατε αὐτοὺς ἰδιαιτέρως καὶ θὰ σᾶς εἴπωσι μιᾷ φωνῇ τὸ ἀπελπιστικὸν τοῦτο: «δὲν ὑπάρχει στρατός»! Αὐτοὶ δὲ τοῦτο λέγοντες προδίδουσι τάχα τὴν πατρίδα; Ἀλλὰ τίνες ἄλλοι πονοῦσι τὸν στρατὸν εἰμὴ οἱ ἐν τῷ στρατῷ βιοῦντες καὶ ὑπὸ τὰς σημαίας αὐτοῦ τεταγμένοι νὰ ἀποθάνωσιν; Ἀλλὰ τὴν αὐτὴν γνώμην, διαλαθὼν, ἐξήγησεν ἐντεῦθεν καὶ αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀρνηθεὶς ἢ μὴ δυνηθεὶς ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὰς λυπηρὰς ἀποκαλύψεις τοῦ κ. Μαυρομιχάλη. Ἐξήγησε δὲ ταύτην ἔτι μᾶλλον, ὅτε παρέβαλε τὸν στρατὸν τὸν παρόντα πρὸς τὸν στρατὸν, τίνος νομίζετε ἔτους; τοῦ 1871. Ἀλλὰ τῷ 1871 εἴχομεν ἀναγεγραμμένα εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ἑπτὰ μόνα ἑκατομμύρια παλαιῶν δραχμῶν διὰ τὸν στρατὸν, εἴχομεν ἀναγεγραμμένον ἀριθμὸν στρατιωτῶν 5,000, ἐνῷ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1885 ἔχομεν εἴκοσιν ὅλα ἑκατομμύρια νέων δραχμῶν καὶ ἀριθμὸν στρατιωτῶν 14,000. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο· τότε οἱ εὔζωνοι, οἵτινες ἐκτελοῦσι πρὸ πάντων ὑπηρεσίαν ἐσωτερικὴν, ἦσαν μόνον 1,000, ἤδη εἶναι 4,000· ἀλλὰ, τὸ σπουδαιότερον πάντων, τότε ἡ χωροφυλακὴ, ἥτις κυρίως ἐκτελεῖ τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν, συνίστατο ἐκ 1,550 ἀνδρῶν, σήμερον δὲ ἐκ 5 καὶ ἐπέκεινα χιλιάδων. Ἰδοὺ διατί ὁ στρατὸς ἐκεῖνος δὲν ἠδύνατο νὰ ἐκτελέσῃ τὰ γυμνάσια καὶ τὴν ἐκπαίδευσιν, περὶ ὧν ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἀνώτερος ἀξιωματικὸς, οὗ τὴν ἔκθεσιν ἀνέγνω ὁ κ. Πρωθυπουργός. Καὶ δὲν ἦτο τοῦτο μόνον· τότε δὲν εἶχον εἰσέτι παρέλθει μῆνες ἀπὸ τῶν ἀπαισίων ἡμερῶν τοῦ 1870, καθ’ ἃς ὑπέστημεν τὸ ἐθνικὸν δυστύχημα τοῦ Δήλεσι. Ἑκατοστύες δὲ λῃστῶν κατέτρυχον τότε τὰς πλείστας τῶν Ἐπαρχιῶν τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος.

§37ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὰ τοῦ Δήλεσι ἦσαν εἰς τὸ 1869.

§38ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, συνέβησαν τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1870, τὸ γνωρίζω καλῶς· τότε ἀπεσύρθη ὁ Ζαΐμης καὶ ἦλθεν ὁ Δεληγιώργης, ὅστις οὐδὲν ἄλλο ἔπραττε κλεισθεὶς ἐν τῷ γραφείῳ του, ἢ νὰ διευθύνῃ τὰ τῆς καταδιώξεως τῆς λῃστείας. Ἦλθε κατόπιν ὁ Κουμουνδοῦρος, ἐγὼ δὲ ὑπ’ αὐτὸν Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ τότε ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ ἐκ νέου τὸν τερατώδη ἐκεῖνον Νόμον τῆς ἐκτοπίσεως τῶν συγγενῶν τῶν λῃστῶν, δι’ οὗ ἐτιμωροῦντο ἀσπλάγχνως οἱ ἀθῶοι, οὐχὶ ἁπλῶς πρὸς συντήρησιν τῆς τάξεως, ἀλλὰ χάριν τῆς τιμῆς, τῆς ὑπάρξεως, δύναμαι νὰ εἴπω, τοῦ Ἔθνους. Τοιαύτη ἦτο ἡ κατάστασις τότε, καὶ ἐκεῖνον τὸν στρατὸν ἐθεώρησε παραβλητέον ὁ κ. Τρικούπης πρὸς τὸν στρατὸν τὸν ἰδικόν του· τίνα ἄλλην ἠθέλατε ὁμολογίαν; Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ὅσα εἶπον· τότε εἴχομεν τὴν ἀντικατάστασιν, ἐνῷ τώρα ἔχομεν πράγματι ἐθνικὸν στρατόν. Εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ σύγκρισις μεταξὺ τῶν δύω τούτων στρατῶν; Ἢ μόνον ταύτην τὴν σύγκρισιν θεωρεῖ εὐνοϊκὴν εἰς τὸ ἔργον αὑτοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργός; Ἐναυάγησε δυστυχῶς εἰς χεῖρας αὑτοῦ ἡ νέα δημιουργία. Καὶ ὄντως νέος στρατολογικὸς Νόμος ἦτο δημιουργία· διότι στρατολογικὸς Νόμος, καλῶς συντεταγμένος καὶ καλῶς ἐφαρμοζόμενος, εἶναι, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶπον, τὸ Εὐαγγέλιον τῆς κοινωνίας, αὐτὸς συντελεῖ ὑπὲρ πάντα ἄλλον Νόμον, πλὴν τῶν ἄλλων, καὶ εἰς τὴν μόρφωσιν αὐτῆς καὶ ἠθικοποίησιν. Ἠπόρησα, κύριοι Βουλευταί, ὅτε ὁ κ. Πρωθυπουργός, οὗ τὴν ἀγχίνοιαν ἀναγνωρίζω, ἔφερεν ἐνταῦθα ἔκθεσιν αὐτοῦ τούτου τοῦ στρατηγοῦ Σαπουντζάκη, ὃν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν παρέστησεν ἐνώπιον ἡμῶν, ὡς δὲν ὤφειλε νὰ παραστήσῃ, οὐχὶ ἀνώτατον ἀξιωματικὸν, διακεκριμμένον καὶ ἐντιμότατον, οἷος εἶναι ὁμολογουμένως ὁ κ. Σαπουντζάκης, ἀλλὰ τὸν τελευταῖον τῶν ἀνθρώπων. Ἰδοὺ ὅμως οἷος ἀνὴρ εἶναι ὁ κ. Σαπουντζάκης. Καὶ τότε ὑπῆρχε Κυβέρνησις, καὶ τότε ἡ Κυβέρνησις ηὐθύνετο διὰ τὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ, ἀλλ’ ὁ ἔντιμος στρατηγὸς εἶχε τὸ θάῤῥος νὰ εἴπῃ εὐθαρσῶς τὴν ἀλήθειαν, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἠθικὴ καὶ φιλόπατρις, ἐδικαιοῦτο ἴσως, μὴ ἔχουσα τὰ ἀναγκαῖα μέσα, νὰ μὴ ἐφαρμόσῃ τὰς προτάσεις τοῦ στρατηγοῦ, ἀλλὰ δὲν ἐτιμώρησεν αὐτὸν διὰ τοῦτο, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον οἱ τότε διέποντες τὰ πράγματα τῆς πατρίδος ἤθελον ἀποδώσει εἰς αὐτὸν ἐνέργειαν ἀσυμβίβαστον, οὐχὶ πρὸς τὴν θέσιν ἀνωτάτου τοῦ στρατοῦ ἀξιωματικοῦ, ἀλλὰ πρὸς τὴν θέσιν τοῦ τελευταίου τῶν ἀνθρώπων, ὡς εἶπον. Ἀλλ’ ἀφοῦ διὰ νὰ ἀποδείξῃ τὴν κατάστασιν ἐκείνην τοῦ 1871 ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς ἔφερε τὴν ἔκθεσιν τοῦ στρατηγοῦ Σαπουντζάκη, διατί ἀρνεῖται νὰ φέρῃ σήμερον τὴν ἔκθεσιν αὐτοῦ περὶ τῆς παρούσης καταστάσεως τοῦ στρατοῦ; Κύριοι, ἐὰν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ὁμιλῶμεν μετὰ πόνου, βεβαιωθῆτε, σᾶς τὸ λέγω εἰλικρινῶς, ὅτι δὲν κινούμεθα ἀπὸ ἄλλον σκοπὸν, εἰμὴ ἀπὸ τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος. Δὲν πρόκειται, φίλοι Συνάδελφοι, περὶ παρωνυχίδος. Ἂν ἡ στρατιωτικὴ σύνταξις τῆς Χώρας ἔχει κακῶς, ἀλλοίμονον εἰς ἡμᾶς. Ἀπωλέσαμεν ἤδη τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν πράγματα, ἀλλ’ ἡ κατάστασις αὕτη ἡ ἐσωτερική, ἐν ὅσῳ διατελοῦμεν ἐν εἰρήνῃ, εἶναι ἐν ἡμῖν, καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει ἀρκοῦσαν φιλοτιμίαν ὥστε νὰ φάγῃ καὶ τὰς σάρκας του, ἵνα τηρήσῃ τὴν οἰκονομικὴν αὑτοῦ τιμήν. Διὰ τοῦτο εἴδετε, ὅτι αὐτοὺς τοὺς ἀλλεπαλλήλους καὶ πολυωνύμους φόρους, οὓς ἐπεβάλετε, ὅλους τοὺς ἐπλήρωσεν. Ἀλλὰ τὰ στρατιωτικὰ ζητήματα δὲν κρίνονται ἐν ἡμῖν, κρίνονται ἐνώπιον ἐχθροῦ ἀμειλίκτου. Οὐαὶ δὲ ἡμῖν, ἐὰν εὑρεθῶμεν κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἐνεργείας ἀπαράσκευοι!

§39Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§40Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κηδόμενος τῆς φιλοτιμίας τοῦ στρατοῦ διὰ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐγὼ πρῶτος ἀνεκίνησα, ἐδείχθην ἐπιεικὴς πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν· ἀλλ’ ἡ ἐπιείκειά μου αὐτὴ παρεγνωρίσθη ὑπ’ αὐτοῦ, διότι, ὡς ἐκ τοῦ χαρακτῆρός του, καθ’ ὅσον τις εἶναι πρὸς αὐτὸν ἁβρόφρων, κατὰ τοσοῦτον αὐτὸς εἶναι θρασὺς καὶ προπέτης. Ἐζήτησα νὰ συγκαλύψω, ἐφ’ ὅσον μοὶ ἐπετρέπετο, τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τριῶν ἐτῶν διαπράττονται εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ· ἐζήτησα κατὰ τὴν εἰσήγησιν τῆς ἐκρύθμου αὐτῆς καταστάσεως νὰ σταματήσω μέχρι τῶν σημειώσεων τοῦ τετάρτου τάγματος, ἀλλὰ τὴν ἐπιείκειάν μου αὐτὴν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐθεώρησεν ἀδυναμίαν, καὶ διὰ τοῦτο μὲ ἀναγκάζει νὰ μὴ τὸν φεισθῶ ἐπὶ πλέον. Δὲν ἀρκεῖ, κύριοι, ὅτι ἐπὶ τρία ἔτη ἐξαπατᾷ τὸν κόσμον μὲ τὰ ἰσοζύγια τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δὲν ἀρκεῖ ὅτι ἀνῄρεσε διὰ τῶν πραγμάτων τὰς ἐπαγγελίας του, διὰ τῶν ὁποίων ἀπεπλάνησεν ὅλον τὸ Ἑλληνικὸν δημόσιον, ἀλλ’ ἔχει καὶ σήμερον τὴν τόλμην ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ νὰ λέγῃ, ὅτι ἐδημιούργησε στρατόν. Ναί, ἐδημιούργησε τὴν σπατάλην ἐν τῷ στρατῷ, ἐδημιούργησε τὴν παραλυσίαν ἐν τῷ στρατῷ, ἐδημιούργησε τὸν ἀφοπλισμὸν τῆς Ἑλλάδος (εὖγε! εὖγε! ἀριστερόθεν). Πρὶν εἰσέλθω εἰς τὴν ἀναίρεσιν τῶν ὅσων εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, θέλω σᾶς ἀναφέρει γεγονὸς πρόσφατον καὶ λίαν χαρακτηρίζον τὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ. Κατὰ τὸν Μάρτιον τοῦ παρελθόντος ἔτους προσῆλθε νέος τις ἄγων τὸ 21 ἔτος τῆς ἡλικίας του καὶ μὲ παρεκάλεσε νὰ τὸν προσλάβω ὡς καθηγητὴν ἢ διδάσκαλον διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ υἱοῦ μου, διότι περιῆλθεν εἰς γνῶσίν του ὅτι εἶχον ἀνάγκην τοιούτου· ὅταν τὸν ἠρώτησα ἂν ὑπηρέτησεν εἰς τὸν στρατὸν, μοὶ εἶπεν, ὅτι ἤδη ὑπηρετεῖ, ὅτι εἶναι διδάκτωρ τῆς φιλολογικῆς σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου, ὅτι ἔλαβε τὸν πρῶτον βαθμὸν, εἶναι υἱὸς ἀξιωματικοῦ καὶ ὑπηρετεῖ εἰς ἓν τάγμα τῆς φρουρᾶς τῶν Ἀθηνῶν· δὲν ἔχω δὲ οὐδεμίαν δυσκολίαν νὰ ἦμαι μᾶλλον ἐξηγηματικὸς, καθ’ ἣν περίπτωσιν ἤθελέ τις ἐκ τοῦ Κοινοβουλίου πειραθῆ νὰ μὲ διαψεύσῃ· τῷ εἶπον τότε, καὶ πῶς, ἀφοῦ ὑπηρετεῖς εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, ἐξακολουθεῖς φέρων πολιτικὴν ἐνδυμασίαν; Μοὶ ἀπεκρίθη, ὅτι πώποτε ἐνεδύθη τὴν στρατιωτικὴν στολὴν, ὅτι ὁ σωματάρχης του μόνον τῷ ἐπιβάλλει τὴν ὑποχρέωσιν μετὰ μεσημβρίαν νὰ μεταβαίνῃ εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Οἰκονομίας καὶ οὕτω ἐξακολουθεῖ διάγων πρὸ δύω ἢ τριῶν μηνῶν. Δὲν ἠξεύρω, ἂν ὁ στρατὸς τοῦ 1871, τὸν ὁποῖον ἠθέλησεν ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἐξελέγξῃ διὰ τῆς ἐκθέσεως τοῦ κ. Σαπουντζάκη παρουσίασε τοιαῦτα ἀτοπήματα, ὁποῖα παρουσιάζει ὁ δῆθεν δημιουργηθεὶς ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη στρατός· καὶ ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἐνεργηθῇ αὐστηρὸς ἔλεγχος ἐπὶ τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ, ἤθελον ἀποκαλυφθῆ πολὺ πλείονα τῶν ὅσων θέλω σᾶς ἐκθέσει. Ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐνόμισεν, ὅτι δύναται νὰ ὀχυρωθῇ ὄπισθεν τῆς ἀγνοίας του· ἀλλ’ Ὑπουργὸς, ὅστις, εἴτε ὑποκρίνεται, εἴτε εἶναι ἐν ἀγνοίᾳ τῶν συμβαινόντων εἰς τὸν κλάδον του, καὶ ὅστις ἐπιῤῥίπτει τὴν εὐθύνην ἐπὶ τῶν ὑποδεεστέρων του, εἶναι ἀνίκανος νὰ παρίσταται εἰς τὸ Κοινοβούλιον· ὅταν δὲ εἰς τὸν καταλογισμὸν τῶν πράξεων ἀπεκδύεται τῆς εὐθύνης του, δὲν τῷ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ παρίσταται διευθύνων τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Κοινοβουλίου. Ὅταν χθὲς ἐξετραγῴδουν τὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ, μοὶ εἶπεν ὅτι ἐν ἀγνοίᾳ του συνέβαινον· ἀλλὰ τότε τίς ὑπέχει τὴν εὐθύνην τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν; Ἐπὶ τοσοῦτον δὲ ὁ κ. Τρικούπης ἐθεώρησεν ἑαυτὸν δόκιμον περὶ τὰ στρατιωτικὰ, ὥστε εἰς τὸν τελευταῖον ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ ἀνέγραψε τὴν ἀσέβειαν, ὅτι ὁ στρατὸς τῆς Ἑλλάδος διατελεῖ ὑπὸ τὴν ἀνωτάτην διοίκησιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐνῷ, κατὰ τὸ Σύνταγμα, τὴν ἀνωτάτην διοίκησιν τοῦ στρατοῦ ἔχει μόνος ὁ Βασιλεύς. Ὅταν χθὲς ἀνέγνωσα τοὺς ἀριθμοὺς τῶν μετακινήσεων, αἵτινες ἔλαβον χώραν κατὰ τὸ τετράμηνον καὶ αἵτινες ἀνῆλθον εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 900, ἀπήντησεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι αἱ μετακινήσεις αὗται εἶναι συνέπεια τοῦ Νόμου περὶ προσμετρήσεως χρόνου ὑπηρεσίας καὶ τῶν ἄλλων στρατιωτικῶν Νόμων. Κατόπιν τῆς χθὲς ἀγορεύσεώς μου, ἀνεδίφησα τὴν «Ἐμερίδα τῆς Κυβερνήσεως» διὰ νὰ ἴδω τί κατὰ τοὺς τέσσαρας μῆνας ἔλαβε χώραν· δὲν εὗρον, κύριοι, εἰμὴ προβιβασμούς, οἵτινες δὲν συνεπάγονται ὑποχρεωτικὰς μετακινήσεις, εὗρον ἴσως 100–120 τοποθετήσεις, ἀλλὰ τοποθετήσεις, αἵτινες προέρχονται ἐκ προβιβασμοῦ, καὶ ὅταν ἀνέγραψα εἰς τὰς σημειώσεις μου τοὺς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους σᾶς ἀνέγνωσα χθὲς, δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψιν τὰς μετακινήσεις διὰ προβιβασμοῦ, διότι αἱ καταστάσεις τῶν Σωμάτων σημειώνουσι ῥητῶς, ὅταν μετατίθενται ἀξιωματικοὶ ἀπὸ Σώματος εἰς Σῶμα, λόγῳ προβιβασμοῦ· ὁσάκις δὲ εὕρισκον τὴν τοιαύτην σημείωσιν δὲν ἀνέγραφον αὐτήν. Ἀλλ’ εἶπεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ὁ περὶ προσμετρήσεως Νόμος ὑπηγόρευσε τὰς μετακινήσεις αὐτάς· ἐγὼ θέλω σᾶς ἀναγνώσει Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἀξιωματικοὶ τοποθετηθέντες πρὸ 24 ὡρῶν εἰς Στρατολογικὰ Γραφεῖα, μετεκινήθησαν εἰς ἄλλα τοιαῦτα, ἐνῷ δὲν ὑπῆρχε λόγος περὶ προσμετρήσεως· διότι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀνέγραψε καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν Στρατολογικῶν Γραφείων ὡς προσμετροῦσαν χρόνον πρὸς προβιβασμόν. Ἀλλὰ ποῖαι εἶναι αἱ ὑπηρεσίαι, αἱ μὴ προσμετροῦσαι χρόνον; αἱ ὑπηρεσίαι αὗται εἶναι ἐλάχισται καὶ κατέχονται ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ὑπὸ ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν. Δὲν προσμετρεῖ χρόνον πρὸς προβιβασμὸν ὁ Φρούραρχος, ὁ Πρόεδρος τῶν Στρατοδικῶν, ὁ Βασιλικὸς ἐπίτροπος, ὁ Εἰσηγητὴς, ὁ Ὑποφρούραρχος· ἀλλὰ τοιαῦται θέσεις πόσαι εἶναι ἐν Ἑλλάδι; δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι πλείονες τῶν τεσσαράκοντα. Ἀλλ’ ὅταν ἔχωμεν ἀριθμοὺς, οἱ ὁποῖοι μᾶς δεικνύουσιν, ὅτι αἱ μετακινήσεις ἐπὶ 4 μῆνας ἔφθασαν εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 900, ποῦ χωρεῖ πλέον τὸ ἐπιχείρημα τῆς προσμετρήσεως τοῦ χρόνου; Ὅταν οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Πεζικοῦ, καὶ περὶ αὐτῶν μόνον πρόκειται, μετατίθενται, προσκολλῶνται ἢ ἀποσπῶνται ἀπὸ τάγματος εἰς τάγμα, πῶς δύναται ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἐπικαλῆται τὸν Νόμον περὶ προσμετρήσεως χρόνου; Εἶπον, ὅτι μόνον εἰς τὰς ὡς εἴρηται θέσεις δὲν προσμετρεῖται χρόνος ὑπηρεσίας, καὶ αὐταὶ αἱ θέσεις ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ κατέχονται ἀπὸ ἀνωτέρους ἀξιωματικούς. Ὅθεν τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον προτάσσει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τῆς προσμετρήσεως τοῦ χρόνου τῆς ὑπηρεσίας, εἶναι ἄστοχον· ἐνόμισε δὲ, ὅτι διὰ τούτου ἠδύνατο νὰ καλύψῃ τὰ καθ’ ἑκάστην γινόμενα ἄτοπα ἐν τῷ στρατῷ. Κατέδειξα, κύριοι, κατὰ τὴν χθὲς ἀγόρευσίν μου τὸ ἀνεπαρκὲς τῆς ἀπογραφῆς πρὸς τὸν ὑπάρχοντα ὀργανισμὸν καὶ ἐδικαιούμην εἰς τοῦτο, διότι ἄλλοτε μετὰ τοῦ κ. Τρικούπη κατεκρίναμεν τὴν διετῆ θητείαν, ὑποστηρίζοντες τὴν τριετῆ κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, δὲν εἶχον δὲ τὴν ὑποχρέωσιν, ὡς ἀπήτει ὁ κ. Τρικούπης, νὰ ὑποδείξω νέον ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, καθ’ ὅσον δὲν ἐπρόκειτο νὰ συζητήσωμεν Νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ· ἐγὼ κατ’ ἀνάγκην ἔφερα τὴν ἐπερώτησιν ἐπὶ τῇ ἀρνήσει τοῦ Πρωθυπουργοῦ, μὴ θελήσαντος νὰ καταθέσῃ τὰς ἐκθέσεις τῶν ἐπιθεωρητῶν καὶ τῶν σωματαρχῶν περὶ τῆς κακῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ. Δὲν εἶχον λοιπὸν ὑποχρέωσιν εἰς τοῦτο· ἄλλως οἱ ἀριθμοὶ, οὓς ἀνέφερεν εἶναι τοιοῦτοι, ὥστε καθιστῶσι τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος εὐχερεστέραν, καὶ ὅπως λίαν εὐφυῶς ὁ ἔντιμος ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτὴς εἶπε πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἂν ἡ μονοετὴς θητεία παρέχῃ τόσα ἀγαθὰ, διατί τῶν τοιούτων ἀγαθῶν στερεῖ τὰ τεχνικὰ Σώματα τοῦ στρατοῦ; Θέλω ἀποδείξει διὰ παραθέσεως στρατιωτικῶν δημοσιολόγων καὶ αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν τῆς Γαλλίας, ὅτι εἶναι πεπλανημένη ἡ ἰδέα, ὅτι τὰ τεχνικὰ Σώματα ἔχουσιν ἀνάγκην μεγαλειτέρας θητείας· ἄλλως, ἡ πλειονοψηφία τῶν εἰδικῶν ἀνδρῶν ἀποφαίνεται ἀνεπιφυλάκτως, ὅτι τὸ πεζικὸν ἔχει ἀνάγκην περισσοτέρας ἐκπαιδεύσεως. Ὁ Βουλευτὴς Locroy, συζητῶν τελευταίως εἰς τὴν Γαλλίαν περὶ θητείας, λέγει μεταξὺ ἄλλων: «οὕτω «διῃρέθη ὁ στρατὸς εἰς δύω μέρη, τὸ μὲν περιλαμβάνον «τοὺς μαχίμους, ἤτοι τοὺς τυχόντας ἐκπαιδεύσεως καὶ ἀ«ληθεῖς στρατιώτας, τὸ δὲ τοὺς προωρισμένους νὰ μένωσιν «ἀμαθεῖς καὶ καθισταμένους ἀνωφελεῖς πρὸς ἄμυναν τῆς «χώρας, καὶ δὲν εἰξεύρω ἂν ἐν περιπτώσει πολέμου καὶ «ἐν ὥρᾳ κινδύνου ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θὰ «τολμήσῃ νὰ κινητοποιήσῃ τοὺς τοιούτους στρατιώτας· «ὑπῆρξεν Ὑπουργὸς, ὅστις εἶπεν, ὅτι δὲν τολμᾷ». Ἐρωτηθεὶς δὲ ὑπὸ τῶν συναδέλφων του τίς ὁ Ὑπουργὸς αὐτὸς, ἀπήντησεν, ὅτι εἶναι ὁ στρατηγὸς Tibaudin. Κατὰ τὴν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τῆς Γαλλίας τελευταίαν συζήτησιν τοῦ περὶ ἀπογραφῆς Νόμου ὁ Εἰσηγητὴς αὐτοῦ εἶπεν ὡς ἑξῆς: «Τρία ἔτη! ἀλλ’ ὀφείλει νὰ χρησιμοποιηθῶσι νοημόνως, «ἐπωφελῶς καὶ ν’ ἀπαλλαχθῶσιν ἐν τέλει τὰ συντάγματα «ἀπὸ τὰς καθ’ ἑκάστην φρουρὰς, παρατάξεις, ἐπιθεωρή«σεις καὶ ἄλλας ἀνωφελεῖς ἀγγαρίας, αἵτινες ἀπόλλυσιν «ἑκατὸν περίπου ἡμέρας εἰς τοὺς στρατιώτας. Διατί νὰ μὴ «μιμηθῶμεν τοὺς Γερμανοὺς, οἵτινες, ἐπωφελούμενοι τῶν «ἀσκήσεων καὶ τῶν ἑλιγμῶν, ἐπιθεωροῦσι τὰ στρατεύματά «των; Τὸ τοιοῦτον εἶναι προτιμότερον ἢ αἱ πομπώδεις «ἐπιθεωρήσεις ἀναγγελλόμεναι ἐκ τῶν προτέρων, καὶ εἰς «ἃς παρασκευάζονται ἐπὶ πολὺν χρόνον, θυσιάζοντες τὰ «πάντα εἰς τὴν ἐπίδειξιν! Μήπως οἱ ὑποστράτηγοι, οἱ το«σοῦτον ὀλίγον ἀσχολούμενοι, δὲν δύνανται νὰ μεταβαί«νωσι πλέον συχνὰ, ἄνευ θορύβου καὶ πομπῆς, καὶ νὰ «βλέπωσι τί καθ’ ἑκάστην γίνεται καὶ ὄχι ὅ,τι διετάχθη «ἐπὶ σκοπῷ τῆς μεταβάσεώς των, καὶ νὰ κρίνωσιν ἐπὶ «τῶν πραγματικοτήτων καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῶν ἀπατηλῶν φαι«νομένων; κτλ.» Ὁ δὲ Βουλευτὴς Locroy, ὑποστηρίζων τὴν γνώμην τοῦ Εἰσηγητοῦ, εἶπε τ’ ἀκόλουθα: «ὁ στρατηγὸς Leval ἦτο «μᾶλλον ἐξηγηματικὸς τοῦ κ. Εἰσηγητοῦ. Τὸ ζήτημα τοῦτο «εἶναι καθαρῶς εἰδικὸν, καὶ διὰ τοῦτο θέλω ἐπικαλεσθῆ «τὴν αὐθεντίαν τοῦ στρατηγοῦ Leval, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς «δύναται νὰ διαφιλονεικήσῃ Ἰδού τί λέγει: «Δὲν γυμνάζονται τὸ Σάββατον, διότι εἶναι ἡμέρα κα«θαριότητος, δὲν ἐργάζονται τὴν Κυριακὴν ἕνεκεν ἐπιθεω«ρήσεως· 104 ἡμέραι χαμέναι διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ «στρατοῦ. Ἂν προσθέσωμεν τὸν χρόνον τῶν ἐπιθεωρήσεων, «τῶν κακῶν ἡμερῶν, καθ’ ἃς τὰ στρατεύματα δὲν δύναν«ται νὰ ἐξέλθωσι, φθάνομεν εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 130 ἢ «καὶ 140 ἡμερῶν ἀνωφελῶν. Εἶναι πλέον τοῦ τρίτου, δηλ. ἀκόμη δύω τρίτα τοῦ ἔτους ἐπὶ τριῶν ἄνευ οὐδεμιᾶς ὠφελείας. Ὅθεν, ὁ ὁλικὸς χαμὸς εἶναι πλέον τοῦ ἡμίσεος τοῦ «χρόνου τῆς ὑπηρεσίας. Ἐὰν ἀφαιρέσωμεν ἀκόμη τὰς ἀγ«γαρίας, τὰς ἀδείας, τὴν διαμονὴν ἐν νοσοκομείοις, θέλομεν «ἴδει πόσον εἶναι εὐάριθμοι αἱ ἡμέραι τῆς ἐκπαιδεύσεως· «μόλις φθάνουσι κατὰ μέσον ὅρον τὰς 150 ἡμέρας κατ’ «ἔτος». Ὅταν ἔχωμεν τοιαύτας γνώμας, ὅταν ἦναι καὶ τοῖς κοινοτέροις τῶν ἀνθρώπων ἀποδεδειγμένον, ὅτι ἡ μονοετὴς θητεία εἶναι ἀνεπαρκὴς ὄχι πρὸς συγκρότησιν καὶ μόρφωσιν τῶν ὑπαξιωματικῶν, ἀλλὰ πρὸς ἁπλῆν μόρφωσιν τοῦ πολίτου εἰς στρατιώτην, δὲν ἐννοῶ διατί ἐπὶ τοσοῦτον ἐπιμένει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀρεσκόμενος εἰς θεσμὸν, ὅστις ἀφ’ ἑαυτοῦ εἶναι καταδικαστέος, καὶ εἶναι παράδοξον καὶ πρωτοφανὲς καὶ παρέχει ἀφορμὴν εἰς πολλὰς σκέψεις; πῶς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τοσοῦτον ἀδιαφορεῖ καὶ ἐπὶ τοσοῦτον καθίσταται ὕποπτος πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ στρατοῦ, ἅτινα εἶναι καὶ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους, εἶχε δὲ τὴν τόλμην νὰ παραβάλῃ τὴν Ἑλλάδα πρὸς τὴν Ὀλλανδίαν! Ἀλλ’ ἦτον ἀνέκαθεν ὑπὲρ τῶν ἰδεῶν αὐτῶν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἡ δύναμις ὅμως τῶν πραγμάτων κατέδειξε τὰς περὶ στρατοῦ ἰδέας του ἐσφαλμένας καὶ μὴ στηριζομένας ἐπὶ τῆς ἀληθείας. Ἀλλ’ εἶναι δυνατόν, κύριοι, ἐνιαυσία θητεία νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν μόρφωσιν στρατιώτου; Μήπως ἡμεῖς μόνοι ἐπὶ τοσοῦτον ἀγαπῶμεν τὰ τέκνα μας, ὥστε μὴ θέλοντες νὰ τὰ ἀπομακρύνωμεν πλέον τοῦ ἔτους, ἔχομεν περισσότερον τὸ φίλτρον ἢ οἱ κάτοικοι τῶν ἄλλων Κρατῶν; Ἀλλ’ ἀπεδείχθη δι’ ἀριθμῶν, ὅτι τὸ ὑπάρχον σύστημα καὶ ὡς ἐκ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς χώρας καὶ ἐκ τῶν ἄλλων λόγων, οὓς ἀνέφερον, δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ καρποφόρως· ἀπεδείχθη δὲ τὸ τοιοῦτον ἐν ἁπάσαις ταῖς λεπτομερείαις αὑτοῦ· καὶ διὰ τοῦτο ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, μὴ δυνηθεὶς κἂν νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τοιούτου ἐδάφους, ἀπήντησεν ἐφ’ ὅσων δὲν εἶπον. Θὰ μνημονεύσω, κύριοι, καὶ ἄλλων λόγων λίαν σπουδαίων, ἵνα ἀποδειχθῇ ὅτι τὸ ὑπάρχον στρατιωτικὸν σύστημα πρέπει νὰ ἐκλείψῃ. Ὁ Εἰσηγητὴς τῆς Γαλλικῆς Ἐπιτροπῆς λέγει ὡς ἀκολούθως: «ἀναγνωρίζεται ὅτι τὸ πεζικὸν εἶναι ἡ βασίλισσα τῶν «μαχῶν, ἐν ἀνάγκῃ δύναται νὰ ἐνεργήσῃ ἄνευ τῆς συν«δρομῆς τῶν ἄλλων ὅπλων, ἐνῷ τὸ πυροβολικὸν καὶ τὸ «ἱππικὸν δὲν δύναται ἄνευ τοῦ πεζικοῦ. Καὶ μολαταῦτα «τὴν δυστυχῆ αὐτὴν βασίλισσαν ἐξαιρετικῶς καὶ ἐπὶ «πολὺ τὴν παραγνωρίζουσι. Τὸ πεζικὸν, ὁδοιποροῦν πεζῇ, «φέρον ἐπὶ τῶν ὤμων του τὸν σάκκον, τὰ πολεμεφόδια «καὶ τὰς τροφάς του, ὑποβάλλεται καὶ εἰς τὰς μᾶλλον «ἐπιπόνους κακουχίας· βαδίζει δι’ ὅλων τῶν ὁδῶν, μά«χεται ἐπὶ παντὸς ἐδάφους, ἀγρυπνεῖ πρὸς φύλαξιν τῶν «ἄλλων, καὶ μολαταῦτα κατατάττουσιν εἰς αὐτὸ τοὺς ἧτ«τον εὐρώστους ἐκ τῆς ἀπογραφῆς, ἐνῷ εἰς τὸ ἱππικὸν «καὶ εἰς τὰ εἰδικὰ λεγόμενα ὅπλα κατατάττουσι τοὺς «καλλιτέρους ἄνδρας. Ἀκόμη δὲ καὶ οἱ στρατιῶται τῆς «οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας εἶναι καλλίτεροι τῶν τοῦ πεζικοῦ. «Ὡς νὰ μὴν ἤρκουν πάντα ταῦτα, τὸ πεζικὸν ἐκρίθη «τὸ προωρισμένον θῦμα τῆς διαιρέσεως τῆς ἀπογραφῆς «εἰς δύω μερίδας. Ἐπὶ τῇ προφάσει ὅτι ἡ ἐκπαίδευσις «τοῦ πυροβολιτοῦ καὶ τοῦ ἱππέως ἀπαιτεῖ μείζονα χρό«νον ἢ ἡ τοῦ πεζοῦ στρατιώτου, δὲν ἀποστέλλονται εἰς «τὸ πυροβολικὸν καὶ τὸ ἱππικὸν ἄνδρες ἐκ τῆς δευτέρας «μερίδος τῆς ἀπογραφῆς. Ἡ Ἐπιτροπὴ ὑποστηρίζει μεθ’ «ὅλης τῆς μεγάλης πλειοψηφίας τῶν ἀνδρῶν τοῦ ἐπαγ«γέλματος, ὅτι παρὰ πᾶν ἄλλο ὅπλον τὸ πεζικὸν ὀφεί«λει νὰ βασίζεται ἐπὶ τῆς ἀτομικῆς ἀξίας τῶν στρατιω«τῶν του». Ἐπιλέγει δὲ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τῆς Γαλλίας ὡς ἑξῆς: «Θά μοι ἐπιτραπῆ νὰ παρατηρήσω, ὅτι ὁ ἐν χρήσει «σήμερον τρόπος τοῦ μάχεσθαι εἶναι ἰδίως δύσκολος διὰ «τὸ ὅπλον τοῦ πεζικοῦ, ἔνθα ὁ προαγορεύσας εὑρίσκει ὅλως «φυσικὸν νὰ τοποθετήσῃ τοὺς στρατιώτας τοῦ ἑνὸς ἔτους. Ὁ «πυροβολητὴς δὲν φέρει μεθ’ ἑαυτοῦ σχεδὸν τίποτε, ὁ ἱππεὺς «φέρεται ὑπὸ τοῦ ἵππου του, ὁ πεζὸς μάχεται, πλαγιά«ζει, σηκόνεται φέρων ἐπὶ τῶν ὤμων του βάρος 20 χιλιο«γράμμων. Μεθ’ ὅλα ταῦτα εἶναι ἐπάναγκες νὰ ἦναι ἐπὶ «τοσοῦτον κάτοχος τῶν ἀρχῶν τοῦ ῥίμματος, ὥστε διὰ «τοῦ ὅπλου του νὰ δύναται νὰ παράγῃ τὰ μᾶλλον πραγ«ματικὰ ἀποτελέσματα». Τοιαύτη εἶναι ἡ γνώμη ἀνδρῶν καταγινομένων εἰς τὰ τοῦ στρατοῦ καὶ ἀφιερωσάντων ὁλόκληρον τὸν βίον των εἰς τὸ στρατιωτικὸν ἐπάγγελμα. Εἶπε χθὲς ὁ κύριος Πρωθυπουργός, μὴ δυνηθεὶς νὰ ἐπικαλεσθῇ ἄλλην γνώμην, ὅτι τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα εἶναι ζήτημα ἀγροτικόν, ζήτημα βιομηχανικόν, ζήτημα οἰκονομικόν. Ἐννοῶ, κύριοι, μέχρις ὁρίου τινὸς, ὅτι τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας δέον νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τοῦ ἐν εἰρήνῃ στρατοῦ σχετιζομένου πρὸς τὴν ἐνιαύσιον ἀπογραφήν, ἀλλὰ πέραν τοῦ ὁρίου αὐτοῦ δὲν ἐπιτρέπεται οἰκονομία· διότι τότε ἡ δαπάνη καθίσταται περιττὴ καὶ ἄχρηστος. Ἐὰν ἠδυνάμεθα, κύριοι, νὰ ἔχωμεν στρατὸν μορφωμένον εἰς διάστημα ἓξ μηνῶν ἢ ἑνὸς ἔτους, βεβαίως θὰ ἐπροτιμῶμεν τὸ τοιοῦτον σύστημα· ἀλλ’ ἀπεδείχθη ὅτι τοῦτο εἶναι ἀδύνατον, τὰ δὲ οἰκονομικὰ τῆς χώρας πρέπει νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν ἐπὶ τῇ βάσει πραγματικοῦ στρατοῦ καὶ οὐχὶ στρατοῦ συγκροτουμένου ἐξ ἀνδρῶν φερόντων ὅπλα καὶ στρατιωτικὴν ἐνδυμασίαν, ἀλλὰ μὴ δυναμένων νὰ ἦναι στρατιῶται. Νομίζω δὲ, ὅτι διὰ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ καί τινων ἄλλων νόμων καὶ διὰ τῆς αὐτῆς δαπάνης δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν τοῦ στρατοῦ καὶ πολὺ περισσότερον μορφωμένον. Ἐν τῷ προοιμίῳ τοῦ λόγου του ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι δὲν ἀποβλέπει εἰς τὸν ἐν εἰρήνῃ στρατὸν, ἀλλ’ εἰς τὸν ἐν πολέμῳ, καὶ ἰδίως εἰς τὴν ἐφεδρείαν· ὑπεστήριξε δὲ ὅτι ἡ μονοετὴς θητεία χορηγεῖ περισσότερον ἀριθμὸν ἐφέδρων ἢ ἡ μακροχρόνιος, καὶ ὅτι ἐν καιρῷ πολέμου δυνάμεθα νὰ παρατάξωμεν στρατὸν 40 ἢ 50 χιλιάδας διὰ τῆς μονοετοῦς θητείας, ἐνῷ διὰ πάσης ἄλλης δὲν ἠθέλομεν δυνηθῆ νὰ παρατάξωμεν οὐδὲ τὸ τρίτον. Θέλω ἀποδείξει δι’ ἀριθμῶν ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν λανθάνεται εἰς τὰς θεωρίας του αὐτάς. Τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλούστατον· ἐπὶ παραδείγματι, ἐὰν ἔχωμεν 10 χιλιάδας ἀνδρῶν ἐτησίαν ἀπογραφὴν, καὶ θέλομεν 10 χιλιάδας στρατὸν, ἡ θητεία θὰ ἦναι μονοετής· ἂν 20 χιλιάδας στρατὸν, διετὴς, ἂν τριάκοντα, τριετὴς, ἂν τεσσαράκοντα, τετραετής· καθ’ ὅσον ἔχομεν μεγαλειτέραν θητείαν, κατὰ τοσοῦτον θὰ ἔχωμεν καὶ περισσότερον στρατόν. Κατὰ πᾶν λοιπὸν ἔτος θ’ ἀφίεται ὁ αὐτὸς ἀριθμὸς ἀνδρῶν, εἴτε ἡ θητεία εἶναι μονοετὴς, εἴτε διετὴς, εἴτε τριετὴς, θὰ μεταβαίνῃ δηλονότι ὁ αὐτὸς ἀριθμὸς ἀνδρῶν εἰς τὴν ἐφεδρείαν· ὥστε οὐδόλως ἡ θητεία ἐπιδρᾷ εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐφέδρων, περὶ τῆς ἀξίας τῶν ὁποίων θέλω ὁμιλήσει ἄλλοτε. Ἀλλὰ τὰ οἰκονομικὰ οἱασδήποτε χώρας δὲν ἐπιτρέπουσι τὴν κατάταξιν ὁλοκλήρου τῆς ἐτησίας ἀπογραφῆς καὶ τὴν διατήρησιν αὐτῆς ὑπὸ τὰς σημαίας πέραν ὁρίου τινὸς, τὸ ὁποῖον προσδιώρισεν ἡ στρατιωτικὴ ἐπιστήμη ὡς τὸ ἐλάχιστον ὅριον πρὸς συγκρότησιν μονίμου στρατοῦ. Ἡ Γαλλία, ἀποδεχθεῖσα τὴν γενικὴν στρατολογίαν, ὥρισε πενταετῆ θητείαν, ἀλλ’ ἡ ἐτησία ἀπογραφὴ μετὰ τὰς ἐξαιρέσεις, τὰς ἀναβολὰς κατατάξεων κλπ. ἀνέρχεται εἰς 150 χιλιάδας περίπου, ὥστε διὰ τῆς πενταετοῦς θητείας ἡ Γαλλία θὰ εἶχε στρατὸν 750 χιλιάδας ἀνδρῶν· προστιθεμένων δὲ καὶ τῶν μονίμων στελεχέων καὶ ἀνερχομένων εἰς 120 χιλιάδας ἄνδρας, θὰ εἶχεν 870 χιλιάδας στρατὸν, ἀριθμὸν ἀποκρουόμενον ἀπὸ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους· ὅθεν ἠναγκάσθη νὰ διαιρέσῃ τὴν ἀπογραφὴν εἰς δύω μέρη, τὴν μὲν πρώτην ἐπὶ τῇ πενταετεῖ ὑποχρεώσει, τὴν δὲ δευτέραν ἐπὶ ἑξαμήνῳ ἢ ἐνιαυσίᾳ. Ἀλλὰ καὶ τὸ τοιοῦτον ἐθεωρήθη ἐκ τῆς πείρας ἐλαττωματικόν, διότι χάριν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἡ Κυβέρνησις ὥριζεν ἐκ τῆς ἐτησίας ἀπογραφῆς τῶν 150 χιλιάδων ἀνδρῶν 70 μὲν χιλιάδας ἐπὶ πενταετεῖ ὑποχρεώσει, 80 δὲ χιλιάδας ἐπὶ ἐνιαυσίᾳ ἢ ἑξαμήνῳ. Ἐκ τούτου δὲ τὸ ἄτοπον, ὅτι οἱ πλείονες τοῦ ἡμίσεος ἀριθμοῦ ἐφέδρων ἦσαν ἀτελῶς ἐκγυμνασμένοι, καὶ ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατεύσεως ἤθελον ἀποτελεῖ πλέον τοῦ ἡμίσεως τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ ἄνδρες ὑπηρετήσαντες ἐπὶ ἕξ μῆνας ἢ ἐπὶ ἓν ἔτος εἰς τὸν στρατὸν, ἤτοι οἱ ἐντελῶς ἀμαθεῖς θὰ ἀπετέλουν τὸ πλεῖστον τοῦ στρατοῦ. Τὴν τοιαύτην κατάστασιν ἐζήτησαν νὰ θεραπεύσωσι διοικητικῶς, μειώσαντες τὴν πενταετῆ θητείαν εἰς πραγματικὴν ὑπηρεσίαν τεσσαράκοντα μηνῶν, διὰ νὰ δυνηθῶσιν οὕτω νὰ προσδιορίζωσι κατ’ ἔτος ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρους ἀπογράφους ἐκ τοῦ πρώτου μέρους τῆς ἀπογραφῆς· συνετέλεσαν δὲ εἰς τὴν τοιαύτην διοικητικὴν ἐνέργειαν αἱ παρατηρήσεις τῶν ἁρμοδίων κατὰ τὰ ἐτήσια φθινοπωρινὰ γυμνάσια τοῦ Γαλλικοῦ στρατοῦ. Ἐκ τῆς ἀνάγκης αὐτῆς προέκυψεν ἡ ἰδέα τῆς τριετοῦς θητείας, ὑπὲρ ἧς ἐκηρύχθη ἡ πλειοψηφία τῶν στρατηγῶν καὶ τῶν στρατιωτικῶν δημοσιολόγων, καὶ ἥτις ἔχει ἐπιπρόσθετον τὸ πλεονέκτημα τῆς ἰσότητος, ἵν’ ἅπαντες οἱ ὑπόχρεοι ὑπηρετῶσι τὸν αὐτὸν χρόνον ἐν τῷ στρατῷ. Ἡ Γερμανία ἔχει μεγαλειτέραν ἀπογραφὴν τῆς Γαλλίας· δὲν λαμβάνει ὁλόκληρον τὴν ἀπογραφὴν ἢ τὸν ἀναγκαῖον ἀριθμὸν διὰ τὴν ἐν εἰρήνῃ δύναμιν τοῦ στρατοῦ ἐπὶ τριετεῖ ὑπηρεσίᾳ, τοὺς δὲ ὑπολοίπους προκαλεῖ εἰς τὰ γενικὰ γυμνάσια ἅπαξ τοῦ ἔτους ἐπὶ 3 ἢ 4 ἑβδομάδας, ἔχει δὲ τὸ πλεονέκτημα, ὥστε αἱ τάξεις τοῦ στρατοῦ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος νὰ ὦσι πλήρεις. Ἐὰν εἷς στρατιώτης οἱουδήποτε συντάγματος λειποτακτήσῃ, ἀμέσως ὁ διοικητὴς αὐτοῦ εἰδοποιεῖ τὸν Νομάρχην, ὅστις τῷ ἀποστέλλει τὸν πρῶτον ὑπόχρεων· ἐὰν ἕτερος ἀποβιώσῃ, ἀντικαθίσταται ἀμέσως, ὥστε τὰ μὲν Σώματα εἶναι πάντοτε πλήρη, ἡ δὲ ἐκπαίδευσις δὲν προσκόπτει. Τίς ἤθελε φιλονεικήσει, κύριε Πρωθυπουργὲ, τὸ σύστημά σας, ἂν ἠδύνατο ν’ ἀποφέρῃ τ’ ἀποτελέσματα ἐκεῖνα, χάριν τῶν ὁποίων δαπανῶνται τόσα χρήματα καὶ ἀφαιροῦνται ἀπὸ τὰς βιωτικὰς ἐργασίας των τόσαι χιλιάδες πολιτῶν Ἑλλήνων κατ’ ἔτος; Νομίζετε, ὅτι οἱ καταδικάζοντες τὸ σύστημά σας ἔχουσι ἐξαιρετικήν τινα συμπάθειαν πρὸς τὸν στρατὸν ἢ ἴδιόν τι συμφέρον; Ἀλλ’ ὁπόταν σήμερον οἱ στρατοὶ δὲν εἶναι πλέον τῶν Βασιλέων καὶ τῶν Αὐτοκρατόρων, ἀλλὰ τῶν Ἐθνῶν, οἱ δὲ πόλεμοι διεξάγονται μεταξὺ αὐτῶν, καὶ εἶναι ἐπὶ τοσοῦτον καταστρεπτικοὶ εἰς τὰς συνεπείας των, νομίζομεν ὅτι ἐπὶ πολὺ παραγνωρίζομεν τὰ ὕψιστα συμφέροντα τοῦ Τόπου, μὴ ἀποκρούοντες τὸ στρατιωτικόν σας σύστημα, ὅπερ ἀπάδει πρὸς τὴν ἰσχὺν τοῦ στρατοῦ καὶ πρὸς τὰς παραδόσεις καὶ τοὺς πόθους τοῦ Ἔθνους. Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, κατὰ τὴν χθὲς ἀγόρευσίν του, ὅτι διὰ τοῦ συστήματός του ἐκπαιδεύονται περισσότερον οἱ ἄνδρες παρ’ ὅ,τι κατὰ τὸ ἔτος 1870. Ἀλλὰ τίς ἦτο ὁ ἀριθμὸς τοῦ στρατοῦ τότε καὶ τίς σήμερον; βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ὁ ἀριθμὸς εἶναι σήμερον τετραπλάσιος· καὶ μολαταῦτα ἔχω πληροφορίας, ὅτι μεταξὺ πεντακοσίων στρατιωτῶν ἑνὸς τάγματος, τέσσαρες μόνον εἶναι 1ης τάξεως σκοπευταί, ὑποθέτω δὲ, ὅτι τοιαύτας ἐπισήμους πληροφορίας καὶ διὰ τὰ πλεῖστα τῶν ταγμάτων ἀδύνατον νὰ μὴ ἔχῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ἡ ἐκπαίδευσις σήμερον δὲν εἶναι αἱ παρατάξεις καὶ τὰ στρατιωτικὰ θεάματα, ἀλλ’ ἡ ἐν τοῖς στρατῶσι καὶ ἐν τῷ πεδίῳ τοῦ Ἄρεως ἐκπαίδευσις καὶ ἐξάσκησις τῶν ἀνδρῶν. Τὰ τάγματα τῶν εὐζώνων καὶ πολλὰ τοῦ πεζικοῦ, γράφει ἐν τῇ ἐκθέσει του ὁ Γενικὸς ἐπιθεωρητὴς, ὡς ἐκ τοῦ κατακερματισμοῦ των καθυστεροῦν ἐν πολλοῖς. Ὅτι, κύριοι, ἀπὸ τριῶν ἐτῶν ἡ κατάστασις τοῦ στρατοῦ εἶναι λυπηρὰ, θέλω ἀποδείξει διὰ σημειώσεων καὶ καταστάσεων, αἵτινες ἀναγράφουσιν, ὅτι τὰ πλεῖστα τῶν ταγμάτων κατὰ τὰ τελευταῖα δύω ἔτη, ὡς ἐκ τῆς ἀνεπαρκείας τῆς δυνάμεώς των, παρουσίαζον κατάστασιν τοιαύτην, ὥστε νὰ ἀποσπάσῃ τὸ μειδίαμα τοῦ οἴκτου. Ἐπιθυμῶ καὶ σήμερον ἀκόμη νὰ συντάμω, ἐφ’ ὅσον δύναμαι, τὴν λυπηρὰν αὐτὴν ἐκτραγῴδησιν τῆς καταστάσεως τῶν Σωμάτων, καὶ ἰδίως τῶν ἀσυγγνώστων μετακινήσεων τῶν στρατιωτῶν καὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν, αἵτινες προκαλοῦσι τὴν ναυτίασιν. Ἐπὶ παραδείγματι ἀναφέρω τάγμα, τὸ ὁποῖον ἑδρεύει εἰς Ἐπαρχίαν συμπολιτευομένων, τὸ 18 πεζικόν, τὸ ἑδρεῦον εἰς Βῶλον. Κατὰ τὸν Ἰούνιον τοῦ παρελθόντος ἔτους ἡ δύναμις τοῦ τάγματος ἀνήρχετο εἰς 115 ἄνδρας, λιποτάκτας δὲ εἶχεν 11. Εἰς τὸν 1 λόχον αὐτοῦ ἔμειναν δι’ ὑπηρεσίαν 2 στρατιῶται καὶ 6 ὑπαξιωματικοί· εἰς τὸν 2ον λόχον 3 στρατιῶται καὶ 5 ὑπαξιωματικοί· εἰς τὸν 3ον λόχον οὐδεὶς στρατιώτης καὶ 4 ὑπαξιωματικοί· εἰς τὸν 4ον λόχον 3 στρατιῶται καὶ 5 ὑπαξιωματικοί. Ὅθεν ἔμενον πρὸς ἐκπαίδευσιν 2 ἄνδρες εἰς τὸν 1ον λόχον, 6 εἰς τὸν 2ον, οὐδεὶς εἰς τὸν 3ον καὶ 3 εἰς τὸν 4ον· εἶχε δὲ καὶ ἀπεσπασμένους ἕνα ὑπαξιωματικὸν εἰς τὴν ὑπομοιραρχίαν Λαυρίου, 2 στρατιώτας εἰς τὸ ἐν Τριπόλει 3ον τάγμα, ἕνα ὑπαξιωματικὸν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, 1 στρατιώτην εἰς τὸ ἐν Χαλκίδι 8ον Πεζικὸν, καὶ 1 ὑπαξιωματικὸν ὡσαύτως· Κατὰ τὸν Αὔγουστον μετετέθησαν ἐξ ἄλλων Σωμάτων 3 στρατιῶται, εἰς ἄλλα δὲ Σώματα οὐδεὶς, οὐδενὸς ἀξιωματικοῦ μετατεθέντος. Τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ 18ου Πεζικοῦ τάγματος. Ἐξακολουθῶ τὸ μαρτυρολόγιον, ὅπερ εἶναι λίαν δι’ ἐμὲ δυσάρεστον, ἀναγκάζομαι δὲ εἰς τοῦτο πρὸς σωφρονισμὸν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἡ δύναμις τοῦ 19 Πεζικοῦ τάγματος, τοῦ ἑδρεύοντος εἰς Ναύπλιον, κατὰ τὴν πρώτην παρελθόντος Ἰουνίου ἦτο 355 ἄνδρες, λιποτάκται δὲ 52· εἶχε δὲ ἀπεσπασμένους 8 στρατιώτας εἰς τὸ ἐν Τριπόλει τάγμα, 1 ὑπαξιωματικὸν καὶ 1 στρατιώτην εἰς τὸ ἐν Ἀθήναις 14ον τάγμα. Τὸν Ὀκτώβριον εἶχεν ἀπεσπασμένους 4 στρατιώτας εἰς τὸ ἐν Κορίνθῳ τάγμα. Τὸν Μάϊον μετετέθη ἐξ ἄλλων Σωμάτων 1 στρατιώτης, εἰς ἄλλο δὲ Σῶμα οὐδείς. Τὸν Νοέμβριον μετετέθησαν ἐξ ἄλλων Σωμάτων 4 στρατιῶται, εἰς ἄλλα δὲ Σώματα 1 ὑπαξιωματικὸς καὶ 3 στρατιῶται. Τὸν Ἰούλιον ἐξ ἄλλων Σωμάτων 2 στρατιῶται εἰς ἄλλα Σώματα, 1 στρατιώτης ἀπεσπασμένος εἰς τὴν μοιραρχίαν Μεσσηνίας, 1 ὑπαξιωματικός. Τὸ ἐν Κορίνθῳ 21ον Πεζικὸν τάγμα ἔχει δύναμιν κατὰ τὸν Μάϊον 82 ἀνδρῶν, λιποτάκτας δὲ 22· εἰς τὸν 1ον λόχον μένουν δι’ ὑπηρεσίαν 6 ὑπαξιωματικοὶ καὶ 5 στρατιῶται, σαλπιγκτὴς οὐδείς· εἰς τὸν 2ον λόχον 6 ὑπαξιωματικοὶ καὶ 3 στρατιῶται, εἰς τὸν 3ον λόχον 3 ὑπαξιωματικοὶ καὶ 3 στρατιῶται, εἰς τὸν 4ον λόχον 6 ὑπαξιωματικοὶ καὶ 2 στρατιῶται. Ἡ τοιαύτη κατάστασις παρατείνεται μέχρι τοῦ Νοεμβρίου. Ὀφείλω νὰ παύσω τὴν ἔκθεσιν τῆς λυπηρᾶς αὐτῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ, τὴν ὁποίαν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τῶν ἀστόχων μέτρων του ἐδημιούργησε. Κατὰ τὴν συνήθειάν του ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὴν χθὲς ἀγόρευσίν του ἠθέλησε νὰ μοὶ ἀποδώσῃ ἰδέαν βλάσφημον, ὅτι δηλ. ἐπιτρέπεται εἰς τὰς Κυβερνήσεις καὶ ἰδίᾳ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προσχωρῇ εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῶν Βουλευτῶν, τὰς ἀφορώσας εἰς τὸν στρατόν. Εἶναι σήμερον φίλοι τῆς Κυβερνήσεως συνάδελφοι ὑποστηρίξαντες τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, καὶ ἃς μαρτυρήσωσι κατὰ πόσον τὸ ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ λεχθὲν εἶναι ἀληθὲς δι’ ἐμέ. Εἶπον χθὲς, ὅτι ἐν τῇ κατὰ μέρος διοικήσει αἱ Κυβερνήσεις δύνανται νὰ ζητήσωσι τὰ φῶτα τῶν κυρίων Βουλευτῶν, δυναμένων νὰ διαφωτίζωσιν αὐτὰς ἐν πολλαῖς περιστάσεσιν. Ἡ παρέμβασις τῆς Πολιτικῆς εἰς τὰ τοῦ στρατοῦ ὑπῆρξεν ἀείποτε ὀλεθρία, σήμερον δὲ παρά ποτε ἀποβαίνει τοιαύτη ἕνεκα τῆς γενικῆς στρατολογίας. Τὴν πλειοψηφίαν τοῦ στρατοῦ δὲν ἀποτελοῦν ὡς ἄλλοτε οἱ χωρικοὶ καὶ οἱ ἀγράμματοι, ἀλλὰ νέοι πασῶν τῶν κοινωνικῶν τάξεων, τὸ πλεῖστον ἐγγράμματοι καὶ τελειοδίδακτοι, ἡ ἐλαχίστη δὲ παρέκκλισις πρὸς τὰ κανονισμένα γίνεται καταφανὴς, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ κατακρίνηται αὐστηρῶς ὑπ’ αὐτῶν καὶ ὁ ἁπλούστερος σήμερον στρατιώτης ἠξεύρει ὅτι ἐκτὸς τῶν ὑποχρεώσεών του ἔχει καὶ δικαιώματα. Ἡ ἐν τῷ στρατῷ ἀληθὴς πειθαρχία δὲν ἐκδηλοῦται διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ποινῶν, οὔτε διὰ τῆς αὐστηρότητος αὐτῶν, ἀλλ’ εἰς τὴν ὑπεροχὴν τῶν ἀνωτέρων πρὸς τοὺς κατωτέρους, εἰς τὴν ὑπεροχὴν ὅμως τὴν διὰ τῶν πραγμάτων καθ’ ἑκάστην ἀποδεικνυομένην. Ἡ γενικὴ στρατολογία, ἐπιβάλλουσα εἰς ἁπάσας τὰς τάξεις τῆς κοινωνίας τὴν προσωπικὴν ὑποχρέωσιν τῆς ὑπηρεσίας εἰς τὸν στρατὸν, ἐπιβάλλει συνάμα καὶ εἰς τοὺς Κυβερνήτας τὸ καθῆκον καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μεριμνῶσι σπουδαίως ὑπὲρ αὐτῶν, εἶναι δὲ κατὰ τοσοῦτον μᾶλλον ἐπίμεμπτος ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν τοιαύτην παράλειψιν τοῦ καθήκοντος, καθ’ ὅσον τὸ Κοινοβούλιον ἀείποτε ἐχορήγησεν ἄφθονα τὰ μέσα, περιβάλλον αὐτὴν ἀπὸ τριῶν ἐτῶν διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης του. Δὲν πιστεύω νὰ ζητήσητε νέας ἀποδείξεις περὶ τῆς οὐχὶ εὐαρέστου καταστάσεως τοῦ στρατοῦ· τὰς ἀποδείξεις ταύτας σᾶς ἔδωκεν ὁ Γενικὸς Ἐπιθεωρητὴς διὰ τῆς ἐκθέσώς του· ἄλλως, ἡ τοιαύτη κατάστασις εἶναι ὑποχρεωτικὴ συνέπεια τῆς πολιτείας τοῦ κ. Τρικούπη καὶ τοῦ στρατιωτικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον κακῇ μοίρᾳ τοῦ Τόπου ἐγκατέστησεν. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ, κύριοι, νὰ ἀνακοινώσω πληροφορίαν τινὰ ἐν εἴδει ἐπεισοδίου τῆς δυστυχοῦς αὐτῆς καταστάσεως (ἀναγινώσκει). «Πρό τινος χρόνου οἱ διοικηταὶ τῶν ταγμάτων ἔλαβον «διαταγὴν αὐστηροτάτην, δι’ ἧς ἐπεβάλλετο αὐτοῖς νὰ «ἀναφέρωσιν εὐσυνειδήτως τίνες τῶν νῦν ὑπαρχόντων ἐν «τοῖς τάγμασιν ἀνθυπασπιστῶν εἰσι προβιβάσιμοι καὶ τίνες «ὄχι. Τῳόντι ἐκ τῆς αὐστηρότητος τῆς διαταγῆς καὶ τῆς «σπουδαιότητος τῆς ὑποθέσεως ἐποιήσαντο οἱ διοικηταὶ «τῶν ταγμάτων τὰς δεούσας συστάσεις ὑπὲρ τῶν μὲν καὶ «κατὰ τῶν δέ. Ἐκ τῶν ὑπαρχόντων δὲ τότε ἀνθυπασπι«στῶν ἐχαρακτηρίζοντό τινες ὡς ἀνίκανοι πρὸς προβιβα«σμόν. Ἀλλὰ πρὸς σωτηρίαν αὐτῶν ἐκ βεβαιοτάτου κιν«δύνου εὑρέθη, καὶ μάλιστα μὲ κακὰς συστάσεις, καὶ εἷς «ἐκ Μεσολογγίου γαμβρός, ὁ ἀνθυπασπιστής......... Τούτου «γενομένου γνωστοῦ, μετέβη εἰς Ἀθήνας ὁ γυναικάδελφος «αὐτοῦ καὶ φίλτατος τῷ κ. Τρικούπῃ......... ὅστις ἔθετο «τοῦτο ὡς ζήτημα φιλίας καὶ πίστεως. Χάριν λοιπὸν αὐ«τοῦ, οἱ διοικηταὶ τῶν ταγμάτων ἐνεπαίχθησαν ἐλεεινὰ «κτλ. κτλ.» Ἐκ τούτου ἐξηγεῖται σαφῶς, ὅτι οἱ τελευταῖοι προβιβασμοὶ ἐγένοντο κατ’ ἀρχαιότητα, δὲν ἦτο δυνατὸν δὲ νὰ γείνωσιν ἄλλως, διότι παρενεβάλλοντο πρόσωπα, τὰ ὁποῖα εἶχον κακὰς συστάσεις ἐκ μέρους τῶν σωματαρχῶν. Ἐγὼ, κύριοι, δὲν γνωρίζω τὰ πρόσωπα, ὀφείλω δὲ ν’ ἀνακοινώσω, ὅτι πρὸ ὀλίγων στιγμῶν ὁ ταγματάρχης τοῦ πυροβολικοῦ καὶ ὑπασπιστὴς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν μοὶ ἔκαμε παράπονα, διότι ἔκαμον λόγον περὶ αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἠθέλησε ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι αἱ πληροφορίαι μου δὲν ἦσαν ἀκριβεῖς· τῷ ἀπήντησα, ὅτι καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος, δὲν ἔχω τὰ στοιχεῖα διὰ νὰ γνωρίζω κατὰ πόσον δικαιολογεῖται, ἔχω ὅμως τὸ γεγονὸς τετελεσμένον, καὶ ἐν ὅσῳ ἡ ὑπηρεσία δὲν παρουσιάσῃ ἔγγραφα δικαιολογοῦντα τὴν τοιαύτην διαγωγὴν τοῦ Ὑπουργοῦ, δικαιοῦμαι νὰ πιστεύω, ὅτι ἡ τοιαύτη ἐνέργεια παραλύει τὴν πειθαρχίαν. Ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία εἶναι εἰλικρινὴς, δὲν φοβεῖται τὸ φῶς· ἡ ἐν τῷ στρατῷ ἱεραρχία ἐξασφαλίζει τὰ δικαιώματα τοῦ Κράτους καὶ τὰ δικαιώματα τῶν ὑπηρετούντων· δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησιν τοῦ ἑνὸς ἡ ἀμοιβὴ ἢ ἡ τιμωρία, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πιστευθῇ, ὅτι ἅπαντες οἱ συγκροτοῦντες τὴν ἱεραρχίαν συνώμοσαν, εἴτε νὰ προστατεύσωσι τὸ ἔγκλημα, εἴτε νὰ τιμωρήσωσι τὴν ἀθωότητα. Ἐκθέσας τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἠρύσθην ἐξ ἐπισήμων ἐγγράφων, εὔχομαι νὰ δυνηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μὲ διαψεύσῃ, διότι διαψεύδων με δι’ ἐγγράφων ἐπισήμων θ’ ἀποδείξῃ, ὅτι ἡ κατάστασις τοῦ στρατοῦ δὲν εἶναι τοιαύτη, οἵα τὴν παρέστησα. Ἐπεθύμουν νὰ ἐπλανήθην, ἀλλὰ τὰ μὲν πράγματα εἶναι ἀδυσώπητα, οἱ δὲ ἀριθμοὶ δὲν ὑποβάλλονται εἰς τὴν πολιτικὴν συναλλαγήν. Ἤθελον νὰ μὴ ἀπασχολήσω ἐπὶ πλέον τὴν Βουλὴν, ἂν δὲν ὤφειλον ν’ ἀναιρέσω τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν περὶ τῶν μητρῴων τῶν ἀῤῥένων. Οἱανδήποτε ἀπογραφὴν ἐνιαύσιον παραδεχθῆτε, εἴτε τοῦ 1887, εἴτε τοῦ 1888, εἴτε τοῦ 1890, θὰ ἀπολήξετε εἰς τὰ αὐτὰ, διότι κατὰ τ’ ἀποτελέσματα τῶν παρελθουσῶν ἀπογραφῶν δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε δεκαοκτὼ χιλιάδας ἀνδρῶν κληρωτῶν, ἐνόσῳ δὲν πεισθῆτε νὰ μεταβάλητε σύστημα. Ἡ μεταβολὴ δὲ εἶναι εὐχερεστάτη, σᾶς ὑποδεικνύω ἁπλῶς, ὅτι ἐὰν τὰ ἐννέα τάγματα τῶν εὐζώνων, ἡ δαπάνη τῶν ὁποίων ἀντιστοιχεῖ μὲ πλέον τῶν εἴκοσι ταγμάτων τοῦ πεζικοῦ, ἐξωμοιοῦντο ὁλοσχερῶς πρὸς αὐτὰ, διατηροῦντα τὸ ἔνδυμά των, τὸ ὁποῖον ἄλλως προκαταβάλλει τὸ Κράτος καὶ ἡ ἀξία τοῦ ὁποίου εἶναι, νομίζω, ἡ αὐτὴ πρὸς τὸν ἱματισμὸν τοῦ στρατιώτου τοῦ πεζικοῦ, ἤθελομεν ἔχει καὶ μεγάλην οἰκονομίαν χρημάτων, καὶ ὁ Νόμος τῆς γενικῆς στρατολογίας ἤθελεν ἀσφαλῶς λειτουργήσει. Ἐξ αὐτῆς μόνον τῆς μεταβολῆς θὰ προσπορισθῶμεν τοιαῦτα ὠφελήματα, χωρὶς ν’ ἀναφέρω οὔτε τὸ ὁμοιόμορφον τῆς κατατάξεως τῶν ἀνδρῶν ἐν τῷ στρατῷ, οὔτε τὴν ἐπιτυγχανομένην ἰσότητα, στοιχεῖα ἀπαραίτητα διὰ πάντα στρατιωτικὸν ὀργανισμόν· πιστεύω δὲ ὅ,τι δήποτε ἄλλο ἀποφασίσετε, θὰ ἦναι πάντοτε καλλίτερον τοῦ ὑπάρχοντος. Ἀλλ’ ἐνῷ πιστεύω ταῦτα, δὲν πιστεύω ὅτι Κυβέρνησις ἐπὶ τοσοῦτον ἐκτροχιασθεῖσα καὶ συγκρατουμένη διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα σᾶς εἶναι γνωστὰ, θὰ ἐπιχειρήσῃ τὴν ἐπιζητουμένην βελτίωσιν· καὶ δικαιοῦμαι νὰ μὴ πιστεύω εἰς Κυβέρνησιν περιαγαγοῦσαν τὸν Τόπον εἰς οἰκονομικὸν ναυάγιον, ἐκμεταλλευθεῖσαν τὴν δικαιοσύνην τοῦ Τόπου καὶ χαλαρώσασαν αὐτὴν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε διὰ μὲν τὰ βασανιστήρια τοῦ Μυλωνᾶ νὰ σιωπᾷ, προκειμένου ὅμως περὶ τῆς φυλακίσεως τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Λεβίδη, νὰ γίνεται ὄργανον μικρῶν καὶ ποταπῶν παθῶν. Πῶς δύναμαι ἐπὶ τέλους νὰ πιστεύω εἰς Κυβέρνησιν, ἥτις εἰς μὲν τὸν στρατὸν εἰσήγαγε πλησίστιον τὴν Πολιτικὴν, τὴν δὲ Βασιλείαν κατέστησε περιττήν;

§41ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ μετὰ διετὲς χρονικὸν διάστημα ἐπανῆλθεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ζήτημα περὶ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων διὰ τοῦ ἐντίμου ἐξ Οἰτύλου Βουλευτοῦ κ. Μαυρομιχάλη, καὶ ἐπειδὴ ἄλλοτε εἶχον καθυποβάλει καὶ ἐγὼ μίαν ἰδέαν, ἓν σχεδιογράφημα περὶ τῆς στρατιωτικῆς ἀσκήσεως τοῦ Ἔθνους, ἐν τῷ ὁποίῳ εἶχον μὲν ὡς βάσιν τὴν μονοετῆ θητείαν, ἀλλὰ μὲ ὀργανισμὸν ἀσκήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐν ταῖς ἑστίαις αὐτοῦ, ὤφειλον καὶ ἐγὼ νὰ λάβω τὸν λόγον. Ἐπειδὴ ὅμως ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρημένη καὶ ἡ Βουλὴ ἀπηυδημένη, ἐγὼ δὲ ἐντελῶς δὲν ἀνέῤῥωσα, θὰ λάβω τὸν λόγον, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, αὔριον· ἄλλως, παραιτοῦμαι. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος πρὸς ψηφοφορίαν θέλω προσέξει· διότι ἐγὼ παραδέχομαι μὲν τὴν μονοετῆ θητείαν, ἀλλ’ ὄχι ὑπὸ τὸν ὀργανισμὸν, ὑπὸ τὸν ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν φέρει, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν παρ’ ἐμοῦ προταθέντα πρὸ διετίας ὀργανισμὸν τῆς ἐξασκήσεως τῶν πολιτῶν ἐν ταῖς ἑστίαις των, ὅτε ἡ μονοετὴς θητεία εἶναι χρήσιμος, καθόσον ὁ ἀπολυόμενος θὰ ἐξακολουθῇ νὰ ἀσκῆται εἰς τὰ ὅπλα ἐν τῇ ἰδίᾳ αὐτοῦ πατρίδι.

§42Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν μὲ φέρει εἰς τὸ βῆμα, κύριοι, ἡ ἔμμεσος πρόκλησις, τὴν ὁποίαν χθὲς τὸ ἑσπέρας ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀπαντῶν πρὸς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐξ Οἰτύλου, ἀπηύθυνε πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Μὲ φέρει εἰς τὸ βῆμα ἰδίως τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ μετάσχω συζητήτεως τοσοῦτον σπουδαίας, ὡς θιγούσης μεγάλα συμφέροντα τῆς Πατρίδος. Αἱ παραστάσεις, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος ἐξ Οἰτύλου Βουλευτὴς ἀπηύθυνε πρὸς τὴν Βουλήν, καὶ ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔδωκεν εἰς αὐτὰς, περιεστράφησαν περὶ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα πολλάκις διὰ μακρῶν συνεζητήθησαν καὶ ἐβασανίσθησαν, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο ἀντικείμενον τῆς ἐρεύνης ἀνδρῶν σοφῶν καὶ πεπειραμένων, τὰ ὁποῖα ἀπησχόλησαν τὰς κοινωνίας ἐν ταῖς ἄλλαις χώραις καὶ τὰ ὁποῖα εὐλόγως πρέπει νὰ ἀπασχολήσωσι καὶ τὴν κοινωνίαν τὴν Ἑλληνικὴν, ὅπως βασανισθῶσι καὶ ἀναλυθῶσιν ἐν ὅλαις αὐτῶν ταῖς λεπτομερείαις, διὰ νὰ προκύψῃ ἐκ τῆς βασάνου ταύτης καὶ τῆς ἐρεύνης ἡ ἀλήθεια, ἡ ὁποία πρέπει νὰ φωτίσῃ ἡμέραν τινὰ τὸ Κοινοβούλιον. Ὁ κ. ἐξ Οἰτύλου Βουλευτὴς ἰδίως μοὶ ἐφάνη, ὅτι εἶχε ζωηροτάτας ἐντυπώσεις, τὰς ὁποίας ἀφῆκεν αὐτῷ ἡ κατάστασις τοῦ στρατοῦ· ἐμελέτησεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης τὰς στατιστικὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἔλαβεν ἐξ αὐτῶν τὴν ἀφορμὴν νὰ συναγάγῃ, ὅτι ἡ κατάστασις τοῦ στρατοῦ δὲν εἶναι εὐχάριστος· ἐζήτησε δὲ πανταχοῦ νὰ ἀνεύρῃ τὰς αἰτίας, αἱ ὁποῖαι παρήγαγον τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα αὐτὸς ἐψηλάφησεν ἐν τοῖς πίναξι τοῖς κατατεθεῖσιν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Διὰ τοῦτο ἐπραγματεύθη καὶ περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ περὶ τῆς διοικήσεως αὐτοῦ, καὶ ἀνεῦρεν ἐν τῇ διοικήσει πλημμελείας καὶ καταχρήσεις, ἀνεῦρεν ὅμως καὶ ἐν τοῖς ὀργανισμοῖς τοῦ στρατοῦ ἀνεπάρκειαν. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου εἶναι ἀνώτερος ἀξιωματικὸς τοῦ στρατοῦ, ἐνέκυψεν εἰς εἰδικὰς μελέτας, καὶ τὸ ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον ἔδειξε διὰ νὰ ἀσχοληθῇ καὶ τώρα περὶ τὰς μελέτας ταύτας, ἀποδεικνύει ὅτι ἀναγνωρίζει τὰς ὑποχρεώσεις, μὲ τὰς ὁποίας ἡ ἰδιότης τοῦ ἐπαγγέλματός του περιβάλλει αὐτόν. Τοὺς στρατοὺς, ὡς Σώματα πολυμελῆ, συγκροτοῦσι τρεῖς ἰδίως κατηγορίαι μελῶν, ἡ κατηγορία τῶν στρατιωτῶν, ἡ κατηγορία τῶν ὑπαξιωματικῶν, καὶ ἡ κατηγορία τῶν ἀξιωματικῶν. Ἐὰν δυνηθῇ Κράτος τι νὰ κατορθώσῃ διὰ τῶν ὀργανισμῶν τῶν κατηγοριῶν τούτων, ἵνα οἱ ἄνδρες τοῦ στρατοῦ, οἱ στρατιῶται, ἀσκῶνται ὅσον εἶναι δυνατὸν πληρέστερον καὶ ἐμφορῶνται ὑπὸ ἀληθοῦς στρατιωτικοῦ πνεύματος· ἐὰν κατορθώσῃ οἱ ὑπαξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ, νὰ ἐκπαιδευθῶσι καὶ παρασκευασθῶσιν οὕτως, ὥστε νὰ χρησιμεύωσιν ὡς ἀληθεῖς χειραγωγοὶ τῶν στρατιωτῶν καὶ ἄριστοι βοηθοὶ τῶν ἀξιωματικῶν εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ· ἐὰν κατορθώσῃ οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ νὰ ἐκπαιδευθῶσιν οὕτως, ὥστε νὰ ἐκτελῶσιν ὅσον οἷόν τε πληρέστερον τὸ ἔργον τῆς διοικήσεως τῶν Σωμάτων, τὰ ὁποῖα τίθενται ὑπὸ τὰς διαταγὰς αὐτῶν, βεβαίως οἱ στρατοὶ ἐκεῖνοι δύνανται νὰ παρασταθῶσιν ὡς πρότυπα στρατοῦ, καὶ νὰ ἐμπνέωσι πλήρη ἐμπιστοσύνην εἰς τὰς χώρας, αἵτινες παρασκευάζουσι καὶ συντηροῦσιν αὐτούς. Ἀλλ’ οἱ ὀργανισμοί, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς κατεσκευάσαμεν, εἶναι τοιοῦτοι, μᾶς ἐμπνέουσι τοιαύτην πεποίθησιν, μᾶς ἐμπνέουσι τοιαύτας ἐλπίδας; Ὁμολογῶ ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον κατὰ τὰς ἰδίας αὑτοῦ ἰδέας ἠσχολήθη εἰς παρασκευὴν διαφόρων ὀργανισμῶν, καὶ εἰσήγαγεν αὐτοὺς εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐψηφίσθησαν ἤδη οὗτοι, τυγχάνοντες νῦν Νόμοι τοῦ Κράτους. Οὕτως ἐψηφίσθη Νόμος περὶ ὀργανισμοῦ τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς τῶν Εὐελπίδων. Ἡ στρατιωτικὴ σχολὴ τῶν Εὐελπίδων εἶναι προωρισμένη πρὸς παρασκευὴν ἀξιωματικῶν. Ὁ ὀργανισμὸς τῆς σχολῆς ταύτης εἶναι τοιοῦτος, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ προσδοκῶμεν ὅτι ἐξ αὐτῆς θέλομεν συγκομίσει τοὺς καρποὺς, τοὺς ὁποίους προσεδοκῶμεν νὰ συγκομίσωμεν, ὅτε παρέσχομεν ὅλα τὰ μέσα πρὸς διοργάνωσιν καὶ συμπλήρωσιν αὐτῆς; Ἡ Κυβέρνησις εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἑτέρους Νόμους. Εἰσήγαγε Νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου συνέστησε σχολὴν προωρισμένην νὰ παρασκευάζῃ ἀξιωματικοὺς, ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ προερχομένους, ἣν ὠνόμασε σχολὴν ὑπαξιωματικῶν. Ἀλλ’ ὁ ὀργανισμὸς αὐτῆς εἶναι ἐπιτήδειος διὰ νὰ ἀποφέρῃ τοὺς καρποὺς, τοὺς ὁποίους ζητοῦμεν νὰ συγκομίσωμεν καὶ ἐκ τῆς σχολῆς ταύτης; Ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑποψηφίων ἀξιωματικῶν, τὸν ὁποῖον θέλομεν δυνηθῆ νὰ ἔχωμεν ἐκ τῆς σχολῆς ταύτης τῶν ὑπαξιωματικῶν, ἐν παραβολῇ πρὸς τὸν ἀριθμὸν τὸν ὁποῖον δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἐκ τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς τῶν Εὐελπίδων, εἶναι ἐν τῇ ἀναλογίᾳ, τὴν ὁποίαν ἐνδεικνύουσιν ὡς ἀναγκαίαν τὰ ἀληθῆ συμφέροντα τοῦ στρατοῦ; Τὸ σύστημα τῆς καθολικῆς στρατολογίας, τὸ ὁποῖον πρώτην φορὰν ἐφαρμόζεται ἐν τῇ πατρίδι ἡμῶν, πολλαχοῦ κατέδειξεν ἓν κενὸν, τὸ κενὸν ὅτι δὲν παρέχει τοσούτους ὑπαξιωματικοὺς, ὅσων ἔχει ἀνάγκην ἡ διοίκησις τοῦ στρατοῦ. Ἡ Κυβέρνησις ἐφρόντισε διὰ νὰ ἀναπληρώσῃ τὸ κενὸν τοῦτο, καὶ εἰσήγαγε Νόμον καὶ συνέστησε σχολὴν παρασκευαστικὴν τῶν ὑπαξιωματικῶν. Ἡ σχολὴ αὕτη, ὡς ὠργανώθη—διότι καὶ ὁ ὀργανισμὸς αὐτῆς εἶναι μέρος τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ— δύναται νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον συνεστήθη, καὶ, ἂν ἐκπληροῖ τὸν σκοπὸν, δύναται νὰ παρέχῃ ὑπαξιωματικοὺς ἐπαρκεῖς κατ’ ἀριθμὸν καὶ ποιὸν, ὥστε νὰ ἤμεθα βέβαιοι, ὅτι οἱ ἐξερχόμενοι ἐκ τῆς σχολῆς τῆς προπαρασκευαστικῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν, προστιθέμενοι πρὸς τοὺς ἄλλους ὑπαξιωματικούς, τοὺς ὁποίους ἀναμένομεν ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, δύνανται νὰ πληρῶσι τὰ κενὰ, τὰ ὁποῖα, ὡς καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σᾶς εἶπε χθὲς, ὅτι εἰσὶν ἀχώριστα ἀπὸ τὸ σύστημα τῆς καθολικῆς στρατολογίας; Ἡ χρονικὴ διάρκεια τῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατιώτου, τὴν ὁποίαν κακῶς ὁρίζουσι διὰ ὅρου μὴ ἐκφράζοντος τὴν ἀληθῆ ἔννοιαν, διὰ τοῦ ὀνόματος τῆς θητείας, ἡ ὁποία κατὰ τὸν ὀργανισμὸν, τὸν ὁποῖον εἰσήγαγεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν Βουλὴν καὶ αὕτη ἐψήφισεν, εἶναι ἐτησία, ἐπαρκεῖ εἰς τὴν παρασκευὴν στρατιώτου, οὐ μόνον περὶ τὸν χειρισμὸν τῶν ὅπλων, ὡς σᾶς εἶπεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς στοιχειώδεις γνώσεις τῆς τακτικῆς, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἀποκτήσῃ ὁ στρατιώτης, ἵνα διὰ τῶν ἐπανειλημμένων ἐν ταῖς συγκλήσεσι τῶν ἐφέδρων ἀσκήσεων δυνηθῇ νὰ καταρτισθῇ ἀληθὴς στρατιώτης; Ὅλα ταῦτα εἶναι ζητήματα ἀναγόμενα εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, εἶναι ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἔλυσε, καὶ τὰ ἔλυσε διότι συνέταξε νόμους, ὑπέβαλεν αὐτοὺς εἰς τὴν Βουλήν· τοὺς νόμους τούτους ἐψήφισεν ἡ Βουλή, καὶ λειτουργοῦσιν ἤδη τινὲς πρὸ δύω ἐτῶν καί τινες πρὸ ὀλιγωτέρου χρόνου ὡς νόμοι τοῦ Κράτους. Ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου δὲν ἐσκόπει νὰ θέσῃ εἰς ἀμφιβολίαν τὴν ἰσχὺν τῶν νομοθετημάτων τούτων, ἀλλ’ ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν ὡς πόρισμα τῆς μελέτης του, ὅτι τὰ νομοθετήματα ταῦτα δὲν θεωρεῖ ἐπαρκῆ διὰ νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν ἐτάχθησαν. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἔλεγε χθὲς, προκαλῶν ἐμμέσως τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ποίαν ἔχει γνώμην αὕτη ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς θητείας, καὶ ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις νομίζει ὅτι ἐκπληροῖ τὸ καθῆκόν της, ἀκολουθοῦσα πάντοτε ἀρνητικὴν πολιτικήν. Ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν, ὅτι αἱ Ἀντιπολιτεύσεις δὲν εἶναι σχολαὶ ἐπιστημονικαὶ, αἱ ὁποῖαι ἀναγράφουσι δόγματα. Αἱ Ἀντιπολιτεύσεις εἶναι πολιτικὰ Σώματα, τὰ ὁποῖα συντελοῦσιν εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν νόμων, ἀσχολούμενα νὰ φωτίσωσι τὰς πλειονοψηφίας, νὰ ρυθμίσωσι τὴν λειτουργίαν αὐτῆς, νὰ συμπληρῶσιν ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν τὰ κατασκευαζόμενα νομοθετήματα, καὶ προλαμβάνωσι τὰ ἀτοπήματα, τὰ ὁποῖα συνέβησαν. Τὸ καθῆκον δὲ τοῦτο ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐξετέλεσεν, ὅταν εἰσήχθησαν οἱ νόμοι. Ἡ Ἀντιπολίτευσις συγκειμένη ἐκ μελῶν, ἔχει καὶ αὐτὴ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ὡς πολιτικὸν Σῶμα, ἔχει ἕκαστος Βουλευτὴς νὰ προτείνῃ νόμους. Ἑπομένως, ἐὰν εἶχε τοιαύτην πεποίθησιν, ἐὰν εἶχε σχηματίσει γνώμην ἀλάνθαστον, καὶ ἐνόμιζεν ὅτι τὴν γνώμην ταύτην αὐτῆς ἔπρεπε νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν δοκιμασίαν τῆς ψήφου τῶν Βουλευτῶν, εἴτε ἐλπίζουσα ὅτι θέλει δυνηθῆ νὰ τὴν περιβάλῃ μὲ τὸ κῦρος τῆς πλειονοψηφίας, εἴτε ἐλπίζουσα ὅτι θέλει δυνηθῆ νὰ τὴν μεταδώσῃ εἰς τὴν κοινωνίαν, ἢ προκαλέσῃ τὴν ἔκφρασιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπὶ τῆς ἀληθείας τῆς γνώμης αὐτῆς, ἤθελε προτείνει Νομοσχέδια πρὸς μεταβολὴν τῶν εἰρημένων Νόμων. Ἡ Ἀντιπολίτευσις, εἴτε ὡς Σύλλογος Βουλευτῶν, εἴτε ὡς πολιτικὸν Σῶμα, ἐγνώριζε τὰ δικαιώματά της, καὶ ἤθελε φέρει νομοθετήματα καὶ ἤθελε προβάλει αὐτά, διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν τροπολογίαν τῶν κειμένων Νόμων, ἐὰν εἶχε τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ γνώμη αὐτῆς κατὰ τινος διατάξεως τῶν ἰσχυόντων ὀργανισμῶν, ἢ περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς μεταβολῆς ὀργανισμοῦ τινος, ἔπρεπε νὰ καταστῇ νόμος τοῦ Κράτους. Ἤθελε προβάλει βεβαίως ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει προτάσεις νόμων καὶ ἤθελε ζητήσει νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν ν’ ἀποδεχθῇ αὐτάς. Καὶ ἂν μὲν ἔπειθε τὴν πλειονοψηφίαν, ἡ Ἀντιπολίτευσις ἤθελε προσφέρει εἰς τὸ Κράτος τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν ἡ εἰλικρινὴς αὐτῆς πεποίθησις ἐνεδείκνυεν εἰς αὐτὴν ὡς καθῆκον. Ἀλλὰ καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ πλειονοψηφία τοῦ Κοινοβουλίου δὲν μετέδιδεν αὐτῇ προσδοκίας ὅτι ἤθελεν ἀποδεχθῆ τὰς τοιαύτας προτάσεις νόμων, τὰς ὁποίας ἤθελε προβάλει, ἡ Ἀντιπολίτευσις ἤθελεν ἀρκεσθῆ καὶ εἰς μόνην τὴν δημοσίαν συζήτησιν, μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι αὕτη ἤθελε φωτίσει τὴν κοινωνίαν καὶ παρασκευάσει ἐν προσεχεῖ Συνόδῳ πλειονοψηφίαν πρόθυμον ἵνα ὑποστηρίξῃ τὴν γνώμην της. Ἀλλ’ ἡ Ἀντιπολίτευσις οὐδὲν τοιοῦτον ἔπραξεν. Ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ὑπέβαλε πρότασιν νόμου ἵνα τροποποιήσῃ τι τῶν νομοθετημάτων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἡ Ἀντιπολίτευσις νομίζει, ὅτι πρέπει ν’ ἀντιπολιτεύηται οὕτως ὡς ἤθελεν ἐπιθυμήσει, ὅταν γένηται Κυβέρνησις, νὰ ἀντιπολιτεύηται ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἥτις ἤθελε σχηματισθῆ κατ’ αὐτῆς. Ἐὰν σήμερον εἶναι Ἀντιπολίτευσις, τίς οἶδεν, οὐδὲν ἐν τῷ κόσμῳ ἀδύνατον, ἐνδεχόμενον μετά τινα χρόνον νὰ γίνωμεν Κυβέρνησις, καὶ ἐπιθυμοῦμεν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θέλουσι κάθεσθαι εἰς τὴν ἀριστερὰν νὰ μᾶς ἀντιπολιτευθῶσι καθ’ ὃν τρόπον ἀντιπολιτευόμεθα ἡμεῖς σήμερον. Θέλομεν λοιπὸν, ὅσον καὶ ἂν ἔχωμεν ἐπιθυμίαν, νὰ ἀνατρέψωμεν τὴν Κυβέρνησιν τὴν ὑπάρχουσαν, τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην νὰ περιορίζωμεν ἐντὸς τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα ἔχουσι διαγεγραμμένα τὰ δημόσια συμφέροντα· τὸ δὲ δημόσιον συμφέρον ἀπαιτεῖ τὴν πλήρη καὶ εὐρεῖαν βάσανον τοῦ ζητήματος τούτου. Ἀλλ’ ἡ Ἀντιπολίτευσις ὅσην καὶ ἂν καταβάλλῃ ἐν τοῖς γραφείοις αὑτῆς ἐπιμέλειαν εἰς τὴν ἔρευναν καὶ τὴν ἀνάλυσιν τῶν ζητημάτων τούτων, ἀναγνωρίζει ὅτι ἐλλείπουσιν ἀπ’ αὐτὴν κυριώτατα στοιχεῖα, ὅπως σχηματίσῃ τὴν ἑαυτῆς πεποίθησιν, τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα θέλει συναγάγει ἐκ τῆς μελέτης τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νομοθετημάτων τούτων. Τὰ στοιχεῖα δὲ ταῦτα κατέχει ἡ Κυβέρνησις. Ἐὰν λοιπὸν καὶ ὅταν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἤθελε γείνει Κυβέρνησις, τότε βεβαίως θέλει λάβει ὑπὸ τὴν κατοχήν της τὰ δημόσια ἀρχεῖα, θέλει ἰδεῖ τί παρήχθη κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νομοθετημάτων τούτων, θέλει γνωρίσει ποῖα τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα παρήχθησαν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῶν, ἂν ἐκ ταύτης ἀποδείκνυται ὅτι τὰ νομοθετήματα ταῦτά εἰσι σύμφωνα πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, ἐὰν ἦναι πλήρη καὶ ἀναγκαῖα καὶ ὠφέλιμα διὰ τὴν Ἑλλάδα, καὶ τότε θέλει ἔχει τὸ θάῤῥος ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ κηρυχθῇ καὶ ἐκείνη ὑπὲρ τῶν ὀργανισμῶν, οἱ ὁποῖοι ἰσχύουσι τώρα. Ἐὰν ὅμως τὰ παραχθέντα ἀποτελέσματα ἐν ταῖς ἐφαρμογαῖς τῶν νομοθετημάτων τούτων κριθῶσιν ἐναντία τοῦ συμφέροντος τοῦ Κράτους ἢ ἄλλως ζημιοῦντα τὸν τόπον, θέλει πάλιν ἔχει τὸ θάῤῥος νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν γνώμην της καὶ προβάλῃ καὶ αὐτὴ τὰς προτάσεις της. Εἶναι μάταιον νὰ μᾶς ὑπομιμνήσκωσι ποῖον εἶναι τὸ ζήτημα τῆς χρονικῆς διαρκείας τῆς ὑπηρεσίας τῶν πολιτῶν ἐν τῷ στρατῷ. Γνωρίζομεν ὅτι ἐν χώρᾳ, ἡ ὁποία συνέστη πρὸ 40 ἢ 50 ἐτῶν, ἡ ὁποία ἀκόμη δὲν ἐβελτίωσε τὴν γεωργίαν της καὶ μεταχειρίζεται ἔτι τὸ ἄροτρον τοῦ Ἡσιόδου, ἡ ὁποία ἔχει μόλις γεννωμένην βιομηχανίαν, τῆς ὁποίας οἱ πολῖται ἅμα λαβόντες συνείδησιν τῆς ἰδίας αὐτῶν ὑπάρξεως, χρεωστοῦσι νὰ ἀσχοληθῶσιν ἵνα ζήσωσι καὶ συντηρήσωσιν οὐ μόνον ἑαυτοὺς, ἀλλὰ καὶ τὰς οἰκογενείας των καὶ τὰς ἐν ὀρφανίᾳ οἰκογενείας τῶν ἀδελφῶν των, γνωρίζομεν πόσον ἐπιζήμιον εἶναι εἰς τὸν τόπον νὰ λαμβάνηται τὸ ἓν ἑκατοστὸν τοῦ πληθυσμοῦ, νὰ ἀποσπῶσιν αὐτὸ ἀπὸ τὰ ἔργα του καὶ νὰ κατατάσσωσιν αὐτὸ εἰς τὸν στρατόν. Καὶ τίς εἶπεν ὅτι τὸ ζήτημα τῆς χρονικῆς ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρεσίας τῶν πολιτῶν δὲν εἶναι ζήτημα καὶ οἰκονομικὸν, δὲν εἶναι ζήτημα καὶ βιομηχανικὸν ἢ καὶ γεωργικὸν καὶ ἐκπαιδευτικόν; Ἦτον πάντῃ περιττὸν νὰ ἔλθῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ μᾶς διδάξῃ τὴν μέριμναν ταύτην περὶ τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν, νὰ διδάξῃ τοῦτο εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἥτις πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἤλεγχε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν διὰ τὰ ἄγρια νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα ἐκ τῆς διοικήσεως τῶν οἰκονομικῶν κατεσκεύασε, καὶ ἰδίως διὰ τὴν ἐξουσίαν, ἥτις ἀπένειμεν εἰς τοὺς ταμίας καὶ εἰσπράκτορας ν’ ἁρπάζωσιν ἀπὸ τὰ ἔργα των χιλιάδας πολιτῶν καὶ νὰ καθείργωσιν εἰς τὰς φυλακὰς, ὡς καθυστεροῦντας εὐτελὲς ποσὸν φόρου. Εἰς τρεῖς χιλιάδας ἐν μιᾷ Ἐπαρχίᾳ, εἰς ἑπτὰ χιλιάδας ἐν ἄλλῃ Ἐπαρχίᾳ, εἰς 2,600 ἐν ἄλλῃ, εἰς ὀκτακισχιλίους ἐν ἄλλῃ, ἀνέρχεται ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐνταλμάτων τῆς προσωπικῆς κρατήσεως τῶν πολιτῶν! Ἡμεῖς λοιπὸν, οἱ ὁποῖοι ἐπανειλημμένως ἤλθομεν νὰ καταδείξωμεν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ποῖα ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα τοῦ Νόμου ἐκείνου, νὰ ἐφελκύσωμεν τὴν προσοχὴν τῆς πλειονοψηφίας ἐπ’ αὐτοῦ, ὡς καταπονοῦντος ἀληθῶς τὴν ἐθνικὴν παραγωγὴν διὰ τοιούτων καὶ ἀσυνέτων νομοθετημάτων, εἰς ἡμᾶς ἔρχεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ εἴπῃ, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἐν τῷ στρατῷ χρονικῆς διαρκείας εἶναι ζήτημα οἰκονομικὸν, καὶ ὅτι ἡ μακρὰ διάρκεια τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας καταπονεῖ τὴν παραγωγικὴν δύναμιν τῆς χώρας; Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ἀνεζήτησε νὰ ἀνεύρῃ τὰς αἰτίας, τῆς διὰ τῶν πινάκων, τοὺς ὁποίους κατέθεσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καταδειχθείσης κακῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ οὐ μόνον ἐν τοῖς ὀργανισμοῖς, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ διοικήσει τοῦ στρατοῦ. Ἐνθυμοῦμαι τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν κατ’ ἄλλην τινὰ Σύνοδον Βουλευτικὴν, δὲν ἐνθυμοῦμαι ὅμως ἀκριβῶς τὸν χρόνον αὐτῆς, ἐξηγοῦντα εἰς τὴν Βουλὴν τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ἐνόμισεν ὅτι ὤφειλεν ἐν τῷ συμφέροντι τοῦ στρατοῦ, αὐτὸς πολιτικὸς ὢν, νὰ ἀναλάβῃ τὴν διοίκησιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Παρέστησε τότε ὡς τὸν ἄσπονδον πολέμιον τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς στρατιωτικῆς συντάξεως τῆς χώρας τὴν ἐπίδρασιν τῆς πολιτικῆς, καὶ διὰ τοῦτο σᾶς εἶπεν, ὅτι ἐπειδὴ ἦτο προϊστάμενος τοῦ Ὑπουργείου καὶ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, δῆλον ὅτι ἀντιπρόσωπος τῆς ὅλης πολιτικῆς τοῦ κυβερνῶντος κόμματος, σᾶς εἶπεν, ὅτι διὰ τοῦτο ὑπῆγεν εὐθὺ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν· διότι, ἐκπροσωπῶν αὐτὸς τὴν πολιτικὴν, ἤθελε δυνηθῆ νὰ ὑποτάξῃ αὐτὴν εἰς τὰς ἀληθεῖς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ καὶ ἀπαλλάξει τὸν στρατὸν ἀπὸ τῆς νοσηρᾶς ἐπιδράσεως αὐτῆς. Ἐνθυμοῦμαι τὸν κ. Πρωθυπουργὸν προχθὲς ἔτι, ὅτε ἔδειξεν ἀπὸ τοῦ βήματος ὅτι κατελήφθη ὑπὸ ἀγανακτήσεως, ἀπευθύνοντα βαρεῖαν ἔγκλησιν κατὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου, καὶ καταγγείλαντα αὐτὸν, ἀνώτερον ἀξιωματικὸν τοῦ στρατοῦ τυγχάνοντα, ὡς ἀσκοῦντα πολιτικὴν ἐπίδρασιν ἐπὶ ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ, καὶ ζητήσαντα νὰ ἀποτρέψῃ ἐκεῖνον ἀπὸ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ στρατιωτικοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀνατεθῆ εἰς αὐτόν. Δὲν ἀναμιμνήσκω ταῦτα διὰ νὰ μετρήσω τὸ θάῤῥος, μὲ τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατήγγειλε μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, ἀνώτερον ἀξιωματικὸν τοῦ στρατοῦ, ἀποδιδοὺς εἰς αὐτὸν τοσαύτην εὐθύνην, οὐδὲ διὰ νὰ μετρήσω τὸ θάῤῥος, μὲ τὸ ὁποῖον κατήγγειλε τότε ἀπὸ τοῦ βήματος εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν καὶ τὴν κοινωνίαν ἄλλον ἀνώτερον ἀξιωματικὸν τοῦ στρατοῦ, ὡς ἐπιλήσμονα τῶν καθηκόντων, τὰ ὁποῖα ὡς μέλος τοῦ στρατοῦ εἶχε πρὸς αὐτὸν τὸν στρατόν. Ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τις ἀληθῶς θάῤῥος τόσον, ὅσον ἔχει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διὰ νὰ ἀπευθύνῃ τοιαύτας βαρείας καταγγελίας ἄνευ ἐγγράφων ἀποδείξεων, δι’ ὧν νὰ πιστοποιήσῃ ὅτι δὲν ἐσυκοφάντει, ὅτι δὲν κατηγόρει ἀδίκως, ἀλλ’ ὅτι ἠναγκάζετο νὰ εἴπῃ τὴν ἀλήθειαν. Καὶ ὅμως μετὰ λύπης ἤκουσα τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου ἀποδιδόντος εἰς αὐτὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν αὐτὸ τοῦτο, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπέδιδεν εἰς τοὺς εἰρημένους ἀνωτέρους ἀξιωματικούς. Καὶ τί ἄλλο μαρτυρεῖ εἰμὴ ἀξιοκατάκριτον δρᾶσιν τῆς πολιτικῆς, ὅταν στρατιῶται ἀποσπῶνται ἀπὸ τὰς τάξεις των ἄνευ λόγου ὑπηρεσίας, καὶ ἀποστέλλωνται εἰς ἐκπλήρωσιν ὑποθετικῶν ὑπηρεσιῶν ἐν τοῖς πατρίσιν αὑτῶν; Τί ἄλλο μαρτυρεῖται ἢ τοῦτο, ὅταν ἡ γνώμη καὶ ἡ θέλησις ὑπαξιωματικοῦ τοῦ στρατοῦ ὑπολαβόντος, ὅτι ἠδικήθη ὑπὸ τοῦ ἀνωτέρου του ἢ θεωρήσαντος, ὅτι ἐβλάφθησαν ὑπ’ αὐτοῦ τὰ συμφέροντα αὑτοῦ, κρατεῖ καὶ κρατεῖ, ἐπὶ ἐξευτελισμῷ τοῦ ἀνωτέρου του, ὑπὸ τὴν στρατιωτικὴν ἐξουσίαν τοῦ ὁποίου ἐτάχθη καὶ εἰς τὸν ὁποῖον ὤφειλε σεβασμὸν καὶ ὑπακοήν; Δὲν θέλω νὰ μνημονεύσω ἄλλης πράξεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· αὕτη εἶχεν ἀντικείμενον δύω ἄνδρας μέλη τῆς Βουλῆς, τὸν μὲν πάσχοντα ἀληθῶς, φίλον ὅμως τοῦ Ὑπουργείου, τὸν δὲ μὴ πάσχοντα, ἀνήκοντα ὅμως εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Πρόκειται, κύριοι, περὶ προσώπων γνωστῶν, πρόκειται περὶ δυστυχημάτων, διὰ τὰ ὁποῖα ἕκαστος ἡμῶν, καὶ ἂν ἤμεθα Ἀντιπολιτευόμενοι, συγκινεῖται καὶ μεταδίδωσι πλήρη καὶ ἀπεριόριστον συμπάθειαν εἰς τοὺς δυστυχεῖς. Ἀλλὰ καθ’ ὃν χρόνον ἡ συμπάθεια καὶ ὁ ἔλεος συγκινεῖ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὑπὲρ τοῦ φίλου του, τοῦ ἀληθῶς δυστυχοῦντος, κατ’ ἐκεῖνον τὸν χρόνον ἀρνεῖται δικαίωμα εἰς τὸν μὴ φίλον του, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι πάσχει, ὅτι καὶ ἐκεῖνος ἦτο δυστυχὴς, ἐνῷ δὲν εἶχε περιπέσει εἰς τοιοῦτον δυστύχημα· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἦτο Ἀντιπολιτευόμενος. Οὕτω πως θέλετε ἐμπνεύσει εἰς τὰ μέλη τοῦ στρατοῦ τὴν πεποίθησιν ὅτι εἶσθε δίκαιοι; Ἂν ἀρνεῖσθε νὰ προβιβάσητε, νὰ ἀσκήσητε τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς, διότι δι’ ἐκλογῆς ἤθελε γείνει ὁ προβιβασμὸς, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι εἶχε περιπέσει εἰς ἀνικανότητα ὁ ἔχων δικαίωμα νὰ προβιβασθῇ Ἀντιπολιτευόμενος, πῶς ἐπείσθητε ὅτι ἦτον ἱκανὸς ὁ προβιβασθεὶς φίλος τοῦ Ὑπουργείου, τὸν ὁποῖον ὡμολογημένως περιπεσόντα εἰς ἀνικανότητα προεβιβάσατε ὅμως, ἐνασκήσαντες ὑπὲρ αὐτοῦ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς; Ἀλλ’ ἡ δυστυχὴς πολιτικὴ προωρίσθη νὰ ὑπέχῃ πάσας τὰς εὐθύνας διὰ πάντα τὰ γιγνόμενα ἄτοπα. Ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἂν ἐγένοντο ἀδικήματα, ἂν ἠθετήθησαν ὀργανισμοὶ, ἂν συνέβησαν πλημμέλειαι ἐν τῇ διοικήσει τοῦ στρατοῦ, ἥκιστα ὑπέχει τὴν εὐθύνην ἡ πολιτικὴ, διότι ἥκιστα αὕτη ἐγένετο αἰτία τῶν ἀτόπων, τὰ ὁποῖα διεπράχθησαν. Διὰ τοῦτο πάντοτε εἶπον, ὅτι πλειότερον πρέπει νὰ φοβῆταί τις μὴ παρεκτραπῇ τῆς ὁδοῦ τοῦ καθήκοντος ἀπὸ τὴν ἐπίδρασιν τοῦ νεωτερισμοῦ ἢ ἀπὸ τὴν ἐπίδρασιν τῆς πολιτικῆς. Ἐγὼ αὐτὸς διετέλεσα ἐπὶ τρεῖς ἑβδομάδας πρὸ χρόνων Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἄνθρωπος, μηδεμίαν ἔχων σχέσιν μὲ τὴν πολιτικὴν, ἐτόλμησε νὰ ἔλθῃ νὰ ζητήσῃ παραχώρησιν, τὴν ὁποίαν οἱ τότε φίλοι τοῦ Ὑπουργείου δὲν εἶχον τὸ θάῤῥος νὰ ζητήσωσιν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ἀνεζήτησεν, ὡς σᾶς εἶπε, τὰς αἰτίας τῆς κακῆς καταστάσεως, τὴν ὁποίαν παρέστησαν εἰς αὐτὸν οἱ πίνακες τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, εἴτε εἰς τοὺς ὀργανισμοὺς, εἴτε εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ. Σᾶς εἶπε τὴν γνώμην του περὶ τῶν ὀργανισμῶν, σᾶς εἶπε τὴν γνώμην του περὶ τῶν ἐν τῇ διοικήσει τοῦ στρατοῦ πλημμελειῶν. Νομίζω ὅμως, ὅτι καὶ περὶ τῶν πλημμελειῶν ἐν τῇ διοικήσει ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐξεπλήρωσεν ἐπαρκῶς τὸ καθῆκον αὑτῆς, ἀναγνωρίζουσα πόσον λυσιτελὴς ἦτο ἡ τῇ προκλήσει τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου γενομένη συζήτησις. Ἂν θεωρῶμεν τὴν συζήτησιν ταύτην χρήσιμον, ἵνα φωτίσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ ὑποτάξωσι τὴν πολιτείαν αὑτῶν εἰς τοὺς Νόμους καὶ τοὺς ὀργανισμούς, νομίζομεν, ὅτι δὲν ἤθελεν εἶσθαι λυσιτελής, οὔτε εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ στρατοῦ, οὔτε εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀσχοληθῇ περαιτέρω εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πάντοτε εὐχόμεθα, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι καὶ ἡ πτέρυξ αὕτη εὔχεται αὐτὸ ἐξ ἴσου ὡς καὶ ἡμεῖς, εἶναι νὰ κατασταθῶσι καρποφόρα τὰ χρήματα τοῦ Δημοσίου Ταμείου, τὰ ὁποῖα ἐκ τῆς πενίας ἡμῶν ἀφειδῶς χορηγοῦμεν πρὸς συγκρότησιν καὶ ἀπόκτησιν τοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ, διὰ νὰ κατορθωθῇ τοῦτο, πρὸ πάντων πρέπει νὰ ἐργασθῇ ἡ Κυβέρνησις. Αὕτη ἠδυνήθη νὰ πληροφορηθῇ βεβαίως ἂν οἱ ὑπάρχοντες ὀργανισμοὶ ἀπεδείχθησαν ἐπαρκεῖς· αὕτη γνωρίζει ἂν δύναται νὰ ὑποτάξῃ τὴν ἀσθένειαν αὑτῆς εἰς τὴν σιδηρᾶν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει εἰς αὐτὴν τὸ συμφέρον καὶ τὸ καθῆκον νὰ συντελέσῃ εἰς παρασκευὴν στρατοῦ. Ἡμεῖς ἐσμὲν Ἀντιπολίτευσις, ὡς τοιαύτη δὲ δὲν θέλομεν παραλείψει τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν νὰ ἐπιτηρῶμεν καὶ νὰ ἐλέγχωμεν τὰ ἄξια ἐλέγχου. Ὅταν δὲ ἡ μειοψηφία τοῦ Κοινοβουλίου μεταβληθῇ εἰς πλειοψηφίαν, ἡ Ἀντιπολίτευσις γνωρίζει ποῖα καθήκοντα ἔχει νὰ ἐκπληρώσῃ· ἀλλὰ θέλει πάντοτε ἐκπληρώσει αὐτὰ, ἀφοῦ μετὰ βαθείας καὶ πλήρους ἐρεύνης τῶν πραγμάτων σχηματίσῃ πεποίθησιν ἐνθαῤῥύνουσαν αὐτὴν, ἵνα ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ λαοῦ τῆς Ἑλλάδος.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος εἶναι ἐγγεγραμμένος· ὥστε κηρύσσεται ἡ συζήτησις περατωμένη (θόρυβος). (Ἐγείρονται πολλοὶ Βουλευταὶ ἐκ τῆς δεξιᾶς πρὸς ἀναχώρησιν).

§44ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ ἐπερώτησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Οἰτύλου Βουλευτοῦ ἦτο ἔλεγχος τῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν τοῦ στρατοῦ πραγμάτων καὶ ὅτι ἀποτελεῖ ὁλόκληρον κατὰ τῆς Βουλῆς κατηγορητήριον, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ λήξῃ ἄνευ προτάσεως, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ψηφοφορήσωμεν. Ὡς συμπέρασμα λοιπὸν τῆς γενομένης συζητήσεως ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς πρότασιν εἰς τὴν Βουλήν· «Ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα, ἐπιδοκιμάζουσα τὴν περὶ τὰ στρατιωτικὰ ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν». Ὅσα ἐλέχθησαν περὶ τῶν στρατιωτικῶν ὀργανισμῶν δὲν ἠδύναντο νὰ ἔχωσι τὴν ἔννοιαν νὰ προκαλέσωσι ψῆφον τῆς Βουλῆς κατὰ τῶν ἤδη νομοθετηθέντων, ἑπομένως ὅσα ἐλέχθησαν ἦσαν μομφὴ ὡς πρὸς τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασίς μου.

§45Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι πρέπει διὰ τὰ λεχθέντα περὶ τῶν πλημμελειῶν ἐν τῇ διοικήσει τοῦ στρατοῦ νὰ προκαλέσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, ἔχει δικαίωμα, οὐδεὶς δύναται νὰ τὴν ἐμποδίσῃ· ζήτημα ἐμπιστοσύνης δύναται νὰ θέτῃ ἐν πάσῃ στιγμῇ ἐν παντὶ θέματι. Ἐὰν νομίζῃ, ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος δύναται νὰ θέσῃ, οὐδεὶς τὴν ἐμποδίζει, ἂν νομίζῃ ἐκ τῶν λεχθέντων κλονισθεῖσαν τὴν πρὸς αὐτὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Κοινοβουλίου. Δηλοῦμεν ὅμως ὅτι ἡμεῖς πρὶν προβῇ εἰς τὴν ψηφοφορίαν, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῆς προτάσεως, καὶ ἐπειδὴ παρῆλθεν ἡ ὥρα, παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις δι’ αὔριον.

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς δὲν ἐννοοῦμεν ν’ ἀναβάλωμεν· (θόρυβος· ἀπέρχονται οἱ Βουλευταὶ τῆς δεξιᾶς).

§47ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται, κύριοι, περὶ προτάσεως, ἣν ὑπέβαλεν εἷς τῶν Βουλευτῶν κηδεμονεύων τὴν Κυβέρνησιν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν φιλοτιμίαν της. Νομίζω, ὅτι τοιαύτη πρότασις δὲν δύναται νὰ τεθῇ παρ’ ἄλλου παρὰ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως ἔχει πᾶς Βουλευτής. Αὐτὰ πλέον εἶναι στοιχειώδη· πῶς κάμνετε συζήτησιν; (θόρυβος).

§49ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖον σκοπὸν εἶχεν ἡ ἐπερώτησις; εἶχε τὸν σκοπὸν νὰ προσαγάγῃ τὴν γνώμην τοῦ Βοσσὲρ περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ στρατιωτικοῦ συστήματος αὐτοῦ. Αὐτὸ ἦτο τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἠξεύρω πῶς ἐπροκάλεσε τόσον εὐρεῖαν συζήτησιν (θόρυβος). Πῶς εἶναι λοιπὸν δυνατὸν, ἀφοῦ ἡ συζήτησις ἐγένετο ἵνα προκαλέσῃ τὸν φωτισμὸν καὶ μόνον τῆς Βουλῆς, νὰ λέγητε ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐξέφρασε μομφὴν καὶ νὰ ζητῆτε πρότασιν... (θόρυβος).

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐκηρύχθη περατωμένη. Ὁ κύριος Ποταμιάνος κατέθηκε πρότασιν· θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§51ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§52ΧΟΪΔΑΣ. Βέβαια διὰ νὰ ἰδοῦμεν ἂν εἴμεθα καὶ ἐν ἀπαρτίᾳ.

§53ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ ψηφοφορία νὰ γίνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως· ψηφοφορουμένου δὲ τοῦ θέματος, θὰ δειχθῇ ἐν ταὐτῷ ἂν εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Ποταμιάνου λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι.

§55ΧΟΪΔΑΣ. Τότε ἔχετε ὑγείαν.

§56ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν σᾶς ἔμεινεν οὔτε ψηφολέκτης ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§57ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύω ψηφολέκται νὰ ἔλθουν· ὅποιος ἔλθῃ ἐκ τῆς ἀριστερᾶς εἶναι ψηφολέκτης ἐκ τῆς ἀριστερᾶς, καὶ ὅποιος ἔλθῃ ἐκ δεξιῶν εἶναι ψηφολέκτης τῆς δεξιᾶς· αὐτὸ γνωρίζω ἐγώ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Ποταμιάνου λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσιν ὄχι· ἡ πρότασις αὕτη ἔχει ὡς ἑξῆς· «Ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα, ἐπιδοκιμάζουσα τὴν περὶ τὰ στρατιωτικὰ ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν». (Ἐνεργηθείσης ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, εὑρέθησαν παρόντες 121).

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ὑπαρχούσης ἀπαρτίας, λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 9 Μ. Μ.).