1884.12.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 21

Τῆς 5 Δεκεμβρίου 1884.

(Τετάρτη)

Ὥρᾳ 4 Μ. Μ.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ τῶν παθόντων ἐκ τοῦ ἐμπρησμοῦ τῆς ἐνταῦθα ἀγορᾶς, ἐπικαλουμένων τὴν ἀντίληψιν τῆς Βουλῆς πρὸς ἀνακούφισιν τῶν μεγάλων αὐτῶν ζημιῶν.

§2ΤΙΝΕΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ ἡ ἀναφορά.

§3ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Παρακαλῶ τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν νὰ τὴν συστήσῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον διὰ νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῶν ἀναφερομένων, διότι πράγματι ἐζημιώθησαν· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἠναγκάσθησαν νὰ πληρώσωσιν ὡς φόρον καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ οἴνου, ὅστις ἐκάη.

§4ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ ἡ ἀναφορὰ αὕτη νά συστηθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι πράγματι πάντες ἐζημιώθησαν ἐκ τῆς πυρκαϊᾶς, ὑπάρχουσι δὲ καί τινες ἐξ αὐτῶν, οἵτινες ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐπίσης ἔπαθον καὶ ἐκ δευτέρας πυρκαϊᾶς· διότι ἐνῷ εἶχον ἐμπρησθῆ τὰ καταστήματα αὐτῶν ἀπὸ τὴν πρώτην μερικὴν πυρκαϊὰν, ἔπαθον καὶ ἐκ τῆς δευτέρας μεγάλης πυρκαϊᾶς.

§5ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὑπάρχει προσέτι καὶ εἰς ἕτερος λόγος ἀκόμη σπουδαιότερος, διὰ τὸν ὁποῖον οἱ καταστραφέντες ἐκ τῆς πυρκαϊᾶς, πρέπει νὰ ἀποζημιωθῶσι, διότι καὶ ὁ Δῆμος Ἀθηναίων ἠθέλησε νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ δυστυχῶς τὰ τοῦ Δασμολογίου ἐλαττοῦσι τὰ ἔσοδα τοῦ Δήμου κατὰ πεντακοσίας χιλιάδας δραχμῶν. Ἑπομένως ἡ ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν ὁ Δῆμος τῶν Ἀθηναίων ἤθελε λάβει, ὅπως ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν τῶν παθόντων, δὲν δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ ἕνεκεν τοῦ Δασμολογίου, τὸ ὁποῖον ἠλάττωσε τὰ ἔσοδα τοῦ Δήμου κατὰ 500,000 δραχμῶν.

§6ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν νομίζω διὰ τὸν λόγον τοῦτον ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ τι· διότι, ὅπως γνωρίζει ἡ Βουλή, ὑπεβλήθη νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει, ὥστε οἱ δασμοὶ νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὸ σημεῖον, εἰς ὃ ἦσαν καὶ πρότερον.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ὡς πρὸς τὴν σύστασιν.

§8ΧΟΪΔΑΣ. Νὰ προκαλέσῃ τὸ Προεδρεῖον μίαν ἀπόφασιν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶπον τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Τηλεγράφημα ἐξ Ἀγρινίου Καψαλὴ καὶ Γεωργίου Ζαφειροπούλου, οἵτινες ἀποδεικνύουν ὅτι ἐξεπλήρωσαν τὰ καθήκοντά των, καὶ ὅτι ἀδίκως ἐγένετο κατ’ αὐτῶν ἡ προσωπικὴ κράτησις.

§10ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχουν τὸ δικαίωμα ν’ ἀναφέρωνται ὡς Ἀξιωματικοί;

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶπον περὶ πολιτῶν καὶ ἀνέφερον καὶ τὰ ὀνόματα αὐτῶν. Ἀναφορὰ ἐκ Φιλιατρῶν ὑπὸ διαφόρων προσώπων 4– 5, ἅτινα παριστάνουσι τὴν ἀνάγκην νὰ μετατεθῇ ἐκεῖθεν ἡ ἔνοπλος δύναμις καὶ νὰ ἀντικατασταθῇ ἕνεκα τῶν προηγουμένων συμβάντων. Πρότασις Νόμου τοῦ Βουλευτοῦ Ἠλείας κ. Στεφανοπούλου περὶ συντάξεως τῶν Δημολογιστῶν. (Ὅρα Παράρτημα).

§12ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῇ.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Τροπολογία τοῦ Βουλευτοῦ Βώλου κ. Φιλαρέτου εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ προσθήκης διατάξεως εἰς τὸ ἄρθρον 182 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας. Θὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ. Πρότασις Νόμου ὑπὸ τοῦ Βουλευτοῦ κ. Κωσταντᾶ περὶ μετασχηματισμοῦ τοῦ Νομοῦ τῶν Ἐπαρχιῶν καὶ τῶν Δήμων Κερκύρας. Δύω προτάσεις νόμων τοῦ Βουλευτοῦ Κορινθίας, ἡ μὲν περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ παντὸς φόρου τοῦ οἰνοπνεύματος τοῦ ἐξαγομένου ἐκ Κορινθιακῆς σταφίδος, στεμφύλων καὶ τοῦ ὀξέος οἴνου, ἡ δὲ δευτέρα περὶ ὑπαγωγῆς εἰς τὸν νόμον περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς βοσκῆς καὶ ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Κορινθίας, (Ὅρα Παράρτημα). Ὁ κ. Ἰακωβάτος ἔχει τὸν λόγον.

§14ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἐπειδὴ διὰ τοῦ Νόμου ΑΡΙΗʹ ἐπιβάλλεται δικαίωμα καταναλώσεως ἐπὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν, ὑποβάλλω τροπολογίαν ἐπ’ αὐτοῦ καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλήν, ἵνα εὐαρεστηθῇ καὶ ψηφίσῃ αὐτήν, καθόσον αὕτη εἶναι ὑπὲρ τῶν κατοίκων τῶν σταφιδοφόρων Ἐπαρχιῶν. (Ὅρα Παράρτημα).

§15Α. ΜΕΤΑΞΑΣ. Παρακαλῶ ἡ τροπολογία αὕτη νὰ θεωρηθῇ ὡς κατεπείγουσα καὶ ἀμέσως μετὰ τὴν τύπωσιν νὰ συζητηθῇ.

§16ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ὡς εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὑποβάλλω τὴν περὶ τούτου ἔκθεσιν. (Ὅρα Παράρτημα).

§17ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Καὶ ἡ μειονοψηφία ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της δι’ ἐμοῦ. (Ὅρα Παράρτημα).

§18ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ ἐντόκων γραμματίων. (Ὅρα Παράρτημα).

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζηνόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§20Γ. ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν λαμβάνω τὸ θάῤῥος ν’ ἀπασχολήσω στιγμάς τινας τῆς Βουλῆς περὶ τοπικοῦ συμφέροντος, τὸ πράττω διότι τὸ τοπικὸν αὐτὸ συμφέρον συνδέεται μὲ μίαν τῶν ὡραιοτέρων σελίδων τῆς ἱστορίας τῆς νέας Ἑλλάδος, συνδέεται μὲ τὴν ἱστορίαν τῆς ἀνακτήσεως τῶν νέων Ἐπαρχιῶν. Οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Πλατάνου τῆς Θεσσαλίας, οὗ τὸ ὄνομα πάντες βεβαίως μετὰ συγκινήσεως ἀκούετε, ὡς ἀκούετε μετὰ συγκινήσεως τὰ ὀνόματα καὶ τῶν λοιπῶν χωρίων, ἅπερ ἔπαθον καὶ ἠγωνίσθησαν κατὰ τὸν τελευταῖον ἀγῶνα, ὑποβάλλουσιν ἀναφορὰν πρὸς τὴν Βουλήν, δι’ ἧς αἰτοῦνται τὴν ἀντίληψιν αὐτῆς ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ἀντικειμένου. Ἐνῷ, ὡς ἐν τῇ ἀναφορᾷ διὰ μακρῶν ἐκθέτουσιν, ἐπὶ Τουρκοκρατίας ἐνέμοντο ἐλευθέρως τὸ χόρτον τῶν κτημάτων τῆς περιφερείας τοῦ χωρίου των, ἀπὸ τῆς ἀπελευθερώσεως αὐτῶν τὸ χόρτον τοῦτο διατίθεται ὑπὸ τοῦ Δημοσίου. Ζημιοῦνται λοιπὸν ἐν τῇ κτηνοτροφίᾳ αὐτῶν, ζημιοῦνται καὶ ἄλλως ἕνεκα τῆς εἰσβολῆς τῶν ἐνοικιαστῶν βλαχοποιμένων. Ἑπομένως παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ ὑπὲρ αὐτῶν πρόνοιαν, ὅπως ἀφεθῶσι καὶ νῦν ἐλεύθεροι ἐν τῇ νομῇ τοῦ χόρτου τῶν κτημάτων τοῦ χωρίου των. Εἶναι γνωστὸν ὅτι μεταξὺ τῶν Θεσσαλικῶν χωρίων ἐκεῖνο ὅπερ καὶ ἄλλοτε μὲν πολλάκις, ἐν τῷ ἐσχάτῳ δὲ ἀγῶνι ὑπέστη μείζονα σχεδὸν παντελῆ καταστροφὴν, εἶναι ὁ Πλάτανος. Οὐδεὶς δὲ ἀγνοεῖ, ὅτι ἐκεῖ περὶ τὸν Πλάτανον ἐγένετο ἡ γνωστὴ συνεννόησις τῶν ἀπεσταλμένων μεγάλης Δυνάμεως καὶ ἐτέθη ἡ πρώτη βάσις τοῦ μεθοριακοῦ ἡμῶν ζητήματος. Εἰς ἄλλα Κράτη αἱ θυσίαι αὗται ἀποζημιοῦνται, καὶ εἶναι ἀνάγκη ἐθνικὴ ν’ ἀποζημιῶνται ἀπὸ τῆς ὁλομελείας τοῦ ἔθνους οἱ κάτοικοι τῶν μερῶν, ἅπερ ἠγωνίσθησαν, ἔπαθον καὶ ἐζημιώθησαν ὑπὲρ αὐτοῦ. Ἴσως ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι σήμερον εἰς κατάστασιν νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκον τοῦτο· ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν, εἶναι δίκαιον νὰ ἐπιτραπῇ κἂν εἰς τοὺς Πλατανιώτας, ὅπως ἐλευθέρως νέμωνται τὸ χόρτον τῶν κτημάτων των. Διὰ τοῦτο ἐλπίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει ἐγκρίνει νὰ συστηθῇ στενῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ ὑποβαλλομένη ἀναφορὰ, πιστεύω δὲ ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον θέλει σπεύσει ν’ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην πρὸς τοὺς φιλοπάτριδας ἐκείνους συμπολίτας ἡμῶν, λαμβάνουσα, ἐν ἀνάγκῃ, καὶ εἰδικὴν ὑπὲρ αὐτῶν πρόνοιαν. Προστίθημι, ὅτι θέλων νὰ πληροφορηθῶ ἀκριβέστερον τὰ περὶ τούτου, εἶδον τὸν ἁρμόδιον Τμηματάρχην τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν· οὗτος δὲ μοὶ εἶπεν, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ὑπὸ σκέψιν, καθὰ δὲ ἐνόησα ἐκ τῶν λόγων αὐτοῦ, φαίνεται, ὅτι καὶ ἡ ὑπηρεσία φρονεῖ, ὅτι δύναται καὶ πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ αἴτησις τῶν Πλατανιωτῶν. Ἑπομένως δικαιοῦμαι νὰ πιστεύω, ὅτι ταχεῖα θέλει ἐπέλθει ἡ δέουσα θεραπεία.

§21Ν. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κἀγὼ θερμῶς παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν νομὴν τοῦ αὐτοφυοῦς χόρτου εἰς τὴν κοινότητα τοῦ Πλατάνου, καθόσον μάλιστα εἶμαι καλῶς πληροφορημένος δικαιογνωστικῶς, ὅτι ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις διὰ τροποποιήσεως τοῦ κανοναμὲ, τοῦ διέποντος τὴν νομὴν τοῦ αὐτοφυοῦς χόρτου, ἀφῆκεν εἰς τοὺς κυρίους τῶν ἀκινήτων κτημάτων, ἐφ’ ὧν ἀναφύεται ὁ χόρτος (ἄρθρ. 20 τοῦ νέου Τουρκικοῦ νόμου). Δύναμαι δὲ νὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ διακεκριμένως τὴν ἐφαρμογὴν τῆς νέας Νομοθεσίας τοῦ Τουρκικοῦ νόμου εἰς ὑπόθεσιν, ἐκκρεμῆ παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ ἐντολέως μου Ἀγγέλου Ἀποστολίδου κατὰ τοῦ Δημοσίου, ζητοῦντος νὰ καρποῦται τὴν νομὴν τοῦ αὐτοφυοῦς χόρτου, καίτοι ἀναφυομένου ἐντὸς τῶν ἰδιοκτήτων γαιῶν του, ἀγορασθεισῶν παρ’ Ὀθωμανοῦ, καὶ δικαιωθέντος ἐνώπιον τῶν Τουρκικῶν Δικαστηρίων κατὰ τὸ 1878, τοῦ νὰ νέμηται καὶ καρποῦται τὸν χόρτον τῶν γαιῶν του ἀκωλύτως, ὡς κύριος ἰδιοκτήτης, καὶ ἀπορῶ πῶς μέχρι τοῦδε τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον ἀντιποιεῖται δικαιώματα, ἅπερ ἡ Τουρκικὴ δυναστεία τὰ ἐγκατέλειψε διὰ τροποποιήσεως τοῦ κανοναμὲ, καὶ οὐδὲ κἂν ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ἐσημείωσεν εἰς τὰς τυχὸν ἀποζημιώσεις τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος αὐτοφυοῦς χόρτου εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου.

§22ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν ἐπίστευον, κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν ὀλιγοήμερον ἐντεῦθεν ἀπουσίαν μου πρὸς ἐκτέλεσιν χρέους, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες εὐτυχῶς θεωροῦμεν ἱερὸν— διότι εὐτυχῶς οἱ δεσμοὶ οἱ οἰκογενειακοὶ ἐν Ἑλλάδι δὲν εἶναι ὡς εἰς ἄλλα μέρη, ἀλλὰ συγκρατοῦνται στερεῶς καὶ εὔχομαι νὰ συγκρατῶνται—δὲν ἐπίστευον, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Πρωθυπουργὸς, ἤθελε μὲ ἀποκαλέσει δραπέτην. Αὐτὸ εἶναι ἔλλειψις ἁβρότητος ἐκ μέρους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§23ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἐλέχθη τοιοῦτόν τι.

§24ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐζήτησα τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ διὰ νὰ ἴδω τὴν φράσιν, ἀλλὰ δὲν μοὶ ἐδόθησαν.

§25ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὴν φράσιν ἴσως εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, ἐγὼ δὲν εἶπον αὐτήν.

§26ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Αἱ διαθέσεις τοῦ Βουλευτοῦ Γόρτυνος καὶ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶναι πασίγνωστοι, ὥστε συζήτησις ἐπ’ αὐτῶν δὲν χωρεῖ.

§27Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἡμέραν τινὰ, θέλων νὰ δικαιολογήσῃ διατί δὲν εἰσάγει εἰς τὴν Βουλὴν τὸν πρὸ πολλῶν χρόνων ζητηθέντα πίνακα τῶν πραγματοποιηθέντων ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1883, εἶπεν ὅτι, ἐπειδὴ εἶχον σταλῆ οἱ πίνακες εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, ἐζήτησε νὰ τοὺς παραλάβῃ ἐκεῖθεν, ἀλλὰ μέλος τι τῆς μειοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς εἶχε λάβει αὐτοὺς μεθ’ ἑαυτοῦ. Λοιπὸν ἐγὼ ἀπήντησα ὅτι, ἂν οἱ πίνακες αὐτοὶ ὑπῆρχον ἢ ὑπῆρξαν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, θὰ ὑπάρχουν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον οἱ πρωτότυποι, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ Ὑπουργεῖον δύναται νὰ πορισθῇ ἀντίγραφα καὶ νὰ φέρῃ ταῦτα εἰς τὴν Βουλὴν. Εἶπον δὲ προσέτι, ὅτι ὁ Βουλευτὴς οὗτος εἶναι ὁ κ. Ζυγομαλᾶς, ὅστις ἔλειψε διά τινας ἡμέρας, ἐὰν δὲ νομίζῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι πρέπει νὰ φροντίσῃ περὶ αὐτῶν δύναται ν’ ἀποστείλῃ ἐπιθεωρητήν τινα στρατιωτικὸν πρὸς σύλληψίν του.

§28ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Λοιπὸν τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι τὰ κατεκράτησα, ἐζήτησα ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ διὰ νὰ βεβαιωθῇ αὕτη περὶ τῶν οἰκονομιῶν, ἃς θὰ ἐπροτείνομεν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1885. Εἶναι δὲ ταῦτα ἁπλοῖ πίνακες ἐξόδων. Νομίζω, ὅτι ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. Ζηνοπούλου δὲν ἀφώρα εἰς τοῦτο. Ὁ κ. Ζηνόπουλος ἐζήτησε κατάστασιν τῶν ἐσόδων τῶν εἰσπραχθέντων τῷ 1884· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν κατεῖχον κατάστασιν παρὰ μόνον τῶν δαπανῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, καθόσον τῶν ἄλλων Ὑπουργείων, τῶν καὶ σπουδαιοτέρων, δὲν εἶχον κατατεθῆ καταστάσεις, ἐφ’ ὅσον μετέσχον τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα κατέχω, δὲν εἶναι ἀντίγραφα, ἀλλ’ οὐδ’ ἁπλαῖ σημειώσεις, διότι οὔτε ὑπογραφὴν φέρουσιν, οὔτε ἄλλο τι, κάλλιστα δὲ εἶπεν ὁ κ. Δηλιγιάννης ὅτι αἱ σημειώσεις αὗται ἠδύναντο ν’ ἀντιγραφῶσιν αὐθημερὸν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐγὼ ἤδη προσάγω αὐτὰς τὰς σημειώσεις, ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐνθυμηθῇ καὶ αὐτὸς νὰ προσαγάγῃ ἅπασαν τὴν ἀλληλογραφίαν, τὴν σχετιζομένην πρὸς τὸ δάνειον τῶν 170,000,000· διότι, ὅπως εἶδον ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς Βουλῆς, ἐπίκειται συζήτησις εὐρεῖα περὶ τῶν δανείων ἐν γένει καὶ περὶ τῆς πραγματοποιήσεως ἢ μὴ αὐτῶν. Παρακαλῶ νὰ προσαγάγῃ τὴν ἀλληλογραφίαν ἐν γένει, τὴν ἀνταλλαγεῖσαν μεταξὺ τῶν Πρεσβευτικῶν ἡμῶν Ἀρχῶν ἐν Αὐστρίᾳ, Γερμανίᾳ, Ἀγγλίᾳ καὶ λοιποῖς μέρεσι, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὸ δάνειον. Τὸν παρακαλῶ ἐπίσης, ἐπειδὴ ἐπίκειται ἡ συζήτησις τῆς Συμβάσεως τῆς Γερμανικῆς, νὰ προσαγάγῃ ἅπασαν τὴν σχετικὴν ἀλληλογραφίαν, διότι ἡ Συνθήκη αὕτη ὑπεγράφη ἤδη, καὶ ἡ ἀλληλογραφία αὕτη δὲν δύναται νὰ θεωρῆται πλέον ὡς μυστική. Συγχρόνως δὲ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα ὡς πρὸς τὴν Συνθήκην μετὰ τῆς Αὐστρίας καὶ Οὐγγαρίας, καὶ ἐὰν συμφώνως πρὸς τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Κυβέρνησις, ἐπροκάλεσε διὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν γνωμοδότησιν τῶν Ἐμπορικῶν Ἐπιμελητηρίων τῶν ἐμπορικῶν πόλεων τῆς Ἑλλάδος, ἐὰν ὑπῆρξε τοιαύτη πρόσκλησις, ὅσον ἀφορᾷ τὴν Συνθήκην μετὰ τῆς Γερμανίας καὶ τὴν ὑπὸ διαπραγμάτευσιν μετὰ τῆς Αὐστρίας. Ἐπίσης τὸν παρακαλῶ, ἐπειδὴ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν ὅτι τὸ νέον Δασμολόγιον δὲν εἶναι αἴτιον τῆς ἐλαττώσεως τῶν τελῶν, καὶ ἐπειδὴ δὲν φαίνεται ἐκ ποίων λόγων προέρχεται ἡ ἐλάττωσις, νὰ ζητήσῃ πίνακα τῶν εἰσελθόντων ἐμπορευμάτων ἐν γένει πάντων τῶν εἰδῶν, τῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσελθόντων ἀτελῶς· αὐτὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῶσι, διότι εἶναι ὑπόχρεοι οἱ εἰσάγοντες τὰ ἐμπορεύματα ταῦτα, ἂν καὶ δὲν πληρόνουσι τέλος, νὰ κάμωσι διασαφήσεις. Ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ σπεύσῃ νὰ ὑποβάλῃ τὰ αἰτηθέντα, ὅπως χρησιμεύσωσι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Νομίζω δὲ συγχρόνως, ὅτι εἶναι ἐπάναγκες νὰ ὑποβάλῃ τὴν κατάστασιν τοῦ μηνὸς Δεκεμβρίου τῶν στρατιωτῶν, τῶν ἀπολυθέντων καὶ ἀπολυτέων κατὰ τὸν Δεκέμβριον, Ἰανουάριον καὶ Φεβρουάριον, διότι εἶναι πολλοί, οἵτινες διατελοῦσιν ὑπὸ ποινὴν προσθέτου ὑπηρεσίας, καὶ ἕτεροι ὑποχρεοῦνται νὰ ὑπηρετήσωσι 5–10 ἢ 15 ἡμέρας ἕνεκα φυλακίσεως ἢ νόσου. Νομίζω, ὅτι αὐτὸ εἶναι ἐπάναγκες, διότι δι’ αὐτῶν δυνάμεθα νὰ βεβαιώσωμεν τὸν πραγματικὸν ἀριθμὸν τοῦ στρατοῦ, ὅστις δύναται νὰ ὑπάρξῃ διὰ τῆς μονοετοῦς θητείας.

§29ΛΕΒΙΔΗΣ. Εἷς ἐκ τῶν συμπολιτῶν μου ἐν Ἀθήναις μοὶ ἐνεχείρισεν ἀναφορὰν, ἢ μᾶλλον μήνυσιν κατά τινος Ἀνθυπομοιράρχου τῆς χωροφυλακῆς Ἰωάννου Πανοπούλου ἐκ Μεσολογγίου. Ὁ ἀναφερόμενος, καταθέτων τὴν ἀναφορὰν ταύτην δι’ ἐμοῦ εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, παραπονεῖται διὰ πράξεις ἐνεργηθείσας κατ’ αὐτοῦ καὶ κατὰ τὴν ἐνάσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματός του, αἵτινες, κύριοι, ἐὰν τῳόντι ἦναι ἀληθεῖς, κινοῦσιν οὐχὶ πλέον τὴν ἀγανάκτησιν, ἀλλὰ τὸν οἶκτον κατὰ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, εἰς τοὺς ὁποίους εἶναι ἐμπεπιστευμένη ἡ ἀσφάλεια καὶ ἡ τιμὴ τῶν πολιτῶν. Αὐτὸς δέ, ὅστις ἀναφέρεται εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν τυχαίων ἀνθρώπων, ἀλλ’ εἶναι καταστηματάρχης καὶ μεγάλης περιουσίας. Καὶ δὲν ἤθελον ὁ ἴδιος ἀναλάβει νὰ φέρω τὴν ἀναφορὰν ταύτην καὶ ἀπασχολήσω, ἔστω καὶ ἐπ’ ὀλίγας στιγμὰς, τὴν Βουλὴν, ἐὰν δὲν μοὶ ἔδιδε καὶ φύλλον ἐφημερίδος, ἐν Ἀθήναις ἐκδιδομένης καὶ φίλα φρονούσης πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐδημοσίευσε τὴν μήνυσίν του ταύτην ὁ ἀδικηθεὶς οὗτος πολίτης ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Πρόκειται, κύριοι, περὶ πράξεων, αἵτινες, ἂν τῳόντι ἀποδειχθῶσιν ἀληθεῖς, νομίζω, ὅτι ὁ κύριος οὗτος ἂν οὐχὶ ἄλλο, δὲν δύναται πλέον νὰ μένῃ ἐν Κορινθίᾳ. Καὶ ἰδοὺ περὶ τίνος πρόκειται. Ὁ πολίτης, περὶ οὗ ποιοῦμαι λόγον, εἶναι κρεωπώλης καὶ ἦλθεν εἰς σύμβασιν μετὰ τῆς Ἑταιρίας τῆς τομῆς τοῦ ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου καὶ συνῆψε συμβόλαιον, δι’ οὗ ἐδίδετο πρὸς αὐτὸν τὸ δικαίωμα νὰ πήξῃ κρεωπωλεῖον ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τοῦ ἀνήκοντος εἰς τὴν Ἑταιρίαν, τὸ ὁποῖον καὶ ἔπραξεν. Ἀλλὰ ἡμέραν τινὰ, καθ’ ἃ καταγγέλλει ὁ ἀναφερόμενος, ἐμφανίζεται ὁ κύριος ἀντιπρόσωπος τῆς δημοσίας δυνάμεως καὶ ἐπιβάλλει εἰς αὐτὸν τὴν ὑποχρέωσιν συνεταιρισμοῦ. Καὶ ἐπειδὴ δὲν ἐδέχετο ὁ πολίτης τὸν μετ’ αὐτοῦ συνεταιρισμόν, διὰ τῆς δυνάμεως τῶν χωροφυλάκων, ἣν ἐνεπιστεύθη εἰς αὐτὸν ἡ Πολιτεία, ἐξέβαλεν αὐτὸν τοῦ μαγαζείου, ἠπείλει δὲ αὐτὸν, ὅτι θέλει τὸν στείλει δέσμιον εἰς τὸν Εἰσαγγελέα. Δυστυχῶς δὲν γνωρίζω ἂν τὸ Ὑπουργεῖον ἔπραξε τὰ δέοντα· τοῦτο μόνον γνωρίζω, ὅτι κατόπιν ἐν ἄλλῳ φύλλῳ ἐδημοσίευσεν ὁ ἀδικηθεὶς οὗτος πολίτης τά περὶ τοῦ Ἀξιωματικοῦ τούτου. Προέβη δὲ ὁ Ἀξιωματικὸς οὗτος τότε εἰς ἄλλο, πολὺ σκαιότερον καὶ τολμηρότερον, ἵνα μὴ εἴπω βανδαλικὸν διάβημα· συνέλαβε δηλαδὴ συγγενεῖς τοῦ ἀναφερομένου καὶ ἀπέστειλεν αὐτοὺς εἰς τὸν Εἰσαγγελέα τοῦ Ναυπλίου, ὁ δὲ Εἰσαγγελεὺς, μὴ εὑρὼν οὐδένα λόγον, τοὺς ἀπέλυσεν, ἐλεεινολογήσας τὴν τοιαύτην κατάστασιν τῆς διοικήσεως. Δὲν ἠξεύρω ἐπὶ τοῦ προκειμένου τί ἐνήργησε τὸ Ὑπουργεῖον, ἐκεῖνο ὅμως, ὅπερ εἶναι βεβαιότατον, εἶναι τοῦτο, ὅτι ἐνῷ ὑπάρχει δικαστικὸς ἀγὼν μεταξὺ τοῦ ἀναφερομένου καὶ τῆς Ἑταιρίας, ἐν τούτοις συνεπείᾳ τῆς πράξεως ταύτης τοῦ Ἀνθυπομοιράρχου καὶ ἐνῷ ἀκόμη τὰ δικαστήρια δὲν ἠδυνήθησαν ν’ ἀποφανθῶσιν ὁριστικῶς, προλαμβάνεται ἡ ἀπόφασις τῶν δικαστηρίων, διότι ὁ Ἀνθυπομοίραρχος ἐφήρμοσεν αὐθαιρέτως τὴν ἰδίαν αὑτοῦ θέλησιν. Διὰ τοῦτο καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον τὴν μήνυσιν τοῦ πολίτου τούτου, ὡς καὶ τὰ φύλλα, εἰς τὰ ὁποῖα ἐδημοσιεύθησαν ταῦτα, ὅπως παραπεμφθῶσιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ φέρῃ οὗτος τὴν προσήκουσαν θεραπείαν.

§30Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπὶ παραπλησίων παραπόνων νομίζω ὅτι θὰ ἔχωμεν τὴν αὐτὴν προαίρεσιν καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις. Τοῦτο δ’ ἐπιβάλλει καὶ τὸ συμφέρον τοῦ Στρατοῦ καὶ τὸ συμφέρον τῆς Πολιτείας· ἑπομένως νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ συστήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐξέτασιν τοῦ πράγματος ἵνα, ἐὰν τὰ ἀνακοινωθέντα εἰς τὴν Βουλὴν παράπονα ἔχωνται ἀληθείας τινὸς, ἀπονεμηθῇ δικαιοσύνη καὶ τιμωρηθῶσιν οἱ αὐτουργοὶ πράξεων ἀξιοποίνων· ἐν ἐναντίᾳ δὲ περιπτώσει μὴ διασύρηται τὸ ὄνομα Ἀξιωματικῶν τοῦ Στρατοῦ. Ἑπομένως συνιστῶμεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὴν μετ’ ἀκριβείας καὶ κατὰ τρόπον ἐγγυώμενον τὴν ἀποκάλυψιν τῆς ἀληθείας ἀμερόληπτον ἐνέργειαν τῶν ἀνακρίσεων.

§31ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ βαθείας, κύριοι Βουλευταὶ, καὶ ἐγκαρδίου λύπης γνωστοποιῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὸν θάνατον καὶ ἑνὸς τῶν ἐγκριτωτάτων καὶ δοκιμωτάτων λειτουργῶν τοῦ Κράτους, τοῦ Προέδρου τῶν ἐν Πάτραις Ἐφετῶν Ἠλία Χατζηλιάκου. Τηλεγραφικῶς ἀνηγγέλθη ὅτι ἀπεβίωσε χθὲς ἐν Τεργέστῃ, μεταβαίνων εἰς Βιέννην, ἵνα ἐπιζητήσῃ τὴν συνδρομὴν τῆς ἐκεῖσε ἰατρικῆς ἐπιστήμης. Ἅμα τῆς λυπηρᾶς ταύτης ἀγγελίας ἀφιχθείσης ἐν Πάτραις, ἡ ὁλομέλεια τοῦ Ἐφετείου συνελθοῦσα διεβίβασεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν παράκλησιν νὰ μεριμνήσῃ περὶ μεταφορᾶς τοῦ νεκροῦ καὶ κηδείας αὐτοῦ ἐν Πάτραις. Ἐπληροφορήθην μάλιστα, ὅτι τὴν αἴτησιν ταύτην τοῦ Ἐφετείου ὑπεστήριξε καὶ ὁ Νομάρχης Ἀχαΐας. Φρονῶ, κύριοι, ἐν πεποιθήσει ὅτι ἡ εὐχὴ αὕτη τῶν ἐν Πάτραις συναδέλφων τοῦ μακαρίτου Χατζηλιάκου εἶναι δικαιοτάτη, διότι ὁ ἀποθανὼν προσήνεγκεν ἐξόχους καὶ ἐκτάκτους ὑπηρεσίας.

§32ΜΑΥΡΟΣ. Τί εἶναι αὐτὰ ποῦ λέγεις; Ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του.

§33ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ διακοπὴ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ νομίζω, ὅτι εἶναι καθ’ ἑαυτὴν ἀχαρακτήριστος καὶ ἀναξία πάσης ἀπαντήσεως. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι ἡ εὐχὴ τοῦ ἐν Πάτραις Ἐφετείου εἶναι δικαιοτάτη, καὶ ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἀποδεχθῇ αὐτήν, ἵνα ἀποδειχθῇ ὅτι ἐκτιμῶνται δεόντως παρ’ ἡμῖν ὁ ἀκέραιος δικαστικὸς χαρακτὴρ καὶ ἡ ἐπιμελὴς καὶ ἀκριβὴς ἐκπλήρωσις τῶν δικαστικῶν καθηκόντων. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἐνεργείας του.

§34ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις βεβαίως θὰ προβῇ εἰς πᾶσαν πρόνοιαν, τὴν ὁποίαν φρονεῖ ὅτι ἐπιβάλλει αὐτῇ τὸ καθῆκόν της εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην τοῦ θανάτου ἑνὸς ἀληθῶς διαπρεποῦς δικαστικοῦ λειτουργοῦ· κατόπιν ἐπιφυλάσσεται νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὅ,τι μέλλει νὰ πράξῃ.

§35ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρόνοια, τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ, ἵνα ᾖ ἀποτελεσματική, πρέπει νὰ ἦναι ταχίστη, προκειμένου περὶ νεκροῦ.

§36ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ λυπηρὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα συνέβησαν εἰς τὴν πόλιν τῶν Φιλιατρῶν καὶ περὶ τῶν ὁποίων ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀπασχολήσω πρό τινων ἡμερῶν τὴν Βουλὴν, ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν ἑσπέραν τῆς 30 Νοεμβρίου. Τὸ πρῶτον δὲ ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον ἰδιαζόντως ἐσύστησα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἦτο τὸ νὰ ἀπομακρύνῃ τὴν ἔνοπλον δύναμιν τῆς πόλεως ἐκείνης· διότι, καθὼς ἠκούσατε ἐκ τῶν ἀναγνωσθέντων τηλεγραφημάτων, ἡ συμπλοκὴ ἐγένετο μεταξὺ πολιτῶν τῆς μερίδος τοῦ ὑποψηφίου Καραβήτου καὶ μεταξὺ ἀστυνομικῶν κλητήρων, ἀνηκόντων εἰς τὴν ἀντίθετον μερίδα καὶ συνοδευομένων ἀπὸ χωροφύλακας καὶ εὐζώνους. Ἕκαστος δὲ ἐννοεῖ ὅτι, ἀφοῦ οἱ στρατιῶται καὶ οἱ χωροφύλακες ἔλαβον μέρος εἰς τὴν συμπλοκήν, ἀφοῦ ἀντηλλάγησαν πυροβολισμοί, καὶ ἀφοῦ ἐπληγώθησάν τινες, τὸ ἀναγκαιότερον πάντων ἦτο νὰ ἀπομακρυνθῇ τὸ σῶμα ἐκεῖνο τοῦ στρατοῦ ἐκεῖθεν, διότι ἦτο πολὺ ἐνδεχόμενον νὰ ἐπιδοθῇ εἰς ἄλλας βιαιοπραγίας κατὰ τῶν πολιτῶν καὶ ἀντεκδικήσεις. Ἐν τούτοις, ἐνῷ ταῦτα ἐῤῥέθησαν ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Σαββάτου, τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Πρόεδρος εἰς τὴν Βουλήν, φέρει χρονολογίαν 4 Δεκεμβρίου, δηλαδὴ χθεσινήν· μεταξὺ δὲ τῶν ἄλλων παραπόνων, τὰ ὁποῖα ἀναφέρει, διαλαμβάνει ὅτι οἱ ἄνδρες τῆς ἐνόπλου δυνάμεως, οἱ ὁποῖοι ἀνεμίχθησαν εἰς τὴν δυσάρεστον ταύτην σκηνήν, ἐξακολουθοῦν νὰ μένουν ἐκεῖ πιέζοντες τοὺς μάρτυρας, τοὺς ὁποίους ἡ Δικαστικὴ Ἀρχὴ καλεῖ νὰ ἐξετάσῃ διὰ νὰ ἀνακαλύψῃ τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἀπειλοῦντες νὰ κακοποιήσουν τοὺς πολίτας. Καὶ περὶ μὲν τῶν ἄλλων παραπόνων θεωρῶ περιττὸν νὰ κάμω λόγον, ἀφοῦ ἡ Δικαστικὴ Ἀρχὴ ἐπελήφθη τῆς ἐξετάσεως· καθ’ ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὴν διαμονὴν τοῦ στρατιωτικοῦ ἀποσπάσματος ἀναγκάζομαι νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ τὸ ταχύτερον πρόνοιαν περὶ τῆς ἀπομακρύνσεως αὐτοῦ ἀπὸ τὸν τόπον ἐκεῖνον, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον οὐ μόνον νὰ συγκαλυφθῇ ἡ ἀλήθεια καὶ νὰ μὴν ἀνακαλυφθῶσιν οἱ ἔνοχοι, ἀλλὰ καὶ νὰ συμβοῦν μεγάλα δυστυχήματα. Συλλογισθῆτε ὅτι ὁ τόπος ἐκεῖνος εὑρίσκεται εἰς τὰς παραμονὰς δημοτικῆς ἐκλογῆς, καθ’ ἣν τὰ πάθη εἶναι εἰς τὸν μεγαλείτερον ἀναβρασμόν, καὶ μὴ θέλητε νὰ ῥίψητε ἔλαιον εἰς τὴν πυράν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ παραδεχθῇ ὥστε τὸ τηλεγράφημα τοῦτο νὰ σταλῇ ἀμέσως εἰς τὴν Κυβέρνησιν μὲ σύστασιν, ὅπως φροντίσῃ ἡ Κυβέρνησις περὶ τῆς ἀπομακρύνσεως τοῦ στρατιωτικοῦ ἀποσπάσματος καὶ ἀντικαταστάσεως δι’ ἑτέρου, τὸ ὁποῖον νὰ μὴν ἦναι ἐνοχοποιημένον εἰς τὰ λυπηρὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν.

§37ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κίνδυνος εἶναι καὶ οἱ διάδοχοι στρατιῶται νὰ προβοῦν εἰς ἀντεκδικήσεις· ὥστε ἐνισχύων τὸν κ. Σωτηρόπουλον εἰς τὴν πρότασίν του, παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἔχει τὸ ἄμεσον συμφέρον νὰ ὑπάρχῃ τάξις εἰς ὅλον τὸ Κράτος, ν’ ἀπομακρύνῃ ὅσον τάχιον ἐκεῖθεν τὸ ἀπόσπασμα, διότι ἡ διαμονή του ἐκεῖ θὰ γεννήσῃ νέας ταραχάς.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κομνᾶς Τράκκας ὑποβάλλει ἐπερώτησιν, καὶ κατὰ τὴν περίληψιν αὐτῆς, πρόκειται περὶ ἀπονομῆς βοηθήματος μηνιαίου εἰς τὴν χήραν τοῦ ἀποβιώσαντος ὁπλαρχηγοῦ ἐκ Μακεδονίας καταγομένου, τοῦ Γεωργίου Ζαχίλα.

§39Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διενεμήθη σήμερον ὁ πίναξ, ὁ καταδηλῶν τὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν εἰσπραχθέντων χρημάτων ἐκ τοῦ δανείου τῶν 170,000,000. Δὲν θέλω νὰ κάμω παρατήρησιν περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν εἶναι ἐκτεθειμέναι ἐν αὐτῷ αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐζητήσαμεν. Τῇ ἀληθείᾳ ἀπαιτεῖται κόπος διὰ νὰ δυνηθῇ τις νὰ κατατάξῃ τὰ εἰσπραχθέντα χρήματα κατὰ κατηγορίας ἢ κατὰ σκοπούς. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ δάνειον συνωμολογήθη ἵνα ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα, δηλοῦντα τὸν λογαριασμὸν μετὰ τῶν Τραπεζῶν πρὸς τὰς ὁποίας εἶχε τὸ Δημόσιον τὰ χρέη, εἴτε ἐκ τόκων εἴτε ἐκ κεφαλαίων, καὶ τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα εἰς ἑκατέραν αὐτῶν ἐπληρώθησαν καὶ πότε ἐπληρώθησαν.

§40ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς πότε θὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ μᾶς διανείμῃ ἀντίτυπον τῆς ἐκθέσεως τῆς Ἐξελεγκτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ δανείου τῶν 120,000,000.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἔκθεσις αὕτη ὑπῆρχεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ, δοθεῖσα εἰς Βουλευτὰς, δὲν ἐπανῆλθε πλέον καὶ καταγινόμεθα εἰς ἀναζήτησιν. Ὁ κ. Ζυγομαλᾶς ἐνθυμεῖται ὅτι τὴν εἶχε καὶ ὅτι τὴν ἔδωκεν εἰς τὸν κ. Σωτηρόπουλον, ὁ κ. Σωτηρόπουλος λέγει ὅτι τὴν εἶχεν ἐντὸς τῆς Βουλῆς, καὶ ὅτι τὴν ἀπέδωκε. Παρακολουθοῦμεν τὰ ἴχνη, ἵνα ἀνεύρωμεν αὐτήν· ἅμα εὑρεθῇ, θέλει τυπωθῆ.

§42ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὸ περιστατικὸν τοῦτο τὸ καὶ ἀστεῖον καὶ σοβαρὸν συγχρόνως, θὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς τὸ Προεδρεῖον νὰ καταρτίσῃ ἓν εὑρετήριον τῶν ἐξερχομένων ἐγγράφων, ὥστε νὰ μὴ ἔχῃ τὸ Προεδρεῖον τὴν εὐθύνην.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ εὑρετήριον ὑπάρχει καὶ εἶναι τακτικὸν, ὅταν ἐξέρχωνται τὰ ἔγγραφα διὰ τῆς διεκπεραιώσεως· ἀλλ’ ὅταν ἐξέρχωνται δι’ ἄλλου τρόπου, τὸ εὑρετήριον σιωπᾷ.

§44ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν βεβαιωθῇ ὅτι ἀπωλέσθη, πρέπει ν’ ἀναπληρωθῇ.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐζητήσαμεν νὰ εὕρωμεν τὸ σχέδιον, ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν εὑρέθη.

§46ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐνθυμοῦμαι ὅτι, ὅταν εἶσθε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁποῖον ἐκάματε θόρυβον περὶ τῆς διαχειρίσεως τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ δανείου τῶν 120,000,000, καὶ τῇ ἀπαιτήσει σας ἐδώσαμεν οὐχὶ καιρὸν νὰ ἐξελέγξητε ἀλλὰ καὶ εἰδικὴν ἐπιτροπὴν διωρίσαμεν, ἥτις ὑπέβαλε καὶ τὴν περὶ τούτου ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν εἴτε σεῖς, ὅτε εἶσθε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἴτε ὁ διάδοχός σας ὠφείλατε νὰ τυπώσητε, καθὼς καὶ ὅλα τὰ ἔγγραφα τὰ σχετικὰ τῆς διαχειρίσεως ἐκείνου τοῦ δανείου. Γνωρίζετε ὅτι ὑπῆρξε πρὸ αὐτοῦ ἓν ἄλλο δάνειον τῶν 60,000,000, καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὁ διαχειρισθεὶς τοῦτο Ὑπουργὸς κ. Δηλιγιάννης διένειμε φυλλάδιον, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπῆρχε καὶ τὸ τελευταῖον ἔγγραφον τῆς διαχειρίσεως τοῦ δανείου αὐτοῦ. Παρατηροῦμεν δὲ σήμερον ὅτι ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία διεδέχθη τὴν διαχείρισιν τοῦ δανείου τῶν 120,000,000, τοῦ ὁποίου καὶ μέρος ἐδαπάνησε, καθὼς καὶ τὴν διαχείρισιν καὶ τοῦ ἑτέρου δανείου τοῦ τῶν 170,000,000, δὲν εὑρίσκονται τὰ χαρτιὰ, πετώμενα εἰς τὰ γραφεῖα, καὶ δὲν συνεστάλησαν νὰ εἴπωσιν, ὅτι τὰ κλέπτουν καὶ οἱ βουλευταί! Αὐτὸ προδίδει ὅτι δὲν ἠμποροῦν οἱ Ὑπουργοὶ νὰ δικαιολογήσουν τὰς ἐργασίας των ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν μνησθέντων δανείων, μὴ διατελέσαντες εἰλικρινεῖς κατὰ τὴν διαχείρισιν. Λοιπὸν, κ. Πρόεδρε, πρέπει νὰ παρουσιασθῇ ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν ὁπωσδήποτε ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐν γένει ὅλα τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα τὴν ἐξέλεγξιν τῆς διαχειρίσεως τοῦ δανείου τῶν 120,000,000, καθὼς καὶ λεπτομερὴς ἔκθεσις διὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ δανείου τῶν 170,000,000· συνάμα νὰ κατατεθῶσι καὶ τὰ ἔγγραφα, νὰ ἴδωμεν τί γίνεται, διότι ἐφορτώσαμεν τὸ Ἔθνος μὲ δάνεια τόσῳ μεγάλα, τὰ ὁποῖα, ἐὰν πρὸ δεκαετίας τὰ ὠνειρευόμεθα κἂν, ἠθέλομεν καταληφθῇ τὸ ὀλιγώτερον ἀπὸ σπασμούς.

§47Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔχω καθῆκον νὰ εὐκολύνω τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου ἐζήτησε κατάλογον τῆς διαχειρίσεως τοῦ δανείου τῶν 120,000,000 καὶ τὴν ἔκθεσιν τῆς συσταθείσης πρὸς ἐξέλεγξιν τῆς διαχειρίσεως ταύτης Ἐπιτροπῆς. Τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, τὸ ὁποῖον φαίνεται ἦτο ὁ τελευταῖος κάτοχος τῆς ἐκθέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐπληροφόρησε τὴν Βουλὴν ὅτι δὲν ὑπάρχει εἰς τὰ Ἀρχεῖα καὶ ὅτι αὕτη περιπλανᾶται, ἀσχολεῖται δὲ ὁ κ. Πρόεδρος νὰ τὴν ἀνεύρῃ. Ποῖος ἦτο ὁ σκοπὸς τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, ζητήσαντος τὸν κατάλογον τῆς διαχειρίσεως τοῦ δανείου; Σκοπὸς αὐτοῦ ἦτο βεβαίως νὰ γνωσθῇ πότε εἰσεπράχθη καὶ πόσα χρήματα εἰσεπράχθησαν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 120,000,000, ποῦ δὲ, πότε καὶ πόσα διετέθησαν ἐξ αὐτοῦ. Ποῖος ἦτο ὁ σκοπὸς τῆς συστάσεως Ἐπιτροπῆς πρὸς ἐξέλεγξιν τῆς διαχειρίσεως τοῦ δανείου τῶν 120,000,000; Νὰ γνωσθῇ ἂν τὰ χρήματα, τὰ εἰσπραχθέντα, διετέθησαν καλῶς, ἂν ὑπῆρξεν ὑπόλοιπον, ἂν ὑπάρχῃ ἀνακρίβειά τις περὶ τὴν διαχείρισιν, ἂν ὑπάρχουν δαπάναι ἀδικαιολόγητοι. Ὅταν ἡ Ἐπιτροπὴ συνέστη καὶ εἰργάσθη καὶ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσιν αὑτῆς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ Ὑπουργεῖον ὠφελήθη ἐκ τῶν παρατηρήσεων αὐτῆς, εἴτε ἐπὶ τῶν εἰσπραχθέντων ἐκ τοῦ δανείου, εἴτε ἐπὶ τῶν δαπανῶν. Ὅθεν, ἐὰν τυχὸν δὲν ἤθελεν εὑρεθῆ ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς ἐξελεγκτικῆς, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐν τοῖς γραφείοις αὑτοῦ κατέχει πᾶσαν πληροφορίαν περὶ τοῦ δανείου, καὶ δύναται νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν καὶ περὶ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν εἰσεπράχθη ἑκάστη δόσις, καὶ περὶ τῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, καὶ περὶ τῶν ἀναγκῶν, εἰς τὰς ὁποίας διετέθησαν, καὶ οὕτω θέλομεν δυνηθῆ νὰ ὑπερβῶμεν τὰς δυσκολίας, αἱ ὁποῖαι σήμερον παρουσιάζονται ἐκ τῆς ἀπωλείας τῆς ἐκθέσεως.

§48ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Πιστεύω ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ὑπόσχεσιν, ἣν ἔδωκε χθὲς, τοῦ νὰ φέρῃ τὸν Νόμον, ἐφ’ οὗ ἐστηρίχθη διὰ τὸν διορισμὸν τοῦ Ἀστυϊάτρου· εἶπεν ὅτι σήμερον θὰ φέρῃ τὸν Νόμον.

§49ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Θέλω ἐξετάσει. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γνωρίζω, εἶναι ὅτι πρὸ πολλῶν χρόνων διωρίσθη, καὶ ἔκτοτε οὐδόλως ἐπαύθη· πρώτην φορὰν δίδεται ἀφορμὴ νὰ ἐξετασθῇ ἐὰν ὑπάρχῃ Νόμος περὶ τούτου. Πρέπει νὰ μοὶ δώσητε καιρὸν νὰ ἐξετάσω.

§50ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Πολὺ καλά· σᾶς δίδομεν 2 ἢ 3 ἡμέρας, μεθ’ ἃς θέλω λάβει τὸν λόγον, διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι δὲν ὑπάρχει Νόμος.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§52Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Χθὲς ἀνεκοινώσατε εἰς τὴν Βουλὴν, κ. Πρόεδρε, τὴν παραίτησιν τοῦ κ. Χατζηπέτρου· παρακαλῶ νὰ προκαλέσητε τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, διότι θέλω περὶ τούτου ὁμιλήσει.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶχον σκοπὸν νὰ κάμω περὶ τούτου λόγον. Κατὰ τὸν Κανονισμόν, ἐπειδὴ διεκόπη ἡ ἀγόρευσις τοῦ βουλευτοῦ Μεγαρίδος, πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ὅπως περατωθῇ, καὶ κατόπιν θὰ φέρωμεν τὸ ζήτημα τῆς παραιτήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ.

§54Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Πρὸ ὀλίγου εἴπατε ὅτι εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἀλλὰ χθὲς ἀνηγγείλατε εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν συναδέλφου, δι’ ἧς ζητεῖ τὴν παραίτησίν του ἕνεκα ἀδυναμίας πρὸς ἐκπλήρωσιν καθήκοντος· ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος θέλω νὰ ὁμιλήσω.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε ν’ ἀναβληθῇ διὰ τὴν σήμερον, ἄρα ἐγένετο ζήτημα ἡμερησίας διατάξεως. Ἂν θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ τὸ προτάξῃ, δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν.

§56ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ καταρτισμοῦ τῆς Βουλῆς, καὶ τὸ ζήτημα ὡς τοιοῦτον προτιμᾶται.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν Βουλὴν, ἐὰν θέλῃ νὰ τὸ προτιμήσῃ ἢ ὄχι.

§58ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ προτιμηθῇ.

§59Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὑπέθετον, κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν χθεσινὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ὡς πρῶτον ἀντικείμενον θὰ ἦτο σήμερον ἡ αἴτησις τῆς παραιτήσεως τοῦ ἐντίμου συναδέλφου ἡμῶν κ. Χατζηπέτρου. Ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ ὑποθέτω, ὅτι ἡ ἀποδοχὴ τῆς παραιτήσεως ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὡς ἐκ τῆς θέσεως τοῦ πάσχοντος συναδέλφου. Συνεπῶς ἤθελον παρακαλέσει καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως, γενομένης ἀποδοχῆς τῆς παραιτήσεως, χορηγηθῶσιν εἰς τὸν ἀξιωματικὸν αὐτὸν πλήρεις αἱ ἀποδοχαί του, ἵνα μεταβῇ εἰς Εὐρώπην καὶ ζητήσῃ τὴν συνδρομὴν τῆς ἐπιστήμης. Ταῦτα λέγων φρονῶ ὅτι ἀνταποκρίνομαι καὶ πρὸς τὰ αἰσθήματα τῆς Βουλῆς καὶ πρὸς τὰ αἰσθήματα τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις εἰς ἄλλας περιστάσεις, ὀλιγώτερον σοβαρὰς, ἔπραξε τοιοῦτον φιλάνθρωπον καθῆκον· τοῦτο ἔπραξαν καὶ ὅλαι αἱ προγενέστεραι Κυβερνήσεις καὶ αὐτὴ ἡ σημερινὴ εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ ἐντίμου καθηγητοῦ τῶν μαθηματικῶν κ. Νικολαΐδου. Ὅθεν, νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὑποχρέωσις, παραιτηθέντος ἤδη τοῦ ἐντίμου ἡμῶν συναδέλφου, νὰ ἐπαναφέρῃ αὐτὸν εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν, παρέχουσα αὐτῷ πλήρεις τὰς ἀποδοχὰς καὶ ἀποβλέπουσα καὶ εἰς τὸ ἄτομον καὶ εἰς τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας δυνατὸν ἴσως καὶ εἰς τὸ μέλλον νὰ προσφέρῃ εἰς τὸ Κράτος. Ὅθεν νομίζω, ὅτι εἰς τοῦτο ὑποχρεοῦται ἡ Κυβέρνησις, διότι, ὡς γνωστὸν, ἡ μόνη κληρονομία, ἣν ἔλαχεν, εἶναι ἡ πενία του.

§60Ν. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Παρακαλῶ κἀγὼ τὴν Κυβέρνησιν νὰ φανῇ οἰκτίρμων καὶ ἀρωγὸς ἀπέναντι τοῦ συναδέλφου ἡμῶν Βουλευτοῦ Α. Χατζηπέτρου, παθόντος τὰς φρένας, καὶ χορηγήσῃ χρηματικήν τινα βοήθειαν, ὅπως μεταβῇ εἰς Εὐρώπην πρὸς θεραπείαν τοῦ νοσήματος. Καὶ νομίζω ὅτι εἶναι ἀξιοπρεπὲς καὶ δίκαιον νὰ ἔλθῃ ἡ Σ. Κυβέρνησις βοηθὸς χάριν μάλιστα τῶν πατρικῶν του ἐκδουλεύσεων καὶ θυσιῶν γνωστῶν εἰς τὸ Πανελλήνιον.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν, παραδέχεται τὴν παραίτησιν τοῦ Βουλευτοῦ Τρικκάλων Ἀλεξάνδρου Χατζηπέτρου; Οἱ παδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§62ΚΟΡΠΑΣ. Νὰ γείνῃ ἀποδεκτὴ ἡ παραίτησις, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον, τὸν ὁποῖον ἔθεσεν ὁ προλαλήσας συνάδελφος.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ ἔννοια τῶν λόγων τοῦ προλαλήσαντος εἶναι νὰ γίνῃ σύστασις εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ σύστασις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ γίνεται δεκτὴ ἐξ αὐτοῦ τοῦ νόμου· διότι ὁ ἀξιωματικὸς Βουλευτής, παραιτούμενος, ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀνακληθῇ ἀπὸ τῆς διαθεσιμότητος εἰς ἐνέργειαν, καταλαμβάνων οἱανδήποτε κενὴν ἢ τὴν πρώτην κενωθησομένην θέσιν ἐν τῷ στρατῷ ἐκ τῶν τοῦ βαθμοῦ αὐτοῦ. Ὥστε κατὰ τὸν νόμον, ὑπαρχούσης κενῆς θέσεως, ὁ παραιτούμενος ἤδη Βουλευτὴς θέλει καταλάβει αὐτήν, παρέχουσαν αὐτῷ πλήρεις τὰς ἀποδοχὰς τοῦ βαθμοῦ του. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν δ’ ἀνήκει νὰ τῷ παράσχῃ καὶ πᾶσαν εὐκολίαν ὅπως, διατελῶν ἐν ἀπολαυῇ τοῦ μισθοῦ τῆς ἐνεργείας, ἐπωφεληθῇ ἐκ πάσης εὐκαιρίας, ὅπως ἐπιμεληθῇ τὰ τῆς ὑγείας του.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ περὶ χαρτοσήμου Νομοσχεδίου. Ὁ κ. Δραγούμης ἔχει τὸν λόγον.

§66ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Χθές, κύριοι, κατὰ τὴν ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου τοῦ συζητουμένου ὁμιλίαν μου ὑπέδειξα πρὸς ὑμᾶς τίνες οἱ τρόποι, διὰ τῶν ὁποίων τὸ Νομοσχέδιον ἐπεδίωξεν ἐν ταὐτῷ καὶ τὴν συγχώνευσιν ἐν ἑαυτῷ ἁπασῶν τῶν κειμένων διατάξεων τῶν περὶ χαρτοσήμου, εἴτε αὗται ἐπήγαζον ἐκ τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, εἴτε ἐκ τῆς Ἐκτελεστικῆς, εἴτε καὶ ἐξ ἁπλῶν ὑπουργικῶν ἐγκυκλίων, ἐπεδίωξε δ’ ἐν ταὐτῷ καὶ τὴν συγχώνευσιν καὶ μεταῤῥύθμισιν τῶν διατάξεων τούτων κατὰ μέρος, ἄνευ μεταβολῆς τοῦ στελέχους τοῦ νόμου. Ἐπεδίωξε, λέγω, τὴν φορολογικὴν μεταῤῥύθμισιν δι’ ἐλαττώσεων καὶ αὐξήσεων τοιούτων, ὥστε νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἄνευ βάρους ὑπερμέτρου αὔξησιν τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους ἐκ τοῦ περὶ χαρτοσήμου Νόμου. Διακόψας τὴν ὁμιλίαν μου, δὲν προέλαβον χθὲς νὰ ἀναπτύξω παρὰ μόνον τοὺς δύω πρώτους τρόπους, διὰ τῶν ὁποίων ἐπεδίωξεν ἡ Κυβέρνησις αὔξησιν τῶν ἐσόδων διὰ τοῦ περὶ χαρτοσήμου Νόμου, καὶ τὸν δεύτερον μάλιστα ἀτελῶς, δηλαδὴ τὴν τροποποίησιν, ἥτις ἐγένετο τοῦ σχήματος τοῦ χαρτοσήμου καὶ τῶν κεκανονισμένων ἐπ’ αὐτοῦ γραμμῶν καὶ τοῦ περιθωρίου καὶ τὴν μεταβολὴν τῆς κλίμακος. Καὶ νομίζω ὅτι ἐπείσθησαν οἱ ἀκούσαντές μου, ὅτι ἡ τροποποίησις αὕτη, ὅπως μάλιστα περιωρίσθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἐξελεξάσης τὸ νομοσχέδιον, δὲν φέρει βάρος ἀφόρητον εἰς τοὺς μεταχειριζομένους τὸ χαρτόσημον φορολογουμένους. Κατέδειξα ἰδίως ὅτι ἡ εὔρυνσις τοῦ φύλλου τοῦ χαρτοσήμου, συνδυαζομένη πρὸς τὴν ἐλάττωσιν τῆς εὐρύνσεως τῶν περιθωρίων, καὶ λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει ὅτι ἐπανήχθησαν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς αἱ τριάκοντα γραμμαὶ ἀντὶ τῶν εἴκοσι πέντε, λαμβανομένου πρὸς τούτοις ὑπ’ ὄψει, ὅτι τὰ δύω περιθώρια ὑποδεικνύονται ὑπὸ τῆς δικαστικῆς ὑπηρεσίας, καὶ ὅτι μάλιστα ἐν ταῖς ἀποφάσεσι καὶ τὰ δύω εἶναι καθιερωμένα ὑπὸ τῆς συνηθείας, διὰ τὴν ἀνάγκην τῆς βιβλιοδετήσεως, νομίζω, κύριοι, ὅτι ἀπέδειξα εἰς τοὺς ἀκούσαντάς μου, ὅτι ἡ μεταῤῥύθμισις αὕτη οὐδεμίαν ἐπάγεται ἀφόρητον ἐπιβάρυνσιν εἰς τοὺς φορολογουμένους. Εἶπον καὶ χθὲς εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι κυρίως ἐλπίζεται αὔξησις τοῦ ἐσόδου τοῦ χαρτοσήμου ἐκ τῆς μεταῤῥυθμίσεως τῆς κλίμακος τῶν τοῦ χαρτοσήμου τελῶν, καὶ ὅτι ἐκεῖ κεῖται τὸ καίριον μέρος τοῦ Νομοσχεδίου, καὶ ἠρξάμην τῆς ἀναπτύξεως τῆς μεταῤῥυθμίσεως ταύτης, ἐπιστήσας τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ τῆς κλίμακος τῶν τελῶν ἀξίας καὶ ἐπὶ τῆς τῶν τελῶν τῶν ἐμπορικῶν ἐγγράφων. Κατὰ τὴν πρώτην κλίμακα, ἐπιβάλλεται τέλος, μὴ ὑπερβαῖνον τὸ ½% κατὰ τὸ πέρας ἑκάστου βαθμοῦ, καὶ μὴ ὑπερβαῖνον τὸ 1% κατὰ τὴν ἀρχὴν τῶν βαθμίδων, λαμβανομένου πάντοτε ὑπ’ ὄψει ὅτι ἐξαιρεῖται ἡ τάξις τῶν 50 λεπτῶν, ἡ ὁποία καὶ κατὰ τὸν ὑπάρχοντα νόμον ἐξ ἀνάγκης ἐπιβάλλει τέλος ἐν ἀρχῇ ἀνώτερον τοῦ 1%, διότι ἐν αὐτῇ ἄρχεται ἡ φορολογία ἀπὸ τῶν 10 δραχμῶν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι βαρὺ, διότι ἐπὶ πάντων τῶν ἄλλων βαθμῶν ἡ φορολογία οὐδαμῶς ὑπερβαίνει τὰ ¾%. Καὶ τοῦτο παραστήσας πρὸς ὑμᾶς, ἀντιπαρέβαλον τὰ ἐν ἄλλοις Κράτεσι κρατοῦντα, καὶ ἀπέδειξα ὅτι ἐκεῖ, ἐν Βελγίῳ, ἐν Γαλλίᾳ, ἐν Ἰταλίᾳ, τὰ τέλη εἶναι πολὺ ἀνώτερα, ὅτι ἐπὶ πωλήσεως ἀκινήτων τὰ τέλη ἐν Ἰταλίᾳ εἶναι ἀνώτερα τῶν 3%, ἐν Γαλλίᾳ φθάνουσι καὶ μέχρι 10%, ἐπί τινων δ’ ἐξαιρετικῶς πράξεων τὸ τέλος καταβαίνει εἰς 8½%.

§67Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐν Παρισίοις ὑπάρχει τὸ Πρωτοδικεῖον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἐν Ἀθήναις;

§68ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κατὰ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ὑμεῖς ἐξετάζετε τὸ ζήτημα, τοῦτο μόνον πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν· ἀλλὰ κατ’ ἐμὴν κρίσιν ὁ λόγος οὗτος εἶναι εἷς ἐκ τῶν πολλῶν, οἵτινες ἐξετάζονται, προκειμένου περὶ ἐπιβολῆς τελῶν χαρτοσήμου.

§69ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Λοιπὸν θεωρεῖτε ἄσκοπον καὶ ἄσχετον τὴν ἐρώτησίν μου πρὸς τὸ Νομοσχέδιον.

§70ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπὶ τῆς κλίμακος ταύτης πρέπει πάντως νὰ γίνῃ ἡ παρατήρησις, ὅτι ἐπεδιώχθη δι’ αὐτῆς, τηρουμένης μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ἀναλογίας, τηρουμένου ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ φορολογικοῦ ὅρου, νὰ βαρυνθῶσιν ὀλιγώτερον αἱ μικρότεραι συναλλαγαί, καὶ τοῦτο ἐπετεύχθη, ὡς νομίζω, διὰ τοῦ κανονισμοῦ τῶν βαθμῶν οἷοι ἐγένοντο ἐν τῷ νομοσχεδίῳ· διότι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ οἱ βαθμοὶ τῶν κατωτέρων ποσοτήτων ἀπέχουσιν ἀπ’ ἀλλήλων ὀλιγώτερον ἢ οἱ βαθμοὶ τῶν ἀνωτέρων. Τὰ διαστήματα δηλαδὴ τὰ μεταξὺ αὐτῶν, καθ’ ὅσον πρόκειται περὶ μικρῶν ποσοτήτων, εἶναι μικρὰ, καθ’ ὅσον δὲ πρόκειται περὶ μεγάλων προβαίνουσιν αὐξανόμενα. Καὶ οὕτω ἐπέρχεται τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι, μὴ μεταβαλλομένου τοῦ ὅρου τοῦ φορολογικοῦ, ὁσάκις πρόκειται περὶ μέσου ὅρου ἢ τοῦ κατωτάτου ὅρου τῆς βαθμίδος, τοῦ διαστήματος ἡ βραχύτης μὴ ἐπιτρέπουσα νὰ γίνῃ προσθήκη ἐπὶ τῶν κατωτέρων βαθμίδων ὅση εἰς τὰς ἀνωτέρας, συνεπάγεται μικροτέραν φορολογίαν ἐπὶ τῶν κατωτέρων ποσῶν. Ἐὰν λάβητε π. χ. τὸ τέλος τῆς δραχμῆς μιᾶς (βαθμὸς τρίτος), τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται ἐπὶ πράξεων ἀξίας μέχρι 200 δραχμῶν, θέλετε ἴδει ὅτι ἐν τῇ ἑπομένῃ βαθμίδι τῶν δραχμῶν δύω (ἀπὸ 200 μέχρι 400 δραχμῶν) δύω δραχμῶν τέλος ἐπιβάλλεται ἐπὶ 201 δραχμῶν. Ἐὰν λάβητε ὅμως ὑπ’ ὄψει τὴν 40 τάξιν, ἐν ᾗ ἐπιβάλλεται 600 δραχμῶν τέλος ἐπὶ 120 χιλιάδων δραχμῶν ἀξίας, θέλετε παρατηρήσει, ὅτι ἡ προσθήκη μιᾶς δραχμῆς εἰς τὸν προηγούμενον ἀνώτερον ὅρον τῶν 100 χιλιάδων ἐπάγεται πρόσθετον τέλος 50 δραχμῶν, ἀντὶ προσθήκης μιᾶς δραχμῆς, ἥτις παρατηρεῖται εἰς τὴν τρίτην τάξιν. Ἐκ τούτου ἐπιτυγχάνεται, διὰ φορολογίας οὐχὶ ἀνίσου, κέρδος μεῖζον ἐπὶ τῆς κινήσεως τῶν μεγαλειτέρων κεφαλαίων, ἐνῷ τὸ ἐκ τοῦ τέλους κέρδος εἶναι πολὺ μικρότερον κατὰ τὴν κίνησιν τῶν μικροτέρων κεφαλαίων. Καὶ ὀφείλω ἐνταῦθα νὰ παρατηρήσω ὅτι, κατὰ τὴν ὑπάρχουσαν στατιστικὴν, ἡ δαπάνη ἡ μεγάλη τῶν τοῦ χαρτοσήμου φύλλων γίνεται μέχρι τῆς ποσότητος τῶν 12,000 δραχμῶν· δηλαδὴ, ἐὰν λάβωμεν ὡς παράδειγμα τὸν πίνακα τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου τοῦ ἔτους 1883, κατὰ τὸν πίνακα τοῦτον χαρτοσήμου ἀξίας δικαστηρίων κατηναλώθησαν ἀπὸ 50 λεπτῶν μέχρι 40 δραχμῶν, δηλαδὴ ἀπὸ τῆς βαθμίδος 10 –150 δραχμῶν μέχρι τῆς βαθμίδος τῶν 12,000 δραχμῶν, κατηναλώθησαν, λέγω, κατὰ τὸ ἔτος 1883 φύλλα 230,954, ἐνῷ ἡ ὅλη κατανάλωσις τοῦ χαρτοσήμου τοῦ κεφαλαίου τούτου εἶναι 234,495· ὥστε αἱ πέραν τῶν 40 δραχμῶν τάξεις μέχρι τέλους 500 δραχμῶν ἔσχον κατανάλωσιν μόνον 3,541 φύλλων· ἐπ’ αὐτῶν τῶν ὀλίγων φύλλων γίνεται ἡ μεγαλειτέρα φορολογία· τὰ δὲ ἄλλα φύλλα ἀνάγονται εἰς τὰς μικροτέρας τῶν 12,000 δραχμῶν πράξεις. Ἡ αὐτὴ ἀναλογία παρατηρεῖται καὶ εἰς τὸ χαρτόσημον τῆς ἀξίας τὸ γενικὸν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου παρατηρῶ, ὅτι κατὰ τὸ 1883 ἐγένετο μεγάλη κατανάλωσις μέχρι τέλους δραχμῶν 5, δηλαδὴ μέχρι κεφαλαίου δραχμῶν 1500· ἐγένετο μέχρι δραχμῶν 5 κατανάλωσις φύλλων 341,224, ἐπὶ δὲ ἁπάντων τῶν λοιπῶν βαθμῶν ἐγένετο κατανάλωσις μόνον φύλλων 3,562. Ἐπὶ τούτων τῶν βαθμῶν, τῶν ἀνωτέρων, γίνεται ἡ διὰ τοιαύτης ἁθρόας προσθήκης τέλους μείζων φορολογία. Διὰ τούτων κατέδειξα, ὅτι ἐν τῇ οἰκονομίᾳ τοῦ νομοσχεδίου ἐπεκράτησεν ἡ ἀρχὴ νὰ βαρυνθῶσιν ὀλιγώτερον τὰ μικρὰ κεφάλαια καὶ περισσότερον τὰ μεγαλείτερα, τηρουμένης πάντοτε τῆς ἀναλογίας. Καὶ τοιουτοτρόπως ἐπληρώθη ἐνταῦθα ἡ γενικὴ εὐχὴ, νὰ μὴ ἐπιβαρύνωνται τὰ μικρὰ κεφάλαια, ἀλλὰ διὰ τῶν μεγάλων κεφαλαίων νὰ ἐπιδιώκηται γενναιότερον ἡ αὔξησις τῶν προσόδων τοῦ Κράτους.

§71ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτοὶ οἱ ἀριθμοὶ ἀφορῶσι τὸ χαρτόσημον τάξεως ἢ ἀξίας;

§72ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀφορῶσιν εἰς τὸ χαρτόσημον ἀξίας. Οὕτως ἡ κλῖμαξ αὕτη εἶναι διῃρημένη εἰς ἓξ γενικωτέρας κατηγορίας· καὶ ἡ μὲν πρώτη διαίρεσις προβαίνει ἀνὰ 200 δραχμὰς, ἡ δευτέρα ἀνὰ 400, ἡ τρίτη ἀνὰ 1000, ἡ τετάρτη ἀπὸ 2 χιλιάδων εἰς 2 χιλιάδας, ἡ πέμπτη ἀνὰ 4 χιλιάδας καὶ ἡ ἕκτη ἀπὸ 10 χιλιάδων εἰς 10 χιλιάδας. Πέραν δὲ τοῦ ἀνωτάτου ὅρου τῶν 150,000 δραχμῶν ἐξακολουθεῖ ἡ αὐτὴ προσθήκη 50 δραχμῶν κατὰ δέκα χιλιάδας, ἥτις καὶ εἰς τοὺς ἀμέσως προηγουμένους βαθμούς. Καὶ τοιαῦτα μὲν εἶναι τὰ τέλη τὰ ἐπιβαλλόμενα ἐπὶ πράξεων καὶ συμφωνιῶν κατὰ λόγον τῆς ἀξίας τῶν κεφαλαίων. Ἔρχεται δὲ κατόπιν ἡ δευτέρα κλῖμαξ, ἡ ὁρῶσα τὰ ἔγγραφα τὰ ἐμπορικὰ, κλῖμαξ πολὺ ἐλαφροτέρα τῆς προηγουμένης. Κατὰ τὴν κλίμακα ταύτην, ἡ ἀναλογία ἐπὶ τοῦ πέρατος τοῦ βαθμοῦ εἶναι μόνον ἐν τοῖς χιλίοις κατὰ δὲ τὴν ἀρχὴν τοῦ βαθμοῦ οὐδέποτε ὑπερβαίνει τὸ ½ τοῖς χιλίοις, πλὴν μόνον κατὰ τοὺς ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ προστεθέντας τέσσαρας τελευταίους βαθμοὺς· διότι κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1877, αἱ ὅλαι τάξεις τοῦ χαρτοσήμου ἐπὶ ἐμπορικῶν πράξεων εἶναι 18, κατὰ δὲ τὸν νέον νόμον 22, προστεθεισῶν εἰς αὐτὰς τεσσάρων εἰσέτι τάξεων, ἐφ’ ὧν δύναται νὰ φθάσῃ τὸ τέλος καὶ μέχρι 2 τοῖς χιλίοις. Καὶ ἐπὶ τῆς κλίμακος ταύτης αἱ αὐταὶ ἁρμόζουσι παρατηρήσεις. Καὶ ἐπὶ τῆς κλίμακος τῶν ἐμπορικῶν ἐγγράφων παρατηρῶ, ὅτι καὶ τοιαῦτα ὄντα τὰ τέλη, οἷα προσδιώρισεν αὐτὰ τὸ Νομοσχέδιον, εἶναι πολὺ κατώτερα τῶν ἰσχυόντων ἐν ἄλλοις Κράτεσιν. Ἐν Γαλλίᾳ τὰ ἐμπορικὰ ἔγγραφα ὑπάγονται καὶ εἰς τέλος χαρτοσήμου, καὶ εἰς τέλος καταχωρίσεως· καὶ ἐκεῖνο μὲν εἶναι σήμερον ½ τοῖς χιλίοις, ἀναβιβασθὲν μετὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον καὶ εἰς 1 καὶ 1½ τοῖς χιλίοις. Ἀλλὰ πρὸς τῷ τέλει τούτῳ ὑπάρχει καὶ τέλος καταχωρίσεως, ἀναβαῖνον εἰς ½ τοῖς ἑκατόν. Ὥστε ἐν Γαλλίᾳ, ἀντὶ νὰ περιορίζηται τὸ ὅλον τέλος εἰς 1 ἢ 1½ τοῖς χιλίοις, ἀναβαίνει πρὸς 1%. Καὶ ταῦτα μὲν, ὅσα συντόμως δύνανται νὰ λεχθῶσι περὶ τῆς κλίμακος. Τρίτος δὲ τρόπος, δι’ οὗ ἐπεδιώχθη ὑπὸ τοῦ Νομοσχεδίου ἡ αὔξησις τοῦ ἐκ τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου ἐσόδου, εἶναι ἡ ἀναθεώρησις τῶν παγίων τελῶν. Τὰ πάγια τέλη, ὡς γνωρίζετε, ἐν τῷ κειμένῳ νόμῳ ἄρχονται ἀπὸ τῆς τάξεως τῶν 50 λεπτῶν, προχωροῦντα μέχρι 10 δραχμῶν. Τὸ Νομοσχέδιον καθιέρωσε 43 τάξεις χαρτοσήμου διὰ τὰ ἔγγραφα τῆς ἀξίας καὶ κατήργησε τὴν ἐπὶ τῶν σφραγίδων διάκρισιν, διὰ τὴν εὐκολίαν καὶ τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῶν συναλλασσομένων, καὶ πρὸς ἀποφυγὴν κινδύνων, εἰς τοὺς ὁποίους οὗτοι σήμερον εἶναι ἐκτεθειμένοι. Καταργῆσαν τὴν διάκρισιν ταύτην τὸ Νομοσχέδιον, ἠθέλησε νὰ προσαρμόσῃ εἰς τοὺς ἤδη διὰ τὰ ἀναλογικὰ τέλη καθιερωθέντας βαθμοὺς καὶ τὰ τέλη τῆς τάξεως, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ παρεμβάλλωνται τιμαὶ χαρτοσήμου, μὴ ἀναγεγραμμέναι ἐν τῇ κλίμακι· ἂν δηλαδὴ ὑπάρχῃ μόνον 9 καὶ 11 δραχμῶν χαρτόσημον ἐν τῇ κλίμακι, νὰ μὴ παρεμβάλληται διὰ τὸ πάγιον τέλος ἄλλο χαρτόσημον δραχμῶν 9½ ἢ 10. Ἐκ τούτου δ’ ἐπῆλθεν ἡ ἀνάγκη μεταῤῥυθμίσεώς τινος περὶ τὰ τέλη, ἡ ὁποία ἄλλοθεν δὲν ὑπεδεικνύετο ὡς ἀναπόφευκτος. Καὶ ἐνταῦθα κατὰ πρῶτον ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι εἶναι ἀνακριβῆ ὅσα ἐλέχθησαν χθὲς, ἀντιγραφέντα ἐκ τῶν συζητήσεων τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου, περὶ τῆς ὑποβολῆς τῶν ἀναφορῶν, τῶν πρὸς τὰς Δημοσίας Ἀρχὰς, εἰς ἀνώτερον τέλος. Τοῦτο ἀπορῶ, πῶς ὑπῆρξε δυνατὸν νὰ συζητηθῇ ἐν τῷ Δικηγορικῷ Συλλόγῳ, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐπαναληφθῇ καὶ ἐνταῦθα, ἐνῷ ἀμέσως τὸ αʹ ἐδάφιον τοῦ 20 ἄρθρου τοῦ Νομοσχεδίου λέγει, ὅτι αὗται ὑπάγονται εἰς τέλος 50 λεπτῶν (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 1. Πᾶσα ἀναφορὰ ἰδιωτῶν, συντεχνιῶν, σωματείων, ἰδιωτικῶν καταστημάτων πρὸς Ἀρχήν τινα τοῦ Κράτους, πλὴν τῶν δικαστικῶν, διδομένη, ὑπόκειται εἰς τέλος λεπτῶν πεντήκοντα κατ’ ἀκέραιον φύλλον». Ὑπήχθησαν ὅμως εἰς ἀνώτερον τέλος αἱ αἰτήσεις θεραπείας, καὶ νομίζω, ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος διὰ νὰ εὐνοηθῶσιν οὕτως αἱ αἰτήσεις αὗται, ὥστε, καίτοι εἶναι αἱ πρῶται ἐπὶ δικῶν κατὰ τοῦ Δημοσίου διαδικαστικαὶ πράξεις, νὰ ὑποβάλλωνται ἐξαιρετικῶς αὐταὶ εἰς τὸ τέλος τῶν κοινῶν ἀναφορῶν. Εἶπε χθὲς ὁ ἔντιμος προαγορεύσας ὅτι πᾶσαι αἱ πρὸς Δικαστικὰς Ἀρχὰς ἀναφοραὶ ὑπεβλήθησαν καὶ αὗται κατ’ ἐπίτασιν εἰς τέλος μιᾶς δραχμῆς, ἀλλὰ παρέλειψε νὰ παρατηρήσῃ ὁ κύριος συνάδελφος, ὅτι τὸ τέλος τοῦτο ἐπιβάλλεται εἰς αὐτὰς καὶ κατὰ τὸν κείμενον Νόμον. Κατεκρίθη λίαν καὶ ἡ αὔξησις τῶν τελῶν τῶν Εἰρηνοδικειακῶν ἀποφάσεων, καὶ κατεκρίθη οὐχὶ διότι καθ’ ἑαυτὴν ἡ προσθήκη εἶναι μεγάλη, ἀλλὰ διότι ἐθεωρήθη, ὅτι ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα τῶν Εἰρηνοδικείων, ἡ προσθήκη αὕτη θὰ ἔχῃ συνεπείας βλαβεράς, διότι δυστυχῶς αἱ δίκαι δὲν περατοῦνται ἐν τοῖς Εἰρηνοδικείοις μεθ’ ἁπλότητος. Τὰς παρατηρήσεις ταύτας ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ὑπέβαλεν ὑπὸ σπουδαίαν ἐξέτασιν καὶ ὁμοφώνως προέτεινε τὴν παραίτησιν τῆς αὐξήσεως ταύτης, προτείνασα ὅμως ἐν ταὐτῷ καὶ τὴν ἐπὶ τοῦ πρακτικοῦ τῆς συζητήσεως ἐπιβολὴν τέλους μιᾶς δραχμῆς, λόγῳ τῆς ἀπαλλαγῆς τοῦ τῆς δημοσιεύσεως πρακτικοῦ. Καὶ ἰδοὺ διατί. Σήμερον τὰ πρακτικὰ τῆς δημοσιεύσεως τῶν Εἰρηνοδικειακῶν ἀποφάσεων ὑποβάλλονται, κατὰ τὸν κείμενον Νόμον, ὡς καὶ τὰ τῆς συζητήσεως, εἰς τέλος 50 λεπτῶν· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ δημοσίευσις τῶν ἀποφάσεων δὲν γίνεται ἀπὸ τῆς ἕδρας τοῦ Δικαστηρίου ἀμέσως μετὰ τὴν συζήτησιν, θεωρεῖταί τι ἐπουσιῶδες ἡ σύνταξις τῶν πρακτικῶν κατόπιν, καὶ παραμελεῖται. Ὑπάλληλοι κατώτεροι, μὴ ἔχοντες ἀκριβῆ γνῶσιν τοῦ καθήκοντος, δαπανῶσιν ἀλλαχοῦ τὴν προκαταβολὴν τῶν 50 λεπτῶν. Τὴν κατάχρησιν ταύτην ἠθέλησε νὰ ἐξαλείψῃ τὸ Νομοσχέδιον, ἡ δὲ Ἐπιτροπὴ τροποποιήσασα τὴν διάταξιν αὐτοῦ, ἀντὶ νὰ ὑποχρεώσῃ τοὺς διαδίκους νὰ καταβάλλωσι 50 λεπτὰ διὰ τὰ πρακτικὰ τῆς δημοσιεύσεως, μετέφερε τὸ τέλος τοῦτο ἐπὶ τῶν πρακτικῶν τῆς συζητήσεως, καὶ ἑπομένως μόνον ἐπ’ αὐτῶν ὑπάρχει αὔξησις, ἡ ὁποία ὅμως ἀντισηκοῦται διὰ τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ τέλους ἀπὸ τῶν πρακτικῶν τῆς δημοσιεύσεως, τὰ ὁποῖα θὰ γράφωνται ἢ κάτωθι τοῦ πρακτικοῦ τῆς συζητήσεως ἢ ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου· Ἐκ τούτου ἄρα οὐδεμία ἐπέρχεται αὔξησις εἰς τὴν δαπάνην τῶν Εἰρηνοδικειακῶ, δικῶν.

§73Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς τὸ ἱστορικὸν αὐτό. Ὅταν πρόκειται περὶ αὐθωρεὶ δημοσιεύσεως, δὲν συντάσσεται πρακτικὸν δημοσιεύσεως, καὶ διὰ τοῦτο οἱ γραμματεῖς, εἰσπράττοντες τὸ τέλος, ὑποχρεοῦνται εἰς τὴν ἐπιστροφὴν τῆς διαφορᾶς· σήμερον δὲ τὸ τέλος τοῦτο, διὰ τοῦ νέου νομοσχεδίου, καταβάλλεται οὐχ ἧττον πραγματικῶς.

§74ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αὕτη εἶναι ἡ μία ὄψις τοῦ ζητήματος, ὑπάρχει ὅμως καὶ ἑτέρα, ὅτι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ γίνεται ἡ δημοσίευσις τῶν ἀποφάσεων κατόπιν, μετὰ μίαν ἢ δύω ἑβδομάδας, καὶ δὲν συντάσσεται πρακτικὸν δημοσιεύσεως. Καὶ ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας κύριος Κωνσταντόπουλος, ὅστις ἔχει πεῖραν τοῦ πράγματος, δύναται νὰ μαρτυρήσῃ.

§75ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀληθῶς παρελείπετο τὸ πρακτικὸν τῆς δημοσιεύσεως, καὶ ἡ δημοσίευσις εἰκονικῶς ἐγράφετο εἰς τὸ πρακτικὸν τῆς συζητήσεως.

§76Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀφοῦ τοιαύτη εἶναι ἡ δικαιολογικὴ βάσις τοῦ νομοσχεδίου σας, ἀπορῶ πῶς διὰ νόμου δὲν λαμβάνει τὸ Δημόσιον καὶ ὅσα ἐκ τῶν κλεπτομένων ἐν γένει ἀνακαλύπτονται!

§77ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δυνάμεθα νὰ συνεννοηθῶμεν, ἐὰν προσέξωμεν εἰς τοῦτο, ὅτι ὁ ἔχων δίκας εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον προκαταβάλλει πάντοτε διὰ δύω πρακτικά, ἐνῷ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἓν μόνον πρακτικὸν συντάσσεται· διότι, κατὰ τὴν ἐπικρατήσασαν ἐν Ἑλλάδι κατάχρησιν, δὲν συντάσσεται πρακτικὸν δημοσιεύσεως τῶν Εἰρηνοδικειακῶν ἀποφάσεων, καὶ τὰ ἐπὶ πλέον δι’ αὐτὸ καταβαλλόμενα πεντήκοντα λεπτὰ μένουσιν εἰς χεῖρας τῶν ὑπαλλήλων. Διά τοῦτο τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ φορολογουμένου νὰ καταβάλλῃ μίαν δραχμὴν διὰ δύω πρακτικὰ τὴν διετηρήσαμεν, μετεφέραμεν δὲ ἁπλῶς αὐτὴν ἀπὸ τῶν δύω πρακτικῶν εἰς τὸ ἕν.

§78ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀλλὰ τὰ 50 λεπτὰ τὰ λαμβάνει ὀπίσω ὁ φορολογούμενος, ἐνῷ τώρα δὲν τὰ λαμβάνει.

§79ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Σπανιώτατα συνέβη νὰ ληφθῶσιν ὀπίσω.

§80ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἂν ἐζήτει αὐτὰ τὰ λεπτὰ ὁ φορολογούμενος, ἠδύνατο νὰ τὰ κρατήσῃ ὁ γραμματεύς; Θὰ ἠδύνατο τότε νὰ τὸν καταγγείλῃ.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ παύσουν αἱ διακοπαί, διότι δὲν εἶναι συζήτησις πλέον· εἶναι ἀντίθεσις γνωμῶν.

§82ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὰ κρατεῖ, κύριοι, διότι δὲν εἶναι εὔκολον εἰς τὸν πολίτην νὰ τρέχῃ εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν διὰ 50 λεπτά. Εἰσῆλθον εἰς λεπτομερείας τινὰς τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἐν ταῖς λεπτομερείαις ταύταις κατεκρίθη τὸ νομοσχέδιον, κατηγορηθὲν ἰδίως καὶ πρὸ παντὸς ἄλλου, ὅτι ὑπερηύξησε τὰ δικαστικὰ τέλη. Ταῦτα ἠκούσθησαν ἀλλαχοῦ καὶ μετηνέχθησαν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ὑπὸ τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος, ὀφείλω δὲ καὶ ἐγὼ νὰ τὰ ἐξετάσω, ὅπως μὴ μείνωσιν ἄνευ ἀντικρούσεως. Ἐγένοντο ὡσαύτως παράπονα κατὰ τοῦ προσθέτου τέλους ἐπὶ τῶν ἐγγραφῶν εἰς τὰ βιβλία τῶν ἀνακοπῶν καὶ τῶν ἐφέσεων, καὶ ταῦτα ἐξεφράσθησαν δημοσίᾳ ἐν τῇ αἰθούσῃ τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου, ἐπανελήφθησαν δὲ καὶ ἐνταῦθα ὑπὸ τοῦ Βουλευτοῦ κ. Κοντογούρη. Τὰ βιβλία ταῦτα τῶν ἀνακοπῶν καὶ ἐφέσεων εἶναι καθιερωμένα ὑπὸ τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, καὶ ὅσοι ἠσχολήθησαν περὶ τὰ δικαστικὰ, εἴτε δικασταὶ, εἴτε συγγραφεῖς, πάντοτε ἐξέφρασαν τὸ παράπονον ὅτι δὲν ἐτηροῦντο, καὶ δὲν ἐτηροῦντο ἐπὶ βλάβῃ τῶν δικαζομένων, διότι ἄνευ τῶν βιβλίων τούτων εἶναι ἀδύνατον πρὸς τρίτους ν’ ἀποδειχθῇ ἡ τελεσιδικία τῆς ἀποφάσεως. Τὴν ἔλλειψιν ταύτην καταπαύει τὸ νομοσχέδιον, ἐπιβάλλον ὑποχρέωσιν ἐγγραφῆς τῶν ὑποθέσεων εἰς τὰ βιβλία ἐπὶ καταβολῇ τέλους, τὸ τέλος δὲ εἶναι τόσον ἐλαφρὸν, προκειμένου περὶ ἀνακοπῶν καὶ ἐφέσεων, ὥστε εἶναι ἐντελῶς τῆς ἀπωλείας τοῦ χρόνου ἀνάξιον νὰ ἐπιμείνωμεν ἐπ’ αὐτῶν. Παράπονα ἠγέρθησαν ὡσαύτως ὡς πρὸς τὴν ἐπιβολὴν μείζονος τέλους ἐπὶ τῶν ὑποθηκῶν καὶ τῶν μετατροπῶν τῶν προσημειώσεων εἰς ὑποθήκας· ἡ μεταβολὴ αὕτη ἐμφαίνεται ἀκριβῶς ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐν ᾗ βλέπομεν, ὅτι ἐπὶ μὲν ἐγγραφῆς ὑποθηκῶν καὶ ἐπὶ μεταγραφῶν προστίθεται αὔξησις μιᾶς μόνης δραχμῆς, ἐπὶ δὲ μετατροπῆς καὶ διαγραφῆς ὑποθηκῶν πεντήκοντα λεπτῶν. Διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν κατὰ μίαν δραχμὴν αὔξησιν τὸ νομοσχέδιον ἠλάττωσε τὸ τέλος τῶν πιστοποιήσεων τῶν ὑποθηκῶν, ἐξομοιοῦσαν τὰς πιστοποιήσεις ταύτας πρὸς πάσας τὰς λοιπὰς πιστοποιήσεις, ἐνομίσαμεν δὲ καὶ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, μετὰ μακρὰν συζήτησιν, ὅτι ἡ προσθήκη μιᾶς δραχμῆς εἰς τὴν ἐγγραφὴν τῆς ὑποθήκης δὲν εἶναι τόσον ἐπαχθὴς, ὥστε, μὴ λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους, ν’ ἀποκρουσθῇ. Ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ἠναγκάσθημεν νὰ προτείνωμεν τὴν ἀπάλειψιν προσθήκης, γενομένης οὐχὶ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ὑπὲρ τῶν Δικαστικῶν Κλητήρων. Παρετηρήθη πολλάκις καὶ ἐνταῦθα καὶ ἀλλαχοῦ, ὅτι Συμβολαιογράφοι καὶ Κλητῆρες δὲν ἀμείβονται, ἰδίως ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις, ἐπαρκῶς, καὶ ὑπεδείχθη ἡ βελτίωσις τῆς καταστάσεως αὐτῶν. Αὔξησις τῶν δικαιωμάτων τῶν Κλητήρων ἐπεδιώχθη διὰ τῆς προσθήκης 25 λεπτῶν εἰς τὰ ἀποδεικτικὰ ἐπιδόσεως· ἐπειδὴ ὅμως ἡ Ἐπιτροπὴ ἐθεώρησε τοῦτο βαρὺ, προέτεινε τὴν ἀπάλειψιν αὐτοῦ. Διὰ νὰ κρίνητε, κύριοι, μετὰ πόσης προσοχῆς ἐξητάσθη τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ τῶν ἐπικρινόντων αὐτὸ, θέλω εἴπει δύω λέξεις περὶ τῶν ποινικῶν τελῶν, διότι μετὰ λύπης ἀνέγνωσα ἐν συγγράμματι περιοδικῷ νομικῷ ἐπίκρισιν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσαν, ὅτι εἶναι τερατῶδες τὸ νομοσχέδιον, διότι ἐπιβαρύνει καὶ τὰ ποινικὰ τέλη. Ἐν τούτοις, κύριοι, τὸ νομοσχέδιον, ἀντὶ νὰ ἐπιβαρύνῃ τὰ ποινικὰ τέλη, τὰ ἐλαφρόνει, τακτοποιεῖ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐν τῷ κειμένῳ νόμῳ ἦσαν ἐντελῶς ἀκανόνιστα καὶ ἔν τισιν ἐλαφρόνει τὰ τέλη. Δὲν εἶναι ἀκριβές, ὅτι τὰ τέλη τῶν ἀποφάσεων τῶν πταισματοδικῶν ἐπαυξάνονται, ἀπ’ ἐναντίας μένουσιν αὐτὰ τὰ καὶ πρότερον ῥητῶς ὁριζόμενα, ἴσα πρὸς τὰ τῶν Εἰρηνοδικειακῶν ἀποφάσεων, δηλαδὴ δύω δραχμαὶ κατ’ ἀπόφασιν. Ἐν ᾧ δὲ τὸ νομοσχέδιον ὁρίζει σαφῶς τὰ τέλη τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων τῶν πλημμελειοδικῶν, ἐν ᾧ κανονίζει ὁριστικῶς καὶ σαφῶς τὰ τέλη τῶν ὁριστικῶν ἀποφάσεων, προβλέπει τὴν περίστασιν τῶν προδικαστικῶν ἀποφάσεων τῶν Κακουργιοδικείων, τὴν ὁποίαν δὲν προβλέπει διακεκριμένως ὁ κείμενος νόμος, καὶ ἐν ᾧ κατὰ τὸν κείμενον νόμον αἱ προδικαστικαὶ ἀποφάσεις τοῦ Δικαστηρίου τῶν Συνέδρων ὑπόκεινται εἰς τέλος δεκάδραχμον, τὸ νομοσχέδιον καταβιβάζει τὸ τέλος εἰς δραχμὰς 5. Ἐν ᾧ κατὰ τὸν κείμενον νόμον, αἱ ἀποφάσεις τῶν Στρατοδικείων ὑπόκεινται εἰς τέλος δεκάδραχμον, τὸ νομοσχέδιον καταβιβάζει αὐτὸ εἰς 5 δραχμὰς, περιορίζει δὲ τὸ δεκάδραχμον τέλος ἐπὶ μόνων τῶν ἀποφάσεων τῶν ἀνωτέρων Στρατιωτικῶν Δικαστηρίων καὶ ἐκ τούτων εἰς μόνας τὰς ὁριστικάς. Ἑπομένως ἐνταῦθα τὸ νομοσχέδιον ἀντὶ αὐξήσεως φέρει ἐλάττωσιν.

§83ΛΕΒΙΔΗΣ. Διατί ἐγένετο αὐτὴ ἡ καινοτομία, ὥστε τὰ μὲν ποινικὰ τέλη ἐλαττοῦνται, τὰ δὲ ἀστικὰ αὐξάνουν, ἐν ᾧ ἠδύνατό τις νὰ θεωρήσῃ, ὅτι τὸ ἐναντίον ἔπρεπε νὰ συμβῇ;

§84ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν ἐπιδιώκεται ὁ περιορισμὸς τῶν ἐγκλημάτων διὰ τῆς κατασυντρίψεως τῶν καταδικαζομένων ὑπὸ τὰ τέλη, ἀπεναντίας νομίζω, ὅτι διὰ τῆς καινοτομίας ταύτης γίνεται κατά τι εὐχερεστέρα ἡ ἀπονομὴ τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὰ πολιτικὰ τέλη, ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ αὔξησις δὲν ἐγένετο μεγάλη, ἐγένετο μόνον ἐπὶ τῶν προδικαστικῶν ἀποφάσεων, αἵτινες ἐξωμοιώθησαν πρὸς τὰς ὁριστικὰς, καὶ ἐξωμοιώθησαν, διότι γινώσκετε, ὅτι ἐπὶ πολιτικῶν δικῶν εἶναι καθιερωμένον, κατὰ πεποίθησιν, τῶν προκαταβολῶν τὰ χρήματα νὰ μὴ ἐπιστρέφωνται εἰς τὸν πελάτην. Οἱ ἐνεργοῦντες τὰς προκαταβολὰς δικηγόροι, ἀναλαμβάνουσι πολλάκις τὴν διαφορὰν μετὰ τὴν ἔκδοσιν προδικαστικῆς ἀποφάσεως, ἀλλ’ ὁ πελάτης δὲν ζητεῖ λογοδοσίαν περὶ αὐτῶν. Ὁ δικηγόρος βεβαίως οὐδὲν πράττει τὸ ἀνήθικον, διότι τὰ χρήματα τῆς προκαταβολῆς ἐννοοῦνται ἀπ’ ἀρχῆς μὴ ἀνήκοντα πλέον εἰς τὸν δικαζόμενον. Τὸ νομοσχέδιον, ἐπιδιῶξαν αὔξησιν τοῦ ἐκ τοῦ τέλους τοῦ χαρτοσήμου ἐσόδου, ἐνόμισεν ὅτι δύναται νὰ ἐπιζητήσῃ τὸ χρῆμα ἐκεῖ, ὅπου εὑρισκόμενον δὲν ἀφαιρεῖται ἀπὸ τοῦ φορολογουμένου· τὸ χρῆμα τὸ εὑρισκόμενον ἐν τοῖς γραφείοις τῶν δικαστηρίων πρὸς ἀπόδοσιν εἰς τοὺς καταβαλόντας αὐτὸ δικηγόρους, δὲν ἀφαιρεῖται ἀπὸ τοῦ θυλακίου τοῦ φορολογουμένου· δὲν γνωρίζω ἄλλον τρόπον ἀνεπαχθεστέρας φορολογίας. Ἐπέμεινα κυρίως ἐπὶ ἐκείνων τῶν μεταῤῥυθμίσεων τῶν παγίων τελῶν, αἱ ὁποῖαι προεκάλεσαν περισσότερον τὴν πολυπραγμοσύνην καὶ τὰς κατακρίσεις κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, διότι παρετηρήθη, ὅτι ἰδίως ἐπὶ τῶν δικαστικῶν τελῶν ἐπεστήθη ἡ προσοχὴ τοῦ κοινοῦ ἐν Ἀθήναις, καὶ δὲν ἐσταθμίσθησαν ὡς ἔδει αἱ ὀρθαὶ παρατηρήσεις τινῶν τῶν ἐντίμων μελῶν τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ περιορισθῶσι μόνον εἰς τὰ ἀναγόμενα εἰς τὰ δικαστικὰ τέλη, ἀλλὰ νὰ ἐξετάσωσι τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ γενικωτέραν ἔποψιν. Ἔρχεται κατόπιν ἄλλη τροπολογία τῶν κειμένων νόμων, ἡ ὁποία δύναται νὰ προσθέσῃ μικρόν τι εἰς τὸ ἔσοδον τὸ ἐκ τοῦ χαρτοσήμου, ἡ τροπολογία ἡ ἐπὶ τοῦ τέλους τῆς μεταβιβάσεως τῶν περιουσιῶν. Ἅπασαι αἱ διατάξεις τοῦ ὑπάρχοντος νόμου περὶ τελῶν μεταβιβάσεως τῶν περιουσιῶν, νομοθετηθεῖσαι ἐν ἔτει 1880, μένουσιν ἀμετάβλητοι, κατατασσόμεναι μόνον εἰς τὰ ἀνήκοντα κεφάλαια τοῦ νομοσχεδίου. Δύω μόναι μεταβολαὶ οὐσιαστικαὶ ἐν ἑνὶ ἄρθρῳ ἐγένοντο· κατηργήθη ἡ διάκρισις τῆς τάξεως τῶν βαθμῶν ἕκτου καὶ δεκάτου, εἰς ἣν ἐπιβάλλεται σήμερον τέλος 4‰, καὶ οἱ βαθμοὶ οὗτοι ἐξωμοιώθησαν πρὸς τὸν ἑπόμενον βαθμὸν τῶν ἐξωτικῶν· δηλαδὴ ἀντὶ νὰ ἐπιβάλληται εἰς τοὺς ἀπωτέρους συγγενεῖς 6 μέχρι 10 βαθμοῦ τέλος 4%, ἐπιβάλλεται εἰς αὐτοὺς τὸ τέλος, τὸ ἐπιβαλλόμενον εἰς τοὺς ἀπωτάτους συγγενεῖς καὶ τοὺς μὴ συγγενεῖς, ὁ ἀνώτατος ὅρος 5%, ὅστις ἀπέχει πολὺ τοῦ ἀνωτάτου ὅρου τοῦ κρατοῦντος ἐν ἄλλαις χώραις, ἐν Γαλλίᾳ ἰδίως, ἔνθα ὁ ἀνώτατος ὅρος φθάνει ἐπὶ τῶν κληρονομικῶν τελῶν εἰς 10 καὶ 80%. Ἐν τῷ αὐτῷ ἄρθρῳ ἐγένετο τροποποίησις δι’ αὐξήσεως τοῦ ὅρου τῆς ἡλικίας, τῶν φορολογουμένων ἀπὸ 50 ἐτῶν εἰς 60. Ἐν ἔτει 1880 ἐγένετο δεκτὴ παρ’ ἡμῖν ἡ ἐν Ἀγγλίᾳ παραδεδεγμένη διάκρισις τῶν ἡλικιῶν, ἵν’ ἀποφύγωμεν τὸ ἄτοπον τὸ ἐν Γαλλίᾳ παρατηρούμενον, κατὰ τὸ ὁποῖον μὴ διακρινομένων ἐλαφροτέρων τελῶν διὰ τοὺς προβεβηκότας, ἐν βραχεῖ χρονικῷ διαστήματι ἐπερχομένη ἐπανειλημμένη φορολογία, ὁσάκις οἱ κληρονομοῦντες εἶναι προβεβηκυίας ἡλικίας, ἐξαντλεῖ τὴν κληρονομίαν. Τὸ νομοσχέδιον, ἀναβιβάσαν τὸν ὅρον μέχρι τῆς ἡλικίας ἐτῶν ἑξήκοντα, διότι ὁ πεντηκοντούτης εἶναι ἔτι νέος, ἐπιτυγχάνει μικρόν τι κέρδος, τὸ ὁποῖον πρὸς τοῖς ἄλλοις αὐξάνει τὰ ἔσοδα. Αὔξησιν ἐσόδων προσδοκῶμεν καὶ ἐκ τῆς περὶ εἰσιτηρίων τῶν σιδηροδρόμων διατάξεως. Ἐπ’ αὐτῶν μέχρι τοῦδε ὑπάρχει ἐπιβεβλημένον τέλος 5% ἄνευ διακρίσεως τιμῆς· ἐνομίσθη δὲ ὅτι δύναται νὰ αὐξηθῇ μὲν κατά τι τὸ τέλος, ἀφεθῶσι δὲ ἀτελῆ τὰ μικρὰ τιμήματα τῶν εἰσιτηρίων. Οὕτω ἐκανονίσθη κλῖμαξ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπὶ εἰσιτηρίων τιμῆς ἀνωτέρας τῶν 20 λεπτῶν τίθεται φόρος ἑνὸς λεπτοῦ κατὰ δεκάδα λεπτῶν, ἤτοι ἀπὸ 21– 30 λεπτῶν ἓν λεπτόν, ἀπὸ 31–40 ἓν λεπτὸν καὶ οὕτω καθεξῆς μέχρις 100 λεπτῶν, ἐφ’ ὧν ἐπιβάλλονται 8 λεπτά, ἤτοι ἐπὶ τῶν ἀνωτέρων τάξεων ηὐξήθη ὁ φόρος εἰς 8%. Ἡ αὔξησις αὕτη δὲν εἶναι ὑπερβολικὴ, καὶ ἰδίως, ἐὰν παρατηρηθῇ ὁπόσον μεγάλα τέλη ἐπιβάλλονται ἐπὶ τῶν εἰσιτηρίων ἀλλαχοῦ, φαίνεται ἡ αὔξησις αὕτη καὶ ἐντελῶς ἀναξία λόγου. Ἐν Γαλλίᾳ, ἐπὶ τῶν εἰσιτηρίων τῶν σιδηροδρόμων ἐπιβάλλεται τέλος 23%, τοσοῦτον ὑπερβολικὸν, ὥστε ὑπὸ πάντων κατακρίνεται, ἀλλὰ καὶ πάντες λέγουσιν ὅτι μικρὸν τέλος, οἷον τὸ ἐνταῦθα προτεινόμενον, εἶναι καὶ δίκαιον καὶ ἀναγκαῖον. Ἐπιβαλὸν ὅμως τὸ νομοσχέδιον τὴν φορολογίαν ταύτην ἐπὶ τῶν εἰσιτηρίων τῶν σιδηροδρόμων, ἠλάττωσε τὸ τέλος τῶν εἰσιτηρίων τῶν ἀτμοπλοίων, διότι ἐνομίσθη ἀξία ἐνθαῤῥύνσεως ἡ διὰ θαλάσσης συγκοινωνία, ἀπῃτεῖτο δὲ καὶ ἁπλοποίησις, διότι ὁ ἔλεγχος τῶν ἀτμοπλοϊκῶν εἰσιτηρίων εἶναι δυσχερέστερος τοῦ τῶν σιδηροδρομικῶν. Ἑπομένως ἀντὶ τῶν 5% ἐκεῖ ἐπεβλήθη ὁ φόρος κατὰ τάξεις· ἐπὶ τῆς τρίτης θέσεως 20 λεπτὰ, ἐπὶ τῆς δευτέρας πεντήκοντα καὶ ἐπὶ τῆς πρώτης θέσεως τέλος μιᾶς δραχμῆς. Οὗτοι εἶναι οἱ τρόποι, δι’ ὧν ἐπεδιώχθη αὔξησις τοῦ ἐσόδου τοῦ ἐκ τοῦ χαρτοσήμου. Ἀλλ’ εἰς τούτους πρέπει νὰ προστεθῇ καὶ ἕτερος, ὅστις δὲν ἀποτελεῖ αὔξησιν φορολογίας. Κατὰ τὸν κείμενον νόμον, εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, τοὺς πωλοῦντας τὸ χαρτόσημον ἐπὶ προμηθείᾳ, ἐδίδετο ἐπὶ μὲν χαρτοσήμου τάξεως 1% μέχρι μιᾶς δραχμῆς καὶ πέραν οὐδὲν πλέον· ἐπὶ κινητοῦ χαρτοσήμου τάξεως ἀπεναντίας ἐχορηγεῖτο τὸ 1 τοῖς 100 ἀπεριορίστως, καὶ ἐπὶ χαρτοσήμου ἀξίας ἀπεριορίστως ὡσαύτως 1%. Τὸ 11 ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ἐπεξέτεινε τὴν προμήθειαν 1% γενικῶς ἐπί τε τοῦ σφραγιστοῦ χάρτου καὶ τοῦ κινητοῦ ἐπισήματος μέχρι τριῶν δραχμῶν, πέραν δὲ τῶν 3 δραχμῶν ἀρνεῖται πᾶσαν προμήθειαν. Ἐκ τοῦ περιορισμοῦ τούτου ἐπέρχεται αὔξησις ἐσόδων, ἥτις οὐδένα ἐπιβαρύνει. Ἐγένετο δὲ καὶ τροποποίησις, ἥτις φέρει ἐλάττωσιν ἐσόδων χάριν τῶν συμβολαιογράφων, περὶ τῶν ὁποίων ἐκρίθη ὅτι δὲν ἀμείβονται ἐπαρκῶς ἀπὸ τοῦ περιορισμοῦ τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν ἀπὸ τοῦ ἡμίσεος εἰς τὸ ¼. Καὶ ἤθελεν εἶναι βεβαίως ἐπιθυμητὸν ἡ αὔξησις τῶν δικαιωμάτων τῶν συμβολαιογράφων νὰ γίνῃ μεγαλειτέρα, ἀλλά, μετὰ ἐξέτασιν ἀκριβῆ τῶν τοῦ χαρτοσήμου καὶ ἐν τῇ παρούσῃ στενοχωρίᾳ, ἡ αὔξησις τῶν δικαιωμάτων τῶν συμβολαιογράφων δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπεκταθῇ σήμερον περισσότερον· περιωρίσθη ἑπομένως ἐπὶ μόνον τῶν τελῶν 50 λεπτῶν καὶ μιᾶς δραχμῆς, ἐφ’ ὧν παρεχωρήθη τὸ ἥμισυ. Τοῦτο δὲ οὕτω κανονίσαν τὸ νομοσχέδιον ἀπέβλεψεν ἰδίᾳ εἰς τοὺς συμβολαιογράφους τῶν χωρίων καὶ τῶν μικρῶν πόλεων, οἱ ὁποῖοι κυρίως συντάσσουσι πράξεις ἐπὶ φύλλων χαρτοσήμου 50 λεπτῶν καὶ μιᾶς δραχμῆς. Αὗται, κύριοι, εἶναι αἱ κυριώτεραι αὐξήσεις αἱ προσδοκώμεναι ἐκ τῶν μεταῤῥυθμίσεων, τὰς ὁποίας ὑπέδειξα πρὸς ὑμᾶς, ἀλλὰ καὶ πολλαὶ ἐλαττώσεις ὑπάρχουσιν ἀναγεγραμμέναι ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ καὶ ἰδίως αὗται, τὰς ὁποίας θέλω ὑποδείξει. Πρῶτον ἡ ἐλάττωσις τῶν πιστοποιητικῶν τῶν ὑποθηκῶν· δεύτερον ἡ ἐλάττωσις τοῦ τέλους τοῦ πληρονομένου ὑπὸ τῶν ἀνιόντων καὶ τῶν κατιόντων ἐπὶ κληρονομικῶν συμβολαίων, διότι κατὰ τὸν κείμενον νόμον, τὸ τέλος τοῦτο εἶναι δραχμῶν 10, ὑποβάλλονται δὲ ἀνιόντες καὶ κατιόντες, καίτοι ἀπαλλασσόμενοι τῆς διὰ τὴν κληρονομίαν φορολογίας, εἰς τὸ δίλημμα νὰ πληρώσωσι τὸ τέλος τοῦτο ἢ νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸ τῆς ἀξίας τέλος. Τοῦτο καταργεῖται καὶ ὑποβάλλονται εἰς τὸ γενικὸν τέλος. Ἠλαττώθησαν τὰ τέλη τῶν κοινῶν ἀδειῶν ὁπλοφορίας, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸν κείμενον Νόμον ἀνέβαινον μέχρι τριῶν δραχμῶν, περιωρίσθησαν δὲ ἄνευ διακρίσεως χρόνου εἰς μίαν δραχμήν. Κατηργήθησαν τὰ τέλη ἐπὶ τῶν χρονολογίων καὶ τῶν χρονολογικῶν χαρτοφυλακίων. Ἠλαττώθη τὸ τέλος τῶν ἐντόκων καταθέσεων, τῶν ἐπὶ ἀνοικτῷ λογαριασμῷ ἄνευ προθεσμίας, ἐξωμοιώθησαν δὲ αὗται πρὸς τὰς ὑπὸ τὸ ὄνομα chèques γνωστὰς ἐπιταγὰς, καὶ ἐπεβλήθη καὶ ἐπ’ αὐτῶν δεκάλεπτον χαρτόσημον. Κατηργήθη τὸ τέλος τῶν ἐσωτερικῶν διαβατηρίων, τὰ ὁποῖα, ὅσον καὶ ἂν ἦναι σπάνια, ἐξακολουθοῦσιν ὁπωσδήποτε νὰ ἐκδίδωνται. Ἠλαττώθη τὸ τέλος τῶν ἀδειῶν παραδόσεως ἐμπορευμάτων, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὰ σήμερον κρατοῦντα φορολογοῦνται τοσάκις, ὁσάκις τὰ παραδοτέα ἐμπορεύματα ἀναγράφονται ἐν ἰδίαις φορτωτικαῖς. Τὰ πρακτορεῖα τῶν Ἑταιριῶν εἶναι ὑπόχρεα, ὁσάκις ἐκδίδουν ἀδείας παραδόσεως ἐμπορευμάτων ἀναφερομένων εἰς διαφόρους φορτωτικάς, νὰ ἐπιβάλλωσι πολλαπλοῦν τέλος· τοῦτο τώρα γίνεται ἁπλοῦν. Ἠλαττώθη τὸ τέλος τῶν φορτωτικῶν ἀπὸ μιᾶς δραχμῆς εἰς 50 μόνον λεπτά. Ὁ δὲ κ. Κοντογούρης ὡμολόγησε χθὲς ὅτι ἠλαττώθησαν καὶ τὰ τέλη τῶν πράξεων τοῦ Προέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου. Αὗται εἶναι αἱ μεταβολαὶ, μὴ ἐπιμένοντός μου εἰς περισσοτέρας λεπτομερείας, αἱ γενόμεναι διὰ τοῦ ὑπ’ ὄψει Νομοσχεδίου. Διὰ τῶν μεταβολῶν τούτων ἐπεδιώχθη, ἐπαναλέγω, ἡ αὔξησις τῆς φορολογίας, συμπτυχθέντων ἐν ταὐτῷ τῶν μέχρι τοῦδε νόμων περὶ χαρτοσήμου εἰς ἕνα μόνον. Καθ’ ὅσον δ’ ἐπέλθῃ συζήτησις ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν, θέλω λάβει πάλιν τὸν λόγον, ἵνα ὑποβάλω τὴν γνώμην μου εἰς τὴν Βουλήν.

§85ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγένετο χρῆσις παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Μεγαρίδος, ὡς Εἰσηγητοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς, μιᾶς στατιστικῆς τῶν διαφόρων χαρτοσήμων, τὰ ὁποῖα δαπανῶνται. Ἐὰν εἶναι δυνατὸν, θὰ παρακαλέσω νὰ λάβωμεν τὴν σημείωσιν ταύτην.

§86Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐγένετο πολὺς λόγος πρὸ μικροῦ περὶ τῶν περισσευμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπιστρέφονται. Διὰ νὰ ἐξακριβωθῇ αὐτὸ τὸ γεγονὸς, εἰς τὸ ὁποῖον στηρίζονται διατάξεις τινὲς τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τελῶν τοῦ χαρτοσήμου, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἐπερώτησιν, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς νὰ καταθέσῃ κατάλογον, ἐμφαίνοντα τὰ εἰς τοὺς δικαιούχους περισσεύματα ἐκ προκαταβολῶν ἢ προστίμων ἐν τοῖς Πρωτοδικείοις καὶ ἐν τοῖς Ἐφετείοις κατὰ τὸ ἔτος 1883.

§87Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἐγὼ δὲν πρόκειται νὰ σᾶς ἀπασχολήσω εἰσερχόμενος εἰς ὅλην ἐκείνην τὴν ἀπέραντον ἔκτασιν τῶν λεπτομερειῶν, τὴν ὁποίαν προκαλεῖ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Βεβαίως ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας ἐπεχείρησεν ἐργασίαν χρησιμωτάτην εἰς τὴν Βουλὴν, καθόσον ὢν καὶ εἰσηγητὴς τῆς Ἐπιτροπῆς ἔπρεπε νὰ ὑποβάλῃ μίαν εἰσήγησιν τοῦ συνόλου, ἔτι δὲ καὶ τῶν λεπτομερειῶν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Ὅπως γείνῃ λεπτομερὴς μελέτη ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, βεβαίως ἀπαιτεῖται καὶ πολλὴ ἐργασία, ἀλλ’ ἀπῃτοῦντο καὶ αἱ πληροφορίαι καὶ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης εἶχε ζητήσει τοὐλάχιστον διὰ πρόχειρον καὶ ταχυτέραν μελέτην τῶν λεπτομερειῶν. Καὶ τὸ εὔλογον τῆς ἀπαιτήσεως ἐκείνης ἐπεσφράγισε χθὲς ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, ὁ ὁποῖος σᾶς ὡμολόγησεν ὅτι ἐπὶ ἔτη ὁλόκληρα καταγίνεται ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καὶ ὅμως δὲν ἠδύνατο νὰ καυχηθῇ ὅτι δύναται νά μὴ περιπέσῃ καὶ εἰς πλάνην τινὰ ἀπέναντι τοῦ κυκεῶνος τῆς προηγουμένης νομοθεσίας. Καὶ μολονότι ἀπήντησε τοιαύτας δυσχερείας πολλὰς καὶ αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος εἰδικῶς εἰργάσθη πρὸς ἐξέτασιν τοῦ θέματος τούτου, εἰς τὰς παρατηρήσεις ὅμως ἐκείνας, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης ἀπηύθυνε χθὲς, ἀπήντησαν μὲ τὸ τεκμήριον, ὅτι οἱ Βουλευταὶ γνωρίζουσι τοὺς νόμους, καὶ ἑπομένως δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ καταγίνῃ εἷς ὑπάλληλος ἐν τῷ Ὑπουργείῳ πρὸς τὴν ὑλικὴν ταύτην ἐργασίαν, ἵνα μὴ στηριζώμεθα ἁπλῶς ἐπὶ τεκμηρίων, ἀλλ’ ἐπὶ τῆς πραγματικῆς καὶ σπουδαίας ἐργασίας. Ἀλλὰ προκειμένου ἤδη περὶ τῆς ἀρχῆς, βεβαίως δὲν αἰσθάνομαι δυσχέρειάν τινα ἐκ τῆς ἐλλείψεως ταύτης, ἥτις δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Πρόκειται νὰ ὁμιλήσω γενικῶς περὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἰδίᾳ ὡς πρὸς τὰ δικαστικὰ τέλη, στηριζόμενα μόνον εἰς ἐκείνας τὰς λεπτομερείας, αἱ ὁποῖαι συντελοῦσιν εἰς παράστασιν τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ προκειμένου, κύριοι, νὰ συζητήσω τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἰδίᾳ σχετικῶς πρὸς τὰ δικαστικὰ τέλη, ἠδυνάμην νὰ ἀπευθύνω εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς πρὸς ὑμᾶς τὴν ἐρώτησιν καὶ μάλιστα πρὸς τὸν ἀξιότιμον προαγορεύσαντα συνάδελφον: ποία ἰδέα σᾶς ἔκαμεν, ὅπως λάβετε τὸ θάῤῥος καὶ σκεφθῆτε κἄν περὶ αὐξήσεως τῶν Δικαστικῶν τελῶν, νὰ λάβετε τὸ θάῤῥος τοῦτο ἀπέναντι ἰδεῶν, αἱ ὁποῖαι πρὸ ἐτῶν ὑπάρχουν περὶ ἐλαττώσεως τῶν δικαστικῶν τελῶν; Καὶ προκειμένου, κύριοι, περὶ τελῶν χαρτοσήμου ἐν γένει, νομίζω ὅτι εἶναι καλὸν νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ὁποῖος εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον ὁ φόρος τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου. Ὁ φόρος τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου κατὰ τὸ πλεῖστον, ἀλλ’ ἰδίᾳ τῶν τελῶν τῶν Δικαστικῶν, δὲν ἔχει, ὡς γνωρίζετε, τὴν δικαιολογικὴν ἐκείνην βάσιν, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν ὅλαι αἱ ἄλλαι φορολογίαι. Κατὰ τὸ πλεῖστον ὁ φόρος τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου καὶ τῶν ἄλλων τελῶν δὲν στηρίζεται ἐπὶ τῆς δικαιολογικῆς ἐκείνης βάσεως ὅτι πρόκειται νὰ φορολογηθῇ μία πρόσοδος, ὅτι πρόκειται ἐπὶ τέλους νὰ φορολογηθῇ μία πρᾶξις προσοδοφόρος, ἀλλ’ οὐδὲ κἄν κεφάλαιον παραγωγικόν. Ἔχω τὴν ἀνάγκην νὰ πωλήσω ἓν οἰκόπεδόν μου, καὶ ἔχει τὴν ἀνάγκην ἕτερός τις νὰ κτίσῃ ἕνα οἰκίσκον, ἐπεμβαίνει ἡ Πολιτεία καὶ φορολογεῖ καὶ αὐτὸ τὸ σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον οὐδεμία τινὸς προσόδου ἐμφάνισις λαμβάνει χώραν. Φορολογεῖ πρόσοδόν τινα; Φορολογεῖ κεφάλαιον παραγωγικόν; οὐδεὶς τοιοῦτος λόγος ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον συντρέχει, προκειμένου περὶ τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου. Ὑπάρχουσί τινες ἐξαιρέσεις, κατὰ τὰς ὁποίας πρόκειται περὶ κερδῶν ἢ ἄλλων πράξεων, αἱ ὁποῖαι παριστῶσι πρόσοδόν τινα, ἀλλ’ ἐν γένει ὁ φόρος τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου δὲν παρουσιάζει οὐδεμίαν βάσιν δικαιολογικήν. Ἐξαιρέσει τῶν δικαστικῶν τελῶν, κατὰ τὸ πλεῖστον τῶν ἄλλων θεμάτων ὁ φόρος τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου δικαιολογεῖται κατά τι ἐξ ἄλλων τινῶν λόγων, οὐχὶ κυρίως ὡς φορολογία, ἀλλ’ ὡς μία ἀνταπόδοσις ὑπηρεσίας, τὴν ὁποίαν παρέχει ἡ Πολιτεία πρὸς τὸν ἰδιώτην. Ὅταν πρόκηται λ. χ. οὗτος νὰ συνάψῃ μίαν σύμβασιν, ἡ Πολιτεία παρεμβαίνουσα θέτει τὸ ἑαυτῆς κῦρος καὶ παρέχει τὴν προστασίαν αὐτῆς καὶ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἀποδείξεως τῆς πράξεως πρὸς τὸ συμφέρον τῶν συμβαλλομένων. Ἀλλ’ ὅταν αὕτη μόνον ἦναι ἡ δικαιολογικὴ βάσις τοῦ φόρου τούτου, βεβαίως πρέπει νὰ περιορίζεται ἡ φορολογία εἰς τὰ ὅρια τῶν δαπανῶν ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἡ Πολιτεία ἀναγκάζεται νὰ ὑποστῇ, ὅπως ταύτην τὴν βοήθειαν παράσχῃ πρὸς τὸν ἰδιώτην. Καὶ τοῦτο βεβαίως εἶναι χρήσιμον νὰ τὸ γνωρίζωμεν, διότι ἐκ πρώτης ὄψεως παραβαλλόμενοι οἱ φόροι οὗτοι πρὸς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι σκοποῦσιν εἰς τὴν φορολογίαν μιᾶς προσόδου, φαίνονται ἐλαφροί, καὶ τοῦτο προξενεῖ μίαν ἐντύπωσιν· ἀλλ’ ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι ἐπὶ πλείστων περιστάσεων τοιούτων φορολογεῖ ἡ Πολιτεία, χωρὶς νὰ δικαιοῦται κυρίως νὰ φορολογήσῃ, τότε βεβαίως συναισθανόμεθα, ὅτι ἡ φορολογία αὕτη αὐξανομένη καταντᾷ εἰς μεγίστην ἀδικίαν. Καὶ εἶναι, κύριοι, περίεργον νὰ σᾶς λέγωσιν, ὅτι δὲν εἶναι πολὺ ἐπαχθές, δὲν εἶναι ἀφόρητον τὸ βάρος αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλομεν, ὡς νὰ πρόκηται μόνον περὶ τούτου τοῦ βάρους, ὡς νὰ μὴ ἔχῃ ὁ πολίτης οὐδένα ἄλλον φόρον νὰ πληρώσῃ. Καὶ φαίνεται, ὅτι τότε μόνον θὰ παραδεχθῶσιν, ὅτι τὰ εἰς τοὺς πολίτας ἐπιβαλλόμενα βάρη εἶναι ἐπαχθῆ, ὅταν ὁ πολίτης ἀντιστῇ πλέον εἰς τὴν πληρωμήν των ἢ ἐκπέμψῃ γογγυσμοὺς καὶ κραυγὴν κατὰ τῶν βαρῶν. Μήπως περιμένετε νὰ ἐκτιμήσετε τοιουτοτρόπως τὸ ἐπαχθὲς ἢ μὴ τῆς φορολογίας; Ἀλλὰ ἀκόμη περισσότερον σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν δύνασθε νὰ ὁμιλῆτε περὶ ἐπαχθοῦς καὶ ἀφορήτου, διότι κατ’ ἴδιον τρόπον ἐκδηλοῦται ἐνταῦθα τὸ ἐπαχθὲς καὶ ἀφόρητον. Ἐπὶ τοῦ φόρου τούτου τὸ ἐπαχθὲς καὶ ἀφόρητον ἐκδηλοῦται διὰ τῆς παρακωλύσεως τῶν συναλλαγῶν καὶ τῆς παρεμποδίσεως τῆς εἰς τὰ δικαστήρια προσφυγῆς. Δὲν προσφεύγει ὁ πολίτης εἰς τὸ δικαστήριον, ἑπομένως δὲν πληρώνει οὐδένα φόρον, ἀλλὰ δὲν πληρώνει τὸν φόρον μὴ προσφεύγων εἰς τὴν δικαιοσύνην καὶ προσφεύγων εἰς τὴν αὐτοδικίαν. Τοῦτο λοιπὸν πρόκειται νὰ ἐκτιμηθῇ, καὶ ὄχι ἂν ὁ φόρος τῆς μιᾶς δραχμῆς ἢ τῶν δύω ἐπὶ πλέον εἶναι ἐπαχθής. Δὲν θὰ εὕρητε εὐκόλως, ἐὰν ζητήσητε νὰ μάθητε, τὸν πολίτην ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ πιστοποιήσῃ τὸ ἐπαχθές, τὸ ἀφόρητον τοῦ φόρου τούτου, δὲν θὰ τὸν εὕρητε πλησίον ὑμῶν, θὰ ἦναι μακρὰν εἰς τὴν καλύβην του, μὴ δυνάμενος νὰ πλησιάσῃ εἰς τὰς Δημοσίας Ἀρχὰς καὶ τὴν δικαιοσύνην· καὶ ἐὰν θελήσητε νὰ τὸν ἴδητε, πρέπει νὰ τὸν ζητήσητε εἰς τὰς χαράδρας καὶ τὰς τρώγλας, ὅπου θὰ εὑρίσκεται. Καὶ εἶναι νόστιμον νὰ σᾶς λέγωσιν, ὅτι δὲν ἐπιβάλλεται οὐδεμία σπουδαία ἐπιβάρυνσις διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου· εἶναι τῳόντι ἀξιοθαύμαστοι οἱ κατασκευάσαντες τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο, διότι χωρὶς νὰ ἐπιβάλλωσι βαρυτέραν φορολογίαν, κατορθώνουσι νὰ εἰσπράττωσι προσθέτως πλέον τοῦ ἡμίσεος τοῦ ὅ,τι εἰσεπράττετο μέχρι τοῦδε. Τῇ ἀληθείᾳ εἶσθε ἀξιοθαύμαστοι νὰ κατορθώνητε νὰ διπλασιάζητε σχεδὸν ἕνα φόρον καὶ τὴν ἐξ αὐτοῦ εἴσπραξιν, χωρὶς νὰ κατανοῆτε τοῦτο ἀμέσως. Ἀλλὰ τοῦτο βεβαίως δὲν ἔχει σχέσιν οὐδεμίαν μὲ τὸ πράγματι ἐπαχθές, ἀλλὰ μὲ τὴν ἐξιδιασμένην ἱκανότητα ὑμῶν, δι’ ἧς κατορθώνετε αὐτὴν ἐπὶ τῶν πολιτῶν τὴν ἀφαίμαξιν τῶν 3,000,000! Σᾶς ἀφαιρεῖ τὸ Νομοσχέδιον κατὰ τρόπον ἀληθῶς ἐπιτήδειον ἡμίσειαν δραχμὴν ἀπ’ ἐδῶ, εἴκοσι λεπτὰ ἀπ’ ἐκεῖ, μίαν δραχμὴν ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος, ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι 3,000,000, χωρὶς ἐξαρχῆς νὰ τὸ ἐννοήσητε. Βεβαίως ἡμεῖς πιθανὸν νὰ μὴ τὸ ἐννοήσωμεν, ἀλλ’ ὁ πτωχὸς πολίτης, ὁ γεωργός, ἀπὸ τὸν ὁποῖον θὰ ἀφαιρεθῶσι τὰ 3,000,000, θὰ τὸ ἐννοήσῃ. Καὶ πράττει ὁ Νομοθέτης ὅ,τι θὰ ἔπραττεν ὁ θέλων νὰ ληστεύσῃ τινὰ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον· τῷ ἀφαιρεῖ κατ’ ἀρχὰς τὸ μανδύλιον· εἶτα τῷ ἀφαιρεῖ τὸν λαιμοδέτην, καὶ ἂν παραπονεθῇ ἀπαντᾷ ὅτι δὲν τῷ ἀφήρεσε τίποτε σημαντικόν· προβαίνει εἶτα περαιτέρω, ἀφαιρεῖ καὶ τὸν ἐπενδύτην καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς· μετὰ τὸ τέλος δὲ ὅλης αὐτῆς τῆς βαθμιαίας καὶ ἐπιτηδείας λωποδυσίας βεβαίως τὸ θῦμα ἐκεῖνο τοῦ τοιούτου ἐπιτηδείου κλέπτου θὰ εὑρεθῇ γυμνόν. Καὶ ἂν ἦναί τι τὸ ὁποῖον καθιστᾷ ἀτοπώτερον ἔτι τὸ Νομοσχέδιον, εἶναι αὐτὸς οὗτος ὁ τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου φαίνεται τείνει ὁ Νομοθέτης εἰς τὴν φορολογίαν τοῦ πολίτου, τρόπος ὁ ὁποῖος δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν ἀξίωσιν ὅτι θεμιτὸν καὶ ἀνεκτὸν φόρον ἐπιβάλλει, διότι ὁ τοιοῦτος πρέπει νὰ λέγῃ καθαρὰ πόσον ἐννοεῖ νὰ φορολογήσῃ καὶ ὄχι διὰ τοιούτων ἐπινοήσεων. Ἐπινοοῦσι διάφορα μέσα, κατασκευάζουσι περιθώρια χαρτοσήμων! Τὸ περιθώριον, σᾶς λέγουσι, σᾶς φαίνεταί τι κακόν; εἶναι ἀπεναντίας εὐπρεπέστατον μάλιστα· κατασκευάζομεν δι’ εὐπρέπειαν ἴσως ἐπίσης ὀλιγωτέρας γραμμάς· εὑρίσκομεν καὶ ἄλλους τρόπους, οἱ ὁποῖοι βεβαίως εἶναι ἐπίσης ἀπαιτήσεις φιλοκαλίας. Ἀλλὰ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ μὴ πιστεύω ὅτι σκέπτεσθε τόσον σήμερον ἐν τοῖς τοιούτοις περὶ ζητημάτων φιλοκαλίας. Ἀλλ’ ἐὰν, κύριοι, ἐν γένει ὁ φόρος τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου δὲν ἔχῃ τὴν δικαιολογητικὴν βάσιν, ἣν ἔχουσιν ἄλλοι φόροι, τί νὰ εἴπῃ τις προκειμένου περὶ τοῦ φόρου τῶν δικαστικῶν τελῶν; Βεβαίως δὲν πρόκειται σήμερον νὰ καταλήξω εἰς τὴν γνώμην τοῦ νὰ καταργηθῇ ὁ φόρος τῶν δικαστικῶν τελῶν, ἀλλὰ πρόκειται μόνον νὰ ὑπομνήσω τοὺς χαρακτῆρας τοῦ φόρου τούτου, ὅπως δείξω ὑμῖν τί σημαίνει ἐπιβάρυνσις αὐτοῦ τοῦ τόσον κατ’ ἀρχὴν ἀδικαιολογήτου. Ἐὰν κατ’ ἄλλας περιστάσεις ἐπιβολῆς τέλους χαρτοσήμου φορολογῆται ὁπωσδήποτε μία πρᾶξις συμφέρουσα καὶ ἑκουσία, ἐνταῦθα φορολογεῖται ἡ ἀδικία ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ ἀδικουμένου. Μοὶ ἀφαιρεῖ τις τὸ κτῆμά μου, θέλω νὰ προστατεύσω τὸ δίκαιόν μου, τοῦ ὁποίου τὴν προστασίαν ἀνέλαβε καὶ ὀφείλει ἡ Πολιτεία, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ πληρώσω φόρον· βεβαίως πᾶς τις ἐννοεῖ ἀμέσως ἐκ πρώτης ὄψεως, ἐπιτραπήτω μοι ἡ φράσις, τὸ τερατῶδες τοῦ φόρου. Τὸ νὰ προσφεύγῃ τις εἰς τὴν δικαιοσύνην δὲν εἶναι πρᾶξις ἐπικερδής· εἶναι μία δυστυχία· καὶ δικαίως εἶπε μέγας τις συγγραφεὺς, ὅτι φόρος ἐπὶ τῶν δικῶν σημαίνει φόρος ἐπὶ τῶν ἀσθενῶν! Ἀσθενῶ, μὲ φορολογεῖτε, καὶ ἂν εἶμαι πλειότερον ἀσθενὴς, μὲ φορολογεῖτε περισσότερον. Καὶ τὸ τερατωδέστερον αὐτῆς τῆς φορολογίας τῆς ἀτυχίας τοῦ πάσχοντος εἶναι, ὅτι ἐξαρτᾶται πολλάκις ἀπὸ τῆς θελήσεως τοῦ ἀδικοῦντος ἡ ἐπιβάρυνσις· διότι, ἐὰν ὁ ἀδικῶν θελήσῃ νὰ φέρῃ περισσοτέρας ἐνστάσεις νὰ παρελκύσῃ τὴν δίκην προκαλῶν περισσοτέρας ἀποφάσεις, κατορθώνει τοιουτοτρόπως νὰ αὐξήσῃ τὰ προσκόμματα καὶ τὰ τέλη, τὰ ὁποῖα προκαταβάλλει ὁ ἀδικηθείς. Εἶναι περιττὸν, κύριοι, ν’ ἀναλύσῃ τις εἰς ποῖον βαθμὸν προσκρούει εἰς τὴν ἀνθρωπίνην συνείδησιν ὁ φόρος οὗτος. Καὶ δὲν δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ἐκ τῆς ἰδέας, ὅτι ὁ προκαλῶν μίαν ὑπηρεσίαν τῆς Πολιτείας ὀφείλει νὰ πληρώσῃ τὴν εἰδικὴν ταύτην προστασίαν, τὴν ὁποίαν παρέχει αὐτῷ ἡ Πολιτεία. Ἡ Πολιτεία, ὡς γνωρίζετε, κύριον σκοπὸν καὶ καθῆκον ἔχει τὴν ἐξασφάλισιν τοῦ δικαίου. Ἐὰν λοιπὸν ἐγὼ ἀδικοῦμαι, τοῦτο καθιστᾷ ὑπόχρεων τὴν Πολιτείαν ὅπως μὲ δικαιώσῃ. Τὸ νὰ ὑποθέσητε, ὅτι, διότι ἠδικήθην, πρέπει νὰ πληρώσω κἄτι τι διὰ τὴν προστασίαν, τὴν ὁποίαν θὰ μοὶ παράσχῃ ἡ Πολιτεία, εἶναι ὡς νὰ λησμονῆτε τίς εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς Πολιτείας, διὰ τίνα λόγον αὕτη ὑπάρχει. Πληρώνομεν ὅλοι, κύριοι, διὰ νὰ ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι Ἀρχαὶ, ἀλλὰ διὰ νὰ ὑπάρχουν καὶ δικαστήρια· ἀλλ’ ὑπάρχουσί τινες, οἱ ὁποῖοι δὲν προστατεύονται ἀρκούντως ἐκ τοῦ φόβου τῶν δικαστηρίων. Ἐὰν ὁ θέλων ν’ ἀδικήσῃ τὸν ἰσχυρὸν καὶ εὔπορον, οὗτος δύναται νὰ δαπανήσῃ διὰ νὰ εὕρῃ δικαιοσύνην, καὶ θὰ τὴν εὕρῃ· διότι — πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν — ὁπωσδήποτε δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν μεγάλας ἀφορμὰς παραπόνων ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν δικαιοσύνην, ἀλλ’ ὁ ἀδικούμενος ἄπορος σκέπτεται, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιμείνῃ εἰς ἕνα τοιοῦτον δικαστικὸν ἀγῶνα, ὑπαρχόντων τοιούτων τελῶν καὶ προκαλουμένων τοιούτων δαπανῶν, καὶ παραιτεῖ τὸ δίκαιόν του. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἔχῃ τις νὰ πληρώνῃ, διὰ ν’ ἀπολαμβάνῃ δικαιοσύνην! Καὶ μήπως τοὐλάχιστον ὑπάρχει τὸ μέτρον τῆς ἐκτιμήσεως τῆς δαπάνης διὰ τὴν εἰδικῶς πληρονομένην ταύτην δικαιοσύνην; Ἐὰν ἠδύνατο νὰ στηριχθῇ ἡ ἰδέα ὅτι ὀφείλει ὁ διάδικος, ὁ προκαλῶν τὴν προστασίαν τῶν δικαστηρίων, νὰ καταβάλῃ τὰς δαπάνας, ἃς διὰ τὴν συντήρησιν αὐτῶν κάμνει ἡ Πολιτεία, τότε πρέπει τοὐλάχιστον νὰ ὑπολογίσωμεν ποῖαι εἶναι αἱ δαπάναι αἱ πρὸς διατήρησιν τῶν δικαστηρίων γενόμεναι, διὰ νὰ τὰς πληρώνωσιν οἱ ἀδικούμενοι, οἱ προσφεύγοντες εἰς αὐτά. Ἀλλ’ ἐξερχόμεθα καὶ τοῦ κανόνος καὶ τοῦ ὁρίου τούτου· διότι, ἐνῷ δαπανῶσιν οἱ πολῖται ἐν γένει διὰ τὴν διατήρησιν τῆς πολιτικῆς δικαιοσύνης, ζητοῦμεν ἀπὸ τοὺς ἀδικουμένους, δηλαδὴ κατὰ τὸ πλεῖστον ἀπὸ τοὺς ἀπορωτέρους, οὐ μόνον τὰς διὰ τὴν δικαιοσύνην δαπάνας, ἀλλὰ καὶ κέρδος ἐπὶ πλέον. Καὶ ταῦτα μὲν γενικὰ, ἀλλ’ ἐλέχθησαν, διὰ νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ ἐννοῶμεν καλῶς περὶ τίνος πρόκειται. Ὅταν τὰ δικαστικὰ τέλη ἦναι μέτρια, ὅσον οἷόν τε μετριώτατα, τότε βεβαίως ἡ παρεκτροπὴ ἀπὸ τῶν κανόνων τοῦ δικαίου ἐπὶ τοῦ προκειμένου δύναται νὰ ἦναι ἀνεκτή· ἀλλ’ ὅταν ἐπὶ τοιούτου ζητήματος καὶ ἐπὶ τοιούτου φόρου κάμνετε προσθήκας ἀδικαιολογήτους μόνον ἵνα ἐσοδεύσητε, δηλαδὴ μὲ τὴν πεπλανημένην κατ’ ἐμὲ ἰδέαν ὅτι θὰ ἐσοδεύσητε πλειότερα, πρέπει νὰ τὸ συλλογισθῶμεν ὅλοι ὅτι δὲν εἶναι ἁπλῆ τις παρέκκλισις ἀπὸ τῶν κανόνων τῆς Δικαιοσύνης ἐν τῇ φορολογίᾳ, ἀλλ’ ὅτι εἶναι κἄτι τι ἄλλο, ἄρνησις Δικαιοσύνης, καὶ τολμῶ εἰπεῖν ἔγκλημα! Καὶ ταῦτα μὲν, ἂν ἐπρόκειτο περὶ οἱασδήποτε κοινωνικῆς καταστάσεως περὶ οἱουδήποτε Κράτους, ἀλλὰ προκειμένου περὶ Ἑλλάδος καὶ τῆς καταστάσεως αὐτῆς καὶ ἰδίως τῶν Ἐπαρχιῶν, τὸ τοιοῦτον εἶναι λίαν τολμηρὸν καὶ ἂν τὸ ἐλάχιστον ἠθέλατε προσθέσει εἰς τὸν φόρον τῶν δικαστικῶν τελῶν· διότι, κύριοι, δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν τὴν ἂν οὐχὶ μόνην βάσιν, ἀλλὰ μίαν τοὐλάχιστον ἐκ τῶν βάσεων τῆς δικαιολογίας τῶν φόρων ἐν γένει, ὅτι οἱ φόροι ὑπό τινα τοὐλάχιστον ἔποψιν δὲν εἶναι εἰ μὴ τὸ ἀντάλλαγμα μιᾶς παρεχομένης προστασίας. Ἡ ἔποψις αὕτη εἶναι χρησιμωτάτη καὶ πρέπει πάντοτε νὰ ὑπάρχῃ ὑπ’ ὄψιν τοῦ Νομοθέτου, ἀλλ’ ἰδίως ἀποβαίνει χρήσιμος παρ’ ἡμῖν ἐν Ἑλλάδι. Ὅταν πρόκειται νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν ἀρχὴν ταύτην, τὴν ὁποίαν μεγάλοι οἰκονομολόγοι παραδέχονται ὡς τὴν μόνην βάσιν τοῦ δικαιώματος τοῦ ἀπαιτεῖν φόρον, δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν οὐδὲ μίαν στιγμὴν τί παρέχομεν εἰς τοὺς πολίτας, ἀπὸ τοὺς ὁποίους ζητοῦμεν φόρον. Καὶ ὅταν ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν σκεπτώμεθα ἐπὶ τῆς φορολογίας τῶν δικαστικῶν τελῶν, οὐδεὶς θέλει ἀποφασίσει νὰ προσθέσῃ καὶ ἕνα ὀβολὸν εἰς τὴν φορολογίαν ταύτην. Ὁ φόρος οὗτος εἶναι σχετικὸς, ἰδίως μὲ τὸν πτωχότερον καὶ ἀσθενέστερον λαὸν, μὲ τὸν λαὸν ἰδίως τῶν Ἐπαρχιῶν, διότι ἐν αὐταῖς δὲν ὑπάρχει οὔτε ἀστυνομικὴ τάξις, οὔτε ἡ εὐπορία, οὔτε ἡ ἐπιτήρησις τῆς Ἀρχῆς, οὔτε αἱ συνθῆκαι ἐκεῖναι, αἱ ἀσφαλίζουσαι κατὰ τῶν ἀδικιῶν ἐν ταῖς πόλεσι. Τί ἄλλο λοιπὸν ἔχει ὁ λαὸς ἐκεῖνος τῶν Ἐπαρχιῶν ἢ τὴν ἐλπίδα, ὅτι δύναται νὰ προσφύγῃ εἰς τὰ Δικαστήρια; Ἐὰν ἠξεύρατε τὰς Ἐπαρχίας καὶ εἴχετε μελετήσει τὴν κατάστασιν αὐτῶν, ἐὰν μεταβῆτε ἰδίως εἰς τὰς ἀποκέντρους Ἐπαρχίας, θὰ εὕρητε ὅτι οὔτε σχολεῖα ἔχουν, οὔτε ἀστυνομίαν, οὔτε ἱερέα, οὔτε προστασίαν δικαίων οἱανδήποτε, τίποτε ἀπολύτως, τοὐναντίον δὲ ὑποχρεοῦνται ἐνίοτε εἰς τὴν διατήρησιν τῆς τάξεως· διότι εἰς πολλὰς ἀποκέντρους Ἐπαρχίας πολλάκις ἐν τοῖς χωρίοις διατάσσονται οἱ πολῖται ν’ ἀφήσουν τὰς ἐργασίας των καὶ νὰ τρέξωσιν εἰς σύλληψιν λῃστῶν ἢ φυγοδίκων. Καὶ σεῖς ἐξετάζετε μόνον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἰσέρχεται εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον! Εἶσθε ὅλοι ἢ οἱ πλεῖστοι ἐκ τῶν Ἐπαρχιῶν, μελετᾶτε ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὴν κατάστασιν τοῦ Τόπου, εἴπατέ μοι τί ἄλλο ἔμεινεν εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους παρὰ μόνον αὐτὸ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχουν, τὸ νὰ τολμῶσιν ἐνίοτε νὰ προσκαλῶσιν εἰς τὸ Δικαστήριον καὶ τὸν ἰσχυρὸν ἢ τὸν ἅρπαγα, ὁ ὁποῖος ἤθελε τολμήσει νὰ καταπατήσῃ τὰ δίκαιά των; Ἀφαιρέσατε καὶ τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀπὸ τὰς Ἐπαρχίας ἰδίως καὶ δὲν ἔχετε πλέον τίποτε· ὁ πολίτης δὲν εἶναι παρὰ ἀντικείμενον λαφυραγωγίας ἐκ μέρους τοῦ Κράτους καὶ ὄχι πλέον ὑποκείμενον δικαιωμάτων.

§88ΛΕΒΙΔΗΣ. Αὐτὰ γίνονται καὶ ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν· ἐνθυμήθητε τὴν σκηνὴν τοῦ Ζυθοπωλείου....

§89ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ πρέπει, κύριοι—καὶ εὐχαριστῶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον διὰ τὴν ὑπόμνησιν—ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην νὰ σκεπτώμεθα, ὅταν τολμῶμεν νὰ φορολογήσωμεν τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Ὁ φόρος, εἶπεν οἰκονομολόγος τις, εἶναι εὐεργέτημα διὰ τὸν πολίτην, διότι ἐπανέρχεται εἰς αὐτὸν ὡς γονιμοποιὸς βροχή. Δὲν ἠξεύρω ἂν ἐν Ἑλλάδι δύναταί τις νὰ εἴπῃ τὸ τοιοῦτον, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἂν ὁ φόρος παρ’ ἡμῖν ἐπιστρέφῃ εἰς τὸν φορολογούμενον ὡς βροχή, ἐπιστρέφει ὡς βροχὴ παντοίων κακώσεων τῶν δημοσίων ὑπηρετῶν, ὡς βροχὴ ῥαβδισμῶν τῶν ἀποσπασμάτων! Πρέπει λοιπὸν σπουδαίως νὰ σκεφθῶμεν, προκειμένου περὶ αὐτοῦ τοῦ φόρου. Ἂν ἦναι ἀληθὲς ὅ,τι εἶπε μέγας ἐπίσης συγγραφεὺς δημοσιολόγος τῆς Γερμανίας ὁ Bluntshli ὅτι πρὸ πάντων οἱ φόροι δὲν πρέπει νὰ προσκρούωσιν εἰς τὸ κοινὸν αἴσθημα τοῦ δικαίου, ὁ φόρος οὗτος, ἐὰν καλῶς ἐκτιμηθῇ, προσκρούει εἰς τὴν κοινοτέραν συνείδησιν καὶ τὸ κοινότερον αἴσθημα τοῦ δικαίου· προβαίνει μέχρις ἐγκλήματος. Τοῦτο βεβαίως δὲν σκοποῦσιν οἱ εἰσαγαγόντες, ἀλλὰ ἔγκλημα ἐν πράγματι θέλει ἐπέλθει, ἂν τὸ Νομοσχέδιον ἐπιψηφισθῇ. Καὶ πρέπει νὰ προσέχωμεν πολὺ νὰ μὴ ῥίπτωμεν εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ πολίτου καὶ εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ τὴν πικρίαν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀληθὴς περὶ αὐτοῦ μέριμνα, ἀληθὴς πρὸς αὐτὸν Δικαιοσύνη. Ἂς προσέχωμεν πρὸς τὰ τοιαῦτα, τοὐλάχιστον σήμερον καὶ ἂν πάντες δὲν εἶναι εἰς θέσιν οἴκοθεν καὶ προχείρως νὰ γινώσκωσιν, ὅτι ἡ ἐλαχίστη αὔξησις τοῦ φόρου τῶν δικαστικῶν τελῶν ἀποτελεῖ ἀποκλεισμὸν ἀπὸ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ πολλαὶ χιλιάδες κατοίκων ἀποκλείονται αὐτῆς, ἂς πληροφορηθῶσι κἂν παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐγγύτερον γνωρίζουσι τὰ πράγματα. Μετῆλθον ἐπὶ πολλὰ ἔτη τὸν Δικηγόρον ἔχων ἱκανὰς ἐργασίας καὶ εὑρισκόμενος ὡς ἐκ τούτου καὶ ἄλλων σχέσεων τοπικῶν εἰς στενὴν καὶ ἀδιάκοπον ἐπαφὴν καὶ γνωριμίαν καὶ πρὸς τοὺς πενεστέρους κατοίκους τῶν Ἐπαρχιῶν. Δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι τὸ ἥμισυ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἀποκεκλεισμένον ἀπὸ τῆς Δικαιοσύνης. Δὲν φαίνεται ἴσως τοῦτο, ἀλλ’ ὅσοι ὑπήρξατε Δικηγόροι ἰδίως ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις, καὶ δὲν περιωρίζεσθε νὰ βλέπετε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προσήρχοντο ἐνώπιον ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἦσαν εἰς κατάστασιν νὰ προσέρχωνται ἢ περιωρίζοντο μόνον νὰ λαμβάνωσι συμβουλήν, δύνανται νὰ βεβαιώσουν καὶ νὰ αἰσθανθοῦν τὸ μέγεθος τῆς ἀδικίας, ἡ ὁποία γίνεται διὰ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου. Ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ, κύριοι, ὅτι ἐὰν συντελῇ τι εἰς τὸ νὰ ὁμιλῶ οὕτω πως, συντελεῖ ἡ ἐκ τοῦ σύνεγγυς ἀντίληψις τῆς δυστυχίας καὶ τῆς ἀθλιότητος, ἣν παρετήρησα εἰς πολλούς, οἱ ὁποῖοι ἀποπειρῶνται οἱ δυστυχεῖς νὰ κινήσουν μίαν ἀγωγήν, διότι ἅρπαξ τις τοὺς ἀφήρεσεν ἕνα ἀγρὸν καὶ ὅμως περιορίζονται νὰ ζητήσουν μίαν συμβουλὴν ἀπὸ τὸν Δικηγόρον. Ὁ Δικηγόρος λέγει πρὸς ἕνα τοιοῦτον, εἶναι ἀσφαλὲς τὸ δίκαιόν σου, πήγαινε εἰς τὸ Δικαστήριον, σὲ ὑπερασπίζομαι δωρεάν· ἀλλ’ αὐτὸς δακρύει, ὅταν συλλογίζεται, ὅτι ἔχει ἀνάγκην ἱκανῶν δεκάδων δραχμῶν διὰ τέλη χαρτοσήμου διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ δίκαιόν του. Καὶ δύναμαι νὰ ἐπικαλεσθῶ μάρτυρα τὸν ἀξιότιμον συμπολίτην μου Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Παιδείας, ἂν πολλὰ τοιαῦτα φαινόμενα καὶ εἰς αὐτὸν, ὁ ὁποῖος σπανιώτερον βεβαίως ἐπισκέπτεται τὴν ἰδικήν μας Ἐπαρχίαν, δὲν παρεστάθησαν εἰς αὐτὸν φαινόμενα, τὰ ὁποῖα βεβαίως ἔπρεπε νὰ τὸν συγκινήσωσι. Τί νομίζετε ὅτι χρειάζεται ἵνα τελειώσῃ λ. χ. μία δίκη περὶ κατοχῆς; Ἐὰν πολίτης ἔχῃ ἀγρὸν ἀξίας 50 δραχμῶν, ὃν καλλιεργεῖ καὶ κατορθώνει νὰ προσπορίζηται ὀλίγον ἀραβόσιτον πρὸς διατροφήν του— διότι αὐτὴ εἶναι ἡ παραγωγὴ ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις—καὶ ἔλθῃ τις καὶ ἁρπάσῃ τὸν ἀγρὸν, αὐτὸς διὰ νὰ ἐγείρῃ δίκην περὶ κατοχῆς, πρέπει νὰ δαπανήσῃ 200 δραχμάς. Καὶ πόθεν αὐξάνει ἐνίοτε ἡ δαπάνη; διότι συνηθέστατα, ἐνῷ προχωρεῖ ἡ δίκη, ἐξακολουθοῦσα ἐπὶ ἓν ἔτος π. χ. θὰ συμβῶσι δύω μεταθέσεις Δικαστῶν· ἂν ὁ Δικαστὴς εἶναι καὶ Εἰσηγητὴς ἀποδείξεων, χρειάζεται δίκη παρεμπίπτουσα, ἵνα διορισθῇ ἕτερος, ἂν δὲν εἶναι Εἰσηγητὴς θὰ ἔχωμεν τοὐλάχιστον νέας ἐγγραφὰς καὶ νέας πληρωμὰς, διὰ νὰ γείνῃ νέα συζήτησις, προσθέσατε δὲ εἰς πάντα ταῦτα τὰς δυσκολίας τῆς συγκοινωνίας, τὰς ἀναβολὰς τῶν ἀποδείξεων, τὰς παρεμπιπτούσας ἀποφάσεις! Εἶδόν που, κύριοι, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ δίκη τις εἶχε περατωθῇ καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἐφετείου διὰ δύω ἀποφάσεων, ἥτις, ἐὰν διεξήγετο παρ’ ἡμῖν, θὰ ἐχρειάζοντο δέκα ἔτη. Ἀλλ’ ἐνταῦθα ὑπάρχουσι καὶ πολλαὶ περιστάσεις τοπικαὶ, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν, ὡς συντελοῦσαι εἰς τὴν ἐξόγκωσιν τῶν δαπανῶν. Ἀλλὰ, κύριοι, παρ’ ἡμῖν παρουσιάζεται ἀπό τινος χρόνου εἷς νέος τρόπος δικαιολογίας πάσης αὐξήσεως φορολογίας. Ἅμα πρόκειται συγκεκριμένως περὶ ἑνὸς εἴδους φορολογίας, ἀμέσως ἀναζητοῦσι τὸ Κράτος, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ φορολογία αὕτη εἶναι μεγαλειτέρα καὶ λέγουσι: τί ἀπορεῖτε; εἰς τὴν Ἰταλίαν πληρώνουν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ εἴδους περισσότερα. Ἐκ τῶν συστημάτων τῶν οἰκονομικῶν τῶν ἄλλων Κρατῶν δανείζονται ὅσα χρησιμεύουν πρὸς τὸν σκοπόν των εἰδικῶς δι’ ἕκαστον εἶδος φορολογίας. Οὕτω πως τῇ ἀληθείᾳ δυνάμεθα νὰ κάμωμεν ἀξιόλογον βαθμηδὸν συλλογὴν ἐξ ἑκάστου ὅλων τῶν βαρυτέρων εἰδῶν τῆς φορολογίας τῶν ἄλλων λαῶν καὶ τὸ τοιοῦτον σύνολον νὰ μεταφυτεύσωμεν ἐδῶ! Τῇ ἀληθείᾳ εἶναι πρωτότυπον ἐκ συστημάτων φορολογικῶν ὁλοκλήρων ἀλληλενδέτων, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ χωρισθῶσιν, ν’ ἀποσπᾶτε ἓν μέρος. Ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον δύναται νὰ φέρῃ ὀλέθρια ἀποτελέσματα εἰς τὸν Τόπον μας, καὶ δύναται νὰ φθάσῃ, ἂν ἐξακολουθῇ, ἀληθῶς εἰς τὸ τερατῶδες. Καὶ ἐπαναλαμβάνουν ἵνα ἐνισχύσουν τὰς ἰδέας ἡμῶν περὶ αὐξήσεως τῆς φορολογίας τοῦ χαρτοσήμου νὰ μᾶς ἀναφέρουν τὸ σύστημα τὸ Γαλλικὸν, νὰ μᾶς ἀναφέρουν τὰ δικαιώματα τῆς καταχωρίσεως (droits d’ enregistrement). Καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ κατὰ ἓν παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ὁ ἐκ Μεγαρίδος συνάδελφος, προσθέτουσι καὶ ἕτερον εἶδος φόρου εἰδικοῦ ἐπὶ τῆς μεταβιβάσεως ἀκινήτων δι’ ἀμφοτεροβαρῶν πράξεων. Ὑπελόγιζεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος τὸν φόρον τοῦτον εἰς 10 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν, ἐνῷ ὑπάρχει εἰδικὸς φόρος (droit de mutation) ἰσχύων ἐν Γαλλίᾳ ἐπὶ τῆς μεταβιβάσεως ἀκινήτων. Ἀλλ’ ἵνα κριθῇ ἂν ἦναι δίκαιος εἷς φόρος, πρέπει νὰ ἐξετασθῇ τίνες εἶναι ἐκεῖνοι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἐπιτρέπουν αὐτῷ εἰδικήν τινα περίστασιν ἐν ὡρισμένῳ Κράτει καὶ ὁποῖον τὸ ὅλον φορολογικὸν σύστημα. Ἀλλὰ τί μᾶς λέγουν; ἡ φορολογία ἀλλαχοῦ εἶναι μεγαλειτέρα ἀπὸ ἐκείνην ὁποίαν ζητοῦμεν νὰ εἰσαγάγωμεν ἡμεῖς. Ἀλλ’ ὁ φόρος τῆς καταχωρίσεως οἷον ὑπολογίζουν, ὡς λέγει ὁ Beaulie, δὲν εἶναι φόρος, εἶναι μᾶλλον ἀμοιβὴ παρεχομένη εἰς τὸ Κράτος διὰ τὴν εἰδικὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν παρέχει πρὸς τὸν συμβαλλόμενον διὰ τῶν καταχωρίσεων, εἶναι ἡ ἀσφάλεια, τὴν ὁποίαν παρέχει διὰ τῆς καταχωρίσεως ἐπισήμων πράξεων, καὶ τῷ ὄντι τοιοῦτον σύστημα παρέχει κἄτι τι εἰς τὸν πολίτην καὶ ἔχει οὕτω πρόσθετον εἰδικὸν λόγον ἡ σχετικὴ φορολογία τοῦ ζητήματος τῆς καταχωρίσεως. Ἀλλὰ μήπως, καὶ ἂν πρόκηται τὸ ὅλον φορολογικὸν σύστημα τὸ Γαλλικὸν νὰ μεταφέρωμεν ἐνταῦθα καὶ μεταφυτεύσωμεν εἰς τὴν πατρίδα ἡμῶν, ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι μετεφέραμεν τὸ καλλίτερον; Ἀνέγνωσα, δὲν ἐνθυμοῦμαι που, ὅτι ὁ Αἰμύλιος Γεραρδῖνος τὸ φορολογικὸν σύστημα τῆς Γαλλίας ὠνόμασεν «ἰκρίωμα ἀντιφάσεων, ἀδικιῶν καὶ ἀνισοτήτων». Ἀλλ’ ἂν ἐπρόκειτο νὰ μεταφυτεύσωμεν τὸ ἰκρίωμα τοῦτο παρ’ ἡμῖν ἐν συνόλῳ, θὰ εἶχε τοὐλάχιστον ἴσως καὶ παρ’ ἡμῖν τὴν ἀξίαν τῆς ἁπλῆς συντηρήσεως καὶ τοῦ βιωσίμου, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ὁποῖον μᾶς παρουσιάζετε, δὲν ἔχει κἂν τὴν ἀξίαν τοῦ ἐφαρμοσίμου. Ἀλλ’ ἠσχολήθη ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας καὶ εἰς λεπτομερείας τινὰς, ἵνα πιστοποιήσῃ τὸ θαῦμα τῶν γενομένων μεταῤῥυθμίσεων ὅτι, χωρὶς νὰ λάβωμεν τίποτε πλειότερον ἀπὸ τὸν πολίτην, θὰ κατορθώσωμεν νὰ ἔχωμεν 3,000,000 περιπλέον! Βεβαίως δὲν θὰ ἐνασχοληθῶ εἰς ὅλας τὰς λεπτομερείας, ἀρκεῖ ὅτι θὰ λάβητε 3,000,000, καὶ δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι προσθέτετε ἐπαχθὲς βάρος εἰς τὸν πολίτην. Ἐνησχολήθη μάλιστα ἐν τέλει νὰ σᾶς προξενήσῃ καὶ τὴν εὐχάριστον ἐντύπωσιν, ὅτι πρόκειται καὶ περὶ ἐλαττώσεως ἀκόμη καὶ περὶ ἀφαιρέσεως φόρων ἀλλὰ φόρων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπραγματοποιήθησαν ποτέ. Καὶ ὀλίγον ἔλλειψεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι εὕρομεν σύστημα νὰ ἐλαττώσωμεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ λαμβάνωμεν καὶ ἐν τούτοις νὰ εἰσπράττωμεν περισσότερα ποσά. Εἴδατε, κύριοι, εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου τῆς πρωτευούσης πλὴν ἄλλων σπουδαιοτάτων παρατηρήσεων καὶ τὴν ἐξέλεγξιν λεπτομερειῶν, εἴδατε τί ἀπαιτεῖ μία καὶ μόνη συζήτησις ἐνώπιον τοῦ Ἐφετείου· εἴδατε ὅτι ἀπαιτεῖ 43 ἢ 38 δραχμὰς ἀντὶ τῶν 14, αἱ ὁποῖαι μέχρι τοῦδε ἀπῃτοῦντο. Ἰδοὺ ὁ τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου κατωρθοῦται τὸ θαῦμα τῆς εἰσπράξεως τῶν 3,000,000. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλη ἐπινόησις· εἶναι ἡ ἐγγραφὴ τῶν ἀνακοπῶν καὶ τῶν ἐφέσεων. Ἀλλὰ μήπως δὲν ἠδύνατο νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις αὕτη τοῦ παλαιοῦ νόμου χωρὶς νὰ καταβάλλωνται ἀπὸ τοὺς δυστυχεῖς διαδίκους αἱ δύω αὗται δραχμαί; Ἡ διάταξις αὕτη, εἶπον, ἔπεσεν εἰς ἀχρηστίαν καὶ ἠθελήσαμεν νὰ τὴν ἐπαναφέρωμεν εἰς τὴν ζωήν. Καὶ πῶς λοιπὸν ἐπὶ τῇ ἀναβιώσει διατάξεως, ἥτις ἦτο ἐπὶ τόσα ἔτη τεθνηκυῖα, ἀξιοῦτε νὰ μὴ γίνωσι καί τινες θυσίαι χρηματικαὶ τῶν πολιτῶν; Καὶ νομίζετε, ὅτι σκέπτονται περὶ τῆς τύχης τῶν δικαίων τῶν πολιτῶν, ὅταν πρόκηται νὰ εἰσπράξουν δύω δραχμάς; περὶ τούτων οὐδεμία φροντὶς, ἀλλὰ κανονίζουσι καὶ τὸ ἀπαράδεκτον τῆς ἀνακοπῆς καὶ τῆς ἐφέσεως ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἤθελε τυχὸν ὁ δικηγόρος λησμονήσει νὰ προσαγάγῃ τὸ πιστοποιητικὸν τῆς καταβολῆς τῶν δύω δραχμῶν. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἠθέλησε νὰ εἴπῃ ὅτι κανονίζεται ἁπλῶς τὸ ἀπαράδεκτον πρὸς συζήτησιν. Ἀλλὰ τί θὰ ἀποφασίσῃ ἐν πράγματι τὸ δικαστήριον; Ἀπαράδεκτον πρὸς συζήτησιν τί θὰ εἴπῃ; Θὰ ληφθῶσι βεβαίως ὑπ’ ὄψιν αἱ προτάσεις τοῦ ἑνὸς καὶ θὰ ἀποῤῥιφθῶσι τοῦ ἑτέρου. Ὅταν πρόκειται περὶ ἀνακοπῆς, τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ἡ ἀπώλεια τοῦ πρὸς ἀνακοπὴν δικαιώματος· ὅταν πρόκειται περὶ ἐφέσεως, τὸ ἀποτέλεσμα ἔσεται νὰ ἀνακόψῃ τὴν ἀπόφασιν ὁ μὴ καταβαλών. Δὲν βλέπω τί ἄλλο θὰ γίνεται ἢ ὅ,τι καὶ ἐπὶ μὴ καταβολῆς παραβόλου. Καὶ ἵνα ἀσφαλίσῃ ταῦτα ὁ φορολογῶν Νομοθέτης, ἐπιβάλλει ποινὴν εἰς τὸν Πρόεδρον ἐν πάσῃ σχετικῇ παραλείψει. Δὲν λέγει τὸ ἄρθρον ἀπαράδεκτον ἀνακοπῆς ἢ ἐφέσεως, ἵνα ἴσως ἐκφράσῃ μόνον, ὅτι τὸ ἐλάττωμα δὲν ἔγκειται ἐν τοῖς δικογράφοις, ἀλλ’ ἐν τῇ παραστάσει. Τὸ ἀποτέλεσμα ὅμως καταντᾷ ἐνίοτε τὸ αὐτό. Ἀλλὰ, κύριοι, μήπως ταῦτα μόνα εἶναι; ἀρχίζουν ἀπὸ ἄρθρου εἰς ἄρθρον καὶ προσθέτουν αὐξήσεις ἐπὶ αὐξήσεων. Πρόκειται περὶ αἰτήσεως θεραπείας· τί σημαίνει, σᾶς λέγουν ἡμίσεια δραχμὴ περιπλέον διὰ τὴν αἴτησιν θεραπείας; Ἀλλὰ διατί εἷς πτωχὸς πολίτης θέλων, νὰ ἀπευθυνθῇ πρὸς τὸ Δημόσιον, διότι ἔχει ἴσως τὴν ἐλπίδα ὅτι μανθάνον τὸ Δημόσιον καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτοῦ τὴν κατ’ αὐτοῦ ἀδικίαν θὰ σπεύσουν νὰ δώσωσιν εἰς αὐτὸν δικαιοσύνην, νὰ ὑποβληθῇ εἰς μείζονα δυσχέρειαν; Καὶ ἐν τούτοις εἶναι ἴσως πτωχότατος ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἴσως θὰ ἐπαιτήσῃ τὴν ἡμίσειαν δραχμήν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἡμίσεια δραχμὴ, ἀλλ’ εἶναι καὶ τὰ ἔξοδα τῆς ἐπιδόσεως κλπ. Πρόκειται λοιπὸν περὶ μιᾶς ἀναφορᾶς κυρίως, καὶ λέγετε εἰς αὐτὸν ἀπανθρώπως ὅτι καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ἀναφοράν σου ἀκόμη θέλομεν νὰ προσθέσωμεν μίαν δαπάνην. Θέλετε δηλαδὴ νὰ περιορίσητε ἓν δικαίωμα, ὅπερ ἔχει εἷς πτωχὸς νὰ καταφεύγῃ, αἰτῶν θεραπείαν, εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ αὐτοῦ τείνετε ἀκόμη τὴν φορολογικήν σας χεῖρα! Καὶ δὲν πρόκειται βεβαίως, κύριοι, περὶ τοῦ ποσοῦ καθ’ ἑαυτό· ἀλλ’ ὅταν θεωρεῖτε ὅτι πρόκειται περὶ μηδαμινοῦ ποσοῦ, πρέπει νὰ περιφρονήσετε τὸ ποσὸν, ἀλλὰ νὰ τὸ περιφρονήσετε εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς κοινωνίας καὶ ὄχι εἰς βάρος ἑνὸς ῥακενδύτου, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ ὑποβάλῃ μίαν αἴτησιν θεραπείας· διότι πρέπει πρὸς τοῖς ἄλλοις νὰ συλλογιζώμεθα καὶ τὸ ἠθικῶς κακὸν τῆς φορολογίας τῶν τοιούτων φορολογιῶν, νὰ συλλογιζώμεθα τὴν πικρίαν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν αἰσθάνεται ὁ πολίτης, ὅταν βλέπῃ, ὅτι τῷ παρουσιάζονται προσκόμματα πρὸς ἐπιδίωξιν τῶν δικαιωμάτων του, καὶ συλλογισθῆτε ὁποία εἶναι ἡ πικρία, ὅταν αἰσθάνεται ὅτι οὐδαμοῦ ἀλλοῦ ἠδύνατο νὰ εὕρῃ προστασίαν παρὰ εἰς τὰ δικαστήρια, καὶ νὰ μὴ δύναται ἤδη νὰ προστρέξῃ καὶ πρὸς αὐτά! Ἀλλὰ ἤκουσα καὶ ἄλλας δικαιολογήσεις. Τὸ πρακτικὸν τὸ καταχρᾶται, λέγουν, ὁ γραμματεύς! Ἀλλὰ, κύριοι, ὅταν θέλῃ ὁ διάδικος, ὅταν εἶναι ἄπορος ὁ διάδικος καὶ θέλῃ νὰ τὸ ἀπαιτήσῃ, νομίζετε ὅτι εἶναι δυνατὸν ὁ γραμματεὺς νὰ τολμήσῃ νὰ καταχρασθῇ μίαν δραχμὴν, ὑποβαλλόμενος εἰς τὸν κίνδυνον τῆς καταγγελίας, διὰ νὰ ὠφεληθῇ αὐτὸ τὸ ποσόν; Ἀλλὰ λέγουν, ὅτι τὸ ἐλάμβανεν ὀπίσω ὁ δικηγόρος καὶ ὄχι ὁ διάδικος. Τώρα δὲ τί λέγομεν, πρὸς τὸν διάδικον; ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σὺ δὲν ἐλάμβανες, ἀλλὰ τὸ ἔπερνεν ὁ δικηγόρος, θὰ σοῦ τὸ πέρνωμεν ἡμεῖς! Ἀλλ’ ὅταν ὁ δικηγόρος δὲν λαμβάνῃ τὰ περισσεύματα τῶν προκαταβολῶν, νομίζετε ὅτι δὲν ἔχει τοῦτο ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς ἀντιμισθίας, τὴν ὁποίαν θὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸν διάδικον; Νομίζετε ὅτι, ὅταν ἐλαττώσετε οὕτω τὰ κέρδη τῶν δικηγόρων, ὅτι εἰς αὐτοὺς θὰ πέσῃ ἡ στενοχωρία; Δὲν θὰ στραφοῦν πρὸς τοὺς διαδίκους, καὶ δὲν θὰ εἰσπράξουν ἐκεῖθεν τὰς προκαταβολάς; Καὶ ποῖος σᾶς εἶπεν ὅτι δύνασθε νὰ παρέμβητε εἰς τὰς δοσοληψίας ταύτας τοῦ δικηγόρου πρὸς τὸν πελάτην του; Κατὰ τὸ αὐτὸ σύστημα τῶν σκέψεων, τί σημαίνει μία προσθήκη ἐδῶ μιᾶς δραχμῆς, τί σημαίνει μία προσθήκη ἡμισείας δραχμῆς ἐκεῖ, τί δύω δραχμῶν ἀλλοῦ, προχωροῦμεν εἰς τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας; Ἀλλ’ αὐτὰ τὰ μικρὰ ποσὰ σημαίνουν διπλασιασμὸν τοῦ φόρου, τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλετε, καὶ φόρου, ὁ ὁποῖος εἶναι καθ’ ἑαυτὸν ἀδικώτατος. Καὶ πρέπει, κύριοι, νὰ συλλογισθῆτε καλῶς καὶ ὁποία εἶναι ἡ ἰδιαιτέρα κατάστασις, ὁ ἴδιος τύπος τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν οἰκονομίας, ὁποία σκανδαλώδης ἀντίθεσις ὑπάρχει μεταξὺ τάξεων τινῶν πολιτῶν καὶ ἄλλων τάξεων, τάξεων, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσι κατὰ τόπους· διότι βλέπετε εἰς τὰς Ἐπαρχίας τὴν πλήρη ἀθλιότητα καὶ τὴν πλήρη ἐλεεινότητα· βλέπετε μὲν εὐπορίαν τινὰ εἴς τινας πόλεις, εὐπορίαν καὶ ταύτην γενομένην ἤδη λίαν ἀκροσφαλῆ, ὑμεῖς δὲ, ὡς ἂν ἦσθε ξένοι τοῦ Τόπου, δὲν δίδετε οὐδεμίαν προσοχὴν, ὁποία εἶναι ἡ παραγωγὴ καὶ ἡ κατάστασις τῶν Ἐπαρχιῶν ἡ οἰκονομικὴ, καὶ ἐκεῖ ὅπου μόνον αὐτὸ τὸ ἀγαθὸν ὑπάρχει τῆς ἐλπίδος, ὅτι δύναται ὁ πολίτης νὰ καταφύγῃ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, τὸ ἀφαιρεῖτε καὶ τοῦτο τὸ τελευταῖον δηλαδὴ, τὸ ὁποῖον ἀπέμεινεν ὁπωσδήποτε εἰς αὐτόν! Ὁ κάτοικος τῶν Ἐπαρχιῶν, ἀποκεχωρισμένος ἔτι τῶν κέντρων, δὲν ὠφελήθη οὔτε δύναται νὰ ὠφεληθῇ ἐκ τῆς φαινομένης ἐκείνης εὐπορίας καὶ τῆς κινήσεως ἐκείνης τῆς παρατηρουμένης εἴς τινα κέντρα πληθυσμοῦ ἐν Ἑλλάδι· ἐκεῖ βεβαίως ὁ τοιοῦτος φόρος δὲν εἶναι τόσος ἐπαχθὴς, διότι ὁ πτωχότερος ἐκεῖ ἀρκούντως προστατεύεται, οἱ ἄλλοι δὲ ὁπωσδήποτε εὐποροῦν διὰ νὰ πληρόνουν δικαστικὰ ἔξοδα· ἀλλὰ πρέπει νὰ συλλογισθῆτε ὁποία εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ λαοῦ καὶ μάλιστα τῶν Ἐπαρχιῶν. Ἀλλ’ αὐτοὺς ἀντὶ νὰ τοὺς προστατεύσητε, τοὺς εἰρωνεύεσθε μᾶλλον διὰ μέτρα τινὰ, τὰ ὁποῖα λέγετε ὅτι συντελοῦν εἰς τὴν εὐζωΐαν τῶν κατοίκων καὶ λέγετε ὅτι συνεπείᾳ τῶν φορολογικῶν νόμων θὰ τρώγῃ εὐθηνότερον τὸ κρέας ὁ λαός· ποῖος λαός; Ὑπέστη μίαν ὑποτίμησιν τὸ κρέας ἐν Ἀθήναις, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν δίδει οὐδεμίαν ὠφέλειαν εἰς τὸν λαὸν τῶν Ἐπαρχιῶν, ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἀφῃρέσατε καὶ τὸν ἄρτον τῆς δικαιοσύνης.

§90ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἡ ὑποτίμησις τῶν κρεάτων ἐγένετο, διότι ἔφερεν εἷς 500 βόας, καὶ τοὺς ἐπώλει ὅσον ἤθελεν ἐφθηνά.

§91ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι βεβαίως εἰρωνεία μεγίστη νὰ λέγετε τὰ τοιαῦτα· διότι, ἐὰν ἠδύνατο νὰ ὑποτεθῇ ὅτι κατωρθώσατε σεῖς τὴν ὑποτίμησιν τοῦ κρέατος, καὶ δὲν ἐπῆλθεν αὕτη ἐκ πασιγνώστων λόγων ξένης παραγωγῆς, ὁ κάτοικος τοὐλάχιστον τῆς Εὐρυτανίας, εἰς τὸν ὁποῖον διὰ τοῦ νόμου ἤδη κλείετε τὴν θύραν τῆς δικαιοσύνης, δύναται μόνον νὰ σᾶς ὀφείλῃ ὅτι τοῦ ἠλαττώσατε τὴν ἀξίαν τοῦ μόνου ἔργου, εἰς τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ ἀσχολῆται, τοῦ ἔργου τοῦ κτηνοτρόφου. Καὶ τῷ ὄντι, κύριοι, τοὐλάχιστον εἰς τὰς Ἐπαρχίας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰς τὴν κατάστασιν τῆς ἰδικῆς μας Ἐπαρχίας, δὲν χρειάζεται ἄλλο τι παρὰ νὰ ταῖς εἴπητε ὅτι σᾶς αὐξάνομεν καὶ τὰ δικαστικὰ τέλη καὶ τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου, ἵνα τὰ πάντα ἀφαιροῦντες οὐδὲν παρέχετε πρὸς αὐτούς. Εἶναι ἤδη πολλαχῶς ἐστερημένοι δικαιοσύνης, καὶ διὰ τὴν μακρὰν ἀπόστασιν τοῦ Πρωτοδικείου καὶ διὰ τὰ δικαστικὰ τέλη, καὶ δι’ ἄλλας δυσχερείας· αὐτὸ ὑπελείπετο ἀκόμη νὰ προσθέσητε καὶ αὔξησιν τελῶν χαρτοσήμου. Ὅταν πρόκηται, κύριοι, νὰ ὁμιλήσω περί τινος μέρους τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καταλαμβάνομαι πρὸς στιγμὴν, τὸ ὁμολογῶ, ὑπὸ δειλίας· φοβοῦμαι μήπως παρεννοῶ τὴν ἀξίαν ἑκάστου τεμαχίου τοῦ λαμπροῦ αὐτοῦ οἰκοδομήματος. Βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ φαντασθῶ ὅτι τείνει ἁπλῶς ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅπως καθ’ οἱονδήποτε τρόπον ἁρπάσῃ, λάβῃ, εἰσπράξῃ προσκαίρως χρήματα· διότι, προκειμένου περὶ συστήματος ἀλληλενδέτου καὶ μάλιστα Ἐπιστημονικοῦ, βεβαίως δὲν δύναται νὰ προεδρεύῃ καὶ μόνη αὐτὴ ἡ σκέψις· ἀλλὰ καὶ ἄν προεδρεύῃ μόνη αὐτὴ ἡ σκέψις ἐπὶ τοῦ προκειμένου, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ εἴπω πρὸς αὐτὸν, ὅτι τὸ ἐναντίον· θέλει κατορθώσει παρὰ τὴν αὔξησιν τῆς εἰσπράξεως, ἰδίως διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν δικαστικῶν τελῶν, διότι διὰ τῆς αὐξήσεως αὐτῶν θὰ κλείσῃ εἰς τὰ δύω τρίτα τῆς Ἑλλάδος τὴν θύραν τῆς δικαιοσύνης, καὶ θὰ ἔχετε ἴσως ἐλάττωσιν ἐσόδων. Θέλετε αὔξησιν ἐσόδων; ἐλαττώσατε μᾶλλον τὰ δικαστικὰ τέλη, διότι οὕτω θὰ παράσχητε δικαιοσύνην εὔκολον καὶ εἰς πάντας προσιτήν. Ὅταν δὲ αἱ θύραι τῆς δικαιοσύνης ἦναι ἀνοικταὶ εἰς τοὺς πολίτας, τοῦτο βεβαίως παρέχει καὶ ζωὴν οἰκονομικὴν γενικῶς εἰς τὸν Τόπον. Διατί πολλαπλασιάζονται τὰ ἐγκλήματα; Διατί δὲν ἀναπτύσσεται ἡ γεωργία καὶ ἡ δενδροφυτεία εἰς τὸν τόπον; Ταῦτα συμβαίνουσι καὶ δι’ ἄλλους μὲν λόγους, ἀλλὰ καὶ διότι δὲν ὑπάρχει εὔκολος ἡ προσφυγὴ ἐνώπιον τῶν πολιτικῶν Δικαστηρίων. Πολλάκις εἶπον εἰς συνεπαρχιώτας μου διατί δὲν ἐπιχειροῦν φυτείας, καὶ μοῦ εἶπον, καὶ ἄν ἐχθρός μου καταστρέψῃ τὰς φυτείας αὐτὰς, τί θὰ κάμω; Τοῖς ἔλεγον δὲν προστρέχετε εἰς τὸ Δικαστήριον; ἀλλ’ ἐγέλασαν μὲ τὴν ἁπλότητά μου. Πῶς θὰ προσφύγουν; Πῶς περιμένετε λοιπὸν ἀπὸ τοιούτους ἀνθρώπους, τῶν ὁποίων δὲν προστατεύονται αἱ παραγωγικαὶ ἐργασίαι ὑπὸ τῆς Δικαιοσύνης, πῶς περιμένετε εἰσπράξεις; Καὶ εὑρίσκομαι, κύριοι, εἰς ἀπορίαν, ὅταν δὲν δύναμαι νὰ ἀνακαλύψω τέλος πάντων τὸ ὑπέροχον αὐτὸ οἰκονομικὸν σύστημα, καὶ καταντῶ νὰ ὑποθέτω ὅτι ὅπως ἐγὼ παραφέρομαι αἰσθανόμενος μίαν ἰδιαιτέραν ὀδύνην νὰ παρεξηγῶ τὰ πάντα, διότι συνέπεσεν ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, καθ’ ἣν ἐγένετο ἡ ἀνακήρυξις καὶ τὸ προανάκρουσμα τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ νέου συστήματος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, κατὰ τὴν μεταβολὴν δηλαδὴ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος, συνέπεσε τότε νὰ ἀποχωρισθῶ ἀπὸ τὰς τάξεις τῶν φίλων του, καὶ ἴσως σήμερον αἰσθάνομαι τὴν ὀδύνην ταύτην ὅτι ἀπεχώρησα ἀκριβῶς, ὅταν εἰσήχθη τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὅτι αἰσθάνομαι τὴν ὀδύνην ὅτι καὶ ἐγὼ δὲν συνετέλεσα διὰ τῆς ψήφου μου νὰ εἰσαχθῇ τὸ νέον αὐτὸ οἰκονομικὸν σύστημα, ὅπερ φέρει σήμερον τόσους ἀγλαοὺς καρπούς! Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἡ ἐδική μου ἀδυναμία, ἥτις δὲν μοὶ ἐπιτρέπει, ὅπως κατανοήσω τὸ οἰκονομικὸν αὐτὸ σύστημα, ὅπως κατανοήσω τὴν ἀξίαν ἢ τὰ μέρη τοῦ οἰκοδομήματος τούτου. Ἀποτελεῖ καὶ τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο βεβαίως στοιχεῖον τοῦ οἰκοδομήματος, ὅπερ ἔχει ἐπιστέγασμα κυρίως οἰκονομικὸν τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἥτις ἀκόμη δὲν ἔγεινεν, ἀλλὰ θὰ γίνῃ πιθανώτατα προσκαίρως. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ἐνταῦθα ἓν ἐπιστέγασμα τῆς προστασίας, τὴν ὁποίαν οἱ πολῖται ἀπολαμβάνουν ἀπὸ τὴν Πολιτείαν, καὶ τοῦτο ἔπρεπε νὰ γίνῃ ὄχι μὲν διὰ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀλλὰ δι’ ἄλλης ἄρσεως, διὰ τῆς ἄρσεως τῆς δικαιοσύνης! Ἴσως, κύριοι, πλανῶμαι, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ παρ’ ἡμῖν κατάστασις μᾶς δικαιοῖ νὰ ἀναμνησθῶμεν λόγων τινῶν ἐξόχου Γερμανοῦ οἰκονομολόγου, δεικνύοντος ποῖα εἶναι τὰ φαινόμενα καὶ ποῖαι εἶναι αἱ συνέπειαι ἐν τοιαύταις περιστάσεσι κακοῦ φορολογικοῦ συστήματος (ἀναγινώσκει) «Ἡ ἐκ τῆς φορολογίας καταστροφὴ συμπληροῦται διὰ τῆς ἀναγκαστικῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων, διὰ τῶν πλειστηριασμῶν καὶ τοκογλυφικῶν δανείων. Οὕτω δὲ ἐξαφανίζεται βαθμηδὸν ἡ μέση τάξις, ἐὰν πολλαπλασιάζωνται οἱ θῆτες καὶ ἀναφαίνεται ἡ ἀριστοκρατία τοῦ πλούτου. Ἐὰν δὲ ἡ πλουτοκρατία ἐπιτύχῃ διὰ τῆς ὑφαρπαγῆς τῶν περισσευμάτων ἐκ τῶν κοινωνικῶν κερδῶν νὰ λάβῃ τὴν κατοχὴν καὶ τῆς ἀκινήτου ἰδιοκτησίας, τότε ἐπέρχεται ἡ ἐρήμωσις τῆς χώρας καὶ ἡ ὀπισθοχώρησις τῆς ὅλης κοινωνικῆς οἰκονομίας». Νομίζω, κύριοι, ὅτι φαινόμενα τοιαύτης καταστροφῆς ἂν δὲν ἐπῆλθον ἤδη, τοὐλάχιστον προοιωνίζονται. Ἀλλ’ ὄχι· δὲν δύναμαι οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν νὰ αἰσθάνωμαι τὸν φόβον τοῦτον διὰ τὴν Πατρίδα μας ὅτι θὰ φθάσῃ εἰς τὴν ἐρήμωσιν τῆς χώρας καὶ τὴν καταστροφὴν τῆς ὅλης κοινωνικῆς οἰκονομίας! Ἡ πατρὶς ἔδειξε τοσάκις ὅτι ἔχει ἀρκετὴν ζωτικότητα, καὶ ὅπως εἶχε τὴν δύναμιν νὰ διαῤῥήξῃ τὰ δεσμὰ τῆς δουλείας, οὕτω θὰ ἔχῃ καὶ τὴν ζωτικότητα νὰ σωθῇ ἀπὸ τὴν πολιτικὴν διαφθοράν, θὰ ἄρῃ τὸν πολύποδα τῆς πολιτικῆς ἐξαχρειώσεως καὶ θὰ ἐξέλθῃ καὶ τοῦ ἀγῶνος τούτου ἁγνὴ καὶ ἀκμαία. Τότε ἡ κοινωνία, ἐπουλωμένας ἔχουσα τὰς πληγὰς αὑτῆς, δὲν θὰ ἔχῃ παρὰ νὰ μειδιᾷ, ἀναμιμνησκομένη ἐπεισοδίων τινῶν καὶ καυχησιολογιῶν τῆς τριετοῦς ταύτης ἀναμορφώσεως. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§92ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἔχομεν αὔριον συνεδρίασιν;

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅ,τι ἀποφασίσει ἡ Βουλή.

§94ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τί θὰ γίνῃ; Εἶναι ὀγδόη ἡ ὥρα.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδῶ εἶναι ἐγγεγραμμένοι δύω, ὁ κ. Δημητρακάκης καὶ ὁ κ. Μουσούρης.

§96ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Αὔριον· ἕως πότε θὰ καθήμεθα ἐδῶ!

§97ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πέραν τῆς ὀγδόης δὲν συνεδριάζομεν· νὰ λείψουν αἱ σκηναὶ τῆς παρελθούσης Συνόδου.

§98ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι Βουλή, κ. Πρόεδρε.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάμνετε ἔνστασιν;

§100ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὑμεῖς νομίζετε ὅτι ὑπάρχει ἀπαρτία;

§101ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὑποβάλλω πρότασιν ἀναβολῆς.

§102ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχομεν πρότασιν ἀναβολῆς καὶ ζητοῦμεν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως....

§103ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἐννοεῖτε ὅτι τὸ ζήτημα ἐκεῖ ὅπου ἔφθασε δὲν ἠμπορεῖ νὰ προχωρήσῃ;

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖτε ἀπὸ ἐμὲ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ δύναται ν’ ἀποφασίσῃ. Λέγετε ὅτι δὲν εἶναι ἀπαρτία;

§105ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀναβολὴν προτείνομεν· διατί διαστρέφετε τὸ πρᾶγμα;

§106ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κυρίων Βουλευτῶν).

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν 77 κατὰ τῆς προτάσεως καὶ 9 ὑπὲρ αὐτῆς. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, ἑπομένως λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 8 καὶ 15′ μ. μ.)