1884.12.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 30

Τῆς 18 Δεκεμβρίου 1884.

(Τρίτη)

Ὥρα 4½ Μ. Μ. (Γενομένης ἀπαρτίας, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τηλεγράφημα τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Τριπόλεως, ἐκφραζομένου κατὰ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ χαρτοσήμου.

§2ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῇ, κ. Πρόεδρε.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἴτησις Ζαχαρένιας χήρας Γραμματικοπούλου, ἐκτιθείσης τὰς κατὰ τὸν ἀγῶνα θυσίας τοῦ συζύγου αὐτῆς καὶ ζητούσης αὔξησιν τοῦ ἐκ δραχμῶν 36 χορηγουμένου αὐτῇ βοηθήματος, ὡς ἀνεπαρκοῦς. Αἴτησις Ι. Παπαδοπούλου Κρητὸς τυφλοῦ, ζητοῦντος ἐπίσης αὔξησιν τοῦ βοηθήματός του.

§4ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νὰ συζητηθῇ, κ. Πρόεδρε.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἔκθεσις τοῦ παρελθόντος ἔτους τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν, καὶ ἑπομένως δύναται νὰ συζητηθῇ.

§6ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ἐξ 95 χιλιάδων δραχμῶν, καταλογιζομένων εἰς τὸ Κεφ. 4 ἄρθρ. 2, «ἀποζημιώσεις συνέδρων» δραχμαὶ 45 χιλιάδες, καὶ Κεφ. 4 ἄρθρ. 6 «ἀποζημιώσεις μαρτύρων» δραχμαὶ 50 χιλιάδες. (Ὅρα Παράρτημα).

§7ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τίνος ἔτους;

§8ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦ ἔτους 1884. Ὑποβάλλω τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀναγόμενα εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Τροιζηνίας περὶ τῶν δύω σπογγαλιέων. Ὡς πρὸς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν εἶχον συστήσει εἰς τὴν Βουλὴν, ἥτις καὶ παρεδέχθη, ὅπως προηγηθῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν τροποποίησιν τῶν ἄρθρ. 20 καὶ 22 τοῦ ἀπὸ 19 Ἀπριλίου 1884 νόμου περὶ Δασμολογίου, τουτέστιν εἰς τοὺς δασμοὺς τῶν Δήμων, διότι πρέπει νὰ ψηφισθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον καὶ πρὸ τῆς πρώτης Ἰανουαρίου. Πρέπει ὡσαύτως νὰ προταχθῶσι καὶ ἄλλα τινὰ νομοσχέδια, ἵνα ψηφισθῶσι τὸ ταχύτερον, καὶ εἰ δυνατὸν πρὸ τοῦ νέου ἔτους. Ὑπάρχει σύμβασις πρὸς τὴν Ἑταιρίαν τῶν τηλεγράφων, ὅπως καταδύσῃ καὶ ἄλλα καλώδια· τὰ καλώδια δὲ ταῦτα πρόκειται νὰ μετακομίσῃ ἤδη καὶ ἀναβάλει τὴν μεταφορὰν, περιμένουσα τὴν ἔγκρισιν τῆς συμβάσεως ὑπὸ τῆς Βουλῆς· πιστεύω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἔχῃ δυσκολίαν, ἵνα ἀποφανθῇ περὶ τῆς συμβάσεως ταύτης. Ἐπίσης ὑπάρχει σύμβασις περὶ τῆς διαχειρίσεως καὶ τῆς πωλήσεως τοῦ πετρελαίου, τῶν παιγνιοχάρτων καὶ πυρείων, ὡς πρὸς τὴν ὁποίαν εἶναι ἐπεῖγον ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ, διότι ἀναβάλλεται ἡ ἐκτέλεσις τῶν νόμων περὶ μονοπωλίων. Σχετικὸν πρὸς τοῦτο εἶναι καὶ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν σύστασιν εἰδικῶν ἀποθηκῶν διὰ τὴν πώλησιν τοῦ ἅλατος. Ἐπείγει ὁ κανονισμὸς διὰ νόμου τῶν εἰδικῶν ἁλαταποθηκῶν, ὥστε τὸ ταχύτερον τὸ εὐεργέτημα τοῦτο νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐν τῷ Κράτει. Ἐν σχέσει δὲ πρὸς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν κατάδυσιν τῶν καλωδίων, προτακτέον καὶ τὸ περὶ διατιμήσεως τῶν τηλεγραφημάτων, περιέχον καὶ ἄλλας τινὰς διατάξεις διευκολυνούσας τὴν τηλεγραφικὴν ἀνταπόκρισιν. Ἄν ἡ Βουλὴ παραδέχηται τὸ ἐπεῖγον, νὰ προταχθῶσι τῶν ἄλλων τὰ νομοσχέδια ταῦτα.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§10ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§11Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ διατάξητε νὰ μᾶς ἔρχηται τακτικῶς ἡ Ἐφημερὶς τῆς Κυβερνήσεως, διότι τὰ Διατάγματα, εἰς ἃ μᾶς παραπέμπετε, δὲν τὰ ἔχομεν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φροντίσατε, ὅσοι δὲν τὴν λαμβάνετε, νὰ τὴν λαμβάνετε.

§13ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, ἐξήτασα καὶ μοὶ εἶπον ὅτι τακτικῶς ἀποστέλλεται εἰς τὰς οἰκίας τῶν κ. Βουλευτῶν.

§14ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, ὄχι....(θόρυβος).

§15ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Οὕτω μὲ ἐπληροφόρησαν. Θὰ ἐξετάσω ὅμως, καὶ ἂν ὁ διανομεὺς ἀμελῇ νὰ τὴν διανείμῃ, θὰ τιμωρηθῇ. Διέταξα προσέτι νὰ τὴν φέρουν εἰς τὸ Γραφεῖον ἐδῶ τῆς Βουλῆς, καθὼς ἐπίσης παρήγγειλα νὰ δεθῇ εἰς ἓν βιβλίον ἡ Ἐφημερὶς καὶ ν’ ἀποσταλῇ εἰς τοὺς κ. Βουλευτάς.

§16ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§17ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπως ἔχει ἡ Ἐφημερὶς εἶναι δύσχρηστόν τι χρῆμα, διότι περιέχει καὶ ἄλλας πράξεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουσι σχέσιν μὲ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Οἱ νόμοι πρὸ πάντων εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι χρησιμεύουν εἰς πάντα Βουλευτήν· πρέπει νὰ λαμβάνηται λοιπὸν ἡ πρόνοια, ὥστε ὅλα τὰ ἄλλα νὰ καταχωρίζωνται ἐν Παραρτήματι, ἡ δὲ Ἐφημερὶς νὰ σύγκηται ἐξ αὐτῶν τῶν πράξεων τῆς Βουλῆς, ὡς πρότερον, ὅτε θὰ ἦναι καὶ εὐχρηστοτέρα. Σήμερον εἶναι ἀδύνατον νὰ εὕρωμεν τοὺς νόμους ἐν τῇ Ἐφημερίδι ὡς ἔχει· εἶναι δὲ καὶ εὐκολωτάτη ἡ σύνταξις Παραρτήματος.

§18ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§19Χ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαιοῖτε, κ. Ὑπουργέ, ὅτι δὲν σᾶς ὑπεβλήθη πρότασις περὶ διορισμοῦ Δημοτικοῦ Εἰσπράκτορος ἐν τῷ Δήμῳ Σκιλλοῦντος, ἀλλ’ ἔχω ἐπίσημα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα σᾶς διαψεύδουν. Ἔχω τὰ ὑπὸ τοὺς ἀριθμοὺς 883, 2,572, 850, 794, 2,479, 805 καὶ 866, τὰ ὁποῖα διημείφθησαν μεταξὺ τοῦ ἁρμοδίου Δημάρχου καὶ τοῦ Ἐπάρχου Ὀλυμπίας, καὶ ἐκ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται ὅτι πρὸ τριῶν μηνῶν καὶ μετὰ τὴν ἀπόλυσιν τοῦ πρώην Δημοτικοῦ Εἰσπράκτορος ὑπεβλήθη ἡ πρότασις περὶ διορισμοῦ νέου, καὶ ἐζητήθησαν σχετικά τινα ἔγγραφα, ὡς καὶ πιστοποιητικὸν τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν ἐν Ναυπλίῳ Ἐφετῶν, ἂν δὲν ὑπέπεσαν εἰς ἔγκλημά τι οἱ προτεινόμενοι ὑποψήφιοι καὶ ἐδόθησαν καὶ αὐτὰ πρὸ δύω μηνῶν, ὡς καὶ ὅλαι αἱ σχετικαὶ πληροφορίαι περὶ τῆς ἱκανότητος τούτων.

§20ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὑπεβλήθησαν;

§21ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ ἐρωτᾷ ὁ κ. Δραγούμης ἂν ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Καὶ εὐθύνεται διὰ τοῦτο ὁ Δήμαρχος; καὶ εὐθύνεται ὁ Δῆμος; καὶ εὐθύνονται οἱ Δημοτικοὶ Σύμβουλοι, ἂν δὲν ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον; Ἐγὼ προσάγω ἐπίσημα ἔγγραφα, ἐκ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται, ὅτι πρὸ τριῶν μηνῶν ὅτε, εἴτε δικαίως εἴτε ἀδίκως ἐπαύθη ὁ πρώην Δημοτικὸς Εἰσπράκτωρ, πρὸ τριῶν, λέγω, μηνῶν, συνελθὸν τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ἐπρότεινε τρεῖς ὑποψηφίους πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ παυθέντος, καὶ ἐδόθησαν ἔκτοτε αἱ ἀναγκαῖαι πληροφορίαι περὶ τῆς ποιότητος αὐτῶν καὶ τῆς ἱκανότητός των διὰ τὴν θέσιν ταύτην. Σήμερον μᾶς λέγουσιν ὅτι «ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν μας οὐδεμίαν πρότασιν». Λοιπὸν ποῦ εἶναι ἡ κανονικὴ λειτουργία τῆς ὑπηρεσίας; Ἂν δὲν εἶναι ὑπ’ ὄψιν σας ἡ πρότασις, τί σημαίνει τοῦτο; τοῦτο σημαίνει ὅτι ἔχει τὴν ἄδειάν σας ὁ Ἔπαρχος καὶ ὁ Νομάρχης νὰ κατακρατῶσι τὰ ἔγγραφα καὶ νὰ παρεμβάλλωσι δυσκολίας εἰς τὴν εἴσπραξιν τῶν Δημοτικῶν ἐσόδων διὰ τῆς ὅσον ἔνεστι μακροτέρας ἀναβολῆς τοῦ διορισμοῦ τοῦ Δημοτικοῦ Εἰσπράκτορος. Ὅθεν ὁ σκοπὸς, διὰ τὸν ὁποῖον ἕως τώρα δὲν ὑπεβλήθη εἰς τὴν ὑπηρεσίαν σας ἡ πρότασις περὶ διορισμοῦ νέου Εἰσπράκτορος, διὰ τὸν ὁποῖον σεῖς ἴσως ἀποκρύπτετε τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν, εἶναι διότι θέλετε νὰ διατηρήσητε ἓν ὄργανόν σας εἰς τὸν Δῆμον ἐκεῖνον διὰ νὰ ἀντιπράττῃ εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ Δήμου, νὰ πιέζῃ τοὺς ἀντιφρονοῦντας δημότας, νὰ παραλύῃ καὶ ματαιοῖ πᾶσαν τοῦ Δημάρχου ἐνέργειαν καὶ ἐν γένει νὰ τὸν στερῇ τῶν μέσων ἐκείνων, διὰ τῶν ὁποίων νὰ δύνηται νὰ διοικήσῃ τὸν Δῆμον καλῶς. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι πρὸ τριῶν μηνῶν ὑπεβλήθη ἡ πρότασις περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ παυθέντος Δημοτικοῦ Εἰσπράκτορος διὰ τοῦ διορισμοῦ νέου τοιούτου, βλέπετε, ὅτι ὁ Δήμαρχος ἐφρόντισε νὰ ὑποβάλῃ ἅπαντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα καὶ τὰς ζητηθείσας πληροφορίας πρὸ δύω μηνῶν, ἀλλ’ ὅτι μέχρι σήμερον, καίτοι ὑποβληθέντων τῶν ἐγγράφων τούτων, δὲν ἐγένετο ὁ διορισμὸς νέου Δημοτικοῦ Εἰσπράκτορος, ἡ δὲ εἴσπραξις τῶν Δημοτικῶν ἐσόδων ἐνεργεῖται ὑπὸ Δημοσίου Εἰσπράκτορος. Καὶ ἐν τούτοις μᾶς ἀμφισβητεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι δὲν ὑπεβλήθη πρότασις εἰς τὸ Ὑπουργεῖόν του! Πῶς σᾶς φαίνεται τοῦτο; Δύνασθε νὰ πιστεύσητε, ὅτι πρότασις πρὸ τριῶν μηνῶν ὑποβληθεῖσα εἰς τὸν Ἔπαρχον καὶ διὰ τοῦ Ἐπάρχου εἰς τὸν Νομάρχην δὲν ὑπεβλήθη εἰσέτι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον; Ἀλλὰ καὶ ἀληθὲς ἂν ὑποτεθῇ τοῦτο, πῶς δύναται νὰ ὀνομασθῇ ὁ Ὑπουργὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀνέχεται καὶ ἐπιτρέπει νὰ κατακρατῆται πρότασις περὶ διορισμοῦ δημοτικοῦ εἰσπράκτορος παρ’ ἑνὸς Ἐπάρχου ἢ καὶ Νομάρχου πρὸ τριῶν μηνῶν γενομένη, καὶ νὰ χορηγῇ οὕτω τὸ δικαίωμα εἰς αὐτοὺς νὰ παραλύωσι τὴν ὑπηρεσίαν; Καταθέτω τὰ ἔγγραφα ταῦτα εἰς τὸ Προεδρεῖον, καὶ παρακαλῶ ὅστις τῶν κκ. Βουλευτῶν ἔχει τὴν περιέργειαν νὰ τὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ κρίνῃ περὶ τῆς καταστάσεως τῆς διοικήσεως.

§22ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§23ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αἱ πληροφορίαι περὶ ὁδοποιίας, τὰς ὁποίας κατεθήκατε εἰς τὴν Βουλήν, μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι πλήρεις. Ὅταν ἀπηύθυνα τὴν ἐπερώτησιν, ἐπεθύμουν νὰ γένηται γνωστὸν πόσα δαπανᾷ τὸ Δημόσιον διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, πόσα χιλιόμετρα ὁδῶν κατεσκευάσθησαν κατὰ τὸ διάστημα, καθ’ ὃ διατελεῖτε Ὑπουργός· τίνες ὁδοὶ κατεσκευάσθησαν παρ’ ὑμῶν, καὶ τίνας ὁδοὺς εὑρήκατε ἀρξαμένας. Ἀλλ’ ἐπεθύμουν προσέτι νὰ μάθω πόσα δαπανᾷ τὸ Δημόσιον, κατὰ μέσον ὅρον, διὰ τὴν ὁδοποιΐαν. Τὴν τελευταίαν ταύτην πληροφορίαν δὲν συνάγω ἐκ τοῦ κατατεθέντος πίνακος, διότι ὁ πίναξ οὗτος δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς προσωρινὴ κατάστασις τοῦ Ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, ἀλλὰ δὲν περιέχει καὶ τὴν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν ἐζήτησα. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν νὰ συμπληρώσητε τὰς πληροφορίας σας.

§24ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶναι μία σημείωσις προσηρτημένη εἰς τὸν πίνακα.

§25ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς μετὰ τῶν ἄλλων ἐγγράφων κατέθηκε καὶ ἀναφορὰν πρὸς αὐτὸν τοῦ διευθύνοντος τὰ δημόσια ἔργα, μὴ ζητηθεῖσαν, πραγματευομένην δὲ περὶ τῶν κατασκευαζομένων ὁδῶν. Οἱ Ὑπουργοὶ δὲν δύνανται ἀντὶ ἀπαντήσεως εἰς ἐπερωτήσεις νὰ καταθέτωσιν ἀναφορὰν ὑπαλλήλων των, διότι ἡ Βουλὴ ἔχει σχέσεις μετὰ τῶν Ὑπουργῶν καὶ οὐχὶ μετὰ τῶν ὑπαλλήλων τῶν Ὑπουργείων· διὰ τοῦτο ὁ τρόπος οὗτος εἶναι πλημμελής. Ὁ διευθύνων τὰ δημόσια ἔργα ἀναφέρει λοιπὸν διὰ τῆς ἀναφορᾶς του, ὅτι δὲν δύναται νὰ προσδιορίσῃ πόσα χιλιόμετρα ὁδῶν κατεσκεύασε· τοῦτο δὲ ἰδίως ἠξιοῦμεν νὰ μάθωμεν ἡμεῖς. Λοιπὸν ὁμολογεῖτε ὅτι δὲν εἶσθε εἰς θέσιν νὰ μᾶς πληροφορήσητε πόσα χιλιόμετρα ὁδῶν κατεσκευάσθησαν ἀφ’ ὅτου ἀνελάβετε τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν.

§26ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§27ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὁμολογεῖ ὅτι δὲν δύναται νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν χιλιομέτρων τῶν κατασκευασθεισῶν ὁδῶν. Τοῦτο πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλή, διότι τοῦτο πρέπει νὰ κριθῇ ἀπὸ τὴν Βουλήν. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω προσέτι ἐὰν, πλὴν τῶν ὀνομάτων τῶν μηχανικῶν ἀλλοδαπῶν, τῶν ἀναφερομένων ἐν τῷ πίνακι, ὑπάρχωσι καὶ ἄλλοι μηχανικοὶ ἀλλοδαποί· διότι δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς· τὴν Γαλλικὴν τῶν μηχανικῶν ἀποστολὴν συνεπλήρωσε κατόπιν ἀποστολὴ ἐξ Ἑλβετῶν καὶ ἐξ Ἰταλῶν καὶ ἐκ διαφόρων ἄλλων ἐθνικοτήτων. Καὶ ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι ἤκουσα πέρυσιν ὅτι εἶχον φθάσει εἰς Ἀγρίνιον 15 ἢ 20 μηχανικοὶ ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν ἑνὸς στρατηγοῦ Ἄγγλου, ὅτι αἱ Ἀρχαὶ οὐδὲν ἐγνώριζον περὶ αὐτῶν, ἠγνόει μάλιστα τὰ περὶ αὐτῶν καὶ τὸ Ὑπουργεῖον, ὅπερ μόλις μετά τινας ἡμέρας ἔμαθε τὰ περὶ αὐτῶν. Λοιπὸν ἐρωτῶ, πάντες οἱ ἀλλοδαποὶ μηχανικοὶ περιλαμβάνονται ἐν τῷ καταλόγῳ τούτῳ, ἢ περιλαμβάνονται μόνον οἱ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς;

§28ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁ κ. Δηλιγιάννης ἐζήτησε μόνον τὸν κατάλογον τῶν ὀνομάτων τῶν μηχανικῶν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, καὶ τοῦτον ὑπέβαλον. Τώρα, ὅτε μοὶ ζητεῖτε καὶ τὰ ὀνόματα τῶν ἄλλων, θὰ ὑποβάλω καὶ κατάλογον τούτων.

§29ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀπορῶ διατί λησμονεῖτε ἓν ἄλλο μέρος τῆς ἐπερωτήσεώς μου, ὅτι σᾶς ἐζήτησα συγχρόνως καὶ τὰ διπλώματα αὐτῶν τῶν μηχανικῶν, καὶ προσέτι σημείωσιν τοῦ μισθοῦ των, τοῦ ἀναλογοῦντος εἰς τὸν βαθμὸν αὐτῶν. Αὐτὸ βλέπετε τὸ ἐλησμονήσατε.

§30ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν τὸ ἐλησμόνησα.

§31Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὑπὸ τὸν τίτλον τοῦ ἁπλοῦ ἀντιπροσώπου, ἀναγκάζομαι νὰ ἐκθέσω ἐγὼ τὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ, διὰ τὴν ὁποίαν ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις προκληθεῖσα νὰ δώσῃ λόγον. Εἶναι καὶ τοῦτο μία ἐκ τῶν πολλῶν παρεκβάσεων τῆς σημερινῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ δὲν μοὶ φαίνεται, κύριοι, παράδοξον, διότι ὅταν μετὰ τριῶν ἐτῶν διοίκησιν τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας περιῆλθον εἰς σημεῖον παραπλήσιον τῆς χρεωκοπίας, ὅταν μετὰ τριετῆ διοίκησιν τοῦ κ. Τρικούπη ἡ πίστις τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ τοσοῦτον ἐμειώθη, ὥστε ἡ Ἑλλὰς ν’ ἀδυνατῇ ἐπὶ πολλὰ ἔτη οἰκονομικῶς ν’ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὰς ἐλπίδας καὶ τοὺς πόθους τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, δὲν δικαιοῦμαι ἴσως νὰ ἀπαιτήσω ὅπως τὰ τῆς διαχειρίσεως τοῦ στρατοῦ εἶναι εἰς καλλιτέραν κατάστασιν. Καὶ περὶ μὲν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους ἐγὼ τουλάχιστον εἶχον πεποίθησιν, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης, ἐὰν δὲν ἦτο ἐντελῶς ἱκανὸς, ἦτο τὰ μάλιστα κατάλληλος πρὸς ταῦτα, ἐκ τῶν προτέρων ὅμως ἐπίστευον ὅτι ὁ κ. Τρικούπης διαχειριζόμενος τὰ στρατιωτικὰ τῆς χώρας ἦτο ἥκιστα ἁρμόδιος. Ἐγὼ πιστεύω, κύριοι, ὅτι ἀπὸ τριῶν ἐτῶν ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἐντελῶς ἄοπλος, ἐδαπάνησε δὲ ἡ Κυβέρνησις πλέον τῶν 65 ἑκατομμυρίων οὐχὶ διὰ νὰ καταστήσῃ τὴν Ἑλλάδα ἀξιόμαχον, ἀλλὰ διὰ νὰ τὴν ἀπομακρύνῃ τῶν πόθων καὶ τῶν ἐλπίδων της ἐστέρησε τὴν κοινωνίαν μυριάδας χειρῶν παραγωγικῶν πρὸς ματαίαν καὶ δαπανηρὰν ἐπίδειξιν, ἐξησθένησε δὲ ἐπὶ τοσοῦτον τὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις τῆς χώρας, ὥστε τὸ μὲν στρατιωτικὸν ἐπάγγελμα ἀπέβαλε πᾶν γόητρον, τὸ δὲ στρατιωτικὸν φρόνημα κατέπεσεν ὁλοσχερῶς. Δὲν προσεδόκων τοιαύτην πολιτείαν ἐκ μέρους τοῦ κ. Τρικούπη, ἀλλ’ ἦτο λίαν φυσικὴ, διότι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐκήρυξεν ὅτι θὰ καταστήσῃ τὴν Ἑλλάδα Χρηματιστήριον τῆς Ἀνατολῆς. Εὐτυχῶς διὰ τὴν Ἑλλάδα τοῦ χρηματιστικοῦ αὐτοῦ πόθου δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐπιτύχῃ, ἀτυχῶς ὅμως ὁ στρατὸς ἀνεπανορθώτως ἀπώλεσε τριῶν ἐτῶν στρατιωτικὴν μόρφωσιν. Ὁ κ. Τρικούπης, διαχειριζόμενος τὰ στρατιωτικὰ τοῦ Τόπου, ὑπήγαγεν αὐτὰ ἐπὶ τοσοῦτον εἰς τὴν πολιτικὴν, ὥστε ἀρνούμενος νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του ὑποβάλλων τὰς αἰτηθείσας ἐκθέσεις τῶν στρατηγῶν ἐπιθεωρητῶν, παρεξετράπη ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ἐτόλμησε νὰ ἀσεβήσῃ πρὸς τὴν ὑπόληψιν στρατηγοῦ τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ πεντήκοντα ἔτη ὑπηρετοῦντος ἐντίμως εἰς τὸν στρατὸν, ἀποδοὺς αὐτῷ διαγωγήν, τὴν ὁποίαν δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ χαρακτηρίσω. Τοιαύτη συμπεριφορὰ προσήκει εἰς τοὺς ἐξ ἐπαγγέλματος συκοφάντας ἢ τοὺς πολιτικοὺς ναυαγούς. Ὅταν πρὸ τεσσάρων ἐτῶν, κύριοι, ἐχαρακτήρισα τὰς περὶ στρατοῦ ἰδέας τοῦ κ. Τρικούπη ὡς λίαν ὑπόπτους, δὲν ἐπίστευον ὅτι ἐπὶ τοσοῦτον τὰ πράγματα ἤθελον μὲ δικαιώσει, τὰ δὲ πράγματα τοῦ στρατοῦ ἤθελον ὑποβληθῆ εἰς τὴν ἐσωτερικὴν πολιτικήν. Τοιαύτη εἶναι ἡ κληρονομία, τὴν ὁποίαν πρόκειται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ παραδώσῃ εἰς τὸν πρὸ ὀλίγου ἀφικόμενον Γάλλον στρατηγόν. Εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, τὸ ζήτημα τοῦ στρατοῦ, καθ’ ὃ ζήτημα ἐθνικόν, νὰ συζητηθῇ εὐρέως, διότι ἐφάπτεται ἀμέσως τῶν ὑψίστων συμφερόντων τῆς Πολιτείας ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλλοντος τῆς Ἑλλάδος. Δὲν θέλω λάβει ὑπ’ ὄψιν τὴν χρηματικὴν δαπάνην, ἥτις παρά ποτε δέον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν εἰς τὰς ἤδη δυσχερεῖς οἰκονομικὰς περιστάσεις τοῦ Τόπου, ἀλλὰ πρέπει νὰ νοηθῇ καλῶς, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης ἐπὶ τρία ἤδη ἔτη ἐδαπάνησε πλέον τῶν ἑξήκοντα πέντε ἑκατομμυρίων διὰ τὸν στρατὸν καὶ ὅτι ἀφῄρεσε κατὰ τὸν χρόνον τοῦτον ἀπὸ τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις τοῦ Ἔθνους μυριάδας χειρῶν, οὐχὶ διὰ νὰ καταστήσῃ τὴν Ἑλλάδα ἀξιόμαχον, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀφοπλίσῃ αὐτήν. Τὰ πλεῖστα νομοθετήματα τοῦ κ. Τρικούπη βάσιν εἶχον τὸ πολιτικόν του συμφέρον, ἀσέβειαν πρὸς καθεστηκυῖαν μεγάλην Ἐξουσίαν, μετατόπισιν τῆς εὐθύνης καὶ παραγνώρισιν τῆς ἀληθοῦς στρατιωτικῆς μορφώσεως. Ἠρνήθη νὰ προσαγάγῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, παρὰ τὸ καθῆκόν του, τὰς ἐκθέσεις τῶν σωματαρχῶν καὶ τοῦ στρατιωτικοῦ Ἐπιθεωρητοῦ, διὰ τῶν ὁποίων ἤθελε πεισθῆ ἡ Βουλή, ὅτι τὸ στρατιωτικὸν σύστημά του ἐρείδεται ἐπὶ βάσεων σαθρῶν, εἶναι ἐπιζήμιον εἰς τὸν Τόπον καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς δαπάνης καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἰδέας ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει στρατὸν, ἐνῷ πράγματι δὲν ἔχει τοιοῦτον. Ὁ ὀργανισμὸς, κύριοι, τοῦ στρατοῦ μιᾶς χώρας δὲν εἶναι ζήτημα ἀπόλυτον, ὑποβάλλεται εἰς νόμους ῥητοὺς, τοὺς ὁποίους οὐδεὶς ὀφείλει νὰ παρίδῃ. Ἐννοῶ ὅτι τὸ Πολίτευμα χώρας τινὸς εἶναι τὸ ἀπαύγασμα τῆς ἰδιοσυγκρασίας τοῦ Ἔθνους, ἐννοῶ ὅτι εἷς Λαὸς δύναται νὰ προτιμᾷ τὸ τοιοῦτον ἢ τοιοῦτον Πολίτευμα, χωρὶς νὰ ἀνησυχῇ ἐὰν οἱ γείτονές του ἔχωσι τὸ αὐτὸ ἢ ἄλλο· προκειμένου ὅμως περὶ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ, τὰ ὅμορα Κράτη ὀφείλουσι νὰ ἐπιτηρῶνται ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν ἀμοιβαίως, διότι ἄλλως ἐπέρχεται στιγμή, καθ’ ἣν ἡ τοιαύτη ἔλλειψις πληρώνεται ἀκριβά. Ἡ Ἑλλὰς ὑπὸ τὴν ἱστορικὴν αὐτῆς ἔποψιν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν παραδόσεων καὶ τῶν δικαιωμάτων της ἔχει ἀνάγκην στρατοῦ καὶ στρατοῦ ἰσχυροῦ. Ἡ Ἀγγλία ὡς ἐκ τῆς γεωγραφικῆς αὐτῆς θέσεως δὲν ἔχει ἀνάγκην μονίμου στρατοῦ διὰ τὴν ἄμυναν τῆς ἰδίας αὐτῆς χώρας, ἔχει ἀνάγκην στρατοῦ ἀποικιακοῦ διὰ τὰς κτήσεις της, ὅστις ἔχει ἄλλα στοιχεῖα ἐκείνου τοῦ στρατοῦ τῆς ἀμύνης. Ἡ γεωγραφικὴ θέσις τῆς Ἀγγλίας τῇ ἐπιβάλλει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἔχῃ στρατὸν ἀποικιακὸν, ἡ θητεία τοῦ ὁποίου εἶναι κατ’ ἐλάχιστον ὅρον πέντε ἢ ἕξ ἔτη. Ὑπάρχουσι βεβαίως Κράτη, τὰ ὁποῖα, ὡς ἐκ τῆς γεωγραφικῆς θέσεώς των, ἢ τῆς πολιτικῆς αὐτῶν, ἢ ἐκ διαφόρων εἰδικῶν λόγων δύνανται νὰ ἔχωσι σύστημα στρατιωτικὸν διάφορον τῶν ἐν γένει μονίμων στρατῶν καὶ ἀνταποκρινόμενον πρὸς τὰς τοπικὰς αὐτῶν ἀνάγκας, ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἀνάγκην στρατοῦ δυναμένου ἐν δεδομένῃ στιγμῇ νὰ διεκδικήσῃ τὰ δικαιώματα τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Ἀλλ’ ὁ ἡμέτερος στρατὸς εἶναι ἐπαρκὴς εἰς τοῦτο; Παρέχει τὰς ἐγγυήσεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ παρέχῃ πᾶς μόνιμος στρατὸς ἀνήκων εἰς Κράτος, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκει τὴν ἀνάκτησιν τῶν δικαιωμάτων του; Διὰ τοῦτο πάντοτε καὶ ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν κατεδίκασα τὸ στρατιωτικὸν σύστημα τοῦ κ. Τρικούπη ὡς ἀπομακρῦνον τὸ Ἔθνος τοῦ προορισμοῦ του· δύναται νὰ ἦναι εὐεργετικόν, δύναται νὰ ἦναι ἀρεστὸν εἰς τὰ ἄτομα τὰ συνεισφέροντα εἰς τὴν λειτουργίαν αὐτοῦ, ἀποκρούεται ὅμως ὑπὸ τῶν ἀληθῶν συμφερόντων καὶ τοῦ Κράτους καὶ τοῦ Ἔθνους. Τὸ στρατιωτικὸν σύστημα τοῦ κ. Τρικούπη διαιρεῖ τὸν στρατὸν εἰς δύω κατηγορίας· εἰς τοὺς ὑπηρετοῦντας ἐπὶ δύω ἔτη καὶ εἰς τοὺς ὑπηρετοῦντας ἐπὶ ἓν ἔτος· καὶ τοὺς μὲν μονοετεῖς ὥρισε διὰ τὸ πεζικὸν, τοὺς δὲ διετεῖς διὰ τὰ τεχνικὰ σώματα καὶ τὸν λόχον τῶν νοσοκόμων. Ὁ κ. Τρικούπης ἔχει μικρὰν ἰδέαν περὶ τῆς ἀξίας τοῦ πεζικοῦ, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὸ στρατιωτικόν του σύστημα ὥρισεν ὥστε τὸ πεζικὸν νὰ συγκροτῆται ἐξ ἀνδρῶν ἐπὶ ἓν ἔτος ὑπηρετούντων· ἀλλ’ οὕτω σκεπτόμενος ἀντιστρατεύεται πρὸς τὰς γνώμας ὅλων τῶν στρατιωτικῶν δημοσιολόγων καὶ τὰς κρίσεις ὅλων τῶν στρατηγῶν τοῦ κόσμου. Ὁ κ. Τρικούπης ἀγνοεῖ ὅτι στρατὸς εἶναι μόνον τὸ πεζικὸν, τὰ δὲ λοιπὰ ὅπλα εἶναι ἐπικουρικὰ τοῦ πεζικοῦ καὶ χρησιμεύοντα εἰς τὸ νὰ καταστήσωσι τὸ πεζικὸν μᾶλλον ἀξιόμαχον καὶ μᾶλλον ἰσχυρόν. Οὕτως ἐννοεῖ ὅλος ὁ κόσμος τὸν στρατὸν, καὶ μόνος ὁ κ. Τρικούπης ἐπειράθη διὰ τοῦ στρατιωτικοῦ του συστήματος ν’ ἀνατρέψῃ τοὺς ὅρους τῆς ἐπιστήμης. Δὲν ἀξιῶ, κύριοι, ὅτι ἐπίσταμαι τῆς στρατιωτικῆς ἐπιστήμης ἐξ ἰδίας πείρας, τὰς πεποιθήσεις μου ὅμως ἐσχημάτισα ἐξ ἀναγνώσεων, παρακολουθήσας διὰ τῆς μελέτης τὰ σύγχρονα στρατιωτικὰ γεγονότα, καὶ διὰ τοῦτο θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐπικαλεσθῶ γνώμας στρατιωτικῶν, θεωρουμένων ὡς τὰ μάλιστα ἁρμοδίων. Ὁ στρατηγὸς Λεβὰλ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ γράφει ὡς ἑξῆς: «Εἰς τὸ πυροβολικὸν καὶ τὸ ἱππικὸν ἐπιβάλλεται τὸ καθῆκον νὰ βοηθῇ τὸ πεζικὸν, ὅπλον ὑπερέχον καὶ διευθῦνον. Ἡ ὑπεροχὴ αὕτη τοῦ πεζικοῦ δὲν συζητεῖται, ἐπιβάλλεται ἀφ’ ἑαυτῆς, καὶ οἱαιδήποτε καὶ ἂν ὦσιν αἱ πρόοδοι τῶν ἄλλων ὅπλων δὲν θὰ κατορθώσωσι νὰ ἐξισωθῶσι πρὸς τὸ πεζικὸν, οὔτε κατὰ τὸν ἀριθμὸν, οὔτε κατὰ τὴν ἰσχὺν, οὔτε κατὰ τὴν σπουδαιότητα. Αἱ ἰδέαι αὐταί ἴσως φανῶσι νέαι, δὲν εἶναι ἀληθές. Ὁ Μακιαβέλης πρὸ αἰώνων προεῖδε καὶ ὑπέδειξε τὴν ἐπιφυλασσομένην μεγάλην σπουδαιότητα εἰς τὸ πεζικόν. Οἱ μέχρι τοῦδε πολέμιοι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐδικαίωσαν πληρέστατα τὴν ὀρθότητα τῆς προορατικότητός του. Ἐν Ῥώμῃ ἐπὶ Καρόλου Κέντου, ἐπὶ Φριδερίκου, ἐπὶ Ναπολέοντος ὡς καὶ ἐν ἔτει 1870 τὸ μέγα, τὸ πρώτιστον μέρος ἀνήκει πάντοτε εἰς τὸ πεζικόν. Μόνον εἰς τόπους καὶ ἐποχὰς βαρβάρους τὸ ἱππικὸν κατεῖχε τὴν πρώτην θέσιν. Ὁ Monte Koukoulis, διὰ ν’ ἀναφέρωμεν συγγραφέα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, κηρύττει ἐπισήμως καὶ διαῤῥήδην οὑτωσί; «Τὸ πεζικὸν εἶναι ἡ βάσις καὶ τὸ ὑποστήριγμα τοῦ στρατοῦ διά τε τὰς μάχας καὶ τὰς πολιορκίας». Εἶναι ἐπίσης σήμερον ἀληθὲς ὡς καὶ τότε, καὶ δὲν ἐπεκαλέσθην ἄνευ λόγου τὴν γνώμην τοῦ Monte Koukoulis διὰ νὰ ἀναιρέσω τὸ καθ’ ἑκάστην ἐπικαλούμενον βάναυσον ἐπιχείρημα ὑπὸ τῶν ἐμπειρικῶν ἐναντίον τῶν δῆθεν νέων ἰδεῶν. Ἂς μὴ κακοφανῇ εἰς τοὺς εἰδικοὺς, διότι στρατὸς εἶναι τὸ πεζικὸν, συνοδευόμενον ὑπὸ τῶν ἐπιβοηθητικῶν ἄλλων ὅπλων, παρασκευαζόντων, βοηθούντων ἢ συμπληρούντων τὴν ἐνέργειάν του. Καλλίτερος στρατὸς εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις ἔχει τὸ καλλίτερον πεζικόν. Ἐν Ἑλλάδι, ἐν Ῥώμῃ, ἐν Σουϊδίᾳ, ἐν Ἑλβετίᾳ, ἐν Ἰσπανίᾳ, ἐν Πρωσσίᾳ, ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ ἐν Γαλλίᾳ, αἱ μεγάλαι στρατιωτικαὶ ἐπιτυχίαι ὑπῆρξαν πάντοτε ἡ συνέπεια τῆς μεγάλης ὑπεροχῆς τοῦ πεζικοῦ. Μέγα σφάλμα διὰ τὴν Γαλλίαν ἦτο ἡ ἀπὸ πολλοῦ χρόνου παραμέλησις τοῦ πεζικοῦ, στρατολογουμένου ἐκ τῶν ἀποβλήτων τῶν ἄλλων ὅπλων καὶ μὴ περιλαμβάνοντος ἄνδρας εὐρώστους καὶ καλοὺς πρὸς πλουτισμὸν τῶν ἄλλων ὅπλων. Ἐκ τούτου ἡ ὑπόληψις τοῦ ὅπλου τούτου δυστυχῶς ἐμειώθη. Πιστεύεται, ὅτι πᾶν ἄτομον εἶναι κατάλληλον νὰ ἦναι ἀξιωματικὸς τοῦ πεζικοῦ· ἡ γνώμη αὕτη εἶναι μία ἐκ τῶν πολλῶν ἀποπλανήσεων τῆς Γαλλίας». Τοιαῦτα γράφει ὁ διάσημος στρατηγὸς τῆς Γαλλίας, τοῦ ὁποίου ἡ γνώμη εἶναι αὐθεντικὴ παρ’ ἅπασι τοῖς στρατιωτικοῖς κύκλοις. Δυστυχῶς ἐν Γαλλίᾳ, κύριοι, ἐπεκράτει ἡ ἰδέα τῆς νομιζομένης ὑπεροχῆς τῶν τεχνικῶν ὅπλων καὶ ἴσως μεταξὺ τῶν πολλῶν λόγων, οἵτινες ἐπέφερον τὰ δυστυχήματα τοῦ 1870, ἦτο καὶ ἡ πεπλανημένη αὕτη ἰδέα· ἔκτοτε ὅμως τὰ πράγματα ἐν Γαλλίᾳ ἔχουσιν ἄλλως, ἀνεγνωρίσθη ἡ πλάνη, καὶ πυρετώδης ἐργασία ἀντικατέστησε τὰς προλήψεις τοῦ παρελθόντος. Εἶναι λοιπὸν πλάνη καὶ πλάνη ἀσυγχώρητος νὰ πιστεύῃ τις, ὅτι ὁ στρατιωτικὸς ὀργανισμὸς εἶναι τότε καλὸς, ὅταν τὰ μὲν τεχνικὰ ὅπλα ἦναι ἰσχυρὰ, τὸ δὲ πεζικὸν ἀνίσχυρον· καὶ λέγω ἀνίσχυρον, διότι θέλω ἀποδείξει ὅτι καὶ ὁ πολὺς ἀριθμὸς δὲν χορηγεῖ τὴν ἰσχὺν πλέον ὁρίου τινός· πολλάκις δὲ ὅταν ὑπάρχῃ πολὺς ἀριθμὸς ἄνευ ἰσχύος, εἶναι ἐλαττωματικός. Ἀλλὰ χωρὶς, κύριοι, νὰ κατατρίψω εἰς θεωρίας, αἵτινες εἶναι γνωσταὶ εἰς τοὺς καταγινομένους περὶ τὰ τοιαῦτα, ὀφείλω νὰ ἐξετάσω τοὺς στρατιωτικοὺς Νόμους, οἱ ὁποῖοι διέπουσι τὰ τοῦ στρατοῦ ἡμῶν, καὶ θέλω ἀποδείξει, ὅτι ἡ παρ’ ἡμῖν ὑπάρχουσα ἀπογραφὴ πρὸς τὸν στρατιωτικὸν ὀργανισμὸν εἶναι ἀνεπαρκής. Ὑποθέτω, ὅτι οἱ ὑπολογισμοί μου δὲν εἶναι ἐσφαλμένοι· ἐὰν ὅμως ὑπέπεσα εἰς σφάλματα ἐξ ἀγνοίας, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μὲ διορθώσῃ. Κατὰ τὴν ὀργανικὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ ὑπάρχουσι:

Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς ἀπογραφῆς, ὡς γνωρίζετε, ἔχομεν καὶ τὴν ἐθελουσίαν κατάταξιν, περὶ τῆς ὁποίας θέλω ὁμιλήσει κατόπιν, ἀλλὰ τὴν ὁποίαν θέλω ἤδη ἀναφέρει κατὰ τοὺς ἀριθμοὺς τοὺς ὁποίους ἔλαβον ἀπὸ τὰς ἐπισήμους καταστάσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ἡ ἀπογραφὴ μετὰ τῆς ἐθελουσίας κατατάξεως εἶναι ἀνεπαρκεῖς διὰ τὸν προϋπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργός. Κατὰ τὰς ἐπισήμους καταστάσεις, ἐθελονταὶ καὶ ἀνακατατάξεις ὑπαξιωματικῶν, μουσικῶν καὶ στρατιωτῶν εἶναι 6,045. Ἐὰν εἰς τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν προσθέσωμεν τοὺς ὑπαξιωματικοὺς καὶ στρατιώτας τῆς χωροφυλακῆς, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐθελονταὶ, καὶ οἵτινες ἀνέρχονται εἰς 3,414, ἔχομεν ἐν ὅλῳ 9,459 ἀνδρῶν ὑπηρετούντων ὡς ἐθελοντῶν καὶ δι’ ἀνακατατάξεως· ἐὰν λοιπὸν τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν τῶν 9,459 ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὴν ὁλικὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, ἐκτὸς τῶν Ἀξιωματικῶν, ὑπολείπονται 18,863, τοὺς ὁποίους ὀφείλομεν νὰ λαμβάνωμεν κατ’ ἔτος διὰ τῆς κληρώσεως· ἀλλ’ ἡ ἀπογραφὴ τῶν ὑποχρέων διὰ τὸ ἔτος 1884 εἶναι 12,487. Ἐξ αὐτῶν ὅμως πρέπει νὰ ἐκπέσωμεν τὸ ⅙ ὡς καθυστερησόντων, καὶ τοῦτο τὸ ⅙ λαμβάνω ἀπὸ τὰς καταστάσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν· διότι κατὰ τὴν ἀπογραφὴν τοῦ 1883, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, εὑρίσκομεν ὅτι μέχρι τῆς 20 Ὀκτωβρίου τοῦ 1884 καθυστέρησε τὸ ⅙, ὥστε βεβαίως, ἀφοῦ παρῆλθον εἴκοσι καὶ εἷς μῆνες καθ’ οὓς δὲν προσῆλθον, δὲν εἶναι ποτὲ πιστευτὸν, ὅτι δύνανται νὰ προσέλθωσιν ἤδη πλειότεροι τῶν δύω ἢ τριῶν. Ἐὰν λοιπὸν ἀφαιρέσωμεν 2,113, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦσι τὸ ⅙ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 12,487, εὑρίσκομεν ὅτι ἔχομεν 10,407· ἀλλ’ εἰς τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν ὀφείλομεν νὰ προσθέσωμεν τοὺς τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1883 ὑπηρετοῦντας καὶ κατὰ τὸ 1884, διότι, ὡς γνωρίζετε, τὰ τεχνικὰ σώματα ἔχουσι διετῆ ὑπηρεσίαν, ὥστε εἰς τὴν ἀπογραφὴν τοῦ 1884 πρέπει νὰ προσθέσωμεν τὸ ἥμισυ τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1883, τὸ ὁποῖον ὑπολογίζεται, κατὰ τὰς καταστάσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, εἰς 2,083. Ἔχομεν λοιπὸν τὸν ἀριθμὸν 12,490, ἀλλ’ ἔχομεν ἀνάγκην 18,863 ἀνδρῶν διὰ νὰ συμπληρώσωμεν τὴν ὀργανικὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, κατὰ συνέπειαν ἔχομεν ἐπὶ ἔλαττον 6,373 ἄνδρας. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἡ ἀπογραφὴ δὲν ἐπαρκεῖ πρὸς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, καὶ δὲν ἐπαρκεῖ, διότι ἐπιβαρύνεται ἐκ τῆς ἐθελουσίας κατατάξεως, ἥτις ἔπρεπε νὰ ἦναι περιωρισμένη, καὶ τότε ἡ ἀπογραφὴ ἤθελεν ἐπαρκεῖ πρὸς τὴν ὀργανικὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ. Ἔχομεν λοιπὸν ἐπὶ μεῖον τῆς ὀργανικῆς δυνάμεως 6,373 ἄνδρας, τοὺς ὁποίους ὀφείλομεν ν’ ἀφαιρέσωμεν ἐκ τῶν ὀργανικῶν μονάδων, ἤτοι μειοῦμεν τὴν δύναμιν τῶν σωμάτων ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε καθιστῶμεν τὴν μὲν ὀργανικὴν δύναμιν ψευδῆ, τὰ δὲ σώματα ἀνίκανα νὰ ἐργασθῶσιν ἢ νὰ ἐκπαιδευθῶσι. Θέλω ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλὴν τὰς μηνιαίας καταστάσεις τῶν σωμάτων, διὰ νὰ γνωσθῇ ὁποία ἡ κατάστασις ὄχι τῆς φρουρᾶς τῶν Ἀθηνῶν, ἥτις εἶναι προνομιοῦχος καὶ ἐπιδεικτικὴ, ἤτοι φρουρὰ τῶν παρατάξεων καὶ τῶν γυμνασίων τῶν Τραχώνων, ἀλλὰ τῶν φρουρῶν τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς, διὰ νὰ πεισθῆτε εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται τὰ τάγματα ἐκεῖνα. Ἔχομεν λοιπὸν, κατὰ τοὺς πίνακας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, δύναμιν ἐπὶ μεῖον 6,473 ἀνδρῶν, οἵτινες ἐλλείπουσιν ἀπὸ τὸ πεζικόν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πρὸ τριῶν ἐτῶν εἰς τὸν ἐνιαύσιον νόμον τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ προσδιώριζε 2,800 ἄνδρας ἐπὶ διετεῖ θητείᾳ, ἔκτοτε ὅμως ἕνεκα διαφόρων λόγων ἀνεβίβασε τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν εἰς 3,500, θέλει δὲ ἀποδειχθῆ ὅτι μετά τινα ἔτη, ἐὰν ἔχωμεν τὸν αὐτὸν ὀργανισμὸν, θὰ ἀναγκασθῇ νὰ ζητήσῃ πλέον τῶν 4 ἢ 5 χιλιάδων ἀνδρῶν. Θέλετε ἴδει, κύριοι, ὅτι τὰ τάγματα, τὰ ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν, εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται. Εἶπον, ὅτι οἱ ὑπόχρεοι εἶναι 12,487, ἀφαιρουμένων τῶν καθυστερησόντων, οἵτινες εἶναι τὸ ἕκτον κατὰ τὰ ἀποτελέσματα τῶν παρελθουσῶν ἀπογραφῶν, καὶ ἀνερχομένων εἰς τὸν ἀριθμὸν 2,081, ἔχομεν καταταχθησομένους 10,406· ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν διὰ τοῦ ἐνιαυσίου νόμου ἐζητήθησαν 3½ χιλιάδες διετεῖς, ὥστε μονοετεῖς ὑπολείπονται 6,906. Ἀλλ’ ἔχομεν 27 τάγματα πεζικοῦ, ἡ ὀργανικὴ δύναμις τῶν ὁποίων εἶναι 9,558 εἰς ὑποδεκανεῖς καὶ στρατιώτας καὶ τοὺς ὁποίους θέλομεν λάβει ἐκ τῆς ἀπογραφῆς· ἀλλ’ ἡ ἀπογραφὴ, ἀφαιρουμένων τῶν διετῶν 3½ χιλιάδων, μᾶς δίδει 6,906, ἤτοι ἐπὶ μεῖον τῆς ὀργανικῆς δυνάμεως κατὰ 2,652 ἄνδρας. Ἐὰν τὸ κακὸν ἔφθανεν ἕως ἐδῶ, ἦτο ἀνεκτὸν κατά τι ἀλλὰ τὸ κακὸν αὐξάνει, καὶ αὐξάνει εἰς μεγάλην ἀναλογίαν· διότι, ὡς σᾶς εἶπον, τὰ τάγματα τῶν Ἀθηνῶν εἶνε πλήρη, δι’ οὓς λόγους ἀνέφερον. Ἡ ἔλλειψις αὕτη τῶν 2652 ἀνδρῶν θὰ ἐπιβαρύνῃ τὰ τάγματα τὰ ἐκτὸς τῆς φρουρᾶς Ἀθηνῶν, καὶ ἀντὶ νὰ ἐπιβαρύνῃ καὶ τὰ 27 τάγματα, θὰ ἐπιβαρύνῃ μόνον τὰ 21, καὶ οὕτω θὰ καταντήσῃ τὴν ὀργανικὴν δύναμιν ἑκάστου τάγματος ἐκ 228 ἀνδρῶν· ἀλλ’ ἀπὸ τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν, κατὰ τὴν κατάστασιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν 50 ἄνδρας ἀντιστοιχοῦντας δι’ ἕκαστον τῶν 21 ταγμάτων, καὶ οἵτινες διαρκῶς ἀπεσπασμένοι πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς χωροφυλακῆς εἶναι καθ’ ὅλον τὸ ἔτος εἴτε εἰς τοὺς σταθμοὺς εἴτε εἰς τὰς ἄλλας ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους καὶ οἵτινες ἀνέρχονται εἰς τοὺς 1000 στρατιώτας· ὥστε ἡ πραγματικὴ δύναμις ἑκάστου τῶν 21 ταγμάτων τοῦ Πεζικοῦ εἶναι 178 ὑποδεκανεῖς καὶ στρατιῶται, ἤτοι θὰ ἔχωμεν κατὰ λόχον 44 στρατιώτας, ἐνῷ ἡ ὀργανικὴ δύναμις τοῦ λόχου ἀπαιτεῖ 88 στρατιώτας, ἐξ ὧν οἱ 22 νεοσύλλεκτοι καὶ οἱ 22 ἑξάμηνοι. Πάντοτε δὲ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐνοχλεῖται ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διαρκῶς ζητοῦντα στρατιώτας πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς χωροφυλακῆς πρὸς εἴσπραξιν χρημάτων, ἀδιαφορεῖ δὲ διὰ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἀναγκαζόμενον οὕτω νὰ κατακερματίζῃ τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι οἱ λόχοι, οἵτινες σήμερον ἔχουν δεκαπλασίαν ἀξίαν, ἣν εἶχον ἄλλοτε, διότι ἄλλοτε ἐθεωροῦντο ἁπλᾶ τμήματα, σήμερον ὅμως εἶναι αὐθύπαρκτοι ὡς ἀποτελοῦντες τὴν μονάδα πρὸς μάχην, περιέχουσι τόσον μικρὸν ἀριθμὸν ἀνδρῶν! Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι ἄλλη ἐνόσῳ ἔχομεν τὸ ὑπάρχον στρατιωτικὸν σύστημα. Βεβαίως ἐννοῶ ὅτι διὰ μετασχηματισμοῦ τινος ἡ ἀπογραφὴ δύναται νὰ ἦναι καὶ ἐπαρκὴς καὶ ἴση πρὸς ὅλους, ἀφοῦ ἤδη παρεδέχθημεν τὴν γενικὴν στρατολογίαν. Ποῖοι λόγοι ὑπηγόρευσαν εἰς ὅλα τὰ Κράτη τὸ σύστημα τῆς γενικῆς στρατολογίας; πρῶτον ἡ ἰδέα τοῦ ἐξοπλισμοῦ τοῦ Ἔθνους, καὶ δεύτερον ἡ ἰδέα τῆς ἰσότητος. Ἀλλ’ ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν ἰσότης, ὅταν ὁ εἷς ὑπηρετῇ δύω καὶ ὁ ἄλλος ἓν ἔτος, τὴν ἀνισότητα δὲ νὰ ὁρίζῃ ἡ τύχη; Ἡ ἰσότης διὰ νὰ ἦναι πραγματικὴ πρέπει ν’ ἀπονέμηται ἐξ ἴσου πρὸς ὅλους. Ἀλλὰ πλὴν τούτου, βλέπω εἰς τὴν ἀνισότητα ταύτην καταστροφὴν τοῦ στρατοῦ, καὶ πρέπει νὰ σπεύσωμεν εἰς τὴν θεραπείαν τοῦ κακοῦ. Ἡ ἐθελουσία κατάταξις εἶναι προϊὸν βαρβάρου ἐποχῆς ἢ στοιχεῖον ἀποικιακῶν στρατῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἡ Ἀγγλία ἐν μὲν τῷ Κράτει αὐτῆς ἔχει εἶδος πολιτοφυλακῆς, ἐν δὲ ταῖς ἀποικίαις ἔχει στρατὸν δι’ ἐθελουσίας κατατάξεως, ὑπηρετοῦντα κατ’ ἐλάχιστον ὅρον ἐπὶ 5 ἢ 6 ἔτη. Οἱ Γάλλοι κατὰ τὴν ἐκστρατείαν τῆς Τύνιδος ἀπήντησαν πολλὰς δυσχερείας, τὸ δὲ Γαλλικὸν ἔθνος ἠγανάκτησεν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ἔκτοτε σκέπτονται περὶ καταρτίσεως στρατοῦ ἀποικιακοῦ· διότι, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς εὐχαρίστως ὑποβάλλονται εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ νόμου πρὸς ἄμυναν τῆς χώρας των, δὲν συναινοῦν ν’ ἀποστέλλωσι τὰ τέκνα των εἰς μεμακρυσμένους τόπους χάριν πολιτικῆς κατακτητικῆς ἢ χάριν ἐγωϊσμοῦ· καὶ ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις τότε, ἂν καὶ τὴν πρωτοβουλίαν τῆς ἐκστρατείας τῆς Τύνιδος ἀντεπροσώπευε μέγας ἀνὴρ, ὁ πολὺς Γαμβέτας, ὑπέστη μαρτύρια καὶ μομφὰς καὶ ἴσως ἀδίκους, διότι ἐτόλμησε τὰ νεαρὰ τέκνα τῆς Γαλλίας ν’ ἀποστείλῃ εἰς ξένους τόπους χάριν κενοδοξίας ἢ κατακτητικῆς πολιτικῆς. Τότε ἠναγκάσθη ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις νὰ περισυνάξῃ ἐξ ὅλων τῶν συνταγμάτων τοῦ στρατοῦ στρατιώτας ὑπηρετοῦντας πλέον τῶν δύω ἢ τῶν τριῶν ἐτῶν, ἵνα δυνηθῇ νὰ καταρτίσῃ τὸ σῶμα τῆς ἐκστρατείας. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει σήμερον διὰ τὴν ἐκστρατείαν τῆς Κίνας, εἰς ἣν ἀποκλειστικῶς σχεδὸν ἐστάλησαν τὰ στρατεύματα τῆς Ἀλγερίας. Καὶ ἦτο πολὺ φυσικὸν, κύριοι, νέοι 21 ἔτους ἐκπατριζόμενοι εἰς ἀπώτατα μέρη, νὰ μὴ δύνανται νὰ ὑποστῶσι τὰς κακουχίας, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλει οὐ μόνον τὸ ἐπάγγελμα, ἀλλὰ καὶ αἱ περιπέτειαι τοῦ κλίματος. Μόλις ἄνδρες 25 ἢ 28 ἐτῶν, ἐργασθέντες εἰς τὴν κοινωνίαν εἰς διάφορα ἐπαγγέλματα καὶ τῶν ὁποίων ἡ σωματικὴ εὐεξία ἐκραταιώθη, δύνανται νὰ ἦναι κατάλληλοι πρὸς τοιαύτας ἐκστρατείας. Καὶ διὰ τοῦτο σήμερον ἐν Γαλλίᾳ, ὅπου τὸ ζήτημα τῆς μειώσεως τῆς πενταετοῦς θητείας ἀνεκινήθη ἐκ νέου, ἡ δὲ πλειονοψηφία τοῦ Γαλλικοῦ Ἔθνους ἐκηρύχθη ὑπὲρ τῆς τριετοῦς θητείας, ἡ Κυβέρνησις δὲν τολμᾷ νὰ πραγματοποιήσῃ αὐτήν, ἐνόσῳ δὲν σχηματίσῃ ἀποικιακὸν στρατὸν, καὶ οἱ συνήγοροι αὐτοὶ τῆς τριητοῦς θητείας δὲν τολμῶσι νὰ ἐπιψηφίσωσι τοιοῦτον Νόμον, ἐνόσῳ δὲν καταρτισθῇ ἀποικιακὸς στρατὸς, διότι ἡ ἡλικία τοῦ 21 ἔτους εἶναι ἀνίκανος νὰ ὑποστῇ τὰ βάρη ἐκστρατείας εἰς ἀπώτατα μέρη καὶ τὰς περιπετείας τοῦ κλίματος. Μετὰ τὴν πάροδον τῶν αἰώνων τὸ σύστημα τῶν ἐθελοντῶν ἐθεωρήθη ἐν τοῖς μονίμοις στρατοῖς τῶν ἐκπολιτισμένων Κρατῶν φόρος τιμῆς πρὸς τὸ στρατιωτικὸν ἐπάγγελμα. Ὑπάρχουσιν ἄτομα ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἀγαπῶντα τὸ στρατιωτικὸν ἐπάγγελμα καὶ μὴ ἔχοντα τὰ μέσα νὰ εἰσέλθωσιν εἰς στρατιωτικήν τινα σχολήν· καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν καὶ παρ’ ἄλλοις Κράτεσι καὶ παρ’ ἡμῖν ἄλλοτε τὴν κατάταξιν ἐν τῷ στρατῷ νέων ἐθελοντῶν ἐκ τῶν καλλιτέρων κοινωνικῶν τάξεων. Ἡ ἐθελουσία κατάταξις δὲν ἦτο τότε ὑπεκφυγὴ τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Νόμου, καὶ διὰ τοῦτο ὁ Νομοθέτης παρεδέχθη καὶ τὴν ἡλικίαν τῶν 18 ἐτῶν ὡς ἀρκοῦσαν διὰ τοὺς ἐπιθυμοῦντας νὰ βιώσωσιν ἐν τῷ στρατιωτικῷ ἐπαγγέλματι. Ἀλλὰ τὴν ἡλικίαν τῶν 18 ἐτῶν ὁ Νομοθέτης δὲν ἐθεώρησεν ἐπαρκῆ διὰ τὸν ὅλον στρατὸν ὑποβαλλόμενον εἰς τὰ μεγάλα τοῦ ἐπαγγέλματος βάρη, καὶ διὰ τοῦτο ὥρισεν ἡλικίαν μεγαλειτέραν, ἤτοι 21 ἐτῶν. Παρ’ ἡμῖν ἡ ἐθελουσία κατάταξις, ἐνῷ δὲν φέρει τὸν χαρακτῆρα, ὃν ὤφειλε νὰ ἔχῃ, εἶναι προεξόφλησις ὑποχρεώσεως ἀναπόδραστος χάριν τοῦ στρατιωτικοῦ συστήματος τοῦ κ. Τρικούπη, ὑπάρχουσι δὲ καὶ δευτερεύοντες λόγοι, ὅπως εἰς τοὺς Νομοὺς τῆς Ἀκαρνανίας καὶ τῆς Φθιώτιδος καὶ τῶν τριῶν νέων Νομῶν παρέχωνται εὐκολίαι, τῶν ὁποίων στεροῦνται τὰ ἄλλα τμήματα τῆς Ἑλλάδος. Οἱ κατατασσόμενοι ὡς ἐθελονταὶ εἰς τὰ εὐζωνικὰ τάγματα τῶν ὡς εἴρηται Νομῶν εἶναι πλησίον τῶν ἑστιῶν των, φέρουσι τὸ ἔνδυμα, τὸ ὁποῖον ἀρέσει εἰς τοὺς Ἕλληνας, καὶ ἔχουν μισθὸν τριπλάσιον τοῦ στρατιώτου τοῦ πεζικοῦ. Διαστρέφεται δὲ ὁ Νόμος περὶ γενικῆς στρατολογίας ἐπὶ τοσοῦτον εἰς τὴν ἐφαρμογήν του, ὥστε δὲν ἔχετε ἢ νὰ ζητήσητε πληροφορίας, ὅτι οἱ λεγόμενοι ἐθελονταὶ εἶναι τὸ πλεῖστον νέοι 16 ἢ 17 ἐτῶν, κατατασσόμενοι εἰς τὰ εὐζωνικὰ τάγματα διὰ νὰ ἀποφύγουν τὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὰ τεχνικὰ σώματα, μένοντες πλησίον ἢ ἐν τῷ τόπῳ τῆς γεννήσεώς των, διότι τὰ τάγματα τῶν εὐζώνων ἑδρεύουσιν εἰς ὡρισμένα μέρη, ἤτοι εἰς τὰς νέας Ἐπαρχίας καὶ τὴν Δυτικὴν Ἑλλάδα. Οἱ ἀπόγραφοι τοῦ 1885 καὶ 1886 τῶν, ὡς εἴρηται, Νομῶν εἶναι ἤδη κατατεταγμένοι τὸ πλεῖστον εἰς τὰ εὐζωνικὰ τάγματα ὡς ἐθελονταὶ ἐπὶ διετίαν, οἱ δὲ Δήμαρχοι δίδουν εὐκόλως καὶ πιστοποιητικὰ ἡλικίας μεγαλειτέρας τῆς πραγματικῆς, καὶ οὕτως εἰς ἡλικίαν 20 ἢ 21 ἢ καὶ 19 ἐτῶν προεξοφλοῦσι τὴν ὑποχρέωσίν των. Ἂν τοῦτο ἀπηγορεύετο, ἤθελον τύχει κλήρου, καθ’ ὃν ἤθελον ὑπηρετήσει ἐπὶ ἓν ἢ δύω ἔτη εἴς τε τὸ ὅπλον τοῦ πεζικοῦ καὶ εἰς τὰ τεχνικὰ ὅπλα, τὰ ὁποῖα ἄλλοι μὲν φοβοῦνται, ἄλλοι δὲ τὰ ἀποστρέφονται. Σᾶς ἀναφέρω τὸ ἀκόλουθον παράδειγμα· ὅταν ἐγένετο ἡ ἐπιστράτευσις, ἦλθε πρός με συμπολίτης μου, ὅστις εἶχε καταταχθῆ εἰς τὸ πυροβολικόν, μόλις δὲ εἶχε ἐνδυθῆ καὶ κλαίων καὶ ὀδυρόμενος μοὶ εἶπε νὰ τὸν μεταθέσω ἀπὸ τὸ πυροβολικὸν ὅπου ἀλλοῦ θέλω καὶ ἂς ὑπηρετήσῃ καὶ 10 ἔτη, ἀλλ’ ὄχι εἰς τὸ πυροβολικόν· τοῦ εἶπον διατί; μὲ ἀπεκρίθη, ὅτι φοβεῖται τὰ ἄλογα· μὰ πῶς τὰ φοβεῖσαι τῷ εἶπον, ἀφοῦ εἰς τὴν Ἐπαρχίαν μας ὅλαι αἱ ἐργασίαι γίνονται διὰ τῶν ἡμιόνων; Μοὶ ἀπεκρίθη ὅτι θὰ λιποτακτήσῃ, ἂν ἐντὸς τῆς ἡμέρας δὲν μετατεθῆ τοὐλάχιστον εἰς τοὺς μουλαράδες ἀπὸ τὴν πεδινὴν πυροβολαρχίαν. Αἱ αὐταὶ προλήψεις ὑπάρχουν εἰς τὰ πλεῖστα τῶν ὀρεινῶν μερῶν· οἱ κάτοικοι δὲν εἶναι ἐξοικειωμένοι εἰς τὸ εἶδος τοῦτο τῆς ὑπηρεσίας, καὶ διὰ τοῦτο ἀθρόοι κατατάσσονται ὡς ἐθελονταὶ εἰς τὰ τάγματα τῶν εὐζώνων διὰ νὰ ἀπαλλαγῶσι τῆς νομικῆς ὑποχρεώσεώς των. Ἡ τοιαύτη κατάστασις εἶναι ἔκρυθμος καὶ προκαλεῖ δίκαια παράπονα διὰ τοὺς ἀπογράφους τῆς Πελοποννήσου καὶ ἔχει καὶ τὸ ἄτοπον, ὅτι κατὰ τὰ προσεχῆ ἔτη ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θὰ ζητῇ διπλασίους καὶ τριπλασίους ἄνδρας ἐπὶ διετεῖ θητείᾳ τῶν ὅσων ἔχει ἀνάγκην, διότι οἱ πλεῖστοι αὐτῶν προεξώφλησαν τὴν ὑποχρέωσίν των διὰ τῆς κατατάξεώς των εἰς τὰ εὐζωνικὰ τάγματα. Κατὰ τὸν Ἰανουάριον τοῦ τρέχοντος ἔτους, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τὸ εὐζωνικὸν τάγμα ἐν Καρπενησίῳ εἶχε δύναμιν 1500 ἀνδρῶν, καὶ ἀφοῦ ἐχορήγησεν 700 ἄνδρας εἰς ἄλλα τάγματα τῶν εὐζώνων, τῷ ὑπελείφθησαν 800 ἄνδρες, ἐνῷ ἡ ὀργανική των δύναμις δὲν εἶναι πλέον τῶν 500 ἀνδρῶν. Ὅταν ὁμιλήσω περὶ τῆς δαπάνης, θὰ ἀποδειχθῇ ὅτι τὰ ἐννέα τάγματα τῶν εὐζώνων δαπανῶσιν, ἂν ὄχι ὅσον τὰ 27 τοῦ πεζικοῦ ἤτοι τὸ τριπλάσιον, τοὐλάχιστον ὅμως πλέον τοῦ διπλασίου. Καὶ ταῦτα πάντα χάριν τοῦ στρατιωτικοῦ συστήματος τοῦ κ. Τρικούπη. Ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον σύστημα, κύριοι, ἀποκρούεται ὑπὸ τῶν ἐν ἰσχύϊ διατάξεων τοῦ μονίμου στρατοῦ· εἶναι ἀνεπαρκὲς πρὸς τὸν πληθυσμὸν τῆς χώρας, ἀντιστρατεύεται πρὸς τὰ δικαιώματα τῆς ἰσότητος καὶ ζημιοῖ χρηματικῶς τὸ Κράτος ἕνεκα τοῦ ἱματισμοῦ τοῦ πεζοῦ στρατιώτου. Ὁ ἱματισμὸς τοῦ πεζοῦ στρατιώτου, κύριοι, ὑπολογίζεται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διαρκείας του· δαπανᾷ δὲ τὸ Κράτος διὰ τὸν ἱματισμὸν ἑκάστου στρατιώτου 116 δραχμὰς κατ’ ἔτος, ἀλλ’ ἡ διάρκεια τῶν ἐνδυμάτων αὐτοῦ εἶναι μεγαλειτέρα τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ὑπηρετεῖ. Ἐπὶ παραδείγματι ὁ μανδύας ἔχει διάρκειαν τριῶν ἐτῶν, ὁ δὲ στρατιώτης ἀπολύεται μετὰ ἓν ἔτος. Τὸ Ὑπουργεῖον ἔχει διατάξει ὥστε οἱ ἀφιέμενοι ἄνδρες, ἀναλόγως τῆς ἐποχῆς τοῦ ἔτους, ἢ νὰ παραδίδωσι τοὺς μανδύας των εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ σώματος, ἢ νὰ παραλαμβάνωσιν αὐτοὺς χρεούμενοι μὲ τὰ ⅔ τῆς ἀξίας τοῦ μανδύου· πρὸς τοῦτο ὁ οἰκεῖος Δημοτικὸς Εἰσπράκτωρ διατάσσεται νὰ εἰσπράξῃ τὸ ποσὸν τοῦτο ἀπὸ τὸν ἀφεθέντα ἢ ἀπὸ τοὺς γονεῖς αὐτοῦ. Ἐκτὸς τοῦ ὅτι εἶναι ἄδικον ὁ πολίτης γενόμενος στρατιώτης καὶ ὑπηρετῶν τὴν πατρίδα νὰ χρεῶται μὲ μέρος τῆς ἀξίας τῶν ἐνδυμάτων, τὰ ὁποῖα ἔφερεν ἐν ὑπηρεσίᾳ ἐπανερχόμενος εἰς τὴν ἑστίαν του, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ μέτρου αὐτοῦ λαμβάνουσι χώραν καταχρήσεις. Ἐκ τούτου ζημιοῦται τὸ Δημόσιον, διότι οἱ ἀπολυόμενοι ἄνδρες ἀντὶ νὰ παραδώσωσι τὸν μανδύαν, τὸν ὁποῖον ἔφερον ἐπὶ ἓν ἔτος, ἀγοράζουν μανδύαν τετριμμένον ἐκ τῶν ἐκποιουμένων καθ’ ἑκάστην ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ἀντὶ μιᾶς δραχμῆς καὶ τὸν παραδίδουν εἰς τὴν ἀποθήκην (θόρυβος). Ἀμφιβάλλετε;

§32ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θὰ ἦναι σπανιώτατον.

§33ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ βεβαιῶ ὅτι πάντοτε γίνεται καὶ σπανίως δὲν γίνεται. Ὁ στρατιώτης, ὁ ἀφυπηρετῶν τὸν Δεκέμβριον καὶ ἔχων τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παραδώσῃ τὸν μανδύαν του εἰς τὴν ἀποθήκην τὸν ὁποῖον ἔφερεν ἐπὶ ἓν ἔτος καὶ ἐφρόντισε νὰ διατηρήσῃ εἰς καλὴν κατάστασιν, ἀντ’ αὐτοῦ θέλει παραδώσει τοιοῦτον ἐκ τῶν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ἐκποιουμένων. Τὸ τοιοῦτον ὁμολογοῦν καὶ οἱ προϊστάμενοι τῆς οἰκονομικῆς διαχειρίσεως τοῦ στρατοῦ. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς τὰ ἄλλα ἐνδύματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν διάρκειαν πέραν τοῦ ἔτους. Τοιαῦτά εἰσιν ἐν γένει τ’ ἀποτελέσματα τῆς παρεκτροπῆς ἐκ τῶν γενικῶν κανόνων τῶν διεπόντων τὴν στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν πάσης χώρας. Εἰς ἐπίῤῥωσιν τῶν ὅσων μέχρι τοῦδε ἐξέθηκα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ, παρακαλῶ, ν’ ἀναγνώσω τεμάχιά τινα τῆς ἐκθέσεως τοῦ Γενικοῦ Ἐπιθεωρητοῦ ἀντιστρατήγου κ. Σούτσου. «Καὶ τέλος ἐν συνόλῳ ἐξετάζων τὸν στρατὸν, τὸν κρίνω ὡς δυνάμενον μὲν νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ἐν εἰρήνῃ στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, πειθαρχοῦντα καὶ ἔχοντα ἀρχὰς μορφώσεως καὶ ἐκπαιδεύσεως· δὲν τὸν εὑρίσκω ὅμως ἐντελῶς ἐξησκημένον, γνωρίζοντα ἀκριβῶς τὴν ἐν ἐκστρατείᾳ ὑπηρεσίαν, πλήρη στρατιωτικοῦ φρονήματος, καὶ ἐν γένει δεόντως κατηρτισμένον διὰ τὸν προορισμόν του». Ἀναφέρων κατόπιν περὶ διαφόρων μέτρων ἀναγκαίων πρὸς τὸ ζήτημα τῶν ὑπαξιωματικῶν, ἀναγνωρίζει ὡς ἐλαττωματικὸν τὸν νόμον τῆς ἀπογραφῆς ὡς ἀκολούθως: «Νὰ τροποποιηθῇ ὁ περὶ στρατολογίας Νόμος ὡς πρὸς μόνην τὴν ἐξίσωσιν τῆς ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ διαμονῆς τῶν ὁπλιτῶν, καθόσον ἡ ἀνισότης αὕτη, ἀνεξαρτήτως τοῦ μειονεκτήματος αὐτῆς διὰ τὸ πεζικόν, τὸ μὲν πλεῖστα καὶ ἀπαραίτητα ἀντικείμενα σπουδῆς (καὶ διὰ τὸν τελευταῖον αὐτοῦ στρατιώτην) προβαλλόμενον, τὰ μάλιστα καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ὅπλων ἐπιδρᾷ, διότι μὴ δυνατῆς οὔσης, ὡς ἐκ τοῦ Νόμου, τῆς κατ’ ἐκλογὴν διανομῆς τῶν στρατευσίμων, τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα ἀποστέλλουσιν εἰς τε τὸ ἱππικὸν καὶ τὰ σχετικὰ ὅπλα τοὺς πρώτους ἐκ τούτων λαχόντας κλήρους οἱασδήποτε διαπλάσεως καὶ ἀναστήματος καὶ ἂν τύχωσι· δι’ ὃ ἐν τοῖς ὅπλοις τούτοις εὕρηται ἱκανὸς ἀριθμὸς στρατιωτῶν ὅλως ἀκαταλλήλων καὶ ἐνίοτε ἀχρήστων διὰ τὴν εἰδικὴν τῶν ὅπλων τούτων ὑπηρεσίαν, ἐνῷ τοὐναντίον διὰ τῆς προτεινομένης ἐξισώσεως ἐπιτυγχάνεται ἡ ἐκλογὴ καὶ ἐντεῦθεν ἡ καταλληλότης τῶν στρατιωτῶν δι’ ἕκαστον τῶν ἄνω μνησθέντων ὅπλων, καὶ προσέτι ἡ πλήρης μόρφωσις τῶν στρατιωτῶν τοῦ πεζικοῦ καὶ ἡ ἀπόκτησις ἱκανωτέρων καὶ πλειοτέρων ὑπαξιωματικῶν». Ἐκ τούτων ὅλων ἐξάγεται, κύριοι, ὅτι ἔσπευσαν ἐγκαίρως οἱ ἁρμόδιοι νὰ ὑποβάλωσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τὰ μέτρα περὶ τῆς βελτιώσεως τῶν τοῦ στρατοῦ, καὶ ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἠρνεῖτο νὰ ὑποβάλῃ καὶ τὰς ζητηθείσας ἐκθέσεις, ἠθέλετε ἀκούσει ἐπιχειρήματα λίαν σπουδαῖα ὡς τὰ τοῦ στρατηγοῦ Σούτσου, καὶ τὰ ὁποῖα ἤθελον σᾶς πείσει, ὅτι τὸ ὑπάρχον σύστημα εἶναι ἐντελῶς ἀνεπαρκές. Καὶ ἂς μὴ νομίσῃ, ὅτι δύναται νὰ ὀχυρωθῇ ὄπισθεν τῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ στρατοῦ, τὴν ὁποίαν προτάσσει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τῆς ὑπάρξεως τῆς σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ τῆς προπαρασκευαστικῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν· τὰ σχολεῖα ταῦτα λίαν ἀτελῆ μόρφωσιν παρέχουσιν εἰς τοὺς μέλλοντας ἀξιωματικοὺς καὶ ὑπαξιωματικούς. Ὅ,τι ἔχει ἀνάγκην ὁ στρατὸς ἡμῶν, εἶναι καλοὶ ὑπαξιωματικοί, δὲν δυνάμεθα δὲ νὰ ἔχωμεν τοιούτους διὰ τῆς προπαρασκευαστικῆς σχολῆς, διότι κατὰ τὸν Νόμον ἅμα ἐκ τῆς σχολῆς μεταβῶσιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ καὶ ὑπηρετήσωσιν ἐπὶ ἓν ἔτος δύνανται νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν σχολὴν τῶν ὑπαξιωματικῶν· ἀλλ’ ὁ στρατὸς ἔχει ἀνάγκην ὑπαξιωματικῶν εἰς τοὺς στρατῶνας, καὶ ὅπως ὑπάρξωσι τοιοῦτοι πρέπει νὰ ληφθῶσι τ’ ἀναγκαῖα μέτρα, ἵνα ἡ ἐπί τινα ἔτη ὑπηρεσία αὐτῶν εἰς τὸν στρατὸν ἔχῃ ὡς ἀντάλλαγμα τὴν ἐξασφάλισιν τοῦ μέλλοντός των. Οὕτω ἤθελε προκύψει ὁ Νόμος περὶ καταστάσεως τῶν ὑπαξιωματικῶν, ὁ τόσον ἀναγκαῖος διὰ τὴν ὕπαρξιν τῶν πολυτίμων αὐτῶν βαθμολόγων. Διὰ τοῦ Νόμου αὐτοῦ ὁ ἐξοπλισμὸς τοῦ Ἔθνους θὰ ἦτο πραγματικότης, ἡ δὲ γενικὴ στρατολογία θὰ καθίστα τὸ Ἔθνος ἀξιόμαχον. Ὅταν ἠξεύρῃ ὁ ὑπαξιωματικὸς, ὅστις δὲν ἔχει πλήρη τὰ στοιχεῖα διὰ νὰ γείνῃ ἀξιωματικὸς, καὶ ἠξεύρει μόνον τὰ κοινὰ λεγόμενα γράμματα, ὅτι μετὰ ὑπηρεσίαν 6 ἢ 7 ἐτῶν ὡς ὑπαξιωματικὸς εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ ἤθελεν ὑποχρεωτικῶς καθέξει πολιτικὴν θέσιν 60, 80, 100, ἢ 150 δραχ. ἀναλόγως τῆς ὑπηρεσίας του, ὁ στρατὸς τῆς Ἑλλάδος ἤθελε προικισθῇ μὲ τοὺς πολυτίμους αὐτοὺς βαθμοφόρους, διότι οἱ ὑπαξιωματικοὶ οἱ ὑπηρετοῦντες εἰς τὸν στρατὸν, καὶ ἱκανοὶ διὰ νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ σχολεῖον τῶν ὑπαξιωματικῶν, αὐτοὶ μένουν, ὅσοι δὲ δὲν εἶναι ἱκανοὶ ἀφίενται, διότι ἐννοοῦν νὰ εὕρουν ἄλλον πόρον ζωῆς, ἐνόσῳ ἡ Κυβέρνησις δὲν τοὺς ἀσφαλίζει τὸ μέλλον των. Ὁ ἀναγκαιότατος οὗτος νόμος, ὁ περὶ καταστάσεως τῶν ὑπαξιωματικῶν, ὤφειλε νὰ προηγηθῇ τῶν νόμων τῶν, ὡς εἴρηται, Σχολῶν, οἵτινες πρέπει νὰ τροποποιηθῶσιν, ὥστε ὁ ἐξερχόμενος ἐκ τῆς προπαρασκευαστικῆς Σχολῆς νὰ μένῃ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ τέσσαρα ἕως πέντε ἔτη, καὶ τότε νὰ δικαιῶται εἰς ἐξετάσεις διὰ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Σχολὴν τῶν ὑπαξιωματικῶν. Οἱ ἐκπαιδευόμενοι σήμερον ὑπαξιωματικοὶ εἰς τὸ Σχολεῖον τῶν ὑπαξιωματικῶν εἶναι ὑπαξιωματικοὶ πρὸ τοῦ νόμου τοῦ 1882 καὶ δύνανται νὰ ὑπολογίζωσιν ὑπηρεσίαν 5 ἕως 6 ἐτῶν· ἀλλ’ ὑποθέσατε ὑπαξιωματικοὺς ἐξερχομένους ἀπὸ τὸ προπαιδευτικὸν Σχολεῖον, ἐρχομένους ἐνταῦθα καὶ μετὰ ἑνὸς ἔτους διαμονὴν ἐν τῷ στρατῷ εἰσερχομένους εἰς τὸ Σχολεῖον τῶν ὑπαξιωματικῶν, νὰ ἐξέλθωσι μετὰ δύω ἔτη ἀξιωματικοί, ἄνθρωποι οἵτινες ὑπηρέτησαν ἓν μόνον ἔτος εἰς τὸν στρατόν. Καὶ σήμερον ἔχετε ὑπαξιωματικούς, ἀλλ’ οἵτινες φέρουν παράσημα ὑπαξιωματικοῦ, δὲν εἶναι δὲ πράγματι ὑπαξιωματικοὶ· δὲν ἀρκοῦν τὰ παράσημα, εἶναι ψευδῆ· εἶναι τότε ἀληθῆ, ὅταν ὑπολογίζουν ἐπαρκῆ καὶ πραγματικὴν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατῷ. Ὁ στρατηγὸς Σοῦτσος ἐν τῇ ἐκθέσει του γράφει ὅτι: ἐνόσῳ ἔχετε τὸ ὑπάρχον στρατιωτικὸν σύστημα, δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε δεκανεῖς· διότι ἅμα τελειώσῃ τὸ ἔτος, ἀφυπηρετοῦσι, καὶ πρέπει οἱ δυστυχεῖς σωματάρχαι ν’ ἀρχίσωσιν ἐκ νέου νὰ μορφώσωσι τοιούτους, καὶ οἵτινες, ἅμα μορφωθῶσιν, ἀφίενται. Ἡ τοιαύτη κατάστασις εἶναι ἀφόρητος διὰ τὸν στρατὸν, καὶ πρέπει ἡ Βουλὴ σπουδαίως νὰ σκεφθῇ ἐπὶ τούτῳ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡμεῖς προσωπικῶς δὲν πιεζόμεθα, ἀλλὰ δὲν πρέπει ν’ ἀπατώμεθα, λέγοντες ὅτι ἔχομεν στρατὸν, ἐνῷ πράγματι δὲν ἔχομεν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι λίαν ἐλευθέριος διὰ τὰς ἐν τῷ στρατῷ δαπάνας, ἀλλὰ δαπανᾷ ἐν οὐ δέοντι, δαπανᾷ διὰ νὰ οἰκοδομῇ σταύλους πολυτελεστάτους μὲ μαρμαρίνας λεκάνας, ἐνῷ συγχρόνως οἱ στρατιῶται οἱ φυλάττοντες τὴν ὁροθετικὴν γραμμὴν κατοικοῦν εἰς καλύβας. Εἶναι γνωστὸν εἰς τοὺς πλείστους ἐξ ἡμῶν πῶς ἐνδιαιτῶνται οἱ φρουροῦντες στρατιῶται ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις, καὶ ἀντὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀνεγείρῃ μέγαρα τῶν ἡμιόνων, ὤφειλε νὰ φροντίσῃ νὰ ἀνεγείρῃ εἰς τὴν ὁροθετικὴν γραμμὴν στρατῶνας. Ἐπὶ τοσοῦτον ἐσυγχύσθη ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία καὶ ἐμειώθη ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ, ὥστε ἐκ τῶν μηνιαίων καταστάσεων τῶν σωμάτων θέλει ἀποδειχθῆ ὅτι καὶ τὸ μηχανικὸν καὶ τὸ πυροβολικὸν ἀπέσπασαν ἄνδρας πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς χωροφυλακῆς· δὲν ἐνθυμοῦμαι εἰς οὐδεμίαν ἐποχὴν ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ στρατοῦ ἡμῶν—καὶ ἀναφέρομαι πρὸς τοὺς πρεσβυτέρους ἐμοῦ—ἂν ποτὲ τὸ μηχανικὸν καὶ πυροβολικὸν ἐξετέλεσαν τοιαύτην ὑπηρεσίαν. Διὰ τῶν καταστάσεων, ἀντίγραφον τῶν ὁποίων ἐν σημειώσει ἔχω, τὸ μηχανικὸν καὶ τὸ πυροβολικὸν ἐπὶ πολλοὺς μῆνας εἶχον ἀπεσπασμένους ἄνδρας πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς χωροφυλακῆς. Λοιπὸν καὶ τὸ φάσμα τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐκλείπει ὁλοτελῶς, διότι τὰ πράγματα τοῦ στρατοῦ περιῆλθον εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ἡ δὲ δύναμις αὐτοῦ τοσοῦτον ἐμειώθη, ὥστε ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις σώματα εἰδικὰ καὶ ἔχοντα προορισμὸν τὴν καθ’ ἑκάστην ἐκπαίδευσιν ν’ ἀποστέλλωνται πρὸς εἴσπραξιν χρημάτων ἢ πρὸς καταδίωξιν φυγοδίκων. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀληθὴς κατάστασις τοῦ στρατοῦ, καὶ ταύτην εἶχον καθῆκον νὰ ἐκθέσω διὰ νὰ λάβῃ ἡ ἡ Βουλὴ σπουδαῖα μέτρα ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τῶν θεσμῶν τοῦ Τόπου. Ἀλλὰ τὸ πυροβολικὸν, κύριοι, εἰς τὸ ὁποῖον ἀποκλειστικῶς ἀνήκει ἡ συντήρησις τῶν ὅπλων τοῦ στρατοῦ καὶ τῶν πολεμεφοδίων του, δὲν ἠδυνήθη ἐπαρκῶς ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν σπουδαίαν ταύτην ὑπηρεσίαν. Εἰς τὰς μηνιαίας καταστάσεις οἱ σωματάρχαι πολλάκις ἀνέφερον, ὅτι παρελάμβανον ἐκ τῶν ἀποθηκῶν ὅπλα, ἔχοντα ἀνάγκην ἐπιδιορθώσεως, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν, κύριοι, ἄλλως νὰ ἦναι. Εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι εἰς τὴν πρωτεύουσαν ὑπάρχουν καὶ κατασκευάζονται τελευταῖον ὁπλοθῆκαι, ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τὰ ὅπλα νὰ ἦναι ἐντὸς τῶν ἀποθηκῶν, ἔχουν ἀνάγκην ἀδιαλείπτου συντηρήσεως, διὰ δὲ τὰς ἀποθήκας, ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν, καὶ ὁ στρατηγὸς Σοῦτσος διὰ τῆς ἐκθέσεώς του παραπονεῖται πικρῶς, ὅτι δέον νὰ ληφθῶσι κατεπειγόντως τὰ κατάλληλα μέτρα διὰ τὴν συντήρησιν τῶν πολεμεφοδίων καὶ αὐτῶν τῶν ὅπλων, τῶν ὁποίων ἡ ἐλαχίστη φθορὰ παραβλάπτει σπουδαίως τὴν εὐθυβολίαν. Ἔχουν ἀνάγκην λοιπὸν μεγάλης συντηρήσεως. Δυστυχῶς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ ὁποῖον ἐκληρονόμησε μεγάλην περιουσίαν ὅπλων ἀπὸ τοὺς προκατόχους, ὤφειλεν ἀντὶ νὰ μᾶς προικίσῃ μὲ τοὺς ἐργοδηγοὺς τῆς Ἐλβετίας καὶ τοὺς Ἄγγλους στρατηγοὺς τοῦ μηχανικοῦ τοῦ Ἀγρινίου, ὤφειλε νὰ μετακαλέσῃ τεχνίτας ἐκ τῶν ἐργοστασίων τοῦ Κροὺπ διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ μορφώσωμεν ὁπλοδιορθωτὰς, ἡ ἔλλειψις τῶν ὁποίων εἶναι ἐπαισθητὴ εἰς τὰ Σώματα. Τὸ ὁπλοστάσιόν μας πρὸ 10 ἐτῶν ἦτο εἰς πολὺ καλλιτέραν κατάστασιν ἢ σήμερον· μάτην ὁ διοικητὴς ἀπὸ δύω ἐτῶν διαρκῶς ἀναφέρει ὅτι δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐλαχίστην ἐκπαίδευσιν ἕνεκα ἐλλείψεως ἀξιωματικῶν τοῦ πυροβολικοῦ, διότι οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοῦ εἶναι τοῦ ὑλικοῦ. Τὰ αὐτὰ ἀναφέρει καὶ ὁ στρατηγὸς Σοῦτσος ἐν τῇ ἐκθέσει του περὶ τοῦ ὁπλοστασίου. Ἀφοῦ ἔχομεν 5 τάγματα πυροβολικοῦ ἐν Ἀθήναις, ἀφοῦ οἱ πλεῖστοι τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ δὲν δύνανται σήμερον νὰ προβιβασθῶσι, καίτοι ὑπαρχουσῶν κενῶν θέσεων, ὡς μὴ συμπληρώσαντες τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον, ἀφοῦ ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς Ἑλλάδος ἐλάβομεν βροχηδὸν τοὺς βαθμοὺς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβῶσιν εἰς Ναύπλιον, ὡς ἐγίνετο ἄλλοτε, οἱ κατάλληλοι ἀξιωματικοὶ τοῦ πυροβολικοῦ πρὸς μόρφωσιν καὶ ἑαυτῶν καὶ τοῦ ὁπλοστασίου· ἀλλὰ μήπως ὁ διοικητὴς τάγματος μηχανικοῦ δὲν παραπονῆται διὰ τῆς μηνιαίας καταστάσεώς του, ὅτι ἔχει ὑπολοχαγοὺς τοῦ πεζικοῦ εἰς τὴν διεύθυνσιν δύω λόχων; καὶ ἂν ἀμφιβάλετε, κύριοι, δὲν ἔχω οὐδεμίαν δυσκολίαν ν’ ἀναγνώσω αὐτήν· (ἀναγινώσκει)· «Ἐν τούτοις δύω λόχοι τοῦ μηχανικοῦ διοικοῦνται παρὰ δύω ὑπολοχαγῶν τοῦ πεζικοῦ, οἵτινες οὐδεμίαν δύνανται νὰ ἔχωσι γνῶσιν τῆς ἐπιῤῥοῆς τοῦ μηχανικοῦ». Καὶ ἐνόουν ὅτι τὸ μηχανικὸν μέχρι τῆς προχθὲς δὲν εἶχεν ἀνθυπολοχαγοὺς καὶ ὑπολοχαγοὺς, ἀλλ’ οἱ λοχαγοὶ τοῦ μηχανικοῦ ἦσαν ἐπαρκεῖς. Ἐπρέσβευσα πάντοτε ὅτι τὰ πράγματα πρέπει νὰ ἀποκαλύπτωνται διὰ νὰ τυγχάνωσι προσηκούσης διορθώσεως· δὲν πρέπει νὰ συγκαλύπτωμεν αὐτὰ, διότι ἡ συγκάλυψις αὐτῶν χειροτερεύει τὴν κατάστασιν· βεβαίως οἱ λοχαγοὶ τοῦ μηχανικοῦ εἶναι ἐπαρκεῖς, δώδεκα δὲ μόνον ἀπαιτοῦνται διὰ τὰ τρία τάγματα τοῦ μηχανικοῦ. Ἡ πολιτικὴ παρέμβασις καὶ ἡ προστασία εἶναι ὁ κύριος λόγος τῆς καταστάσεως αὐτῆς, καὶ ὅταν λέγω πολιτικὴν, δὲν ἐννοῶ τὴν παρέμβασιν μόνον τῶν πολιτευομένων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ἀείποτε δὲ ἀπέκρουσα τὰς προστασίας, εἴτε τῶν μὲν εἴτε τῶν δέ. Ἕνεκα τούτου καθεὶς προτιμᾷ, ἀντὶ νὰ ὑπηρετῇ εἰς τὸν λόχον τοῦ μηχανικοῦ, νὰ ὑπηρετῇ εἰς εἰδικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ οὕτω τὰ μὲν Σώματα μένουν γυμνὰ, αἱ δὲ εἰδικαὶ ὑπηρεσίαι ὑπερεπλεόνασαν. Τὰ τοιαῦτα ἀδικήματα εἶναι σπουδαῖα διὰ τὸν στρατὸν, καὶ κατέκρινα ἀείποτε τοὺς στρατιωτικοὺς ἐκείνους, οἵτινες ὑπέχουν εὐθύνας διὰ τὴν κατάστασιν αὐτὴν, καὶ εἶπον αὐτοῖς πάντοτε ὅτι εἶναι συνένοχοι τῆς καταστάσεως αὐτῆς· διότι δὲν ἠξεύρω ποῖος Ὑπουργὸς ἢ ποῖος Βασιλεὺς ἀκόμη, ἀπέναντι Σωματαρχῶν εὐόρκως καὶ ἐντίμως ἐκπληρούντων τὸ καθῆκόν των καὶ δυναμένων νὰ παρουσιασθῶσιν ἐνώπιον αὐτῶν διὰ νὰ τοῖς καταγγείλωσι τὴν τοιαύτην κατάστασιν, ἤθελε μείνει ἀπαθὴς καὶ ἀδιάφορος.

§34ΜΑΥΡΟΣ. Νὰ γείνῃ εἷς Νόμος νὰ μὴν ὑπανδρεύωνται οἱ ἀξιωματικοί.

§35Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι οἱ ἔγγαμοι ἐν γένει ἀξιωματικοὶ ἐκτελοῦν κάλλιον τὸ καθῆκόν των ἢ οἱ ἄγαμοι. Κύριοι, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐπιληφθῶ μετὰ λύπης τοῦ ζητήματος τῆς πολιτικῆς ἐν τῷ στρατῷ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑπεσχέθη κατὰ τὴν προπαρελθοῦσαν Σύνοδον, ὅτι δὲν θὰ ἀναμίξῃ τὴν πολιτικὴν τῷ στρατῷ, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Μεσσηνέζην ὑποδεικνύοντα, ὅτι τὸ μόνον δυνάμενον νὰ μορφώσῃ στρατιωτικῶς τὸν Τόπον εἶναι ἡ ἀπομάκρυνσις τῆς πολιτικῆς ἐκ τοῦ στρατοῦ, καὶ εἰπόντα, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν πρέπει νὰ ἦναι ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου· ἀλλὰ συνάμα ὁ κ. Τρικούπης ὑπεστήριξεν, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν πρέπει νὰ διευθύνεται ἀπὸ τὸν Πρωθυπουργὸν, τὸν ἔχοντα τὴν ἀναγκαίαν δύναμιν ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου διὰ νὰ χορηγῶνται εὐκόλως τὰ ἀναγκαῖα μέτρα πρὸς βελτίωσιν τοῦ στρατοῦ. Ἐκ τῶν καταστάσεων, τὰς ὁποίας θέλω σᾶς ἀναγνώσει, θέλει ἀποδειχθῆ, κύριοι, ὅτι ἐν τῷ στρατῷ ἡ πολιτικὴ ἐνέργεια, παρὰ τὴν δοθεῖσαν ὑπόσχεσιν τοῦ κ. Τρικούπη, ἦτο πλήρης διὰ τῶν γενομένων μετακινήσεων τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ τὸ λυπηρότερον τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν.

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπὸ τὸν Ὑπουργόν;

§37ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὄχι· ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τὸ νὰ μὴ ἐκδίδῃ τοιαύτας διαταγὰς ὁ Ὑπουργὸς, νὰ λαμβάνωσι δὲ χώραν τὰ τοιαῦτα ἐν τῷ στρατῷ, παραλύοντα τὴν πειθαρχίαν, μειοῦντα τὴν εὐθύνην τῶν Σωματαρχῶν, ἡ δὲ πολιτικὴ καὶ ἡ προστασία νὰ ἀντικαθιστῶσι τοὺς στρατιωτικοὺς κανονισμούς. Δι’ ἐμὲ εἶναι ἀδιάφορον ἂν ἐν γνώσει ἢ ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ Ὑπουργοῦ τὰ τοιαῦτα τελῶνται, ὀφείλω νὰ τὰ καταγγείλω, ἂς ἐκλέξῃ δὲ ὁ Ὑπουργὸς οἱανδήποτε θέλει θέσιν εἴτε τοῦ ἐν ἀγνοίᾳ, εἴτε τοῦ ἐν γνώσει διατελοῦντος. Ἀκούσατε. Τὸ 1 πεζικὸν τάγμα ἑδρεύει ἐν Λαμίᾳ καὶ ἔχει ἀπεσπασμένον ἕνα στρατιώτην εἰς τὸ Φρουραρχεῖον τῶν Ἀθηνῶν. Κατὰ τοὺς στρατιωτικοὺς κανονισμοὺς τὸ τοιοῦτον δὲν ἐπιτρέπεται· ἐὰν ἔχῃ δὲ ἀνάγκην τὸ Φρουραρχεῖον Ἀθηνῶν ἑνὸς στρατιώτου, τὰ 7 τάγματα τῶν Ἀθηνῶν ἠδύναντο νὰ τῷ χορηγήσωσιν. Ἐξ ἄλλων Σωμάτων μετετέθησαν τέσσαρες στρατιῶται, εἰς ἄλλα Σώματα δύω. Ἐννοῶ τὰς ἀμοιβαίας μεταθέσεις, ἀλλὰ τότε ἔπρεπε τέσσαρες νὰ εἰσέλθωσι καὶ τέσσαρες νὰ ἐξέλθωσιν ἐκ τοῦ τάγματος, ἀλλὰ νὰ εἰσέλθωσι τέσσαρες ἀπὸ τὰ ἄλλα Σώματα καὶ νὰ ἐξέλθωσι δύω ἀπὸ τὸ τάγμα, τὸ τοιοῦτον εἶναι ὕποπτον. Τὸ 2 πεζικὸν τάγμα ἑδρεύει εἰς Μεσολόγγιον· ἔχει ἀπεσπασμένον ἕνα στρατιώτην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Τὸ τοιοῦτον ὑποδεικνύει προστασίαν τοῦ ἀτόμου ἢ πολιτικὴν ἀπαίτησιν. Τὸ 3 πεζικὸν τάγμα ἔχει ἕδραν εἰς Τρίπολιν. Ἡ δύναμίς του εἶναι 108 ἄνδρες, ἐξ ὧν 54 στρατιῶται, καὶ λιποτάκται 23. Ἔχει ἀπεσπασμένους ἕνα ὑπαξιωματικὸν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, 1 ὑπαξιωματικὸν εἰς τὸ Στρατολογικὸν γραφεῖον Ἀθηνῶν, 1 ὑπαξιωματικὸν εἰς τὸ Στρατολογικὸν γραφεῖον Χαλκίδος, 1 ὑπαξιωματικὸν εἰς τὴν ἀποθήκην Ναυπλίου, 1 ὑπαξιωματ. εἰς τὸ ἐν Σπάρτη 25 τάγμα, καὶ 1 στρατιώτην εἰς τὸ Φρουραρχεῖον Ἀθηνῶν. Κατὰ τὸν Αὔγουστον ἔχει ἀπεσπασμένον 1 ὑπαξιωματικὸν παρὰ τῷ ἐν Ἀθήναις 23ῳ τάγματι, 1 στρατιώτην παρὰ τῷ ἐν Χαλκίδι 12ῳ· μετετέθη τὸν 7βριον ἐξ ἄλλου Σώματος εἷς στρατιώτης, εἰς ἄλλα δὲ Σώματα μετετέθησαν 4 στρατιῶται· ἔχει ἀπεσπασμένον 1 ὑπαξιωματικὸν εἰς Κόρινθον, 1 ὑπαξιωματικὸν εἰς τὸ Ἀρτοποιεῖον Ναυπλίας, 1 ὑπαξιωματικὸν εἰς τὸ Ἐπιμελητήριον Ἀθηνῶν, καὶ 1 ὑπαξιωματικὸν εἰς τὸ Νοσοκομεῖον Ναυπλίας. Τὸ 4 πεζικὸν τάγμα ἑδρεύει εἰς Ἄρταν· ἔχει δύναμιν 206 ἀνδρῶν, λιποτάκται 9. Ἀπεσπασμένοι: 1 ὑπαξιωματικὸς εἰς τὸ Στρατολογικὸν γραφεῖον Κερκύρας· 1 ὑπαξιωματικὸς εἰς τὸ Φρουραρχεῖον Πειραιῶς. Τὸν Αὔγουστον ἀπεσπασμένον 1 στρατιώτην εἰς τὸ Παράρτημα τῆς ἀποθήκης Μεσολογγίου. Τὸ 5 τάγμα ἑδρεύει εἰς Λευκάδα. Τὸν Ἰούνιον μετετέθησαν ἐξ ἄλλων Σωμάτων 2 στρατιῶται, οὐδεὶς δὲ εἰς ἄλλο Σῶμα; μεταθέσεις δὲ ἀξιωματικῶν δὲν ἐγένοντο διὰ νὰ παρασύρωσι τοὺς ὡς ὑπηρέτας στρατιώτας των. Ἀπεσπασμένος 1 στρατιώτης παρὰ τῷ ἐν Ἀθήναις 14ῳ τάγματι, 1 ὑπαξιωματικὸς εἰς τὸ Ἐπιμελητήριον Μεσολογγίου. Τὸν Ὀκτώβριον ἀπεσπασμένος 1 ὑπαξιωματικὸς εἰς τὴν γενικὴν ἀποθήκην Μεσολογγίου καὶ 1 στρατιώτης ὡσαύτως. Τὸν Νοέμβριον μετετέθησαν ἐξ ἄλλων Σωμάτων 6 στρατιῶται, εἰς ἄλλα δὲ Σώματα οὐδείς. Τὸν Σεπτέμβριον 1 ὑπαξιωματικὸς εἰς τὸ μεταβατικὸν Αἰτωλοτριχωνίας. Ἐπὶ τοσοῦτον οἰκτρὰ εἶναι, κύριοι, ἡ κατάστασις αὕτη, ὥστε δὲν ἐπιθυμῶ νὰ λυπήσω ἐπὶ πλέον τὴν Βουλήν, τὴν παρασχοῦσαν ἀείποτε ἄφθονα τὰ μέσα πρὸς ὕπαρξιν καὶ βελτίωσιν τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν στρατοῦ, καὶ διὰ τοῦτο παύω τὸ μαρτυρολόγιον αὐτό, τὸ ὁποῖον καὶ ἀδυνατῶ νὰ ἐξακολουθήσω. Εἶναι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐν γνώσει τῆς θλιβερᾶς αὐτῆς καταστάσεως; ἀμφιβάλλω. Ἀλλ’ ἔχω πληροφορίαν τινά, τὴν ὁποίαν θέλω ἀνακοινώσει, διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. «Ἀξιόλογος ἀξιωματικὸς, ὁ ὑπολοχαγὸς Πετρόπουλος, διετέλει ὡς ὑπασπιστὴς τοῦ 1 Εὐζωνικοῦ τάγματος. Ἐπειδὴ δὲ ἐτύγχανε παρ’ αὐτῷ ὑπαξιωματικός τις ἐκ τῆς Ἐπαρχίας Τριχωνίας, ἐν ᾗ ἐπρόκειτο νὰ ἐξασκήσῃ τὰ πολιτικά του δικαιώματα, ὁ ὑπασπιστὴς τοῦ Ὑπουργοῦ κ. Μάνεσης, καὶ τοῦτον ἐτιμώρησεν ὁ ὑπασπιστὴς διὰ λόγους πειθαρχικούς, ὁ λοχίας οὗτος ἔλαβεν ἄδειαν καὶ ἀναχωρῶν ἐκ Καλαμπάκας δι’ Ἀθήνας εἶπεν, ἢ ἐγὼ ἐν τῷ τάγματι, ἢ ὁ ὑπασπιστὴς, ὅπερ καὶ ἐγένετο. Ὁ διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος διωρισμένος ὑπασπιστὴς ἐν τῷ τάγματι μετετέθη εἰς ἕτερον τάγμα, ὁ δὲ λοχίας ἐπανῆλθε γαυριῶν διὰ τὸ κατόρθωμά του». Ἐγὼ, κύριοι, ὄχι μετ’ εὐχαριστήσεως εἶδον τὸν κ. Τρικούπην Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἐνῷ ἄλλοτε ἐπίστευον ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἠδύνατο νὰ διευθύνηται καὶ ὑπὸ μὴ στρατιωτικοῦ ἐκ τῆς ἰδέας ὅτι, ὡς μὴ ὑπηρετήσας ὁ τοιοῦτος εἰς τὸν στρατὸν, δὲν θὰ εἶχεν οὔτε συμπαθείας, οὔτε ἀντιπαθείας καθ’ οἱουδήποτε ἀτόμου. Λυποῦμαι, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν εἰργάσθη τελεσφόρως εἰς τὰ τοῦ στρατοῦ, ἵνα μὴ συμβαίνωσιν ὅσα συμβαίνουσι. Καὶ ἦτο πολὺ φυσικὸν τοῦτο, διότι ὁ κ. Τρικούπης ἀφ’ ἑνὸς ἀπησχολημένος μὲ τὴν ἐν γένει διοίκησιν τοῦ Κράτους, ἀφ’ ἑτέρου μὴ ἔχων τὴν ἀναγκαίαν πεῖραν καὶ γνῶσιν τῶν λεπτομερειῶν τοῦ στρατοῦ, δὲν ἠδύνατο νὰ ἀποφύγῃ τὴν, ὡς εἴρηται, κατάστασιν, ἕνεκεν τῆς ὁποίας ὁ στρατὸς ἀδικεῖται. Αἱ μετακινήσεις τῶν ἀξιωματικῶν παρουσιάζονται τόσον συνεχεῖς, ὥστε ἐντὸς τεσσάρων μηνῶν, κατὰ τοὺς μῆνας Ἰούλιον, Αὔγουστον, Σεπτέμβριον καὶ Ὀκτώβριον μετὰ τῶν προσκολλήσεων καὶ ἀποσπάσεων, ἀνῆλθον εἰς τὸν τερατώδη ἀριθμὸν τοῦ 900, καὶ θέλω ὑπενθυμίσει εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅτι ἂν τὰ τοιαῦτα δὲν ἐγένοντο δι’ Ὑπουργικῆς διαταγῆς, ἀλλὰ διὰ Βασιλικῶν Διαταγμάτων, ὅπως ἄλλοτε ὑπέσχετο εἰς τὴν Βουλὴν, τὸ τοιοῦτον δὲν μειώνει τὴν ὡς ἐκ τούτου προερχομένην παραλυσίαν εἰς τὸν στρατόν. Ἄλλως, ἔχω πληροφορίαν ὅτι, ὁσάκις τὰ Διατάγματα ἀμέσως δὲν ἐπιστρέφονται, ἐκτελοῦνται διὰ τηλεγραφικῶν διαταγῶν. Νομίζω, ὅτι τὸ τοιοῦτον ἔλαβε χώραν διὰ τὴν μεταστάθμευσιν εἰς Ἀθήνας τάγματός τινος. Τὸ 1 τάγμα κατὰ τοὺς τέσσαρας μῆνας εἶχεν 20 μεταβολὰς ἀξιωματικῶν, ἤτοι προσκολλήσεις, ἀποσπάσεις, μεταθέσεις ἐξ ἄλλων Σωμάτων, καὶ μεταθέσεις εἰς ἄλλα Σώματα· τὸ 2 τάγμα 19, τὸ 3ον 63, τὸ 4ον 49, τὸ 5ον 42, τὸ βον 48 κτλ., ἐν ὅλῳ τὰ 27 τάγματα ἐπὶ 4 μῆνας 957 μεταβολάς. Πιστεύω ὅτι δὲν ἔσφαλα εἰς τὴν ἀπαρίθμησιν ταύτην, ἀλλ’ οἱουσδήποτε ἀριθμοὺς καὶ ἂν παραδεχθῆτε, πάλιν τὸ κακὸν εἶνε μέγα. Διὰ τῶν καθ’ ἑκάστην μετακινήσεων τῶν ἀξιωματικῶν ἡ εὐθύνη τῶν σωματαρχῶν ἐκλείπει, ἡ ἐκπαίδευσις παραλύει, οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν ἐργάζονται, περιμένοντες τὴν στιγμὴν τῆς μεταθέσεώς των. Μοὶ εἶπον σωματάρχαι, ὅτι τρὶς τοῦ ἔτους μεταβάλλεται τὸ προσωπικὸν τῶν ἀξιωματικῶν των. Ὅταν λοιπὸν οἱ ἀξιωματικοὶ μετακινοῦνται καθ’ ἑκάστην, τί δύνανται ν’ ἀπαιτήσωσιν οἱ σωματάρχαι παρ’ αὐτῶν; Ὁποίαν ἐκπαίδευσιν δύνανται ν’ ἀπαιτήσωσιν ἀπὸ τοὺς διοικητὰς τῶν λόχων, τοὺς ὁποίους τρὶς τοῦ ἔτους βλέπουσιν ἐρχομένους καὶ παρερχομένους; Τοιαύτη κατάστασις εἶναι ἀκατονόμαστος ἰδίᾳ διὰ Κυβέρνησιν διαχειριζομένην ἐπὶ τρία ἔτη τὰ δημόσια συμφέροντα. Τὸ τοιοῦτον σύστημα ἐκτὸς ὅτι καταστρέφει τὴν ἐκπαίδευσιν, ἀντιστρατεύεται καὶ πρὸς τὰς νέας ἰδέας, καθ’ ἃς οἱ ἀξιωματικοὶ ὀφείλουσι νὰ ἔχωσι πρωτοβουλίαν ὡς πρὸς ὅλα, ἰδίως δὲ διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν ὑπ’ αὐτοὺς ἀνδρῶν. Σήμερον οἱ διοικηταὶ τῶν λόχων, τῶν πυροβολαρχιῶν καὶ τῶν ἰλῶν, δὲν περιμένουσι νὰ τοῖς προσδιορίσῃ ὁ σωματάρχης των τί εἴδους γυμνάσια καθ’ ἑκάστην νὰ κάμωσιν· ἕκαστος αὐτῶν ἐκγυμνάζει τοὺς ἄνδρας του εἰς τὸ εἶδος ἐκεῖνο τῶν γυμνασίων, εἰς τὸ ὁποῖον, κατὰ τὴν γνώμην του, ἔχουσι περισσοτέραν ἀνάγκην· μόνον μετὰ τὴν πάροδον τοῦ ὡρισμένου χρόνου οἱ σωματάρχαι αὐτῶν θὰ τοῖς ζητήσωσιν εὐθύνας διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν ἀνδρῶν των. Ἀλλ’ ὅταν ἐν διαστήματι ἑνὸς ἔτους ἀλάσσῃ τρὶς τὸ προσωπικὸν τῶν ἀξιωματικῶν ἑκάστου τάγματος, καὶ ὅταν ἔχωμεν τὰς δύω ἐποχὰς τῆς προσελεύσεως τῶν νεοσυλλέκτων, τίς δικαιοῦται νὰ ζητήσῃ ἐκπαίδευσιν καὶ εὐθύνας; Πρὸς πληροφορίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἀνακοινῶ, ὅτι ἐν μιᾷ μηνιαίᾳ καταστάσει ὑπάρχει σημείωσις ἀφορῶσα προσωπικῶς αὐτόν. Εἶναι ἡ κατάστασις τῆς πρώτης Ἰουλίου τοῦ 1883 τοῦ 11 τάγματος, ἥτις γράφει, ὅτι ὁ ἀνθυπολοχαγὸς Γεώργιος......... ἀπεσπάσθη εἰς Ἀθήνας τῇ προφορικῇ διαταγῇ τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἐὰν θέλετε τὴν καταθέτω.

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ ἐξετάσω τὰ ἔγγραφα.

§39Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ, εἴπατε διὰ ποῖον λόγον δὲν σᾶς ἐπιτρέπεται νὰ διατάξητε προφορικῶς, καὶ εἶναι τάγμα τὸ ὁποῖον δὲν φρουρεῖ εἰς Ἀθήνας, ἀλλ’ εἰς Τύρναβον, ἐνῷ καθ’ ἃ ἠξεύρω δὲν μετέβητε μέχρι τοῦδε εἰς Τύρναβον. Τὸ τοιοῦτον εἶναι ἀξιοσημείωτον καὶ ἀνήκουστον.

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ δι’ ἐμὲ εἶναι ἀξιοσημείωτον οὕτως ἐκτιθέμενον, ἀλλὰ θὰ θεωρηθῇ κανονικώτατον, ἂν ἀποδειχθῇ ἐκ τῶν ἐγγράφων ὅτι διήρχετο ὁ ἀξιωματικὸς διὰ τῶν Ἀθηνῶν.

§41Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Διὰ τῆς πληροφορίας αὐτῆς ἠθέλησα νὰ καταστήσω προσεκτικὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅπως σπουδαίως μεριμνήσῃ διὰ τὴν ἀξιοθρήνητον τοῦ στρατοῦ κατάστασιν. Δυστυχῶς λοιπὸν καὶ τὰ τοῦ στρατοῦ ὤφειλον νὰ παρακολουθήσωσι τὴν γενικὴν ἔκλυσιν τῆς διοικήσεως. Πιστεύω, καὶ μετ’ ἐμοῦ, ἐλπίζω, ὅτι πάντες πιστεύετε, ὅτι τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα τῆς χώρας πρέπει νὰ ᾖναι ἀνεπηρέαστον ἀπὸ πάσης πολιτικῆς ἰδέας, ἀπὸ πάσης πολιτικῆς ἀποχρώσεως. Ἔχω τὴν βεβαιότητα, ὅτι τὸ Κοινοβούλιον ἀπέδειξε πάντοτε διὰ τῶν πραγμάτων, ὅτι ἀγαπᾷ τὸν στρατὸν, ἀλλὰ πρέπει καὶ αἱ Κυβερνήσεις νὰ ἔχωσι πρὸς αὐτὸν τὴν αὐτὴν ἀγάπην, ὄχι πρὸς χάριν τῶν ὑπηρετούντων ἀτόμων, ἀλλὰ πρὸς χάριν τοῦ Ἔθνους, πρὸς χάριν τῶν συμφερόντων αὐτοῦ καὶ τῆς τιμῆς του. Ἐκ τοιούτων αἰσθημάτων ἐμφορούμεναι αἱ Κυβερνήσεις τοῦ Τόπου, δὲν ὀφείλουσι νὰ ἐκμεταλλεύωνται τὸν θεσμὸν τοῦ στρατοῦ χάριν πολιτικῆς κερδοσκοπίας.

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δύω τινὰ ἠθέλησε ν’ ἀποδείξῃ ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας· ἠθέλησε ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι ἡ διοίκησις τοῦ στρατοῦ ἐνεργεῖται ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως κακῶς, ἠθέλησε ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι καὶ τὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ κακῶς ἔχουσιν. Ὡς πρὸς τὰ τῆς διοικήσεως τοῦ στρατοῦ ἔλαβεν ἀνὰ χεῖρας πάσας τὰς πληροφορίας, πάντα τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἐξ αὐτῶν συνέλεξεν ἀριθμούς τινας, τοὺς ὁποίους ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν, παραστήσας, ὅτι οἱ ἀριθμοὶ οὗτοι βεβαιοῦσι κακὴν κατάστασιν τῶν τοῦ στρατοῦ. Ποῖοι δὲ ἦσαν οἱ ἀριθμοί; Εἶπεν, ὅτι ἐγένετο ἀριθμὸς μεταθέσεων ἀξιωματικῶν μέγας, καὶ τὰς μεταθέσεις ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ ὡς γενομένας ἐκ λόγων πολιτικῶν, ἢ ἐκ λόγων προσωπικῶν, ἢ ἐξ ἄλλων οἰωνδήποτε ἀφορμῶν, ἐκ τῶν ἀποτελουσῶν κατάχρησιν Κυβερνητικήν. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου δὲν ἐδικαιοῦτο ν’ ἀναφέρῃ μόνους τοὺς ἀριθμούς· ἔπρεπε νὰ συνοδεύσῃ αὐτοὺς ὑπὸ τῆς ἀπαιτουμένης ἐξηγήσεως· ὤφειλε ν’ ἀνομολογήσῃ, ὅτι δὲν ἠδύναντο κατὰ τοὺς νόμους ἡμῶν νὰ γείνωσι μεταθέσεις ὀλιγώτεραι τῶν γενομένων· καὶ μόνον τῷ ἐπετρέπετο νὰ ἐπικαλεσθῇ αὐτὰς, ἂν ἔφερεν ἀποδείξεις, ὅτι αὗται ἐγένοντο οὐχὶ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, ἀλλ’ ἐκ λόγων ἄλλων. Ἔχομεν νομοθεσίαν, καθ’ ἣν ὁ προβιβαζόμενος ἀξιωματικὸς καταλαμβάνει θέσιν προσμετροῦσαν, θέσιν ἐξ ἐκείνων, ἐν αἷς ὑπηρετῶν, ν’ ἀποκτᾷ τὸ δικαίωμα τοῦ προβιβασμοῦ. Εὐθὺς λοιπὸν ὡς ἐγένοντο προβιβασμοὶ— καὶ ποῖος δὲν ἐνθυμεῖται, ὅτι ἐν τῷ διαστήματι τοῦ χρόνου, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς, ἐγένοντο πολυάριθμοι προβιβασμοί....

§43ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μίαν φοράν.

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλ’ ὁ ἀριθμὸς ὑπερβαίνων τοὺς 350, ἦτο τοσοῦτος, ὥστε αὐτὸς θὰ ἤρκει εἰς δικαιολογίαν τῶν πλείστων μεταθέσεων. Οἱ προβιβαζόμενοι πρέπει νὰ τοποθετηθῶσιν εἰς θέσιν προσμετροῦσαν· γενομένων ἄρα προβιβασμῶν τριακοσίων ἢ τετρακοσίων, ἔπρεπε νὰ γείνωσι καὶ τοποθετήσεις εἰς θέσεις προσμετρούσας τριακόσιαι ἢ τετρακόσιαι· τὰς θέσεις ταύτας κατέχουσιν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἄλλοι, καὶ ἰδοὺ τριακόσιαι ἢ τετρακόσιαι μεταθέσεις, ἂν διὰ μόνης μιᾶς μετακινήσεως ἐπιτυγχάνηται ἡ τοποθέτησις τοῦ προβιβαζομένου, ἀλλὰ πολλάκις ἀπαιτοῦνται τρεῖς καὶ τέσσαρες μεταθέσεις, ὧν ἀθροιζομένων, θὰ εἴχομεν ὁλικὸν ἀριθμὸν μεταθέσεων ἀξιωματικῶν πολὺ πλησιάζοντα εἰς τὸν ἀνακοινωθέντα παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι οὗτος ὁ μόνος κανονικὸς λόγος. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἀναγνωρίζει βεβαίως τὴν αὐθεντίαν τοῦ ἄλλοτε Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἀοιδίμου Βότσαρη, ἠξεύρει δὲ, ὅτι ἀρχὴν ἐκεῖνος ἐθεώρησε θεμελιώδη, νὰ ἐπιτρέπηται τῶν ἀξιωματικῶν ἡ ἀμοιβαία μετάθεσις. Ὅταν δ’ ἐπιτρέπηται ἐκ τοῦ νόμου καὶ τοῦ κύρους τῶν προηγουμένων ἡ ἀμοιβαία τῶν ἀξιωματικῶν μετάθεσις, ποίαν ἀξίαν ἔχει τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι ἐγένοντο πολλαὶ μεταθέσεις; Ἐὰν πολλοὶ ἐζήτησαν ἀμοιβαίας μεταθέσεις καὶ πολλαὶ εἰς ἐκτέλεσιν τοιούτων αἰτήσεων μεταθέσεις ἐγένοντο, τί ἀποδεικνύει τοῦτο ὡς πρὸς τὴν ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν; Τί ἀποδεικνύει ἡ κατ’ αἴτησιν τῶν διοικητῶν τῶν ταγμάτων μετάθεσις ἐξ ἄλλων ταγμάτων ἀξιωματικῶν, ἵνα τοῖς χρησιμεύσωσιν ὡς ὑπασπισταί; Τί ἡ μετάθεσις ἐπὶ τῇ αἰτήσει τῶν ἀνωτέρων Ἐποπτῶν τῶν μεταβατικῶν ἀποσπασμάτων ἀξιωματικῶν, ὡς καταλλήλων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ἢ ἡ μετάθεσις αὐτῶν ὡς καταλλήλων εἰς τὴν μεθοριακὴν ὑπηρεσίαν; Ὅταν οἱ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀγορεύοντες θέλωσιν ἐπὶ ἀριθμῶν νὰ στηρίζωσιν ἐπικρίσεις, ὀφείλουσι νὰ προσάγωσι πληροφορίας περὶ τῆς ἐννοίας τῶν ἀριθμῶν καὶ περὶ τοῦ ἐπιληψίμου τῶν πράξεων, ὧν οἱ ἀνακοινούμενοι ἀριθμοὶ εἶναι τὸ ἄθροισμα, καὶ νὰ μὴ ἀρκῶνται εἰς τὰς ἐντυπώσεις τὰς ἐκ τοῦ μεγέθους τῶν ἀριθμῶν καὶ εἰς τὰς θαυμαστικὰς ἐπ’ αὐτῷ ἐπιφωνήσεις τῶν ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀκροωμένων, οἵτινες δὲν θὰ ἐξετίθεντο διὰ τοιούτων ἐκδηλώσεων τῶν ἐντυπώσεων αὐτῶν, ἂν εἰδοποιοῦντο συνάμα, ὅτι οἱ ἀριθμοὶ οὗτοι εἶναι τὸ πόρισμα διατάξεων τοῦ νόμου καὶ τῶν κανονισμῶν, δεόντως ἐφαρμοζομένων. Καὶ ταῦτα μὲν εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ὡς πρὸς τοὺς ἀξιωματικούς. Ἐκ τῶν καταγγελθέντων δὲ περὶ αὐτῶν ἓν μόνον ὑπάγεται εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν δυναμένων νὰ συσχετισθῶσι πρὸς τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως· μίαν ἀπόσπασιν ἀξιωματικοῦ ἀνέφερεν ὁ κ. Βουλευτὴς γενομένην κατὰ Ἰούλιον τοῦ παρελθόντος ἔτους τῇ προφορικῇ διαταγῇ τοῦ Ὑπουργοῦ. Περὶ ταύτης οὐδὲν γινώσκω· θέλω ἐξετάσει, ἵνα πληροφορήσω τὴν Βουλήν. Βεβαίως, ἂν ἐδόθη προφορικὴ διαταγὴ, θὰ ὑπῆρξέ τις λόγος προκαλέσας αὐτὴν, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ εἴπω τίς ὁ λόγος, ἐνόσῳ ἀγνοῶ ἂν τὸ πρᾶγμα ἐγένετο, διότι εὐλόγως ἐμβάλλει καὶ ἐμὲ καὶ πάντα τὸν ἀκροασθέντα εἰς ἀπορίαν, πῶς ἠδυνάμην διὰ προφορικῆς διαταγῆς νὰ μετακαλέσω ἀξιωματικὸν ἐκ Τυρνάβου. Δὲν θέλω ν’ ἀρνηθῶ τὸ γεγονὸς ἀπολύτως, ἀλλὰ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θέλει ἀποδειχθῆ ἀποῤῥέον ἐκ τῆς κανονικῆς λειτουργίας τῆς ὑπηρεσίας καὶ ἔχον ἔννοιαν ἀλλοίαν ἐκείνης, ἣν ἐκ πρώτης ὄψεως περιβάλλεται ὡς ἐκ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν παρεστάθη. Ἀναδιφήσας ὁ κ. Βουλευτὴς πάντα τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα κατέθεσα, ἵνα εὕρῃ ἐν αὐτοῖς λαβὴν ἐπικρίσεων, δὲν ἠδυνήθη νὰ χρησιμοποιήσῃ πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν, εἰμὴ σημείωσίν τινα ἐν καταστάσει τοῦ 1883, καὶ ταύτην οὕτω γριφώδη, ὥστε καὶ ἐκ πρώτης ὄψεως ἐννοεῖ τις ὅτι ἄλλό τι συμβαίνει ἢ τὸ παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκτεθέν. Μετὰ τὸ ζήτημα τῆς μεταθέσεως τῶν ἀξιωματικῶν ἐπελήφθη ὁ κ. Βουλευτὴς τοῦ ζητήματος τῆς μεταθέσεως ἢ ἀποσπάσεως τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ τῶν στρατιωτῶν. Ὑπαξιωματικὸς ἢ στρατιώτης, ἀφ’ ὅτου τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν διευθύνω, παρ’ ἐμοῦ οὐδέποτε ἀπεσπάσθη· ἀποσπάσεις ὅμως ἐγένοντο, ὅπως βεβαιοῖ ὁ κ. Βουλευτὴς, στηριζόμενος ἐπὶ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἀνεκοίνωσε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλ’ ἐγένοντο παρ’ ἐκείνων, οἵτινες ἔχουσιν ἐκ τοῦ Νόμου τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον τοῦτο καὶ οἵτινες, εἴτε ἐξετέλεσαν τὰ τοῦ Νόμου, εἴτε παρεβίασαν αὐτόν. Τὰ τῆς ἐνεργείας τῶν ἐντεταλμένων, ὅπως ποιῶνται τὰς ἀποσπάσεις χάριν κεκανονισμένης ὑπηρεσίας, ἐξελέγχονται ὑπὸ ἐπιθεωρητῶν, καὶ ἐπιθεωρήσεις ἐγένοντο· εἰς οὐδεμίαν δ’ ἔκθεσιν ἐπιθεωρήσεως ἐγένετο λόγος περὶ ἀποσπάσεως μὴ κανονικῆς, οὐδέποτε κατηγγέλθη εἰς τὸν Ὑπουργὸν ἀπόσπασις μὴ κανονικὴ, οὔτε παρὰ τῶν ἐχόντων ἐντολὴν, οὔτε παρὰ μὴ ἐχόντων ἐντολὴν νὰ καταγγέλλωσι τοιαύτας παρεκτροπάς· ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ κ. Βουλευτὴς οὐδεμίαν κατέδειξε παρεκτροπήν· ἀπηρίθμησε μόνον ἀποσπάσεις τινὰς ὡσανεὶ κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ τοιαῦται ἀποσπάσεις δὲν ἠδύναντο νὰ ὦσι νόμιμοι. Ὅτε ἡ ὑπηρεσία, ἐνεργουμένη κανονικῶς, τουτέστιν ἀπηλλαγμένη πάσης ἐξωτερικῆς ἐπιβολῆς, λειτουργοῦσα κατὰ Νόμον, οὐδεμίαν ἔλαβε πληροφορίαν, ἐνδεικνύουσαν ὅτι αἱ ἀποσπάσεις, ἃς ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Βουλευτὴς, εἶχόν τι τὸ ἔκρυθμον, τίνος ἕνεκεν ὤφειλεν ὁ Ὑπουργὸς νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι αὗται δὲν ἦσαν κανονικαὶ, καὶ πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ τιμωρήσῃ, κατὰ τὴν ἀξίωσιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, τοὺς διατάξαντας τὰς ἀποσπάσεις, αἵτινες, μέχρις ἀποδείξεως τοῦ ἐναντίου, δέον νὰ θεωρηθῶσι γενόμεναι εἰς ἐπιτέλεσιν καθήκοντος; Περὶ τῶν γενομένων θέλω βεβαίως ἐξετάσει, διότι δὲν δύναμαι νὰ δώσω διασαφήσεις ἐκ τοῦ προχείρου, μὴ ἔχων ἐνώπιόν μου οὐδ’ αὐτὰ τὰ ἔγγραφα, ὧν ἐποιήσατο χρῆσιν ὁ κ. Βουλευτής· θέλω ἐξετάσει μίαν ἑκάστην τῶν γενομένων ἀποσπάσεων, ἵνα δυνηθῶ νὰ βεβαιώσω καὶ μετ’ αὐτὴν τὸ καὶ πρὸ αὐτῆς γνωστὸν, ὅτι παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ οὐδεμία ἐξεδόθη διαταγὴ ἀποσπάσεως ὑπαξιωματικοῦ ἢ στρατιώτου ὀνομαστὶ, καίτοι οὐδ’ αὐτὸς ὁ κ. Βουλευτὴς ἰσχυρίσθη τὸ ἐναντίον, συνάμα δὲ ἵνα ἐξακριβωθῇ, ἂν παρ’ ἄλλου ἐγένετο ἀπόσπασις, μὴ ὑπαγορευομένη ὑπὸ τοῦ Νόμου, ἢ ἄν, ὡς ἔχω τὴν πεποίθησιν, πάντα τ’ ἀπαριθμηθέντα οὐδὲν ἄλλο ἦσαν ἢ κανονικὴ τῆς ὑπηρεσίας ἐνέργεια. Καὶ ταῦτα περὶ τῶν παρεκτροπῶν δῆθεν τοῦ Ὑπουργείου ἐν τῇ ἐκτελέσει. Ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι περὶ τὰ τῆς ἐκτελέσεως θεωρεῖ ἐπιτετραμμένον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ποιῆται ἐν τῷ στρατῷ ἐνεργείας κατ’ εἰσήγησιν ἄλλων, ἢ τῶν ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας ἐνδεδειγμένων, καὶ ὅτι παρέμβασις τῶν Βουλευτῶν εἰς τοιαύτας ἐνεργείας εἶναί τι ἀνεκτόν· μόνη ἀποκρουστέα εἶναι, κατ’ αὐτὸν, ἡ παρέμβασις τῶν ἐκτὸς τῆς Βουλῆς.

§45Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐὰν οὕτως ἐνοήσατε, σᾶς λέγω ὄχι.

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν δὲν φρονῇ τοιαῦτα ὁ κ. Βουλευτὴς, χαίρω· διότι θὰ ἦτο λυπηρὸν νὰ ἐπρέσβευε τοιαύτας ἰδέας πρόσωπον, τὸ ὁποῖον διηύθυνε τὰ τοῦ στρατοῦ καὶ τὸ ὁποῖον πιθανὸν νὰ διευθύνῃ αὐτὰ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι· διότι πᾶσα παρέμβασις, προερχομένη εἴτε παρὰ Βουλευτῶν εἴτε παρὰ τῶν ἐκτὸς τῆς Βουλῆς καὶ τῆς πολιτικῆς, δὲν ζημιοῖ ἁπλῶς, ἀλλὰ πρόῤῥιζα διασαλεύει τὰ τοῦ στρατοῦ. Ὅ,τι ὅμως καὶ ἂν φρονῇ περὶ τούτου ὁ κ. Βουλευτὴς, οὔτε ἠδυνήθη, οὔτε θὰ δυνηθῇ ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἐπετράπη ἀνάμιξις εἰς τὰ τοῦ στρατοῦ οἱαδήποτε, εἴτε τῆς πολιτικῆς εἴτε τῶν ἐκτὸς τῆς πολιτικῆς. Πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς παρούσης συζητήσεως ἀνωφελεῖς ὅλως θὰ ἦσαν παραβολαὶ τῆς ἡμετέρας ἐνεργείας πρὸς τὰς ἐνεργείας προκατόχων Ὑπουργῶν, ἔστω καὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου, ὅτε διηύθυνε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Τοιαύτη ἀναδρομικὴ ἐξέτασις θὰ μᾶς ἐπέβαλε τὸ καθῆκον νὰ προσαγάγωμεν κείμενα, καὶ ἐπ’ αὐτῶν στηριζόμενοι καὶ παραβάλλοντες τὰ πρότερον πρὸς τὰ νῦν, νὰ δείξωμεν τίνες οἱ ἐπιτρέψαντες τὴν ἔξωθεν παρέμβασιν εἰς τὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ. Ἐνόσῳ δὲν προσάγομεν τὰ κείμενα, δέον ν’ ἀπέχωμεν ἀπὸ τῶν παραβολῶν, ἀφοῦ μάλιστα εἰς τὰ τῆς ἡμετέρας εὐθύνης οὐδόλως ἐπιδρᾷ ἡ τῶν προκατόχων εὐθύνη, περὶ τῆς ἡμετέρας δὲ μόνης εὐθύνης ὀφείλομεν λόγον. Ἀλλὰ τίνα ἔχουσι σχέσιν πρὸς τὴν ἡμετέραν εὐθύνην τὰ παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἀπαριθμηθέντα; Ἄν οἱ μετατεθέντες ἀξιωματικοὶ ὑπῆρξαν ἐνεακόσιοι, ἂν ἀποσπάσεις ὑπαξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν ἐγένοντο εἰς ὑπηρεσίας ἐκτὸς τῆς ἕδρας τοῦ τάγματος, πῶς ταῦτα ἀποδεικνύουσιν ἀνάμιξιν εἰς τὰ τοῦ στρατοῦ τῶν μηδὲν ἐχόντων δικαίωμα ἐνεργείας ἐν αὐτῷ; Εἰπέ τι ὁ κ. Βουλευτὴς δυνάμενον νὰ στηρίξῃ ὑπόνοιαν, ὅτι αἱ μεταθέσεις τῶν ἀξιωματικῶν ὑπηγορεύθησαν ἐξ ἐπιδράσεων ἄλλων ἢ τῆς μερίμνης περὶ εἰλικρινοῦς ἐκτελέσεως τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου διατεταγμένων; Εἰπέ τι ἐνδεικνῦον ὅτι αἱ ἀποσπάσεις ὑπαξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν δὲν ἐγένοντο ὑπὸ τῶν Ἀρχῶν, εἰς ἃς ὁ νόμος ἀνέθηκε τὸ καθῆκον τοῦτο, καὶ ὅτι αἱ Ἀρχαὶ αὗται δὲν ἐπετέλεσαν τὸ καθῆκον αὑτῶν πρεπόντως; Εἰπέ τι μαρτυροῦν ὅτι ὁ Ὑπουργὸς δὲν ἐνήσκησε τὴν ἀπαιτουμένην κανονικὴν ἐποπτείαν, καὶ ὅτι ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως ἐπιθεωρήσεων ἐκαλύφθησαν αἱ παρεκτροπαί; οὐδὲν τοιοῦτον ἐπεχείρησεν ὁ κ. Βουλευτής· ἐπεσώρευσεν ἀριθμοὺς ἀναφερομένους εἰς γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐκ τῆς φύσεως αὐτῶν ὑποτίθενται οὐδὲν περιέχοντα τὸ ἔκρυθμον, ἐνόσῳ δὲν ἀποδειχθῶσιν ἀπάδοντα πρὸς τὰ κείμενα. Ἐνόσῳ ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν δύναται, οὐδ’ ἐπιχειρεῖ ν’ ἀποδείξῃ σχέσιν τινὰ ὑπάρχουσαν μεταξὺ τῶν παρ’ αὐτοῦ ἀναφερομένων καὶ τῆς εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι περιττὸν περὶ αὐτῶν νὰ ποιώμεθα περαιτέρω λόγον. Ἀλλὰ τὸ κύριον θέμα τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου δὲν ἦσαν ταῦτα· ἡ ὁμιλία αὐτοῦ ἀφεώρα ἰδίως εἰς τὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ἐκεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐθεώρησε πρόσφορον τὸ ἔδαφος εἰς ἐπίθεσιν, παριστῶν αὐτὰ ὡς καθιστῶντα ματαίαν πᾶσαν ἐλπίδα ἀνορθώσεως τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν πραγμάτων. Ἤρξατο τῆς ἐπιθέσεως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου διὰ θεωριῶν περὶ τῆς σχετικῆς σημασίας τούτου καὶ ἐκείνου τοῦ ὅπλου ἐν τῷ στρατῷ, ὡσανεὶ προέκειτο ἡμεῖς ἐνταῦθα ν’ ἀποφασίσωμεν περὶ ζητημάτων τακτικῆς, ὡσανεὶ προέκειτο ἡμεῖς νὰ λύσωμεν ζητήματα, περὶ ὧν διαφωνοῦσι πρὸς ἀλλήλους οἱ καθηγηταὶ τῶν πραγμάτων τῶν στρατιωτικῶν, καὶ ἵνα δυνηθῇ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν τοιαύτην ἔρευναν, ὑπέθεσεν, ὅτι ὁ νῦν Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν θεωρεῖ τὸ Πεζικὸν ὡς ὅπλον κατώτερον τῶν ἄλλων ὅπλων. Καὶ πόθεν ἠρύσθη τὴν τοιαύτην πεποίθησιν; ἐκ μόνης τῆς ἐπιθυμίας, ὅπως δυνηθῇ ν’ ἀνατρέψῃ εὐκόλως θεωρίαν, ἀφ’ ἑαυτῆς ἄνευ ὑποστάσεως ἀποδεικνυομένην. Ἀφίνω λοιπὸν πάσας τὰς θεωρίας ταύτας, τὰς περὶ τῆς σχετικῆς ἐν τῷ στρατῷ σημασίας τῶν διαφόρων ὅπλων καὶ περὶ τακτικῆς, καὶ ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω τὰ ὑπαγόμενα εἰς τὴν ἁρμοδιότητα Πολιτικοῦ Σώματος. Ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω ἰδίως τὸ ζήτημα τῆς θητείας, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου θεωρεῖ ὡς τὸ αἴτιον τῶν κατ’ αὐτὸν ὑπαρχόντων κακῶν, κακῶν, τὰ ὁποῖα, κατ’ αὐτὸν πάλιν, δὲν δύνανται νὰ ἐκλείψωσιν, ἐνόσῳ δὲν μεταβληθῇ ἡ ἀρχή, ἡ διέπουσα τὰ τῆς θητείας. Τὸ ζήτημα τῆς θητείας ἀνακινεῖται συνεχῶς καὶ ἐξετάζεται ἀπὸ διπλῆς ἀπόψεως στρατιωτικῆς, ὡσανεὶ ἠδύνατο νὰ ὑφίσταται διάφορος ἄποψις στρατιωτικὴ τοῦ ζητήματος μεταξὺ τῶν ὑποστηριζόντων ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν περὶ διαρκείας αὐτῆς ἰδέαν· ἐξετάζουσιν οἱ μεμφόμενοι τὸ ὑφιστάμενον σύστημα τῆς θητείας τὰ περὶ αὐτῆς, ὡσανεὶ ἠδύνατο ὑπὸ τὴν στρατιωτικὴν ἔποψιν νὰ ὑπάρχῃ ἀμφισβήτησις. Εἴδομεν Βουλευτὴν μὴ στρατιωτικόν, ὑπὸ τὸν τύπον ἐπερωτήσεως, ἐκφράσαντα τὴν ἰδέαν, ὅτι ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν τὸ σύστημα τῆς μονοετοῦς θητείας μειονεκτεῖ τοῦ συστήματος τῆς διετοῦς θητείας. Ἀλλ’ ὑπάρχει τις ἄκρῳ δακτύλῳ γευσάμενος τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων, ὁ ἀμφιβάλλων ὅτι ἡ διετὴς θητεία εἶναι προτιμοτέρα τῆς μονοετοῦς, καὶ ἡ τριετὴς προτιμοτέρα τῆς διετοῦς, καὶ ἡ πενταετὴς τῆς τριετοῦς, ὑπὸ τὴν στρατιωτικὴν ἔποψιν; Ποῖος δύναται ν’ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι ὅσῳ πλειότερον μένει ὁ στρατιώτης ἐν ταῖς τάξεσι, τοσούτῳ μορφοῦται τελειότερον, καὶ ὅτι, ὅσῳ μεγαλείτερος ἀριθμὸς ἐπὶ μακρᾷ θητείᾳ στρατιωτῶν ὑπάρχει ἐν τῷ στρατῷ, τόσῳ εὐκολωτέρα ἡ ἐργασία τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ ἡ μόρφωσις αὐτῶν, δυναμένων νὰ μὴ ἀπασχολῶνται ἢ ἐλάχιστον εἰς τὰ τῆς προκαταρκτικῆς παιδεύσεως τοῦ στρατιώτου, ἀλλὰ νὰ ἐπωφελῶνται ἐκ τοῦ καταρτισμοῦ τῶν τάξεων ὑπὸ στρατιωτῶν ἐντελῶς ἠσκημένων, ὅπως ἐπιδίδωνται εἰς ἀνωτέρας ἀσκήσεις καὶ ἐφαρμογάς; Ταῦτα δὲν δύνανται νὰ ὦσιν ἀντικείμενον ἀμφισβητήσεως. Βεβαίως, ὅταν ἡ θητεία ὑπερβαίνῃ ἀριθμόν τινα ἐτῶν, τὴν πενταετίαν λόγου χάριν, δύναται καὶ ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν νὰ ὑπάρξῃ τις ἀμφισβήτησις, διότι μετὰ διαμονὴν ἐν τῷ στρατῷ ἐπὶ χρόνον ἱκανὸν, ἡ ἐπίδρασις τοῦ ἀποκλειστικῶς στρατιωτικοῦ βίου δύναται ν’ ἀποβῇ ἐπιβλαβὴς εἰς τὸν στρατιώτην, ἀλλὰ περὶ τούτου παρ’ ἡμῖν δὲν πρόκειται· παρ’ ἡμῖν τὸ ζήτημα κεῖται μεταξὺ τῆς μονοετοῦς καὶ τῆς τριετοῦς θητείας· καὶ μεταξὺ τῆς μονοετοῦς καὶ τῆς τριετοῦς θητείας, ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία ἡ ἐλαχίστη, ὅτι ἡ τριετὴς θητεία εἶναι κατὰ πάντα προτιμοτέρα. Νὰ ἐρωτηθῇ, λέγει ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς, οὗ ἐμνήσθην πρότερον, ὁ ἔξωθεν μετακληθεὶς στρατηγὸς, ποῖον τὸ προτιμότερον σύστημα καὶ ν’ ἀνακοινωθῇ ἡ γνώμη αὐτοῦ εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ τίνα ἀνάγκην ἔχομεν νὰ ἐρωτήσωμεν τὸν στρατηγὸν περὶ τούτου; Ὁ στρατηγὸς δὲν δύναται νὰ δώσῃ ἄλλην ἀπάντησιν ἢ τὴν ἑπομένην· ὁ στρατηγὸς δὲν δύναται νὰ εἴπῃ ἄλλο τι ἢ ὅτι τὸ ζήτημα τῆς θητείας εἶναι ζήτημα οἰκονομικὸν, εἶναι ζήτημα κοινωνικὸν, εἶναι ζήτημα βιομηχανικὸν, εἶναι ζήτημα ἐμπορικὸν, ἀλλὰ στρατιωτικὸν ζήτημα δὲν εἶναι· διότι ζήτημα δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἐκεῖ, ὅπου δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία· ὅταν ὅμως τὸ ζήτημα τῆς θητείας εἶναι ζήτημα οἰκονομικὸν, ζήτημα βιομηχανικὸν, ζήτημα ἀγροτικὸν, καθῆκον τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ ἐξετάσῃ ἐκ τῶν ἰδίων αὐτῆς γνώσεων, ποία ἡ προτιμοτέρα θητεία· δὲν εἶναι καθῆκον τῆς Βουλῆς νὰ ἐρωτήσῃ ἔξωθεν ἐρχόμενον στρατηγὸν τί ἡ στρατιωτικὴ τέχνη διδάσκει περὶ θητείας· καθῆκον αὐτῆς εἶναι νὰ ἐξετάσῃ τί ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δύναται νὰ πράξῃ, ἐὰν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δύναται, ἄνευ καταστροφῆς τῆς γεωργίας, ἄνευ καταστροφῆς τῆς βιομηχανίας καὶ τοῦ ἐμπορίου, ἄνευ καταστροφῆς τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, νὰ διατηρῇ ἐπὶ πολυετεῖ θητείᾳ στρατὸν, ὅσον δύναται νὰ ἔχῃ διὰ τῆς μονοετοῦς θητείας. Ἂν δύναται, οὐδ’ ἡ ἐλαχίστη ἐπιτρέπεται ἀμφιβολία, ὅτι τοῦτο ἔπρεπε νὰ πράξῃ Ἔθνος, ἔχον ἀνάγκην μεγάλου στρατοῦ καὶ τελείως μεμορφωμένου. Ὅταν ὅμως εὑρισκώμεθα ἐνώπιον τοῦ διλήμματος, ἢ νὰ καταπνίξωμεν τὴν γεωργίαν καὶ τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις τῆς χώρας, ἢ νὰ παραδεχθῶμεν σύστημα ἄλλο ὁπωσδήποτε μειοῦν τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν, ἥτις δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀκεραία ἄνευ τῆς τοιαύτης τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τῆς χώρας καταστροφῆς, τότε γεννᾶται ἕτερον ζήτημα, τί πρέπει νὰ προτιμήσωμεν· πρέπει εἰς μείωσιν τῶν στρατιωτικῶν βαρῶν τῆς πολιτείας νά προτιμήσωμεν στρατὸν πολυάριθμον ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ τῆς χώρας ἐξ ὑποχρέων ἐπὶ μονοετεῖ θητείᾳ, ἢ στρατὸν ὀλιγάριθμον ἐξ ὑποχρέων ἐπὶ πολυετεῖ θητείᾳ; Τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα εἰλικρινῶς τιθέμενον, ὡς παρίσταται ἐν τῇ ἡμετέρᾳ χώρᾳ, τοῦτο εἶναι ἀκριβῶς τὸ ζήτημα, ὅπερ ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν. Ἡ Ἑλλὰς ἐκ τῶν δρώντων Κρατῶν ἐν Εὐρώπῃ εἶναι τὸ μικρότερον, καὶ τοσοῦτον μικρότερον τῶν ἄλλων δρώντων Κρατῶν, ὥστε, ἐὰν περὶ τὰ τῶν ἀριθμῶν τοῦ στρατοῦ δὲν φθάσῃ εἰς τὸ ἀνώτατον ὅριον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ παράσχῃ ὁ πληθυσμὸς αὐτῆς, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ στρατὸν χρήσιμον εἰς οὐδέν. Εἴχομεν τὸ σύστημα τῆς τριετοῦς θητείας, καὶ ὅτε ἔφθασεν ἡ ὥρα, ἵνα μεταχειρισθῶμεν τοὺς ἀπογυμνασθέντας ἐν τῷ στρατῷ πρὸς ἐθνικὴν ἐνέργειαν, εὑρέθημεν ἐντελῶς ἀπαράσκευοι, εὑρέθημεν ἐντελῶς ἄοπλοι. Πολλάκις ἤκουσα ἐνταῦθα συζητούμενον τὸ ζήτημα τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ τὰς ἐλλείψεις τοῦ στρατοῦ τὰς τότε καταδειχθείσας, ὡσανεὶ αἱ ἐλλείψεις ἐκεῖναι ἀπεδείκνυον τὰ ἐλαττώματα τοῦ συστήματος, ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ ὁποίου ἡ ἐπιστράτευσις ἐγένετο. Λόγος τῶν ἐλλείψεων ἐκείνων εἶναι, ὅτι ἐκ τῶν κληθέντων ἐπιστράτων ἀμφιβάλλω, ἐὰν εἷς ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν εἶχε χειρισθῆ τὸ ὅπλον. Αὕτη εἶναι ἡ κατάστασις, εἰς ἣν ἀπέληξε τὸ σύστημα τῆς τριετοῦς θητείας. Ἔχετε δι’ αὐτοῦ ἄνδρας ἐν τῷ στρατῷ ἐφ’ ἱκανὸν χρόνον, ἵνα μορφωθῇ στρατὸς τελειότερος, ἀλλ’ ὅταν ἐπιστῇ ἡ ὥρα τῆς ἐνεργείας, οὔτε στελέχη ἔχετε εἰς κατάταξιν ἐν αὐτοῖς τοῦ ἀναγκαίου πρὸς τὴν ἐνέργειαν ἀριθμοῦ ἀνδρῶν, οὔτε ἄνδρας πρὸς πλήρωσιν τῶν ηὐξημένων τάξεων τοῦ στρατοῦ. Οἱ ὑποστηρίζοντες τὸ σύστημα τῆς μακροχρονίου θητείας ἀναγνωρίζουσιν, ὅτι αὕτη παρέχει ὀλιγωτέρους ἐφέδρους τῶν ὑπὸ τῆς βραχυχρονίου θητείας παρεχομένων, ἀλλ’ ἡ ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως εἶναι πολὺ σπουδαιοτέρα τῆς φαινομένης. Διὰ τῆς τριετοῦς θητείας δὲν θ’ ἀπεκτῶμεν οὐδὲ τὸ τρίτον τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ στρατοῦ, ὃν παράγει ἡ μονοετὴς θητεία. Ἐὰν ἡ μονοετὴς θητεία προσφέρῃ ὡρισμένον τινὰ ἀριθμὸν στρατοῦ ἐν πολέμῳ, ὑποτεθείσθω δύναμιν 100,000 ἀνδρῶν ἐπὶ τοῦ χάρτου καὶ 60,000 πραγματικῶν, ἡ τριετὴς θητεία θὰ προσφέρῃ τὸ τρίτον ἐπὶ τοῦ χάρτου, ἀλλὰ στρατὸν ἐνεργείας οὐδαμῶς· ὁ δὲ λόγος, ὅτι ὁ στρατὸς ἡμῶν, ἀπασχολούμενος κατὰ πολὺ εἰς τὰ τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους, μόνον ἐὰν εἶναι πολυάριθμος παρέχει δύναμιν διαθέσιμον πρὸς ἐνέργειαν. Ταύτην τοῦ στρατοῦ τὴν ἀπασχόλησιν ἀνέφερεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, ὡσανεὶ προήρχετο ἐξ ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ηὔθυνεν αὐτήν. Ἡ κατάστασις ἡ παρ’ ἡμῖν, ἡ ὑποχρεοῦσα τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀποσπᾷ παρὰ τῇ χωροφυλακῇ μέγαν ἀριθμὸν ἀνδρῶν ἐκ τοῦ μονίμου στρατοῦ, ὑπῆρξεν ἀφ’ ὅτου τὸ Κράτος συνεστήθη καὶ θὰ ἐξακολουθῇ ἐπὶ πολὺ ὑπάρχουσα, ἀλλὰ βελτιουμένη ὁλονὲν, διότι ἀναντιῤῥήτως σήμερον ὀλιγώτερος ἀριθμὸς ἀνδρῶν ἀπασχολεῖται εἰς τὰ τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας ἢ πρότερον. Ὅταν ἐκ τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ μέγας ἀριθμὸς ἀπασχολῆται εἰς ἀλλότρια, πόσος στρατὸς, ἐν ὥρᾳ Ἐθνικῆς ἐνεργείας, θὰ δύνηται νὰ διατεθῇ πρὸς τὴν ἐνέργειαν; Ἅπας ὁ στρατὸς, τὸν ὁποῖον θὰ δυνηθῶμεν νὰ μορφώσωμεν διὰ τοῦ συστήματος τῆς τριετοῦς θητείας, θέλει ἀποῤῥοφηθῆ ὑπὸ τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους καὶ ὑπὸ τῶν ἐκτάκτων ἀναγκῶν, αἵτινες ἀναφύονται ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατεύσεως. Καταρτίζοντες ἄρα στρατὸν πρὸς σκοποὺς Ἐθνικοὺς, δὲν δυνάμεθα νὰ μὴ παραδεχθῶμεν ὡς ἀρχὴν ἀπαράβατον, ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ γυμνάσῃ ὡς στρατιώτην πάντα Ἕλληνα δυνάμενον νὰ φέρῃ τὸ ὅπλον· εὐθὺς δὲ ὡς παραδεχθῶμεν ταύτην τὴν ἀρχὴν, δὲν δυνάμεθα ἢ νὰ παραδεχθῶμεν τὴν μονοετῆ θητείαν. Πᾶσα περὶ τούτου συζήτησις, πᾶσα περὶ τούτου ἐρώτησις πρὸς ξένους ἀποδεικνύει, ἢ ὅτι δὲν σπουδαιολογοῦμεν, ἢ ὅτι μεταχειριζόμεθα τὸ ζήτημα τοῦτο πρὸς πλαγίους σκοπούς. Οἱ ἀνακινοῦντες αὐτὸ δὲν προκαλοῦσι τὰς συζητήσεις, ὡς ἐπιδιώκοντες τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος, ὅπερ συνιστῶσιν. Ἐὰν ἡ συζήτησις ἐπήγετο τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐφαρμόσωσιν ὅσα συνιστῶσιν, ἢ τοὐλάχιστον νὰ προκαλέσωσι νομοθετικὴν ἐνέργειαν ὑπὲρ αὐτῶν, δὲν θὰ ἀνεκίνουν τὸ ζήτημα. Ἐκ τοῦ ἀσφαλοῦς ἤδη ἀναπτύσσουσι θεωρίας, αἵτινες, ὡς μηδέποτε ἐφαρμοσθησόμεναι, δὲν ἐκθέτουσιν αὐτοὺς εἰς τὸν κίνδυνον νὰ διαψευσθῶσιν ὑπὸ τῶν πραγμάτων ἢ νὰ ὑποστῶσιν αὐτοὶ ἐν τῇ διοικήσει τὰς ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς δυσχερείας. Γινώσκουσιν οἱ τοιαύτας θεωρίας συνιστῶντες ὅτι ὑπὲρ τῆς μονοετοῦς θητείας ἐψήφισαν οἱ πλεῖστοι τῶν Βουλευτῶν, καὶ πεποιθότες, ὅτι ὅσοι ὑπερεψήφισαν αὐτῆς πρότερον, δὲν θὰ καταψηφίσωσιν αὐτῆς ἤδη, συνιστῶσιν ἀκινδύνως τὰ ἀπραγματοποίητα καὶ ἐπικρίνουσι τὰ κείμενα, δι’ ἣν ἐπ’ αὐτοῖς φέρουσιν εὐθύνην οἱ νῦν Κυβερνῶντες. Ἀλλ’ εὐθυνόμενοι ἐπ’ αὐτοῖς, ἔχομεν καὶ ἡμεῖς τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαιτῶμεν, ὅπως διατρανωθῇ τί περὶ αὐτῶν φρονεῖ ἡ Ἀντιπολίτευσις. Ἐπὶ τοιούτου θέματος δὲν ἀρκεῖ νὰ γινώσκωμεν τί φρονοῦσι τὰ μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰ προκαλοῦντα τὴν συζήτησιν, οὐδὲ νὰ συμπεραίνωμεν ἐκ προηγουμένης ψήφου τὴν παροῦσαν γνώμην τῶν πλείστων ἐκ τῶν μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· δέον νὰ γινώσκωμεν τί περὶ τοῦ θέματος φρονεῖ ἡ Ἀντιπολίτευσις, διότι κόμμα πολιτικὸν, ἰδίως δὲ Κοινοβουλευτικὴ Ἀντιπολίτευσις, δεδομένης μάλιστα ἀφορμῆς ἐκ τῶν τάξεων αὐτῆς, εἶναι ὑπόχρεως ἐπὶ τοιούτων κοινωνικῶν ζητημάτων νὰ ἔχῃ καὶ νὰ ἐκφράζῃ γνώμην. Ἀλλ’ εἴτε ὡς γνώμη ἀντιπολιτευομένου Βουλευτοῦ, εἴτε ὡς γνώμη πλειόνων, εἴτε καὶ ὡς γνώμη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἂν ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα τῆς μακροχρονίου θητείας, μόνον ὅταν οἱ ὑποστηρίζοντες αὐτὴν ἀποδείξωσιν, ὅτι εἶναι δυνατὸν δι’ αὐτῆς ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης νὰ παρατάξῃ τὸ Ἔθνος 40 ἢ 50,000 ἀνδρῶν—δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν ἐνενήκοντα ἢ ἑκατὸν χιλιάδων ἀνδρῶν, τοὺς ὁποίους εὑρίσκομεν ἤδη ἐπὶ τοῦ χάρτου ὡς ἀποτελοῦντας τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν τοῦ Ἔθνους — μόνον ὅταν ἀποδειχθῇ, ὅτι ἡ μακροχρόνιος θητεία δύναται νὰ παρασκευάσῃ τὴν παράταξιν πρὸς ἐνέργειαν τεσσαράκοντα ἢ πεντήκοντα χιλιάδων ἀνδρῶν ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης, μόνον τότε δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν σπουδαίως περὶ τούτου. Ἐνόσῳ ὅμως δὲν δύνανται ν’ ἀποδείξωσι τοῦτο, πᾶσα συζήτησις περὶ τοῦ θέματος δὲν δύναται νὰ ἔχῃ σκοπὸν πρακτικῆς ἐνεργείας, ἡ δὲ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ συζητῇ περὶ τῶν μὴ ἀφορώντων εἰς πρακτικὴν ἐνέργειαν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου δὲν προέβη εἰς τοιαύτην τοῦ θέματος ἐξέτασιν, διότι δὲν δύναται ν’ ἀπολήξῃ αὕτη εἰς συμπεράσματα ὑπὲρ τῆς γνώμης αὐτοῦ, δὲν δύναται δὲ μάλιστα αὐτὸς νὰ σύρῃ τοιαῦτα συμπεράσματα, διότι, ἀφορῶν μόνον εἰς τὴν ἐπίκρισιν τοῦ συστήματος τῆς μονοετοῦς θητείας, ἠναγκάσθη τὸν ἐξ αὐτῆς παραγόμενον ἀριθμὸν τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, νὰ παραστήσῃ, ὅπως θέλω ἀποδείξει ἤδη, πολὺ κατώτερον τοῦ πραγματικοῦ. Ὅταν δὲ παριστᾷ τὸν ἀριθμὸν κατώτερον τοῦ πραγματικοῦ, ἐφαρμοζομένης τῆς μονοετοῦς θητείας, πολὺ κατώτερος θὰ παρίσταται, ἐφαρμοζομένης τῆς τριετοῦς. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο τῶν ἀριθμῶν παρεδέχθη ὡς ἀφετηρίαν τὸν ἀριθμὸν τῶν 12,000, ὡς ἀποτελοῦντα τὴν ἐτησίαν ἀπογραφὴν τοῦ 1884, ἐπ’ αὐτῆς δὲ τῆς ἰδέας στηριχθεὶς, προέβη εἰς ὑπολογισμοὺς, καὶ ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν συμπεράσματα· ἀλλ’ ἐὰν ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψει τοὺς πίνακας τοὺς ἐπισήμους, ἤθελεν ἴδει, ὅτι, ἐὰν ἐν τῷ παρόντι ἡ ἀπογραφὴ δίδῃ μικροτέρους ἀριθμοὺς, ἐν βραχεῖ θέλει δώσει μεγαλειτέρους, τοῦτο δὲ ὡς ἐκ τῆς κακῆς συντάξεως τῶν πινάκων τῆς ἀπογραφῆς. Τὸ μὴ ἀκριβὲς τῆς κατατάξεως τῶν ὑποχρέων ἐν τοῖς πίναξι τοῦ μητρῴου τῶν ἀῤῥένων οὐδόλως ἐπιδρᾷ ἐπὶ τοῦ κύρους αὐτῶν· οἱ μὴ ἐγγεγραμμένοι ἐν τῷ μητρῴῳ, καίτοι κακῶς παρελείφθησαν, οὐδεμίαν ὑπέχουσιν ὑποχρέωσιν ἐν ὅσῳ δὲν ἐγγραφῶσιν, οἱ δὲ κακῶς ἐγγεγραμμένοι δὲν εἶναι ἰδανικοὶ, εἶναι πάντως ἐγγραπτέοι, ἀφοῦ δὲ κακῶς περιελήφθησαν ἐν τῷ πίνακι ἡλικίας, εἰς ἣν δὲν ἀνήκουσιν, ὑπέχουσιν ὅμως τὰς ὑποχρεώσεις ἐγγραφῆς. Τὰς ὑποχρεώσεις ἄρα λαμβάνων ὑπ’ ὄψει, τὰς ἐκ τῶν πινάκων τοῦ μητρῴου τῶν ἀῤῥένων, παρατηρῶ, ὅτι κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Νόμου, ἤτοι τὸ 1880, εἴχομεν ἀπογραφὴν 12,996 ἀνδρῶν, τὸ ἑπόμενον ἔτος θὰ ἔχωμεν 9,633, εἶτα 12,674, τὸ 1883 13,912, τὸ 1884 16,103, τὸ 1885 18,495, τὸ 1888 22,291, τὸ 1889 15,519 καὶ τὸ 1890 22,711. Ἀνώμαλος εἶναι ἡ καταγραφή· ἀλλ’ ἡ καταγραφὴ αὕτη ἀποτελεῖ ὑποχρεώσεις, ἐπὶ τούτων δὲ τῶν ὑποχρεώσεων δέον νὰ στηρίξωμεν τοὺς ὑπολογισμοὺς ἡμῶν· οὗτοι εἶναι οἱ ἀριθμοὶ τῶν κλητέων εἰς τὸν στρατὸν κατὰ τὰ οἰκεῖα ἔτη, οἱ δὲ διαγραπτέοι ἕνεκα τῆς παρελεύσεως τοῦ χρόνου ἀπὸ τῆς συντάξεως τοῦ μητρῴου, εἶναι προσδιωρισμένοι ὑπὸ τῆς στατιστικῆς ἀκριβέστερον ἴσως ἢ ὅσον θὰ ἠδυνάμεθα ἡμεῖς ἐκ τῶν ὑστέρων νὰ βεβαιώσωμεν αὐτούς.

§47ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καὶ τὸ 1900 πόση θὰ ἦναι ἡ ἀπογραφή;

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐρωτᾷ περὶ ἐποχῆς πολὺ μεμακρυσμένης, τῷ ἀπαντῶ, ὅτι εἰς ἐποχὴν λίαν προσεχῆ, τὸ ἔτος 1885, θὰ ἔχωμεν κατὰ τὸν πίνακα κλητέους 18,495, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν δὲ τῶν διαγραπτέων ὡς ἐκ τῆς παρελεύσεως τοῦ χρόνου ἐπὶ τῆς συντάξεως τοῦ μητρῴου, 17,758, μὴ συμπεριλαμβανομένων τῶν τῆς ἀπογραφῆς τῶν Νέων Ἐπαρχιῶν. Ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις συνέβη ἀνωμαλία τις. Κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος οἱ κατάλογοι συνετάχθησαν κακῶς, οὐχὶ ἀπαλλαγέντων ἢ ἐξαιρεθέντων τῶν μὴ ἀπαλλακτέων ἢ ἐξαιρετέων, ἀλλὰ περιληφθέντων πολλῶν ἐν τοῖς κατολόγοις, οἵτινες, ὡς ἐκ τῆς ἡλικίας αὐτῶν καὶ δι’ ἄλλους λόγους, δὲν ἔπρεπε νὰ περιληφθῶσι· διὰ τοῦτο, κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, εἴχομεν ἐν ταῖς τάξεσιν ἐκ Θεσσαλίας πολλαπλάσιον ἀριθμὸν τοῦ κανονικῶς κατατακτέου, συνεπείᾳ δὲ τούτου, κατὰ τὸ τρέχον ἔτος, ἔχομεν ἀριθμὸν ἐκ Θεσσαλίας ἐλάχιστον, θὰ φθάσωμεν ὅμως καὶ ἐν Θεσσαλίᾳ εἰς τὰς κανονικὰς ἀναλογίας τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Θεσσαλίας πρὸς τὸν πληθυσμὸν τοῦ ὑπολοίπου Κράτους. Ὅταν, κατὰ τὰς ἀναλογίας ταύτας, προσθέσωμεν εἰς τοὺς ἐγγεγραμμένους ἐν τῷ μητρῴῳ τοὺς ἐκ τῶν Νέων Ἐπαρχιῶν ὑποχρέους, παραβάλωμεν δὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν τῷ παρόντι ἀγόντων τὴν στρατεύσιμον ἡλικίαν, κατὰ τὸ μητρῷον, πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐγγεγραμμένων, ὡς ὑποχρέων ἐν προσεχεῖ μέλλοντι, οἱ ἀριθμοὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου ἀποδεικνύονται ἐστερημένοι σημασίας, καὶ πᾶσαι αἱ σκέψεις, ἃς ἐπ’ αὐτῶν ἐστήριξεν, ἀνατρέπονται ἄρδην. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου παρέστησεν, ὅτι ἐν τοῖς 27 τάγμασι τοῦ πεζικοῦ ὑπάρχει ἔλλειψις 2,069 ἀνδρῶν, ἀλλ’ οἱ ἀριθμοὶ, τοὺς ὁποίους σᾶς ἀνεκοίνωσα, ἀποδεικνύουσιν, ὅτι θὰ ἔχωμεν ἐν προσεχεῖ μέλλοντι αὔξησιν ἀπογραφῆς πολὺ μεγαλειτέραν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 2,069 ἀνδρῶν.

§49Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὁμιλῶ περὶ τοῦ 1884.

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πιστεύω, ὅτι ὅταν ὁμιλῶμεν ἐν τῇ Βουλῇ περὶ νομοθετημάτων, δὲν ἀφορῶμεν εἰς τὴν μαθηματικὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ὁμιλοῦμεν· ἀφορῶμεν εἰς τὸ μέλλον, οὐχὶ βεβαίως τὸ ἀπώτατον, ὡς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λακεδαίμονος, ἀλλὰ τοὐλάχιστον εἰς διάρκειαν 5 ἢ 6 ἐτῶν, ἅπαν δὲ τὸ σύστημα τὸ στρατιωτικὸν τὸ σημερινὸν ἑδράζεται ἐπὶ τῶν σκοπῶν τοῦ μέλλοντος καὶ εἶναι διεῤῥυθμισμένον πρὸς παρασκευὴν στρατοῦ ἐν τῷ μέλλοντι. Ἡ τοιαύτη παρασκευαστικὴ ἐνέργεια ἀπαιτεῖ χρόνον τινὰ, ἐντὸς τούτου δὲ τοῦ χρόνου πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὰς ὑφισταμένας πρὸς στράτευσιν ὑποχρεώσεις καὶ τὰς διαφορὰς τῶν ἀριθμῶν ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος, ἵνα γνῶμεν κατὰ πόσον μεταβάλλονται ἐν τῷ χρονικῷ τούτῳ διαστήματι οἱ ἀριθμοὶ, καὶ ἐπὶ τῶν μεταβολῶν τούτων στηρίζωμεν τὰς σκέψεις ἡμῶν. Στηρίζοντες δὲ τὰς σκέψεις ἡμῶν ἐπὶ τῶν μεταβολῶν τούτων, φθάνομεν εἰς συμπεράσματα πολὺ διάφορα τῶν ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου ἀνακοινωθέντων εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου καὶ αὐτῶν τῶν περὶ τοῦ παρόντος στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει, παρενόησε τὴν ἐν τῷ παρόντι ἐφαρμογήν. Εἶπεν, ὅτι ἠναγκάσθημεν νὰ αὐξήσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐπὶ διετίαν καλουμένων ἀπὸ 2,800 εἰς 3,500, καὶ θ’ ἀναγκασθῶμεν τὸν ἀριθμὸν τοῦτον ν’ αὐξήσωμεν καὶ μέχρις 7,000. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὴν αὔξησιν ἀπὸ 2,800 εἰς 3,500 καλῶς ἐξέθηκε τὸν λόγον· ἡ αὔξησις δὲν ἐγένετο, ἵνα καταταχθῶσι πλειότεροι ἄνδρες ἐπὶ διετίαν, ἀλλὰ διότι, ὡς ἐκ τῶν μὴ ἐγκαίρως παρουσιαζομένων ὅπως ζητήσωσιν ἀπαλλαγὴν ἢ ἐξαίρεσιν, ἀφοῦ διὰ τῶν νεωτέρων νόμων ἀνεγνωρίσθη καὶ ἡ βραδυτέρα τῶν τοιούτων ἐνστάσεων ἐξέτασις, ἦτο ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ μεγαλύτερος ἀριθμὸς καλουμένων εἰς ἀναπλήρωσιν τῶν ἐκπροθέσμως ἐξαιρουμένων ἢ ἀπαλλασσομένων. Ἀλλ’ ἐν τῷ μέλλοντι θεωρεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς ὅτι θ’ ἀναγκασθῶμεν ν’ ἀναγράψωμεν διπλάσιον καὶ ἀνώτερον ἔτι ἀριθμὸν κλητέων ἐπὶ διετεῖ θητείᾳ ὡς ἐξ ἄλλου λόγου. Ὁ λόγος εἶναι πραγματικός, ἀλλ’ ἡ σχέσις αὐτοῦ πρὸς τοὺς κλητέους δὲν εἶναι ὁποία παρεστάθη. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου παρέστησεν, ὅτι ἡ ὑποχρέωσις διετοῦς θητείας ἐν τοῖς εἰδικοῖς Σώμασι, συνδυαζομένη πρὸς τὴν ὑπὸ τοῦ Νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἐπιτρεπομένην κατάταξιν ἐν τοῖς εὐζωνικοῖς τάγμασι πρὸ τῆς ἡμέρας τῆς κληρώσεως, ἔσχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν κατάταξιν εἰς τὰ εὐζωνικὰ Σώματα πλείστων στρατευσίμων ἐκ τῶν Ἐπαρχιῶν, ἔνθα τὰ Σώματα ταῦτα κυρίως καταρτίζονται, διότι οἱ ἐκεῖ στρατεύσιμοι, ἵνα ἀποφύγωσι τὴν κατάταξιν εἰς τὰ εἰδικὰ Σώματα, ὧν τὴν ὑπηρεσίαν συνήθως ἀποστρέφονται, προτιμῶσι νὰ καταταχθῶσιν ἐθελουσίως ἐπὶ διετίαν εἰς τὰ εὐζωνικά· προσθέτω μάλιστα εἰς τὴν σκέψιν τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου, ὅτι πολλοὶ θὰ κατετάσσοντο εἰς τὰ εὐζωνικὰ ἐπὶ διετεῖ θητείᾳ καὶ μόνον, ἵν’ ἀποφύγωσι τὴν κατάταξιν εἰς τὸ πεζικόν· τοσοῦτον προτιμῶσι τὰ εὐζωνικὰ Σώματα, ὥστε καὶ περὶ μονοετοῦς θητείας προκειμένου ἐν τοῖς τάγμασι τοῦ πεζικοῦ, θὰ προετίμων διετῆ θητείαν ἐν τοῖς εὐζωνικοῖς· καὶ διὰ τοῦτο παρατηροῦμεν ὅτι, ἀφ’ ὅτου οἱ νέοι θεσμοὶ λειτουργοῦσι, τὰ εὐζωνικὰ τάγματα, ὧν ἡ στρατολογία ἦτο πρότερον δυσχερής, καταρτίζονται εὐχερῶς· ἐν ᾧ πρότερον, ἀποβλέπουσαι εἰς τὴν μεγάλην ἀξίαν τῶν ταγμάτων τούτων, ἠναγκάζοντο αἱ Κυβερνήσεις νὰ ἐπινοῶσιν ἐνεργείας πρὸς συμπλήρωσιν τῆς στρατολογίας αὐτῶν, διατελούσης ἐλλιποῦς, σήμερον τοιαύτης ἐνεργείας δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη. Ὁ συνδυασμὸς τῶν διατάξεων τῶν διαφόρων Νόμων περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἔσχεν ὡς ἀποτέλεσμα νὰ ἐπιζητῆται ἡ ἐθελουσία κατάταξις ἐν τοῖς εὐζωνικοῖς τάγμασι παρὰ τῶν καταλληλοτάτων, ἵνα καταταχθῶσιν εἰς αὐτά· ἐπὶ τοσοῦτον δὲ προέβη τοῦτο, ὥστε σήμερον δυνάμεθα νὰ ἀσκῶμεν καὶ ἐπιλογήν· καὶ ὅσοι παρηκολούθησαν τὰς στρατιωτικὰς ἐνεργείας, γινώσκουσιν, ὅτι ἐξεδόθησαν διαταγαί, ὅπως μὴ γίνωνται δεκτοὶ εἰς τὰ εὐζωνικὰ τάγματα ἐθελονταὶ ἐν τῇ Πρωτευούσῃ, καὶ ὅπως αὐστηρὸς ἀσκῆται ἔλεγχος τῶν προσόντων τῶν κατατασσομένων. Καὶ μέχρι μὲν τοῦ σημείου τούτου εἶμαι σύμφωνος πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Οἰτύλου, ἀλλὰ δὲν συμφωνῶ πρὸς αὐτὸν περὶ τὴν ἐκτίμησιν τοῦ γεγονότος. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου θεωρεῖ τοῦτο δυστύχημα, ἐγὼ τὸ θεωρῶ μέγιστον εὐτύχημα διὰ τὸν ἡμέτερον στρατόν. Τὰ 9 εὐζωνικὰ τάγματα εἶναι δύναμις, τῆς ὁποίας τὴν ἀξίαν οὐ μόνον ἐν Ἑλλάδι ἡμεῖς ἀναγνωρίζομεν, ἀλλὰ καὶ οἱ ξένοι πανταχοῦ οἱ λαμβάνοντες γνῶσιν τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν πραγμάτων. Ἤκουσα ξένων, ἰδόντων τὰ τάγματα τὰ εὐζωνικὰ καὶ ἀποφαινομένων, ὅτι εἶχον περὶ αὐτῶν ἀρίστην ἰδέαν ἐξ ὅσων ἀνέγνωσαν καὶ παρ’ ἄλλων ἐπληροφορήθησαν, ἀλλὰ δὲν ὑπέθετον ὅτι τὰ τάγματα ταῦτα εἶχον τὸ παράστημα καὶ τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα ἀνεγνώρισαν παρακολουθήσαντες τὰ κατ’ αὐτὰ ἐκ τοῦ πλησίον.

§51Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐκεῖνα ἦσαν τὰ τάγματα τῆς καταλήψεως, τὰ ὁποῖα δυστυχῶς σήμερον δὲν ὑπάρχουσι.

§52ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅσα λέγω, ἤκουσα περὶ τοῦ τάγματος τῶν εὐζώνων τοῦ ἐνταῦθα σταθμεύοντος.

§53ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ ἐφέρατε κατ’ ἐκλογήν.

§54ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ τάγμα τὸ ἐνταῦθα σταθμεῦον δὲν κατηρτίσαμεν ἐξ ἐπιλογῆς προσώπων· εἶναι ὁποῖον ἦτο ἐν Φαναρίῳ· μετεστάθμευσεν ἐνταῦθα ἄνευ μετακινήσεως στρατιώτου, καὶ τοῦτο εἶναι τὸ προξενῆσαν τὴν ἐντύπωσιν, τὴν ὁποίαν προεξέθηκα. Τὴν ἐν τοῖς εὐζωνικοῖς τάγμασιν ἐθελουσίαν κατάταξιν τῶν στρατευσίμων ἐθεώρησεν ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου πλημμελῆ, διότι ἀποτελεῖ, εἶπεν, ἀνισότητα, καὶ διότι οἱ κατατασσόμενοι ἄγουσιν ἡλικίαν οὐχὶ ἐπαρκῆ πρὸς τὸ στρατιωτικὸν ἐπάγγελμα. Τὴν ἀνισότητα δὲν ἠδυνήθην νὰ κατανοήσω· πᾶς ὁ ἔχων τὰ προσόντα δύναται νὰ καταταχθῇ ἐν τοῖς εὐζωνικοῖς τάγμασιν. Ἐὰν ὅμως τὰ προσόντα κέκτηται μᾶλλον ταύτης τῆς Ἐπαρχίας οἱ πολῖται ἢ ἐκείνης, τοῦτο ἀποτελεῖ ἀνισότητα; Θεωρεῖτε ὅτι ἡ ἰσότης συνίσταται εἰς τὴν γενικὴν ἔλλειψιν τῶν προσόντων; τοὐναντίον, ἀνισότητα ἀποτελεῖ ἡ παροχὴ τῶν δικαιωμάτων, ὧν ἡ σκόπιμος ἐνάσκησις προϋποθέτει τὰ προσόντα εἰς τοὺς μὴ κεκτημένους αὐτά. Μὴ ἐξετάζετε ἂν τὸ προσὸν ὑπάρχῃ παρὰ τούτῳ ἢ παρ’ ἐκείνῳ, ἀλλ’ ὅπου τὸ ἀπαντᾶτε, ἐκεῖ ἀναγνωρίσατε τὰ παρεπόμενα δικαιώματα· τοῦτο ἀποτελεῖ τὴν ἰσότητα. Ἡ ἰσότης ἡ ὑμετέρα στηρίζεται εἰς τὸν καταβιβασμὸν τοῦ κεκτημένου τὰ προσόντα εἰς τὴν παράλληλον τοῦ μὴ κεκτημένου αὐτά. Δὲν ἠξεύρω ἂν αἱ δεσποτικαὶ Κυβερνήσεις ἄλλην ἀρχὴν παραδέχονται· ταύτην ὅμως δὲν ὀνομάζουσιν ἰσότητα. Ἀνεπαρκῆ ἐθεώρησεν ὁ κ. Βουλευτὴς τὴν ἡλικίαν, καθ’ ἣν ἐθελουσίως κατατάσσονται ἐν τοῖς εὐζωνικοῖς τάγμασιν οἱ στρατεύσιμοι, εἰπὼν, ὅτι εἶναι οὗτοι ἡλικίας 17 ἐτῶν· ἀλλ’ οἱ τῆς ἡλικίας ταύτης δὲν δύνανται νὰ καταταχθῶσιν οὐδὲ κατὰ νόμον, καίτοι δὲ κατὰ νόμον δύνανται νὰ καταταχθῶσιν ἐν ἡλικίᾳ 18 ἐτῶν, δὲν κατατάσσονται ὅμως ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ, πρὶν ἢ πλησιάσῃ ἡ ἐποχὴ τῆς κληρώσεως· οὐδ’ ἔχουσι λόγον ἐπισπεύσεως, ἐκτὸς ἐξαιρετικῶν περιπτώσεων πρωΐμου ἱκανότητος καὶ ἐφέσεως πρὸς τὰ στρατιωτικά. Οἱ οὕτως ἐνωρὶς κατατασσόμενοι εἶναι συνήθως οἱ ἐκλέγοντες τὰ στρατιωτικὰ ὡς ἐπάγγελμα, ἀλλὰ, κατὰ κανόνα, ἡ ἐθελουσία κατάταξις τῶν στρατευσίμων γίνεται κατὰ τὸ ἔτος τῆς ὑποχρεώσεως πρὸς ἀποφυγὴν τῆς κληρώσεως· μαρτυρεῖ δὲ περὶ τούτου τὸ παράστημα τῶν οὕτω κατατασσομένων. Ταύτην τὴν κατάταξιν εἰς τὰ εὐζωνικὰ τάγματα ἐθεώρησεν ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ἐπαγομένην ὡς ἀποτέλεσμα, ὅπως ἐν τῷ μέλλοντι ἡ κλήρωσις τῶν εἰς διετῆ ὑπηρεσίαν ὑποχρέων μὴ περιορισθῇ εἰς τὸν ἀριθμὸν 3,500, ἀλλὰ περιλάβῃ καὶ πάντα τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν τοῖς εὐζωνικοῖς τάγμασιν ἐθελουσίως κατατασσομένων στρατευσίμων. Ἐδῶ ὅμως δὲν ἠδυνήθην νὰ κατανοήσω τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ὑπέθεσεν, ὅτι κατατάσσονται ἐθελουσίως εἰς τὰ εὐζωνικὰ τάγματα ἐκ τῆς ἐτησίας ἀπογραφῆς πάντες ὅσοι θὰ ἐκληροῦντο εἰς διετῆ ὑπηρεσίαν· ἀλλὰ πρέπει νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι ἔχουσιν οἱ κληρωτέοι καὶ μαντικὴν δύναμιν, ἵνα γινώσκωσιν ἐκ προοιμίων τίνες θέλουσι κληρωθῆ εἰς ὑπηρεσίαν ἐν τοῖς εἰδικοῖς Σώμασιν, ὅπως πάντες ἐκεῖνοι καὶ μόνοι ἐκεῖνοι καταταχθῶσιν ἐθελουσίως ἐν τοῖς εὐζωνικοῖς Σώμασιν, εἰς ἀποφυγὴν τῆς κατατάξεως εἰς τὰ εἰδικὰ Σώματα.

§55Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Αὐτὸ λέγω.

§56ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλὰ, καὶ οὕτως ὑπολογίζοντες, δὲν δύνασθε νὰ προσθέσητε πάντα τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν τοῖς εὐζωνικοῖς τάγμασι καταταχθέντων τῆς στρατευσίμου ἡλικίας, οὐδὲ δύναται ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν νὰ ἦναι ὅσος παρ’ ὑμῶν παρεστάθη, ὡς περιοριζόμενος ἐντὸς τῆς ὀργανικῆς δυνάμεως τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων· ἀλλὰ καὶ ὁ οὕτω περιωρισμένος ἀριθμὸς τῶν ἐθελουσίως καταταχθέντων τῆς στρατευσίμου ἡλικίας θέλει ἀφαιρεθῆ ἀπὸ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν τῆς ἐτησίας ἀπογραφῆς, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν δ’ αὐτοῦ ἐνεργηθήσεται ἡ κλήρωσις, ὥστε μόλις τὸ τεταρτημόριον τῶν ἐθελοντῶν καταταχθέντων πρὸ τῆς κληρώσεως ἐπιδρᾷ ἐπὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν κληρωτέων ἐπὶ διετῆ θητείᾳ· ἑπομένως ἴσως δεήσῃ ἐν τῷ μέλλοντι ν’ ἀναγραφῶσι 4,000 κληρώσιμοι ἐπὶ διετῆ θητείᾳ ἀντὶ τῶν 3,000, ἀλλ’ ὡς προεῖπον, εἴτε ἀναγράψωμεν 2,800, εἴτε 3,500, εἴτε 4,000, ὁ ἀριθμὸς τῶν πράγματι κατατακτέων ἐν τοῖς εἰδικοῖς Σώμασιν ὁρίζεται οὐχὶ ὑπὸ τοῦ Νόμου περὶ περὶ δυνάμεως στρατοῦ καὶ στρατολογίας, ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἔσται δὲ πάντοτε κατώτερος τοῦ κατωτάτου τῶν εἰρημένων ὅρων, ὧν ἡ ἀναγραφὴ γίνεται ἐξωγκωμένη, ἕνεκα τῶν μὴ παρουσιαζομένων ἐγκαίρως ἐνώπιον τῶν Στρατολογικῶν Συμβουλίων, ἀλλ’ ἐξαιρουμένων ἢ ἀπαλλασσομένων ἐκπροθέσμως, καὶ ἕνεκα τῶν ἀριθμῶν, οἵτινες μένουσι κενοὶ ὡς ἐκ τῆς μὴ προσελεύσεως πάντων τῶν κληρωθέντων. Ἡ ἐξέτασις τοῦ ζητήματος, ἂν ἡ μονοετὴς θητεία δύναται νὰ παραγάγῃ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐξ αὐτῆς προσδοκῶμεν, συνδυαζομένη πρὸς τὴν γενικὴν καὶ ὑποχρεωτικὴν στρατολογίαν, ἡ ἐξέτασις αὕτη ἐπάγεται τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ βαθμοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως τῆς διὰ τῆς μονοετοῦς θητείας παρασκευασθησομένης ἐφεδρείας τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, διότι μόνον σκοπούμενον τοῦ ὀργανισμοῦ στρατοῦ, στηριζομένου ἐπὶ τῆς μονοετοῦς θητείας, εἶναι ὁ καταρτισμὸς ἐφεδρείας. Οἱ ζητοῦντες θητείαν μακροτέραν τῆς μονοετοῦς ἀποβλέπουσιν εἰς τὸν καταρτισμὸν στρατῶν ἐχόντων δύναμιν πρὸς ἐνέργειαν ἐν εἰρήνῃ, καὶ τοιαύτης ἐνεργείας ἀνάγκη παρουσιάζεται εἰς μεγάλα Κράτη, οἷα ἡ Γερμανία καὶ ἡ Γαλλία. Ἐν Ἀγγλίᾳ τοιαύτη ἀνάγκη ὑφίσταται μόνον μέχρι τινὸς, ἕνεκα τῆς ἰδιαζούσης αὐτῆς θέσεως· ἀλλ’ ἡ Γερμανία καὶ ἡ Γαλλία δὲν δύνανται ν’ ἀρκεσθῶσιν εἰς τὸν καταρτισμὸν ἐφεδρείας εἰς στρατιωτικὴν σύνταξιν, περιοριζομένην εἰς μόνην τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιστράτευσις δύναται νὰ συγκεντρώσῃ. Κράτη τοιαῦτα πρέπει ἐν πάσῃ στιγμῇ νὰ ἔχωσιν ἐν ἐνεργείᾳ στρατιωτικὴν δύναμιν, εἰς ὑποστήριξιν τῶν ἀξιώσεων αὐτῶν καὶ εἰς ἀπόδειξιν, ὅτι αἱ ἀξιώσεις αὗται δὲν ἀφίστανται τῶν πραγμάτων. Ἡ Γαλλία, καίτοι διατηρεῖ ἐπὶ πολυετεῖ θητείᾳ μεγίστην δύναμιν στρατοῦ ἐν εἰρήνῃ, ὑπέχει ὡς Κράτος στρατιωτικὸν τοσαύτας ὑποχρεώσεις, ὥστε κατὰ τὰς προσφάτους περιστάσεις, καθ’ ἃς ἐδέησε νὰ ἐνεργήσῃ ἐκτάκτως, ἡ ἐν εἰρήνῃ δύναμις αὐτῆς ἀπεδείχθη ἀνεπαρκής. Μετὰ δυσκολίας ἠδυνήθη ἡ Γαλλία, καίτοι διατηρεῖ συνεχῶς ἐν ταῖς τάξεσι τοσαύτην δύναμιν ἀνδρῶν ἐπὶ πολυετεῖ θητείᾳ κατατεταγμένων, νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀπαιτήσεις ἐκτάκτων περιστάσεων· καὶ εὐλόγως ἐκεῖ τὸ ζήτημα τῆς μακρᾶς θητείας ἐξετάζεται καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ στρατοῦ τῆς εἰρήνης, ἤτοι τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀνδρῶν, οἵτινες πρέπει νὰ διατελῶσι πάντοτε ὑπὸ τὰς σημαίας, καὶ οὐχὶ μόνον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ ἀριθμοῦ, ὃν προσφέρει ἡ ἐπιστράτευσις. Ἡμεῖς ὅμως ἀνάγκην τοιαύτης δυνάμεως ἐν εἰρήνῃ δὲν ἔχομεν, ἡμεῖς ἔχομεν στρατὸν μόνον χάριν Ἐθνικῆς ἐνεργείας, περιστάσεως δοθείσης, καὶ παρασκευάζομεν αὐτὸν χάριν περιστάσεως τοιαύτης· ἑπομένως ὀφείλομεν νὰ διατηρῶμεν μόνον τὸν στρατὸν ἐν εἰρήνῃ, ἀναγκαῖον διὰ τὴν παρασκευὴν τῶν στελεχῶν καὶ τῶν ἀνδρῶν, τοὺς ὁποίους θὰ συγκεντρώσωμεν ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης. Ὑπάρχει καὶ ἄλλη χρῆσις τοῦ στρατοῦ ἐν εἰρήνῃ, ὑπάρχει ἡ τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ περὶ ταύτης δὲν ὁμιλοῦμεν ἐνταῦθα· ἤδη ὁμιλοῦμεν περὶ τῆς θετείας τοῦ στρατοῦ τῆς ἐνεργείας. Προκειμένου δὲ περὶ τοιούτου στρατοῦ, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ σκεπτώμεθα περὶ τῆς δυνάμεως αὐτοῦ ἐν περιστάσεσι κανονικαῖς. Ὁμαλῶς ἐχόντων τῶν πραγμάτων, δυνάμεθα κατὰ διαλείμματα νὰ μὴ ἔχωμεν στρατὸν, ἢ δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν μόνα τὰ στελέχη τῶν ταγμάτων, ἀρκεῖ τὸ σύστημα νὰ παρέχῃ ἐφεδρείαν, ἀρκεῖ πᾶς ὁ δυνάμενος νὰ φέρῃ ὅπλα ν’ ἀποκτᾷ ἐν ταῖς τάξεσι τὴν ὡρισμένην στρατιωτικὴν ἄσκησιν, καὶ μόνον ἀφοῦ ἀρκούντως ἀσκηθῇ ν’ ἀπέρχηται εἰς τὰς ἑστίας αὐτοῦ, μετακαλούμενος περιοδικῶς πρὸς ἐπαναλήψεις, καὶ ὁ σκοπὸς ἐπετεύχθη. Διὰ τοῦτο, ἐξετάζοντες τὰ παρ’ ἄλλοις Ἔθνεσιν, ὁμοιάζουσι πρὸς τὴν Ἑλλάδα, γενόμενα, εὑρίσκομεν, ὅτι ὡς πρὸς τὴν δύναμιν τὴν ἐν εἰρήνῃ καὶ ὡς πρὸς τὴν θητείαν, αἱ ὑποχρεώσεις ἐκεῖ εἶναι ἐλάσσονες τῶν ἐπιβαλλομένων ὑπὸ τοῦ ἡμετέρου ὀργανισμοῦ. Δὲν προσήκει νὰ παραβάλλωμεν τὰ στρατιωτικὰ τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὰ τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Γερμανίας· πρέπει νὰ παραβάλλωμεν αὐτὰ πρὸς τὰ τῆς Δανίας, πρὸς τὰ τῆς Ὁλλανδίας· ταῦτα εἶναι Κράτη κατὰ πολὺ ὑπερτεροῦντα ἡμῶν περὶ τὰ στοιχεῖα τῆς στρατιωτικῆς συντάξεως. Ἡ Δανία εἶναι Κράτος στρατιωτικὸν, τουτέστιν ἐργαζόμενον ἐθνικῶς διὰ τοῦ στρατοῦ, ἀλλ’ ἐργαζόμενον ὑπὸ τοὺς ὅρους, οὓς προδιέγραψα, ὡς τοὺς ἁρμόζοντας εἰς Κράτη μὴ διεκδικοῦντα τὴν θέσιν μεγάλης Δυνάμεως. Τίς δὲ εἶναι ἡ θητεία ἐν Δανίᾳ, ποία ἡ τοῦ στρατοῦ αὐτῆς δύναμις ἐν εἰρήνῃ; ἡ κανονικὴ θητεία ἐν Δανίᾳ ἔχει διάρκειαν τὴν ἡμίσειαν τῆς παρ’ ἡμῖν κειμένης, ἔχει ἑξάμηνον διάρκειαν· ἡ Ὁλλανδία ἔχει ἀνωτάτην θητείαν τὴν ἐτησίαν, δὲν ὑπάρχει δὲ μικρὸν Κράτος, τὸ ὁποῖον νὰ ἐφαντάσθη, ὅτι δύναται νὰ ἔχῃ καθολικὴν ὑποχρέωσιν στρατεύσεως μετὰ θητείας ἀνωτέρας τῆς μονοετοῦς. Ἐὰν ἐρωτήσητε οἱονδήποτε ἐγκύψαντα εἰς τὰ στρατιωτικὰ τῶν δευτερευόντων Κρατῶν, θέλετε ἀκούσει ὅτι, ἂν ὑποχρεωτικῶς στρατεύωνται πάντες, δὲν ἐπιτρέπεται δισταγμὸς περὶ μακρᾶς ἢ βραχείας θητείας τῶν ἐξ ἀπογραφῆς καλουμένων, τοιαύτη ἐξέτασις ἐπιτρέπεται μόνον προκειμένου περὶ χωροφυλακῆς, ἢ περὶ Σωμάτων εἰδικῶν, ὧν ἡ δύναμις εἶναι μικρὰ σχετικῶς πρὸς τὸν ὅλον ἀριθμὸν τῶν στρατευσίμων, ὅτι ἐν ὀργανισμῷ στρατοῦ, ἀφορῶντι εἰς τὸν καταρτισμὸν ἐφεδρείας, εἰς τὴν παράταξιν ἐν ἐπιστρατεύσει παντὸς τοῦ μαχίμου Ἔθνους, δὲν εἶναι δυνατὸν μικρὰ Κράτη νὰ ἔχωσι θητείαν ἀνωτέραν τῆς ἐτησίας, οὐδὲ καὶ αὐτὴν τὴν ἐτησίαν δύνανται ἀκεραίαν νὰ ἐφαρμόζωσιν. Ἡ Δανία ἔχει τὸν αὐτὸν πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὅμως δὲν ἔχει ἐν εἰρήνῃ στρατὸν ἐν ἐνεργείᾳ ἀνώτερον τῶν 18,000. Οὐδὲν Ἔθνος, δυνάμενον νὰ παρομοιωθῇ πρὸς τὴν Ἑλλάδα περὶ τὰ στρατιωτικὰ, ἔχει δύναμιν, ὁποίαν ὁ ἡμέτερος ὀργανισμὸς ἀναγράφει, ἢ τὰ πράγματα καταδηλοῦσι, διότι ὁ ὀργανισμὸς ἡμῶν ἀναγράφει δύναμιν 30,600, καὶ εἰς ταύτην ἐφθάσαμεν κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, τὴν ἐπαύριον τῆς κατατάξεως τῶν κληρωτῶν, ἀλλὰ βεβαίως δὲν εἶναι αὕτη ἡ ἐτησία πραγματικὴ δύναμις. Κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος, καθ’ ὃ, ὡς μαρτυροῦσιν οἱ πίνακες τῆς ἀπογραφῆς, ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐν τῷ μητρῴῳ ἐγγεγραμμένων εἶναι κατώτερος τοῦ τῶν ἑπομένων ἐτῶν, ἡ πραγματικὴ δύναμις τοῦ στρατοῦ κατὰ μέσον ὅρον ἀνέρχεται εἰς 26,000. Ταύτην τὴν δύναμιν, παραβάλλοντες πρὸς τὴν δύναμιν ἄλλων δευτερευόντων Κρατῶν, εὑρίσκομεν πολὺ ἀνωτέραν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ἐστήριξε τὰς σκέψεις αὐτοῦ πάσας κατὰ τοῦ λειτουργοῦντος παρ’ ἡμῖν συστήματος, εἰς τὸ ὅτι οἱ ἀριθμοὶ τῶν ἐξ ἀπογραφῆς ὑποχρέων δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς εἰς καταρτισμὸν στρατοῦ, ἔχοντος δύναμιν ἀνάλογον πρὸς τοὺς σκοπούς, οὓς ἐπιδιώκομεν. Ἀλλ’ ἡ δύναμις τοῦ ἐμπολέμου στρατοῦ οὐδόλως ἐπηρεάζεται ἐκ τῆς μακρᾶς ἢ βραχείας θητείας· αὕτη ἐπηρεάζει μόνον τὴν δύναμιν τοῦ ἐν εἰρήνῃ στρατοῦ, ὡς δὲ προεῖπον, τὰ δευτερεύοντα Κράτη ἐπιδιώκουσι τὴν πραγματοποίησιν τῶν σκοπῶν, εἰς οὓς ἀφορᾷ ὁ στρατιωτικὸς αὐτῶν ὀργανισμὸς, οὐχὶ διὰ τῆς δυνάμεως τοῦ ἐν εἰρήνῃ στρατοῦ, ἀλλὰ διὰ τῆς δυνάμεως τοῦ ἐμπολέμου στρατοῦ. Εἰς τὸν ἐν εἰρήνῃ δὲ στρατὸν ἀφορῶν ὁ κ. Βουλευτὴς, παρέστησεν ὅτι διὰ τῶν ἐξ ἀπογραφῆς ὑποχρέων, ἂν ἡ διάρκεια τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν εἶναι μόνον ἐτησία, δὲν πληροῦνται αἱ τάξεις, καὶ ἑπομένως δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ ὁ ὀργανισμός. Ἀπήντησα εἰς τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον, καταδείξας, ὅτι ἐν προσεχεῖ μέλλοντι οἱ ἀριθμοὶ τῶν ἐν τῷ μητρῴῳ ἐγγεγραμμένων ἔσονται ἀνάλογοι πρὸς τὰς προβλέψεις τοῦ Νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ἀλλ’ ἂν οἱ ὑπολογισμοὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἦσαν ἀκριβεῖς, τὸ συμπέρασμα αὐτῶν δὲν θὰ ἦτο τὸ παρ’ αὐτοῦ ὑποτιθέμενον· οἱ ὑπολογισμοὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἂν ἦσαν ἀκριβεῖς, θ’ ἀπεδείκνυον μόνον ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ταγμάτων τοῦ πεζικοῦ, ὁ καθορισθεὶς ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατεύσεως, δὲν ἔπρεπε νὰ διατηρηθῇ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς ἐπιστρατεύσεως· ἐὰν ἕνεκα ἐλλείψεως τῶν ἀριθμῶν, τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν τῷ ὀργανισμῷ τοῦ στρατοῦ, ἐπέρχωνται ἀποτελέσματα, ὁποῖα παρέστησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, ἤτοι ἂν ὑπάρχωσι τάγματα, μὴ ἔχοντα πλήρη τὴν ὀργανικὴν αὐτῶν δύναμιν, τί ὑπαγορεύει τοῦτο; τὴν διατήρησιν ἐν ταῖς τάξεσιν ἀριθμῶν ἀνωτέρων, ἢ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ταγμάτων, ὥστε ὁ ἀριθμὸς ὁ πραγματικὸς τῶν εἰς ἐτησίαν στράτευσιν ὑποχρέων, διανεμόμενος εἰς τὰ τάγματα, νὰ παρέχῃ αὐτοῖς τὴν δύναμιν τὴν θεωρουμένην ὡς ἀναγκαίαν.

§57Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Νὰ μειώσητε κατὰ τὸ ἥμισυ τὸ δικαίωμα τῆς ἐθελουσίας κατατάξεως.

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐνταῦθα ἐρχόμεθα εἰς ἕτερον ἀνακινηθὲν ζήτημα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου, ὅπερ ἐθεώρησεν ὡς ἕνα τῶν σπουδαιοτέρων λόγων, δι’ οὓς τὸ σύστημα τὸ στρατιωτικὸν, τὸ νῦν κείμενον, δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ. Ἐθεώρησεν, ὅτι οἱ ἀριθμοὶ τῶν τῆς ἐτησίας ἀπογραφῆς δὲν εἶναι ἀποχρῶντες, διότι κατατάσσομεν ἐθελοντὰς, οἵτινες ἀποκλείουσιν ἴσον ἀριθμὸν ὑποχρέων. Ἀλλ’ ὑποχρέους ἡμεῖς δὲν ἀποκλείομεν· πάντας τοὺς κατὰ τὸν Νόμον ἐξ ἀπογραφῆς ὑποχρέους κατατάσσομεν, φθάνομεν δὲ εἰς ἀριθμόν τινα, εἰς ὃν ἐπιπροσθέτομεν τοὺς ἐθελοντάς. Οἱ ἐθελονταὶ δὲν ἀποτελοῦσιν, ἀλλὰ συμπληροῦσι τὴν ὀργανικὴν δύναμιν· τίνες δὲ εἶναι οἱ ἐθελονταί; Οἱ ἀριθμοὶ αὐτῶν, οὓς εὑρίσκομεν ἀναγεγραμμένους ἐν τοῖς πίναξιν, ἀνήκουσιν εἰς τὸ πεζικόν; ἐλάχιστοι τὸν ἀριθμὸν εἶναι οἱ ἐν τῷ πεζικῷ ἐθελονταὶ στρατιῶται· ἐθελοντὰς ἐν τῷ πεζικῷ ἔχομεν τοὺς ἀνακατατασσομένους ὑπαξιωματικούς, ἀλλὰ τούτους, καίτοι πλείονας κατ’ ἀναλογίαν ἢ ἐν ἄλλοις στρατοῖς, θὰ ἠθέλομεν βεβαίως πάντες ἔτι πολυαριθμοτέρους· ἐθελονταὶ εἶναι οἱ κατατασσόμενοι εἰς τὴν χωροφυλακήν· ἐθελονταὶ εἶναι οἱ κατατασσόμενοι εἰς τὰ εὐζωνικὰ τάγματα, καὶ τούτους μόνον δύναται ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ συσχετίσῃ πρὸς τοὺς ἀριθμοὺς τῆς ἐτησίας ἀπογραφῆς, διότι μόνον ἐκ τῶν κατατασσομένων εἰς τὰ εὐζωνικὰ τάγματα ὑπάρχει ἀριθμὸς ἀνήκων εἰς τὴν ἐτησίαν ἀπογραφήν. Ἀλλ’ οὗτοι, εἴτε καταταχθῶσιν ἐξ ἀπογραφῆς, εἴτε καταταχθῶσιν ὡς ἐθελονταί, εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτό· ἀποτελοῦσι δύναμιν ὀργανικὴν τοῦ στρατοῦ, δύναμιν ἐθελοντῶν ἐν τοῖς εὐζωνικοῖς τάγμασιν, ἀντὶ δυνάμεως ἐξ ἀπογραφῆς ἐν τοῖς τάγμασι τοῦ πεζικοῦ. Κατὰ τί ἄρα ἡ κατάταξις ἐθελοντῶν δύναται νὰ ἐπιδράσῃ εἰς ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐξ ἀπογραφῆς κατατασσομένων ἐν τῷ στρατῷ; κατ’ οὐδέν. Οἱ κατατασσόμενοι ἐθελονταὶ ἐν τῷ Πεζικῷ εἶναι ἐλάχιστοι τὸν ἀριθμόν· ἐθελονταὶ κατατάσσονται ὡς εὔζωνοι, καὶ μόνον ἐξ ἐθελοντῶν καταρτίζονται τὰ ἀξιόλογα τῶν εὐζώνων τάγματα, καὶ βεβαίως δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὦσι ταῦτα κατηρτισμένα ὡς ἔχουσιν ἄλλως, ἢ δι’ ἐθελοντῶν. Ἀλλ’ ἡ ἐθελουσία κατάταξις εἶναι ἀναγκαία δι’ αὐτοὺς τούτους τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ἀντέταξε κατὰ τοῦ συστήματος τῆς μονοετοῦς θητείας. Ἡμεῖς ἀνεγνωρίσαμεν ὅτι ἡ μονοετὴς θητεία μειονεκτεῖ τοῦ συστήματος τῆς πολυετοῦς· ἀναγνωρίσαντες δὲ τοῦτο, ἔπρεπε νὰ λάβωμεν πᾶν μέτρον, ἵνα ὅσον τὸ δυνατὸν θεραπεύσωμεν τὰς ἐλλείψεις, ἃς ἐνέχει ἡ μονοετὴς θητεία· διότι Κράτη, ἔχοντα τὸν πληθυσμὸν καὶ τὴν οἰκονομικὴν δύναμιν τῆς Ἑλλάδος, δὲν δύνανται νὰ ἐπιβάλλωσιν εἰς τὸν λαὸν θητείαν ἀνωτέραν, ἐὰν ἐπιβάλλωσιν εἰς αὐτὸν τὴν γενικὴν ὑποχρεωτικὴν στρατολογίαν· δύνανται ὅμως δι’ ἄλλου κανονισμοῦ στρατιωτικοῦ ν’ ἀναπληρώσωσί τινας τῶν ἐλλείψεων τῆς μονοετοῦς θητείας, καὶ πρώτη ἀναπλήρωσις ὑπῆρξεν, ὅτι τὴν ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρεσίαν κατεστήσαμεν πραγματικήν. Ἐν ᾧ πρότερον ἐν τῇ θητείᾳ ὑπελογίζετο ὁ χρόνος, ὁ διανυόμενος ἐν ἀδείαις, ἐν φυλακαῖς, ἐν καταστάσεσι μὴ ἐπιτρεπούσαις τὴν ἐξάσκησιν καὶ μόρφωσιν τοῦ στρατιώτου, σήμερον δὲν λογίζεται ὡς ὑπηρεσία εἰμὴ μόνον ἡ πραγματικὴ ἡ ὑπὸ τὰς σημαίας τελουμένη. Σήμερον μόνον αἱ ἡμέραι τῆς ἀσκήσεως λογίζονται ὡς ἡμέραι ὑπηρεσίας· ἔχομεν ἄρα 365 ἡμερῶν ὑπηρεσίαν, καὶ ἀμφιβάλλω, ἄν, ἐξετάζοντες ἀκριβῶς τὰ ὑπὸ τὸ προηγούμενον σύστημα συμβαίνοντα, θὰ εὕρωμεν, ὅτι οἱ τότε στρατιῶται ὑπεῖχον ὑπηρεσίαν πολὺ ἀνωτέραν τῆς σήμερον διὰ τοῦ συστήματος τῆς πραγματικῆς ἐνιαυσίου θητείας ἐπιβαλλομένης εἰς τοὺς κατατασσομένους ἐν τῷ στρατῷ. Πλὴν ὅμως τούτου, πλὴν τῆς συμπληρώσεως τοῦ χρόνου τῆς ὑπηρεσίας διὰ τοῦ χαρακτηρισμοῦ ταύτης ὡς πραγματικῆς, ἐλήφθησαν μέτρα πρὸς θεραπείαν ἑτέρου μειονεκτήματος τῆς βραχυτέρας θητείας, ἐφ’ ὅσον αὕτη δὲν παρέχει στάδιον χρονικὸν εἰς τοὺς κατατασσομένους ἐν τῷ στρατῷ, ὅπως μορφωθῶσιν ὡς ὑπαξιωματικοί. Ὅσοι τῶν ἐν τῷ στρατῷ, ἢ τῶν ἐκτὸς αὐτοῦ, αἰσθάνονται κλίσιν πρὸς τὸ ἐπάγγελμα, δύνανται διὰ τῆς ἐθελουσίας κατατάξεως ἢ διὰ τῆς ἀνακατατάξεως, ἥτις ἐπίσης εἶναι ἐθελουσία ὑπηρεσία, νὰ καταταχθῶσιν ἢ νὰ διαμείνωσιν ἐν τῷ στρατῷ, καθιστάμενοι φυτώριον ὑπαξιωματικῶν. Αὗται αἱ ἀνακατατάξεις καὶ αἱ ἐθελούσιοι κατατάξεις, αὗται ἔσχον ὡς ἀποτέλεσμα νὰ μὴ παρουσιάζῃ ἐν Ἑλλάδι τὸ ζήτημα τῶν ὑπαξιωματικῶν ὅσας δυσχερείας ἀπαντῶσιν ἐν αὐτῷ καὶ αὐτὰ τὰ Κράτη, παρ’ οἷς ἰσχύει ἡ μακροτέρα θητεία. Ἡ ἔλλειψις ὑπαξιωματικῶν, τὴν ὁποίαν κατελόγισεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου εἰς τὸ σύστημα τῆς μονοετοῦς θητείας, ἡ ἔλλειψις ὑπαξιωματικῶν παρατηρεῖται ἐν Γαλλίᾳ εἰς βαθμὸν πολὺ ἀνώτερον ἢ παρ’ ἡμῖν, παρατηρεῖται καὶ ἐν Γερμανίᾳ. Ἡ Γαλλία ἔχει θητείαν πολὺ μακροτέραν τῆς τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ, καὶ ὅμως δὲν ἔχει ὑπαξιωματικοὺς ἐν ἀναλογίᾳ ὅσους ὁ ἡμέτερος στρατός. Παρέστησεν ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι βαθμηδὸν θέλουσιν ἐκλείψει καὶ οἱ νῦν ὑπάρχοντες ὑπαξιωματικοί. Ἂν διὰ τῆς λέξεως ὑπαξιωματικοὶ ἐννοήσωμεν μόνον ὅ,τι ἐκφράζουσιν ἐν Γαλλίᾳ δι’ αὐτῆς, τουτέστι τοὺς λοχίας καὶ ἐπιλοχίας, ἡ ἔλλειψις παρ’ ἡμῖν εἶναι ἐλαχίστη· οὐ μόνον δὲν παρατηρεῖται ἐλάττωσις ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος, ἀλλὰ τοὐναντίον, παρατηρεῖται αὔξησις. Οἱ πίνακες, οὓς ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν, μαρτυροῦσι περὶ τούτου· ἐν τοῖς πίναξι τούτοις θέλετε ἰδεῖ, ὅτι λοχίαι ἐν τῷ πεζικῷ ἐξ ἀνακατατάξεως ἐθελουσίας ὑπῆρχον κατὰ μὲν τὸ 1883 498, κατὰ δὲ τὸ 1884 563· τουτέστιν ηὔξησεν ὁ ἀριθμὸς ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου 1883 μέχρι Σεπτεμβρίου 1884 κατὰ 66· ἐν ᾧ δὲ κατὰ τὸ 1883 ὑπῆρχε δύναμις ὑπαξιωματικῶν ὁλικὴ 3,354, κατὰ τὸ 1884 ὑπάρχει δύναμις ὑπαξιωματικῶν 3,649, τουτέστιν ὑπάρχει αὔξησις 295. Εἶναι πάντοτε ἐλάσσων τῆς ὀργανικῆς ἡ δύναμις τῶν ὑπαξιωματικῶν, ἀλλὰ πολὺ ὀλιγώτερον ὑστερεῖ ἢ ἐν Γαλλίᾳ, ὅπου ὑπάρχει μακροτάτη θητεία· ὅταν δὲ παρατηρήσωμεν, ὅτι δὲν πραγματοποιεῖται ἡ πρόῤῥησις περὶ ἐλαττώσεως τῆς δυνάμεως τῶν ὑπαξιωματικῶν ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος, ἀλλὰ τοὐναντίον ὑπάρχει αὔξησις, δικαιούμεθα νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ σχετικῶς μικρὰ ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰ θέλει ἐκλείψει. Ἡ ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰ δύναται νὰ ἐξηγηθῇ παρ’ ἡμῖν ἐκ λόγων παροδικῶν, διότι ὁ στρατὸς αἴφνης ἀπὸ ἀριθμοῦ ἐλαχίστου ἔφθασεν εἰς τοὺς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους σήμερον περιλαμβάνει. Ἡ ἐν ταῖς τάξεσι παρουσία ὑπαξιωματικῶν προϋποθέτει παρελθὸν στρατιωτικὸν καὶ εἶναι ἀνάλογος πρὸς αὐτό. Σήμερον ἔχομεν στρατὸν πραγματικὸν 26 χιλιάδων, ὀργανικὴν δὲ δύναμιν 30 χιλιάδων· ἐπὶ τῇ ὀργανικῇ δυνάμει τῶν 30 χιλιάδων ὑπάρχει ἔλλειψίς τις ὑπαξιωματικῶν, διατί; διότι πρὸ τεσσάρων ἐτῶν εἴχομεν στρατὸν 14 χιλιάδων ἀνδρῶν, εἴχομεν 20 τάγματα πεζικοῦ καὶ 4 εὐζώνων, οἱ δὲ ὑπαξιωματικοὶ οἱ νῦν εἶναι τὰ προϊόντα τοῦ στρατοῦ τῶν 14 χιλιάδων ἀνδρῶν καὶ τῶν 24 ταγμάτων· οὐδὲν ἄρα παράδοξον ἂν στρατὸς 14 χιλιάδων ἀνδρῶν καὶ 24 ταγμάτων προσφέρῃ ἀριθμὸν ὑπαξιωματικῶν, ἐν στρατῷ 30 χιλιάδων ἀνδρῶν καὶ 36 ταγμάτων, οὐχὶ ἐπαρκῆ. Ἐξετάσατε ὅμως τὰ τῶν ἀνακατατάξεων· ἐξετάσατε τὰ τῶν ἐθελουσίων κατατάξεων καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι δι’ αὐτῶν ἡ δύναμις τῶν ὑπαξιωματικῶν, νοουμένων ἐν τῇ λέξει ταύτῃ κατὰ τὴν Γαλλικὴν ἔννοιαν μόνον τῶν λοχιῶν καὶ ἐπιλοχιῶν, ὅτι ἡ δύναμις αὕτη δὲν ὑπολείπεται κατὰ πολὺ τοῦ δέοντος σήμερον, πιθανότατα δὲ θέλει φθάσει προσεχῶς εἰς τὸν ὀργανικὸν ἀριθμόν. Ζήτημα ὑφίσταται παρ’ ἡμῖν μόνον τὸ τῶν δεκανέων, τὸ ὁποῖον ὅμως ὑφίσταται καὶ ἐν Γαλλίᾳ. Τὸ ζήτημα τῶν δεκανέων καθίσταται ὀλιγώτερον δυσχερὲς, ὅταν ἔχωμεν ἐθελοντὰς ἐν τῷ στρατῷ, καὶ πιθανὸν διὰ τῶν ἐθελοντῶν νὰ δυνηθῶμεν νὰ ὀργανώσωμεν εἰδικήν τινα παρασκευὴν δεκανέων εἰς ἀναπλήρωσιν τῆς ἐλλείψεως. Ἔλλειψις ὑπάρχουσα ἐν ὅλοις τοῖς στρατοῖς δὲν δύναται νὰ ἀποδοθῇ ἐν Ἑλλάδι εἰς τὸ ἰδιάζον σύστημα τὸ παρ’ ἡμῖν ἰσχῦον. Οἱ ἄνδρες τῆς ἀπογραφῆς, εἴτε ἐπὶ μακρᾷ εἴτε ἐπὶ βραχείᾳ θητείᾳ κατατάσσονται, δὲν ἐπιδίδονται εὐκόλως εἰς ἐπάγγελμα, εἰς ὃ δὲν προσέρχονται αὐτοπροαιρέτως· μόνον οἱ προσερχόμενοι αὐτοπροαιρέτως εἰς τὸν στρατὸν δύναται ἐκ τῶν προτέρων νὰ θεωρηθῇ ὡς πιθανὸν, ὅτι θέλουσι κατασταθῆ ὑπαξιωματικοί· ἐκ δὲ τῶν ἄλλων ἐξαίρεσιν ἀποτελοῦσιν οἱ γινόμενοι ὑπαξιωματικοὶ, ὅπως μείνωσι κατόπιν ἐν τῷ στρατῷ ἐν τῇ ἰδιότητι ταύτῃ. Ἐν τῷ ζητήματι ἄρα τῶν ὑπαξιωματικῶν ἀπέδειξεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐλλείψεις ἐν τῷ συστήματι ἡμῶν, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθη οὐδ’ ἐπεχείρησε ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι αἱ ἐλλείψεις αὗται εἶναι ἀποδοτέαι εἰς τὸ σύστημα, ἀφοῦ πανταχοῦ καὶ ἐκεῖ, ὅπου ἰσχύει τὸ σύστημα τὸ παρὰ τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ὑποστηριζόμενον, αἱ αὐταὶ ἐλλείψεις παρατηροῦνται εἰς βαθμὸν ἀνώτερον. Ἀποδεικνύει τοῦτο, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀσχοληθῶμεν εἰς τὴν μελέτην τοῦ ζητήματος τῶν ὑπαξιωματικῶν; Εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτάτων ἐν τῷ στρατῷ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ μελετήσωμεν τὰ κατ’ αὐτὸ ὑπὸ τὸ πρίσμα τῶν διακρίσεων μεταξὺ θητείας μακρᾶς καὶ θητείας βραχείας· ἡ διάρκεια τῆς θητείας δὲν θὰ μᾶς βοηθήσῃ εἰς τὴν ἄρσιν τῶν δυσχερειῶν· ὅ,τι θὰ μᾶς βοηθήσῃ, εἶναι τὸ σύστημα τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν τῷ στρατῷ πρὸς τὸν εἰδικὸν σκοπὸν τῆς μορφώσεως βαθμοφόρων, τὸ ὁποῖον ἐθεώρησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ὡς μὴ δυνάμενον νὰ παραγάγῃ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐξ αὐτοῦ ἀπεκδεχόμεθα. Τοὐναντίον ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι τὸ κυριωδέστερον μέσον, δι’ οὗ δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἀναπλήρωσιν τῆς ἐλλείψεως ταύτης καὶ ἄλλων πολλῶν ἐλλείψεων, εἶναι ἡ εἰδικὴ ἐκπαίδευσις. Τὸ σχολεῖον τῶν ὑπαξιωματικῶν βεβαίως δὲν μορφόνει ὑπαξιωματικούς, καὶ πᾶσα ἡ περὶ τούτου ἀνάπτυξις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου ἦτο περιττή· διότι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν, τῶν ὑποστηριζόντων τὸ ὑπάρχον σύστημα, ἀξιοῖ, ὅτι ἡ Σχολὴ τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐσχηματίσθη πρὸς μόρφωσιν ὑπαξιωματικῶν. Ἡ Σχολὴ τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐσχηματίσθη χάριν προπαιδεύσεως ἀξιωματικῶν· ἐκεῖ ἔπρεπε νὰ διευθύνῃ τὰς ἐπικρίσεις αὑτοῦ ὁ κ. Βουλευτής, καὶ ἂν ἀπεδείκνυεν ὅτι σκοπιμώτερον μορφοῦνται οἱ ἀξιωματικοὶ προαγόμενοι ἐκ τῶν τάξεων ἄνευ διελεύσεως διὰ τῆς Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν, αἱ σκέψεις του ἠδύναντο νὰ ἔχωσι πρακτικήν τινα χρησιμότητα· ὅτε ὅμως διὰ μακρῶν ἀνέπτυξε τὸ θέμα, ὅτι οἱ ἐν τῇ Σχολῇ τῶν ὑπαξιωματικῶν δὲν χρησιμεύουσιν ἐν τῷ στρατῷ ὡς ὑπαξιωματικοί, ἀπέδειξε τὸ αὐταπόδεικτον. Περὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐπρονοήσαμεν διὰ τῆς προπαρασκευαστικῆς Σχολῆς· ἐκείνη ἀφορᾷ εἰς αὐτούς, ἐκείνη δὲ ἡ Σχολὴ ἀναντιῤῥήτως θέλει συντελέσει εἰς τὴν ἀναπλήρωσιν ἐλλείψεών τινων περὶ τὰ τῶν ὑπαξιωματικῶν. Δὲν ἀρκεῖ ὅμως καὶ ἡ προπαρασκευαστικὴ Σχολή· βεβαίως πρέπει νὰ ληφθῇ καὶ ἄλλη πρόνοια εἰδικὴ περὶ μορφώσεως ὑπαξιωματικῶν, περὶ τούτου ὅμως δὲν ἐξέθεσεν ἰδέαν τινὰ ὁ κ. Βουλευτής. Τοὐναντίον ἐφάνη φρονῶν, ὅτι οἱ ὑπαξιωματικοὶ δὲν μορφοῦνται διὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ μόνον διὰ τῆς θητείας. Καὶ ἐν Γαλλίᾳ τὸ ζήτημα τῆς θητείας ἀνεκινήθη ἐπ’ ἐσχάτων καὶ νομοθετικῶς, προβληθὲν δὲ ἐκεῖ ἀπέδειξεν, ὅτι ἡ ὑπάρχουσα μακρὰ θητεία ἐν τῇ ἐφαρμογῇ δὲν εἶναι τοιαύτη, ὁποίαν ὑποθέτουσιν αὐτὴν οἱ ἐξετάζοντες τὰ πράγματα μόνον ἐν θεωρίᾳ. Ἐν Γαλλίᾳ ἐζητήθη τι ὁμοιάζον πολὺ πρὸς τὸ ζητούμενον ἐνταῦθα παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου. Ἐν Γαλλίᾳ ἦτο εὔλογον νὰ ζητῆται ὁ συνδυασμὸς τῆς καθολικῆς ὑποχρεώσεως πρὸς στράτευσιν μετὰ θητείας τριετοῦς, διότι ἔχει ἀνάγκας ἡ Γαλλία στρατιωτικάς, τὰς ὁποίας ἄνευ μέτρων τοσούτῳ ἐπιβαρυντικῶν τοῦ Ἔθνους δὲν ἠδύνατο νὰ ἱκανοποιήσῃ· ἠδύνατο προσέτι νὰ ζητηθῇ ὁ συνδυασμός, διότι ἡ νῦν ἰσχύουσα θητεία ἐν Γαλλίᾳ εἶναι, κατὰ τὸ φαινόμενον τοὐλάχιστον, μακροτέρα τῆς ὁριζομένης ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, εἰς ὃ ἀφορῶσιν αἱ παρατηρήσεις μου. Καὶ ὅμως αὐτὸ ἐκεῖνο τὸ Νομοσχέδιον, τὸ κανονίζον θητείαν ἐν Γαλλίᾳ, ὅσην ζητεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, θητείαν τριετῆ, ἐναυάγησεν· ἐθεωρήθη ἐν Γαλλίᾳ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιβληθῇ ὑποχρέωσις τριετοῦς θητείας ἐπὶ πάντας, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ γενικὴ ὑποχρέωσις ὁμοιόμορφος, ὡς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου τριετής...

§59Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν ὡμίλησα περὶ τριετοῦς θητείας σήμερον· ὡμίλησα κατὰ τοῦ συστήματός σας.

§60ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅταν ὁμιλῆτε κατὰ τῆς μονοετοῦς θητείας, βεβαίως ὁμιλεῖτε ὑπὲρ θητείας μακροχρονίου.

§61ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Πλέον τοῦ ἔτους.

§62ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν στηρίζω τὰς σκέψεις μου εἰς τὴν διάκρισιν τῆς θητείας εἰς διετῆ ἢ τριετῆ, ὁμιλῶ ἤδη περὶ τοῦ Γαλλικοῦ Νομοσχεδίου, καθιεροῦντος τὴν τριετῆ θητείαν, τουτέστι θητείαν μακροχρονιωτέραν τῆς ἡμετέρας, οὐχὶ ὅμως καὶ ὅση ἡ νῦν ἰσχύουσα ἐν Γαλλίᾳ, περὶ Νομοσχεδίου, καθιεροῦντος ἑτέραν ἀρχὴν, τὸ ὁμοιόμορφον τῆς θητείας, ἣν ὑπεστήριξεν ὁ κ. Βουλευτὴς, εἰπὼν, ὅτι δὲν θέλει διακρίσεις, ὅτι πρέπει οἱαδήποτε ἂν ᾖ ἡ διάρκεια τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, μακροτέρα ὅμως πάντως τῆς νῦν ἰσχύουσης, ἡ μακροτέρα αὕτη διάρκεια νὰ ἦναι ἡ αὐτὴ δι’ ὅλους· τὸ σύστημα τοῦτο ἐπήνεγκε τὸ ναυάγιον τοῦ Γαλλικοῦ Νομοσχεδίου. Ἀφοῦ συνεζητήθη ἐν Ἐπιτροπαῖς, ἀφοῦ συνεζητήθη ἐν δημοσίαις τῆς Βουλῆς συνεδριάσεσι, καὶ ἐβασανίσθη τὸ Νομοσχέδιον ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις, ἐτροπολογήθη, ἐψηφίσθη ἐν τοῖς καθ’ ἕκαστον, παρεπέμφθη ἐκ νέου εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, ἐναυάγησε τέλος ἐν τῷ λιμένι· ἐπήνεγκε δὲ τὸ ναυάγιον ἡ ἐξέγερσις τῆς κοινῆς γνώμης, διότι ἀνεγνωρίσθη, ὅτι δὲν εἶναι ἀνεκτὸν, ὅπως πάντες οἱ δυνάμενοι νὰ φέρωσιν ὅπλα παραιτήσωσιν ἐπὶ τριετίαν τὸ ἔργον αὑτῶν, ἀνεγνωρίσθη ὅτι, ἂν ἐπὶ μακρότερον χρόνον τοῦ ἔτους ἀποσπᾶται ἀπὸ τοῦ ἐπαγγέλματος ἢ τῶν σπουδῶν αὑτοῦ πᾶς ὁ δυνάμενος νὰ φέρῃ ὅπλα, οὔτε τὰ γράμματα, οὔτε ἡ βιομηχανία, οὔτε τὸ ἐμπόριον, οὔτε ἡ γεωργία θὰ ἠδύναντο νὰ προκόψωσιν ἐν Γαλλίᾳ. Ἂν παραδεχθῶμεν, εἶπον ἐν Γαλλίᾳ, ὅτι πᾶς Γάλλος, συμπληρῶν τὴν ἡλικίαν τοῦ 21 ἔτους, πρέπει νὰ διακόψῃ τὸ στάδιον αὑτοῦ, ἐὰν ἦναι ἰατρὸς, νὰ παύσῃ ἐπισκεπτόμενος τοὺς ἀσθενεῖς, ἐὰν ἦναι νομικὸς, νὰ παύσῃ δικηγορῶν, ἐὰν ἦναι καθηγητὴς, νὰ παύσῃ διδάσκων, ἐὰν ἦναι διευθυντὴς ἐμπορικοῦ καὶ βιομηχανικοῦ καταστήματος ἢ γεωργικῆς ἐπιχειρήσεως, νὰ καταλίπῃ τὴν διεύθυνσιν καὶ τοῦτο ἐπὶ χρόνον μακρότερον τοῦ ἔτους, ὡς καταργουμένου τοῦ νῦν ἰσχύοντος προνομίου τῆς μονοετοῦς ὑπηρεσίας ὑπὲρ τῶν κατατασσομένων ὑπὸ ὅρον, ἐὰν διὰ τῆς καταργήσεως τοῦ προνομίου τούτου χάριν τῆς ἐπιβολῆς ὁμοιομόρφου συστήματος θητείας ἀνωτέρας τοῦ ἔτους διακόψῃ ἕκαστος τὸ ἔργον αὑτοῦ, δὲν θὰ δυνηθῇ ἡ Γαλλία νὰ ἐξακολουθήσῃ συναγωνιζομένη πρὸς τὰ λοιπὰ Ἔθνη ἐν τοῖς γράμμασι, ταῖς ἐπιστήμαις, τῇ βιομηχανίᾳ, τῇ γεωργίᾳ, τῷ ἐμπορίῳ. Ὅταν ἐπὶ τρία ἔτη διακόψῃ τις τὸ ἔργον αὑτοῦ ἐν τῇ ἡλικίᾳ, καθ’ ἣν ὁ ἄνθρωπος μορφοῦται, καθ’ ἣν γίνεται ἐν αὐτῷ ἡ σύμπηξις τῶν τέως συγκομισθέντων εἰς ἐφόδιον τοῦ βίου, τὸ στάδιον αὑτοῦ συντρίβεται καὶ μικρὰ ὑπάρχει ἐλπὶς, ὅτι ἐπανερχόμενος οὗτος εἰς αὐτὸ θέλει ἐπανεύρει τὸν ἀρχικὸν ζῆλον, ἢ θέλει δυνηθῆ ν’ ἀποκτήσῃ τὴν ἱκανότητα, ἧς τὸν ἐστέρησεν ἡ παρεμπεσοῦσα μακρὰ διακοπὴ τῆς ἐργασίας. Τοσοῦτον δὲ κατενοήθη τοῦτο ἐν Γαλλίᾳ, ὥστε ἤδη οὐδὲ λόγος γίνεται περὶ Νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶχε θεωρηθῆ, ὅτε εἰσήχθη, ὡς νομοθέτημα ἐθνικῆς ἀνάγκης. Τοιαῦται εἶναι αἱ θεωρίαι τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου, θεωρίαι καταδικασθεῖσαι καὶ ἐν αὐτῷ τῷ Κράτει ὅπου ἀναντιῤῥήτως ὑπάρχει ἀνάγκη μεγαλειτέρας ἢ παρ’ ἡμῖν ἐπιβαρύνσεως τοῦ λαοῦ περὶ τὰ στρατιωτικά. Ἐπὶ τοιούτων θεωριῶν στηριζόμενος, ἦλθεν ἐπιτιθέμενος κατὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον εἰσηγάγομεν, συστήματος, τὸ ὁποῖον ἔσχεν ὡς ἀποτέλεσμα ὁπωσδήποτε νὰ θέσῃ παρ’ ἡμῖν τὰ θεμέλια καταρτισμοῦ στρατοῦ. Δὲν ἀξιῶ, ὅτι ὁ στρατὸς εἶναι σήμερον κατηρτισμένος, ἀλλ’ ἀξιῶ, ὅτι τὰ θεμέλια τὰ τεθέντα εἶναι ἱκανὰ πρὸς καταρτισμὸν στρατοῦ. Ἤκουσα καὶ τοὺς χλευαστικοὺς ὑπαινιγμοὺς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ἡ μετάκλησις ξένου ἀξιωματικοῦ οὐδὲν ἄλλο ἀποδεικνύει ἢ τὴν ἀνομολόγησιν τῆς ἀνικανότητος τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως αὕτη διαμορφώσῃ τὸν στρατόν. Ἐὰν ὑπάρχῃ τις ὁ φρονῶν, ὅτι δύναται ὡς κυβερνήτης νά μορφώσῃ στρατὸν, ἐκεῖνος, διὰ τῆς τοιαύτης αὐτοῦ γνώμης, ἀποδεικνύει τὴν ἄκραν, τὴν παχυλὴν αὐτοῦ ἀνικανότητα, ἥτις φθάνει μέχρι τοσούτου, ὥστε νὰ μὴ τῷ ἐπιτρέπῃ νὰ ἐννοήσῃ τί ἀπαιτεῖται, ὅπως μορφωθῇ ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς, καὶ ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρχῃ παρ’ ἡμῖν ὁ κεκτημένος τὰ στοιχεῖα, τὰ ἀπαιτούμενα πρὸς μόρφωσιν στρατοῦ. Ἐνόμισεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, ὅτι ἀπαριθμῶν τὰς ἐλλείψεις τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ, ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπῆρξεν ἐλλιπὴς ἐν τῷ ἔργῳ, ὅπερ ἀνέλαβεν, ὅτι ἀποδεικνύων, ὅτι ὁ στρατὸς ὁ ἡμέτερος ἀπασχολεῖται εἰς τὰ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ἢ ἀποδεικνύων ὅτι δὲν ἔφθασεν ἔτι εἰς τὸν βαθμὸν τῆς τελειότητος, εἰς ὃν ἔφθασεν ἀλλαχοῦ, ἐκθέτει τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως. Ὅ,τι ἔπρεπε νὰ πράξῃ ὁ κ. Βουλευτὴς, ἐὰν τῳόντι ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἔθνους ἤθελε νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν πραγμάτων, ἦτο νὰ παραβάλῃ τὴν νῦν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ πρὸς τὴν προηγουμένην καὶ νὰ ἐκτιμήσῃ τὰ νῦν γενόμενα ἐν τῇ σχέσει αὐτῶν πρὸς τὰ προϋπάρξαντα. Ὅτε ἀνεγίνωσκεν ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ Γενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ τοῦ στρατοῦ περικοπὰς περί τινων ἐλλείψεων, δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιχαίρῃ ἐπὶ ταῖς ἐλλείψεσι ταύταις, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ ἐξετάσῃ ἂν ὁ στρατὸς, ὡς πρότερον εἶχεν, ἦτο ἐν καλλιτέρᾳ καταστάσει, ἂν αἱ ἐλλείψεις, αἱ παρατηρηθεῖσαι ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ, εἶναι πλείονες ἢ ἐλάσσονες τῶν προϋπαρχουσῶν. Καὶ ἰδοὺ, κύριοι, λαμβάνω ἀνὰ χεῖρας ἔκθεσιν πρὸ δωδεκαετίας συνταχθεῖσαν περὶ ἐπιθεωρήσεως τοῦ στρατοῦ, ἵνα ἴδωμεν ποία ἡ ἐπελθοῦσα διαφορὰ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι σήμερον, ἂν τῳόντι ὁ στρατὸς παρέλυσεν ἐν χερσὶν ἡμῶν, ἂν τῳόντι ὁ στρατὸς, ὅστις πρὸ δωδεκαετίας ἠρίθμει δύναμιν 12 χιλιάδων ἀνδρῶν, σήμερον δὲ ἀριθμεῖ 26 ἢ 27 χιλιάδας, ἂν ὁ στρατὸς οὗτος τῶν 27 χιλιάδων ἀνδρῶν εἶναι ἀνώτερος ἢ κατώτερος τοῦ στρατοῦ τοῦ τότε ὑπάρχοντος, ἂν πλειότερον ἐκγυμνάζεται, ἂν αἱ ἀσκήσεις αὐτοῦ εἶναι τελειότεραι, ἢ ἂν τῳόντι κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ὁ στρατὸς εἶχεν ὀργάνωσιν, ἥτις δὲν ἠδύνατο νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς ἐπικρίσεις. Ὅταν ἀναγνώσητε τὰ ἔγγραφα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, πείθεσθε, ὅτι τῳόντι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωσιν ἐπικρίσεις περὶ τοῦ τότε στρατοῦ, διότι ἡ μόνη ἐντύπωσις ἐκ τῶν ἐγγράφων εἶναι, ὅτι δὲν ὑπῆρχε στρατός. Ἂν τώρα ἐπικρίνωνται τὰ τοῦ στρατοῦ, τοὐλάχιστον δυνάμεθα τοῦτο ἐκ τῶν ἐπικρίσεων νὰ ἀρυσθῶμεν τὸ εὐχάριστον, ὅτι ὑπάρχει τι τὸ ἐπικριτέον, ὅτι ὁ ἀσχοληθεὶς ἐπὶ χρόνον μακρὸν, ἵνα δυνηθῇ νὰ ἐπικρίνῃ τὰ παρ’ ἡμῶν γινόμενα, ἐλθὼν σήμερον ἵνα ἀνακοινώσῃ τὸ πόρισμα τῶν μελετῶν αὐτοῦ, δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀπαριθμήσῃ ἢ ὀλίγα τινὰ γεγονότα, ἀποδεικνυόμενα καὶ ταῦτα ἀνακριβῆ, ὡς παρανοηθέντα, πάντως δὲ μὴ σχετιζόμενα πρὸς τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ ταῦτα, τὰ ἀπαριθμηθέντα παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, καὶ ἂν εἶχον ἣν ἠθέλησε ν’ ἀποδώσῃ εἰς αὐτὰ ἔννοιαν, καὶ ἂν ἀπεδείκνυον ἐλλείψεις τοῦ στρατοῦ, ἀποδεικνύουσι συνάμα καὶ τὴν ὕπαρξιν στρατοῦ· ἡ δὲ κατάστασις τοῦ στρατοῦ τούτου, ἔστω καὶ οἵα παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ παρεστάθη, παραβαλλομένη πρὸς τὴν προϋπάρχουσαν κατάστασιν, ἀποδεικνύει ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐπῆλθε μεταβολὴ, ἐπῆλθε δημιουργία, ὅτι ἔχομεν σήμερον ἐνώπιον ἡμῶν στρατὸν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ στηρίξωμεν ἐλπίδας, καὶ ὅτι ἐπὶ ταῖς ἐλπίσι ταύταις ἐργαζόμενοι, ὀφείλομεν νὰ ἀκούωμεν προσεκτικῶς τὰς ἐπικρίσεις· διότι, ἂν ἦναι ἀκριβεῖς, θὰ ἦναι καὶ ὠφέλιμοι, ὡς γινόμεναι ἐπὶ ἐδάφους, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ καρποφορήσῃ. Ἀλλὰ ποία ἦτο ἡ προϋπάρξασα κατάστασις; ἔχω ἀνὰ χεῖρας ἔκθεσιν ἐπιθεωρητοῦ, εἰς οὗ τὴν γνώμην ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ἐφάνη ἀποδίδων σημασίαν, ἔλαβον δὲ τούτου τὴν ἔκθεσιν κατὰ προτίμησιν, ἵνα μὴ εἴπῃ ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι ἐξέλεξα γνώμην ἀξιωματικοῦ, περὶ οὗ αὐτὸς δὲν φρονεῖ, ὅτι δύναται νὰ κρίνῃ ὀρθῶς περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ· ἐξέλεξα ἔκθεσιν ἐπιθεωρήσεως τοῦ τότε συνταγματάρχου καὶ νῦν στρατηγοῦ Σαπουντζάκη, κατὰ τὸ 1871 (ἀναγινώσκει). «Ἐν τούτοις ἡ θεωρητικὴ ἐκπαίδευσις οὐδόλως ἐγένετο, ἡ δὲ πρακτικὴ δυστυχῶς περιωρίσθη εἰς μόνας τοῦ στρατιώτου τὰς ἀσκήσεις, ἀλλὰ καὶ ταύτας ἀτελῶς ἐκτελεσθείσας. Αἱ ἀσκήσεις οὐλαμοῦ ἀτελῶς καὶ ἐπιπολαίως ἐγένοντο, ἡ λογχομαχία δὲν ἐδιδάχθη, αἱ δὲ ἀκροβολιστικαὶ ἀσκήσεις, αἱ τόσον ἀναγκαῖαι τὴν σήμερον, ὡς ἐκ τῆς τελειοποιήσεως τοῦ ὁπλισμοῦ, εἰς πεζικὸν μάλιστα ἐλαφρὸν καὶ διὰ χώραν ὡς τὴν ἡμετέραν, ὑπάρχουσι δυστυχῶς καθ’ ὁλοκληρίαν ἐγκαταλελειμμέναι.... Δυστυχῶς ἅπασαι αἱ περὶ θεωρητικῆς καὶ πρακτικῆς ἐκπαιδεύσεως διατάξεις θεωροῦνται, φαίνεται, εἰς τὰ πεζικὰ τάγματα τρόπον τινὰ ὡς μὴ ὑπάρχουσαι, πρόχειρος δὲ δικαιολόγησις τῆς μὴ ἐφαρμογῆς αὐτῶν προβάλλεται πάντοτε ὑπὸ τῶν ἐχόντων τὴν εὐθύνην διὰ τὴν μὴ ἐκτέλεσιν αὐτῶν καὶ ὑπὸ τῶν φυγοπόνων, ἡ μεταβατικὴ τοῦ πεζικοῦ ὑπηρεσία καὶ ὁ μικρὸς ἀριθμὸς τῶν βαθμοφόρων, οἵτινες ὡς ἐκ ταύτης μένουν παρόντες ἐν τῇ ἕδρᾳ τοῦ τάγματος. Ἐν τούτοις καὶ ἐκεῖ ὅπου ἀρκετὸν ὑπάρχει προσωπικόν, αἱ διατάξεις αὗται δὲν ἐφαρμόζονται............................................»

§63Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ποίαν θητείαν εἴχομεν τότε; ἐξηγήσατέ μοι, παρακαλῶ, διότι ἐγὼ δὲν εἶμαι εἰδικός.

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὴν τριετῆ.

§65ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τί λέγει ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Σαπουντζάκη ἡ ὑποβληθεῖσα πέρυσι; Νὰ τὴν φέρετε καὶ αὐτήν.

§66ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μετὰ πολλῆς προσοχῆς ἠκροάσθην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου· ἤλπισα ὅτι θὰ ἠδύνατο ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως αὐτὸς, νὰ συντελέσῃ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ὅλοι πρέπει νὰ ἐπιδιώκωμεν, ἀλλ’ ἡ ὁμιλία αὐτοῦ ἀπέδειξε δυστυχῶς ὅτι περὶ τὰ στρατιωτικὰ οὐδεμίαν ἔχει θετικὴν ἰδέαν. Εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ἀξιῶ ὅπως ἐκφράσῃ θετικὴν ἰδέαν· ἂν δὲ προέβην μέχρι τοσούτου, ὥστε νὰ ὑποθέσω ὅτι ἐξέφρασε θετικὴν ἰδέαν, εἰς τοῦτο μὲ παρέσυρεν ἡ ἄκρα ἐπιθυμία ὅπως μὴ εὑρίσκωμαι καὶ περὶ τὰ στρατιωτικὰ ἀπέναντι Ἀντιπολιτεύσεως ἀρνητικῆς. Ἀλλὰ παρετηρήσατε πάντες, ὅτι μόλις ἠθέλησα ν’ ἀποδώσω εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ὡρισμένην ἰδέαν, καὶ ἐξανέστη, μοὶ εἶπε: «δὲν ἔχεις τὸ δικαίωμα νὰ μοὶ ἀποδίδῃς θετικὴν ἰδέαν· ἡμεῖς εἴμεθα ἐδῶ ἵνα ἀρνώμεθα, ἵνα ἐπικρίνωμεν καὶ κατακρίνωμεν· ἡμέτερον καθῆκον δὲν εἶναι νὰ ἔχωμεν πολιτικήν· ἡμεῖς ζητοῦμεν νὰ κληθῶμεν εἰς τὰ πράγματα, ὅταν δ’ ἔλθωμεν εἰς τὴν Ἐξουσίαν, πιθανώτατα θὰ παραδεχθῶμεν ὅσα ὑμεῖς ἐπράξατε, ἀλλ’ ἐπιτρέψατε ἡμῖν ἤδη, ὅτε εἴμεθα ἀντιπολιτευόμενοι, νὰ ἐπικρίνωμεν μόνον, ἀφοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν θετικὴν ἰδέαν». Αὕτη ὑπῆρξεν ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου, ἐκ τῆς ὁποίας ἐγὼ τοσαῦτα ἀνέμενον. (Λύεται ἡ συνεδρίασις). (Ὥρα 9 Μ. Μ.)