1884.12.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 32

Τῆς 20 Δεκεμβρίου 1884.

(Πέμπτη)

Ὥρα 4 Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐπεκυρώθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ Ἐπιτροπῆς ἐκ τῆς Ἐπαρχίας Καλαβρύτων ἀντιπροσωπευούσης πολλοὺς πολίτας, οἵτινες ἐξαιτοῦνται τὴν σύστασιν Δικαστηρίου ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Καλαβρύτων. Τηλεγράφημα ἐκ Χαλκίδος πολλῶν Δικηγόρων, ἐκφραζόντων τὴν γνώμην των, ὅπως μὴ ἐπιψηφισθῶσι πρόσθετοι φόροι τοῦ χαρτοσήμου ὡς ἐπαχθεῖς. Νομοσχέδιον τοῦ Βουλευτοῦ Πάλλης κ. Ἰακωβάτου περὶ ὑπαγωγῆς τῶν ἐν Ἑπτανήσῳ ὑποδικηγόρων εἰς τὸν ΑΡΞΓʹ Νόμον περὶ προσόντων δημοσίων λειτουργῶν. Ἕτερον Νομοσχέδιον τοῦ αὐτοῦ Βουλευτοῦ κυρίου Ἰακωβάτου περὶ φορολογικῆς ἀφομοιώσεως τῶν Ἰονίων νήσων. (Ὅρα Παράρτημα). Ὁ κ. Σταυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§2Δ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἡ οἰνοπνευματοποιΐα ἀποτελεῖ ἕνα τῶν σπουδαίων παραγόντων τοῦ Ἐθνικοῦ ἡμῶν πλούτου· ἐν ἑπομένως τῶν πρωτίστων ἡμῶν μελημάτων πρέπει νὰ ἦναι ἡ ἐξέτασις τοῦ κλάδου τούτου τῆς βιομηχανίας. Ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν δηλονότι ἐὰν ὁ νέος Νόμος, ὁ ἐπιβάλλων φόρον ἐπὶ τοῦ οἰνοπνεύματος, ἔβλαψε. Καὶ ὅτι ἔβλαψεν οὐδεὶς, πιστεύω, ἀμφισβητεῖ.

§3ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τότε διατί τὸν ἐψηφίσατε;

§4ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπαντῶν εἰς τὸν κύριον Ζυγομαλᾶν λέγω, ὅτι ὁμολογοῦμεν, ὅτι ἐψηφίσαμεν τὸν Νόμον, ἀλλὰ δὲν ἠδυνάμεθα νὰ προΐδωμεν τὰ ἀποτελέσματα, ὁποῖα ἐπῆλθον, καὶ διὰ τοῦτο ζητοῦμεν τὴν διόρθωσιν. Διάφοροι δὲ Βουλευταὶ, ὡς οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοί μου καὶ ὁ κ. Ἰακωβάτος, ὑπέβαλον διαφόρους προτάσεις, ἐπίσης καὶ ἐγὼ ὑπέβαλον ἰδίαν· ἓν καὶ τὸ αὐτὸ κατ’ οὐσίαν πάντες ἐπιδιώκομεν πρᾶγμα, τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς σούμας, καὶ πρέπει νὰ θεωρηθῇ ἡ πρότασίς μου αὕτη ὡς κατεπείγουσα. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐὰν συναινῇ νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ συζητηθῇ ἡ πρότασις αὕτη κατὰ προτίμησιν πρὸ πάσης ἄλλης.

§5Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω, ὅτι κατὰ τὴν τάξιν, ἐπειδὴ ἔμεινεν ἐκκρεμὲς ἔργον, εἶναι ἀνάγκη νὰ περατωθῇ καὶ κατόπιν νὰ ὑποστηρίξητε τὴν πρότασιν.

§6ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποβάλω τὴν πρότασιν. (Ὅρα Παράρτημα).

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§8ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης κ. Κουμουνδοῦρος ὑπέβαλε χθὲς δύω ἐπερωτήσεις πρὸς τὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργόν. Ἡ μία τῶν ἐπερωτήσεων τούτων ἀφώρα εἰς παράνομον εἴσπραξιν 5 δραχμῶν ἐπὶ ἑκάστου χοίρου ἐν τῷ δήμῳ Ἰθώμης. Περὶ τούτου ἐζήτησα πληροφορίας καὶ θέλω τὰς δώσει, ὅταν τὰς λάβω παρὰ τῶν αὐτόθι Ἀρχῶν. Ἑτέραν δὲ ἐπερώτησιν μοὶ ἀπηύθυνεν ἀφορῶσαν εἰς τὴν ἀπόδοσιν τῶν καταβληθέντων ὑπὸ τῶν δηλωσάντων ἐθνικὰς γαίας μὴ κατόχων. Κατὰ τὸν ἀρχικὸν περὶ διαθέσεως ἐθνικῶν γαιῶν Νόμον, μετὰ τοὺς κατόχους καὶ τοὺς συγχωρίους ἠδύναντο νὰ δηλώσωσι τὰς γαίας τὰς ἐθνικὰς οἱ μὴ κάτοχοι καὶ οἱ μὴ ἀνήκοντες εἰς χωρία τῆς περιφερείας τῶν γαιῶν. Παρελθουσῶν δὲ τῶν νομίμων προθεσμιῶν, ἤρξαντο αἱ τοιαῦται τῶν μὴ κατόχων καὶ τῶν μὴ συγχωρίων δηλώσεις. Ἀλλ’ εὐθὺς ὡς ἤρξαντο παρουσιάσθησαν δυσκολίαι, καὶ ἐδέησε κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1877 νὰ ψηφισθῇ Νόμος παρατείνων τὸν χρόνον τῆς δηλώσεως τῶν κατόχων καὶ ἀναβάλλων καθ’ ὅλον τὸν χρόνον ἐκεῖνον, ὡς εἰκὸς, τὸ δικαίωμα τῶν μὴ κατόχων πρὸς δήλωσιν. Ἐν τούτοις οἱ δηλώσαντες πρὸ τοῦ Νόμου, τοῦ κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1877 ψηφισθέντος, μὴ κάτοχοι εἶχον ποιήσει καταβολὰς, καὶ περὶ τῶν καταβολῶν τούτων προὐνόησεν ὁ Νόμος, ὅπως, ἐὰν τὰς γαίας, ἀπέναντι τῶν ὁποίων ἐγένοντο καταβολαὶ παρὰ μὴ κατόχων, δηλώσωσι κάτοχοι κατὰ τὸ διάστημα, καθ’ ὃ ἀναβάλλεται τὸ πρὸς δήλωσιν δικαίωμα τῶν μὴ κατόχων, τὰ παρὰ τούτων καταβληθέντα θέλουσι τοῖς ἀποδοθῆ, ἀκυρουμένης τῆς δηλώσεως αὐτῶν. Ἵνα τοῖς ἀποδοθῶσιν ὅμως, δέον οἱ καταβαλόντες νὰ καταδείξωσιν, ὅτι ἐγένετο δήλωσις τῶν αὐτῶν γαιῶν ἐν τῷ χρονικῷ διαστήματι, τῷ ὑπὸ τοῦ Νόμου ὡρισμένῳ, παρὰ κατόχου. Ἐφ’ ὅσον τοιαῦται καταδείξεις ἐγένοντο παρὰ μὴ κατόχων, ἀπεδόθησαν αὐτοῖς αἱ προκαταβολαί. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ οὐδεμία ὑφίσταται ἐκκρεμὴς αἴτησις περὶ ἀποδόσεως καταβολῆς· πᾶσαι ἀπεδόθησαν εὐθὺς καὶ συνωδεύοντο ὑπὸ καταδείξεως τῆς ὑπὸ κατόχου δηλώσεως τῶν γαιῶν, ἀπέναντι τῶν ὁποίων ἐγένετο ἡ καταβολή. Ἐννοεῖται δὲ, ὅτι οἴκοθεν ἡ ὑπηρεσία οὔτε γινώσκει τὰς τοιαύτας ἀξιώσεις, οὔτε ἐνεργεῖ τι περὶ αὐτῶν. Βραδύτερον, κατὰ τὸ 1880, ἐψηφίσθη Νόμος, καθ’ ὃν ἐπιτρέπεται εἰς πάντα δηλώσαντα ἐθνικὰς γαίας, ἵνα παραιτηθῇ τῆς δηλώσεώς του· ἑπομένως καὶ κατὰ τὸν Νόμον τοῦτον ἠδύναντο οἱ μὴ κάτοχοι νὰ παραιτηθῶσι τῆς δηλώσεώς των. Ἐὰν τοῦτο ποιήσωσι σήμερον, θέλουσι παύσει ὄντες ὑπόχρεοι εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν δόσεων ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς κοινοποιήσεως παρ’ αὐτῶν, ὅτι παραιτοῦνται τῶν ἐκ τῆς δηλώσεως δικαιωμάτων αὐτῶν, δὲν δύνανται ὅμως νὰ τοῖς ἀποδοθῶσι τὰ πρὸ τῆς κοινοποιήσεως τῆς παραιτήσεως καταβληθέντα, διότι ὁ Νόμος ἐπέβαλε τὴν παραίτησιν ὡς ὅρον πρὸς ἀπαλλαγὴν τῆς ὑποχρεώσεως. Ἐνόσῳ δὲν ποιοῦνται τοιαύτην παραίτησιν, εἶναι ὑπόχρεοι. Ὥστε σήμερον, ἐάν τις ἐκ τῶν τοιούτων δηλωσάντων θέλῃ νὰ ἀπαλλαγῇ τῆς ὑποχρεώσεως, ὀφείλει κατὰ τὸν Νόμον τοῦ 1880 νὰ παραιτηθῇ τῆς δηλώσεώς του, δὲν θέλουσιν ὅμως ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τῷ ἐπιστραφῆ τὰ καταβληθέντα πρὸ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἤθελε παραιτηθῆ.

§10ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρόκειται νὰ μὴ ζητοῦν εἰσπράκτορες τὰ δικαιώματα ταῦτα.

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ὅσοι τῶν δηλωσάντων μὴ κατόχων κατέδειξαν τὴν κατὰ τὸν Νόμον τοῦ 1877 δήλωσιν παρὰ κατόχων τῶν αὐτῶν γαιῶν, ἀπηλλάγησαν πάσης ὑπεχρεώσεως καὶ ἔλαβον τὰ παρ’ αὐτῶν καταβληθέντα. Τοιαύτας ἔχομεν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας πληροφορίας. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς γινώσκῃ, ὅτι ἐζήτησέ τις τῶν μὴ κατόχων τὴν ἀπόδοσιν τῶν καταβληθέντων καταδείξας ὅτι ἐγένετο δήλωσις τῶν αὐτῶν γαιῶν παρὰ κατόχου, παρακαλῶ νὰ σημειώσῃ τὸ ὄνομα αὐτοῦ, ὅπως διαταχθῇ ἡ ἐπανόρθωσις.

§12Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐφ’ ὅσον δὲν γίνεται τὸ τοιοῦτον, ὁ εἰσπράκτωρ δύναται νὰ καταδιώκῃ.

§13ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δύνανται ἢ νὰ παραιτηθῶσιν ἢ νὰ καταδείξωσιν, ὅτι ἐδηλώθησαν παρὰ κατόχων αἱ παρ’ αὐτῶν δηλωθεῖσαι γαῖαι. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ὄρους εἶχεν ὑποβάλει ἐπερώτησιν εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργεῖον: «πρῶτον, ἐὰν διέταξε τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο τὴν κατάσχεσιν τῶν ἐν Λευκίμνῃ Κερκύρας ἀδηλώτων οἴνων». Τὸ Ὑπουργεῖον δὲν διέταξε κατάσχεσιν. «Δεύτερον, ἐὰν ἔπραξε τοῦτο, δυνάμει τίνος Νόμου ὑποχρεοῦνται οἱ κάτοικοι Λευκίμνης νὰ δηλώσωσι τοὺς οἴνους των ἐπὶ ποινῇ δημεύσεως, παραλειπομένης τῆς δηλώσεως». Οἱ κάτοικοι Λευκίμνης δὲν ὑποχρεοῦνται νὰ δηλώσωσι τοὺς οἴνους αὐτῶν ἐπ’ οὐδεμιᾷ ποινῇ, διότι οἱ Νόμοι περὶ δικαιώματος καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ οἴνου δὲν ἐφαρμόζονται εἰς τὰς Ἰονίους Νήσους. «Τρίτον, ἐὰν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι οἱ κάτοικοι Ῥεγκλάδων Λευκίμνης στασιάσαντες διὰ τοῦτο, προσέβαλον διὰ τῶν ὅπλων τὴν Χωροφυλακήν, πληγώσαντες ἐλαφρῶς τὸν ὑπενωμοτάρχην». Δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι διὰ τοῦτο οἱ κάτοικοι ἐστασίασαν τοῦ χωρίου Ῥεγκλάδων, ἀλλ’ εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δι’ ἄλλον λόγον οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Ἁγίων Θεοδώρων ἀντέστησαν κατὰ τῆς Χωροφυλακῆς. Ὁ λόγος, δι’ ὃν ἀντέστησαν κατὰ τῆς Χωροφυλακῆς, ἐκτίθεται ἐν ἀναφορᾷ τοῦ Νομάρχου Κερκύρας, ἣν ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐξ ἧς θέλει πληροφορηθῆ ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι ἡ ἀφορμὴ τῆς παρεμβάσεως τῆς Χωροφυλακῆς καὶ τῆς ἀντιστάσεως ὑπῆρξεν ὅλως ἀλλοτρία πρὸς τὸ δικαίωμα καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ οἴνου τὸ μὴ ἐπιβαλλόμενον εἰς τὰς Ἰονίους Νήσους. «Τέταρτον, ἐὰν ὡς πρωταίτιος τῆς στάσεως συνελήφθη καὶ προεφυλακίσθη ὁ Ἀριστείδης Ζερβός». Ὁ Ἀριστείδης Ζερβὸς συνελήφθη καὶ προεφυλακίσθη ὡς πρωταίτιος τῆς ἀντιστάσεως κατὰ τῆς Χωροφυλακῆς διὰ τοὺς λόγους τοὺς ἐκτιθεμένους ἐν τῇ ἀναφορᾷ τοῦ Νομάρχου. «Μέμπτον, ἐὰν ἀληθῶς ἡ Χωροφυλακὴ προέβη εἰς τοιαύτην παράνομον ἐνέργειαν, τί διέταξεν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τῶν παρανομησάντων;» Ἡ Χωροφυλακὴ δὲν προέβη εἰς παράνομον ἐνέργειαν, καὶ ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν διέταξε κατ’ αὐτῆς.

§14ΚΩΣΤΑΝΤΑΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν διὰ τὰς ἀκριβεῖς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔδωκεν εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεώς μου· τῳόντι καὶ ἐγὼ ἐπληροφορήθην ὅτι τὰ συμβάντα ἐν Λευκίμνῃ ἔχουσιν ὅπως ἐξέθηκεν αὐτὰ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Πλὴν ἐδικαιούμην νὰ κάμω τὰς ἐπερωτήσεις ἐκείνας, διότι ὑπουργικαὶ ἐφημερίδες εἶχον δημοσιεύσει καὶ μεταδώσει καθ’ ὅλας τὰς τάξεις τῆς κοινωνίας, ὅτι τὰ ἐκεῖ συμβάντα ἦσαν συνέπεια παρανόμου ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, προκαλεσάσης τὴν ἀντίστασιν κατὰ τῆς Χωροφυλακῆς. Ἐδικαιούμην, λέγω, ὡς ἀντιπρόσωπος τῶν μερῶν ἐκείνων, ἀφοῦ δὲν διεψεύδοντο τὴν ἐπιοῦσαν, νὰ σπεύσω νὰ ἐπερωτήσω τὴν Κυβέρνησιν περὶ τῆς ἀληθείας αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐνῷ εὐχαριστῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διότι τόσον ἑτοίμως καὶ ἀκριβῶς ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του, ἐκφράζω τὴν λύπην μου ἀφ’ ἑτέρου κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις καὶ πέρυσι καὶ ἐφέτος ἐπερωτηθεὶς περὶ σπουδαιοτάτης ὑποθέσεως, δὲν μὲ ἠξίωσεν ἀπαντήσεως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν γνωρίζει εἰς ποίαν ἐλεεινὴν κατάστασιν εἶναι οἱ Δῆμοι Κερκύρας. Λέγω δὲ, πρὸς τιμὴν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ὅτι κατὰ τὸ 1883, ὅτε διηύθυνε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, μελετήσας τὴν κατάστασιν ταύτην, ἔσπευσε νὰ διατάξῃ τὸν Νομάρχην Κερκύρας, ὅπως τῷ ὑποβάλῃ ἔκθεσιν περὶ τοῦ ἐὰν αἱ Δημοτικαὶ Ἀρχαὶ καὶ οἱ ἐπιφανέστεραι τῶν Νήσων δέχωνται νὰ λειτουργήσῃ ἐν Κερκύρᾳ τὸ ἐν τῇ λοιπῇ Ἑπτανήσῳ νῦν ἰσχῦον σύστημα τῆς δημοτικῆς φορολογίας, δι’ οὗ καὶ μόνου δύναται νὰ προληφθῇ ἡ διάλυσις τῶν Δήμων τῶν Νήσων. Ὁ κύριος Νομάρχης ὄχι μόνον πληροφορίας ἔδωκεν, ἀλλὰ καὶ τὴν αἰτηθεῖσαν ἔκθεσιν ὑπέβαλεν. Ἀλλὰ μετέπτη ὁ κ. Τρικούπης ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὸ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἡ ἔκθεσις περιῆλθεν εἰς τὸν νῦν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν κύριον Λομβάρδον, ὅστις οὐδεμίαν φροντίδα ἔλαβεν ὅπως ὑποβάλῃ Νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τούτου. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἐζήτησα νὰ κατατεθῶσι τοὐλάχιστον τὰ ἔγγραφα ἐκεῖνα εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς, ὅπως δι’ αὐτῶν ὑποστηριχθῇ βουλευτικὴ πρότασις, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μοὶ εἶπεν ὅτι, ἂν ἡ Βουλὴ ἔχῃ καιρὸν νὰ ἐργασθῇ, ἤθελεν ὑποβάλει αὐτὸς τὸ Νομοσχέδιον περὶ τούτου. Πλὴν βροχηδὸν τὰ Νομοσχέδια ἐψηφίσθησαν, καὶ οὐδέποτε ὑπεβλήθη τὸ ὑποσχεθὲν Νομοσχέδιον. Πρὸ πολλῶν ἡμερῶν ὑπέβαλον πάλιν ἑτέραν ἐπερώτησιν ἐγγράφως, ἐξαιτούμενος ὅπως καταθέσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν εἰρημένην ἔκθεσιν τοῦ Νομάρχου καὶ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν διὰ ποῖον λόγον, κατόπιν τῆς θλιβερᾶς ἐκθέσεως τοῦ Νομάρχου περὶ παραλυτικῆς καταστάσεως τῶν Δήμων τῶν Νήσων, δι’ ἧς ἀποδεικνύεται ὅτι εἶναι ἐντροπὴ νὰ μένουν οἱ Δῆμοι εἰς ταύτην τὴν κατάστασιν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν ὑπέβαλεν εἰσέτι νομοσχέδιον. Ἀλλ’ οὔτε ἔχει καιρὸν νὰ μᾶς ἀπαντήσῃ. Ὑπέβαλον ἐγὼ δύω Νομοσχέδια περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλὰ δυστυχῶς οὔτε τὰ Νομοσχέδιά μου ἐτυπώθησαν, οὔτε ἡ ἐπερώτησίς μου, ὅπως περιέλθωσιν εἰς γνῶσιν τῶν Βουλευτῶν καὶ μελετήσωσιν αὐτὰ, ἐνῷ σήμερον θὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν τὸ ζήτημα περὶ τῶν δημοτικῶν δασμῶν, δι’ ὧν, ὡς προτείνονται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἀφαιρεῖται πᾶν μέσον οἰκονομικὸν σκέψεως τῶν ἀγροτικῶν Δήμων τῶν Νήσων. Παρακαλῶ λοιπὸν, ἐπειδὴ θὰ συζητηθῇ ἐντὸς ὀλίγου τὸ Δασμολόγιον τῶν Δήμων τοῦ Κράτους, καὶ ἐπειδὴ πρόκειται νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἵνα δυνηθῶ νὰ πείσω τὴν Βουλήν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῶσι μέτρα δι’ αὐτοῦ πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν ἀγροτικῶν Δήμων Κερκύρας, νὰ βεβαιώσω δὲ τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἀνάγκης ταύτης στηριζόμενος ἐπὶ αὐθεντικῶν ἐγγράφων, νὰ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου καὶ νὰ καταθέσῃ ἀμέσως τὴν αἰτηθεῖσαν ἔκθεσιν τοῦ Νομάρχου Κερκύρας.

§15ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§16ΚΩΣΤΑΝΤΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν μετεχειρίσθη καὶ τώρα τὸ αὐτὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον εἶχε μεταχειρισθῆ καὶ πέρυσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Λέγει, ὅτι πρέπει νὰ συμφωνήσωσιν οἱ Βουλευταὶ τῶν χωρικῶν Ἐπαρχιῶν μετὰ τῶν Βουλευτῶν τῆς πόλεως πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τῶν ἀγροτικῶν Δήμων, διότι τὰ συμφέροντα τῶν χωρικῶν Δήμων εἶναι ἀντίθετα πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς πόλεως. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ παρατηρήσω εἰς αὐτὸν, ὅτι τὰ ζητήματα ταῦτα λύονται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὄχι ὑπὸ τῶν Βουλευτῶν. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὴν παράλυσιν τῆς δημοτικῆς διοικήσεως καὶ ὄχι οἱ Βουλευταί. Ἀφοῦ δὲ ὁ Νομάρχης Κερκύρας, ὁ ὁποῖος εἶναι ἔντιμος ἄνθρωπος, βεβαιοῖ, ὅτι ἀδικοῦνται οἱ χωρικοὶ Δῆμοι διὰ τοῦ ὑφισταμένου φορολογικοῦ συστήματος τῆς εἰσαγωγῆς καὶ τῆς ἐξαγωγῆς, καὶ ἅπαντες οἱ Δήμαρχοι συμφωνοῦσι μετὰ τοῦ Νομάρχου, πλὴν τοῦ Δημάρχου Κερκύρας, εἰς τί δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ἡ συνεργασία τῶν Βουλευτῶν τῆς Νήσου πρὸς κρίσιν τῆς ἀδικίας ταύτης ὑπὸ τῆς ὑπολόγου Κυβερνήσεως; Νομίζετε ἴσως ὅτι εἶναι συμφέρον νὰ θυσιάσωμεν ἡμεῖς τὰ συμφέροντα ὅλης τῆς Νήσου, νὰ περιφρονήσωμεν τὴν γνώμην τοῦ κ. Νομάρχου, ἡ ὁποία εἶναι καὶ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα μόνον σᾶς διευκολύνωμεν νὰ εὐχαριστήσητε τὰς παραλόγους ἀπαιτήσεις καὶ ἀξιώσεις ἑνὸς Δημάρχου, ὄχι τῶν δημοτῶν τῶν Δήμων του! Καὶ τοῦτο πάλιν, ἵνα περιποιηθῆτε ἕνα Βουλευτὴν, τὸν κ. Βασιλάκην! Ἀλλὰ, ζητεῖς, κύριε Ὑπουργὲ, πράγματα ἀδύνατα. Ὥστε τὸ ζήτημα πρέπει νὰ λυθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ λυθῇ ὅσον τάχιον, διότι τὸ πραγματικὸν γεγονὸς εἶναι, ὅτι οἱ ἀγροτικοὶ Δῆμοι Κερκύρας παρέλυσαν, καὶ εἶναι προτιμοτέρα ἡ διάλυσίς των, ἢ ἡ ὕπαρξίς των ὑπὸ τοιαύτην οἰκονομικὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκονται.

§17ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§18ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐλησμόνησε τὴν ἐπερώτησίν μου, τὴν λίαν κατεπείγουσαν, περὶ τῆς ἀναβολῆς τῆς δημοπρασίας τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ Χαλκίδος. Ἡ ὑπόθεσις εἶναι σπουδαιοτάτη· παρενέπεσαν σκάνδαλά τινα καὶ ἐπεθύμουν νὰ μὴ γείνῃ συζήτησις, ἡ ὁποία θὰ ἀποκαλύψῃ ἄνευ ἐλπίδος βελτιώσεως τὰ σκάνδαλα ταῦτα. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ν’ ἀπαντήσῃ αὔριον εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, ἐὰν τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔφερεν εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῶν Γάλλων μηχανικῶν, τὰς ἔφερε πλήρεις· ἐὰν δὲν ἀπεκρύβη δαπάνη δι’ εἰκοσιδύο Γάλλους μηχανικούς, καὶ ἐὰν ἀπεκρύβη, τὸν παρακαλῶ νὰ σπεύσῃ νὰ φέρῃ τὰς πληροφορίας πλήρεις, διότι ἄλλως ἡ ὑπόληψίς των κινδυνεύει.

§19ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§20ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ ζήτημα, κύριοι, εἶναι σπουδαῖον, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν φαίνεται τὰ πάντα θεωρεῖ μηδαμινά· δύναται νὰ γείνῃ, λέγει, ἕνας δρόμος, ἀλλὰ δύναται καὶ νὰ μὴ γείνῃ. Δαπανῶνται εἴκοσι, τριάκοντα ἑκατομμύρια ἀσκόπως, καὶ χάριν μόνον σκοπῶν ῥουσφετικῶν, καὶ ἰδίως διὰ τὰς Ἐπαρχίας τῶν κυρίων Ὑπουργῶν καὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, καὶ νομίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι δὲν ὀφείλει νὰ μᾶς δώσῃ λόγον! Ἐὰν ἐδαπανήθησαν μέχρι τοῦδε τέσσαρα ἑκατομμύρια ἐν Μεσολογγίῳ, βεβαίως δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ τι εἰς τὰ κατσάβραχα τῆς Ἀττικῆς καὶ τῶν Θηβῶν, οὐδὲ εἶναι ἀνάγκη νὰ συνδεθῇ ἡ Χαλκὶς ἀμέσως μετὰ τῶν Ἀθηνῶν, οὐδὲ εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνωσιν εἰς τὴν Πελοπόννησον δρόμοι, ἀρκεῖ ὅτι ἐγένοντο σχέδια! Δὲν εἶναι ἀκριβές, κύριοι, ὅτι ἡ ἐπερώτησίς μου ἐγένετο περὶ τοῦ ἂν ἐγένετο εἷς δρόμος ἢ ὄχι. Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι ἡ δημοπρασία τῆς ὁδοῦ ταύτης προεκηρύχθη ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὡρίσθη ἡμέρα αὐτῆς, εἶτα δὲ διετάχθη ἡ ἀναβολὴ τῆς ἐκτελέσεως αὐτῆς. Δὲν δύνασθε λοιπὸν νὰ μᾶς πληροφορήσητε διὰ τίνα λόγον παρημποδίσθη; Ἡ ὑπόθεσις, κύριοι, εἶναι σκανδαλώδης, καὶ ἂν ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅταν τὸ πρῶτον εἰσῆλθον εἰς τὴν Βουλὴν ταύτην, πρώτιστον καθῆκόν μου ἐν ἄλλοις ἐθεώρησα καὶ τὸ νὰ διαμαρτυρηθῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς λεγομένης ἐθνικῆς ὁδοῦ Χαλκίδος· διότι ἡ ὁδὸς αὕτη, ὡς ἐγένετο, δὲν εἶναι ὁδὸς ἐθνικὴ, καὶ ἡ κατασκευή της ἐγένετο πολυτελεστάτη, ἐδαπανήθη ἓν ἑκατομμύριον μέχρι Τατοΐου, καὶ ἕτερον, πιστεύω, ἥμισυ ἑκατομμύριον ἀπὸ Τατοΐου μέχρι Μαλακάσης. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τότε συνεκινήθη, ἠγανάκτησε μάλιστα καὶ ἠθέλησε νὰ ἀποῤῥίψῃ ἀφ’ ἑαυτοῦ τὴν εὐθύνην τῆς τοιαύτης κατασκευῆς. Ἤλπιζον δ’ ὅτι αἰσθανόμενος τύψιν συνειδήσεως ἐπέτρεψεν εἰς τὸ Τμῆμα τῶν Δημοσίων Ἔργων νὰ προβῇ εἰς τὴν κατασκευὴν καὶ τοῦ ὑπολειπομένου τμήματος τῆς ὁδοῦ ταύτης ἀπὸ Μαλακάσης εἰς Χαλκίδα, καὶ οὕτω νὰ χρησιμοποιηθῇ ὁ ὁδὸς αὕτη εὐεργετικῶς, διότι ἤθελον συγκοινωνήσει ὅλα τὰ πρὸς βοῤῥᾶν χωρία τῆς Ἀττικῆς καὶ τῶν Θηβῶν, καὶ ἤθελεν ἔχει ἡ Χαλκὶς τὴν συντομωτάτην συγκοινωνίαν μετὰ τῶν Ἀθηνῶν. Μετὰ πολλοὺς κόπους καὶ μόχθους τὸ σχέδιον ἐτελέσθη, ἐνεκρίθη, προεκηρύχθη δημοπρασία, ὡρίσθη ἡμέρα αὐτῆς ἡ 16 Δεκεμβρίου, ὅτε αἰφνιδίως μανθάνω μετὰ τὴν 16ην ὅτι ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοῦ ταύτης ἀνεβλήθη. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τὸν λόγον, καὶ δὲν μᾶς δίδει οὐδένα λόγον. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ μακρηγορήσω ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ μακρηγορήσω ἐπὶ τῆς σπατάλης καὶ τῶν καταχρήσεων, τῶν γινομένων εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς ὁδοποιΐας· 30,000,000 ἐδαπανήθησαν καὶ δαπανῶνται καὶ μέγισται καταχρήσεις τελοῦνται εἰς τὴν διαχείρισιν ταύτην, τὴν εὐθύνην δὲ ὑπέχει πρὸ πάντων ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος σήμερον φαίνεται, ὅτι δὲν γνωρίζει τίποτε, ὅτι δὲν γνωρίζει τί τοῦ γίνεται. Τὸν παρακαλῶ νὰ μᾶς εἴπῃ διατί ἀνεβλήθη ἡ ἐκτέλεσις τῆς κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ Χαλκίδος, καὶ συγχρόνως ἐὰν δὲν ἀπεκρύβη ἡ δαπάνη διὰ εἰκοσιδύο Γάλλους μηχανικοὺς κατὰ τὴν ὑποβολὴν τῶν δαπανῶν τῶν Γάλλων μηχανικῶν εἰς τὴν Βουλήν. Ἐὰν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, εἶναι βαρύ· ἀλλὰ θὰ ἦναι βαρύτερον, ἐὰν δὲν σπεύσῃ νὰ ὑποβάλῃ τὴν δαπάνην ἀληθῆ καὶ ἀκριβῆ.

§21ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πᾶς ὁ προσεκτικῶς ἀκροασάμενος τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ἐξ αὐτῆς ταύτης θὰ ἐνόησε τὸν λόγον, δι’ ὃν ἀνεβλήθη ἡ δημοπρασία περὶ κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Μαλακάσης εἰς Χαλκίδα. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς εἶπεν ὅτι ἐν ἄλλῃ Συνόδῳ, ὁμιλήσας περὶ τῆς ὁδοῦ ταύτης, παρέστησεν ὅτι ἦτο ὁδὸς πολυτελείας ἡ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης συντελεσθεῖσα μερὶς αὐτῆς ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Τατοΐου καὶ μέχρι Μαλακάσης, ὅτι δὲ ἀπαντῶν ἐγὼ τότε εἰς αὐτὸν ἀνεγνώρισα ὅτι ἡ ὁδὸς αὕτη ἦτο ὁδὸς πολυτελείας καὶ εἶπον ὅτι ἐλυπούμην διότι εὑρίσκετο πραγματοποιημένη καὶ ὡς ἐκ τούτου ἦτο ἠναγκασμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ τὴν συντηρῇ. Τὸ ῥηθὲν τοῦτο παρὰ τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς δὲν ἐξηγεῖ τὸν λόγον, δι’ ὃν ἀνεβλήθη ἡ δημοπρασία τῆς ὁδοῦ ταύτης; Ἦτο καὶ ἡ ὁδὸς αὕτη ἐκ τῶν χαρακτηρισμένων ὡς Ἐθνικῶν· ἑπομένως, ἐργαζομένων τῶν Μηχανικῶν εἰς τὰ μέρη ταῦτα, συνετελέσθη καὶ τὸ σχεδιογράφημα τῆς ὁδοῦ διὰ τῆς συμπληρώσεως τοῦ τμήματος τοῦ ἀπὸ Μαλακάσης μέχρι Χαλκίδος, ὅπερ καὶ τυπικῶς ἐξετέθη εἰς μειοδοσίαν. Ἀλλὰ πρὸ τῆς ἡμέρας τῆς μειοδοσίας ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε γνῶσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς δαπάνης, καὶ ἀφορῶσα εἰς τὴν σπουδαιότητα αὐτῆς δὲν ἠθέλησε νὰ ἐπιτρέψῃ ὅπως προταχθῇ ὁδὸς πολυτελείας ἄλλων ὁδῶν πολὺ ἀναγκαιοτέρων. Καὶ ἡ ὁδὸς αὕτη θέλει βεβαίως κατασκευασθῆ, ἀλλὰ θὰ κατασκευασθῇ ἀφοῦ πρῶτον κατασκευασθῶσιν ἄλλαι ὁδοί, αἱ ὁποῖαι θεωροῦνται παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν δύνανται ἢ νὰ θεωρῶνται ὡς πολὺ ἀναγκαιότεραι. Ἡ ὁδὸς ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Χαλκίδα διὰ Τατοΐου καὶ Μαλακάσης δὲν εἶναι ἡ μόνη ὁδὸς ἡ συνδέουσα τὰς Ἀθήνας μετὰ τῆς Χαλκίδος· ὑπάρχει ὁδὸς ἄλλη, λειτουργοῦσα πρὸ πολλῶν ἐτῶν, ἡ δὲ συγκοινωνία μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Χαλκίδος ἐξυπηρετεῖται οὐ μόνον διὰ τῆς ὁδοῦ ταύτης, ἀλλὰ προσέτι καὶ διὰ θαλάσσης. Οὐδεὶς ἑπομένως ὑπάρχει λόγος κατεπείγων, ὅπως δευτέρα ὁδὸς ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Χαλκίδος συμπληρωθῇ. Ὑπάρχουσι πλεῖστα ἄλλα σημεῖα, ἰδίως ἐν Πελοποννήσῳ, τὰ ὁποῖα δὲν συγκοινωνοῦσι δι’ οὐδεμιᾶς ὁδοῦ πρὸς τὰ κέντρα, οὐδὲ διὰ θαλάσσης· εἶναι ἑπομένως ὀρθὸν ὅπως αἱ ὁδοὶ ἐκεῖναι ἐκτεθῶσι πρότερον εἰς μειοδοσίαν, γένηται ἀρχὴ ἐκτελέσεως ἐκείνων, καὶ μόνον ἀφοῦ ἴδωμεν ὅτι τὰ μέσα τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἐπιτρέπουσιν, ὅπως μετὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὁδῶν ἐκείνων ἐκτελεσθῶσι καὶ ἄλλαι ὁδοί, ὁποῖαι αἱ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Χαλκίδα διὰ Τατοΐου καὶ Μαλακάσης, νὰ προβῶμεν καὶ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν ταύτης. Εἶναι ἄπορον μάλιστα νὰ δίδῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις τόσον πρόθυμον ἀκρόασιν εἰς παράπονα κατὰ τῆς Κυβερνήσεως διὰ ἐνέργειαν, τὴν ὁποίαν ἐξ αὐτῶν τῶν τάξεων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἠκούσαμεν ἐν ἄλλῃ συνεδριάσει ὡς ἀπαίτησιν αὐτῆς παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἠκούσαμεν Βουλευτοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀπαιτοῦντος, ὅπως μὴ προτάσσωνται ὁδοὶ πολυτελείας ὁδῶν ἄλλων ἀπολύτου ἀνάγκης, ἰδίως ἠκούσαμεν παράπονον ὅλως ἀνυπόστατον ἄλλως, ὅτι περὶ τῶν ὁδῶν τῆς Πελοποννήσου οὐδεμία λαμβάνεται πρόνοια, ἐστηρίζοντο δὲ οἱ κύριοι Βουλευταὶ εἰς τὸ ὅτι ἐξετέθησαν εἰς μειοδοσίαν αἱ ἐργολαβίαι ὁδῶν τινων τῆς Πελοποννήσου ἀποτυχοῦσαν, προσέθετον μάλιστα, ὅτι ἐπίτηδες ἐξετέθησαν εἰς μειοδοσίαν αἱ ὁδοὶ ἐκεῖναι οὕτως, ὅπως ἀποτύχωσιν. Ἡ ἀξίωσις αὕτη τῶν κυρίων Βουλευτῶν εἶναι ἀνυπόστατος, ὡς εἶπον· ἀπόδειξις δὲ τοῦ ἀνυποστάτου εἶναι τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον θὰ ἴδωσι λαμβανόμενον προσεχέστατα, καθ’ ὃ ἀντὶ γενικῶν ἐργολαβιῶν θὰ πραγματοποιηθῶσιν αἱ ὁδοὶ, ὧν ἀπέτυχον αἱ γενικαὶ μειοδοσίαι, διὰ μερικῶν ἐργολαβιῶν ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τῶν Γάλλων μηχανικῶν. Οἱ Γάλλοι μηχανικοὶ μετὰ μελέτας εἰδικὰς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐπείσθησαν καὶ ὑπέβαλον γνώμην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι θέλει κατορθωθῆ ἡ πραγματοποίησις τῶν σχεδιασθεισῶν ὑπ’ αὐτῶν ὁδῶν κατὰ 30%, ὡς ἐλπίζουσιν αὐτοὶ, εὐθηνότερον, ἐὰν ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν αὐτῶν πραγματοποιηθῇ ἡ ἐκτέλεσις διὰ μερικῶν ἐργολαβιῶν. Ἤδη ὑπάρχουσιν ἐν Ἑλλάδι πλεῖστοι ξένοι ἐργάται κατὰ μικρὰς ὁμάδας ὑπὸ διευθυντὰς, ἀναλαμβάνοντας τοιαύτας μερικὰς ἐργολαβίας· ὑπάρχουσιν ἰδίως Ἰταλοὶ, ἔχοντες ὡς ἀρχηγοὺς πρωτοεργάτας, μὴ κεκτημένους μεγάλα κεφάλαια, ἀλλὰ δυναμένους νὰ διαθέτωσι προσωπικόν. Οὗτοι οἱ ἀρχιεργάται συνεννοημένοι μετὰ ἐργατῶν, ἕως 10 ἢ 15 ἀναλαμβάνουσι μερικὰς ἐργολαβίας. Ἀλλὰ διὰ τὴν πραγματοποίησιν τοῦ σχεδίου τούτου εἶναι ἀνάγκη νὰ παρέχωνται εἰς τοὺς μερικοὺς ἐργολάβους παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τὰ μηχανήματα, ἤτοι κύλινδροι, κινητοὶ σιδηρόδρομοι καὶ ἄλλα τοιαῦτα. Ταῦτα θέλουσι προμηθευθῆ οἱ Γάλλοι μηχανικοὶ, ὅπως τὰ παρέχωσιν εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν ὁμάδων, καὶ δι’ αὐτῶν ἐλπίζουσιν, ὅτι θέλει κατορθωθῆ καὶ τάχιστα καὶ πολὺ εὐθηνοτέρα ἡ ἐκτέλεσις τῶν ὁδῶν. Ἤδη εἰς τὰς ὁδοὺς, δι’ ὧν τὴν κατασκευὴν δὲν παρουσιάσθησαν ἐργολάβοι κατὰ τὴν μειοδοσίαν, πρόκειται νὰ γένηται ἔναρξις τοῦ τοιούτου εἴδους τῆς ἐκτελέσεως, εὐτυχῶς ἐπιτρεπομένου κατὰ τὸν λογιστικὸν Νόμον μετὰ τὴν ἀποτυχίαν τῆς δημοπρασίας. Ἐὰν ἄρα ταῦτα πρόκηται νὰ γείνωσι περὶ τῶν ὁδῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης, ἐνῷ ὡς πρὸς τὰς ὁδοὺς ταύτας τῆς πρώτης ἀνάγκης εἴδομεν Βουλευτὰς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀπαιτοῦντας, ὅπως δίδεται εἰς ἐκείνας ἡ προτίμησις, εἶναι παράδοξον σήμερον νὰ παραδέχωνται οἱ αὐτοὶ Βουλευταὶ ὡς ὀρθὰ τὰ παράπονα, ὅτι δὲν προτιμῶνται τῶν ἀναγκαίων τούτων ὁδῶν, ἰδίως τῶν ἐν Πελοποννήσῳ, ἄλλαι ὁδοὶ, μὴ συνδέουσαι μέρη ἐντελῶς ἐστερημένα συγκοινωνίας, ἀλλὰ τοὐναντίον συνδέουσαι κέντρα, συγκοινωνοῦντα ἤδη διττῶς, διὰ ξηρᾶς καὶ διὰ θαλάσσης. Πλὴν τούτων, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς παρετήρησεν, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ἀπέκρυψεν ἐν τῷ πίνακι τῶν Γάλλων μηχανικῶν ἀριθμὸν εἴκοσι δύω. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον ἐν ταῖς συζητήσεσιν ἡμῶν νὰ ποιώμεθα χρῆσιν τοιούτων ἐκφράσεων· νομίζω ὅτι, ἐάν τις Βουλευτὴς ὑποθέτῃ, ὅτι ἐγένετο παράλειψίς τις, ἡ πρώτη ἰδέα αὐτοῦ πρέπει νὰ ἦναι, ὅτι ἐγένετο ἡ παράλειψις ἀκουσίως. Πρέπει βεβαίως νὰ σπεύδῃ εἰς ὑπόδειξιν τῆς παραλείψεως καὶ νὰ ζητῇ τὴν διόρθωσιν, ἀλλὰ, ὑποθέτων εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς καὶ καταγγέλλων πρόθεσιν ἀποκρύψεως, δὲν συντελεῖ εἰς τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς.

§22ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἶναι ἀληθές;

§23ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως δὲν εἶναι ἀληθὲς, καὶ δὲν θὰ ἐλέγετε τοῦτο, ἐὰν ἐδίδετε προσοχὴν κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν εἰς ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι ἐγὼ δὲν ἔρχομαι ἢ νὰ ἐπαναλάβω ὅ,τι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν εἶπεν, ἐξηγήσας, ὅτι αἱ πληροφορίαι αὐταί, αἱ κατατιθέμεναι, ἀφορῶσιν εἰς τὴν ἐπερώτησιν, τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, ἐπερώτησιν περιοριζομένην εἰς τὰ τῆς ἀποστολῆς τῶν Γάλλων μηχανικῶν, ἐκτὸς τῆς ὁποίας, προσέθηκεν ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι ξένοι μηχανικοὶ μετακληθέντες ἐνταῦθα. Περὶ τούτων εἶπεν, ὅτι δὲν ὑπεβάλλετο κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην σημείωσις, ἀλλὰ θὰ ὑπεβάλλετο βραδύτερον. Οἱ Γάλλοι μηχανικοὶ ἀποτελοῦσι σωματεῖον διακεκριμένον ὑπὸ τὸν διευθυντὴν τῆς ἀποστολῆς, διωρίσθησαν δὲ πάντες ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως· τοὺς Γάλλους μηχανικοὺς δὲν προσέλαβεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διὰ συμφωνίας πρὸς ἕνα ἕκαστον· ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀπετάθη πρὸς τὴν Γαλλικὴν, ἀντηλλάγησαν διακοινώσεις περὶ τῶν ὅρων τῆς ἀποστολῆς καὶ συμφώνως πρὸς τὰ διομολογηθέντα ἐν ταῖς διαμειφθείσαις διακοινώσεσι μετακαλοῦνται ἐνταῦθα οἱ μηχανικοί, διοριζόμενοι ἑκάστοτε ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως. Πλὴν ὅμως τῆς ἀποστολῆς ταύτης, ἡ Κυβέρνησις δι’ ἑνὸς τῶν ἐπιθεωρητῶν τῶν Δημοσίων ἔργων μετεκαλέσατο ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἀριθμόν τινα ξένων μηχανικῶν Ἑλβετῶν, Ἰταλῶν καὶ ἄλλων, οἵτινες δὲν ἐργάζονται μετὰ τῶν Γάλλων, ἀλλὰ μετὰ τῶν Ἑλλήνων μηχανικῶν. Μετὰ τούτων συνάπτονται εἰδικαὶ συμφωνίαι πρὸς ἕνα ἕκαστον διὰ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ὅστις εἶχεν ἀναλάβει τὴν σύστασιν τοῦ σωματείου τούτου. Περὶ τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θέλει ὑποβάλει σημείωσιν, ὡς καὶ περὶ τῶν προσόντων αὐτῶν καὶ τῶν μισθῶν καὶ τῶν τόπων ἔνθα ὑπηρετοῦσιν ἐν Ἑλλάδι.

§24Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὅτι ὁ ὅρος, τὸν ὁποῖον μετεχειρίσθη ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς κ. Ζυγομαλᾶς ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπέκρυψεν ἀπὸ τῆς Βουλῆς ἀριθμόν τινα Μηχανικῶν, ἦτο ἀκριβής, ἢ ἂν κυριολεκτικῶς ὁ κ. Ζυγομαλᾶς ἐποιήσατο χρῆσιν τῆς λέξεως «ἀπόκρυψις». Δύναμαι ὅμως ν’ ἀφηγηθῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ διατρέξαντα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ὅλως διαφόρως ἢ ὡς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐξέθηκεν αὐτά· τότε δὲ θὰ κρίνετε ἂν δὲν εἶναι κατά τι ἀκριβὴς ὁ ὅρος τῆς ἀποκρύψεως. Βεβαίως δὲν ἦτον εὐθεῖα καὶ προσήκουσα ἡ τακτική, τὴν ὁποίαν μετῆλθεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐκτελῶν τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου συναδέλφου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐκτελῶν ἐπερώτησίν μου, ζητήσαντος παρ’ αὐτοῦ πληροφορίας τινὰς περὶ τῶν γενομένων ὁδοποιητικῶν ἐργασιῶν, ἐκτελῶν δὲ συγχρόνως καὶ ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου συναδέλφου, κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁρμαθὸν ἐγγράφων. Ἐπειδὴ δ’ ἐδιδάχθην ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε πείρας τῶν μετὰ τοῦ Ὑπουργείου σχέσεων ἡμῶν, ὅτι πρέπει τὰ κατατιθέμενα παρὰ τῶν Ὑπουργῶν ἔγγραφα νὰ βλέπωμεν καὶ ἐρευνῶμεν ἀμέσως, ἠρεύνησα τὰ παρὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ κατατεθέντα, ἀλλ’ εὗρον, ὅτι ἀνθ’ ὧν ἐζήτησα ἐγὼ πληροφοριῶν, καὶ ἀνθ’ ὧν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ὁ κύριος Ὑπουργὸς ὑπέβαλε μόνον κατάλογον ὀνομάτων. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου εἶχε ζητήσει ῥητῶς κατάλογον ὀνομαστικὸν τῶν ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς μετακληθέντων μηχανικῶν Γάλλων καὶ ἄλλων, καὶ ὅτι συγχρόνως τότε εἶχε ζητήσει νὰ καταθέσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ τὰ ἐπιστημονικὰ διπλώματα ἑκάστου τῶν μετακληθέντων, καὶ νὰ ἀναφέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ποσὸν τῶν μισθῶν, τὸν ὁποῖον ἐνταῦθα λαμβάνουσιν, ὡς καὶ τὰς ἄλλας ἀποδοχὰς ἑκάστου αὐτῶν, πρὸς δὲ καὶ τὸ ποσὸν τῶν μισθῶν, τὸν ὁποῖον ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι ἐλάμβανον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς κατέθηκε μόνον κατάλογον δηλοῦντα τὸν μισθὸν, τὸν ὁποῖον ἐνταῦθα λαμβάνουσιν. Ἠρώτησα τότε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἂν ὁ κατάλογος ἐμπεριέχῃ πάντα τὰ ὀνόματα τῶν μετακληθέντων μηχανικῶν, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς ἀπήντησεν, ὅτι παρουσίασε τὴν σημείωσιν, τὴν ὁποίαν ἐζήτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου. Ἀλλὰ πλὴν τῶν Γάλλων, εἶπον τότε αὐτῷ, μετεκαλέσατε καὶ μηχανικοὺς ἐκ παντοδαπῶν Χωρῶν, καὶ τὰ ὀνόματα τούτων παρελίπετε ἀπὸ τοῦ καταλόγου. Ἂν λοιπὸν ὁ τρόπος οὗτος, καθ’ ὃν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐξετέλεσε τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, δὲν ἀποτελῇ πλήρη ἀπόκρυψιν, βεβαίως ὁ κ. Ζυγομαλᾶς μετεχειρίσθη λέξιν βαρυτέραν τοῦ προσήκοντος. Δύναμαι ὅμως νὰ βεβαιώσω, ὅτι οὗτος ὁ τρόπος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δὲν ἦτο προσήκων· διότι, ὅταν ζητῶμεν πληροφορίας παρὰ τοῦ Ὑπουργείου, αὐτὸς πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ θάῤῥος οὐ μόνον νὰ καταθέτῃ τὰ ἔγγραφα, ὅσα ζητοῦμεν, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐξηγῇ τὸ περιεχόμενον αὐτῶν, καὶ νὰ καταθέτῃ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ν’ ἀνταποκρίνωνται εἰς τὰς ζητουμένας παρὰ τῶν Βουλευτῶν πληροφορίας, διότι θέλομεν ἔχει ἀνάγκην νὰ συστήσωμεν Ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία νὰ ἐξελέγχῃ τὰς ὑποβαλλομένας πληροφορίας. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ὁμολογῶ, ὅτι ὁ τρόπος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἦτο κοινοβουλευτικὸς, διότι κατενόησε πόσον ἐλησμόνησε τὸ καθῆκον αὑτοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς. Βεβαίως ἡ διοίκησις ἔχει διακριτικὴν Ἐξουσίαν, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ πράττῃ ὅ,τι ἐγκρίνει, ἀλλὰ δὲν ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα νὰ πράττῃ ὅ,τι θέλει. Ὅ,τι πράττει, πρέπει νὰ ᾖναι σύμφωνον πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς ἂν ἦτο Ὑπουργὸς τοῦ μακαρίτου Βασιλέως τῆς Νεαπόλεως, ἦλθε καὶ ἀντέλεγεν ὅτι ὀφείλει νὰ δώσῃ λόγον, διότι κατασκευάζει μίαν ὁδὸν, ἢ διατί, μεταξὺ πολλῶν ὁδῶν, προτιμᾷ μίαν. Ἀγνοεῖ, φαίνεται, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ὅταν τὰ χρήματα τῆς ὁδοποιΐας εἶναι τόσον ἀνεπαρκῆ, ὥστε δὲν δύνανται νὰ θεραπεύσωσιν ὅλας τὰς ἀνάγκας τῆς συγκοινωνίας, ἢ ὅταν τὸ προσωπικὸν τῶν τεχνιτῶν καὶ τῶν ἐργατῶν δὲν εἶναι τόσῳ πολυάριθμον, ὥστε νὰ ἐπαρκῇ εἰς ὅλας τὰς ἀνάγκας, ὅτι ἔχει καθῆκον νὰ προτιμᾷ ἐκείνας τῶν ὁδῶν, τῶν ὁποίων τὰ συμφέροντα τῆς συγκοινωνίας κατὰ πρῶτον λόγον συνιστῶσιν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅστις κατὰ τὴν κοινοβουλευτικὴν τάξιν ὑπερέχει τῶν συναδέλφων του, ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν δίδων πληροφορίας, τῶν ὁποίων αὐτὴ δὲν ἔχρῃζε, τὰς ὁποίας δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ ζητήσῃ· ὡς π. χ. κατὰ τίνα τρόπον ἀπεφάσισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ κατασκευάσῃ τὰς ὁδοὺς, ὅτι ἀντὶ μεγάλων ἐργολαβιῶν θέλει ἐκθέτει εἰς δημοπρασίαν τοῦ λοιποῦ τὴν κατασκευὴν αὐτῶν κατὰ μικρὰ τμήματα, διὰ νὰ κατορθώσῃ τὴν ταχυτέραν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν. Ὅλα ταῦτα ἀνήκουσιν εἰς τὰς μερίμνας τῆς Διοικήσεως, δὲν ἀφορῶσιν ἡμᾶς· καὶ ἂν οὐδὲν μᾶς ἔλεγε περὶ τούτων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δὲν παρέλιπε καθῆκον· καὶ ἂν ἐζητοῦμεν ἡμεῖς νὰ μάθωμεν ταῦτα παρ’ αὐτοῦ, αὐτὸς δ’ ἠρνεῖτο νὰ μᾶς τὰ εἴπῃ, ἦτον ἐν τῷ δικαίῳ του. Οἱ Ὑπουργοὶ, διευθύνοντες τὴν Διοίκησιν, ἔχουσι πλήρη ἐλευθερίαν νὰ λάβωσι πᾶν μέτρον, διὰ τοῦ ὁποίου δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ κατασκευὴ τῶν ὁδῶν, ὑπὸ μόνον τὸν ὅρον τὸ μέτρον αὐτῶν νὰ λαμβάνηται ἐντὸς τῶν ὑπὸ τοῦ Νόμου διαγραφομένων ὁρίων καὶ αἱ ἐργασίαι νὰ γίνωνται κατὰ τοὺς Νόμους τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς συνειθίζει νὰ μετατοπίζῃ τὰ ζητήματα καὶ νὰ ὁμιλῇ εἰς τὴν Βουλὴν περὶ πραγμάτων, περὶ τῶν ὁποίων αὕτη δὲν ζητεῖ πληροφορίας, καὶ τοῦτο πράττει διὰ νὰ ἀποφύγῃ νὰ δώσῃ πληροφορίας ἐπὶ ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα νὰ ζητήσῃ. Εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν εἶπεν, ὅτι τὰ κατὰ τῆς Διοικήσεως ἀπευθυνόμενα παράπονα ἦσαν ἀνυπόστατα. Διατί; διότι οὕτω κρίνει ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἡμεῖς βεβαίως ὅταν παραπονούμεθα κατὰ τῆς μεροληψίας τῆς Διοικήσεως, κατὰ τῆς κακῆς ἐνασκήσεως τῆς ἐξουσίας αὐτῆς, κατὰ τῆς ἀθετήσεως τῶν συμφερόντων τῆς Χώρας ἢ τοῦ Δημοσίου Ταμείου, δὲν ἐννοοῦμεν νὰ κάμωμεν ἔκκλησιν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διὰ νὰ ἀποφανθῇ αὐτὸς ἂν ἔχωμεν ἢ δὲν ἔχωμεν δίκαιον· διότι, ἂν θέσωμεν τοῦτον κριτὴν, πάντοτε θέλει δώσει εἰς ἡμᾶς ἄδικον. Ἡμεῖς ζητοῦμεν νὰ σχηματίσωμεν πεποίθησιν, καὶ διὰ τοῦτο ζητοῦμεν πληροφορίας, διὰ νὰ μάθωμεν πόσα χιλιόμετρα ὁδῶν κατεσκευάσθησαν ἐπὶ τὴν τριετίαν, ποίας ὁδοὺς εἶχον ἐπιχειρήσει αἱ προκάτοχοι Κυβερνήσεις, καὶ πόσα χιλιόμετρα τὸ ἐνεστὼς Ὑπουργεῖον κατεσκεύασε προσθέσαν αὐτὰ εἰς τὰς ὁδοὺς ταύτας, προσέτι πόσα ἐδαπάνησε μέχρι τοῦδε· διότι ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα καὶ καθῆκον νὰ γνωρίζῃ πόσα δαπανᾷ τὸ Κράτος καθ’ ἕκαστον χιλιόμετρον ὁδοῦ κατὰ μέσον ὅρον ἐκ τῶν χρημάτων τῆς ὁδοποιΐας. Δὲν συνειθίζω ν’ ἀπασχολῶ τὴν Βουλὴν διὰ τῶν φημῶν, τὰς ὁποίας οἱ συμπολῖται ἡμῶν ἀκούουσιν ἐν τῇ πόλει· φημίζεται ὅμως ὅτι ἐγένοντο τοσαῦται δαπάναι πρὸς κατασκευὴν δῆθεν ὁδῶν, ὥστε ἂν ἀναλογισθῶσι τὰ δαπανηθέντα πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν κατασκευασθέντων χιλιομέτρων, θέλει γνωσθῆ ὅτι ἐν οὐδεμιᾷ χώρᾳ ἐδαπανήθησαν τοσαῦτα. Ἐπιθυμοῦμεν λοιπὸν οὐ μόνον νὰ σχηματίσῃ ἡ Βουλὴ πεποίθησιν περὶ τῆς γενομένης χρήσεως τῶν χρημάτων τῆς ὁδοποιΐας, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐκλίπῃ ἡ κηλὶς, τὴν ὁποίαν τοιαύτη φήμη ἐγκολάπτει εἰς τὴν Διοίκησιν, ἐὰν διαψευσθῶσι τὰ φημιζόμενα. Καὶ τὰς πληροφορίας ταύτας ἐπιθυμοῦμεν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Βουλὴ, ἵνα ἐκλείψῃ καὶ ἑτέρα μεγαλαυχία, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις πρὸ πολλῶν μηνῶν διὰ τῶν ὀργάνων της ἐδημοσίευσε, καὶ τὴν ὁποίαν ἐγὼ κρίνω μεγαλαυχίαν ἀγυρτικὴν, μηδόλως ὑπὸ τῶν πραγμάτων στηριζομένην. Ἐπιθυμοῦμεν νὰ μάθῃ ἡ Βουλὴ ποῖαι ὁδοὶ κατεσκευάσθησαν κατὰ τὴν τριετίαν, ποίους τόπους ἑνώνουσι, ποῖα συμφέροντα τοῦ ἐμπορίου ἐξυπηρετοῦσι, ποίας ἀνάγκας τῆς Ἐθνικῆς παραγωγῆς θεραπεύουσιν. Ἐπιθυμοῦμεν νὰ γνωσθῇ ἂν κατεσκευάσθησαν ὁδοὶ καὶ ἐδαπανήθησαν χρήματα, ἵνα ἐξυπηρετηθῶσι μικροὶ σκοποὶ ταπεινοὶ καὶ εὐτελεῖς· διότι τοιοῦτοι εἶναι οἱ ἀναγόμενοι εἰς τὴν θεραπείαν τῶν πολιτικῶν ἀναγκῶν τῶν ἀτόμων ὁποιαδήποτε καὶ ἂν εἶναι τὰ συμφέροντα αὐτῶν. Κύριοι, μὴ λησμονεῖτε, παρακαλῶ, ὅτι τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας δὲν εἶχε καὶ δὲν ἔχει ἀφθόνους πόρους. Τὰ ἔσοδα αὐτοῦ δὲν εἶναι ἀνάλογα πρὸς τὰς μεγάλας ἀνάγκας τῆς ὁδοποιΐας, ὅτι ἐδανείσθημεν 20 ἑκατομμύρια, καὶ ὅτι ἐξ αὐτῶν ἐδαπανήσαμεν τὰ 11–12, δὲν γνωρίζομεν δὲ εἰσέτι ποῦ τὰ δαπανηθέντα ἐδαπανήθησαν. Μὴ λησμονεῖτε, ὅτι δὲν ὑπολείπονται εἰμὴ ὀκτὼ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἂν καὶ ταῦτα κατασπαταληθῶσι, πρέπει πάντες νὰ ἀποχαιρετίσωμεν τὴν ἐλπίδα, ὅτι θέλομεν ἰδεῖ τὴν ὁδοποιΐαν τῆς χώρας προβαίνουσαν καὶ τὰς ἀνάγκας αὐτῆς θεραπευομένας. Κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, πεποιθὼς, ὅτι συντελῶ εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, νὰ καταθέσῃ καὶ τὸν κατάλογον τῶν ἐξ Ἐλβετίας, Ἰταλίας καὶ τῶν ἄλλων ποικίλων χωρῶν τῆς Εὐρώπης μετακληθέντων ἐνταῦθα μηχανικῶν, νὰ γνωστοποιήσῃ δὲ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸν μισθὸν, τὸν ὁποῖον λαμβάνουσι, καὶ τὰ ἔξοδα πρὸς διαχάραξιν ὁδοῦ, πρὸς ὁδοιπορίας καὶ λοιπά. Ἀλλὰ παρῆλθον δύω ἡμέραι, ἐντὸς τῶν ὁποίων ἦτο δυνατὸν νὰ παρουσιασθῇ ὁ κατάλογος, καὶ δὲν ὑπεβλήθη. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν τὴν παράκλησίν μου, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ διέλθωμεν τὴν Σύνοδον ταύτην, χωρὶς νὰ ἐξελέγξωμεν τὰς ὁδοποιητικὰς ἐργασίας τῆς Κυβερνήσεως, χωρὶς ν’ ἀποδείξωμεν εἰς τοὺς ἐκλογεῖς ἡμῶν, ὅτε μετ’ ὀλίγον θέλομεν ἀπευθυνθῆ πρὸς αὐτοὺς, ὅτι δὲν ἐλησμονήσαμεν τὴν ἀνάγκην ταύτην, ἀνταγωνιζόμενοι καὶ διαπληκτιζόμενοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ.

§25ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὅταν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνῆλθε νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὰς παρατηρήσεις μου, ἤλπιζον, ὅτι πρὸ πάντων μίαν ἀνακρίβειαν ἰδικήν μου θὰ εἶχε νὰ καταδείξῃ, δηλαδὴ τὴν πληροφορίαν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἰς τὴν Ἐπαρχίαν Μεσολογγίου ἐδαπανήθησαν 4,000,000, ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπέφυγε νὰ εἴπῃ λέξιν περὶ τούτου· ὥστε φαίνεται, ὅτι εἶναι ἀληθὲς, ἀληθέστατον. Ἐκεῖ ἐδαπανήθησαν 4,000,000 διὰ ὁδοὺς οὐ μόνον πολυτελεῖς, ἀλλὰ περιπάτου, χωρὶς νὰ συγκοινωνῶσι πόλεις, οὐδὲ χωρία ἴσως. Ἀλλὰ χαρίζω τι πλέον τῶν ἄλλων εἰς τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς διὰ τὴν Ἐπαρχίαν των, διότι ὁμολογῶ, ὅτι ἐπιθυμῶ ὡς προεξέχοντες ἐν τῇ Βουλῇ νὰ ἐκλέγωνται ἀπὸ τὰς Ἐπαρχίας των ἐνόσῳ ὑπάρχει τὸ στενὸν σύστημα τῆς προσωπικῆς ἐπαρχιακῆς ἐπιῤῥοῆς ἐν μικραῖς ἐκλογικαῖς περιφερείαις· θὰ ἦναι δὲ λυπηρὸν ὁπωσδήποτε, ἂν ἐν τῇ προσεχεῖ Βουλῇ δὲν ἔλθῃ Βουλευτὴς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διότι ἔχω πληροφορίας, ὅτι πιθανὸν νὰ μὴ ἔλθῃ. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμολόγησεν ἐντεῦθεν ἄλλο τι. Ἠκούσατε τί σᾶς εἶπεν· ἐγένετο ἡ προκήρυξις, τὸ σχεδιογράφημα τῆς ὁδοῦ, ἡ προκήρυξις ἐδημοσιεύθη, ἀλλ’ ὅταν ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ ἡ δημοπρασία, ἡ Κυβέρνησις ἔμαθεν, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἡ ὁδός· ποία Κυβέρνησις; ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν εἶναι Κυβέρνησις, καὶ τοῦτο σημαίνει, ὅταν ἔμαθε τὸ πρᾶγμα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς—δηλαδὴ Κυβέρνησις εἶναι μόνον ὁ Πρωθυπουργὸς, δὲν εἶναι ὁ κ. Λομβάρδος–Δὲν ἐπίστευον ὅτι ἤθελεν ἐπισήμως ἀπὸ τοῦ βήματος ὁμολογήσει τοιαύτην ἀτυχῶς ἀλήθειαν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διέστρεψε τὰ ὑπ’ ἐμοῦ λεχθέντα· ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι ἡ ἐθνικὴ ὁδὸς Χαλκίδος εἶναι ὁδὸς πολυτελείας, ἀλλ’ ὅπως ἐγένετο σήμερον διὰ νὰ συγκοινωνῶσιν ἀποκλειστικῶς αἱ Ἀθῆναι μὲ τὸ Τατόϊον καὶ τὴν Μαλακκάσαν, δηλαδὴ ὅπως μεταβαίνῃ ὁ Βασιλεὺς εἰς τὸ Τατόϊον καὶ ὁ Συγγρὸς εἰς τὸ κτῆμά των ἐφ’ ἁμάξης, εἶπον, ὅτι εἶναι οὐχὶ πολυτελείας ὁδὸς, ἀλλ’ ὅτι ἐγένετο χάριν δύω προσώπων. Σέβομαι τὴν Βασιλείαν, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ νὰ πληρώσῃ ἡ ὁδοποιΐα 1,000,000 διὰ νὰ μεταβαίνῃ εἰς τὴν ἐξοχικήν του οἰκίαν, οὐδὲ πιστεύω νὰ τὸ θέλῃ ὁ ἴδιος· ἐκτιμῶ τὸν κ. Συγγρὸν διὰ τὰς γενναιοδωρίας του, ἀλλὰ βεβαίως δὲν θὰ ἐδαπάνα 500,000 δραχμὰς, διὰ νὰ μεταβαίνῃ εἰς τὸ κτῆμά του εἰς τὴν παραλίαν τοῦ Ὠρωποῦ, ἐνῷ ὁλόκληρα χωρία τῆς Ἐπαρχίας Ἀττικῆς, Θηβῶν καὶ Χαλκίδος δὲν συγκοινωνοῦσιν. Ἡ ὁδὸς αὕτη ἦτο τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης, οὐδὲ δύναται νὰ συγκριθῇ πρὸς τὰς γενομένας εἰς τὴν Ἐπαρχίαν Μεσολογγίου, τὴν τῆς Βιτρινίτσης ἢ τὴν κατασκευαζομένην ἤδη εἰς τὸν Κιθαιρῶνα. Ὅσοι ἔρχεσθε ἐκ Θηβῶν εἰς Ἀθήνας καὶ γνωρίζετε τὴν ὁδὸν ταύτην ὁμολογήσατε ἐὰν δὲν εἶναι πολὺ καλὴ ἡ σημερινὴ ὁδὸς διὰ τῆς Κάζας. Σήμερον γίνεται νέα ὁδὸς διὰ τοῦ Κιθαιρῶνος καὶ θὰ δαπανηθῶσι 500,000, διότι 330,000 ἦτο ὁ προϋπολογισμός, ἀλλ’ ἕνεκα κακῆς χαράξεως καὶ κακῆς ἐκτελέσεως φαίνεται θὰ δαπανηθῶσι περισσότεραι. Ἀλλὰ πλὴν τούτων ἡ ὁδὸς αὕτη ἐπὶ δύω καὶ τρεῖς μῆνας εἶναι χιονοσκεπὴς καὶ θὰ διακόπτεται ἡ συγκοινωνία μεταξὺ Χαλκίδος, Θηβῶν καὶ Ἀθηνῶν ἕνεκα τῆς χιόνος, μετ’ ὀλίγον θὰ διακοπῇ ἡ ταχυδρομικὴ συγκοινωνία. Ἀλλ’ ἡ ὁδὸς αὕτη, θὰ περατωθῇ μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ διέρχηται ἀπὸ ἓν χωρίον, ὑπὲρ οὗ ἐδιαφέρεται Ὑπουργικὸς Βουλευτής. Ἡ Χαλκὶς ἀποκλείεται καὶ αἱ Θῆβαι θ’ ἀποκλείωνται ἐφ’ ὅσον διαρκεῖ ἡ χιὼν ἐπὶ τοῦ Κιθαιρῶνος, ἐνῷ πρωτίστη ἀνάγκη τῆς ὁδοῦ ταύτης εἶναι ἡ μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Χαλκίδος συγκοινωνία, αὕτη δὲ εὐχερὴς, σύντομος καὶ κατὰ πᾶσαν ὥραν τοῦ ἔτους ἐφικτὴ ἄνευ διακοπῆς εἶναι ἡ διὰ τῶν χωρίων Αὐλίδος, Τανάγρας, Ὠρωπίων καὶ Τατοΐου. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μελετήσῃ εἰδικώτερον τὸ ζήτημα καὶ νὰ μὴ πιστεύῃ εἰς ὑποβολὰς ἀνθρώπων ἐχόντων ἴδια συμφέροντα, νὰ μὴ γίνῃ ἡ ὁδὸς. Ἐπιφυλάσσομαι κατὰ τὴν συζήτησιν περὶ ὁδοποιίας νὰ ἀναπτύξω ὅσα γνωρίζω περὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἀνεβλήθη ἡ ἐκτέλεσις τῆς ὁδοῦ αὐτῆς. Βαρεῖαν ἀπεκάλεσε τὴν ἔκφρασίν μου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι εἶπον, ὅτι ἀπεκρύβη ἡ δαπάνη ξένων μηχανικῶν. Γνωρίζω, κύριοι, νὰ σταθμίζω τὰς λέξεις μου, οὐδέποτε ὑπερέβην τὸ ὅριον τῆς κοσμιότητος, ἀκολουθῶ τακτικῶς τὰς συζητήσεις τῆς Βουλῆς, καὶ γνωρίζω τί ἐζητήθη παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Γόρτυνος, καὶ τί κατετέθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ. Ὅταν ὑπεβλήθη ἡ κατάστασις τῶν Γάλλων μηχανικῶν, ἤκουσα τοῦ κ. Δηλιγιάννη παρατηρήσαντος, ὅτι λείπει ἡ τῶν μηχανικῶν Ἐλβετῶν ὑπὸ Ἄγγλον τινὰ τῆς ἄλλης ἀποστολῆς ἐν Ἀκαρνανίᾳ, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου· ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργός, ὃν καὶ ἠρώτησα διὰ νὰ μὴ τὸν κατακρίνω, ὑπέβαλε κατάστασιν τῶν Γάλλων μηχανικῶν ὑπὸ τὴν ἀρχηγίαν τοῦ Ροντὲλ φέρουσαν ἀριθμὸν 63 μηχανικῶν, ἀλλ’ ὁ ἀριθμὸς τῶν Γάλλων μηχανικῶν, ὡς ἐπληροφορήθην, εἶναι 85· ἐὰν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, ποίαν δικαιολογίαν θὰ φέρῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν; Θὰ φέρῃ τὴν δικαιολογίαν, ὅτι οἱ Γάλλοι μηχανικοὶ ἔρχονται, ἑπομένως, ὅτι δὲν ἔγινε δαπάνη· ἀλλ’ ἡμεῖς σᾶς ἐζητήσαμεν τὴν δαπάνην ὅλων τῶν Γάλλων μηχανικῶν καὶ τῶν ἐνταῦθα καὶ τῶν καθ’ ὁδὸν δι’ οὓς ἐδαπανήθησαν ἤδη ἀρκετὰ χρήματα.

§26ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§27Χ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἤμην παρὼν, ὅταν πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπήντησεν εἰς μίαν ἐπερώτησιν τοῦ ἐκ Λακεδαίμονος Βουλευτοῦ κ. Δημητρακάκη καὶ λυποῦμαι πολὺ διὰ τοῦτο· ἐπληροφορήθην δὲ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἰσχυρίσθη, ὅτι ὁ λόγος, δι’ ὃν δὲν ἐγκρίνει τὸν διορισμὸν Δημαστυνόμου τινὸς εἰς Δῆμόν τινα τῆς Ἐπαρχίας Λακεδαίμονος, εἶναι, διότι διατελεῖ ὁ προταθεὶς Δημαστυνόμος ὑπὸ τὸ βάρος κατηγορίας τινός. Καὶ τῇ ἀληθείᾳ, ἐὰν τὸν ἤκουον καὶ δὲν ἐγνώριζον τὸν κ. Λομβάρδον, ἤθελον θαυμάσει τὴν τόλμην του, ἵνα μοὶ εἴπω ἄλλό τι. Ἀλλὰ τί δύναται νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ ἀπαντήσῃ, ἀμέσως, πῶς ἐνῷ ἐξ ἑνὸς φρονεῖ, ὅτι δὲν δύναται νὰ διορισθῇ Δημαστυνόμος πρόσωπον, τὸ ὁποῖον διατελεῖ ὑπὸ τὸ βάρος κατηγορίας, συνεπείᾳ ἁπλῆς μηνύσεως, διατηρεῖται ἐν τούτοις ἀφ’ ἑτέρου ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ὑπάλληλος οὐ μόνον διατελῶν ὑπὸ κατηγορίας πολλὰς, ἀλλὰ καὶ παραπεμφθεὶς εἰς δίκην δι’ ὁριστικοῦ δικαστικοῦ βουλεύματος, τὸ ὁποῖον καὶ προσήχθη εἰς τὴν Βουλήν.

§28ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ποῖος;

§29ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κωτσάκης, διευθυντὴς τοῦ Καπνεργοστασίου Σπάρτης, πρώην Ἔπαρχος Ὀλυμπίας. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μοῦ λύσῃ αὐτὴν τὴν ἀπορίαν.

§30ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατί κατηγορεῖται;

§31ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ μεγάλα ἐγκλήματα, ἐπὶ ἐξυβρίσει κατὰ τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Βεβαίως διὰ τὴν διατήρησιν τούτου δὲν εὐθύνεται σήμερον προσωπικῶς ὁ κ. Λομβάρδος, ἀλλὰ καὶ ὅταν διετέλει ὡς Ἔπαρχος τὸ πρόσωπον αὐτὸ, καὶ ὡς τοιοῦτος παρεπέμφθη, ὁ κ. Λομβάρδος ἦτο Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἔπρεπε νὰ τὸν ἀπολύσῃ τῆς ὑπηρεσίας κατὰ τὴν ἀρχὴν, ἣν, ὡς λέγει, πρεσβεύει. Σήμερον διὰ τὴν διατήρησιν αὐτοῦ εὐθύνεται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Πρωθυπουργός. Μὴν ἔρχεσθε λοιπὸν ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ μᾶς ἐμπαίζητε, ὀχυρούμενοι ὄπισθεν τῆς πλειονοψηφίας; καὶ νὰ μᾶς φενακίζετε τοιουτοτρόπως. Ἂν δὲν σέβεσθε τὴν Βουλὴν καὶ τὰ ἀκροατήρια, σεβασθῆτε τοὐλάχιστον ἑαυτοὺς καὶ τὴν δημοσίαν ἠθικήν.

§32ΤΡΑΚΑΣ. Ὅτι, κύριοι, ἐν Ἑλλάδι ἔχομεν ἔλλειψιν συγκοινωνίας οὐδεμία ἀμφιβολία, καὶ διὰ τοῦτο ἐπεβαρύνθη τὸ Ἔθνος μὲ ἀρκετοὺς φόρους ὁδοποιΐας καὶ μὲ δάνειον οὐ σμικρόν· ἀλλὰ δυστυχῶς, ὡς παρατηροῦσιν ὅλοι, αἱ ἐργασίαι τῶν ὁδῶν δὲν γίνονται ἐκεῖ ὅπου ἀπαιτοῦνται πραγματικῶς.

§33ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἔχομεν συζήτησιν περὶ ὁδοποιΐας.

§34ΤΡΑΚΑΣ. Ὁμιλῶ σχετικῶς μὲ τὰς ὁποίας θὰ καταθέσω ἐπερωτήσεις μου. Τουτέστι προτιμῶνται αἱ ὁδοὶ, αἱ ὁποῖαι εἶναι περιτταὶ σήμερον, καὶ ἠμποροῦν ν’ ἀναβληθῶσι διὰ πολλὰ ἔτη, καὶ οὕτω μένουσιν ἀνεκτέλεστοι πολλαὶ, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι πρὸ χρόνων. Καὶ ταῦτα πράττει ἡ Κυβέρνησις εἰς πολλὰ μέρη λόγῳ πολιτικῆς ἀνάγκης· ὡς ἐπὶ παραδείγματι, ἐδαπανήθησαν περὶ τὸ ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν εἰς τὰς δύω ὁδοὺς, τῆς ἀπὸ τοῦ λιμένος Βιτρινίτσης εἰς στενὸν Λιδωρικίου, ὅπου οὐδὲ εἷς ἄνθρωπος πιστεύω καθ’ ὅλον τὸ ἔτος, ὅτι θὰ διέλθῃ, πολλῷ δὲ μᾶλλον ἐμπορεύματα ἢ προϊόντα, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχουσιν οὐδὲ παράγονται, καὶ ἐκείνης εἰς τὸ χωρίον Βιλλίων, ὅπου παραπλεύρως ὑπάρχει ἡ πρὸ ἐτῶν ἐν χρήσει ὁδὸς τῆς Κάζης, ἥτις μετὰ τῆς γενικῆς συγκοινωνίας καὶ ἐκείνην τῶν κατοίκων Βιλλίων ἐξυπηρετεῖ. Ἕνεκα τῆς στρατιωτικῆς ἀνάγκης κατὰ τὰ ἔτη 1878 καὶ 1881 ἐδαπανήθησαν ἀρκεταὶ μυριάδες δραχμῶν εἰς κατασκευὴν ἁμαξιτῆς στρατιωτικῆς ὁδοῦ ἀπὸ Λαμίας εἰς Δομοκόν· μετὰ δὲ τὴν προσάρτησιν τῶν νέων Ἐπαρχιῶν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, διετάχθη ἡ τακτοποίησις καὶ τροποποίησις τῆς ὁδοῦ ταύτης, ὅπως καταστῇ χρήσιμος εἰς τὴν συγκοινωνίαν τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος καὶ ὁλοκλήρου τῆς Θεσσαλίας. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἐπὶ τριετίαν ὅλην ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐγκατέλειψε τὴν ὁδὸν ταύτην καὶ κατεστράφη, καὶ οὕτως οὐ μόνον κωλύεται ἡ μεγάλη αὕτη συγκοινωνία, ἀλλ’ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ, ἥτις πιθανὸν νὰ μὴν ἦναι μακρὰν, θὰ στερηθῇ τὸ Ἔθνος καὶ τῶν στρατιωτικῶν αὑτοῦ κινήσεων διὰ τοῦ κεντρικωτέρου τούτου σημείου. Ἀπὸ τῆς Στυλίδος μέχρις Ἁλμυροῦ ἡ συγκοινωνία τῶν κατοίκων ἀμφοτέρων τῶν Ἐπαρχιῶν ἐκλείπει σχεδὸν ἐν καιρῷ χειμῶνος, διότι ἕνεκα τῶν πολλῶν χειμάῤῥων καὶ τῆς ἀταξίας τῆς διευθύνσεως αὐτῶν, καθίσταται ἐπικίνδυνος καὶ ὡς ἐκ τούτου ἀποκεκλεισμένη, καὶ ἐνῷ καὶ περὶ ταύτης ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχε διατάξει τὴν σύνταξιν σχεδιογραφήματος καὶ προϋπολογισμοῦ καὶ κατ’ ἐπανάληψιν καὶ κατὰ τὰς παρελθούσας Συνόδους ἐξητησάμην παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως ταχέως διαταχθῇ ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοῦ ταύτης, ἐν τούτοις μέχρι τοῦδε οὐδὲν ἐγένετο, καὶ οὕτως οὐ μόνον μυριάδες κατοίκων στεροῦνται συγκοινωνίας καὶ τιμωροῦνται, ἀλλὰ καὶ αὐτόθι τὸ Ἔθνος ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ θὰ εὑρεθῇ ἐστερημένον στρατιωτικῆς συγκοινωνίας. Ὁ Σπερχειὸς ποταμὸς, σχηματίζων κάτωθι τοῦ χωρίου Κόμματος ἑλιγμοὺς, συνεχῶς πλημμυρεῖ καὶ καταστρέφει οὐ μόνον τὴν σπορὰν τῶν παρακειμένων ἀγρῶν, ἀλλὰ καὶ τὰς κατασκευασθείσας ὁδοὺς, εἰς ἃς καὶ αὐτὴ ἡ συγκοινωνία διακόπτεται. Καὶ ἐν ᾧ πρὸ δεκαετίας, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ στρατιωτικὸς μηχανικὸς κ. Σέχος, ἐντολῇ τῆς τότε Κυβερνήσεως, μελετήσας ἐπὶ τόπου, ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς διευθετήσεως τῆς κοίτης τοῦ ποταμοῦ τούτου πρὸς διαρκῆ ἀποσόβησιν τῶν πλημμυρῶν, καὶ συνέταξε σχεδιογράφημα καὶ προϋπολογισμὸν τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης, ἥτις δὲν ὑπερέβαινε τὰς τριακοσίας χιλιάδας δραχμῶν, γενομένης ὅμως τότε κατὰ τὸ σχέδιον τοῦτο τμηματικῆς τινος διευθετήσεως, κατὰ τὸ ⅙ ἴσως, ἐπαύσατο ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ὅλου σχεδίου, καὶ ἐξηκολούθησεν ἐτησίως ἡ ἐπισκευὴ καὶ κατασκευὴ ἀνωφελῶν προχωμάτων ἔνθεν καὶ ἔνθεν τοῦ ποταμοῦ δαπάνῃ τῶν ἰδιοκτητῶν τῶν παρακειμένων γαιῶν καὶ τοῦ Δημοσίου· ἔν τινι δὲ τῶν παρελθόντων ἐτῶν δι’ ἓν μόνον ῥῆγμα, δι’ οὗ ἤλλαξε κοίτην ὁ ποταμὸς, ἠναγκάσθη τὸ Δημόσιον νὰ δαπανήσῃ περὶ τὰς ἑκατὸν πεντήκοντα χιλιάδας δραχμῶν πρὸς περίφραξιν αὐτοῦ. Δυστυχῶς δὲ καὶ ἐφέτος σπουδαῖαι πλήμμυραι καὶ νέα ῥήγματα ἐγένοντο καὶ τοιαῦτα θὰ ἐξακολουθῶσιν, ἂν δὲν τελειοποιηθῇ ἡ διευθέτησις τῆς κοίτης τοῦ διαληφθέντος ποταμοῦ. Πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἡ ἐπὶ τοῦ Σπερχειοῦ ποταμοῦ παρὰ τῇ θέσει «Ἅγιος Ἠλίας» γέφυρα κατεστράφη καὶ ἔκτοτε κωλύεται ἡ συγκοινωνία οὐ μόνον τῶν κατοίκων τῶν Ἐπαρχιῶν Παρνασίδος καὶ Δωρίδος καὶ ὅλων τῶν κατοίκων τοῦ Δήμου Ὑπάτης πρὸς τὴν Λαμίαν καὶ τὴν Θεσσαλίαν, ἀλλὰ καὶ ἡ μετάβασις τῶν προσερχομένων εἰς τὰ θερμὰ λουτρὰ τῆς Ὑπάτης. Ὅθεν ἡ κατασκευὴ τῆς γεφύρας ταύτης, καὶ ἡ διακλάδωσις σχετικῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ, ἀπὸ τῆς ὑπαρχούσης διὰ τοῦ χωρίου Μιξιατῶν μέχρι τῶν θερμῶν λουτρῶν, ὅπου θὰ ἑνωθῇ μετὰ τῆς ὑπαρχούσης καὶ μὴ λειτουργούσης ἁμαξιτῆς ὁδοῦ τῆς Ὑπάτης, εἶναι κατεπείγουσα καὶ ἀναγκαιοτάτη. Ἑπομένως καταθέτων τὰς ἐπερωτήσεις μου ταύτας καὶ ἐγγράφως, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ τὴν ταχεῖαν ἐκτέλεσιν τῶν περὶ ὧν πρόκειται ἔργων καὶ εὐαρεστηθῇ νὰ χορηγήσῃ τὰς ζητουμένας πληροφορίας, καθόσον καὶ ἀπὸ τῆς παρελθούσης Συνόδου μοὶ καθυστερεῖ τὴν ἀπάντησιν ἐπὶ ἐπερωτήσεώς μου περὶ τῶν αὐτῶν ἔργων. (Ὅρα Παράρτημα). Καὶ ἐπειδὴ, κύριοι Βουλευταὶ, περὶ τῶν δημοσίων ἔργων τῆς ὁδοποιΐας πρόκειται, εὑρίσκομαι εἰς τὴν δυσάρεστον μὲν θέσιν, ἀλλ’ εἰς τὴν ἀνάγκην χάριν τῶν γενικῶν συμφερόντων τοῦ Ἔθνους νὰ ὁμολογήσω ὅτι εἰς τὴν διάθεσιν τῶν ἔργων τούτων λαμβάνει χώραν σπατάλη καὶ κατάχρησις μεγάλη, ὅπερ ὁ κ. Ὑπουργὸς πιθανὸν ν’ ἀγνοῇ· διότι ἔργον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ μὲ ἑξακοσίας χιλιάδας δραχμῶν, προϋπελογίσθη εἰς ἓν ἑκατομμύριον καὶ διετέθη ἐν μειοδοσίᾳ τριῶν ὡς 5% ἄνευ διαγωνισμοῦ, καὶ νομίζω ὅτι παρεμποδίζεται ὁ συναγωνισμὸς ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ κατὰ τὸ ἤδη λῆγον ἔτος Β. Διατάγματος 1) διότι εἰς ὀλίγους ἐργολάβους καίτοι, ἀνικανωτέρους τῶν ἄλλων, ἐδόθη τὸ δικαίωμα νὰ ἀναλαμβάνωσιν εἰς ἐργολαβίαν ἔργα ἀξίας πλέον τῶν πεντακοσίων χιλιάδων δραχμῶν, εἰς ἄλλους δὲ μέχρι πεντακοσίων καὶ εἰς ἄλλους μέχρι ἑκατὸν χιλιάδων, καὶ 2) διότι ὑπεχρεώθησαν οἱ συναγωνιζόμενοι νὰ προσφέρωσιν ἐγγυήσεις διὰ καταθέσεως μετρητῶν ἢ χρεωγράφων ἔν τινι Τραπέζῃ, καὶ οὐχὶ κτηματικάς, καὶ εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν τὸ χρῆμα δυσκόλως κυκλοφορεῖ καὶ τὰ πλεῖστα τῶν χρεωγράφων ἐνεχυριάσθησαν· πρὸς τὸν σκοπὸν δὲ τοῦ νὰ ἐπέλθῃ θεραπεία ἐπὶ τούτοις ἡ δέουσα, κατέθεσα ἐπερώτησιν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 29 π. μηνὸς Νοεμβρίου πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, ζητήσας δι’ αὐτῆς νὰ δώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς σχετικὰς πληροφορίας, ἀλλ’ οὗτος οὐ μόνον δὲν ἐχορήγησεν αὐτὰς μέχρι τοῦδε, ἀλλ’ ὡς ἔμαθον, σκοπεῖ νὰ μὴ χορηγήσῃ ποσῶς τοιαύτας, προφασιζόμενος ὅτι ἵνα δοθῶσιν αἱ πληροφορίαι αὗται, ἀπαιτεῖται χρονικὸν διάστημα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἓξ μηνῶν, ὅπερ μᾶλλον προδίδει ὑπεκφυγήν. Ἑπομένως καὶ αὖθις παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ χορηγήσῃ τὰς πληροφορίας ταύτας ταχέως.

§35Ν. ΜΕΤΑΞΑΣ. Ἐλπίζω ὅτι ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν ἡ Βουλὴ θὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως περὶ ὁδοποιίας, φρονῶ δὲ ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν αὐτῆς τὸν ἀριθμὸν τῶν ὁδοστατῶν, τῶν διωρισμένων, καὶ τῶν ἐπιστατῶν ἐν γένει, εἰ δυνατὸν, καθ’ ὁδὸν, καθὼς καὶ τὴν ἐποχὴν καθ’ ἣν διωρίσθη ἕκαστος αὐτῶν· θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ φέρῃ αὐτὴν τὴν σημείωσιν τάχιστα.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν εἰς τὴν διακοπεῖσαν ψηφοφορίαν.

§37ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς λέγει ἡ πρότασις;

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ὡς ἑξῆς· «ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα, ἐπιδοκιμάζουσα τὴν περὶ τὰ στρατιωτικὰ ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν».

§39Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἁπλῶς ὑπομιμνήσκω ὡς ἐκ περισσοῦ ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν αὐτὸς οὗτος ὁ ὑποβαλὼν ἀξιότιμος συνάδελφος ἔδωκεν εἰς αὐτήν· διότι βεβαίως ὅταν καλούμεθα νὰ ψηφοφορήσωμεν κἄτι τι, πρέπει νὰ γνωρίζωμεν τί ψηφοφοροῦμεν. Ἡ ἐξήγησις αὕτη ἔπρεπε νὰ δοθῇ, διότι ἐκ πρώτης ὄψεως τί θὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐγκρίνει τὴν περὶ τὰ στρατιωτικὰ ἐνέργειαν μιᾶς Κυβερνήσεως; Ὡς πρὸς τὰ στρατιωτικὰ ἐργάζεται ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐπὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι κἂν ἐπιδεκτικὰ ἐπικρίσεως· ἀλλ’ ὅταν ψηφοφορῶμεν, ἔστω καὶ κατ’ ἀνάγκην διὰ γενικῶν ἐκφράσεων, τότε πρέπει πρὸς συμπλήρωσιν νὰ γίνεται καὶ μία ἑρμηνεία. Τὴν ἑρμηνείαν ταύτην παρέσχεν ὁ ὑποβαλὼν τὴν πρότασιν δηλώσας ῥητῶς, ὅτι ἐννοεῖ τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως τὰς ἀναγομένας εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ καὶ ὅτι ἡ πρότασις αὕτη δὲν ἔχει σχέσιν πρὸς νενομοθετημένα, εἰ καὶ ἐγένετο παρεμπιπτόντως περὶ τούτων συζήτησις.

§40ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί εἶναι αὐτά!

§41ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πολὺ καλὰ γνωρίζει, ὅτι δὲν δύναται δι’ ἐπερωτήσεως νὰ ψηφοφορήσῃ ἡ Βουλὴ ἁπλῶς περὶ τῆς ἀξίας ἑνὸς Νόμου. Θὰ ἦτο πρωτάκουστον εἰς Κοινοβουλευτικὰ Κράτη, ἐὰν ἐκάμνομεν μομφὴν ἐναντίον τοῦ Νόμου, ἂν δηλ. ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχε τὴν ἀξίωσιν ταύτην νὰ συζητῶμεν τὴν ἠθικὴν ἀξίαν τῶν Νόμων.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔπρεπε νὰ λάβητε τὸν λόγον, διότι ἅμα ἀρχίσῃ ἡ ψηφοφορία δὲν ἐπιτρέπεται συζήτησις. Αὐτὰ δὲν συμβιβάζονται μὲ τὸν Κανονισμὸν, καὶ μοὶ φαίνεται σεῖς, ὅτι γνωρίζετε τί ἐστὶ Κανονισμὸς, καὶ ἔπρεπε πρῶτος νὰ δίδητε τὸ παράδειγμα τῆς τηρήσεως αὐτοῦ.

§43ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν τίθεται ἓν θέμα, ἠμπορεῖ νὰ ἐκφράσῃ τις μίαν ἰδέαν ἐπὶ τῆς ἐννοίας τοῦ θέματος, ἀλλὰ δὲν πρόκειται τώρα περὶ τούτου νὰ συζητήσωμεν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς τηρήσεως τοῦ Κανονισμοῦ. Ἐγὼ τὸ ζήτημα ἁπλῶς τὸ καθιστῶ ζήτημα ἁπλῆς ἑρμηνείας ἐκφράσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Ποταμιάνος ὁ ὑποβαλὼν τὴν πρότασιν· ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχῃ ἐναντίαν τινὰ ἰδέαν, προκαλεῖ αὐτὸς πλέον τὴν συζήτησιν.

§44ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἤρξατο ἡ ψηφοφορία χθὲς καὶ δὲν δύναται νὰ γείνῃ οὐδεμία συζήτησις.

§45ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν σκέπτεσθε περὶ τῆς οἰκονομίας τοῦ χρόνου, σκέπτεσθε μόνον τώρα· ὅταν δὲ ἀπόλλυται χρόνος συνεδριάσεων ὁλοκλήρων εἰς συζητήσεις περιττὰς ἢ ἀτόπους, τότε φαίνεσθε ἐπιεικεῖς ὡς πρός τινας συναδέλφους. Ἤδη ἐξαιρετικῶς σκέπτεσθε περὶ τῆς οἰκονομίας τοῦ χρόνου καὶ τῆς τηρήσεως τοῦ Κανονισμοῦ. Σκέπτεσθε περὶ τῶν τοιούτων ἀπέναντι τινῶν μόνον Βουλευτῶν καὶ εἰς ἐξαιρετικάς τινας περιστάσεις. Καὶ σᾶς ὑπομιμνήσκω τοῦτο, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ παρεξηγῆσθε. Καὶ εἶναι περίεργον, κύριοι, ὅταν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ταύτην τὴν στιγμὴν ἐκεῖθεν ψιθυρίζει τι, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀντίθετον τῆς ἑρμηνείας ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ὑπέβαλε τὴν πρότασιν, νὰ ἀπορῶσιν ὅτι συζητῶ ἐπὶ τῆς ἐννοίας τοῦ θέματος. Πόθεν ἠρχίσαμεν καὶ ποῦ ἐτελειώσαμεν καὶ τί πρότασις εἶναι αὐτή; Ὑπεβλήθη μία ἐπερώτησις, δι’ ἧς ζητεῖται νὰ προσαχθῇ ἡ γνώμη τοῦ στρατηγοῦ Bosseur περὶ τοῦ ὠφελίμου ἢ μὴ τοῦ συστήματος τῆς ἀπογραφῆς τοῦ ἰσχύοντος· ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης ἐγένετο μία συζήτησις. Τινὲς τῶν συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι εἶχον καὶ εἰδικότητα ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς οὐσίας, ἐνόμισαν ὅτι λαμβάνουσιν ὅπως δήποτε ἀφορμὴν πρὸς ἐνίσχυσιν μιᾶς τοιαύτης ἐπερωτήσεως νὰ ἐκθέσωσι τὰς γνώμας αὑτῶν χωρὶς νὰ ἔχωσιν ἀνάγκην νὰ περιμείνωσι τὴν γνώμην τοῦ στρατηγοῦ Bosseur· τὸ τοιοῦτον παρεμπιπτόντως ἐκφραζόμενον, δὲν εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνδέει ἡμᾶς τοὺς ἄλλους πρὸς τὴν ἐπερώτησιν· ζητοῦμεν πληροφορίας καὶ ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητῶμεν πληροφορίας παρ’ ἑνὸς ἐξόχου στρατιωτικοῦ· τί ἐνδιαφέρει ἐμὲ ἡ συζήτησις ἡ οὐσιαστική, καθ’ ἣν οἱ συνάδελφοι, ἀποβλέποντες εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἔποψιν, λύσωσιν ἐκεῖνο τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον, κατὰ τὴν ὀρθὴν ἴσως παρατήρησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δὲν εἶναι κἂν παντάπασι ζήτημα; Ἀλλ’ οἱ ἐπιληφθέντες τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Πετιμεζᾶ σχετικῶς μὲ τὸ θέμα τοῦτο, ἢ ἀδιάφορον ἔστω κατ’ ἐπερώτησιν ἰδίαν, ἀνεκοίνωσαν εἰς τὴν Βουλὴν ἀτόπους ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς διοικήσεως τοῦ στρατοῦ. Τί εἶπεν ἡ Κυβέρνησις ὡς πρὸς τοῦτο; Κατὰ τὰ πλεῖστα μέρη τῆς ἀπαντήσεως αὐτοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔλεγεν, ὅτι δὲν εἶχε λάβει εἰσέτι πληροφορίας καὶ ὅτι θέλει προσαγάγει τοιαύτας. Λοιπὸν ὅταν ὁ Πρωθυπουργὸς ἀξιοῖ, ὅτι θὰ προσαγάγῃ πληροφορίας καὶ μὲ καλῇ συγχρόνως νὰ ἀποφανθῶ χωρὶς νὰ περιμείνω τὰς πληροφορίας του, δὲν ὑβρίζει τὸν ἑαυτόν του; ἂν ὅμως ἐπιμένῃ καὶ μὲ καλῇ νὰ ψηφίσω ἐπὶ τῶν λόγων τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Οἰτύλου χωρὶς νὰ προσαγάγῃ ἐκείνας τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας εἶπεν ὅτι δύναται νὰ προσαγάγῃ, τότε βεβαίως θὰ ἀποφανθῶ κατ’ αὐτοῦ ὄχι μόνον διὰ τὴν ὑπόληψιν, τὴν ὁποίαν δίδει εἰς τὰς πληροφορίας τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, ἀλλὰ καὶ διότι ἐδήλωσεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δύναται νὰ προσαγάγῃ πληροφορίας καὶ δὲν προσάγει αὐτάς. Τότε τὸ κῦρος τῶν καταγγελιῶν τοῦ κ. Μαυρομιχάλη ἐνισχύεται καὶ ἐκ τῆς ἀποφυγῆς ταύτης· ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν βεβαίως θὰ ἑρμηνεύσω τὴν πρότασιν τὴν ὑποβληθεῖσαν, ὡς ἡρμήνευσεν αὐτὴν καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ ὁποῖος τὴν ὑπέβαλε. Καὶ ὑπενθυμίζω τὸν διακόπτοντα κ. Δραγούμην, ὅτι δὲν εἶμαι ἐκ τῶν μᾶλλον ἀνησυχούντων περὶ τῆς διατηρήσεως τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος, ἵνα μεριμνῶ περὶ δημοτικῶν ἰδεῶν· τὸν ὑπενθυμίζω, ὅτι ἤμην καὶ ἄλλοτε ἐκ τῶν θερμοτέρων θιασωτῶν τῆς μονοετοῦς θητείας, ἀλλ’ ἂν μέχρι τοῦδε δὲν εὗρον ἀφορμὴν νὰ μεταβάλω γνώμην, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ὅτι εἶναι τὸ ζήτημα μᾶλλον οἰκονομικόν, κατὰ τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, θεωρῶ ὅτι συνεπείᾳ τῶν μέτρων αὐτοῦ ἐξησθένησεν ὁ Τόπος, βεβαίως ἤθελον πέσει εἰς μεγάλην παλινῳδίαν, ἐὰν ἤλλασσον σήμερον γνώμην· χρεωστῶ λοιπὸν νὰ ἐμμείνω εἰς τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἀπ’ ἀρχῆς εἶχον ὑπὲρ τῆς μονοετοῦς θητείας καὶ ἑπομένως νὰ μὴ θεωρῶ κἂν ἀναγκαῖον νὰ σκεφθῶ ὑπὸ τὴν στρατιωτικὴν ἔποψιν. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν, βεβαίως ἤθελον ζητήσει καὶ τὰς γνώμας ἐξόχων στρατιωτικῶν, καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν ἤθελον πεισθῆ ὅτι ἔπρεπε νὰ μεταβάλω γνώμην, θὰ εἶχον τὸ θάῤῥος νὰ τὸ δηλώσω. Ἐνόσῳ ὅμως δὲν ἔχω λόγους νὰ μεταβάλω γνώμην, ἐνόσῳ ἀποβλέπω συγχρόνως εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ Τόπου, βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ ἀνακαλέσω τὴν γνώμην, ἣν ἐξ ἀρχῆς εἶχον ὑπὲρ τῆς μονοετοῦς θητείας.

§46ΤΖΑΝΕΣ. Ἄν ἐν τῇ Βουλῇ ὑπάρχωσί τινες, οἵτινες ἔχουσι δυσκολίαν ν’ ἀποφαίνωνται εὐκόπως κἄπως εἰς ζητήματά τινα, τιθέμενα διὰ προτάσεως, ὁποία εἶναι καὶ ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν θὰ ψηφίσωμεν τὴν ἑσπέραν ταύτην, νομίζω, ὅτι μεταξὺ τούτων δύναμαι νὰ ταχθῶ καὶ ἐγώ. Εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποστηρίξω τὴν πολιτικὴν τοῦ ἀειμνήστου Κουμουνδούρου μέχρι τῆς τελευταίας ἐκείνης ἡμέρας καθ’ ἣν ἀπεχαιρέτισε τὴν ζωήν· ἐπίσης εὐθὺς μετὰ τὸν θάνατον αὐτοῦ ἐτάχθην εἰς τὰς τάξεις τῶν πολιτικῶν φίλων τοῦ κ. Τρικούπη, ὑπεστήριξα τὴν πολιτικὴν αὐτοῦ μέχρι τῆς προχθές, καὶ ἤδη ἀντιτάσσομαι εἰς τὴν οἰκονομικὴν αὐτοῦ πολιτικήν. Ἀείποτε δὲ διετήρησα τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐνεργείας μου ἐν τῇ Βουλῇ ὡς πρὸς τὰ ζητήματα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰ γενικὰ καὶ μεγάλα τοῦ Τόπου συμφέροντα, καὶ ἔχω τὰς ἰδέας μου καὶ περὶ τοῦ στρατοῦ καὶ τίς θητεία ἁρμόζει εἰς αὐτὸν κατὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Τόπου.

§47ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου.

§48ΤΖΑΝΕΣ. Ἔχετε ὑπομονὴν νὰ μὲ ἀκούσητε, θὰ ἦμαι λίαν σύντομος. Φρονῶ, ὅτι ἡ πρότασις, ἣν ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ κ. Ποταμιάνου εἰσάγει, εἶναι ἐξαναγκαστική. Ἐγὼ ὅμως διατηρῶν τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἰδεῶν μου ὡς πρὸς τὴν θητείαν, θὰ καταψηφίσω αὐτῆς, καθόσον φρονῶ, ὅτι ἡ ἔλευσις τοῦ στρατηγοῦ Βοσσὲρ εἶναι ἀπόδειξις τῆς κακῆς τοῦ στρατοῦ καταστάσεως, καὶ ἂν τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθὲς, οἱ ξένοι ὀργανωταὶ θὰ ἦσαν ὅλως περιττοί.....

§49ΤΙΝΕΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου.

§50ΤΖΑΝΕΣ. Δι’ ὅσων εἶπον ἐπιφύλαξιν ἔκαμον.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλω εἰς ψήφισιν τὴν πρότασιν τοῦ ἐκ Ναυπλίας Βουλευτοῦ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. (Ἐνεργεῖται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν Ῥόκου Χοϊδᾶ καὶ Κ. Ἀργυροπούλου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν συνόλῳ 212· 116 εἶπον Ναὶ, 96 εἶπον Ὄχι. Ἐγένετο ἑπομένως δεκτὴ ἡ πρότασις διὰ πλειοψηφίας 20 ψήφων ἄνευ τῶν Ὑπουργῶν. Εἰσερχόμεθα εἰς τῆς ἡμερησίαν διάταξιν.

§53ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς χθὲς ἐζήτησε νὰ παρεμβῇ ἐν μέσῳ τῆς ἐξακολουθήσεως τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Οἰτύλου Βουλευτοῦ, ἐκφράσας γνώμην περὶ μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως· ἐπεμείναμεν δὲ ἡμεῖς νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις τῆς ἐπερωτήσεως. Ἡ συζήτησις τῆς ἐπερωτήσεως ἔληξε, καὶ νῦν πρόκειται νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἄν τὸ Προεδρεῖον ἐπιθυμῇ νὰ προβῶμεν ἀμέσως εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ πρώτου ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἐγγεγραμμένου ἀντικειμένου, ἡμεῖς δὲν ἀντιλέγομεν· δηλοῦμεν ὅμως ὅτι ἐπιθυμοῦμεν καὶ ἡμεῖς νὰ προτείνωμεν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Δυνάμεθα δὲ νὰ προτείνωμεν αὐτὴν καὶ σήμερον, δυνάμεθα ὅμως καὶ νὰ προβῶμεν σήμερον ἀμέσως εἰς τὸ πρῶτον ἀντικείμενον τὸ ἐγγεγραμμένον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, νὰ προβάλωμεν δὲ τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως αὔριον.

§54ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπανέρχομαι, κύριοι, εἰς τὸ ζήτημα περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς σούμας· πρέπει νὰ πράξωμεν ὅ,τι δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς θεραπείαν.........

§55Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε.... (ψιθυρισμοί).

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον θέλει κανονισθῇ τὸ περὶ ἡμερησίας διατάξεως. Συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ προσλήψεως ξένων ἀξιωματικῶν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ. Συγχρόνως ὑπάρχει καὶ τροπολογία τοῦ κ. Ἀνδρέου Στράτου.

§57ΤΙΝΕΣ. Τρίτη συζήτησις εἶναι;

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σχετικῶς πάλιν πρὸς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐπειδὴ προσεχῶς θὰ ἐπέλθωσιν ἑορταὶ, καὶ τοι ἐλπίζω, ὅτι ὡς ἐκ τούτου δὲν θέλομεν διακόψει τὰς ἐργασίας ἡμῶν ἐπὶ πολλὰς συνεχεῖς ἡμέρας, ἀλλὰ μόνον ἐφ’ ὅσον αἱ ἡμέραι εἶναι ἑορτάσιμοι, οὐχ ἧττον καθίσταται λίαν πιθανὸν, ὅτι θὰ ἦναι ἀνάγκη νὰ ψηφίσωμεν πίστωσιν τοῦ δωδεκατημορίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ πρὸς τοῦτο ὑποβάλλω τὸ περὶ ταύτης Νομοσχέδιον, καὶ παρακαλῶ ὅπως συνέλθῃ ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ ἀποφανθῇ περὶ αὐτῆς ἀπόψε, ὅπως δυνηθῇ αὔριον ἡ Βουλὴ νὰ προβῇ εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν. Παρακαλῶ λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, νὰ καλέσητε τὴν Ἐπιτροπὴν, ὅπως συνέλθῃ σήμερον καὶ ἀποφανθῇ. (Ὅρα Παράρτημα).

§60Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρὸς τὴν τοιαύτην πρότασιν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ οὐδαμῶς ἀντιλέγομεν· ἐπειδὴ ὅμως ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς προέβαλεν αἰτιολογίαν τῆς προτάσεώς του ταύτης, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀκούσῃ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τούτου ἔχομεν. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἐγένετό τι, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο τακτικόν. Αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς διακόπτονται οὐχὶ αὐθαιρέτως, ἀλλὰ δι’ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, καὶ ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον· διότι τοιουτοτρόπως θέλει εἶσθαι γνωστὸν εἰς τοὺς κ. κ. Βουλευτὰς κατὰ ποίαν ἡμέραν θέλουσιν ἐπανέλθει. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην του ἂν πρέπῃ νὰ διακόψωμεν τὰς ἐργασίας μας ἐπὶ ὡρισμένας ἡμέρας, διὰ νὰ γνωρίζωμεν πότε θέλομεν ἐπανέλθει. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἠκολούθησεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς κατὰ τὰς παρελθούσας Συνόδους νὰ διακόπτωνται αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς σιωπηρῶς, καὶ οὐχὶ δι’ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, νὰ μὴ ἦναι δὲ γνωστὸν κατὰ ποίαν ἡμέραν πρέπει οἱ κ. κ. Βουλευταὶ νὰ ἐπανέλθωσι, δύναται νὰ ἦναι ἐπιτήδειον ἵνα παρασκευάζῃ ἀντεγκλήσεις τῶν μὲν κατὰ τῶν δὲ, ἀλλ’ εἶναι σύστημα μὴ προσῆκον.

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ κατ’ ἐμὲ θὰ ἦτο προτιμότερον καὶ ἡ Βουλὴ καὶ τὰ Σωματεῖα πάντα, ὡς καὶ τὰ ἄτομα, νὰ μὴ ἐτήρουν τόσας ἑορτὰς ὅσας τηροῦμεν, καὶ ἑπομένως θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἀπείχομεν ἀπὸ τῆς ἐργασίας ἡμῶν μόνον κατ’ αὐτὰς τὰς ἑορτασίμους ἡμέρας, κατὰ δὲ τὰς παραμονὰς καὶ τὰς ἐπιούσας τῶν ἑορτασίμων ἡμερῶν νὰ ἐργαζώμεθα. Ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο θεωρῆται ἀδύνατον καὶ συνεπείᾳ τούτου πρέπει νὰ ὁρίσωμεν ἡμέραν τῆς ἐνάρξεως τῶν διακοπῶν καὶ τοῦ πέρατος αὐτῶν, ἤθελον εἰπεῖ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ μὴ γένηται ἔναρξις τῶν διακοπῶν πρὸ τῆς ἡμέρας τῶν Χριστουγέννων, ὥστε τὴν παραμονὴν νὰ δυνηθῶμεν νὰ ψηφίσωμεν εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τὸ Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον περὶ προτάσεως πιστώσεως, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ συνεδριάσῃ τὴν Κυριακὴν ὅτε δύναται νὰ γείνῃ ἔναρξις τῶν διακοπῶν τὴν ἡμέραν τὴν πρὸ τῶν Χριστουγέννων.

§62ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ συνέλθῃ αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της, δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν ἀμέσως, διότι τοιουτοτρόπως εὐκολύνομεν ἐκείνους, οἵτινες θέλουσι νὰ ἀπέλθωσιν εἰς τὴν πατρίδα των· διότι θὰ δυνηθῶσι νὰ ἀπέλθωσι τὸ Σάββατον.

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τούτου γενομένου, ἔχομεν τρεῖς ἡμέρας ὑπολοίπους, καὶ δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν τὴν πίστωσιν καὶ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν, ἑπομένως τότε ἡ ἔναρξις τῶν διακοπῶν γενήσεται τὴν προσεχῆ Κυριακὴν, νομίζω δὲ ὅτι δυνάμεθα νὰ ὁρίσωμεν ὡς τέρμα τῶν διακοπῶν τὴν δεκάτην Ἰανουαρίου.

§64ΤΙΝΕΣ. Τὴν δεκάτην πέμπτην.

§65ΕΤΕΡΟΙ. Τὴν δεκάτην.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπεφασίσθη, ὅτι ἡ δεκάτη θὰ ἦναι τὸ τέρμα τῶν διακοπῶν. Ἐξακολουθοῦμεν τὰ ἀντικείμενα ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§67ΤΙΝΕΣ. Πρὸ τοῦ Νομοσχεδίου νὰ γείνῃ μικρά τις διακοπὴ (θόρυβος).

§68Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ ἔχω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου, ἀλλ’ εἶμαι καὶ μέλος ἐπὶ τῆς Ἐπιτροπῆς.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάμετε ἔναρξιν.

§70Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπειδὴ ἡ ὁμιλία μου θὰ παραταθῇ πλέον τῆς ὥρας, νὰ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον, ὥστε νὰ ἦναι πρῶτον ζήτημα.

§71ΤΙΝΕΣ. Νὰ γείνῃ διακοπὴ (διάλογοι).

§72Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, τοῦ ἀφορῶντος τὴν πρόσκλησιν ἀξιωματικῶν ἀλλοδαπῶν διὰ τὴν κατάρτισιν καὶ μόρφωσιν τοῦ Ναυτικοῦ μας, καθῆκον μοὶ ὑπαγόρευσε νὰ ὑποβάλω τροπολογίαν. Ἡ τροπολογία μου αὕτη εἶναι πλήρης, ἀφορᾷ ἐφ’ ὅλου τοῦ Νόμου, καὶ τροποποιεῖ αὐτὸν καὶ κατὰ τὸ πνεῦμα καὶ κατὰ τὸ γράμμα (ψιθυρισμοὶ καὶ ἀνησυχία ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ). Κύριε Πρόεδρε, θέλετε νὰ θέσω τὸ ζήτημα, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία;

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολουθήσατε τὴν ὁμιλίαν σας καὶ θὰ ἡσυχάσωσιν (ἐξακολουθεῖ ἡ αὐτὴ κατάστασις).

§74Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὅταν δὲν ὑπάρχῃ ἡ εὐχαρίστησις, ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ὁμιλήσω (ἀπέρχεται τοῦ βήματος).

§75ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Πῶς δύναται νὰ συζητηθῇ Νομοσχέδιον τόσον προσβάλλον τὸ Ἔθνος, χωρὶς νὰ ἦναι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐδῶ; Μόνην, κύριοι, καὶ πρώτην φορὰν μετὰ τὴν ἔξωσιν τῶν Βαυαρῶν παρουσιάζεται ἡ εἰσέλασις ξένων εἰς τοὺς κόλπους τῆς Πατρίδος, μάλιστα εἰς τὰς δυνάμεις τοῦ Τόπου, αἵτινες πρέπει νὰ ὦσι καθαρῶς γνήσιαι Ἑλληνικαί. Πόσον δὲ οἱ ξένοι ἀρχηγοὶ εἰς τὸν Τόπον μας ηὐδοκίμησαν, εἶναι περιττὸν νὰ ἀναφέρω γεγονότα, διότι εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις ἀπέτυχον. Τοῦτο δὲ τὸ εἰξεύρω, ὅτι ὁσάκις προσεκλήθησαν ἐκ ξένων Ἐθνῶν νομοθέται ἢ ὀργανωταί, πάντοτε ἀπέτυχον, διότι δὲν ἐσκέφθησαν, ὅτι τὸ ἔργον δὲν εἶναι εὐχερές. Καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν ὀργανώσεως καὶ διοικήσεως Ἐθνικῆς προσεκλήθη ποτὲ καὶ αὐτὸς ὁ Ῥουσσὼ, καὶ ὅμως ἐνῷ ἀπεδέχθη ὁ Ῥουσσὼ τὴν πρόσκλησιν νὰ συστήσῃ πολιτείαν τινὰ, εἶχε ζητήσει τόσας πληροφορίας, ὥστε ἦτο ἀδύνατον νὰ δοθῶσιν αὐταὶ αἱ πληροφορίαι, καὶ ἑπομένως οὐδὲν ἐγένετο. Σήμερον ὅμως μετὰ τοσούτων ἐτῶν ἐλευθερίαν, μετὰ τοσούτων ἐτῶν ἀνάπτυξιν εἰς ὅλα τὰ εἴδη τῶν Ἐπιστημῶν, τῶν Τεχνῶν καὶ τῆς Βιομηχανίας, μετὰ τὴν σύστασιν τόσων σχολῶν Στρατιωτικῶν, Ναυτικῶν, Βιομηχανικῶν καὶ ἄλλων κλάδων, ἐρχόμεθα καὶ ὁμολογοῦμεν ἑαυτοὺς, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς κατάστασιν ἡμιβάρβαρον καὶ ζητοῦμεν τὴν εἰσέλασιν ξένων. Καὶ τὸ χείριστον ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὅτι γίνεται παρὰ Ναυάρχου, διότι Ναύαρχος εἶναι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, καὶ προσκαλεῖ ξένον, καὶ οὕτω καταμαρτυρεῖ ἑαυτοῦ, ὅτι ἐπὶ τόσα ἔτη ἐν τῇ πατρίδι αὐτοῦ ὑπηρετῶν καὶ προβιβαζόμενος δὲν ἔπραττε τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἐκμεταλλεύεται τὴν πατρίδα καὶ νὰ βλάπτῃ αὐτήν. Ὤφειλεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν νὰ ἦναι παρὼν, διὰ νὰ ζητήσωμεν ἐξηγήσεις εἰς τί χωλαίνει τὸ Ναυτικόν. Χωρὶς νὰ καταδείξητε τὰ σημεῖα τῆς ἐλλείψεως καὶ τῶν ἡμετέρων ἀξιωματικῶν στέρησιν προσόντων, τὰ ὁποῖα παρουσίαζον προσκόμματα εἰς διόρθωσιν τῶν πλημμελειῶν καὶ τὰ ὁποῖα περιστατικὰ διαδηλοῦσιν, ὅτι τὰ τοῦ ἡμετέρου ναυτικοῦ ἔχουν ἀνάγκην ὀργανώσεως, καὶ ἡμεῖς στερούμεθα ἱκανῶν πρὸς τοῦτο ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ, δὲν σᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ μετακαλέσετε ξένους ὀργανωτὰς, προσβάλλοντες οὕτω συλλήβδην ἀνεξετάστως ἐγχωρίους ἱκανότητας. Ἡ τακτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, κύριοι, μᾶς ὑπομιμνήσκει ἄλλην ὁμοίαν προγενεστέραν κατάστασιν ξενοκρατίας, ἀλλὰ μᾶλλον τότε δεδικαιολογημένην, τὴν τῆς Βαυαροκρατίας. Ἐκ τούτου ἀναγκάζομαι νὰ σᾶς ἀναφέρω ὅ,τι ἐν παλαιαῖς ἡμέραις ἀνέγνωσα εἰς μίαν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης κωμῳδίαν τοῦ Χουρμούζη. Οὗτος ἦτο ἐκ τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων, οἵτινες ἔπαιξαν τὸν ρόλον των κάλλιστα ἐναντίον τῶν Βαυαρῶν· καὶ οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι ἐκτιθέμενοι δὲν ἐκινδύνευον νὰ δυσαρεστήσωσι μόνον πρόσωπά τινα, ἀλλ’ ἐκινδύνευον νὰ ἀπεράσωσιν ἀπὸ Στρατοδικεῖα. Καὶ ἐν τούτοις εἶχε τὸ θάῤῥος νὰ βεβαιώσῃ τὴν ἀλήθειαν. Ὁ Χουρμούζης λοιπὸν ἐπειδὴ ἔβλεπεν, ὅτι διὰ πάντα κλάδον προσεκαλεῖτο Βαυαρὸς, συνέταξε μίαν κωμῳδίαν περὶ τούτου. Ἐν τῇ κωμῳδίᾳ του ταύτῃ μεταξὺ τῶν ἄλλων Ἐπιστημόνων παρουσιάζει τὸν τυχοδιώκτην, τὸ κύριον πρόσωπον τῆς κωμῳδίας του, τὸν Βασιλέα τῆς Ἑλλάδος, οὕτως εἰπεῖν— διότι αὐτὸ πιστεύω εἶναι, κύριε Δημητρακάκη.

§76ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἤμην συνεργάτης του.

§77ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τέλος πάντων τὸ πρόσωπον τὸ κύριον εἶναι ὁ τυχοδιώκτης· αὐτὸς παύει, αὐτὸς διορίζει, αὐτὸς κάμει ὅλα· ἄρα ὁ Βασιλεύς. Λοιπὸν ἠθέλησε νὰ ὀργανώσῃ καὶ τὸ Ναυτικὸν, ὅπως ὠργάνωσε καὶ τὰ ἄλλα. Ἐσκέπτετο λοιπὸν ποῖος εἶναι ὁ κατάλληλος νὰ ὀργανώσῃ τὸ Ναυτικόν. Ἑπομένως ἠρώτησε τί εἶναι τὰ πλοῖα; Τοῦ λέγουν εἶναι μερικὰ σκάφη. Ἐρωτᾷ πάλιν τί εἶναι σκάφη; εἶναι σὰν σπήτια. Τί γίνεται δι’ αὐτά; αὐτὰ ἔχουν πανιὰ καὶ κινοῦνται μὲ τὸν ἀέρα. Μάλιστα εἶπεν ἐναβρυνόμενος, εἶναι εἶδος ἀνεμόμυλος· ἐνόησα τώρα· λοιπὸν ἐγὼ ἔχω ἀδελφὸν, ὅστις ἔχει εἰς τὴν Βαυαρίαν ἀνεμόμυλον, καὶ οὗτος εἶναι ὁ μόνος, ὅστις δύναται νὰ ὀργανώσῃ τὸ Ναυτικόν· διότι ἀφοῦ λέγετε σκάφη, πλοῖα, σπήτια μὲ πανιὰ καὶ ἀέρα, λοιπὸν εἶναι ἀνεμόμυλος, λοιπὸν ἐγὼ θὰ στείλω νὰ φέρω τὸν ἁρμόδιον ὡς Ναύαρχον εἰς τὴν Ἑλλάδα, τὸν ἀδελφόν μου, ὅστις ἔχει ἀνεμόμυλον εἰς τὸ Μόναχον, ὅστις μὲ ὅλους τοὺς ἀνέμους κινεῖται. Αὐτὰ λέγει ὁ Χουρμούζης διὰ τὴν παλαιὰν ἐκείνην ἐποχὴν ἐλεεινολογῶν τὴν πατρίδα ὡς ἀνεχομένην τοιούτους. Καὶ ἐν τούτοις σήμερον, μετὰ τόσας δεκαετηρίδας, ἐπιτρέπεται νὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον! Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ διαφιλονεικήσω τὴν ἀξίαν τοῦ προσώπου, ἀλλὰ τὴν ἀρχήν. Διὰ νὰ φέρητε ἓν πρόσωπον διὰ μίαν αἰτίαν, ὥστε νὰ φανῇ ὠφέλιμος ἐν τῇ πατρίδι σας, πρέπει νὰ ᾖναι ἀναδεδειγμένος τοιοῦτος καὶ ἀλλαχοῦ, καὶ κυρίως ἐν τῇ πατρίδι του, καὶ ἔρχεται νὰ διδάξῃ τὴν τέχνην του ὡς ὀργανωτὴς ἀνεγνωρισμένος, διότι ἄλλως μόνην ἴσως δικαιολογίαν δύνασθε νὰ ἔχητε τὸ δημῶδες «εἰς τὸ χωρίον τῶν τυφλῶν ὁ μονόφθαλμος βασιλεύει». Ἂν χώρα τυφλῶν ἡ Ἑλλὰς σήμερον μετὰ τοσούτων ἑκατομμυρίων ναυτικὰς δαπάνας καὶ μονόφθαλμος ὁ προσκαλούμενος, δὲν τὸ ἠξεύρω. Ἐγὼ ὅμως δὲν βλέπω, ὅτι τοῦτο γίνεται πρὸς τιμὴν ἑνὸς Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ὅστις φέρει τὸν βαθμὸν Ναυάρχου, νὰ φέρῃ ἕτερον πρόσωπον ὡς Ναύαρχον, ἀλλὰ διατελοῦντα ἐν ἀπραξίᾳ. Τί λοιπὸν θὰ μᾶς διδάξῃ;

§78ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἰς τὰς ἄλλας Ἐπικρατείας δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ᾖναι ἐν ἐνεργείᾳ.

§79ΚΡΙΕΖΗΣ. Ἐν καιρῷ πολέμου ἡ κατάστασις τῆς ἐφεδρείας θεωρεῖται ἐνέργεια.

§80ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὁ κ. Λεζὲν—διότι δυστυχῶς εἴμεθα καὶ φιλόψογοι καὶ ὅστις ἔλθει ἐδῶ θὰ ἀκούσῃ καὶ τὸ ποιόν του—λέγουν, ὅτι δὲν εἶναι ἐκ τῶν ἐπιστημόνων, προήχθη ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι ἐν τῇ πατρίδι του δὲν τοῦ ἀνέθεσαν αὐτὴν τὴν θέσιν, καὶ ἡμεῖς τὸν κάμομεν ἀνώτερον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, διότι οὗτος θὰ δέχηται διαταγὰς παρ’ ἐκείνου. Ἐγὼ αὐτὴν τὴν κατάστασιν βλέπων, ἀναγκάζομαι νὰ καλύψω τὸ πρόσωπόν μου ὑπὸ αἰσχύνης, ὅτι μετὰ 5 δεκαετηρίδας ἤδη καὶ πλέον ἡ πατρὶς ὠπισθοδρόμησεν ἐπὶ τοσοῦτον, καὶ ὅτι ἔπειτα ἀπὸ τόσους ἐν τῷ ἡμετέρῳ πολεμικῷ ναυτικῷ ἀξιωματικοὺς ὁποῖοι εἶναι οἱ Μιαοῦλαι, οἱ Κριεζεῖς, οἱ Σαχτοῦραι, οἱ Βουδοῦραι, οἱ Τσαμαδοὶ, ὄχι μόνον οἱ νῦν, ἀλλὰ καὶ οἱ πρόγονοι αὐτῶν, οἵτινες πάντες ὑπῆρξαν οἱ προνομιοῦχοι ἰθύντορες τοῦ ναυτικοῦ, τί ἀποδεικνύεται διὰ τοῦ σημερινοῦ Νομοσχεδίου; ὅτι πάντες οὗτοι κατεχράσθησαν τῆς πρὸς αὐτοὺς ἐμπιστοσύνης τῆς πατρίδος, καὶ εἰσὶν ἐφεξῆς ἀνάξιοι τοιαύτης. Ἐπέπρωτο δὲ νὰ εὑρεθῇ ἕνας Τομπάζης διὰ ν’ ἀμαυρώσῃ ὅλον τὸ παρελθὸν ἐκείνων. Ἀλλ’ ὄχι, ἡμεῖς δὲν συμφωνοῦμεν μετ’ αὐτοῦ. Αὐτοὶ ἠγωνίσθησαν ἀλληλοδιαδόχως ἀπὸ τοῦ 1821 καὶ 1828 ἐπὶ Κυβερνήτου καὶ ἐφεξῆς καὶ ἔθεσαν τὰς βάσεις τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ μας καὶ ηὐδοκίμησαν εἰς τὸ ἔργον των καὶ δὲν ἦτον ἀνάγκη λοιπὸν, ἀφοῦ μάλιστα γνωρίζομεν καὶ ἐκ τῆς ἱστορίας τοῦ 1821, ὅτι, ὅτε ἀνετέθη ἡ ἀρχηγία τοῦ στόλου εἰς ξένον, εἰς τὸν Κόχραν, ἐπῆλθεν ἡ γνωστὴ καταστροφὴ, δὲν ἦτο, λέγω, ἀνάγκη πάλιν νὰ θέλωμεν ξένον. Δὲν εἶναι, κύριοι, τόσον εὔκολον τὸ τοιοῦτον ἔργον δι’ ἕνα ξένον, διότι ὁ ξένος δὲν γνωρίζει τὰ ἤθη, τὰ ἔθιμα, τὰς ἀδυναμίας μας. Πῶς λοιπὸν τόσοι ἀνώτεροι ἀξιωματικοί, οἵτινες ἔθεσαν τὰς βάσεις τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ μας, νὰ προσβάλλωνται μετὰ τόσων ἐτῶν ὑπηρεσίαν, ὅτι μέχρι τοῦδε δὲν ἔπραξαν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ὑπονομεύουν τὰς δυνάμεις τῆς πατρίδος, ἁδρῶς μισθοδοτούμενοι, καὶ ὅτι εἶναι ἀνάξιοι νὰ φέρουν αὐτὸν τὸν βαθμὸν, τὸν ὁποῖον ἀμαθῶς ἔλαβον; διότι ἐγὼ, ἐὰν μένῃ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὁ κ. Τομπάζης, ἀφοῦ κατακρίνει, ὅτι οὐδεὶς εἶναι ἱκανὸς νὰ μορφώσῃ τὸ Ναυτικὸν, ἐγὼ θὰ προτείνω νὰ συστήσῃ ἐξεταστικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ νὰ τοὺς θέσῃ ὅλους εἰς ἀπομαχίαν ἐπὶ ἀνικανότητι. Πῶς λοιπὸν, ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν, εἶναι δυνατὸν εἰς Ὑπουργὸς ἑνὸς κλάδου, π. χ. ὁ κ. Βουλπιώτης, νὰ εἴπῃ: Θὰ φέρω διδασκάλους ἀπὸ τὴν Φραγκιὰν, ἢ ὁ κ. Κοντόσταυλος Δικαστὰς ἀπὸ τὴν Φραγκιὰν, χωρὶς νὰ δηλώσῃ τὸ διατί; Ἂς ἔλθῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐδῶ νὰ εἴπῃ, εἰς τί ἀπέτυχον οἱ ἀξιωματικοί μας, καὶ ἑπομένως φρονεῖ, ὅτι πρέπει νὰ φέρῃ ξένους; Μήπως τοὺς ἀνέθεσε διεξαγωγὴν μάχης καὶ ἡττήθησαν, Μήπως τοὺς διέταξε νὰ πλεύσωσι μεγάλας ἀποστάσεις καὶ οὗτοι ἐναυάγησαν; Εἰς τί ἀπέτυχον, ὀφείλει νὰ ἐρωτήσῃ πᾶς λογικὸς ἄνθρωπος, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔλθῃ ξένος νὰ τοὺς διδάξῃ τὴν ἐπιτυχῆ ἐκπλήρωσιν τῶν ἑαυτῶν καθηκόντων; Τοιαύτην προσβολὴν ῥιπτομένην κατὰ προσώπων τοσοῦτον ἐνδόξων ὀνομάτων, δὲν ὠφείλαμεν νὰ τὴν ἀνεχθῶμεν. Καὶ δὲν ἐννοῶ, ὅτι τὸ ὄνομα εἶναι ἡ ἀξία τὸ ἀφῃρημένον ὄνομα, ἀλλ’ ὅτι ἐπειδὴ ἔχουν τὸ ὄνομα, φιλοτιμοῦνται νὰ φανῇ ἕκαστος αὐτῶν ἄξιος τοῦ ὀνόματος. Λ. χ. ὁ κ. Κριεζῆς εἰς τὸν κίνδυνον τοῦ 1878 ἐτέθη εἰς τορπιλλοφόρον διὰ νὰ δοξάσῃ τὸ ὄνομα τοῦ πατρός του καὶ διὰ νὰ μὴ φανῇ ὅτι εἶναι κατώτερος αὐτοῦ. Ποίαν, ἐπαναλαμβάνω, ἀποτυχίαν ἀπέδειξαν οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ πολεμικοῦ Ναυτικοῦ, ὥστε νὰ τοὺς θεωρήσητε πάντη ἀνικάνους καὶ νὰ φέρητε τὸν ξένον νὰ τοὺς διευθύνῃ; Προσέξατε καλῶς, κ. Πρωθυπουργὲ, διότι μικραὶ πολλάκις τοιαῦται ἀφορμαὶ ἔχουν μεγάλας συνεπείας. Μὴ κολακεύεσθε τώρα, ὅτε εἶσθε εἰς τὰ πράγματα, καὶ ποιεῖτε τοιαύτας παραχωρήσεις, θυσίας ἐθνικὰς, σήμερον ἴσως ἀβλαβεῖς παρ’ ὑμῶν κρινομένας, ἀλλὰ διαβλέψατε εἰς τὸ ἄδηλον ἐθνικὸν μέλλον, καὶ στοχασθῆτε ὅτι θὰ γίνετε ἡ ἀφορμὴ ὅπως ἐπέλθωσι πραξικοπήματα οὐχὶ διασταλτικὰ τῶν ἐθνικῶν ἐλευθεριῶν καὶ ἀφίνω νὰ ἐννοηθῶ ἐπὶ τούτου (διάλογοι). Δὲν ἠκούσθη εἰς ἄλλο Συνταγματικὸν Ἔθνος τοιοῦτόν τι, οὔτε εἰς τὰς Σανδουκκίας νήσους τῆς Κινεζικῆς θαλάσσης, οὔτε εἰς τόπους τοὺς βαρβαρωτάτους, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤδη συμβαίνει εἰς τὴν Ἑλλάδα μετὰ τόσας δεκαετηρίδας, καθ’ ἃς διατελοῦμεν ἐν ἐλευθερίᾳ καὶ ἐπιστημονικῇ ἀναπτύξει, ἐνῷ ἔχομεν σχολὴν τῶν Εὐελπίδων, ἐκ τῆς ὁποίας ἐξέρχονται κατ’ ἔτος ἐπιστήμονες, καθὼς καὶ ἄλλας σχολὰς, καὶ ἀφοῦ ἔχομεν καὶ πλείστους, οἵτινες ἐσπούδασαν καὶ εἰς τὴν Δυτικὴν Εὐρώπην, δὲν ἠκούσθη, ἐπαναλέγω, εἰς οὐδὲν Ἔθνος τὸ τοιοῦτον. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους τί νὰ ὀργανώσῃ; Ἔχομεν πέντε σαποκάραβα· τὸ ἓν σαποκάραβον εἶναι Σχολὴ τῶν Δοκίμων, τὸ ἄλλο εἶναι σχολὴ τῶν ναυτῶν, τὸ ἄλλο εἶναι Νοσοκομεῖον, τὸ ἄλλο νὰ μεταφέρῃ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὴν Ζάκυνθον κρύφα. Λοιπὸν τί εἶναι ὁ στόλος, διατί ἐπεβαρύναμεν τὸν Προϋπολογισμὸν μὲ τοσοῦτον μέγα ἔξοδον, ἐνῷ δὲν ἔχετε τί νὰ διοργανώσῃ; Θὰ λάβῃ τὴν Ὄλγαν νὰ τὴν βάλῃ εἰς τὴν ἀράδα μὲ τὸν Γεώργιον καὶ μὲ τὴν Κίχλαν; Σᾶς εἶπον καὶ προχθὲς, κύριοι, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι στόλος. Τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο, κύριοι, πρέπει νὰ ἀποκρουσθῇ παρ’ ὑμῶν μετ’ ἀγανακτήσεως· πρῶτον, διότι προσβάλλει τὴν φιλοτιμίαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ, διότι θέλει ἀποδειχθῇ εἰς ὅλον τὸν κόσμον, ὅτι εἶναι ἀνεπίδεκτος προόδου ἡ Ἑλλὰς, ἀφοῦ ἔχουσα τοσούτων ἐτῶν βίον ἤδη σπεύδει ἔξωθεν νὰ ζητήσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ τὴν ὀργανώσωσιν ὑπὸ τὴν ἔποψιν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν πρὸ δεκαετηρίδων ἔπρεπε νὰ ἦναι καλῶς κατηρτισμένη· καὶ δεύτερον, διότι διὰ τοῦ τρόπου τούτου παραδίδετε αὐτὴν εἰς τὰς χεῖρας τῶν ξένων. Ὅταν, κύριοι, παραδίδετε εἰς ἕνα ξένον τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς, εἰς ἕτερον τὸ ναυτικὸν, ἑτοιμασθῆτε νὰ φέρητε ζυγὸν ἐπὶ τοῦ τραχήλου· δὲν εἶσθε πλέον δι’ ἐλευθερίαν.

§81ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Αὐτοὶ δὲν ἔχουσιν οὐδεμίαν διοίκησιν, οὔτε νὰ τιμωρήσωσι δύνανται.

§82ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἶναι ὀργανωταὶ καὶ αὐτοὶ θὰ συντάξωσι τὸν ὀργανισμόν. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὁρίσατε ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ τὴν ἀποστολὴν αὐτῶν, ὁρίσατε τὰ πλημμελῆ, τὰ ὁποῖα θὰ διορθώσωσι.

§83ΜΑΥΡΟΣ. Μόνον τὴν ἐκπαίδευσιν τοῖς ἀναθέτομεν.

§84ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τὸ Νομοσχέδιον τοῖς ἀναθέτει τὴν εἰσαγωγὴν διαφόρων ἐφαρμογῶν, τοῦτο δὲ σημαίνει ὅτι, ἅμα ἀκουσθῇ εἰς τὸν Πόρον ὅτι οἱ κάτοικοι εἶναι δυσηρεστημένοι, ἀμέσως θὰ στείλῃ οὗτος πλοῖον ἐκεῖ ἵνα τοὺς κάμῃ ἐφαρμογήν, καὶ τοῦτο μὲ κάμνει νὰ ἐνθυμηθῶ κἄτι τι, τὸ ὁποῖον ἔμαθον τώρα μετὰ τὴν ἐπιστροφήν μου ἐκ Πόρου, ὅτι δηλ. ὁ κ. Λομβάρδος εἶχε μάθει, ὅτι ἐπρόκειτο τὸ καλοκαῖρι νὰ ὁμιλήσω πρὸς τοὺς συμπολίτας μου ἐκεῖ εἰς τὸν Πόρον καὶ εἶχε διατάξει νὰ μὲ συλλάβωσιν (ἱλαρότης). Τοιαῦτα Νομοσχέδια, κύριοι, εἰς τὴν ἀρχὴν φαίνονται ὅτι εἶναι ἀθῷα, ὅτι δὲν παρουσιάζουσί τι τὸ ἐξευτελιστικόν. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀποβλέπουσι δι’ αὐτῶν εἰς μέλλον τι ἀπώτερον ὑπὲρ ἑαυτῶν, τοιουτοτρόπως παρουσιάζουσιν ἀθῴαν καὶ ἀβλαβῆ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν Νομοσχεδίων ἐκείνων, διὰ τῶν ὁποίων θέλουσι νά δεσμεύσωσι τὸν Τόπον. Φρονῶ ἑπομένως ὅτι τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ πρέπει καὶ κατ’ ἀρχὴν ἀκόμη νὰ καταψηφισθῇ ὑπὸ σύμπαντος τοῦ Ἔθνους· ἄλλως, νὰ ἐπιστραφῇ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὅπως ὁρίσῃ οὗτος εἰδικῶς τὴν ὑπηρεσίαν, εἰς τὴν ὁποίαν θέλει ἀσχοληθῆ ὁ ὀργανωτὴς λ. χ. γραφειοκρατικῆς μόνον ὑπηρεσίας διοργάνωσιν, καὶ ὄχι νὰ ἔχῃ τὴν μίαν χεῖρά του ἐπὶ τοῦ πηδαλίου τῶν πλοίων τῆς πατρίδος καὶ τὴν ἄλλην ἐπὶ τῶν τηλεβόλων.

§85ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου εἶναι ἤδη λελυμένα κατ’ ἀρχὴν ὑπὸ τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι εἶναι περιττὴ ἡ συζήτησις αὐτῆς. Δὲν πρόκειται ἤδη νὰ ἀποφασίσωμεν κατ’ ἀρχὴν τὰ περὶ μετακλήσεως ξένων ἀξιωματικῶν· ταῦτα ἀπεφασίσθησαν νομοθετικῶς, προκειμένου περὶ τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς· ἤδη πρόκειται μόνον νὰ ἐπεκτείνωμεν τὰ αὐτὰ καὶ εἰς τὸν στρατὸν τῆς θαλάσσης. Ἀφοῦ ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία παρεδέχθη ταῦτα ὡς πρὸς τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς, ἀφοῦ δὲν φαίνεται διατεθειμένη νὰ ἀνακαλέσῃ τὰ ἅπαξ ψηφισθέντα διὰ τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς, νομίζω ὅτι συνεπείᾳ τούτων δὲν θ’ ἀποκρούσῃ τὴν αὐτὴν ἀρχήν, προκειμένου καὶ περὶ τοῦ στρατοῦ τῆς θαλάσσης. Ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τροιζινίας Βουλευτής, ἀφορῶσιν εἰς αὐτὴν τὴν ἀρχὴν τῆς ὑπὸ ξένων διευθύνσεως τῶν τῆς παιδεύσεως τοῦ στρατοῦ, δὲν ἀφορῶσιν εἰς τὴν διάκρισιν τοῦ στρατοῦ τῆς θαλάσσης ἀπὸ τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς. Ἐὰν εἶχεν ἀναπτύξει τὸ θέμα ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ διάκρισις μεταξὺ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ στρατοῦ τῆς θαλάσσης, ἠδυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν περὶ τούτου. Παρατηρῶ δὲ ὅτι τὸ ἄρθρον τὸ μόνον τοῦ Νομοσχεδίου τούτου εἶναι αὐτὸ τοῦτο τὸ ἄρθρον τοῦ Νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν μετάκλησιν ξένων ἀξιωματικῶν, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ὑπάρχει ἐδῶ ἡ λέξις «ναυτικὸν» ὅπου ὑπάρχει ἐν τῷ Νόμῳ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἡ λέξις «στρατός». Ἡ τροπολογία τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Βάλτου Βουλευτοῦ νομίζω, ὅτι δὲν δύναται καὶ αὕτη νὰ γείνῃ δεκτή, διότι δὲν εἶναι σύμφωνος πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ θεμελιώδους Νόμου. Διὰ τῆς τροπολογίας ταύτης δίδονται εἰς τοὺς ξένους ἀξιωματικοὺς δικαιώματα, ἀνήκοντα ἀναφαιρέτως εἰς τοὺς Ἕλληνας ἀξιωματικοὺς καὶ ἅτινα ἐν Κράτει διεπομένῳ ὑπὸ Πολιτεύματος οἷον τὸ ἡμέτερον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῶσιν εἰς τοὺς ξένους ἀξιωματικούς, δικαιώματα καθιστῶντα αὐτοὺς ὑπερτέρους καὶ αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἕνεκα τούτων νομίζω, ὅτι δὲν θέλει ἐπιμείνει ὁ κ. Βουλευτὴς εἰς τὴν τροπολογίαν του, τὴν ὁποίαν μάλιστα ὑποθέτω ὅτι ὑπέβαλε μόνον ἵνα προκαλέσῃ ἐξέτασιν τοῦ θέματος περὶ τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχωσιν οἱ μετακαλούμενοι ξένοι ἀξιωματικοί.

§86Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ ζήτημα, κύριοι Βουλευταί, ἐὰν δύναται πᾶς ἀλλοδαπὸς ἀξιωματικὸς νὰ πολιτογραφηθῇ ἢ ὄχι, ἔλυσε προγενεστέρως ὁ Νόμος τοῦ 1878, ὅτε καὶ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἀπετέλει μέρος τῆς τότε Κυβερνήσεως καὶ ἀνῆκεν εἰς τὴν Βουλήν. Ἐν τῇ ἐποχῇ ἐκείνῃ χάριν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ μόνον ὡρίσθη ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ καλέσῃ ἀλλοδαποὺς ἀξιωματικούς, διὰ Βασιλικοῦ δὲ Διατάγματος νὰ πολιτογραφήσῃ τούτους, βαθμοῦ οὐχὶ κατωτέρου τοῦ συνταγματάρχου· διατί σήμερον θεωρεῖ τοιαύτην πρότασιν προσβάλλουσαν τὸ Σύνταγμα; Λοιπὸν συνεπῶς πρὸς τὸν Νόμον ἐκεῖνον, ἀφορῶν δὲ εἰς τὴν ὑψίστην θέσιν, ἣν πρέπει νὰ κατέχῃ τὸ Ναυτικὸν ἐν Ἑλλάδι, ἔφερα τὴν τροποποίησιν ταύτην, διὰ τῆς ὁποίας ἐθεώρησα, ὅτι πρέπει ὁ Νόμος, ὁ παρὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ὑποβληθείς, καθολοκληρίαν νὰ τροποποιηθῇ, καὶ ὁ λόγος εἶναι ὁ ἑξῆς: Ἐφ’ ὅσον ἀλλοδαπὸς ἀξιωματικὸς οἱασδήποτε ἀξίας καὶ ἂν εἶναι ἢ ἱκανότητος δὲν καταστῇ αὐτὸς ὁ ἴδιος μέλος τοῦ Σώματος τοῦ ναυτικοῦ, δὲν δύναται οὐδέποτε νὰ συνεισφέρῃ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἡμετέρου ναυτικοῦ καὶ τῆς ναυτιλίας μας· δὲν δύναται κατ’ οὐδὲν νὰ συντελέσῃ, ἐὰν δὲν γνωρίσῃ τὴν κατάστασιν αὐτοῦ, καὶ πρὸ πάντων τὰ παράλια τῆς ἡμετέρας Χώρας καὶ τοὺς λαμπροὺς ναύτας ἡμῶν. Ὅταν καλῆται ἐντιμότατος ναύαρχος, ὁ Lejeune, ὁ ὁποῖος καὶ πεῖραν ἔχει καὶ φῶτα, καὶ ἐντίμως ἐξυπηρέτησε τὴν πατρίδα του, καὶ τὸν ὁποῖον πρὸ πάντων ἐξέλεξεν ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις, τοῦ Ἔθνους ὅπερ ἀποδεδειγμένως ἠγάπησε τὴν Ἑλλάδα πλέον ἢ πᾶσα ἄλλη Δύναμις, ἑπομένως ἐθεώρησεν ὅτι εἶναι εἷς τῶν ἐμπειροτέρων καὶ ἱκανωτέρων, ὅταν λοιπὸν καλῆται τοιοῦτος ἀξιωματικὸς καὶ λαμβάνῃ μίαν ἁπλῆν ἐποπτείαν, μὴ γινώσκων ποία εἶναι ἡ φύσις καὶ ὁ χαρακτὴρ τῶν ναυτῶν μας, μὴ δυνάμενος νὰ εἰσδύσῃ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν ἀξιωματικῶν μας, ποῖα θὰ ὦσι τὰ ἀποτελέσματα τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτοῦ; εἶναι πολὺ πιθανόν, ἂν θέλετε βεβαιότατον, ὅτι ὁ ἐντιμότατος αὐτὸς ἀνήρ, ὁ ὁποῖος ἦλθε μὲ πόθον νὰ ἐργασθῇ ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος, θὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὴν Γαλλίαν, καταρώμενος τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ἦλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἀπὸ τῆς ὁποίας ἀναχωρεῖ χωρὶς νὰ πράξῃ τι πλέον ἀφ’ ὅ,τι ἔπραξεν ἐκεῖνος, ὅστις ἦλθε διὰ νὰ διοργανώσῃ τὴν τηλεγραφικὴν ὑπηρεσίαν, ἢ καὶ ὁ ἕτερος διὰ τὴν ταχυδρομικὴν ὑπηρεσίαν καὶ ὁ τρίτος διὰ τὴν διοργάνωσιν τῶν φυλακῶν. Τί θέλετε, μέσον τοῦ Ὑπουργικοῦ Νόμου νὰ δώσωμεν εἰς ἕνα γηραιὸν ναύαρχον μίαν ἁπλῆν ἐπιστασίαν τοῦ Στόλου μας; Τί δὲ νὰ διοργανώσῃ, ὁπόταν ἐν μιᾷ νυκτὶ πέρυσι διῆλθε διὰ τῆς Βουλῆς τριακοντὰς ὀργανωτικῶν Νομοσχεδίων τῶν ναυτικῶν; Διὰ τοῦτο ἐπιμένω εἰς τὴν τροπολογίαν μου καὶ θέλω φέρει τοὺς λόγους, δι’ οὓς θεωρῶ ἀναγκαίαν τὴν τροποποίησιν τοῦ Νόμου, τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις φέρει. Συνεπῶς λοιπὸν πρὸς ὅ,τι ἀπεφασίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς τὸ 1878, προτείνω νὰ δεχθῆτε τὴν τροποποίησίν μου ταύτην, ἵνα δυνηθῇ ὁ μετακληθεὶς ὀργανωτὴς νὰ ἔλθῃ εἰς πλήρη συνάφειαν πρὸς τὸ Σῶμα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ὀργανώσῃ· διότι ἡ ἔμμεσος συνάφεια, ἡ ὁποία παρέχεται διὰ τοῦ προτεινομένου Νόμου, δὲν δύναται νὰ ἦναι κατ’ οὐδὲν λυσιτελὴς πρὸς τὰ τοῦ ναυτικοῦ μας. Κύριοι Βουλευταὶ, κατὰ τὸ 1841, νομίζω, εἶχεν ἔλθει εἰς τὴν Ἑλλάδα εἷς σπουδαῖος ναύαρχος τῆς Γαλλίας, ὁ πρίγκιψ υἱὸς τοῦ Λουδοβίκου Φιλίππου, Joanville, ὁ ὁποῖος παρέμεινεν ἀρκετὰς ἡμέρας ἐν Ἑλλάδι, φιλοξενούμενος παρὰ τοῦ πρώην Βασιλέως Ὄθωνος. Ὁ πρίγκιψ, καὶ ὡς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας καὶ διότι παρέμεινεν ἐνταῦθα, ἐξήτασεν ἀκριβῶς τὴν κατάστασιν τῆς Ἑλλάδος καὶ πρὸ πάντων τὰ ναυτικά της, ὅταν δὲ ἀπεχαιρέτα τὸν ἀείμνηστον Βασιλέα Ὄθωνα, μόνην συμβουλὴν, ἣν τῷ ἔδωκε—καὶ εἶναι ἱστορικὸν γεγονὸς—ἦτο νὰ φροντίσῃ πάσῃ δυνάμει καὶ πάσῃ θυσίᾳ νὰ μορφώσῃ τὴν ναυτικὴν δύναμιν καὶ ὑποστηρίξῃ τὴν ναυτιλίαν. Ἡ ἱστορία τῆς Ἑλλάδος, ἔλεγεν, ἐγένετο ἐπίσημος διὰ τοῦ ναυτικοῦ της καὶ τῆς ναυτιλίας· ἡ Ἑλλὰς ἐπίσης, ἐὰν διαδραματίσῃ πάλιν ἐπίσημόν τι πρόσωπον ἐν τῇ Ἀνατολῇ, διὰ τοῦ ναυτικοῦ της καὶ τῆς ναυτιλίας της θὰ τὸ κατορθώσῃ. Καὶ ἔχομεν, κύριοι, πρόσφατον παράδειγμα τοῦ ὅτι ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὰς ἡμέρας τοῦ 1821 μέχρι τοῦ 1828, ἐὰν πραγματικῶς τὸ ναυτικὸν δὲν εἰργάζετο ἀδελφικῶς μετὰ τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, δὲν θὰ εἴχομεν σήμερον τὸ Κοινοβούλιον αὐτὸ, εἰς τὸ ὁποῖον συνερχόμεθα, δὲν θὰ εἴχομεν ἐλευθερίαν. Ὁ ἀείμνηστος Ὄθων μέχρι τοῦ 1855 περιῆλθεν εἰς τοιαύτας δυσχερείας ἕνεκα τῶν ἐπαναστάσεων καὶ τῶν ἀναρχιῶν, ὥστε δὲν ἔλαβε καιρὸν νὰ σκεφθῇ ἐπὶ τῶν λόγων τοῦ Πρίγκιπος, ἀλλ’ ἀτυχῶς κατ’ ἐκείνας τὰς περιστάσεις δὲν εἶχε καὶ τὰ μέσα, διότι οἱ Προϋπολογισμοὶ τοῦ Κράτους δὲν ὑπερέβαινον τὰ 17,000, 000· οὐχ ἧττον ὁ πατριώτης ἐκεῖνος Βασιλεὺς ἐφρόντισεν ἐγκαίρως καὶ ἀπέστειλε τὰ τέκνα τῶν μᾶλλον διακεκριμένων οἰκογενειῶν κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν εἰς τὰς Ἀγγλικὰς καὶ Γαλλικὰς σχολὰς καὶ οὕτω ἐξεπαίδευσε σειρὰν νέων, οἱ ὁποῖοι μετὰ ταῦτα ἐπιστρέψαντες εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπῆρξαν οἱ λαμπρότεροι ἀξιωματικοὶ οὐ μόνον τοῦ ναυτικοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς. Ὀλίγιστοι ἀξιωματικοὶ τῆς ξηρᾶς ἠδύναντο νὰ ἀντιμετωπίσωσιν ἐν τῇ παιδείᾳ πρὸ 15 ἐτῶν εἰς τὸν Παλάσκαν, Σαχτούριδες, Πιπῖνον, Κουμελᾶν καὶ ἄλλους, ἐκ τῶν ὁποίων σήμερον ἐπιζῶσιν ὁ ναύαρχος Σαχίνης, ὁ Μιλτιάδης Κανάρης. Ὅταν ὅμως κατὰ τὸ 1855 ὁ Βασιλεὺς Ὄθων ἐγκατεστάθη πράγματι ἐν τῇ ἰσχύϊ του, ὅταν ἐξέλιπον ἐντελῶς ἐξ Ἑλλάδος αἱ ταραχαὶ, ἀμέσως τὸ πρῶτον εἰς τὴν ναυτιλίαν ἀπέβλεψεν. Ὁ Ὄθων πρῶτος ὑπεστήριξε τὴν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοϊκὴν Ἑταιρίαν· ὁ Ὄθων παρήγγειλε τότε καὶ κατεσκευάσθη ὁ Ἀτμοδρόμων καὶ αἱ ἀτμοημιολίαι, τὰς ὁποίας ἔχομεν σήμερον· ἀτυχῶς ὅμως ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1862 κατέστρεψε τὰ πάντα, αἱ δὲ μετὰ ταῦτα Κυβερνήσεις εἰς διαφόρους περιπετείας εὑρεθεῖσαι δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἐργασθῶσιν ὑπὲρ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ζητήματος. Ἀλλ’ ἐὰν, κύριοι Βουλευταὶ, πᾶσα ἄλλη Κυβέρνησις, ὡς ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1875, τῆς ὁποίας ἡγεῖτο ὁ κ. Τρικούπης, καὶ ἡ τοῦ 1880, τῆς ὁποίας πάλιν ὁ αὐτὸς ἡγεῖτο, δικαιολογοῦνται κατά τι ὅτι δὲν εἰργάσθησαν ὅπως συνδράμωσι τὴν ναυτιλίαν καὶ ἀναπτύξωσι τὸ ναυτικὸν τῆς χώρας, ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ δικαιολογηθῇ, διότι ἔχουσα τρία ὁλόκληρα ἔτη ἐν τῇ Ἐξουσίᾳ καὶ τοσαῦτα ἄφθονα μέσα οἷα τῇ ἐδόθησαν δὲν ἠδυνήθη νὰ φέρῃ εἰς πέρας τοὺς χρυσοῦς ἐκείνους λόγους, τοὺς ὁποίους ἐξ ὑπαρχῆς ἐξέφρασεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ὅταν ὁ κ. Τρικούπης ἦλθεν εἰς τὰ πράγματα, ὑπέδειξε τὴν μεγάλην ἀνάγκην τῶν ναυτικῶν παρασκευῶν καὶ ἀπῄτησε παρὰ τοῦ Ἔθνους τὴν πραγματοποίησιν αὐτῶν. Τὸ Ἔθνος κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὑπεδέχθη τὸν κ. Τρικούπην μετὰ πάσης ἀγάπης, ἡ δὲ Βουλὴ τῷ ἔδωκε πᾶν μέσον ὅπως καταστῇ λυσιτελὴς ἡ ὑπηρεσία του εἰς τὸ Κράτος, τῷ ἔδωκε δὲ πρὸ πάντων ἡ Βουλὴ χρήματα ὅπως δημιουργήσῃ ἢ τοὐλάχιστον θέση τὰς βάσεις ἐκείνας διὰ τῶν ὁποίων ἠδύνατο μίαν ἡμέραν νὰ συντελεσθῇ ναυτικὸν πολὺ καλλίτερον παρ’ ὅ,τι ὑπάρχει σήμερον ἢ ὑπῆρξε προγενεστέρως. Ἀληθῶς, κύριοι, ἡ Κυβέρνησις ἡ παροῦσα οὐδὲν διέπραξεν ἐξ ὅσων ὑπεσχέθη περὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἐνῷ ἐξ ὑπαρχῆς ἡ Κυβέρνησις ἀπέστειλε πανταχοῦ τῆς Εὐρώπης ὅπου ὑπάρχει Ναυπηγεῖον, ὅπου ἠδύνατο νὰ λάβῃ μίαν καλὴν ἔκθεσιν, μίαν καλὴν γνώμην, ἀξιωματικούς, ἡ ἰδία Κυβέρνησις ἔφερεν εἰς τὴν Ἑλλάδα ναυπηγοὺς ἐκ Γαλλίας, ναυπηγοὺς ἐξ Ἰταλίας. Ἐν τούτοις τὸ ἀποτέλεσμα μετὰ 3 ἔτη ποῖον εἶναι; νὰ μὴ φέρῃ οὐδὲν ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ παραγγείλῃ, ἀλλ’ ἀπεναντίας, νὰ παραγγείλῃ καὶ φέρῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἰς πᾶν ἄλλο δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν ἢ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ναυτικῶν δυνάμεων καὶ τῆς ναυτιλίας τοῦ Ἔθνους. Δὲν δύναμαι, κύριοι Βουλευταὶ, ἢ νὰ ἐνθυμηθῶ καὶ ἐνθυμηθῶ πρὸς τοῦτο μετ’ εὐχαριστήσεως τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1867, τῆς ὁποίας ἀπετέλει μέρος καὶ ὁ κ. Τρικούπης καὶ ὁ κ. Λομβάρδος, διότι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἂν καὶ εὑρίσκετο ἐν τῇ δεινότητι τοῦ ἀγῶνος τῆς Κρήτης, εἰ καὶ ὀλίγα μέσα διέθετεν, ἐν τούτοις κατώρθωσε δι’ ἑνὸς Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, χερσαίου ἐὰν θέλετε καὶ οὐχὶ ναυτικοῦ, τοῦ κ. Γρίβα, νὰ φέρῃ δύω ἀτμόπλοια πολεμικὰ, τὸν «Γεώργιον» καὶ τὴν «Ὄλγαν», καὶ τρία μεταγωγικὰ, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ ἓν εἶναι ἤδη θαλαμηγὸς τῆς Α. Μεγαλειότητος. Καὶ ἐν τούτοις ἔφερε ταῦτα χωρὶς νὰ κάμῃ τὸ ἐλάχιστον σούσουρο ἢ πολυπληθεῖς ἀποστολὰς εἰς τὰ Εὐρωπαϊκὰ ναυπηγεῖα. Ὁ Παλάσκας καὶ ὁ Κουμελᾶς ἤρκεσαν νὰ φέρωσιν αὐτὰ χωρὶς νὰ ἐξοδευθῶσι πλέον τῶν 5,000,000. Ἀπὸ τοῦ 1882 ὅμως μέχρι σήμερον μὲ ὅλας τὰς ὑποσχέσεις της καὶ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀπὸ τὴν Βουλὴν, δὲν κατώρθωσε νὰ φέρῃ ἢ 4 πλοῖα 25 μέτρων μήκους, ὡς τὴν Κίσσαν καὶ ἄλλα 4, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ἔλθωσι, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσιν ἢ 40 μέτρων μῆκος, ὡς ὁ Ἀλφειός, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ ἐξισωθῶσι τὰ μὲν μικρότερα πρὸς τὴν Πάραλον, τὰ δὲ μεγαλείτερα πρὸς τὴν Πανόπην ἢ Σαλαμινίαν. Κατ’ ἐμὲ, κύριοι, ἐπίστευον οὐχὶ τόσον βεβαίως εἰς τὰς δυνάμεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, τὸν ὁποῖον τὸ γῆρας κατέβαλεν, ἀλλ’ ἐπίστευον εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος καὶ τὴν Εὐρώπην εἶδε καὶ πολλὰ ἐμελέτησεν, ὅτι θὰ ἠδύνατο βεβαίως νὰ συμπληρώσῃ τὸ ἔργον τοῦ κ. Γρίβα, καὶ θὰ ἠδύνατο νὰ κατορθώσῃ, ἐξοδεύων δεκαπέντε ἢ δέκα ἕξ ἑκατομμύρια, νὰ δώσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα πλοῖά τινα εὐπαῤῥησίαστα ἢ τοὐλάχιστον ὡς τὸν ἀτμοδρόμονα. Καὶ τί μᾶς ὠφελεῖ ἤδη τὸ ἄπειρον ὑλικὸν, τὸ ὁποῖον ἔχομεν εἰς τὰς ἀποθήκας μας, τῶν τορπιλλῶν ἢ τῶν τορπιλλοφόρων νηῶν, τὸ διὰ τοῦ κ. Μπούμπουλη μετενεχθὲν, ὅταν δὲν ἔχωμεν τέσσαρα τοὐλάχιστον μεγάλα πλοῖα τῆς γραμμῆς, διὰ τῶν ὁποίων θὰ δυνηθῆτε νὰ θέσητε αὐτὰς ἐν ἐνεργείᾳ; Ὡς πότε δὲ θὰ περιμένωμεν νά ἴδωμεν τὰ πλοῖα ταῦτα, τὰ ὁποῖα μᾶς ὑπέδειξεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι θὰ ἴδωμεν; Ἀλλὰ, κύριοι, ὁ προκείμενος Νόμος δὲν ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν παροῦσαν Σύνοδον, ἀδιάφορον ἂν ἀπὸ τοῦ 1882 ὁ περὶ στρατολογίας Νόμος τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς ἐχορήγησεν ἐν ἄρθρῳ 31 τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προσκαλῇ ξένους ἀξιωματικοὺς δι’ αὐτόν. Ἡ αὐτὴ ἀναλογία δὲν παρουσιάζεται εἰς τὸ ναυτικόν. Πέρυσιν, ὅτε ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε τριακοντάδα Νόμων διὰ τὸ ναυτικόν, διατί νὰ μὴ παρουσιάσῃ καὶ τὸν προκείμενον Νόμον, καὶ ἀκολούθως συνάψῃ τὴν σύμβασιν; Πόθεν ἀποῤῥέει τὸ δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως νὰ συνάψῃ σύμβασιν, διὰ τῆς ὁποίας τὸ Δημόσιον ὑποχρεοῦται εἰς δαπάνην 120,000 δραχμῶν ἐτησίως καὶ εἰς ἄλλας ὑποχρεώσεις; Εἶναι σύμβασις ἐξ ἐκείνων, τὰς ὁποίας τὸ Σύνταγμα χορηγεῖ εἰς τὴν Κυβέρνησιν; ὄχι. Πόθεν λοιπὸν ἠρύσθη τὸ δικαίωμα νὰ συνάψῃ τοιαύτην σύμβασιν, καὶ νὰ ὑποβάλῃ τὸ Κράτος εἰς ὑποχρεώσεις, ἐκ τῶν ὁποίων δὲν δύναται εὐκόλως νὰ ἀποχωρισθῇ; Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔφερε τὸν Νόμον αὐτὸν κατὰ τὰς προηγουμένας Συνόδους, ἡ Βουλὴ θὰ εἶχε πλειότερον θάῤῥος νὰ συζητήσῃ, δὲν θὰ εἶχε πλησίον της τὸν ἀντιναύαρχον Λεζὲν μετὰ τοῦ ἐπιτελείου του, ἑπομένως θὰ ἐδύνατο εἰς τὴν συζήτησιν νὰ δώσῃ οἱανδήποτε ἀνάπτυξιν, ἂν ἤθελεν, ἐπίσης ἕκαστος Βουλευτὴς νὰ εἴπῃ τὰς ἰδέας του· ἠδύνατο τότε νὰ εἴπῃ, ἆρά γε τὸ Ἔθνος σήμερον εἶναι τόσον ἄμοιρον ἐξ ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ, ὥστε νὰ μὴ ᾖναι εἰς κατάστασιν νὰ διοικήσῃ τὴν μικρὰν ναυτικὴν δύναμιν τοῦ Κράτους; Ἐπίσης ἡ Βουλὴ ἠδύνατο νὰ σκεφθῇ ὁποία πρέπει νὰ ᾖ ἡ ἀποζημίωσις πρὸς τοὺς ἀλλοδαπούς. Μὅλον τοῦτο, ὡς πρὸς τὴν ἀποζημίωσιν, ἡ ὁποία μοὶ φαίνεται μεγάλη, δὲν κάμνω λόγον πλειότερον, καὶ ἄνευ λύπης, ὅταν ἀποβλέπω πράγματι εἰς τὸ Ἔθνος, ἐξ οὗ ἐστάλη ὁ ἀξιωματικὸς καὶ ὅπερ προσέφερε μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς τὸ Ἔθνος μας. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται ἤδη περὶ τῆς συμβάσεως, δὲν πρόκειται περὶ τοῦ γηραιοῦ ναυάρχου, ὁ ὁποῖος κατὰ τὸ 1880 ἐδιοίκει τὴν Γαλλικὴν μοῖραν, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι ἂν ἡ Ἑλλὰς, ἤρχετο εἰς χεῖρας μετὰ τῆς Τουρκίας, ἤθελε παίξει τὸ αὐτὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἔπαιξεν ὁ Δερυνὶ καὶ Κόδριγκτον. Ἀλλὰ πρόκειται περὶ τοῦ Νόμου τούτου, ὅστις, ὅπως εἶναι διατετυπωμένος, δὲν θὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὸν ναύαρχον Λεζὲν διὰ νὰ φανῇ χρήσιμος εἰς τὸ ναυτικόν. Ἐγὼ, κύριοι, ἂν μοὶ ἦτο ἐπιτετραμμένον, ἤθελον δώσει εὐρυτέραν δικαιοδοσίαν εἰς τὸν ναύαρχον Λεζὲν, καὶ διὰ πολιτογραφήσεως νὰ ἀποκτᾷ πλήρη συνάφειαν καὶ ἄμεσον πρὸς τὸ ναυτικὸν, διότι ἄνευ τούτου ὁ Νόμος εἶναι ἀλυσιτελής· διὰ τοῦτο ὑπέβαλον τὴν τροποποίησιν, ἡ ὁποία διενεμήθη καὶ εὑρίσκεται εἰς χεῖράς σας, καὶ νομίζω ὅτι μόνον διὰ ταύτης καθίσταται ἡ ὑπηρεσία τοῦ ναυάρχου ἀμέσως καὶ οὐχὶ ἐμμέσως λυσιτελὴς καὶ ὠφέλιμος διὰ τὸ παρὸν καὶ διὰ τὸ μέλλον. Εἶναι, κύριοι, λυπηρὸν, ὅταν ἀποβλέψῃ τις εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους ὅσον ἀφορᾷ τὰς ναυτικὰς δυνάμεις. Πέρυσι τὰ ἔξοδα ἀνέβησαν εἰς 4,000,000, εἰς τὰ 1882 ἐπίσης, καὶ ἐνῷ τὸ Ἔθνος ἐξοδεύει τόσα διὰ τὸ ναυτικὸν τὸ ὁποῖον ἔχομεν, πράγματι εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Πόρου κ. Δουζίνας περιέγραψε, ὅταν δὲ θὰ ἐνεργήσῃ ἐφαρμογὰς ὁ Λεζὲν, ἀπορῶ πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος νὰ κάμῃ τοιαύτας διὰ τῶν ὑπαρχόντων πλοίων. Τότε μόνον δύναται οὗτος νὰ κατασταθῇ ὠφέλιμος, ὅταν ὑπάρξωσι πλοῖα τῆς γραμμῆς· ἑπομένως ἐπὶ τοῦ παρόντος καὶ ἐπὶ πολὺν καιρὸν ὁ Γάλλος ναύαρχος καὶ τὸ Ἐπιτελεῖον του δὲν θὰ χρησιμεύσωσιν ὅπως πρέπει ἐν τῇ Ἑλλάδι, καὶ διὰ τοῦτο ἔθεσα εἰς τὴν τροποποίησίν μου, τοὐλάχιστον ἐφ’ ὅσον μένει ἐδῶ, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχομεν πλοῖα ἵνα ἐξασκήσῃ τοὺς ἀνωτέρους καὶ κατωτέρους ἀξιωματικοὺς εἰς τὴν τακτικὴν τοῦ ναυτικοῦ, τοὐλάχιστον νὰ χρησιμεύσῃ διὰ πᾶσαν παραγγελίαν ἀφορῶσαν εἰς τὸ ναυτικὸν καὶ βελτίωσιν τοῦ ὀργανισμοῦ καὶ τοῦ Νόμου τῆς ἀπογραφῆς. Νομίζω, ὅτι αἱ τροπολογίαι, τὰς ὁποίας ἔφερον ἐπὶ τοῦ παρόντος Νόμου, εἶναι αἱ δέουσαι, διότι πρὸ πάντων εἶχον ὑπ’ ὄψιν τοὺς Προϋπολογισμοὺς τῶν ἄλλων Κρατῶν, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο βεβαίως πρέπει νὰ λυπούμεθα, διότι ἐξοδεύομεν κατ’ ἔτος ἄπειρα χρήματα, χωρὶς τὸ ἡμέτερον ναυτικὸν νὰ παρουσιάζηται ἔχον ἀξίαν. Σᾶς φέρω ὡς παράδειγμα τὴν μικρὰν Νορβηγίαν, ἥτις εἶναι μικροτέρα τοῦ Ἔθνους μας, ἀλλ’ ἡ ὁποία ἔχει 42 πλοῖα δυνάμεως 4,000 ἵππων, 160 πυροβόλων, καὶ δι’ ὅλα ταῦτα δὲν δαπανᾷ πλέον τῶν 2,000,000. Ἔχων δέ τις τοιοῦτον παράδειγμα ὑπ’ ὄψιν Εὐρωπαϊκοῦ Κράτους ἴσου πρὸς τὴν Ἑλλάδα, δὲν δύναται παρὰ νὰ λυπῆται διὰ τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν περιῆλθε τὸ ναυτικόν μας, καὶ νὰ εὔχηται ὅπως ἢ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἢ ἡ ἐλευσομένη παντὶ σθένει φροντίσῃ νὰ δώσῃ εἰς αὐτὸ πᾶσαν προσοχὴν, μόρφωσιν καὶ ἐνίσχυσιν. Κατὰ πόσον δ’ ἀντιστρατεύεται ἡ σύμβασις τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν Νόμον της, εἶναι τοσοῦτον κατάδηλον, ὥστε οὐδὲ λόγον ποιῶ. Θεωρῶ μόνον ὑψίστης ἀνάγκης, ὅπως ἐπιστηθῇ μεγίστη προσοχὴ τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ κυβερνητικοῦ Νόμου, ἀνάλογος πρὸς τὸ ὕψος καὶ τὴν σπουδαιότητα τοῦ προκειμένου Νομοσχεδίου, διότι οὐχὶ πάντοτε δίδονται τοιαῦται εὐκαιρίαι. Ἀρκεῖ εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι τὸ μὲν ναυτικόν μας εἶναι μηδὲν, ἡ δὲ ναυτιλία μας πτῶμα. Ἂς μὴ παίζωμεν μὲ τὰ ἱερώτερα.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δημητρακάκης ἔχει τὸν λόγον (θόρυβος).

§88ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ψηφίσωμεν πρῶτον τὴν πίστωσιν.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πῶς θὰ διακόψωμεν;

§90Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Τροιζηνίας ἐπιθυμεῖ νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου, ὡσαύτως καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου· ὁ κ. Δημητρακάκης ἐζήτησεν ὡσαύτως τὸν λόγον, καὶ ἐγὼ μέλλω νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις· ἐπειδὴ ὅμως ἡ ὥρα παρῆλθε, νομίζω καλὸν νὰ προτάξωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ Νόμου περὶ πιστώσεως, διότι θέλει ἐπέλθει ἀναπόφευκτος ἀνάγκη νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ Νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, δι’ αὔριον, ἀφοῦ τόσοι σκοποῦσιν, ὡς εἶπον, νὰ ἀγορεύσωσιν ἐπ’ αὐτοῦ· οὐδὲ πρέπον εἶναι νὰ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τοὺς κκ. Βουλευτὰς τὸ δικαίωμα νὰ φέρωσιν ἐπ’ αὐτοῦ τὰς παρατηρήσεις των.

§91ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται νὰ διακόψωμεν τὰς συνεδριάσεις ἡμῶν, εἶναι ὠφέλιμον νὰ διευκολύνωμεν τὴν συζήτησιν ὅπως ψηφίσωμεν κατὰ τὸ μέχρι τῶν διακοπῶν διάστημα τὰ Νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα φαίνονται ἀπολύτως ἀναγκαῖα ἢ τοὐλάχιστον λίαν χρήσιμα. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ μὴ διακόψωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου, ἡ συζήτησις αὐτοῦ θέλει παρεμποδίσει τὴν ψήφισιν εἰς ά. ἀνάγνωσιν τῶν ἄλλων Νομοσχεδίων καὶ τῆς πιστώσεως, ἡ ὁποία εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία. Πρὸ τῶν διακοπῶν, πιστεύω ἡ Βουλὴ νὰ παραδεχθῇ, ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ πρῶτον ἡ πίστωσις τοῦ δωδεκατημορίου, εἶτα ἡ σύμβασις περὶ τῶν καλωδίων, διότι τὰ καλώδια εἶναι ἕτοιμα πρὸς κατάδυσιν καὶ ἐκτίθεται ἡ ἑταιρία εἰς δαπάνας, ἀναμένουσα· δὲν ὑπάρχει δὲ νομίζω λόγος, ἵνα μὴ παραδεχθῶμεν τὴν σύμβασιν ταύτην, διότι δὲν πρόκειται περὶ ἐπιβαρύνσεως τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ περὶ παραχωρήσεως καὶ ἀνταλλάγματος τῆς παρατάσεως τῆς διαρκείας τῆς ὑφισταμένης συμβάσεως ἐπὶ δέκα ἔτη. Ἐπίσης θὰ παραδεχθῇ βεβαίως ἡ Βουλὴ ὡς ἀναγκαίαν τὴν συζήτησιν καὶ ψήφισιν τῆς συμβάσεως, τῆς ἀφορώσης εἰς τὴν ἐργολαβίαν τῆς διαχειρίσεως τῶν μονοπωλίων, ἵνα δυνηθῶσι τὰ μονοπώλια νὰ ἐφαρμοσθῶσι τὸ ταχύτερον ἐντὸς τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ προσεχοῦς ἔτους. Ἐπίσης ἡ Βουλὴ νομίζω, ὅτι θὰ ᾖναι εὐδιάθετος νὰ συζητήσῃ καὶ ψηφίσῃ μετὰ τὴν σύμβασιν περὶ ἐργολαβίας τῆς διαχειρίσεως τῶν μονοπωλείων καὶ τὸ παρεπόμενον εἰς αὐτὰ Νομοσχέδιον περὶ συστάσεως εἰδικῶν ἁλαταποθηκῶν, ὥστε νὰ δυνηθῶμεν καὶ τοῦτο νὰ ἐφαρμόσωμεν ἀπὸ τοῦ ἀ. δεκαπενθημέρου τοῦ ἐπιόντος ἔτους. Ἔχομεν προσέτι Νομοσχέδιον κατεπεῖγον τὸ περὶ δασμῶν τῶν Δήμων, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον, διότι οἱ δημοτικοὶ δασμοὶ ἐκχωροῦνται ἐργολαβικῶς ἀπὸ τῆς πρώτης Ἰανουαρίου. Πιστεύω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἔχῃ δυσκολίαν νὰ ψηφίσῃ ταῦτα εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§92ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔχομεν καὶ ἡμεῖς τὴν γνώμην μας, ὅτι δὲν πρέπει μόνον νὰ προτάξωμεν τὰ Νομοσχέδια ἐκεῖνα, κατὰ τῶν ὁποίων δὲν ἔχομεν ἀντίῤῥησιν, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὁπωσδήποτε ἐπηρεάζουσι τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους· διότι ἡ γνώμη τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας θέλει χειραγωγήσει τοὺς ὑπαγομένους εἰς τὰς δι’ αὐτῶν ἐπιβαλλομένας παροχὰς εἴτε φορολογουμένους εἴτε διαδίκους. Ἡ ἀγγελία, ὅτι ἐπροτάθη Νόμος περὶ χαρτοσήμου, ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὸν λαὸν νὰ σκεφθῇ, ἵνα ῥυθμίσῃ τὰς περιστάσεις του. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ μάθῃ ἂν τὸ περὶ τούτου Νομοσχέδιον θέλῃ ψηφισθῆ ἢ ὄχι; Ὡσαύτως πρέπει ὁ κόσμος νὰ γνωρίζῃ τί θὰ γείνῃ ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου τροποποιεῖται ὁ περὶ οἰνοπνευμάτων Νόμος, διότι πρέπει νὰ ῥυθμίσῃ τὰς ἐπιχειρήσεις του. Διὰ τοῦτο ταῦτα εἶναι ζητήματα ἀναγόμενα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ ἐπιφυλασσόμεθα αὔριον νὰ κάμωμεν εἰδικὸν λόγον περὶ τῆς μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§93ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι ὅτι πρέπει νὰ προταχθῶσι καὶ τὰ Νομοσχέδια ταῦτα, ἀλλ’ ἂν αὔριον μεταβληθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις, δὲν θὰ ὑπάρχῃ ὁ καιρὸς ἵνα ψηφισθῶσιν ὁριστικῶς, διότι ἀπὸ τῆς προσεχοῦς Δευτέρας δὲν θὰ ὑπάρχῃ συνεδρίασις. Διὰ τοῦτο ὑπέβαλον τὴν παρατήρησιν ὅτι, ἂν θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ ὁριστικῶς τὰ Νομοσχέδια τὰ νῦν προτεταγμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει πρὸ τῶν διακοπῶν, πρέπει νὰ ψηφίσῃ αὐτὰ εἰς αʹ ἀνάγνωσιν σήμερον, ἐπιφυλασσομένη νὰ συζητήσῃ εὐρύτερον κατὰ τὴν βʹ καὶ γʹ ἀνάγνωσιν· διότι, ἂν δὲν τὰ ψηφίσῃ σήμερον εἰς αʹ ἀνάγνωσιν, δὲν θὰ ὑπάρχῃ πλέον καιρὸς διὰ τὰς τρεῖς ἀναγνώσεις πρὸ τῶν διακοπῶν.

§94Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τότε μεταβάλλομεν τὴν αʹ ἀνάγνωσιν εἰς εἰκονικήν.

§95ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ Βουλὴ δύναται εὐρύτατα νὰ συζητήσῃ καθ’ οἱονδήποτε στάδιον προτιμᾷ ἢ καὶ καθ’ ὅλα, ὁδηγουμένη ὑπὸ τῶν περιστάσεων· ἡ νῦν παρουσιαζομένη περίστασις ὑπαγορεύει, ὅπως ψηφισθῶσι σήμερον εἰς αʹ ἀνάγνωσιν τὰ Νομοσχέδια, ὅσα πρέπει νὰ ψηφισθῶσι πρὸ τῆς αʹ Ἰανουαρίου.

§96Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ γνωρίζω ἐν τούτοις, ὅτι ἐπὶ τῶν Νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἔχετε ὑποβεβλημένα, ὅπως ψηφισθῶσι πρὸ τῆς αʹ Ἰανουαρίου, ἓν τῶν ὁποίων εἶναι καὶ τὸ κανονίζον τὰ τῶν δημοτικῶν δασμῶν, θὰ ἀγορεύσωσι τρεῖς συνάδελφοι ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι νὰ ὑποβάλωσι παρατηρήσεις· ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ παρατείνωμεν τὴν συζήτησιν μέχρι τῆς 12ης;

§97ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως πρέπει νὰ συζητήσωμεν· ἀλλ’ ἐγὼ ἐπρότεινα ὅπως ἡ συζήτησις γένηται εὐρυτέρα ἀπὸ τῆς βʹ ἀναγνώσεως, σήμερον δὲ νὰ γείνῃ ἡ αʹ ψήφισις· διότι, ἐὰν δὲν γίνῃ σήμερον ἡ αʹ ψήφισις, αἱ ἀπὸ τῆς αὔριον ὑπολειπόμεναι ἡμέραι δὲν ἐπαρκοῦσι πρὸς τὴν τριπλῆν ψήφισιν· ὑποθέτω δὲ, ὅτι δὲν ὑπάρχει τις ὁ μὴ θέλων νὰ ψηφισθῶσι τὰ Νομοσχέδια πρὸ τῆς αʹ Ἰανουαρίου.

§98ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὡς πρὸς τὸ ναυτικὸν Νομοσχέδιον ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσω τὴν ἐμφάνισιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν.

§99ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις θέλει δώσει πᾶσαν πληροφορίαν, εἴτε διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ἐὰν δύναται νὰ ἔλθῃ, εἴτε δι’ ἄλλου Ὑπουργοῦ.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς πιστώσεως τοῦ δωδεκατημορίου ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της, ἔχει ὡς ἑξῆς· (ἀναγινώσκεται). (Ὅρα Παράρτημα). (Ἡ Βουλὴ κατόπιν ἐψήφισε τὸ Νομοσχέδιον περὶ πληρωμῆς τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου 1885 κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς αʹ συζήτησιν). (Κατόπιν ἐπίσης παρεδέχθη εἰς αʹ συζήτησιν τὸ Νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 20 καὶ 22 τοῦ ἀπὸ 19 Ἀπριλίου 1884 ΑΡϞ νόμου. Κατόπιν παρεδέχθη εἰς αʹ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς μετὰ τῆς τηλεγραφικῆς Ἑταιρίας «Eastern» Συμβάσεως πρὸς κατάδυσιν συμπληρωτικῶν καλωδίων κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς ἄλλο ἀντικείμενον.

§102ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεῖς δὲν συνεφωνήσαμεν νὰ ἀναγνώσωμεν ἀπόψε ὅλα τὰ Νομοσχέδια. Μετὰ τὰ ἀναγνωσθέντα νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομοσχέδιον περὶ διατιμήσεως τῶν τελῶν τῶν ἐσωτερικῶν τηλεγραφημάτων· ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§104ΧΟΪΔΑΣ. Νὰ σταματήσωμεν ἕως ἐδῶ, κύριε Πρόεδρε, διότι ἄλλως ἔχω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 8¼ Μ. Μ.)