1884.12.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 26

Τῆς 13 Δεκεμβρίου 1884

(Πέμπτη)

(Ὥρα 4 Μ. Μ.).

(Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ ἐξ Ἑρμουπόλεως τῆς Σύρου Μιχαὴλ Παλμάδου, ἀδελφῶν Γιαννουλάκη καὶ Ἰωάννου Κολοκούρη, παραπονουμένων κατὰ τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐφόρου.

§2Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς θὰ κάμω συζήτησιν, διότι ὑπάρχει καὶ ἄλλη ἀναφορά τινων παραπονουμένων κατὰ τοῦ Δασμολογίου.

§3Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ εἰς ἐμὲ ἀνηγγέλθη, ὅτι αὔριον θέλει κατατεθῇ ἀναφορὰ ἐκ τῶν ἐμπόρων τῆς πόλεως Ἀθηνῶν.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ Ζώτου Μολουσοῦ, ἐξαιτουμένου τὴν συνδρομὴν τῆς Βουλῆς, διότι προτίθεται νὰ ἐκδώσῃ βίους Ἁγίων. Τηλεγράφημα ἐκ Ναυπλίου τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου φέρουν τὴν ὑπογραφὴν τοῦ προέδρου αὐτοῦ, καὶ ἔχων ὡς ἑξῆς. «Ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος Ναυπλίου ἐκφράζει διάπυρον εὐχὴν, ὅπως ληφθῶσιν ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν παρατηρήσεις Δικηγορικοῦ Συλλόγου Ἀθηνῶν περὶ φόρου χαρτοσήμου». Ὁμοία ἀναφορὰ ἐκ Πατρῶν τοῦ Συλλόγου «Ἑρμῆς», προτείνοντος τροποποιήσεις εἰς τὸ αὐτὸ νομοσχέδιον ἀναφορικῶς πρὸς τὰς ἐξοφλήσεις τῶν συναλλαγμάτων. Ἀναφορὰ ἐκ Λευκάδος διαφόρων Δικηγόρων, ἐπίσης ζητούντων τὴν τροποποίησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ χαρτοσήμου.

§5ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὅλαι αὐταὶ αἱ ἀναφοραὶ νὰ τυπωθῶσιν, ὅπως ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ χαρτοσήμου.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ Βενιαμὶν Λευῒ ἐμπόρου, κατοίκου Κερκύρας, ζητοῦντος αὔξησιν τοῦ δασμοῦ τῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσερχομένων ὀμβρελλῶν καὶ ἐλάττωσιν τοῦ δασμοῦ τῶν πρὸς κατασκευὴν αὐτῶν χρησίμων ὑλῶν.

§7Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχω καὶ ἐγὼ ἀναφορὰς ἐκ τῶν Ἐπαρχιῶν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ χαρτοσήμου, τὰς ὁποίας καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατάστασιν τῶν στελεχῶν τῶν ἐνταλμάτων τοῦ 1883 καὶ 1884, τὰ ὁποῖα ἔφερεν εἰς τὴν Βουλήν.

§8Ν. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου 585 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, διότι ἕνεκα τῆς ἀσαφείας τοῦ ἄρθρου κατεστράφησαν ἄπειρα δικαιώματα ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων. Διατυπῶ ἐνταῦθα τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἑρμηνευθῇ τὸ ἄρθρον, διότι ὁ Νόμος ὑποθέτει ὅτι, ἐὰν ὁ δικαστὴς ἐρωτήσῃ τὸν ἐναγόμενον εἰς αὐτὴν τὴν εἰδικὴν περίστασιν τί ἀπαντᾷ καὶ αὐτὸς δὲν ἀπαντήσῃ, χάνει δικαιώματα. Ζητῶ λοιπὸν τὴν τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου πρὸς σωτηρίαν τοῦ λαοῦ τῆς Ἑλλάδος.

§9ΚΩΣΤΑΝΤΑΣ. Ὑποβάλλω, κύριοι, Νομοσχέδιον περὶ διανομῆς τῶν εἰσαγωγικῶν καὶ ἐξαγωγικῶν δημοτικῶν φόρων τῆς νήσου Κερκύρας εἰς τοὺς Δήμους αὐτῆς, καθὼς καὶ ἄλλην πρότασιν περὶ φορολογίας τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ καὶ τοῦ καπνιστοῦ χάρτου. (Ὅρα Παράρτημα).

§10ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τοὺς νόμους περὶ μονοπωλίων τὰ τῆς διαχειρίσεως καὶ πωλήσεως τῶν εἰς τὸ μονοπώλιον ὑπαγομένων εἰδῶν κανονίζονται διὰ Β. Διατάγματος, ἐκδοθησομένου περὶ τῶν μονοπωλίων τοῦ πετρελαίου, τῶν πυρείων καὶ τῶν παιγνιοχάρτων. Εἰς ἐκτέλεσιν τῶν ἐν τοῖς Διατάγμασι περὶ πωλήσεως καὶ διαχειρίσεως τῶν εἰδῶν τούτων ἐθεωρήθη προσφορώτερον νὰ συναφθῇ σύμβασις περὶ γενικῆς ἐργολαβίας τῆς πωλήσεως καὶ διαχειρίσεως καθ’ ὅλον τὸ Κράτος. Ἡ ἐργολαβία αὕτη παραχωρεῖται ἐπὶ τετραετίαν· κατὰ τὴν ἔννοιαν δὲ τῶν νόμων θὰ ἦτο δυνατὸν διὰ τῶν Β. Διαταγμάτων καὶ μόνον νὰ κανονισθῇ ἡ τοιαύτη ἐργολαβία· ἀλλ’ ἐπειδὴ πρόκειται περὶ παραχωρήσεως τοῦ δικαιώματος ἐπὶ χρόνον τινὰ, ἐθεώρησεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι εἶναι προτιμότερον ἡ σύμβασις περὶ τῆς γενικῆς ταύτης ἐργολαβίας νὰ μὴ ἔχῃ κῦρος ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν συναφθεῖσαν σύμβασιν καὶ συνιστῶ τὸ κατεπεῖγον αὐτῆς, διότι ἐκ τῆς ταχυτέρας ψηφίσεως τῆς συμβάσεως ἐξαρτᾶται καὶ ἡ ταχυτέρα ἐφαρμογὴ τῶν νόμων περὶ μονοπωλίων.

§11Χ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ὅ,τι συνέβη ἐν Πάτραις κατὰ τὴν παράστασιν τοῦ Βουλευτοῦ κ. Φωτήλα διὰ τὴν ἀπόλυσιν τοῦ Ἀστυνόμου Πατρῶν, τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ εἰς τὸν Δῆμον Σκιλλοῦντος διὰ τὴν ἀπόλυσιν τοῦ Δημοτικοῦ Εἰσπράκτορος. Εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω σήμερον, καὶ ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ περὶ τῆς νομίμου ἢ μὴ ἀπολύσεως τοῦ Δημοτικοῦ Ἀστυνόμου Πατρῶν. Ἐπειδὴ ἐν τούτοις πρὸ 3 ἢ 4 μηνῶν ὁ Δημοτικὸς ἐκεῖνος Εἰσπράκτωρ ἀπελύθη, τὰ δὲ καθήκοντά του ἀνετέθησαν προσωρινῶς εἰς δημόσιόν τινα Εἰσπράκτορα, ἕνεκα δὲ τούτου οὐχὶ ὠπισθοδρόμησεν, ἀλλ’ ἐντελῶς κατέπαυσεν ἡ εἴσπραξις τῶν δημοτικῶν ἐσόδων τοῦ Δήμου Σκιλλοῦντος, καὶ ἐπειδὴ πρὸ 3 μηνῶν ὑπεβλήθη πρότασις περὶ διορισμοῦ νέου Δημοτικοῦ Εἰσπράκτορος πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ ἀπολυθέντος, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ διορισμοῦ τούτου, διότι εἰς τὸν Δῆμον ἐκεῖνον, ἂν δὲν ληφθῇ τοιαύτη πρόνοια, θὰ ἐπέλθωσι στερήσεις, ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν θὰ δυνηθῇ ὁ Δῆμος νὰ συντηρηθῇ.

§12Α. ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Πατρῶν ὁ «Ἑρμῆς» διὰ τοῦ Προέδρου αὐτοῦ ἔστειλε τηλεγράφημα πρὸς τὸν Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργείου, πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, πρὸς τοὺς συναδέλφους μου Βουλευτὰς καὶ πρὸς ἐμὲ, καὶ ὀφείλω νὰ συστήσω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προτείνει ὁ Σύλλογος. Πρόκειται δὲ περὶ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ χαρτοσήμου. Ἐπειδὴ δὲ ἤμην ἀδιάθετος ἐπί τινας ἡμέρας, δὲν προσῆλθον εἰς τὴν Βουλήν· ἄλλως, ἤθελον καταψηφίσει καὶ ἐγὼ τὸ Νομοσχέδιον ἐκεῖνο κατ’ ἀρχήν, διότι εἶναι φορολογικὸν Νομοσχέδιον. Ἐνόμιζον ὡς καί τινες ἄλλοι, ὅτι ἐκλείσθη πλέον ἡ περίοδος τῆς αὐξήσεως τῆς φορολογίας. Τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο περὶ αὐξήσεως τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου μοὶ ἐνθυμίζει τὰ Νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο ἐπὶ τοῦ Βʹ. Ναπολέοντος τοῦ μικροῦ, δι’ ὧν ἐπεβάλλοντο εἰς τὴν ἐφημεριδογραφίαν τέλη βαρέα καὶ περιορισμοὶ εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε ὁ ἅγιος ἀνὴρ τῆς Γαλλίας, ὁ Λαμενναὶ, εἰς τὸ τελευταῖον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἔγραψε κατὰ τῶν περιορισμῶν τούτων εἰς τὴν ἐφημερίδα «Ἀναμόρφωσιν» ἐτελείωνε μὲ τὰς λέξεις: Silence au pauvre (σιωπὴ εἰς τὸν πτωχόν). Τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο τὸ περὶ αὐξήσεως τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου κατὰ 50% καὶ πλειότερον δύναται νὰ ἐπιγραφῇ: «Μὴ δικαιοσύνη πλέον εἰς τοὺς πτωχούς!» διότι ἀπεδείχθη, ὅτι ἐπιβαρύνονται αἱ πτωχαὶ τάξεις, οἱ δανειζόμενοι ὅλοι ἐν γένει ὅσοι ἀδυνατοῦν καὶ συνεισφέρωσι πλειότερα βάρη. Αἱ προτάσεις τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Πατρῶν ἀφοροῦν τὸ 18 ἄρθρον τοῦ περιφήμου αὐτοῦ Νομοσχεδίου. Θὰ ἦτο περιττὸν νὰ ἐκθέσω αὐτάς, καθόσον τὰς ἀνέγνωσεν ἤδη ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς· συνιστῶ μόνον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅταν ἔλθῃ ἡ βʹ. ψηφοφορία, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς δικαίας προτάσεις τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Πατρῶν.

§13ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νὰ τυπωθῇ καὶ αὐτό.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Δημητρακάκης ἔχει τὸν λόγον.

§15Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Παραχωρῶ εἰς τὸν κ. Σωτηρόπουλον τὴν θέσιν μου.

§16Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἄρτης κ. Καραπάνος ἐμέμφθησαν τὴν Ἀντιπολίτευσιν, διότι δὲν περιωρίσθη εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἀφορώντων τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ κύριον ἀντικείμενον τῆς παρούσης συζητήσεως, ἀλλ’ ἐξέτεινε τὸν λόγον ἐπὶ τὴν ὅλην οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἐνῷ κατὰ τὴν κρίσιν αὐτῶν τὸ θέμα τοῦτο ἔδει νὰ ἐξετασθῇ κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Νομίζω, ὅτι οἱ κύριοι οὗτοι δὲν ἤθελον ἀπευθύνει τὴν μομφὴν ταύτην κατὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἂν ἐλάμβανον ὑπ’ ὄψιν τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἔχομεν περὶ τοῦ δανείου. Καθ’ ἡμᾶς, κύριοι, τὸ δάνειον ἀπέτυχε, καὶ ἡ ἀποτυχία αὐτοῦ δὲν ὀφείλεται οὔτε εἰς τὰς καιρικὰς περιστάσεις, οὔτε εἰς τὴν κατάστασιν τῶν ξένων ἀγορῶν, ἀλλ’ εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἀθλίας οἰκονομικῆς καταστάσεως, εἰς ἣν εὑρισκόμεθα. Ἀφοῦ δὲ ἰσχυριζόμεθα τοῦτο, εἴμεθα ἠναγκασμένοι ὅπως μὴ ἐπιτιμᾷ ἡμᾶς κατὰ τὴν συνήθειάν του ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡς λέγοντας ἀνεμώλια, νὰ εἴπωμεν ἄλλοι περισσότερα καὶ ἄλλοι ὀλιγώτερα πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ μας. Ἀλλὰ τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα εἶναι θέμα, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἐξαντληθῇ ἐξεταζόμενον παρεμπιπτόντως εἰς συζήτησιν ἄλλου θέματος, θέλει δὲ ἐξετασθῆ βεβαίως ἐν ἐκτάσει κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Τότε θέλομεν ἐπισκοπήσει τὴν ὅλην οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ θέλομεν ἐξετάσει ἐὰν τὸ παρελθὸν, τὸ ὁποῖον θεωροῦσιν ὡς ἀποδιοπομπαῖον τράγον διὰ νὰ φορτώνωσιν ἐπ’ αὐτοῦ τὰ ἁμαρτήματά των, ἐδημιούργησε τοιαύτην κατάστασιν πραγμάτων, ὥστε ὁ Τόπος οὗτος, ὅστις ἐδιοικεῖτο πρὸ ὀλίγων ἐτῶν μὲ 50,000,000, καὶ τὰ ὁποῖα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐζήτησε τότε νὰ περιορισθῶσιν εἰς μόνον 45, ἂν λέγω, ὁ Τόπος οὗτος δὲν δύναται σήμερον νὰ διοικηθῇ μὲ ὀλιγώτερα τῶν 85 ἢ καὶ 100, εἰς τὰ ὁποῖα ἀναβιβάζεται μετὰ τῶν πιστώσεων ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων. Τότε θέλομεν ἐξετάσει τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τῆς χώρας καὶ θέλομεν ἴδει ἐὰν δύνανται νὰ βαστάσωσι τοὺς φόρους, ὅσους ἐπέβαλον καὶ μελετῶσι νὰ ἐπιβάλωσιν. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι θέλει ἀποδειχθῆ μίαν ἔτι φορὰν, ὅτι τὸ σύστημά σας δὲν εἶναι ἀνάλογον μὲ τὰς περιστάσεις τοῦ Τόπου, οὔτε ἐξυπηρετεῖ δεόντως τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Θέλω λοιπὸν ἀποφύγει ἐπὶ τοῦ παρόντος τὴν συζήτησιν τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος, μολονότι εὔκολον ἦτο εἰς ἐμὲ νὰ ἐλέγξω προχείρως ὅσα ἔλεγε προχθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπαντῶν εἰς τὸν ἔντιμον φίλον μου κ. Ζηνόπουλον, καὶ ν’ ἀποδείξω πλείστας ὅσας ἀνακριβείας, εἰς τὰς ὁποίας ὑπέπεσε, θέλω δὲ περιορισθῆ ἁπλῶς καὶ μόνον εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἀφορώντων τὸ δάνειον. Ἡ Ἀντιπολίτευσις, κύριοι, κατακρίνει τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι ἐναντίον τῶν διατάξεων τοῦ σχετικοῦ Νόμου, τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἔλαβε τὴν ἄδειαν νὰ δανεισθῇ μὲ τόκον ὑπέρογκον καὶ μὲ ὅρους ἐξευτελιστικοὺς διὰ τὸ Δημόσιον πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὰ μετεχειρίσθη διὰ νὰ οἰκονομήσῃ ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου. Καὶ εἶπε μὲν πολλὰ περὶ τούτου ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς καὶ ἠγωνίσθη ν’ ἀποδείξῃ τὸ ἐναντίον, ἀλλὰ νομίζω ὅτι οὔτε ἔπεισεν, οὔτε θέλει πείσει τινὰ περὶ τούτου· διότι ἀρκεῖ ν’ ἀναγνώσῃ τις τὸν σχετικὸν Νόμον καὶ τὰς προσηρτημένας εἰς αὐτὸν συμβάσεις διὰ νὰ πεισθῇ, ὅτι τὰ χρήματα δὲν διετέθησαν ὅπως ὁ Νόμος κανονίζει. Τὸ ζήτημα τοῦτο νομίζω, ὅτι ἐξηντλήθη ἀρκούντως ἀπὸ τοὺς προαγορεύσαντας, καὶ διὰ τοῦτο δὲν θέλω ἐπιμείνει περισσότερον εἰς αὐτό. Μοὶ ἔκαμεν ὅμως ἐντύπωσιν ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ μετὰ τὰς ἀποδείξεις, αἱ ὁποῖαι παρουσιάσθησαν περὶ τούτου, καὶ ἀφοῦ ὁ ἴδιος ἠναγκάσθη νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι τῳόντι μέρος τῶν χρημάτων διέθεσεν εἰς ἄλλας ἀνάγκας, δὲν ἀπώλεσε τὸ θάῤῥος του, ἀλλὰ μᾶς ἔλεγε προχθὲς ὅτι δὲν ἐτήρησε τὸν Νόμον, ὅπως μὴ παραβιάσῃ τὸν Νόμον, ὅτι ἡ ἐν μέρει ἀποτυχία τοῦ δανείου εἶναι ἐπιτυχία ἐν τῷ συνόλῳ, καὶ ὅτι ἐκ τοῦ συνδυασμοῦ τῆς μερικῆς καὶ γενικῆς ταύτης ἐπιτυχίας καὶ ἀποτυχίας ἐκραταιώθη ἡ πίστις τοῦ Δημοσίου καὶ ἐν τῷ μέλλοντι θέλει ὑψωθῆ ἡ ἀξία τῶν ἡμετέρων χρεωγράφων. Πάντα ταῦτα δι’ ἐμὲ εἶναι ἐντελῶς ἀκατάληπτα, οὐδὲ δύναται νὰ χωρήσῃ εἰς τὴν κεφαλήν μου πῶς, παραβιάζων τις τὸν Νόμον, δύναται νὰ λέγῃ ὅτι ἐτήρησε τὸν Νόμον, καὶ πῶς, ἀποτυγχάνων, δύναται νὰ φρονῇ ὅτι ἐπέτυχε, καὶ πῶς, ἀφοῦ δὲν εὑρίσκει νὰ τοποθετήσῃ τὰ χρεώγραφά του, καὶ ὅταν ἀκόμη τὰ προσφέρῃ εἰς εὐτελεῖς τιμὰς, νὰ πιστεύῃ ὅτι ἐκραταίωσε τὴν Δημοσίαν πίστιν! Ἐγὼ, κύριοι, ἐξ ὅλων ὅσα εἶπε τὴν ἑσπέραν ἐκείνην ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἓν μόνον ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω, τὴν διαβεβαίωσιν αὐτοῦ, ὅτι ἐκ τῆς ἀποτυχίας τῆς ἐγγραφῆς τοῦ δανείου τὸ Δημόσιον δὲν ἐζημιώθη, εἰμὴ 2 δραχμὰς κατὰ πᾶσαν μετοχήν. Σᾶς εἶπεν ὅτι, ἀφοῦ δὲν διετέθησαν καὶ αἱ 110,000 ὁμολογίαι, αἱ ὁποῖαι ἀνῆκον εἰς τὸ Δημόσιον, τὸ Κράτος δὲν πρόκειται νὰ ζημιωθῇ εἰμὴ τὸ ἥμισυ τῆς διαφορᾶς, μεταξὺ τῆς ἀρχικῆς τιμῆς καὶ τῆς τιμῆς τῆς ἐκδόσεως. Ἀλλὰ καὶ ἡ διαβεβαίωσις αὕτη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δὲν εἶναι ἀκριβὴς, οὐδὲ σύμφωνος μὲ τὰ πράγματα. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι, ἐὰν διετίθεντο καὶ αἱ ὁμολογίαι αὗται, τὸ Κράτος δὲν ἤθελεν ὠφεληθῆ εἰμὴ μόνον 2 δραχμὰς κατὰ πᾶσαν μετοχὴν, δηλ. τὸ ἥμισυ τῆς διαφορᾶς μεταξὺ τῆς ἀρχικῆς τιμῆς καὶ τῆς τιμῆς τῆς ἐκδόσεως· ἀλλὰ δὲν εἶναι καθόλου ἀληθὲς ὅτι, ἀφοῦ ἀπέτυχεν ἡ ἐγγραφὴ καὶ δὲν διετέθησαν καὶ αὗται, τὸ Δημόσιον δὲν ἔχει νὰ ζημιωθῇ εἰμὴ μόνον τὴν διαφορὰν ταύτην. Ἐν πρώτοις ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ ὁμὰς τῶν Τραπεζιτῶν νὰ ἐξασκήσῃ τὸ δικαίωμα τῆς αἱρέσεως (option) καὶ νὰ κρατήσῃ τὰς 110,000 ὁμολογίας, πληρώνουσα αὐτὰς εἰς τὴν ἀρχικὴν τιμὴν τῶν δραχμῶν 342 καὶ ½, ἀπὸ τὰς ὁποίας θέλουν ἀφαιρέσει κατὰ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως, καὶ τὸν τόκον μιᾶς ἑξαμηνίας, ἤτοι ἄλλας 12 καὶ 50· ὥστε ἐκ τῆς ἀποτυχίας, τὸ ὀλιγώτερον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ πάθῃ τὸ Δημόσιον, εἶναι νὰ ζημιωθῇ 14 δραχμὰς καὶ 50 λεπτὰ διὰ πᾶσαν ὁμολογίαν· ἑπομένως ἀπὸ τὰς 110,000 ὁμολογίας, τὰς ὁποίας δὲν ἠδυνήθημεν νὰ διαθέσωμεν κατὰ τὴν δημοσίαν ἐγγραφὴν, ἐὰν ἐξασκήσουν οἱ Τραπεζῖται τὸ δικαίωμα των, τὸ Κράτος θέλει ζημιωθῆ 1,595,000, ἤτοι τὴν διαφορὰν μεταξὺ τῆς τιμῆς τῶν 344,50, εἰς τὴν ὁποίαν ἤθελε πληρωθῆ ἡ ἀξία τῶν ὁμολογιῶν, ἐὰν ἐπιτύγχανεν ἡ ἐγγραφὴ, καὶ τῶν δραχμῶν 330, εἰς τὰς ὁποίας οὗτοι θέλουν τὰς πληρώσει. Ἀλλὰ τοῦτο, κύριοι, τὸ ὀλιγώτερον κακόν· διότι, ἐὰν οἱ Τραπεζῖται δὲν θέλουν νὰ ἐξασκήσουν τὸ δικαίωμα τῆς αἱρέσεως, καὶ δὲν δυνηθῶμεν νὰ εὕρωμεν ἀλλαχόθεν τὰ ἀναγκαῖα χρήματα διὰ νὰ πληρώσωμεν τὴν προκαταβολὴν, διὰ τὴν ὁποίαν ὑπάρχουν ἐνεχυριασμέναι αἱ ὁμολογίαι αὗται, τότε οἱ Τραπεζῖται ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ τὰς πωλήσουν εἰς τὸ Χρηματιστήριον εἰς τὴν τιμὴν, τὴν ὁποίαν ἤθελον εὕρει. Εἶναι δὲ ἄδηλον εἰς ποῖον σημεῖον δύναται νὰ φθάσῃ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ ζημία τοῦ Δημοσίου. Διὰ τοῦτο εἶχε μέγα δίκαιον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτε κατέκρινεν ἄλλοτε ἡμᾶς συνομολογήσαντας δάνειον ὑπὸ τύπον προκαταβολῆς καὶ ἐπὶ ἐνεχύρῳ ὁμολογιῶν. Καταδεικνύων τότε τοὺς ἐνδεχομένους κινδύνους, ἔλεγεν, ὅτι οὐ μόνον κινδυνεύει τὸ Κράτος νὰ ὑποστῇ μεγάλας ζημίας, ἀλλὰ καὶ ὅτι Κράτος, τὸ ὁποῖον συνομολογεῖ τοιοῦτον δάνειον, εὑρίσκεται εἰς τὰ πρόθυρα τῆς χρεωκοπίας. Εἶχε, λέγω, δίκαιον τότε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ λέγῃ ταῦτα, ἀλλὰ κατὰ ἓν μόνον εἶχεν ἄδικον, ὅτι δὲν ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐξαιρετικὰς περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα ἡμεῖς τότε, καὶ ἕνεκα τῶν ὁποίων εἴμεθα ὑποχρεωμένοι διὰ πάσης θυσίας νὰ εὕρωμεν χρήματα ἕνεκα τοῦ ζητήματος τῶν ὁρίων, μωρὸς δὲ ἤθελε θεωρηθῆ τότε ὁ Κυβερνήτης, ὅστις θὰ ἐσκέπτετο περὶ τῆς τύχης τῶν ὁμολογιῶν, τὰς ὁποίας ἔδιδεν εἰς ἐνέχυρον, ἀφοῦ τὸ πᾶν εὑρίσκετο εἰς κίνδυνον. Πέρυσιν ὅμως δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἀνάγκη, ἡ ὁποία ὑπῆρχε τότε, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἔπρεπε νὰ γείνῃ δάνειον ὑπὸ τοιούτους ὅρους· διότι ἰδοὺ ὅτι σήμερον διατρέχομεν τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον προέλεγε τότε ὁ κ. Πρωθυπουργός. Οὐδὲ πρέπει νὰ πλανώμεθα μὲ τὴν ἰδέαν ὅτι, ἐὰν δὲν ἀσκήσῃ ἡ ὁμὰς τῶν Τραπεζιτῶν τὸ δικαίωμα τῆς αἱρέσεως καὶ δὲν θελήσῃ νὰ δώσῃ παράτασιν προθεσμίας, δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν ἄλλους Τραπεζίτας, οἱ ὁποῖοι νὰ δεχθοῦν τὰς ὁμολογίας καὶ νὰ μᾶς δώσουν τὰ χρήματα τῆς προκαταβολῆς. Τοῦτο δύναται νὰ λέγηται, ἀλλὰ ὀλίγοι τὸ πιστεύουσι· δὲν θεωρεῖται δὲ πολὺ φρόνιμος ὁ ὀφειλέτης ἐκεῖνος, ὅστις φρονεῖ ὅτι, ἐὰν δὲν δυνηθῇ νὰ πληρώσῃ τὸν δανειστὴν, εὔκολον εἶναι νὰ εὕρῃ ἄλλον διὰ νὰ λάβῃ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα τοῦ χρειάζονται, καὶ νὰ προλάβῃ τὸν πλειστηριασμὸν τοῦ ἐνεχύρου του. Θεωρῶν περιττὸν νὰ προσθέσω περισσότερα ὡς πρὸς τὸ ζήτημα, ὅτι παρὰ τὰς διατάξεις τοῦ Νόμου διετέθη μέρος τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα εἰσεπράχθησαν ἀπὸ τὸ δάνειον, ἔρχομαι εἰς δύω ἕτερα ἀντικείμενα. Ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε γενομένης συζητήσεως προέκυψεν, ὅτι διαφωνοῦμεν πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν 1) ὡς πρὸς τὴν διανομὴν τῶν ὁμολογιῶν, αἱ ὁποῖαι διετέθησαν κατὰ τὴν δημοσίαν ἐγγραφὴν, καὶ 2) ὡς πρὸς τὴν ἀπόκτησιν τῶν ὠφελημάτων, τὰ ὁποῖα προκύπτουσιν ἐκ τῆς συμμετοχῆς τῆς Τραπέζης εἰς τὸ δάνειον τοῦτο. Καθ’ ἡμᾶς, ἀφοῦ αἱ ἐκδοθεῖσαι εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν ὁμολογίαι ἀνήκουσιν ἐξ ἡμισείας εἰς τὸ Δημόσιον καὶ εἰς τὴν ὁμάδα τῶν τραπεζιτῶν, δίκαιον εἶναι καὶ αἱ διατεθεῖσαι ὁμολογίαι νὰ διανεμηθῶσιν ἐξ ἴσου μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ αὐτῶν· ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι κατὰ τὴν ἰδέαν του ἅπασαι αἱ διατεθεῖσαι ὁμολογίαι ἀνήκουσιν εἰς τὴν ὁμάδα τῶν τραπεζιτῶν. Ὡς πρὸς δὲ τὴν ἀπόκρισιν τῶν ὠφελημάτων, τὰ ὁποῖα προέκυψαν ἀπὸ τὴν συμμετοχὴν τῆς Τραπέζης εἰς τὸ δάνειον, ἡμεῖς ἔχομεν τὴν ἰδέαν ὅτι, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἀπεμάκρυνε τὴν Τράπεζαν ἀπὸ τὴν συμμετοχὴν ταύτην, πάντα τὰ ὠφελήματα ταῦτα ἀνήκουσιν εἰς τὸ Δημόσιον· ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νομίζει, ὅτι καὶ ταῦτα πρέπει νὰ δοθῶσιν εἰς τὴν ὁμάδα τῶν Τραπεζιτῶν. Ἐὰν ὑπερισχύσῃ ἡ γνώμη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὸ Δημόσιον Ταμεῖον θέλει ζημιωθῆ ὑπὲρ τὸ ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν, τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο θεωροῦμεν ἀρκετὰ σημαντικὸν διὰ τὸ πτωχὸν Ταμεῖον τῆς Ἑλλάδος, καὶ διὰ τοῦτο φρονοῦμεν, ὅτι τὰ δύω ταῦτα ζητήματα πρέπει νὰ ἐξετασθῶσιν ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ καὶ ἀκριβῶς, διὰ νὰ πεισθῶμεν καὶ ἡμεῖς καὶ τὸ κοινὸν, ἐὰν τῷ ὄντι τὸ ποσὸν τοῦτο δικαιοῦνται νὰ τὸ λάβωσιν οἱ Τραπεζῖται ἢ ὄχι. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὸ πρῶτον, παρατηρῶ ὅτι, ἀφοῦ ἐξεδόθησαν εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν 220,000 χιλιάδες ὁμολογιῶν, ἐξ ὧν αἱ 110,000 εἶχον προπωληθῆ ὁριστικῶς εἰς τὴν ὁμάδα τῶν τραπεζιτῶν, αἱ δὲ ἄλλαι 110,000 ἦσαν ἰδιοκτησία τοῦ Δημοσίου, ἐὰν ἤθελε κατορθωθῆ νὰ διατεθῶσιν ὅλαι αὐταὶ αἱ ὁμολογίαι κατὰ τὴν δημοσίαν ἐγγραφὴν, δὲν ἤθελεν ὑπάρχει βεβαίως οὐδεμία ἀφορμὴ φιλονικίας· ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν διετέθησαν εἰμὴ μόνον 100,000 ἢ 110,000—διότι ἀκριβῶς δὲν κατωρθώσαμεν ἀκόμη νὰ μάθωμεν ὁριστικῶς πόσαι διετέθησαν—εἶναι ζήτημα ἐὰν τὰς διατεθείσας ταύτας πρέπει νὰ τὰς λάβῃ ὅλας τὸ ἓν τῶν δύω ἐνεχομένων μερῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σᾶς εἶπεν ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ μείνωσιν ὅλαι εἰς τὴν ὁμάδα τῶν Τραπεζιτῶν. Ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Εὐρυτανίας κ. Χατζόπουλος ἐπικαλούμενος νομικόν τινα κανόνα ἀπεφάνθη, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ τὰς λάβῃ τὸ Δημόσιον. Ἐγὼ δὲ, μὴ ὢν νομικὸς καὶ μὴ δυνάμενος νὰ κρίνω περὶ τοῦ κανόνος, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἔντιμος φίλος μου, ἀναχωρῶ ἀπὸ ἄλλον γενικώτερον καὶ κοινότερον κανόνα, τὸν κανόνα, καθ’ ὃν ἐπὶ πάσης κοινῆς ἐπιχειρήσεως τὰ ἀποτελέσματα διανέμονται μεταξὺ τῶν μετόχων κατ’ ἀναλογίαν τῆς μετοχῆς ἑκάστου. Ἐπειδὴ δὲ ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὰ μέρη μετέχουσιν ἐξ ἴσου, φρονῶ ὅτι πρέπει ἐξ ἴσου νὰ διανεμηθῶσι καὶ αἱ διατεθεῖσαι μετοχαί. Κατὰ τὴν γνώμην λοιπὸν ταύτην, εἰς τὴν ὁποίαν θέλω ἐπιμείνει, ἐν ὅσῳ δὲν ἀκούσω ἰσχυρόν τινα λόγον, τὸν ὁποῖον μέχρι τοῦδε δὲν ἤκουσα, ἐὰν διετέθησαν 100,000 ὁμολογίαι, αἱ 50,000 μόνον πρέπει νὰ λογισθῶσιν ὑπὲρ τῶν Τραπεζιτῶν, αἱ δὲ ἄλλαι 50,000 πρέπει νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἀνήκουσαι εἰς τὸ Δημόσιον. Ἐὰν γείνῃ τοιαύτη διανομὴ, τὸ Δημόσιον θὰ ἔχῃ ὠφέλειαν 725,000 δραχμῶν, διότι αἱ 50,000 ὁμολογίαι, διατεθεῖσαι ἤδη πρὸς 346.50, θὰ λογισθῶσιν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου πρὸς 344.50, καθόσον αἱ δύω δραχμαὶ ἀνήκουσι πάντοτε εἰς τὴν ὁμάδα, καὶ τὸ Δημόσιον θὰ λάβῃ 17,225,000· ἐνῷ ἂν ὑπερισχύσῃ ἡ ἐναντία γνώμη, καὶ ἀποφασίσῃ ἡ ὁμὰς τῶν Τραπεζιτῶν νὰ ἐξασκήσῃ ἐπ’ αὐτῶν τὸ δικαίωμα τῆς αἱρέσεως, θὰ τὰς λάβῃ πρὸς 330 δραχμὰς ἑκάστην καὶ θὰ πληρώσῃ εἰς τὸ Δημόσιον 16,500,000. Ὥστε ὑπάρχει διαφορὰ 725,000. Ἐξετάζοντες τὰ ἄλλοτε γενόμενα ἐπὶ παρομοίων περιστάσεων ἀπαντῶμεν τὰ ἑξῆς: Ἐκ τοῦ δανείου τῶν 60,000,000 εἶχε πωληθῆ μέρος ὁριστικῶς εἰς τοὺς Τραπεζίτας, ἀλλ’ ἐν τῇ Συμβάσει, ἡ ὁποία συνωμολογήθη μεταξὺ αὐτῶν καὶ τοῦ Δημοσίου, προεβλήθη ῥητῶς ἡ περίστασις, καθ’ ἣν δὲν ἤθελε κατορθωθῆ νὰ διατεθῇ ὁλόκληρον τὸ δάνειον, καὶ συνεφωνήθη ῥητῶς, ὅτι αἱ πρῶται διατεθησόμεναι ὁμολογίαι θέλουσιν ἀνήκει εἰς τοὺς Τραπεζίτας. Ἡ πρόνοια αὕτη ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνεγνωρισμένον δικαίωμα προτεραιότητος, διότι ἄλλως δὲν ἦτον ἀνάγκη νὰ σημειωθῇ εἰς τὴν σύμβασιν. Τὸ ἐναντίον τούτου συνέβη εἰς τὸ δάνειον τῶν 120,000,000, εἰς τὴν Σύμβασιν τοῦ ὁποίου δὲν εἶχε γίνει οὐδεμία σημείωσις. Καὶ ἐκ τοῦ δανείου ἐκείνου εἶχε παραχωρηθῆ εἰς τοὺς Τραπεζίτας τὸ ἥμισυ, ἀλλ’ ὅτε ἔφθασεν ἡ στιγμὴ τῆς ἐκδόσεως τοῦ δανείου, ἐγὼ, ὁ ὁποῖος εἶχον τότε τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν παρεδέχθην τὴν ἀπαίτησιν τῶν Τραπεζιτῶν τοῦ νὰ προηγηθῶσιν αἱ ἰδικαί των ὁμολογίαι· εἶπον δὲ ὅτι, ἀφοῦ τοῦτο δὲν ἐξάγεται ἀπὸ τὴν Σύμβασιν, δὲν δύναμαι νὰ κάμω τοιαύτην παραχώρησιν. Ἡ γνώμη μου ὑπερίσχυσε καὶ πρὸς ἀποφυγὴν διενέξεως συνωμολόγησα μετ’ αὐτῶν πρόσθετον σύμβασιν, διὰ τῆς ὁποίας συνεφωνήθη αἱ ἐγγραφησόμεναι ὁμολογίαι ν’ ἀνήκωσιν ἐξ ἡμισείας εἰς αὐτοὺς καὶ εἰς τὸ Δημόσιον, νὰ μὴ λάβωσι δὲ καὶ οὐδεμίαν προμήθειαν διὰ τὰς εἰς αὐτοὺς ἀνηκούσας. Τὰ προηγούμενα ταῦτα δὲν συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς γνώμης τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, νομίζω δὲ ὅτι δίκαιον εἶναι νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν λύσιν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ὑποστηρίζω, καὶ νὰ ἀπαιτήσωμεν ὅπως ἐκ τῶν 100,000 ὁμολογιῶν, αἱ ὁποῖαι διετέθησαν, αἱ 50,000 νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἀνήκουσαι εἰς τὸ Δημόσιον, ἵνα μὴ ζημιωθῇ τὸ Κράτος τὰς 725,000 δραχμῶν. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ δεύτερον ζήτημα, τὸ ἀφορῶν εἰς τὰ ὠφελήματα τὰ προκύψαντα ἐκ τῆς συμμετοχῆς τῆς Τραπέζης εἰς τὸ δάνειον. Ἐκ τῶν 110,000 ὁμολογιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπωλήθησαν εἰς τὴν ὁμάδα, τὰς 25,200 ἔλαβεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἡ ὁποία εἰς τὴν περίστασιν ταύτην ἐνήργησε κατ’ ἐντολὴν καὶ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Δημοσίου. Διὰ τοῦτο καὶ συνεφωνήθη μεταξὺ τῆς Τραπέζης καὶ τῆς Κυβερνήσεως ὥστε πάντα τὰ ὠφελήματα, τὰ ὁποῖα ἤθελον προκύψει ἐκ τῆς συμμετοχῆς ταύτης, ν’ ἀνήκωσιν εἰς τὸ Δημόσιον, ἐπεφυλάχθη δὲ ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαλλάξῃ τὴν Τράπεζαν ἀπὸ τὴν συμμετοχὴν καὶ ἀνακαλέσῃ εἰς τὴν ζωὴν παλαιοτέραν τινὰ σύμβασιν, ἡ ὁποία τὴν ὑπεχρέονε νὰ χορηγήσῃ δάνειον 10,000,000 παλαιῶν δραχμῶν. Συμφώνως λοιπὸν μὲ τὰ τότε συνομολογηθέντα ἡ Κυβέρνησις προσεκάλεσε τὴν Τράπεζαν νὰ παραιτηθῇ ἀπὸ τῆς συμμετοχῆς καὶ νὰ χορηγήσῃ τὸ δάνειον τῶν 10,000,000. Ἀλλ’ ἡ παραίτησις αὕτη δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ καὶ δὲν ἔγεινε πραγματικῶς εἰμὴ μετὰ τὴν ἔκδοσιν εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν τοῦ δανείου. Ὅθεν, ἐὰν ὡς πρὸς τὸ ἕτερον ζήτημα ὑπερισχύσῃ ἡ γνώμη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐὰν δηλαδὴ παραδεχθῶμεν ὅτι ὅλαι αἱ διατεθεῖσαι ὁμολογίαι ἀνήκουσιν εἰς τὴν ὁμάδα, ἔπεται ὅτι διετέθησαν καὶ αἱ ὁμολογίαι, τὰς ὁποίας εἶχε λάβει ἡ Τράπεζα. Ἡ διάθεσις αὐτῶν, γενομένη πρὸς 346:50, ἔφερε δραχμὰς 8,731,800, αἱ ὁποῖαι ἔπρεπε νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, ἀφοῦ τὸ Κράτος ἀντικατέστησε τὴν Τράπεζαν καὶ ἐγένετο κύριον τῶν ὁμολογιῶν τούτων. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀντὶ νὰ κρατήσῃ τὰς ὁμολογίας καὶ νὰ καρπωθῇ αὐτὸς τὴν ὠφέλειαν, τὴν ὁποίαν ἡ διάθεσίς των παρήγαγεν, ἐπιμένει νὰ παραχωρήσῃ καὶ ταύτας εἰς τὴν ὁμάδα τῶν τραπεζιτῶν ὑπὸ τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους παρεχωρήθησαν καὶ αἱ λοιπαὶ, δηλαδὴ πρὸς δραχμὰς 342:50, καὶ μετὰ τὴν ἔκπτωσιν τῆς jouissance, πρὸς 330 μόνον. Διὰ τῆς παραχωρήσεως ταύτης τὸ Δημόσιον χάνει δι’ ἑκάστην ὁμολογίαν δραχμὰς 16:50, ἡ δὲ διαφορὰ αὕτη ἀποτελεῖ τὸ ποσὸν 415,000 δραχμῶν, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προσθέσητε καὶ τὸ περίσσευμα τῶν ἐξόδων τῆς ἐκδόσεως, τὸ ὁποῖον, ὑπολογιζόμενον πρὸς δέκα δραχμὰς διὰ πᾶσαν ὁμολογίαν, ἀναβαίνει κατ’ ἐμὲ εἰς 252,000 δραχμῶν· ὥστε ἐὰν τὰς ὁμολογίας, τὰς ὁποίας ἐλάβομεν ἀπὸ τὴν Τράπεζαν, τὰς δώσωμεν εἰς τὴν ὁμάδα τῶν τραπεζιτῶν καὶ δὲν τὰς διαθέσωμεν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, θὰ προκύψῃ καὶ ἐκ τούτου ζημία 664,000 δραχμῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἰσχυρίσθη εἰς μίαν τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων, ὅτι ἦτο ὑποχρεωμένος ἐκ τῆς συμβάσεως νὰ δώσῃ τὰς ὁμολογίας ταύτας εἰς τὴν ὁμάδα τῶν Τραπεζιτῶν· ἀλλὰ καθὼς, ἐνθυμεῖσθε, ἀνέγνωσε τότε ἄρθρον τι τῆς συμβάσεως, τὸ ὁποῖον ὅμως οὐδὲν περὶ τούτου διαλαμβάνει· τοῦτο δὲ ἐννοήσας καὶ ὁ ἴδιος προσέθηκεν ὅτι οὐδεμία ζημία προσγίνεται, ἐὰν δώσωμεν τὰς ὁμολογίας εἰς τὴν ὁμάδα, διότι ἔχομεν ἄλλας ὁμολογίας, τὰς ὁποίας δυνάμεθα νὰ πωλήσωμεν εἰς ἀνωτέραν τιμήν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου· ἡ τιμὴ εἰς τὴν ὁποίαν θὰ πωλήσωμεν τὰς ὁμολογίας, αἱ ὁποῖαι μᾶς μένουν, εἶναι ἄδηλος, ἐνῷ σήμερον αἱ ὁμολογίαι ἐπωλήθησαν πρὸς δραχμὰς 346.50, καὶ πρέπει νὰ ἐξασφαλίσωμεν ἐκ τῶν προτέρων τὸ βέβαιον κέρδος, τὸ ὁποῖον προέκυψεν. Εἶπεν ἀκόμη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι ἐθεώρησε καλὸν νὰ δώσῃ καὶ τὰς ὁμολογίας ταύτας εἰς τοὺς Τραπεζίτας διὰ νὰ καταστήσῃ προθυμοτέραν τὴν ἐργασίαν αὐτῶν εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ δανείου καὶ ἐξασφαλίσῃ διὰ τὸ Δημόσιον ἀνώτερα πλεονεκτήματα. Ἀλλ’ ἐγὼ, κύριοι, δὲν βλέπω ὅτι ἐξησφαλίσθη οὐδὲν πλεονέκτημα· διότι, ἐὰν τῷ ὄντι ἐξήρτητο ἀπὸ τοὺς Τραπεζίτας νὰ διατεθῶσι περισσότεραι ὁμολογίαι, αὐτοὶ ἐφρόντισαν νὰ διαθέσωσιν ἀκριβῶς τὰς ὁμολογίας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἀνῆκον εἰς αὐτοὺς, δὲν ἔλαβον δὲ οὐδεμίαν πρόνοιαν διὰ τὰς τοῦ Δημοσίου. Ἀφοῦ λοιπὸν τοιαῦτα παρουσιάζονται ἀποτελέσματα, δὲν ἐννοῶ διὰ ποῖον λόγον νὰ δώσωμεν, χωρὶς νὰ ἤμεθα ὑπόχρεοι, εἰς αὐτοὺς τὰς 664,000. Περιορίζομαι εἰς τὰς παρατηρήσεις ταύτας καὶ καθιστῶ προσεκτικὴν τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως τὰ ὠφελήματα, τὰ ὁποῖα προκύπτουσιν ἐκ τῆς διανομῆς τῶν διατεθεισῶν ὁμολογιῶν καὶ ἐκ τῶν μετοχῶν, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἀπηλλάγη ἡ Τράπεζα, διατεθῶσιν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ἀθανασιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§18ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Ἐὰν ἀπαντήσῃ τις ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως, ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω τὸν λόγον.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει τις ἐγγεγραμμένος. Εἶναι κατόπιν ἐγγεγραμμένος ὁ κ. Πετιμεζᾶς.

§20Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ζητεῖ τὸν λόγον· θὰ κηρύξω περατωθεῖσαν τὴν συζήτησιν. Κηρύττεται περατωμένη ἡ συζήτησις.

§22ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, δύω λέξεις.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκηρύχθη περατωμένη ἡ συζήτησις. Ἐὰν θέλητε, ὁμιλεῖτε ἐπὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος.

§24ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καλῶς.

§25ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ὑποβληθῇ πρότασις.

§26Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διερμηνεύων τὸ φρόνημα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ψηφοφορίαν πόρισμα τῆς μέχρι τοῦδε γενομένης συζητήσεως. Τὸ πόρισμα τοῦτο διατυποῦται ἐν τῇ ἑξῆς προτάσει: «ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα πείθεται ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθῇ παρέχουσα ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον».

§27Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ἕνεκα ἀσθενείας, ἀπὸ τῆς ὁποίας δὲν ἀπηλλάγην εἰσέτι ἐντελῶς, δὲν ἠδυνήθην ἀτυχῶς νὰ παρευρεθῶ εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς τῆς ἐνεστώσης Συνόδου, καθ’ ἃς διὰ μακρῶν ἐξητάσθη ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Τόπου καὶ εἰδικῶς εἰς τὸ ζήτημα τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν χρῆσιν τῶν εἰσπραχθέντων χρημάτων τοῦ δανείου τῶν 170,000,000, ἅτινα ἦσαν προωρισμένα διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· παρηκολούθησα ὅμως τὰς συζητήσεις ταύτας, ἀναγινώσκων ἐν ταῖς ἐφημερίσι τὰς ἀγορεύσεις τῶν ῥητόρων, οἵτινες ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ὡμίλησαν ἀλλεπαλλήλως. Καὶ δὲν ἠγνόουν μὲν, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ ἡμῶν κατάστασις περιῆλθεν εἰς σημεῖον χαλεπὸν, ἀλλ’ ἐκ τῶν συζητήσεων τούτων ἔμαθον μετὰ λύπης, ὅτι περιῆλθεν εἰς τοιοῦτον σημεῖον, πέραν τοῦ ὁποίου δὲν κεῖνται οὔτε αἱ πολυτελεῖς τράπεζαι μὲ τὰ πλούσια ἐδέσματα τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου ἡμῶν κ. Καλλιγᾶ, οὔτε οἱ σωροὶ τῶν ἑκατομμυρίων, ἅπερ ἔβλεπεν ὁ κ. Πρόεδρος ἡμῶν ἔνθεν καὶ ἔνθεν, ἀλλὰ τὸ χάος καὶ ἡ καταστροφή. (Εὖγε ἐξ ἀριστερῶν· χειροκροτήματα ἀπὸ τῶν ἀκροατηρίων). Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ χρήματα τὰ εἰσπραχθέντα ἀπὸ τὸ δάνειον τῶν 170,000,000, ἐβεβαιώθη ἐκ τῶν γενομένων συζητήσεων, ὅτι ταῦτα ἀντὶ νὰ διατεθῶσιν ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, κατὰ τὴν ῥητὴν διάταξιν τοῦ νόμου, καὶ ἥτις ἔμελλε νὰ πραγματοποιηθῇ ἀναποφεύκτως τὴν 10 Ὀκτωβρίου, καθ’ ἣν ἔμελλε νὰ καταβληθῇ ἡ τελευταία δόσις, ταῦτα κατηναλώθησαν εἰς ἄλλας ἀνάγκας, τὰς ὁποίας οἱ πολυτελεῖς Προϋπολογισμοὶ τῶν τελευταίων ἐτῶν ἐδημιούργησαν. Προκειμένης ἤδη τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος, βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ ἐπαναφέρω τὴν συζήτησιν διὰ νὰ ἐκθέσω καὶ ἐγὼ τὰς ἰδέας καὶ σκέψεις μου ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον ἀπὸ ἡμερῶν πολλῶν ἀπασχολεῖ τὴν Βουλήν. Ἐν τούτοις ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον πλέον οὔτε νὰ ὑποστηρίξω, οὔτε ν’ ἀνέχωμαι τὴν τοιαύτην κατάστασιν τῶν πραγμάτων.

§28ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ λόγος, εἶναι τὸ χαρτοφυλάκιον.

§29ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, καθ’ ἣν ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἦτον, ὡς ἐγὼ ἐφρόνουν, συντεταγμένη καὶ δὲν ἦτον ἱκανὴ ὡς ἐκ τούτου νὰ δώσῃ Κυβέρνησιν εἰς τὸν Τόπον βιώσιμον, εἶναι ἀληθὲς, λέγω, ὅτι μετὰ τὸν θάνατον τοῦ ἀοιδίμου ἀρχηγοῦ μου, τὸν ὁποῖον θρηνεῖ εἰσέτι ἡ Ἑλλὰς, ἐσκέφθην, ὅτι ὤφειλον ν’ ἀνεχθῶ τὴν ἐνεστῶσαν κατάστασιν τῶν πραγμάτων, καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον καὶ διὰ νὰ ἴδω κατὰ πόσον ἠδύνατο νὰ πραγματοποιήσῃ ἡ Κυβέρνησις τὰς ἐπαγγελίας αὑτῆς περὶ ἰσοζυγίου καὶ περὶ τῶν ἄλλων ὀργανισμῶν καὶ μέτρων, διὰ τῶν ὁποίων ὑπέσχετο τὴν βελτίωσιν ἐν γένει τῶν κοινῶν. Ἀλλ’ ἐπείσθην, ὅπως πάντες ὑμεῖς φρονῶ ὅτι ἐπείσθητε, ὅτι, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ τὸ ἐπικρατοῦν σύστημα, ἀναντιῤῥήτως τὰ πράγματα τῆς Πατρίδος ἡμῶν ἤθελον χειροτερεύσει καὶ ἤθελον φθάσει εἰς σημεῖον ἀθεράπευτον καὶ ἀδιέξοδον. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ μὴ ἐξακολουθήσω χορηγῶν τὴν συνδρομὴν καὶ ἀνοχήν μου πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον. Ἀπαντῶ ἤδη εἰς τὸν κ. Πετρίτσην, Βουλευτὴν ἐκ Σύρου, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ χαρτοφυλακίου. Ἐὰν εἶχον τὴν φιλοδοξίαν ταύτην, αὕτη πρὸ πολλοῦ ἐξεπληρώθη, διότι ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ καθίσω εἰς τὸ ὑπουργικὸν ἑδώλιον ἀλλεπαλλήλως καὶ ἐπανειλημμένως καὶ ὑπὸ Πρωθυπουργοὺς σεβαστοὺς, τὴν στέρησιν τῶν ὁποίων θρηνεῖ ἡ Ἑλλὰς, διότι ἐχρησίμευσαν εἰς δεινὰς περιστάσεις τῆς Πατρίδος ἡμῶν. Εἶναι ἀξιόπιστος μάρτυς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι οὐδέποτε ἐγένετο λόγος περὶ τοιούτου ἀντικειμένου, εἶναι δὲ ἀναντίῤῥητον, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν, ὡς ἐκ τοῦ χαρακτῆρός μου, νὰ ὑπηρετήσω ἐγὼ ὡς Ὑπουργὸς ὑπὸ τὸν κ. Τρικούπην Πρωθυπουργὸν, ὡς ἐκ τοῦ χαρακτῆρος καὶ τούτου. Ὁ κ. Πετρίτσης λοιπὸν ἠδίκησεν ἑαυτὸν, διακόψας με διὰ νὰ εἴπῃ τι ὅλως ἀνακριβές. (Εὖγε ἐξ ἀριστερῶν· χειροκροτήματα καὶ ποδοκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§30Α. ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος διὰ τῶν ὅσων μᾶς εἶπεν ὑποθέτει ὅτι ἀρκούντως ἐδικαιολόγησε τὴν ψῆφόν του· ἔστω. Ἔρχομαι ὅμως καὶ ἐγὼ, ὁ ἐμμένων εἰς τὸ σημεῖόν μου, νὰ δικαιολογήσω τὴν ὁποίαν θὰ δώσω ψῆφον, συνάμα ὅμως θὰ εἴπω καὶ τοὺς κυριωτέρους λόγους, δι’ οὓς καὶ ὑπεστήριξα καὶ ἐξακολουθῶ νὰ ὑποστηρίζω τὸν κ. Τρικούπην. Ὅτε πρὸ τριετίας τὸ Ἔθνος ἐνεπιστεύθη τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν πραγμάτων εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἅπαντες οἱ κλάδοι τῆς ὑπηρεσίας ἦσαν ἐν ἀθλίᾳ καὶ κρισίμῳ καταστάσει, ἰδίως δὲ τὰ οἰκονομικὰ, καθόσον εὗρε τὸν μὲν Προϋπολογισμὸν ἐπιβεβαρημένον μὲ 25 ἑκατομμύρια δραχμῶν περιπλέον, τὴν πίστιν τοῦ Ἔθνους ὡς ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς τῶν τραπεζογραμματίων κυκλοφορίας χαλαρωμένην, τὰ δὲ τοῦ Κράτους Ταμεῖα κενὰ, καὶ ἐν γένει τὰ πάντα ἐν ἀθλίᾳ καταστάσει. Τὴν ἐπιβάρυνσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὡς καὶ ὅλα τὰ ὁποῖα εὗρε κακῶς κείμενα ὁ κ. Τρικούπης, τὰ ἐκληροδότησαν εἰς αὐτὸν αἱ προκάτοχοι Κυβερνήσεις, τὰς ὁποίας ὅμως δὲν ἀδικῶ. Δὲν λέγω ὅτι ἐκ τῆς κακῆς διοικήσεως ἐπῆλθον ταῦτα, ἀλλὰ μάλιστα συνεπιφάσκω ὅτι καλῶς ἔπραξαν· διότι τὰ 300 ἐκεῖνα ἑκατομμύρια δάνεια, ἅπερ συνωμολόγησαν, μᾶς ἔδωκαν ἀντάλλαγμα τὴν Θεσσαλίαν· οὐχ ἧττον ὅμως ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὸν Προϋπολογισμὸν ἐξώγκωσαν οἱ προκάτοχοι τοῦ κ. Τρικούπη, αὐτὸς δὲ οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν ἐδίστασεν, οὐδὲ κατεπτοήθη ἀπὸ τὸ κρίσιμον τῶν περιστάσεων, λέγω δὲ κρίσιμον, διότι δύω πράγματα ἐπρόκειντο, ἢ ἡ Ἐθνικὴ χρεωκοπία, ἢ φόροι. Ἔρχεται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐκθέτει τὰ πράγματα μεθ’ ὅλης τῆς ἀληθείας, καὶ ἐν πλήρει πεποιθήσει μᾶς λέγει, οἱ φόροι θὰ προλάβουν τὴν χρεωκοπίαν, καὶ ὄντως μέχρι σήμερον αὐτὸ ἐπεβεβαιώθη. Ἐθέσαμεν λοιπὸν τοὺς ὁποίους πάντες γνωρίζετε φόρους, καὶ χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Ἔθνους οἱ πάντες εἰσὶ πρόθυμοι νέους νὰ θέσωσι φόρους, οἵτινες καὶ αὐτοὶ δὲν θὰ ἐπιβαρύνωσι τὰς πρώτας τῆς κοινωνίας ἀνάγκας· καὶ ὄντως εἶναι κατόρθωμα καὶ τιμὴ.... (θόρυβος). Τὰ στήθη τῆς κοινωνίας ἐπίεζεν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, τὸ συνάλλαγμα ἐστοίχιζε πρὸς 1,20 τὸ φράγκον, καὶ ὁλονὲν ἕνεκεν τῆς ἐλλείψεως τοῦ χρυσοῦ ἡ αὔξησις ἐγίνετο ἐπαισθητοτέρα· ἐσκέφθη λοιπὸν καὶ περίφρον τι ῥίψας τὸ βλέμμα του ὁ κ. Τρικούπης εἰς τὴν λύμην ταύτην, τὴν καταβιβρώσκουσαν τὴν κοινωνίαν, εὗρε τὸ φάρμακον, ἐμελέτησε τὰ περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ συνομολογήσας δάνειον, εἶναι ἕτοιμος νὰ τὴν ἄρῃ, καὶ ὡς τὸ ἡμιεπίσημον φύλλον τῆς Κυβερνήσεως, ὡς καὶ αὐτὸς ὁ κ. Τρικούπης ἀπὸ τοῦ βήματος μᾶς εἶπεν: «ἡ πρώτη Ἰαννουαρίου εἶναι ἐπίσημος τῆς ἄρσεως ἡμέρα». Δὲν μᾶς ἐπιτρέπεται δὲ νὰ δυσπιστῶμεν, ἐπισήμως τοῦ Προέδρου διαβεβαιοῦντος ἡμᾶς. Οἱ λόγοι σας καὶ αἱ περὶ δανείου ἐπερωτήσεις σας εἶναι ὅλως ἄκαιροι. Μετεχειρίσθη, λέγουν, τὰ χρήματα αὐτὰ, τὰ προωρισμένα διὰ τὴν ἄρσιν, εἰς ἄλλας ἀνάγκας. Καὶ ποίας ἐννοοῦν ἄλλας ἀνάγκας; Διότι ἐπλήρωσε χρέος Ἐθνικὸν εἰς Εὐρώπην διὰ χρημάτων εἰς Εὐρώπην εὑρισκομένων, καὶ τὰ συνεψήφισε μὲ ἐπίσης Ἐθνικὸν χρῆμα ἐδῶ εὑρισκόμενον; Καὶ ταῦτα διότι ἐσύγχυσαν τὴν ἡμέραν τῆς τελευταίας καταβολῆς τοῦ δανείου πρὸς τὴν ἡμέραν τῆς ἄρσεως. Ἡ ἄρσις, ὡς προεῖπον, ὡρίσθη τὴν 1 Ἰαννουαρίου 1885, καὶ πρὸ τῆς ἡμέρας αὐτῆς εἰς οὐδένα ἐπιτρέπεται νὰ ἐρωτᾷ τὸ ἀηδὲς ἐρώτημα μάλιστα, «τί ἔκαμες τὸν παρᾶ». Μετὰ τὴν ἡμέραν αὐτὴν ὅμως καὶ ἐγὼ μεθ’ ὑμῶν καὶ σύμπασα ἡ Βουλὴ, ἐὰν δὲν ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, θὰ τῷ εἴπωμεν: πῶς χρῆμα, προωρισμένον πρὸς ἄλλον σκοπὸν, ἀλλαχοῦ κατηνάλωσας; Ταῦτα πάντα, κύριοι, μὲ φέρουν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι καλῶς μὲν ἔπραξα ὑποστηρίξας μέχρι σήμερον τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἄριστα δὲ θέλω πράξει νὰ ἐξακολουθῶ νὰ τὴν ὑποστηρίζω, ἐνόσῳ βεβαίως βαδίζει τὴν αὐτὴν ὁδὸν τῆς ἀξιοπρεπείας καὶ τῆς φρονήσεως.

§31ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κατετέθη, νομίζω, πρότασις ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως περὶ μομφῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ἐναντίον τῆς προτάσεως ταύτης ἀντιτάσσω πρότασιν περὶ ἐκφράσεως ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς: «Ἡ Βουλὴ, μετὰ τὰ λεχθέντα, «ἐκφράζουσα τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῆς πρὸς τὴν Κυ«βέρνησιν, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν» (θόρυβος).

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουσι δύω προτάσεις. Ἡ μία ἐκφράζουσα τὴν ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης, καὶ ἡ ἄλλη τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἑπομένως ψηφίζονται καὶ αἱ δύω, ψηφιζομένης τῆς μιᾶς.

§33ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ πρώτη εἶναι ἀπωτέρα· λοιπὸν πρέπει νὰ ψηφισθῇ ἡ πρώτη (θόρυβος).

§34ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ μέχρι τοῦδε καθεστὼς εἶναι ἡ δηλωθεῖσα ἐπανειλημμένως ἐμπιστοσύνη τῆς Βουλῆς πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον. Τοῦ καθεστῶτος τούτου τὴν μεταβολὴν σκοπεῖ ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν κατέθηκα. Ἑπομένως αὕτη, μεταβάλλουσα τὴν ὑπάρχουσαν τάξιν τῶν πραγμάτων, εἶναι τὸ πρώτιστον ἀντικείμενον ψηφοφορίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπωτέρω πρότασις ἐπὶ τοῦ προκειμένου.

§35ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μέχρις ὅτου ἀποδειχθῇ ὅτι μετεβλήθη ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα.... (θόρυβος). Προηγουμένη εἶναι ἡ πρότασις, ἡ δηλοῦσα τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν, βεβαίως ἡ ἀπωτέρα πρότασις προηγεῖται· ἀλλὰ δὲν βλέπω κατὰ τί εἶναι ἀπωτέρα ἡ πρότασις περὶ ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης, διότι παρατηρῶ ὅτι δὲν ψηφίζεται τὸ καθεστώς· διότι, ἂν ἐψηφίζετο τὸ καθεστὼς, ἡ ἀπωτέρα πρότασις θὰ ἦτο ἡ ἄρνησις.

§37ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ συζήτησις τῶν ἐπερωτήσεων καταλήγει πάντοτε εἰς πρότασιν ἡμερησίας διατάξεως. Ἡ πρότασις εἶναι ἁπλῆ, ὅταν ἡ Βουλὴ μεταβαίνῃ ἀμέσως εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει ἐκ τῆς συζητήσεως κἀμμίαν ἀφορμὴν διὰ νὰ ἀποφαίνηται οὐδεμίαν ἄλλην γνώμην ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἀπεφήνατο μέχρι τοῦδε. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ πρότασις σύνθετος, ἥτις σκοπεῖ νὰ ἀποδείξῃ ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει ἀφορμὴν ἐκ τῶν προηγουμένων συζητήσεων διὰ νὰ ἐκφράσῃ γνώμην ἀλλοίαν ἐκείνης, ἣν εἶχε μέχρι τοῦδε. Ἡμεῖς προετείναμεν λοιπὸν τὴν σύνθετον πρότασιν, ἡ δὲ σύνθετος πρότασις προηγεῖται πάσης ἄλλης προτάσεως. Τοῦτο εἶναι διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ, ἡ δὲ διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ δὲν τίθεται εἰς ψηφοφορίαν. Ἄν ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν κατέθηκα ἐν ὀνόματι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἦναι πρότασις ἀπωτέρα, δὲν δύναται νὰ ζητηθῇ ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς, ἵνα προηγηθῇ αὐτῆς ἄλλη πρότασις, ἥτις δὲν εἶναι ἀπωτέρα.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι εἰς τὴν πρότασιν τὴν ἀρνητικὴν τῆς ἐμπιστοσύνης ἐμπεριέχεται ἡ πρότασις, ἥτις παραδέχεται τὴν ἐμπιστοσύνην· ὥστε καὶ ἄν ψηφισθῇ ἡ πρότασις μόνη ὅτι ἡ Βουλὴ ἀρνεῖται ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ψηφίζεται καὶ ἡ περὶ παροχῆς ἐμπιστοσύνης. Τὸ αὐτὸ λέγω καὶ ὡς πρὸς τὴν ἄλλην· ἂν ψηφισθῇ, ὅτι ἡ Βουλὴ παρέχει τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐμπεριέχεται καὶ τὸ ὅτι ἀποῤῥίπτεται ἡ πρότασις ἡ ἀρνητική. Εἶναι πρότασις τοῦ Ναὶ καὶ τοῦ Ὄχι.

§39ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι διὰ πρώτην φορὰν παρουσιάζεται ἐν τῇ Βουλῇ τὸ φαινόμενον τοῦ νὰ προσάγηται ὡς πρότασις αὐτοτελής, πρότασις οὐδὲν ἄλλο περιέχουσα, εἰμὴ τὴν καταψήφισιν ἑτέρας προϋποβεβλημένης προτάσεως. Ἀλλὰ ἡ πρότασις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δὲν περιέχει τίποτε ἄλλο εἰμὴ τὴν γνώμην αὐτῆς, ὅτι δὲν ἔχει τὴν ἐμπιστοσύνην της πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ δὲ πρότασις τοῦ κ. Δραγούμη διαλαμβάνει ἀκριβῶς τὸ ἐναντίον. Ἑπομένως ὅσοι εἶναι σύμφωνοι μὲ τὸν κ. Δραγούμην, οὐδὲν ἄλλο ἔχουσι νὰ πράξωσιν, ἢ νὰ καταψηφίσωσι τὴν πρότασιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἶναι δὲ ὅλως περιττὴ ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ἤδη ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Μεγαρίδος. Ἀφοῦ ὑπεβλήθη εἰς τὸ Προεδρεῖον πρότασις, διὰ τῆς ὁποίας προτείνεται νὰ ἐκφράσῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅστις ἔχει ἐμπιστοσύνην θὰ εἴπῃ ναὶ, ὅστις δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην θὰ εἴπῃ ὄχι. Ὥστε ἡ πρότασις τοῦ κ. Δραγούμη πλεονάζει καὶ διὰ τοὺς ἔχοντας ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀρκεῖ νὰ εἴπωσι τὸ ὄχι (θόρυβος).

§40ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ ἔντιμος προαγορεύσας, ἐκ τῆς μεγάλης αὐτοῦ ἐπιθυμίας νὰ σπεύσῃ ἡ Βουλὴ εἰς ψήφισιν τῆς προτάσεως τῆς ἀρνουμένης τὴν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐλησμόνησε τὰ μέχρι τοῦδε συμβάντα ἐν τῇ Βουλῇ. Πολλάκις ἐγένοντο τοιαῦται προτάσεις ἀρνήσεως ἐπιστοσύνης καὶ ἀντετάχθησαν εἰς αὐτὰς προτάσεις θετικαί. Καὶ ἐγὼ αὐτὸς ἄλλοτε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον ὑπέβαλον τοιαύτην πρότασιν, κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς πρότασιν ἀρνητικήν. Παρατηρῶ δὲ, ὅτι ἔχει τοῦτο σημασίαν, διότι ἡ καταψήφισις τῆς προτάσεως περὶ μομφῆς δὲν περιέχει καὶ τὴν ἔκφρασιν τῆς ἐμπιστοσύνης, τὴν ὁποίαν προέτεινα νὰ δηλώσωμεν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡμεῖς θέλομεν νὰ ψηφίσωμεν ἀπ’ εὐθείας καὶ ἀμέσως ἔκφρασιν ἐμπιστοσύνης· διότι δὲν ἀρκούμεθα εἰς ἄρνησιν μόνον, ἀλλ’ ἔχομεν ἐπιθυμίαν ῥητῶς καὶ ὡρισμένως καὶ σαφῶς νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἔχομεν πλήρη πρὸς αὐτὴν ἐμπιστοσύνην, καὶ διὰ τοῦτον τὸν λόγον τὴν πρότασιν ταύτην ἔχομεν δικαίωμα νὰ προτάξωμεν.

§41Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂν ὅπως τὰ πάντα ἀνεμορφώθησαν, ἀνεμορφώθησαν καὶ τὰ μέχρι τοῦδε κρατήσαντα ἔθιμα κατὰ τοιαύτας περιστάσεις, τοῦτο τὸ ἀγνοῶ, διότι ἐξ ἀρχῆς δὲν ἠθέλησα νὰ λάβω μέρος ποσῶς εἰς ὅλα τὰ ἀναμορφωτικὰ σχέδια, τὰ ὁποῖα ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἔλαβεν. Ἂν ἐξετάσωμεν ὅμως τὰ προηγούμενα, θὰ εὕρωμεν, ὅτι μετὰ μίαν συζήτησιν πολιτικὴν πάντοτε αἱ Ἀντιπολιτεύσεις ἔθεντο τὸ θέμα, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀφαιρεῖ τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῆς ἀπὸ τὸ καθεστὼς, καὶ αὐτὸ πάντοτε ἐψηφίζετο. Κατὰ τὸ ἔτος 1880, ὅταν ἐθέσαμεν ζήτημα ἐμπιστοσύνης κατὰ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀοιδίμου Κουμουνδούρου, τὴν πρότασιν αὐτὴν ἔφερον ἐγὼ, καὶ ὑπέγραψα καὶ ὑπέβαλον εἰς τὸ Προεδρεῖον. Οὔτε ἐφαντάσθη τις, ὅτι ἤθελεν ὑποβληθῇ ἀντιπρότασις. Καὶ ποίαν ἔννοιαν ἔχει αὐτὴ ἡ ἀντιπρότασις; Μία συζήτησις γίνεται κατὰ πᾶσαν πολιτικὴν περίστασιν. Ἡ συζήτησις εἶναι, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις θέτει τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ψηφίσωμεν. Ὅλα τὰ ἄλλα δὲν ἀναφέρονται οὔτε εἰς τὸ παρελθὸν, εἶναι δὲ καθαρῶς σοφίσματα.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον ἔχει καθῆκον νὰ συντελέσῃ εἰς τὸν συμβιβασμὸν τῶν ἀντιθέτων προτάσεων.

§43ΠΟΛΛΟΙ. Τί συμβιβασμόν; (θόρυβος).

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε ὀλίγην ὑπομονὴν νὰ ἀκούσητε τί θὰ εἴπω. Ἄλλως, ἀφαιρεῖται τὸ Προεδρεῖον τῶν δικαιωμάτων του καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐνεργήσῃ πλέον οὐδέν. Μὴ διακόπτετε ἀπὸ τὴν πρώτην λέξιν.... Τὸ Προεδρεῖον ἔχει καθῆκον νὰ προσπαθῇ, ὅταν εἶναι δύω ἀντίθετοι προτάσεις, νὰ συμβιβάζῃ αὐτὰς κατὰ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς. Δὲν ἀνήκει δὲ εἰς τὸ Προεδρεῖον νὰ ἐκλέξῃ τὴν μὲν ἢ τὴν δέ. Ἑπομένως, ἂν ἐπιμένωσι καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ νὰ τεθῶσιν αὐταὶ αἱ προτάσεις εἰς ψηφοφορίαν, πρέπει νὰ ζητήσω τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς.

§45Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διατάξατε νὰ ἔλθωσι τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ τοῦ 1880 διὰ νὰ ἴδητε ποῖα εἶναι τὰ προηγούμενα (θόρυβος)

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύναται τὸ Προεδρεῖον νὰ προτιμήσῃ τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην πρότασιν· ἡ Βουλὴ κανονίζει τὰ τοιαῦτα ζητήματα.

§47ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπάρχει Κανονισμὸς, ὁ ὁποῖος κανονίζει αὐτὰ τὰ ζητήματα.

§48ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Διὰ τοῦ θέματος τῆς προτάσεως δὲν πρόκειται νὰ ἀντιληφθῇ ἡ Ἑλλὰς ἐὰν ἐξακολουθῇ καιόμενον τὸ θυμίαμα, τὸ ὁποῖον προσφέρεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τοὺς φίλους της, ἀλλὰ πρόκειται νὰ μάθῃ τὴν ἐπιτυχίαν ἢ ἀποτυχίαν τοῦ ἐλέγχου, ἤτοι ἂν ἡ διαγωγὴ τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἐπεχείρησεν ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἐξελέγξῃ, φέρῃ τι μεμπτέον καὶ τοῦ ἐλέγχου τοὺς καρποὺς, καὶ ἑπομένως νὰ πεισθῇ ἂν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐπεχείρησεν ἐπίθεσιν ἐπιτυχῆ ἢ ἀτυχῆ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Πῶς λοιπὸν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐπιθέσεως θέλετε νὰ τὸ μετατρέψητε εἰ θυμίαμα δοξολογίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν; Πρέπει νὰ ψηφισθῇ ἡ ἄρσις τῆς ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ὄχι ἡ ἐξακολούθησις τῆς προσκυνήσεως τοῦ δεσποτισμοῦ, καὶ ὅτι καλὸς εἶναι ὁ δεσπότης. Ἐδῶ ἔλαβε χώραν πόλεμος κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Διατί γίνεται ὁ πόλεμος; διὰ νὰ ἀποδειχθῇ ἡ ἄρσις τοῦ καθεστῶτος. Κατὰ συνέπειαν δὲν δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν ἄλλο τι, τὸ ὁποῖον νὰ καταδεικνύῃ ἀφοσίωσιν εἰς τὸν δεσποτισμόν.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν καὶ ἡ Βουλὴ θέλει ἀποφασίσει (θόρυβος).

§50ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§51ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἠκούσθη ποτὲ ἡ Συμπολίτευσις νὰ φέρῃ θέμα, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ λέγῃ, «ἐγὼ ἔχω ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν;»

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄν συνεβουλεύεσθε τὰ τελευταῖα πρακτικὰ τῆς Βουλῆς τῆς Γαλλικῆς, ἠθέλατε ἴδει ὅτι τὸ ἴδιον θέμα εἶναι.

§53ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μοὶ ἐφάνη παράξενον ὅτι ἡ πρότασις νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἂν ἐξακολουθῇ νὰ ἔχῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐμπιστοσύνην, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη προῆλθεν ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνων τῶν κυρίων συναδέλφων, οἵτινες ὑποστηρίζουσι τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν ἐννοοῦσιν, ὅτι προτείνοντες νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἂν ἔχῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, παρίστανται αὐτοὶ οὗτοι διστάζοντες περὶ τούτου, καὶ ὡς διστάζοντες θέλουσι νὰ μάθωσι τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν; Εἰς τοιοῦτον ἄτοπον φέρει τὴν Βουλὴν ἡ πρότασις, ἡ ὁποία δὲν ἔχει ἄλλον τινὰ σκοπὸν εἰμὴ νὰ ἀρνηθῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ Ἀντιπολίτευσις προτείνει, καὶ ὅπερ συνάγεται ἐκ τῆς συζητήσεως τῆς γενομένης περὶ τοῦ δανείου. Ἄν ἔχητε τὸ κείμενον ἑνὸς Νομοσχεδίου, ἂν διὰ τοῦ Νομοσχεδίου προτείνεται τροπολογία, βεβαίως, ἂν ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἂν παραδέχηται τὸ κείμενον τοῦ Νομοσχεδίου, καὶ ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ ὅτι τὸ δέχεται, βεβαίως ἀποῤῥίπτεται ἡ τροπολογία. Ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ θέσητε τοιοῦτον ζήτημα εἰς ψηφοφορίαν. Ὀφείλετε νὰ προτάξητε τὴν τροπολογίαν καὶ αὐτὴν νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν, καὶ ἐπ’ αὐτῆς ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ. Τὸ κείμενον Νομοσχέδιον εἶναι αὐτὸ τὸ καθεστὼς, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει μέχρι τοῦδε. Ποῖον δὲ εἶναι τὸ καθεστὼς τοῦτο; ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπέδειξε μέχρι τοῦδε ὅτι ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ζητεῖ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἂν θέλῃ νὰ ἄρῃ τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῆς, καὶ οἱ φίλοι τοῦ Ὑπουργείου μᾶς λέγουσιν ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἐρωτηθῇ ἂν ἔχῃ ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Αὐτὸ εἶναι πρωτοφανές! Δύνασθε νὰ τὸ πράξητε, ἐὰν ἔχητε πλειοψηφίαν. Βεβαίως ἡμεῖς θὰ πολεμήσωμεν μίαν ἀνακολουθίαν· ἀλλ’ ἂν τὸ πράξητε, ἀναγράφετε προηγούμενον, διὰ τὸ ὁποῖον οἱ μεθ’ ἡμᾶς θέλουσι μειδιάσει.

§54ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ φροντίσωμεν τῷ ὄντι, ὅπως μὴ λάβῃ ἀφορμὴν ἡ κοινωνία νὰ μειδιάσῃ ἐπὶ τῇ ἀποφάσει τῆς Βουλῆς. Καὶ βεβαίως θὰ λάβῃ ἀφορμὴν νὰ μειδιάσῃ, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὰ προτεινόμενα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος. Κοινοβουλευτικὴ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν, ὅταν μετὰ περατωθεῖσαν συζήτησιν ἀπολειφθῇ ἀμφιβολία περὶ τῆς πρὸς αὐτὴν ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, καὶ ἔθιμον Κοινοβουλευτικὸν ἐπικρατεῖ, εὐθὺς ὡς ἐν συζητήσει τεθῇ εἰς ἀμφιβολίαν ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς Βουλῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ ἐξέρχηται τῆς συζητήσεως πρὶν ἢ προκαλέσῃ σαφῆ καὶ καθαρὰν ἔκφρασιν τῆς γνώμης τῆς Βουλῆς, οὐχὶ ἐὰν δὲν ἔχῃ, ἀλλ’ ὅτι ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ στηριχθῇ, εἰμὴ ἐπὶ τῆς θετικῆς ταύτης βάσεως. Μόνον Κυβερνήσεις ἀνοχῆς δέχονται μετὰ τοιαύτας συζητήσεις συμβιβασμούς. Καὶ τῷ ὄντι τὰ μειδιάματα παντὸς Κοινοβουλευτικοῦ ἀνδρὸς προκαλοῦσιν αἱ θεωρίαι, αἱ ὑποθέτουσαι, ὅτι μετὰ συζήτησιν, οἵα ἡ νῦν περατουμένη, δύναται ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀρκεσθῇ εἰς συμβιβασμὸν, εἰς μόνην τὴν ἀρνητικὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς διὰ τῆς ἁπλῆς ἀποῤῥίψεως τῆς προτάσεως τοῦ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ. Ἀλλ’ αἱ προτάσεις τοῦ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ πάντοτε ἀπεῤῥίφθησαν ὑπὸ τῆς Βουλῆς· τί δὲ προσθέτει νέα ἀπόῤῥιψις προτάσεως αὐτοῦ εἰς τὸ κῦρος τῆς Κυβερνήσεως; Ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἀποδεικνύῃ, ὅτι θεωρεῖ τὰς ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεις σπουδαίας· ἂν δὲ ἠρκεῖτο εἰς μόνην τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς προτάσιως περὶ ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης εἰς αὐτὴν, θὰ ἀπεδείκνυεν, ὅτι δὲν ἐθεώρησε σπουδαίαν τὴν συζήτησιν περὶ τῆς εἰς αὐτὴν ὀφειλομένης ἐμπιστοσύνης. Ἀρκουμένη ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀποσόβησιν τῆς κατ’ αὐτῆς ψήφου, θὰ ἠλέγχετο ἐλλιπὴς τοῦ ὀφειλομένου εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν σεβασμοῦ. Τοὐναντίον, ἡ Κυβέρνησις μαρτυρεῖ ἣν ἀποδίδει σημασίαν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἐν τῇ Βουλῇ, ἀναγνωρίζουσα ὅτι μετὰ τοιαύτην παρὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως προκληθεῖσαν συζήτησιν, ὑπάρχει ἀνάγκη εὐνοϊκῆς ψήφου τῆς Βουλῆς, ἵνα ἐξακολουθήσῃ διέπουσα τὰ κοινά. Ἡ πρότασις ἄρα, ἡ γενομένη ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως, εἶναι πρότασις ὑπαγορευομένη ὑπὸ τῶν Κοινοβουλευτικῶν ἐθίμων, εἶναι πράτασις ἀναπόδραστος μετὰ τοιαύτην συζήτησιν. Ἀλλὰ καὶ περὶ τοῦ ζητήματος, ἂν ἡ πρότασις τῆς Συμπολιτεύσεως εἶναι ἡ ἀπωτέρα ἢ οὔ, ἵνα κρίνωμεν, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἂν ὀρθὴ εἶναι ἡ θεωρία, ὅτι τὸ ψηφιζόμενον εἶναι τὸ καθεστώς. Μόνον ἐὰν παραδεχθῶμεν, ὅτι τὸ καθεστὼς ψηφίζεται ἤδη, δυνάμεθα ἐπίσης νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ εἶναι ἡ ἀπωτέρα. Ἀλλὰ τίς δύναται νὰ παραδεχθῇ ὅτι εἶναι θέμα ψηφοφορίας τὸ καθεστώς; Ἡ πρότασις, ἂν ἡ Βουλὴ ἔπαυσεν ἔχουσα ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, προκύπτει ἐκ τῆς συζητήσεως. Τὴν τοιαύτην συζήτησιν προεκάλεσεν ἡ Ἀντιπολίτευσις, τιθεῖσα σιωπηρῶς πρότασιν περὶ ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ταύτης τῆς προτάσεως, ἥτις ἀποτελεῖ τὴν βάσιν, τροπολογία εἶναι ἡ πρότασις τοῦ κ. ἐκ Μεγαρίδος Βουλευτοῦ. Ὁ κ. ἐκ Μεγαρίδος Βουλευτὴς εἶπεν ὅτι τὴν τεθεῖσαν πρότασιν τροπολογεῖ, ζητῶν ἵν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ, ὅτι ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Εἶπεν ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, ὅτι αἱ ἁπλαῖ προτάσεις ἀποτελοῦσι τὴν βάσιν καὶ αἱ σύνθετοι τὴν τροπολογίαν· ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐκεῖ περὶ συνθέτου προτάσεως πρόκειται. Σύνθετος, ἀλλ’ ἀρνητικὴ, εἶναι ἡ πρότασις τοῦ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ ἀποφαίνεται, ὅτι δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν· σύνθετος, ἀλλὰ θετικὴ, εἶναι καὶ ἡ πρότασις τοῦ κ. ἐκ Μεγαρίδος Βουλευτοῦ, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ ἐκφράζει πλήρη ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐπὶ τῶν προτάσεων τούτων ἐγείρεται τὸ ζήτημα τίς ἡ προτακτέα. Προτακτέα ἀναντιῤῥήτως εἶναι, δι’ οὓς ἐξέθηκα λόγους, ἡ τοῦ κ. ἐκ Μεγαρίδος Βουλευτοῦ. Ἀλλ’ ἐνῷ τοιαύτην τὴν θεωρῶ, δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαιτήσω ὅπως τὴν θεωρήσητε καὶ ὑμεῖς οἱ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τοιαύτην. Ἕκαστος δύναται νὰ ἑρμηνεύσῃ τὰ τοῦ Κανονισμοῦ, ἐν τῇ ἐφαρμογῇ αὐτοῦ, κατὰ τὰς ἰδίας αὐτοῦ πεποιθήσεις. Ὅταν ὅμως μετὰ συζήτησιν δὲν δύνανται οἱ διχογνωμοῦντες νὰ συμφωνήσωσι, τὸ ζήτημα λύεται, ὡς ὀρθῶς παρετήρησε καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, οὐχὶ παρ’ αὐτοῦ τοῦ Προέδρου, ἀλλὰ παρὰ τῆς Βουλῆς. Εἰς τὴν Βουλὴν ἄρα καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀνήκει ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τίς τῶν δύω ὑποβληθεισῶν προτάσεων εἶναι ἡ προτακτέα. Προτείνω δὲ, ὅπως δι’ ὀνοματικῆς κλήσεως ἐρωτηθῇ περὶ τούτου ἡ Βουλή.

§55Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεῖς δι’ ὧν ἀντελέξαμεν εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεγαρίδος, ἐπιμένοντες νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ἔχω ὑποβάλει ἐν ὀνόματι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δὲν ἐσκοποῦμεν ν’ ἀποφύγωμεν τὴν ψηφοφορίαν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἐπρότειναν, διὰ νὰ μᾶς ἀποδείξωσιν ὅτι θέλομεν ν’ ἀποφύγωμεν. Ἐσκοποῦμεν μόνον νὰ ἐνδείξωμεν τὸ ὀρθὸν, καὶ νὰ ὑπομνήσωμεν εἰς τοὺς κυρίους Συναδέλφους, ὅτι ὀφείλουσι νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸ ὀρθὸν, διότι αὐτὸ περιέχει τὴν ἀλήθειαν. Ἀλλ’ ἀφοῦ βλέπομεν ὅτι ἐπιμένει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅστις βεβαίως εἶναι ὁ κανονίζων τὴν γνώμην τῶν μελῶν τῆς πλειονοψηφίας, ἡμεῖς συναινοῦμεν νὰ ψηφοφορήσωμεν τὴν πρότασιν ταύτην, καίτοι τοιαύτην.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν δέχεσθε τὴν πρότασιν τοῦ Βουλευτοῦ Μεγαρίδος;

§57ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἔλθουν δύω ψηφολέκται. (Προσέρχονται οἱ κύριοι Ζυγομαλᾶς καὶ Χοϊδᾶς). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Βουλευτοῦ Μεγαρίδος, τὴν ὁποίαν ἠκούσατε, λέγουσι Ναί· οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνοματικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν Βουλευτῶν κκ. Ζυγομαλᾶ, Χοϊδᾶ, Πήλλικα καὶ Πετρίτση κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν συνόλῳ 211. Ναὶ εἶπον 114, Ὄχι 97· ἑπομένως ἐγένετο δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ Βουλευτοῦ Μεγαρίδος διὰ πλειοψηφίας 17 ψήφων. Λύεται ἡ Συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 7, 10′ Μ. Μ.)