1884.12.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 22

Τῆς 7 Δεκεμβρίου 1884

(Παρασκευή)

(Ὥρᾳ 4 Μ. Μ.).

(Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ Ἑλένης Νούτσου, θυγατρὸς Ἀλεξίου Νούτσου, ἐξαιτουμένης μηνιαίαν βοήθειαν. Ἐπίσης ἀναφορὰ Ἑλένης, θυγατρὸς Ἀναγνώστου Μανουσέλη, ὑπολοχαγοῦ τῆς φάλαγγος τῆς Κρήτης, ἐξαιτουμένης ἐπίσης μηνιαίαν βοήθειαν. Ἀναγγέλλω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι εὑρέθη ἡ ἔκθεσις τῆς διαχειρίσεως τοῦ δανείου τῶν 120,000,000.

§2ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Κουμουνδοῦρος εἶχε ζητήσει πρό τινων ἡμερῶν νὰ καταθέσω ἓν πρακτικὸν τοῦ Δικαστικοῦ Συμβουλίου Καλαμῶν· τὸ πρακτικὸν τοῦτο εἶχε παραπέσει, καὶ ἐζήτησα ἀντίγραφον ἐκ τοῦ Γραφείου τοῦ Δικαστηρίου, τὸ ὁποῖον καταθέτω.

§3Ν. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, οὐδέποτε ἀπεμακρύνθην τοῦ γνωμικοῦ τοῦ σοφοῦ Νικοστράτου τοῦ λέγοντος: «Εἰ τὸ συνεχῶς καὶ πολλὰ καὶ ταχέως λαλεῖν «ἦν τοῦ φρονεῖν παράσημον, αἱ χελιδόνες «ἐλέγοντ’ ἂν ἡμῖν σωφρονέστεραι πολύ». Τὸ γνωμικὸν τοῦτο συσταίνω εἰς πολλοὺς τῶν Συναδέλφων Βουλευτῶν Συμπολιτεύσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως, ὅπως ὦσι βραχύλογοι εἰς τὰς ἀγορεύσεις των, ἂν πράγματι ἐπιδιώκεται ἐπιτυχὴς ἐργασία ἐπὶ διαφόρων νομοθετημάτων ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς Πατρίδος. Δι’ ὃ ὀλίγα θέλω εἰπεῖ πρὸς τροποποίησιν τοῦ Νομοσχεδίου περὶ χαρτοσήμου. Λέγω λοιπὸν, ὅτι τὰ δικαστικὰ τέλη σημάνσεως Εἰρηνοδικείου, Πρωτοδικείου, Ἐφετείου καὶ Ἀρείου Πάγου νὰ μένωσιν ὅπως εἶναι μέχρι τῆς σήμερον κεκανονισμένα, καὶ προτείνω περὶ τούτου τροποποίησιν, καὶ ἀντὶ νὰ περιμένῃ τὸ Δημόσιον θησαυροφυλάκιον νὰ γεμίσῃ ἀπὸ περιθώρια τοῦ χαρτοσήμου, καὶ τῆς αὐξήσεως τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου, τοῦ καταναλισκομένου εἰς τὰ Δικαστήρια, καλὸν ἤθελεν εἶσθαι νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος ἄλλος φορολογικὸς ἀνεπαίσθητος σχεδὸν, καὶ τοιοῦτον προτείνω, νὰ αὐξηθῇ τὸ πρόστιμον τῶν 5 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ καταβάλλῃ ὁ ἐφεσείων εἰρηνοδικειακῆς ἀποφάσεως, εἰς δραχμὰς 10. Τὸ δὲ πρόστιμον τῆς ἐφέσεως κατὰ ἀποφάσεως Πρωτοδικῶν ἀντὶ δραχμῶν 10 νὰ αὐξηθῇ εἰς δραχμὰς 30, καὶ ἡ τοιαύτη πληρωμὴ τῶν προστίμων θὰ ὑπερβῇ τὸ ποσὸν τὸ εἰσπραχθησόμενον ἀπὸ τὰ περιθώρια καὶ στενογραφημένα χαρτόσημα εἰς 25 γραμμάς· καὶ διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν προστίμων θέλει ἐκλείψει καὶ ἡ μεγάλη στρεψοδικία τῶν διαδίκων πρὸς διαιώνισιν τῶν ὑποθέσεων. Διὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης τοῦ Νομοσχεδίου, τοῦ νὰ μείνωσι τὰ δικαστικὰ τέλη ὅπως εἶναι, δὲν ἐννοῶ νὰ παρεξηγηθῶ τὸ παράπαν, τοῦ ὅτι τάχα εἶμαι ἐναντίος κατ’ ἀρχὴν τοῦ Νομοσχεδίου περὶ αὐξήσεως τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου εἰς τὰς διαφόρους ἄλλας κλίμακας· ἐξ ἐναντίας, εἶμαι θιασώτης τοῦ Νομοσχεδίου, ἀλλὰ μόνον εἶμαι εἰς διαφωνίαν κατὰ μόνον τῶν δικαστικῶν τελῶν τῶν Δικαστηρίων· εἰς ὅλας δὲ τὰς λοιπὰς τάξεις τοῦ χαρτοσήμου εἰμὶ σύμφωνος μὲ τὸ Νομοσχέδιον, καὶ ζητῶ ἐν πρώτοις νὰ ψηφισθῇ ἡ τροποποίησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τῶν Δικαστικῶν τελῶν. Πιστεύω δὲ ἡ Βουλὴ νὰ παραδεχθῇ τὴν τροποποίησιν ταύτην, διότι ἄλλως ἡ Δικαιοσύνη θέλει εἶσθαι ἀπρόσιτος εἰς τοὺς πένητας πολίτας διὰ μικρᾶς ἀξίας ὑποθέσεις νὰ δαπανῶσιν εἰς τέλη σημάνσεως ἐνώπιον Εἰρηνοδικῶν δραχμὰς 50 κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, καὶ ἐνώπιον τῶν Πρωτοδικῶν δραχμὰς 150 –250, Ἐφετῶν δὲ ἴσως καὶ μέχρι τριακοσίων δραχμῶν· καὶ τότε ἐν τοιαύτῃ καταστάσει διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν τελῶν κατασταίνομεν μονοπώλιον τὴν διανομὴν τῆς Δικαιοσύνης εἰς τοὺς εὐπόρους, ἐνῷ ἡ Δικαιοσύνη ἐν μιᾷ εὐνομουμένῃ κοινωνίᾳ θεωρεῖται ὡς ὁ πρῶτος ἄρτος ἑκάστου ἀτόμου πρὸς συντήρησίν του. Πιστεύω λοιπὸν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει παραδεχθῇ τὰς παρατηρήσεις μου, καθόσον δὲν βλέπω εἰς ταύτην ἐγωϊσμόν, ὅτι τὸ Νομοσχέδιόν της εἶναι ἔργον τέλειον, ἀλλὰ τὸ ἔφερεν ὑπὸ συζήτησιν, καὶ ἐκ τῆς συζητήσεως μέλλει νὰ φανῇ πᾶν τὸ ἐλαττωματικὸν καὶ τὸ ὀρθόν· ἄλλως, ἤθελεν εἶσθαι πάντη περιττὴ πᾶσα συζήτησις, καὶ ἤθελον λογίζεσθαι οἱ Βουλευταὶ ὡς ἁπλοῖ συμβολαιογραφικοὶ μάρτυρες. Ἀλλὰ τοιοῦτόν τι δὲν ὑπάρχει οὔτε εἰς τὴν διάνοιαν τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε εἰς τὴν Νομοθεσίαν μας, καὶ τούτου ἕνεκεν ὑποβάλλω τὴν γνώμην μου περὶ τροποποιήσεως τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ Νομοσχεδίου, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ δικαστικὰ τέλη τῆς σημάνσεως εἰς διαφόρους δικαιοδοσίας τῶν Δικαστηρίων· εἰς τὰς λοιπὰς διατάξεις τοῦ Νομοσχεδίου εἶμαι σύμφωνος. Ἐκτὸς δὲ τούτων ὅλων, ἂς νομοθετηθῇ τὸ ἑξῆς: Ὅτι οἱ ἐνοικιάζοντες ἀστικὰ καὶ ἀγροτικὰ κτήματα ὑποχρεοῦνται νὰ συντάσσωσι τὰ ἐνοικιαστήρια ἔγγραφά των συμβολαιογραφικῶς, ἐπὶ ποινῇ ἀκυρότητος τῆς ἐνοικιάσεως, ὑποβάλλωνται δὲ εἰς τὸ ὀκταπλοῦν πρόστιμον διὰ πᾶσαν παράβασιν τῆς μὴ τηρήσεως τῆς διατάξεως ταύτης. Εἶμαι δὲ πεπεισμένος ὅτι διὰ τῶν τοιούτων τροποποιήσεων τὸ Δημόσιον θέλει εἰσπράξει περισσότερα παρ’ ὅσα φρονεῖ. Καὶ πάλιν, προϊόντος τοῦ χρόνου, θέλομεν διδαχθῆ κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Νόμου πᾶν τὸ ἀκατάλληλον καὶ ἐλαττωματικόν, πρόθυμοι οὕτω νὰ τὸ διορθώσωμεν νομοθετικῶς. Κύριοι Βουλευταί, τὸ 17 ἄρθρον τοῦ περὶ χαρτοσήμου Νόμου ὑποβάλλει εἰς φορολογίαν 10% πάντα τὰ δημόσια θέατρα καὶ θεάματα, πλὴν ἐκείνων τὰ ὁποῖα γίνονται διὰ φιλανθρωπικοὺς σκοπούς. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ Ἔθνος ἡμῶν ἔχει ἀνάγκην καὶ παραστάσεων ἐθνικῶν, αἵτινες διεγείρουν εἰς τὸν λαὸν γενναῖα φρονήματα, φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἐξαιρεθῶσι τῆς φορολογίας ταύτης τῶν 10% καὶ αἱ παραστάσεις τῶν Συλλόγων ἐκείνων, οἵτινες ἐργάζονται διὰ σκοποὺς ἐθνικούς, ῥητῶς δὲ τοῦ Ἐθνικοῦ Δραματικοῦ Συλλόγου, ὅστις μέχρι τοῦδε ἀπέδειξε διὰ τῶν παραστάσεων αὑτοῦ Λάμπρου Τζαβέλλα, Κατσαντώνη κλπ. ὅτι προσπαθεῖ νὰ διεγείρῃ τὰ γενναῖα φρονήματα τοῦ λαοῦ, διὰ παραστάσεων εἰλημμένων ἐκ τῆς Ἑλληνικῆς ἱστορίας τοῦ αἰῶνός μας. Εἶναι βεβαίως ἀνάγκη νὰ ἐμψυχωθῶσιν οἱ τοιοῦτοι Σύλλογοι καὶ νὰ μείνωσιν ἀφορολόγητοι, καθότι δὲν πράττουσί τινα κερδοσκοπίαν, ἀλλ’ ἀσχολοῦνται νὰ ἐγείρωσι τὰ γενναῖα αἰσθήματα εἰς τὸν λαὸν, λαμβάνοντες τὸ ἐνδόσιμον ἐκ τῶν γενναίων πράξεων καὶ θυσιῶν τῶν πατέρων ἡμῶν, οἵτινες κατὰ τὸν μέγαν ἐκεῖνον ἱερὸν ἀγῶνα τοῦ 1821 μὲ αὐταπάρνησιν καὶ πατριωτισμὸν ὕψωσαν τὴν σημαίαν τῆς ἐλευθερίας, καὶ μὲ πηλίνους πόδας ἔθραυσαν τὸν σιδηροῦν ζυγὸν τοῦ κολοσσιαίου ἐκείνου Δυνάστου, συνεπείᾳ, λέγω, τῶν προκηρύξεων τοῦ ἀοιδίμου Ῥήγα Φεῤῥαίου τοῦ ἀναγνόντος τὸν Ὁμηρικὸν στίχον: Ἥμισυ γάρ τ’ ἀρετῆς ἀποαίνυται δούλειον ἦμαρ, τουτέστι καὶ μιᾶς ἡμέρας δουλεία ἀφαιρεῖται τὸ ἥμισυ τῆς ἀρετῆς τοῦ ἀνθρώπου. Οἱ Σύλλογοι λοιπὸν οὗτοι σκοπεύουν νὰ ἐκδραματίσουν μεταξὺ τοῦ λαοῦ τὰς πράξεις τῶν μεγάλων ἀγωνιστῶν τῆς ξηρᾶς Τζαβέλλα, Καραΐσκου, Μαυρομιχαλαίων, Μπότσαρη κλπ. ἐνδόξων ἀρχηγῶν, καθὼς καὶ τῆς θαλάσσης Μιαούλη, Κριεζίδων, Κανάρη καὶ λοιπῶν θαλασσομάχων, ὅπως διὰ τῆς ἀναμνήσεως τῶν μεγάλων ἔργων καὶ θυσιῶν καὶ τόλμης ἐκείνων ἐξαφθῇ ἐπὶ τὰ κρείττω καὶ τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ τῆς παρούσης γενεᾶς, καὶ ὅταν ἔλθῃ τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου φανῇ ὅτι εἶναι ἄξιος νὰ λογίζεται ἀπόγονος τῶν εὐκλεῶν ἐκείνων ἀγωνιστῶν, οἵτινες διὰ τῆς ἐξαγορᾶς τῶν αἱμάτων των μᾶς παρέδωκαν τὴν Ἑλλάδα ἐλευθέραν, καὶ δὲν πρέπει νὰ κοιμώμεθα τὸν νήδυμον ὕπνον: Μέχρι τῶν κατάκεισθε, κότ’ ἄλκιμον ἕξετε θυμόν, ὦ νέοι· αἰδεῖσθε τοὺς ἀμφιπερικτίονας Σέρβους, Βουλγάρους, Μαυροβουνίους· ἀτὰρ πόλεμος γαίαν ἅπασαν ἔχει.

§4Λ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Συμπολίτης μου μοὶ ἔπεμψεν ἀναφορὰν, ἣν θὰ ὑποβάλω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς μὲ τὴν παράκλησιν νὰ τὴν συστήσῃ εἰς τὴν εὐμένειαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Δὲν τὴν ἀναγινώσκω, διότι εἶναι μακρὰ καὶ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ δαπανήσω τὸν χρόνον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ κατέλθω ἐντεῦθεν χωρὶς νὰ εἴπω δύω λέξεις, διότι πρόκειται περὶ τερατώδους ἀδικίας, προσγενομένης εἰς τὸ ἥμισυ τῶν κατοίκων ἑνὸς Δήμου καὶ κατ’ ἐξοχὴν εἰς ἕνα ἄνθρωπον. Γνωρίζετε ὅτι κατὰ τὸν περὶ Δήμων νόμον ὅπου αἱ πρόσοδοι τοῦ Δήμου δὲν ἐπαρκοῦσιν εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ ἐπιβάλλονται ἔμμεσοι ἔρανοι. Ἐπειδὴ δὲ ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ μου δὲν ὑπάρχουσιν ἄμεσοι φόροι, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων κανονίζονται κατὰ τὸν περὶ Δήμων νόμον καὶ οἱ δημοτικοὶ, ἀναγκαζόμεθα νὰ ἐπιβάλλωμεν ἐράνους ἐμμέσους διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Δήμου· διότι, ὡς γνωρίζετε, ἡ Ἐπαρχία Οἰτύλου δὲν ὑπάγεται εἰς τὸ γενικὸν φορολογικὸν σύστημα τοῦ Κράτους, ἀλλὰ πληρώνει φόρον ἐξαγωγῆς. Οἱ ἐρανικοὶ κατάλογοι συντάσσονται ἀπὸ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ὅπερ λαμβάνον ὑπ’ ὄψει τὰς ἐτησίας προσόδους τῶν δημοτῶν καταλογίζει ἑνὶ ἑκάστῳ αὐτῶν χρηματικόν τι ποσόν. Ὁ κατάλογος οὗτος ἐκτίθεται εἰς τὸ Δημαρχεῖον καὶ ἕκαστος φέρει τὰ παράπονά του· κατόπιν ὑποβάλλεται εἰς τὸν Ἔπαρχον, ὁ Ἔπαρχος ὑποβάλλει αὐτὸν εἰς τὸν Νομάρχην, παρὰ οὗ ἐπικυρούμενος καθίσταται ὁριστικός. Τὸ τοιοῦτον εἶναι, ὡς λέγει ὁ κ. Ἀργυρόπουλος, ἡ ἀπευκταία ἐνθύμησις τῆς δουλείας, φόρος ἄδικος καὶ δυσανάλογος, καθαρὸς κεφαλικὸς, ἀλλὰ δὲν ἐλήφθη ἀτυχῶς ἄχρι τοῦδε φροντὶς πρὸς ἀντικατάστασιν. Εἰς τὸν Δῆμον Καρδαμύλης τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ὑπείκει εἰς τὰ νεύματα τοῦ Δημάρχου, ἐπέβαλε δημοτικὸν φόρον εἰς τὸν ἀποτυχόντα ὑποψήφιον Γ. Πατριαρχέαν, πόσον νομίζετε; 800 δραχμάς. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ὅλοι οἱ Δήμαρχοι εἰς τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια ἐφέροντο εἰλικρινῶς καὶ δὲν ἐγείροντο παράπονα περὶ ἀδίκου καὶ δυσαναλόγου ἐπιβολῆς φόρου, ἀλλ’ ἀφ’ ὅτου νέοι προέκυψαν Δήμαρχοι μὲ νέας ἰδέας ἤρξαντο ἐκμεταλλευόμενοι τοῦτον πρὸς ἐκδίκησιν τῶν ἀντιθέτων των. Ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ἔκαμε τὰ παράπονά του εἰς τὸν Νομάρχην, ἀλλ’ ὁ Νομάρχης ἀγρὸν ἠγόρασεν. Ἠναγκάσθην ἐγὼ νὰ προσφύγω εἰς τὰ Δικαστήρια τὰ τακτικά.

§5ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος εἶναι ὁ Νομάρχης;

§6ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Πρὶν ἦτο ὁ κ. Πλαστῆρας, ἤδη εἶναι ὁ κ. Δαγρές. Προσέφυγον λοιπὸν εἰς τὰ Δικαστήρια, ἔκαμα ἀνακοπὴν κατὰ τῆς προσκλήσεως τοῦ εἰσπράκτορος, διότι ἐζήτησαν καὶ νὰ τὸν φυλακίσουν, ἀλλὰ τὸ Πρωτοδικεῖον Καλαμῶν ἀπέῤῥιψε τὴν ἀνακοπὴν ὡς ἀπαράδεκτον, εἰπὸν ὅτι ἡ ὑπόθεσις εἶναι τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ καὶ δὲν ὑπάγεται εἰς τὰ τακτικὰ Δικαστήρια. Κατὰ τῆς ἀποφάσεως ἐποιησάμεθα ἔφεσιν, καὶ τὸ Ἐφετεῖον ἐδέχθη μὲν τὴν ἔφεσιν, ἀλλ’ εἶπεν ὅτι δύναται μόνον νὰ ἐξετάσῃ ἂν ἐτηρήθησαν αἱ διατυπώσεις τοῦ περὶ Δήμων Νόμου περὶ τὸν καταρτισμὸν τοῦ καταλόγου, δὲν δύναται ὅμως καὶ νὰ ἐπιληφθῇ τῆς οὐσίας τῆς ὑποθέσεως, διότι αὕτη εἶναι τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ. Μὴ γνωρίζοντες τί νὰ πράξωμεν κατηγγείλαμεν τοὺς Συμβούλους ἐπὶ παραβάσει καθήκοντος, διότι εἰς ὅλους τοὺς δημότας, τοὺς φίλα τῷ Δημάρχῳ φρονοῦντες, ἐπέβαλε φόρον 2–10 δραχμάς, εἰς δὲ τοὺς ἄλλους 10–30 καὶ 40, καὶ εἰς τὸν ἀποτυχόντα ἀντίπαλον τοῦ Δημάρχου δραχμὰς 800. Ἐνηργήθησαν ἀνακρίσεις, ἀλλ’ ἀπηλλάγησαν. Ἐκάμαμεν ἀγωγὴν ἀποζημιώσεως κατὰ τῶν Συμβούλων καὶ τὸ Δικαστήριον τὴν ἀπέῤῥιψε, διότι ἔπρεπε νὰ καλέσωμεν καὶ τὸν Νομάρχην. Κατὰ τὸ ἔτος 1882 ὁ ἴδιος ἔκαμεν ἀναφορὰν εἰς τὴν Βουλήν, τὴν ὁποίαν ἔστειλε πρὸς ἐμὲ, ἐγὼ δὲ ἔφερα αὐτὴν ἰδιαιτέρως εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν Ὑπουργὸν τότε τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ ἐνεργήσῃ ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ὅ,τι νομίζει δίκαιον· εἰς ἀπάντησιν ὅμως μοὶ εἶπεν ὅτι θὰ ἴδῃ τὸν σχετικὸν φάκελλον καὶ ἂν ὑπάρχῃ δίκαιον, θὰ τ’ ἀποδώσῃ· τὴν ἰδίαν ἡμέραν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μὲ εὗρεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ μοὶ εἶπεν ὅτι ἔχω δίκαιον, καὶ διέταξε νὰ μειωθῇ ὁ φόρος εἰς 140 δραμὰς ἀντὶ 800, εἰς ὅσας δηλαδὴ τὸν εἶχε μειώσει καὶ ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὸ παρελθὸν ἔτος, τὸν ηὐχαρίστησα. Καὶ βεβαίως, ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μοὶ τὸ εἶπε, θὰ τὸ διέταξεν· ἀλλ’ ὁ Νομάρχης δὲν ἠθέλησε ν’ ἀκούσῃ τὴν διαταγὴν καὶ τὸν κατελόγισε μὲ 800 δραχμάς. Τώρα ὅτι κατ’ οὐσίαν ἔχει δίκαιον ὁ ἄρθρωπος, εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφιβολίας, διότι διὰ νὰ πληρώσῃ 800 δραχμάς, πρέπει νὰ ἔχῃ εἰσόδημα ἀκαθάριστον 40,000 δρ. διότι δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ ὁ δημοτικὸς φόρος τὸ 2% ἐπὶ τοῦ ἐτησίου εἰσοδήματος· ἀλλὰ 40,000 δραχμῶν δὲν ἔχει ὁλόκληρος ὁ Δῆμος, καὶ διὰ τοῦτο ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς παρακαλεῖ δι’ ἐμοῦ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἂν νομίζῃ ὅτι δὲν δύναται ἄλλως τὸ πρᾶγμα νὰ διορθωθῇ, νὰ δεχθῇ ὁ Δῆμος ὁλόκληρον τὸ εἰσόδημά του, ὁλόκληρον τὴν πρόσοδόν του, καὶ νὰ μὴ πληρώσῃ τὸν φόρον τῶν 800 δραχμῶν· διότι, κύριοι, αὐτὸς δὲν ἔχει οὔτε 150 δραχμὰς εἰσόδημα. Ὅταν ἦναι εὐφορία ἐλαιοκάρπου, μόλις ἔχει 300– 400 δραχμὰς, ἀλλ’ ὅταν δὲν ἦναι εὐφορία, ὡς πέρυσι καὶ ἐφέτος, δὲν ἔχει οὔτε 50.

§7ΠΙΚΟΥΛΑΚΗΣ. Δὲν ἔχει ἄλλα εἰσοδήματα;

§8ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω. Φαίνεται, ὅτι τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον δικαιολογεῖ τὸν τοιοῦτον τερατώδη φόρον διὰ τὸ ἑξῆς: Αὐτὸς ἐγένετο ἐνοικιαστὴς τῶν φθαρτῶν κτημάτων 3–4 διαλελυμένων Μονῶν, κειμένων ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ Δήμου Καρδαμύλης τῶν μὲν, τῶν ἄλλων δ’ ἀλλαχοῦ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ὅτι τὰ κτήματα ταῦτα, κατεχόμενα ὑπὸ ἄλλων, δὲν ἠδυνήθη νὰ τὰ καταλάβῃ, καὶ ἑπομένως οὐδὲν εἰσέπραξεν, ἀλλ’ ἵνα σᾶς πείσω, ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι τὸ ἐνοίκιον τῶν Μονῶν τούτων εἶναι 4,000 δραχμῶν διὰ μίαν πενταετίαν. Ὅταν δὲ διὰ τὸ ἐλαιοκάρπωμα πληρώνῃ κατ’ ἔτος δραχμὰς 800, εἶναι δυνατὸν νὰ πληρώσῃ 800 δραχμὰς δημοτικὸν φόρον; Θὰ ἀπασχολήσω δὲ ὑμᾶς, διότι ἐπιθυμῶ νὰ μοὶ εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τί φρονεῖ. Ἔχει ἐκ τοῦ Νόμου δικαίωμα νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ὑποθέσεως καὶ διορθώσῃ τὸ ἄδικον; διότι, ἂν ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐπεμβῇ, εἶναι τόσον προφανὲς τὸ ἀδίκημα, ὥστε δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι θὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἐπιφέρῃ διόρθωσιν. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα κατὰ τὸν Νόμον τὸν Δημοτικόν. Κατὰ τὸ ἄρθρον 33, τὰ παράπονα τὰ ὁποῖα γίνονται, προκειμένου περὶ τῆς συντάξεως τῶν ἐρανικῶν καταλόγων, κρίνονται διὰ τῆς διοικητικῆς ὁδοῦ, καὶ ἐπειδὴ ὁ ἀνώτερος διοικητικὸς ὑπάλληλος εἶναι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, βεβαίως δύναται νὰ παρεμβῇ καὶ διορθώσῃ τὸ κακόν. Τώρα, κύριοι, κατ’ οὐσίαν παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐξετάσῃ τὰ πράγματα, διότι κατὰ τύπους ἡ εἴσπραξις εἶναι παράνομος, μὴ ὑπάρχοντος νόμου. Ὁ Δημοτικὸς νόμος λέγει ὅτι, προκειμένου περὶ ἐρανικῶν καταλόγων, πρέπει νὰ προηγῆται Βασιλικὸν Διάταγμα, ἀλλὰ μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος ἀπαιτεῖται νόμος, τοιοῦτος δὲ δὲν ὑπάρχει. Τύποις λοιπὸν ἡ φορολογία εἶναι παράνομος, οὐσίᾳ δὲ ἐντελῶς ἄδικος, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μοὶ εἴπῃ, ἂν δὲν δύναται σήμερον ἂς εἶναι καὶ αὔριον, ποίαν γνώμην ἔχει ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἔχει ἢ οὐ δικαίωμα ἐκ τοῦ νόμου νὰ παρέμβῃ καὶ μεταῤῥυθμίσῃ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Νομάρχου του;

§9ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Διὰ τοὺς ἐράνους ἔλαβον καὶ ἄλλοθεν παράπονα· δὲν ἐνθυμοῦμαι ἐὰν καὶ περὶ αὐτοῦ μοὶ ἐγένετο λόγος· θὰ ἐξετάσω.

§10ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Ὡς γνωρίζετε, ὁ Νομάρχης, τὸν ὁποῖον διέταξεν ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἔδωσε καμμίαν ἀκρόασιν. Καὶ πέρυσι καὶ κατὰ τὸ προπαρελθὸν ἔτος ἐστάλησαν πρὸς αὐτὸν ἀναφοραὶ, ἐφέτος δὲ ἔδωσα μακρὸν ὑπόμνημα πρὸς τὸν κ. Νομάρχην, τὸ ὁποῖον ἐπέδωκα διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος, ἀλλ’ οὐδεμία μοὶ ἐδόθη ἀπάντησις.

§11ΤΖΑΝΕΣ. Ἀπό τινος, κύριοι βουλευταὶ, λειτουργεῖ ὁ περὶ φυλακῶν Νόμος, καὶ ἦτο ἀνάγκη κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν νὰ μάθω κατὰ πόσον εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ ἐπωφελῶς, ἀφοῦ τὰ πράγματα ἐν ταῖς φυλακαῖς ἔμειναν ὡς εἶχον καὶ πρότερον καθ’ ὅλα. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ δὲ τῆς ἐκ Χαλκίδος διελεύσεώς μου προχθὲς ἐζήτησα νὰ ἴδω ὁποίας ἐπέφερε τυχὸν βελτιώσεις εἰς τὰς φοβερὰς ἐκείνας φυλακὰς ὁ Νόμος, καὶ ἠθέλησα νὰ ἐπισκεφθῶ αὐτάς. Ἴσως δὲν θὰ τὸ πιστεύσετε! Ὠπισθοχώρησα εἰς τὴν θέαν τῶν ἀπαισίων ἐκείνων λιθίνων ὄγκων, τῶν ἐπινοηθέντων ὑπὸ τῆς φραγγικῆς κακουργίας, καὶ ἠπόρησα πῶς Κυβέρνησις Ἑλληνικὴ ἀνέχεται νὰ στενάζωσιν ἀνθρώπινα ὄντα ἐν αὐταῖς! Ἐν τούτοις εἶμαι περίεργος νὰ μάθω, καὶ ὑμεῖς βεβαίως, ὁποίας οἱ Διευθυνταὶ τῶν Φυλακῶν τοῦ Κράτους μέχρι τοῦδε διεβίβασαν πρὸς τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργοὺς, καὶ ἰδίως τὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ τίνας ὑποδεικνύουσι βελτιώσεις, ἢ πῶς περιγράφουσι τὰ φοβερὰ καταγώγια ἐκεῖνα, ἅτινα φυλακὰς ἐν Ἑλλάδι ὀνομάζομεν. Διὰ τοὺς λόγους δὲ τούτους παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ προσαγάγῃ τὰς ἐκθέσεις τῶν Διευθυντῶν τῶν Φυλακῶν, ἢ ἂν τοιαύτας δὲν ἔλαβεν εἰσέτι, νὰ τὰς ζητήσῃ τηλεγραφικῶς. Ἡ μελέτη, κύριοι βουλευταὶ, τοιούτων ἐκθέσεων εἶναι ἀναγκαία ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις.

§12Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω πολὺ καὶ νομίζω, ὅτι θὰ μὲ συγχωρήσητε νὰ ἀναγνώσω τὸ ἔγγραφον αὐτὸ (ἀναγινώσκει). Ὥστε βλέπετε, κύριοι, ὅτι δὲν ἔλεγον ψεύματα.

§13ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποίας ἐποχῆς εἶναι τὸ ἔγγραφον;

§14ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τῆς 26 Ἰουλίου 1883. Τηλεγράφημα σημερινὸν, ὅπερ θέλω φέρει, λέγει, ὅτι συνεπείᾳ τῶν ἐκθέσεων καὶ τῶν τηλεγραφημάτων, ἦλθεν ὁ στρατὸς καὶ ἐπῆλθεν ἡ τάξις· ἀλλὰ δὲν ἐπῆλθε πλήρης τάξις. Προχθὲς ἐγένοντο φόνοι· ἐφονεύθησαν μία γυνὴ καὶ τρεῖς πολῖται, καὶ καθ’ ἡμέραν, ἂν θέλετε νὰ σᾶς ἐνοχλῶ, δύναμαι νὰ σᾶς ἀναγινώσκω ἱερεμιάδας τοιαύτας καθ’ ἑκάστην. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶμαι ἀπέναντι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, τῷ παρατηρῶ, ὅτι δὲν ἐξεπλήρωσε τὴν ὑπόσχεσίν του τοῦ νὰ προσαγάγῃ τὸν Νόμον, δυνάμει τοῦ ὁποίου ὁ κ. Γούζαρης διωρίσθη Ἀστυΐατρος.

§15ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὔριον.

§16ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὔριον· ἀλλ’ ἐγὼ βλέπω, ὅτι ὑποβάλλεται Διάταγμα διορισμοῦ, καὶ ἂν ὑποβληθῇ Διάταγμα τοιοῦτον, εἶναι ἔκνομον καὶ πρέπει νὰ μὴν ἐκτελεσθῇ.

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Χθὲς ἐγένετο παράπονον κατὰ τοῦ ἐν Ἰσθμίᾳ ὑπομοιράρχου Πανοπούλου. Περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης εἶχε γείνει προηγουμένως ἐξέτασις παρὰ τοῦ φρουράρχου Κορίνθου. Περὶ τῆς ἐξετάσεως δὲ ταύτης συνετάχθη ἔκθεσις. Τὴν ἔκθεσιν μετὰ τοῦ φακέλλου τῆς ἀνακρίσεως ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν, παρατηρῶν ὅτι ὁ καταγγελλόμενος ὑπομοίραρχος κατήγγειλεν ἐνώπιον τοῦ ἐν Ναυπλίῳ Εἰσαγγελέως παρὰ Πλημμελειοδίκαις τὸν καταγγείλαντα αὐτόν.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν....

§19ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ συζητηθῇ προηγουμένως ἡ ἐπερώτησίς μου ἐπὶ τοῦ δανείου.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν πρόκηται νὰ διακόψωμεν τὴν ἀρξαμένην συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου, νὰ μεταβάλωμεν δηλαδὴ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν; Ἀλλὰ τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν ἀπόκειται νὰ τὸ ἀποφασίσῃ.

§21ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· ἀλλὰ μετὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ Νομοσχεδίου περὶ χαρτοσήμου θὰ ἦναι ἡ συζήτησις τῆς ἐπερωτήσεώς μου περὶ δανείου.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν μάλιστα. Ὁ κύριος Μουσούρης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ χαρτοσήμου.

§23Γ. ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Τὸν φόρον τοῦ χαρτοσήμου οὐδὲν ἄλλο δύναται νὰ δικαιολογήσῃ, ἢ μόνη ἡ σκέψις ὅτι, ἐὰν ἡ Δικαιοσύνη παρείχετο δωρεὰν, θὰ ἐπολλαπλασιάζοντο ἄνευ λόγου αἱ δίκαι, καὶ ὅτι ἀφοῦ ἡ κοινωνία διὰ τὴν ἀπονομὴν τῆς Δικαιοσύνης ἔχει ἀνάγκην δαπανῶν, πρέπει οἱ ἐπικαλούμενοι αὐτὴν νὰ συνεισφέρωσιν εἰς τὰς δαπάνας ταύτας. Ἐννοεῖται ἐκ τούτου, ὅτι πᾶν ὅ,τι ὑπερβαίνει τὸ μέτρον τοῦτο εἶναι ἄδικον, ἐπαχθὲς καὶ τυραννικόν. Ἔχει καθῆκον ἡ κοινωνία, ἀποῤῥέει ἐξ αὐτοῦ τοῦ σκοποῦ τῆς συστάσεώς της, ἐξ αὐτοῦ τοῦ κοινωνικοῦ συναλλάγματος, ν’ ἀπονέμῃ Δικαιοσύνην, νὰ παρέχῃ ἀσφάλειαν καὶ προστασίαν εἰς τὰ δικαιώματα καὶ συμφέροντα πάντων τῶν ἀποτελούντων αὐτὴν μελῶν, ἀδικεῖ δὲ ἡ κοινωνία, ὅταν ταῦτα παρέχῃ ἀντὶ τιμήματος, τὸ ὁποῖον δὲν δύνανται νὰ καταβάλλωσι πάντες οἱ πολῖται. Εἶναι λοιπὸν ἄδικος ὁ Νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιβάλλονται βαρέα τέλη χαρτοσήμου. Εἶναι ἄδικος, διότι ἀντίκειται εἰς τὴν ἰσότητα· εἶναι ἄδικος, διότι ἐπιφέρει τὴν ἄρνησιν τῆς Δικαιοσύνης εἰς τὰς πενεστέρας τάξεις τῆς κοινωνίας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἄδικος, εἶναι καὶ ἀσύμφορος. Ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχουσι βαρέα τέλη χαρτοσήμου, ἐκεῖ ἐπικρατεῖ τὸ χειροδίκαιον, ἡ αὐτοδικία, τὸ ἔγκλημα· τὸ ἔγκλημα, διότι ὁ πολίτης, ὁ μὴ ἔχων τὰ μέσα νὰ λάβῃ τὸ δίκαιόν του διὰ τοῦ Δικαστηρίου, ζητεῖ νὰ τὸ λάβῃ διὰ τῆς χειρός του. Ἐκεῖ ὅπου τὰ τέλη εἶναι βαρέα, ἡ καλὴ πίστις ἐκλείπει, αἱ συναλλαγαὶ χαλαροῦνται· δὲν συναλλάσσεται ὁ πολίτης, ὅταν διὰ μὲν τὴν σύναψιν τῆς συμβάσεως ἀπαιτῆται νὰ καταβάλῃ ὑπέρογκον χρηματικὸν ποσὸν, διὰ δὲ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῆς, ἂν τυχὸν ὁ μετ’ αὐτοῦ συμβληθεὶς τὴν ἀθετήσῃ, ποσὸν ἔτι σπουδαιότερον. Ἐκεῖ ὅπου τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου εἶναι βαρέα, δὲν ὑπάρχει ἡ σωτηρία πεποίθησις ἐπὶ τὴν Δικαιοσύνην, ἥτις εἶναι ἡ μόνη ἀσφαλὴς ἄγκυρα τῆς κοινωνίας. Ἂν δὲ ἦναι ἀσύμφορος ὁ νόμος, ὁ ἐπιβάλλων βαρέα τέλη δι’ ἅπαντα ἀνεξαιρέτως τὰ Κράτη, εἶναι πολὺ μᾶλλον ἀσύμφορος διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἐν Ἑλλάδι, ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὸ πολύπλοκον τῆς ἡμετέρας δικονομίας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ ὀλιγωρία καὶ ἡ ἀνικανότης τινῶν ἐκ τῶν Δικαστῶν, καὶ ἐκ τρίτου ἡ δυσκολία τῆς συγκοινωνίας, καθιστῶσι τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου ἔτι βαρύτερα. Ἂν δὲ εἰς ταῦτα προσθέσωμεν καὶ τὸ ὅτι παρ’ ἡμῖν δὲν ἀνεπτύχθη εἰσέτι ὁ σεβασμὸς ἐκεῖνος πρὸς τὰ ἀλλότρια δίκαια, ὁ ὁποῖος ὑπάρχει εἰς τὰ πεπολιτισμένα Κράτη, θὰ κατανοήσωμεν πόσον ἄδικον, πόσον ὀλέθριον εἶναι νὰ αὐξάνωμεν τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ τὰ ἐλαττώσωμεν. Ὡς ἐκ τούτου ὁ Τόπος βαρέως ἤδη ἔφερε καὶ τὰ βάρη τῶν ἤδη ὑπαρχόντων τελῶν τοῦ χαρτοσήμου καὶ εἶχε τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ἐλαττωθῶσιν, ὅσοι δὲ μετέρχονται, ὡς ἐγὼ, τὸν δικηγόρον, γινώσκουσι πόσον λυποῦνται οἱ πολῖται, οἱ ἔχοντες δίκας, οἱ ἔχοντες ἀπαιτήσεις δικαιοτάτας, διότι δὲν δύνανται νὰ ἐνασκήσωσι τὰ δίκαιά των, ὡς ἐκ τῶν ὑπερόγκων τελῶν τοῦ χαρτοσήμου, ὅτι πολλοὶ πτωχοὶ ἠναγκάσθησαν νὰ παραιτηθῶσι πολυτίμων συμφερόντων καὶ δικαιωμάτων ἀναμφισβητήτων, ἀκριβῶς διότι δὲν ἔχουσι τὰ μέσα τῆς καταβολῆς τῶν ἐξόδων τῆς δίκης. Καὶ ἰδοὺ διατί γενικὴ ὑπῆρξεν ἐπιθυμία ἐλαττώσεως τῶν τοῦ χαρτοσήμου τελῶν. Ἀντὶ τούτου ὅμως προτείνεται νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον βεβαίως κατ’ ἀρχὴν εἶναι ἀξιόλογον, καθὸ σκοποῦν νὰ κωδικοποιήσῃ τοὺς νόμους περὶ χαρτοσήμου, καὶ νὰ φέρῃ τὴν τάξιν ὅπου ἐπικρατεῖ ἡ ἀταξία· ἀλλὰ συνάμα αὐξάνονται καὶ τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου. Διὰ τῆς παραβολῆς, ἣν ἐγὼ ἔκαμα τῶν ὑπαρχουσῶν περὶ χαρτοσήμου διατάξεων πρὸς τὰς εἰσαγομένας διὰ τοῦ νομοσχεδίου, εὑρίσκω ὅτι ὅλα τὰ τέλη ἐν μέρει μὲν αὐξάνονται κατὰ 50%, ἐν μέρει δὲ διπλασιάζονται καὶ ἐν πολλοῖς πολλαπλασιάζονται. Ὡς πρὸς τὸ χαρτόσημον ἀξίας, ὁ ἐν ἰσχύϊ νόμος ἐκανόνιζε τὸ τέλος ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς δραχμῆς ἐπὶ τριακοσίων τὸ νομοσχέδιον τὸ κανονίζει ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς δραχμῆς ἐπὶ διακοσίων, ὥστε ἐὰν πρῶτον διὰ σύμβασιν περὶ ποσότητος 10,000 δραχμῶν ἀπῃτεῖτο τέλος 40 δραχμῶν, ἤδη ἀπαιτοῦνται τέλη 60 δραχμῶν· ἐνῷ δι’ ἀπαίτησιν 150,000 δραχμῶν ἀπαιτοῦνται τέλη 500 δραχμῶν, κατὰ τὸ νομοσχέδιον θ’ ἀπαιτῶνται τέλη 750 δραχμῶν. Καὶ τοῦτο μὲν ὡς πρὸς τὰ τέλη ἀξίας ἐπὶ πολιτικῶν συμβολαίων· ὡς πρὸς δὲ τὰ ἐμπορικὰ, ὁ νόμος ὁ ἐν ἰσχύϊ ἐκανόνιζε τὰ τέλη ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς δραχμῆς ἐπὶ ταῖς χιλίαις πεντακοσίαις· τὸ νομοσχέδιον κανονίζει αὐτὸ ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς δραχμῆς ἐπὶ χιλίαις, ὥστε καὶ ἐδῶ αὐξάνουσι τὰ τέλη κατὰ 50%, ἀλλ’ ἡ αὔξησις αὕτη ἐπέρχεται μόνον εἰς τὸ τέλος τοῦ βαθμοῦ, εἰς τὴν ἀρχὴν ὅμως τοῦ βαθμοῦ ἡ αὔξησις εἶναι πολλῷ μᾶλλον βαρυτέρα. Οὕτω, ἐνῷ διὰ σύμβασιν 150,000 δραχμῶν ἔπρεπε νὰ πληρώσωμεν κατὰ τὸν ὑφιστάμενον νόμον 120 δραχμὰς, κατὰ τὸ νομοσχέδιον διὰ σύμβασιν τοῦ αὐτοῦ ποσοῦ θὰ πληρώνωμεν τέλη 200 δραχμῶν. Ὡς πρὸς τὰ τέλη τῆς ἀξίας, τὰ πολιτικὰ, παρατηρητέον καὶ τοῦτο, ὅτι μέχρις 150,000 ἐπληρώνετο τέλος κατὰ τὴν ἤδη λεχθεῖσαν ἀναλογίαν· ἀπὸ δὲ 150,000 καὶ ἄνω προσετίθεντο 25 δραχμαὶ ἀνὰ πᾶσαν δεκάδα χιλιάδων δραχμῶν· κατὰ δὲ τὸ νομοσχέδιον προστίθενται 50 δραχμαὶ ἀνὰ πᾶσαν δεκάδα χιλιάδων δραχμῶν, ὥστε διπλασιάζονται τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου διὰ τὰς ποσότητας τὰς ἀνωτέρω τῶν 150,000 δραχμῶν. Ὥστε, κύριοι, τὰ τέλη τῆς ἀξίας καὶ ἐπὶ ἐμπορικῶν καὶ ἐπὶ πολιτικῶν συναλλαγῶν σχεδὸν διπλασιάζονται. Ὡς πρὸς τὰ ὑποθηκικά, πρότερον, ἤτοι κατὰ τὸν ὑπάρχοντα νόμον, ἡ περίληψις ἐγράφετο ἐπὶ χαρτοσήμου πεντήκοντα λεπτῶν· κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἀπαιτεῖται νὰ γράφεται ἐπὶ χαρτοσήμου 2 δραχμῶν. Ἀλλὰ μία μόνη ἀπῃτεῖτο αἴτησις κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον, διότι τὴν ἑτέραν ἠδυνάμεθα νὰ γράψωμεν ἐπὶ τοῦ τίτλου. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἀπαιτοῦνται δύω αἰτήσεις, ἑκάστη ἐπὶ χαρτοσήμου δύω δραχμῶν· ὥστε κατὰ τὸ νομοσχέδιον τὰ τέλη αὐξάνονται εἰς δραχμὰς τέσσαρας. Κατὰ τὸν ὑφιστάμενον νόμον, αἱ μετατροπαὶ καὶ αἱ διαγραφαὶ ἐγένοντο δυνάμει προφορικῆς αἰτήσεως· σήμερον ἡ αἴτησις αὕτη πρέπει νὰ γίνῃ ἐπὶ χαρτοσήμου μιᾶς δραχμῆς. Αἱ μεταγραφαὶ ἀπαιτεῖται κατὰ τὸ νομοσχέδιον νὰ γίνωνται δι’ αἰτήσεως γεγραμμένης ἐπὶ χαρτοσήμου δύω δραχμῶν, ἐνῷ πρότερον ἐγίνοντο δυνάμει αἰτήσεως προφορικῆς. Καὶ ὑπῆρχε μὲν τότε κατὰ τὸν νόμον τὸ κινητὸν χαρτόσημον, ὅπερ ἐτίθετο ἐπὶ τῶν μεταγραφῶν, ἀλλ’ ἦτο 50 λεπτῶν, ἐνῷ κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἀπαιτοῦνται δύω δραχμῶν, ὥστε καὶ τὰ ὑποθηκικὰ τέλη αὐξάνουσιν ἐπαισθητῶς. Ὡς πρὸς τὰ τέλη τὰ δικαστικά. Τὰ τέλη τοῦ Εἰρηνοδικείου διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐξισοῦνται σχεδὸν πρὸς τὰ τοῦ Πρωτοδικείου. Ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπὴ λίαν εὐλόγως προτείνει νὰ μένωσιν ὡς ἔχουσιν. Περὶ τούτων λέγω μόνον ὅτι καὶ τὰ κεκανονισμένα ἤδη τέλη τοῦ χαρτοσήμου ἐπὶ Εἰρηνοδικειακῶν ὑποθέσεων εἶναι βαρύτατα. Εἶναι φοβερὸν δι’ ἀπαίτησιν δέκα δραχμῶν νὰ ἀναγκάζηται ὁ διάδικος νὰ δαπανᾷ πολλάκις 50 καὶ 100 δραχμάς! Λόγος πολὺς ἐγένετο περὶ τῶν 50 λεπτῶν τοῦ πρακτικοῦ τῆς δημοσιεύσεως Εἰρηνοδικειακῶν ἀποφάσεων. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον προτείνεται ἡ κατάργησις αὐτοῦ, ἡ δὲ Ἐπιτροπὴ προτείνει, ὅπως, μενόντων τῶν τελῶν ὡς εἶχον καὶ καταργουμένου τοῦ πρακτικοῦ τῆς δημοσιεύσεως, αὐξήσῃ εἰς μίαν δραχμὴν τὸ τέλος τοῦ πρακτικοῦ τῆς συζητήσεως. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ προστεθῶσιν αὐτὰ τὰ 50 λεπτὰ καὶ φορολογῶνται οἱ πολῖται ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι τὰ λαμβάνουν οἱ ὑπάλληλοι, διότι δὲν εἶναι ἀκριβὲς ὅτι τὰ λαμβάνουσι πάντοτε οἱ ὑπάλληλοι· πολλάκις τὰ λαμβάνουσι καὶ οἱ διάδικοι, ἂν δὲ τὰ λαμβάνωσιν οἱ ὑπάλληλοι, τὰ λαμβάνουσιν ἐκ συνεννοήσεως μετὰ τῶν δικηγόρων, οἱ ὁποῖοι τὰ ἀφίνουσιν ὡς μίαν μικρὰν ἀντιμισθίαν τῶν ὑπογραμματέων τοῦ Εἰρηνοδικείου, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄμισθοι· καὶ δὲν εἶναι δικαιολογία νὰ λέγωσιν ὅτι, ἐπειδὴ τὰ λαμβάνουσιν οἱ ὑπάλληλοι, πρέπει νὰ λαμβάνῃ αὐτὰ τὸ Δημόσιον· ἐὰν δὲν θὰ τὰ λαμβάνουν οἱ ὑπογραμματεῖς, ὀρθὸν εἶναι νὰ μείνωσιν εἰς τοὺς πολίτας. Εἰς τὰ Πρωτοδικεῖα καὶ Ἐφετεῖα παρατηρεῖται ἐκ πρώτης ὄψεως ὅτι δὲν ἐπέρχεται αὔξησις τελῶν σπουδαία, διότι πράγματι δὲν προστίθενταί τινα νέα τέλη, ἀλλ’ ἐξομοιοῦνται αἱ προδικαστικαὶ ἀποφάσεις πρὸς τὰς ὁριστικὰς, καὶ μικραί τινες ἄλλαι τροποποιήσεις προτείνονται· πράγματι ὅμως ἐπιβάλλεται ὄχι μικρὰ αὔξησις, ὅταν λάβετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐπὶ ἑκάστης ὑποθέσεως μία μόνη ἐκδίδεται ὁριστικὴ ἀπόφασις, καὶ πολλαὶ προδικαστικαί· ὡς ἐκ τῆς ἐκδόσεως δὲ πολλῶν προδικαστικῶν ἀποφάσεων τὰ τέλη πολλαπλασιάζονται. Φέρεται ὡς δικαιολογία ὅτι τὸ περίσσευμα τῶν προδικαστικῶν ἀποφάσεων τὸ ἐλάμβανον οἱ δικηγόροι. Ἀληθεύει ἐν μέρει τοῦτο. Ὁσάκις ὁ διάδικος προκαταβάλλει 9 δραχμὰς, σπανίως φροντίζει νὰ ζητήσῃ τὴν ἀπόδοσιν τοῦ περισσεύματος, καὶ μένει τοῦτο εἰς τὸν δικηγόρον. Ἀλλὰ δὲν συμβαίνει πάντοτε τοῦτο, διότι ἐπὶ πολλῶν ὑποθέσεων, ὡς π. χ. ἐπὶ παρεμπιπτουσῶν αἰτήσεων, προκαταβάλλονται μόνον τὰ τέλη τῆς προδικαστικῆς ἀποφάσεως, καὶ ἑπομένως τὸ πλεόνασμα αὐτὸ μένει εἰς τὸν πελάτην. Ἔπειτα εἰς ὅλας τὰς ὑποθέσεις δὲν καταβάλλουσιν οἱ πελάται, καταβάλλουσιν οἱ δικηγόροι ἀποζημιούμενοι κατόπιν ἀπὸ τοὺς πελάτας των, καὶ μάλιστα ὁσάκις πρόκειται περὶ πελατῶν ἐχόντων πολλὰς ὑποθέσεις. Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει ὁ δικηγόρος δὲν σημειοῖ εἰς τὸν λογαριασμὸν ἢ ὅσα πράγματι κατέβαλε, διότι ἄλλως θὰ ἠπάτα τὸν πελάτην του! Τοιαύτη εἶναι ἡ συνέπεια τῆς ἐξομοιώσεως τῶν προδικαστικῶν πρὸς τὰς ὁριστικὰς ἀποφάσεις. Ἡ ἐντεῦθεν αὔξησις εἶναι ἔτι σπουδαιοτέρα, ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου καθιεροῦται τὸ περιθώριον, ὡς ἐκ τοῦ ὁποίου αἱ προδικαστικαὶ ἀποφάσεις δὲν θὰ δύνανται πλέον νὰ γράφωνται ἐφ’ ἑνὸς φύλλου χαρτοσήμου, ἀφοῦ καὶ ἤδη ἰδίως ἐπὶ ἀποφάσεως τοῦ Ἐφετείου, ὅπου εἶναι ἀνάγκη νὰ συντάσσηται ἐκτενὲς ἱστορικὸν, σπανιώτατα ἓν φύλλον χαρτοσήμου ἐπαρκεῖ διὰ μίαν ἀπόφασιν. Σήμερον, ὅτε ἐλαττοῦται ὁ χῶρος τοῦ φύλλου διὰ τοῦ περιθωρίου, εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἑκάστη ἀπόφασις θὰ γράφηται εἰς πλείονα τοῦ ἑνὸς φύλλου. Ποία δὲ ἡ ἐκ τούτου δαπάνη; αἱ ἀποφάσεις αἱ προδικαστικαὶ τοῦ Ἐφετείου θὰ γράφωνται ἐπὶ χαρτοσήμου τῶν ἕνδεκα δραχμῶν, καὶ ἑπομένως μία ἀπόφασις προδικαστικὴ γραφομένη ἐπὶ τριῶν φύλλων θὰ ἀναλώσῃ τέλη 33 δραχμῶν. Ἂλλη αὔξησις. Αἱ πράξεις τῶν εἰσηγητῶν πρέπει νὰ γίνωνται ἐπὶ χαρτοσήμου 3 δραχμῶν, ἐνῷ μέχρι τοῦδε ἐγίνοντο ἐπὶ χαρτοσήμου τῶν δύω δραχμῶν. Φαντασθῆτε, κύριοι, πόσον σκληρὸν εἶναι, διότι ὁ εἰσηγητὴς θὰ γράψῃ τρεῖς λέξεις, νὰ ὑποχρεοῦται ὁ πελάτης νὰ καταβάλλῃ τρεῖς δραχμάς! Τὰ τέλη τῶν καταστίχων καὶ αὐτὰ αὐξάνουσι ἀπὸ 5 καί 10 λεπτά, εἰς 10 καὶ 15. Φαντασθῇ οἱ ἔμποροι νὰ πληρώνωσι δι’ ἕκαστον φύλλον 10 λεπτὰ ἢ 15· τοῦτο θὰ φέρῃ τὸ ἀποτέλεσμα, ὅπερ εἶχε φέρει ὁ πρώην Νόμος τοῦ 1836· διότι ὁ Νόμος τοῦ 1836 ἐπέβαλεν 25 λεπτὰ δι’ ἕκαστον φύλλον τῶν καταστίχων, καὶ οὐδεὶς τῶν ἐμπόρων κατέβαλε τὸ τέλος τοῦτο, καὶ ἡ ἀνάγκη ἔφερε τὴν ἐλάττωσιν τοῦ τέλους εἰς 5 καὶ 10 λεπτὰ διὰ τοῦ νεωτέρου Νόμου· ἂν δὲ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν αὔξησιν, θὰ ἐπανέλθωμεν πάλιν εἰς τὸ πρῶτον ἄτοπον. Ἐκτὸς αὐτῶν, αἱ ἄδειαι γάμου καὶ αἱ πράξεις διαζυγίων ἐπλήρωνον τέλος δύω δραχμῶν, κατὰ δὲ τὸ Νομοσχέδιον θὰ πληρόνωσι δραχμῶν 5, ὥστε ἔχομεν διπλασίαν καὶ πλέον αὔξησιν.

§24ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θὰ ὀλιγωστεύσουν τὰ διαζύγια!

§25ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Αὐξάνουσι δὲ καὶ πολλαπλασιάζονται καὶ τὰ σχολικά. Ἐννοεῖτε, κύριοι, ὅτι τοιαύτη αὔξησις τῶν τελῶν δὲν δύναται παρὰ νὰ ἦναι ἐπιβλαβὴς εἰς τὸν Τόπον. Ὡς σᾶς εἶπον, πολλοὶ τῶν πολιτῶν ἠναγκάσθησαν νὰ παραιτηθῶσι τοῦ δικαίου των, διότι δὲν εἶχον τὰ μέσα, ὅπως ἐπικαλεσθῶσι τὴν ἀρωγὴν τῆς δικαιοσύνης, σήμερον δὲ θὰ ἔχωμεν ὡς ἀποτέλεσμα αἱ δίκαι νὰ ἦναι τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τῶν ἰσχυρῶν καὶ τῶν πλουσίων. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεγαρίδος συνάδελφος ἐπεκαλέσθη τὸν Νόμον τὸν Γαλλικὸν καὶ ἀντιπαραβαλὼν αὐτὸν πρὸς τὸν ἡμέτερον, εὗρεν ὅτι ἡμεῖς πληρώνομεν πολὺ ὀλιγώτερα τῶν Γάλλων. Ὡς εἶπον ὑμῖν, κύριοι, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὰ ἰσχύοντα ἐν ἄλλοις Κράτεσι, διότι ὑπὸ ἄλλας περιστάσεις διατελοῦσι τὰ Κράτη ἐκεῖνα καὶ ὑπὸ ἄλλας περιστάσεις διατελεῖ ἡ Ἑλλάς. Ἡ Γαλλία εἶναι Κράτος μέγα, φθάσαν εἰς τὸ ἔπακρον τοῦ πλούτου καὶ τῆς δυνάμεως. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι Κράτος μικρὸν, ἔχον ἀνάγκην ν’ ἀναπτυχθῇ καὶ ἕνεκα τούτου πᾶς φόρος βαρὺς εἶναι πρόσκομμα παρεμβαλλόμενον εἰς τὴν πρόοδόν του. Ἐν Γαλλίᾳ αἱ περιουσίαι εἶναι μεγάλαι, αἱ ἰδιοκτησίαι ἀπέραντοι, ἐν Ἑλλάδι αἱ περιουσίαι εἶναι μικραὶ, ἡ δὲ ἰδιοκτησία κατατετμημένη. Διὰ νὰ προστατευθῇ ἓν κτῆμα ἐν Γαλλίᾳ, δὲν διστάζει νὰ καταβάλῃ ὁ πολίτης ἁδρὸν ποσὸν, διότι τὸ κτῆμά του ἔχει καὶ ἔκτασιν καὶ ἀξίαν μεγάλην· ἀλλ’ ἐν Ἑλλάδι συμβαίνει νὰ δαπανήσῃ ὁ πολίτης πολὺ περισσότερον ἢ ὅσον ἀξίζει τὸ κτῆμά του. Ἐν Γαλλίᾳ ἡ δικονομία δὲν εἶναι τόσον πολύπλοκος, ὅσον εἶναι ἐν Ἑλλάδι, καὶ αἱ δίκαι δὲν λαμβάνουσι τὰς φοβερὰς διαστάσεις, ἃς λαμβάνουσι παρ’ ἡμῖν. Ἐν Γαλλίᾳ δὲν ὑπάρχουσι δικασταὶ, οἱ ὁποῖοι νὰ διατάσσωσι τὴν προσαγωγὴν ἐγγράφων ὑπαρχόντων ἐν τῇ δικογραφίᾳ, δὲν ὑπάρχουσι δικασταὶ, οἱ ὁποῖοι νὰ διατάσσωσιν ἀποδείξεις περὶ ἐνστάσεων, τῶν ὁποίων παρῃτήθη ὁ διάδικος, νὰ διατάσσωσιν ἀποδείξεις περὶ ἰσχυρισμῶν, μὴ ὑπαρχόντων εἰς τὰς προτάσεις. Ἐν Γαλλίᾳ ἡ συγκοινωνία δὲν εἶναι τόσον δύσκολος, ὅσον εἶναι ἐν Ἑλλάδι· καὶ ὡς ἐκ τούτου εἰς τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου πρέπει νὰ προσθέσωμεν καὶ τὰς δαπάνας καὶ ζημίας, εἰς ἃς ὑποβάλλεται ἐν Ἑλλάδι ὁ πολίτης, ἀναγκαζόμενος νὰ μεταβῇ ὅπου δεῖ πρὸς σύνταξιν συμβολαίου καὶ ἔγερσιν δίκης, καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι μικραὶ, καθόσον θὰ ἀπομακρυνθῇ ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας ἐκ τῆς οἰκίας του, θὰ ὑποστῇ πολλὰς δαπάνας καὶ θὰ καταλίπῃ τὴν ἐργασίαν του. Ὥστε δὲν δυνάμεθα νὰ παραβάλωμεν πρὸς τὰ ἡμέτερα καὶ νὰ θεωρήσωμεν ὡς βάσιν τῶν σκέψεών μας τὰ ἰσχύοντα ἐν Γαλλίᾳ ἢ εἰς ἄλλα πεπολιτισμένα Κράτη. Ἀλλ’ εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὰ τέλη ἐν Γαλλίᾳ εἶναι πολὺ ἀνώτερα τῶν ἐν Ἑλλάδι, καὶ αὐτῶν τὰ ὁποῖα προτείνει τὸ Νομοσχέδιον; εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὰ ἐν Γαλλίᾳ εἶναι βαρύτερα, δὲν εἶναι ὅμως καὶ τόσα μεγάλα τὰ τέλη ἐν Γαλλίᾳ ὅσον ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνονται. Ἐν Γαλλίᾳ ὑπάρχουσι πολλαὶ κατηγορίαι, ὡς ἐκ τοῦ ἀντικειμένου δὲ αὐτῶν διακρίνονται καὶ τὰ τέλη, καὶ δι’ ἄλλους μὲν εἶναι βαρύτερα, δι’ ἄλλους δὲ ἐλαφρότερα. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεγαρίδος βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ πληρώνουσι τέλη ἀξίας διὰ τὰς συμβάσεις 6%. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἰσχύει δι’ ὅλας τὰς συμβάσεις· τοῦτο ὑπάρχει μόνον διὰ τὰς πράξεις ἐλευθεριότητος μεταξὺ ἐξωτικῶν, ἄν π. χ. πρόκειται περὶ δωρεᾶς, γενομένης εἰς πρόσωπον μὴ συγγενὲς πρὸς τὸν δωρεοδότην· διὰ τὰς ἐλευθεριότητας ὅμως μεταξὺ συγγενῶν ὁ φόρος εἶναι πολὺ μικρὸς, εἶναι 2%. Ἐπίσης ἄλλα τέλη πληρώνονται, ὁσάκις τὸ Πρωτοδικεῖον δικάζει ὡς Ἐφετεῖον, καὶ ἄλλα ὁσάκις εἰς πρῶτον βαθμόν· ἐπίσης πληρώνονται ἄλλα, ὁσάκις δικάζει κατὰ τὴν ἐπ’ ἀναφορᾷ διαδικασίαν, καὶ ἄλλα προκειμένου νὰ διαλυθῇ ἰδιωτική τις διαφορὰ· ἄλλα εἰς τὰς προδικαστικὰς καὶ ἄλλα εἰς τὰς ὁριστικὰς ἀποφάσεις, καὶ ἐν γένει τὰ τέλη παραλλάσσουσιν ἀναλόγως τοῦ εἴδους καὶ τῆς σπουδαιότητος τῆς διαφορᾶς. Ἐκτὸς τούτων ἐν τῷ Γαλλικῷ νόμῳ ὑπάρχουσι διατάξεις περὶ πολλῶν ἀντικειμένων, διαφόρως ἢ παρ’ ἡμῖν κανονίζουσαι τὸ τέλος, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων τούτων φορολογία εἶναι πολὺ βαρυτέρα παρ’ ἡμῖν ἢ ἐν Γαλλίᾳ. Οὕτω π. χ. διανομὴ κοινῆς περιουσίας παρ’ ἡμῖν ὑπόκειται εἰς τέλος ἀναλόγως τῆς ἀξίας, καὶ ἑπομένως ἐὰν διανεμηθῇ κτῆμά τι ἀξίας 150 χιλιάδων δραχμῶν θὰ πληρωθῇ χαρτόσημον 950 δραχ. Εἰς τὴν Γαλλίαν αἱ τοιαῦται διανομαὶ γίνονται πάντοτε ἐπὶ χαρτοσήμου 5. δραχμῶν, καὶ ὡς ἐκ τούτου διὰ τὸ κτῆμα, διὰ τὴν διανομὴν τοῦ ὁποίου θὰ ἀπῃτεῖτο παρ’ ἡμῖν τέλος 750 δραχμῶν, θὰ πληρωθῇ τέλος μόνον πέντε δραχμῶν. Τὰ πληρεξούσια παρ’ ἡμῖν γίνονται ἐνώπιον συμβολαιογράφου, ἀπαιτοῦνται δὲ τρεῖς δραχμαὶ διὰ τὸ πρωτότυπον, μία δραχμὴ διὰ τὸ ἀντίγραφον καὶ μία διὰ τὸν Συμβολαιογράφον, ὥστε τὸ ὅλον πέντε δραχμαί· εἰς τὴν Γαλλίαν τὰ πληρεξούσια δύνανται καὶ δι’ ἁπλῆς ἐπιστολῆς νὰ γίνωσι, γραφομένης ταύτης ἐπὶ χαρτοσήμου μιᾶς δραχμῆς. Ὥστε ἐν Γαλλίᾳ ὑπάρχουσι διατάξεις ἐλαφρότερα τῶν παρ’ ἡμῖν ἐν πολλοῖς τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου καθιστῶσαι. Ἀλλ’ ὡς εἶπον, εἶναι ἐν γένει βαρύτερα τῶν ἐν Ἑλλάδι τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου τὰ ἐν Γαλλίᾳ. Κατὰ συνέπειαν φρονῶ, ὅτι ὄχι μόνον δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν τὸ Νομοσχέδιον ὅπως ἔχει, ἀλλὰ πρέπει μάλιστα νὰ σκεφθῶμεν ἐὰν δυνάμεθα νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου καὶ μάλιστα εἰς τὰς μικροτέρας ποσότητας καὶ δίκας διὰ νὰ μὴ ἐμποδίσωμεν τὰς μικρὰς συναλλαγὰς καὶ διὰ νὰ ἀνοίξωμεν τὰς θύρας τῆς Δικαιοσύνης εἰς ὅλους τοὺς ἐπικαλουμένους τὴν προστασίαν της. Πῶς θὰ γίνῃ τοῦτο; Ἡ Κυβέρνησις ἔχει μέγα δίκαιον ζητοῦσα τὴν αὔξησιν τοῦ χαρτοσήμου, καὶ τὸ δίκαιον αὐτὸ εἶναι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἔλλειμμα· πρέπει διὰ πάσης θυσίας νὰ κατορθωθῇ τὸ ἰσοζύγιον, διότι μόνον ὅταν κατορθώσωμεν νὰ ἔχωμεν ἰσοζύγιον, δυνάμεθα νὰ παρασταθῶμεν εἰς τὸν κόσμον ὡς Ἔθνος παρέχον στοιχεῖα ζωῆς καὶ προόδου. Ἀλλ’ ἐὰν κατορθωθῇ ὥστε νὰ ἐλαττωθῶσι μὲν τὰ τέλη εἰς τὰς μικροτέρας δίκας, νὰ ἐπέλθῃ δὲ καὶ ἡ ἐπιδιωκομένη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως αὔξησις, τοῦτο ἔσται λίαν εὐάρεστον, διότι τὴν αὔξησιν, ὅπως προτείνει αὐτὴν τὸ Νομοσχέδιον, δὲν θὰ τὴν ἐπιτύχῃ· ὄχι μόνον δὲν θὰ ἐπιτύχῃ τὴν αὔξησιν, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκει τὸ Νομοσχέδιον, ἀλλὰ τοὐναντίον θὰ ἐπέλθῃ ἐλάττωσις, διότι θὰ ἐλαττωθῶσιν αἱ συναλλαγαί, θὰ ἐλαττωθῶσι καὶ αἱ μικραὶ δίκαι, διότι εἶναι κανὼν ἀπαράβατος, ὅτι ὅσον ὁ φόρος εἶναι βαρύτερος, τοσοῦτον οἱ πολῖται εὑρίσκουσι τὰ μέσα τῆς καταδολιεύσεως αὐτοῦ, καὶ ἑπομένως καὶ τὸν νόμον αὐτὸν θὰ καταδολιευθῶσιν. Ὅτι δὲ δύνανται εὐκόλως νὰ εὕρωσι μέσα καταδολιεύσεως, θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω δι’ ἑνὸς ἁπλοῦ παραδείγματος. Πωλῶ τὸν οἶκόν μου καὶ τὸν πωλῶ ἀντὶ ἀξίας 150,000 δραχμῶν· κατὰ τὸ Νομοσχέδιον θὰ γραφῇ τὸ συμβόλαιον εἰς 750 δραχμῶν χαρτόσημον, ἀλλὰ συνεννοοῦμαι μετὰ τοῦ ἀγοραστοῦ καὶ θέτομεν ἀντὶ 150,000 δραχμῶν τίμημα 10,000 δραχμῶν καὶ πληρώνομεν μόνον ἑξήκοντα δραχμὰς τέλος, δι’ ἰδιωτικοῦ δὲ ἐγγράφου δηλοῦμεν οἱ συμβαλλόμενοι ὅτι δὲν ἐδόθη τίμημα 10,000 δραχμῶν, ἀλλ’ 150,000 δραχμῶν, καὶ ἰδοὺ ἡ καταδολίευσις. Κατ’ ἐμὲ λοιπὸν δύναται κάλλιον νὰ οἰκονομηθῇ τὸ πρᾶγμα οὕτως: Πρῶτον νὰ αὐξήσωμεν τὰ τέλη τὰ κληρονομικά. Διατί ὁ εὐνοούμενος ὑπὸ τῆς τύχης καὶ λαμβάνων κληρονομίαν, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν εἰργάσθη, νὰ μὴ συνεισφέρῃ ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τῆς Πατρίδος τὰ ἀπαιτούμενα πρὸς τοῦτο μέσα; Τὸ Νομοσχέδιον δὲν ηὔξησε τὰ τέλη τὰ κληρονομικὰ, καὶ τοῦτο ἀνέφερεν ὡς ἓν τῶν προτερημάτων του ὁ ἀξιότιμος κ. Δραγούμης, ἐγὼ δὲ λέγω ὅτι τοῦτο εἶναι ἐλάττωμα, καὶ ὅτι ἀντὶ 5% εἰς τοὺς ἀπωτάτους συγγενεῖς νὰ αὐξηθῶσιν εἰς 10%. Εἰς τὴν Γαλλίαν πληρώνουσι 10% καὶ εἰς συγγένειαν στενοτέρου βαθμοῦ. Νὰ αὐξήσωμεν λοιπὸν τὰ κληρονομικὰ τέλη. Δεύτερον νὰ διαῤῥυθμισθῇ τὸ Νομοσχέδιον οὕτως, ὥστε νὰ ἐλαττωθῶσι τὰ τέλη εἰς τὰς μικροτέρας δίκας καὶ αὐξηθῶσιν εἰς τὰς δίκας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἀντικείμενον μεγαλείτερον ποσόν. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ πλειότερα θὰ εἰσπράττωμεν καὶ καταδολιεύσεις δὲν θὰ γίνωνται, καὶ συγχρόνως θὰ ἔχωμεν τὸ καλὸν, ὅτι αἱ δίκαι αἱ ἀφορῶσαι τὰς μικροτέρας ποσότητας θὰ πολλαπλασιασθῶσι καὶ συνάμα θὰ ἐλαφρυνθῇ καὶ ἡ κοινωνία. Προτείνω λοιπὸν τὸ Νομοσχέδιον νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν οἰκείαν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ἐπιτροπὴν, ὅπως διαῤῥυθμίσῃ αὐτὸ ὡς ἑξῆς: Τὰ τέλη τῆς ἀξίας νὰ μείνωσιν ὅπως ἔχουσιν ἐν τῷ ἐνεστῶτι νόμῳ, ἐπίσης καὶ τὰ τῶν ὑποθηκῶν καὶ τῶν ἀδειῶν ὁπλοφορίας. Ν’ αὐξηθῶσι τὰ τέλη τὰ κληρονομικὰ, τὰ δὲ δικαστικὰ τέλη νὰ διαῤῥυθμισθῶσιν ἀναλόγως τοῦ σκοποῦ, διὰ τὸν ὁποῖον γίνεται ἡ δίκη. Κατ’ αὐτῆς μου τῆς ἰδέας μία ἀντίῤῥησις εἶναι πιθανὸν ὅτι θὰ ἐξενεχθῇ: ἡ ἀξία τῆς δίκης καταφανῶς δὲν δύναται πάντοτε νὰ καταδειχθῇ, διότι ὅλαι αἱ δίκαι δὲν ἔχουσιν ἀντικείμενον ποσόν τι χρηματικόν. Ἐπὶ τούτου παρατηρῶ ὅτι ἐκ τῶν δικῶν, τῶν γινομένων, 90% ἀφορῶσι χρηματικὰς ἀπαιτήσεις, καὶ εἰς αὐτὰς ἐπὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ζητεῖται διὰ τῆς ἀγωγῆς, εἶναι εὐκολώτερον νὰ ἐπιβληθῇ τὸ τέλος, ὥστε εἰς αὐτὰς δύναται νὰ διαῤῥυθμισθῇ τὸ τέλος ἀναλόγως τοῦ ποσοῦ· εἰς τὰς ἄλλας δὲ, τὰς μὴ ἐχούσας ἀντικείμενον ὡρισμένην χρηματικὴν ποσότητα, νὰ ἐπιβληθῇ τέλος πάγιον, ἢ ὁσάκις πρόκειται περὶ ἀκινήτου, καὶ τέλος ἀναλογικὸν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος, βεβαιουμένου διὰ πιστοποιητικοῦ τοῦ Δημάρχου τῆς περιφερείας, ἐν ᾗ εὑρίσκεται τὸ κτῆμα. Κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον, ἀντὶ νὰ περιορίσωμεν, εὐρύνομεν τὸν κύκλον τῆς Δικαιοσύνης καὶ καθιστῶμεν εὐκολωτέραν τὴν ὁδὸν τὴν ἄγουσαν εἰς τὰ Δικαστήρια, ἀνοίγομεν τὰς πύλας αὐτῶν εἰς τοὺς πολίτας, καθιστῶντες προσιτὴν τὴν Δικαιοσύνην εἰς ὅλους, δι’ ἧς ἐπέρχεται ἡ εὐημερία τῶν πολιτῶν· διότι τότε δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἡ εὐημερία, ὅταν ἡ Δικαιοσύνη ἦναι προσιτὴ, καὶ ὅταν πάντα τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν ἐξασφαλίζωνται προσηκόντως, ὅταν αἱ πύλαι τῆς Δικαιοσύνης ἦναι ἀνοικταὶ εἰς ὅλους· διότι ἄλλως, ὅταν τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν δὲν ἐξασφαλίζωνται, ὅταν ἡ Δικαιοσύνη δὲν ἦναι προσιτή, ὅταν δὲν ἦναι ἀληθὴς καὶ πραγματικὴ ἡ μεταξὺ τῶν πολιτῶν ἰσότης, ἡ ἐλευθερία καὶ ἡ εὐημερία τῶν πολιτῶν δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Ὑποβάλλω τὴν σχετικὴν πρὸς τοῦτο πρότασίν μου. (Ὅρα Παράρτημα).

§26Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ κύριος εἰσηγητὴς τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἀναπτύσσων αὐτὸ ἐν ὀνόματι τῆς Κυβερνήσεως, τὸ παρουσίασεν ὑπὸ τὴν δικαιολόγησιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε ἡ παροῦσα Κυβέρνησις παρουσίασεν ὅλα τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια, δηλαδὴ ὅτι καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ἐπιβαρύνει τὴν τάξιν τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ τὴν τῶν εὐπόρων. Εἶπον ὅτι εἰς ὅλα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα παρεσκεύασεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀπὸ τοῦ 1882, τοιαύτην ἔφερε πάντοτε δικαιολόγησιν καὶ τοιαύτην ἐτήρησαν ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις γλῶσσαν οἱ φίλοι της, ὅσοι ἐψήφισαν αὐτοὺς τοὺς νόμους. Τοὺς ἐρωτῶ, ὁ νόμος τῆς μεταβολῆς τοῦ νομίσματος τὴν εὔπορον τάξιν ἐπεβάρυνεν, ἥτις προμηθεύεται τὰ πολλὰ τῶν πρὸς συντήρησίν της καὶ εἰς μεγάλα ποσὰ καὶ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ὅπου τὸ νόμισμα ἐμπορεύεται κατ’ ἀξίαν καὶ οὐχὶ κατὰ διατίμησιν, ἢ ἐπεβάρυνε τὴν τάξιν τοῦ λαοῦ, ἥτις προμηθεύεται τὰ πάντα ἐκ τοῦ ἐσωτερικοῦ καὶ εἰς μικρὰ ποσά; Ἡ διὰ τῆς αὐξήσεως κατὰ 20% τοῦ ποιμνιακοῦ φόρου ἐπιβαρυνομένη τάξις τῶν κτηνοτρόφων εἰς τὴν τάξιν τῶν εὐπόρων ἀνήκει ἢ τοῦ λαοῦ; Ἡ ὑπερτίμησις ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις τῶν μικρῶν οἰκοδομῶν, διὰ τὰς ὁποίας δὲν συντάττονται ἐπίσημα συμβόλαια διὰ νὰ ἀποδεικνύεται τὸ ποσὸν τοῦ ἐνοικίου, τοὺς εὐπόρους ἐπιβαρύνει, ἢ τὴν τάξιν τοῦ λαοῦ; Ἡ διὰ φανερᾶς δολίας ἑρμηνείας τοῦ νόμου περὶ ἐπιτηδευμάτων, διὰ τῆς ὁποίας ὑποχρεώνει ἡ παροῦσα Κυβέρνησις τὸν αὐτὸν βιομήχανον νὰ πληρώνῃ πολλὰ συνάμα ἐπιτηδεύματα — διότι εἰς τὰς Ἐπαρχίας ὁ παντοπώλης εἶναι καὶ οἰνοπώλης καὶ πνευματοπώλης καὶ ἐνίοτε ὑφαντοπώλης, ἑπομένως κατὰ τὴν ἑρμηνείαν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Τρικούπη ὀφείλει νὰ πληρώσῃ τρία ἢ τέσσαρα ἐπιτηδεύματα, ἐνῷ αἱ προκάτοχοι Κυβερνήσεις ἐπέβαλον κατὰ τὴν ἀληθῆ ἔννοιαν τοῦ νόμου ἓν μόνον ἐπιτήδευμα, τὸ ἐπικρατέστερον — ἡ τοιαύτη, λέγω, ἄδικος φορολογία τὴν εὔπορον τάξιν ἐπιβαρύνει ἢ τὴν τοῦ λαοῦ; Ὁ κ. Τρικούπης ἔδρεψε δάφνας, διότι κατήργησε τὸ 1880 τὴν δεκάτην καὶ εἰσήγαγε τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἀλλ’ ὥριζεν ὁ νόμος ἐκεῖνος ἀνώτατον ὅρον 15 δραχμὰς κατὰ κεφαλὴν ἑκάστου τοιούτου κτήνους· ἀλλ’ ὁ νόμος, ὃν ἐψήφισε προπέρυσιν ἡ πλειονοψηφία του καταργήσασα τὴν 5–15 δρ. κλίμακα καὶ ἀφήσασα ἀπόλυτον ἐκτίμησιν, δι’ ἧς ἀνεβίβασαν αἱ Οἰκονομικαὶ Ἀρχαὶ τὸν φόρον ἀπὸ 5 καὶ 10 δραχμὰς εἰς 20–35, τὴν εὔπορον τάξιν ἐπεβάρυνεν ἢ τὴν τοῦ λαοῦ, ἀφοῦ οἱ πλεῖστοι τῶν γεωργῶν ἀπεθύμησαν νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν δεκάτην; Ἀφίνω δὲ ὅτι εἰς τὸ ζήτημα τῆς προσδιοριζούσης τὸ φόρον τοῦτον Οἰκονομικῆς Ἀρχῆς θὰ συζητήσωμεν πλατύτερον ἐν τῷ φορολογικῷ νόμῳ, διὰ νὰ ἴδωμεν ποῦ στηριζόμενον τὸ Ὑπουργεῖον κατήργησε τὴν ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ ἀροτήρων κτηνῶν τοῦ 1880 συσταινομένην ἐπιτροπὴν, καὶ ἀνέθηκε τὰ καθήκοντα αὐτῆς εἰς μόνον τὸν Οἰκονομικὸν Ἔφορον. Τέλος ὁ φόρος ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ οἴνου τὴν εὔπορον τάξιν ἐπιβαρύνει ἢ τὴν ἐργατικήν; Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι οἱ νόμοι τοῦ κ. Τρικούπη φορολογοῦσι τὴν τοῦ λαοῦ τάξιν καὶ οὐχὶ τὴν τῶν εὐπόρων. Ἐκ τούτου μανθάνει καὶ ὁ κ. Εἰσηγητὴς, ὁ ὑποστηρίζων τὸν ὑπὸ συζήτησιν νόμον περὶ χαρτοσήμου, ὅτι ὁ νόμος οὗτος ἀποστολὴν ἔχει νὰ φορολογήσῃ τὴν τάξιν τοῦ λαοῦ μᾶλλον παρὰ τὴν τῶν εὐπόρων, ὅπως λεπτομερέστερον ἀνέλυσαν οἱ πρὸ ἐμοῦ λαλήσαντες συνάδελφοι κκ. Κοντογούρης καὶ Χατζόπουλος. Τί νομίζετε, κύριοι, ὅτι ὁ τοῦ χαρτοσήμου φόρος εἶναι μικρός; τοὐναντίον, εἶναι ἀρκετὰ βαρὺς, διότι μόνος αὐτὸς ὁ φόρος ἰσοσταθμίζει μὲ ἅπαντας τοὺς ἀμέσους φόρους, δηλαδὴ τὴν ἐκ τῶν κτημάτων ἁπάντων πρόσοδον τῆς Ἑπτανήσου, προστιθεμένων καὶ τῶν φόρων τοῦ ποιμνιακοῦ, τῆς δεκάτης τοῦ ἐλαίου, τῶν ἐπιτηδευμάτων, τῶν οἰκοδομῶν καὶ τῶν ἀροτήρων κτηνῶν. Ἡ ἱστορία τῶν ἐθνῶν μᾶς διδάσκει ὅτι ἓν τῶν ἐπισημοτέρων ἐθνῶν, ἡ μεγάλη Δημοκρατία τῆς Ἀμερικῆς, ἐπανέστησε καὶ ἀπεσπάσθη ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν, διότι αὕτη ἐπέμεινε νὰ τῇ ἐπιβάλῃ τὸν φόρον τοῦ χαρτοσήμου. Διϊσχυρίσθη ὁ κ. Εἰσηγητὴς ὅτι δὲν εἶναι οὐσιώδης ἡ διὰ τοῦ συζητουμένου νόμου ἐπιβαλομένη αὔξησις. Ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι ὁ κ. Εἰσηγητὴς δὲν ἐμελέτησεν ἐπισταμένως τὴν περίστασιν αὐτήν· δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸν πρωτότυπον νόμον τοῦ 1836, διὰ νὰ ἴδῃ ὅτι ἐδιπλασιάσθη ἀκριβῶς τὸ τέλος τοῦ χαρτοσήμου, καθόσον ὡς νὰ μὴ ἤρκουν αἱ διὰ τῶν ἄλλων μετὰ τὸ 1836 νόμων αὐξήσεις, ἦλθε καὶ ὁ ὑπὸ συζήτησιν, ἵνα ἐπικαθήσῃ εἰς τὸν τράχηλον τοῦ λαοῦ! Σκοπεύω ἀκόμη νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι ὁ ὑπὸ συζήτησιν νόμος ὅσον ἐπιβαρύνει τὸν λαὸν, κατὰ τοσοῦτον προστατεύει τοὺς πλουσίους. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἀπὸ τῆς ἐγκαταστάσεως τῆς παρούσης Κυβερνήσεως πάντοτε ὕψωσα φωνὴν ὑπὲρ τῆς ἐξίσου φορολογίας ἁπάντων τῶν εἰσοδημάτων, ἑπομένως καὶ τῆς ἀναλόγου φορολογίας τῶν εἰσοδημάτων ἐκ τῶν διαφόρων Τραπεζῶν καὶ Ἑταιριῶν· ὑπεστήριξα μάλιστα, ὅτι τὰ εἰσοδήματα αὐτὰ δίκαιον εἶναι νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς φορολογίαν 20% ὡς καθαρὰ, σύμφωνα μὲ τὴν οἰκονομικὴν ἰδέαν, ἣν ἐξέφρασε πρὸ δύω ἐτῶν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ νῦν Πρόεδρός μας κ. Καλλιγᾶς, εἰπὼν ὅτι ἁπανταχοῦ τῆς Εὐρώπης ἐπὶ τῶν καθαρῶν εἰσοδημάτων πληρώνουν τοὐλάχιστον 20%. Καὶ ὡς προεῖπον, τὰ εἰσοδήματα τῶν Ἑταιριῶν καὶ Τραπεζῶν εἶναι καθαρώτατα, διότι οὐδεμιᾶς δαπάνης ὑπάρχει ἀνάγκη πρὸς εἴσπραξίν των, οὐδεμία τῆς ἀτμοσφαίρας ἐπιῤῥοὴ τὰ μεταβάλλει. Ὁ κ. Τρικούπης ἀπήντησε πάντοτε, ὅτι ὁ τοιοῦτος φόρος ἀπαγορεύεται ἀπὸ τὰς μετὰ τῶν Ἑταιριῶν καὶ Τραπεζῶν συμβάσεις τοῦ Δημοσίου, εἰς ὃ πληρώνουν 3%. Ἐγὼ τῷ παρετήρησα εἰς τὴν ἀντίῤῥησίν του αὐτὴν, ὅτι ὁ συμπεφωνημένος φόρος 3%, εἶναι φόρος ἐπιτηδεύματος διὰ τὸ κατάστημα. Τὸ Δημόσιον ὅμως δύναται νὰ φορολογήσῃ τὰ ἐκ τῶν ῥηθέντων καταστημάτων εἰσοδήματα τῶν ἰδιωτῶν διὰ μιᾶς διατάξεως τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου, δι’ ἧς ὁρίζομεν τὸ ποσὸν τοῦ τέλους, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπισυνάπτωσιν εἰς τὴν ἀπόδειξιν, ἣν δίδουσι λαμβάνοντες τὰ τοκομερίδια. Τὸν τοιοῦτον φόρον ὠνόμασεν ὁ κ. Τρικούπης σόλοικον· ἐν τούτοις εἰς τὸ ἄρθρον 16 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νόμου παρεδέχθη τὸν φόρον αὐτόν.

§27ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ κείμενον τοῦ τροποποιουμένου Νόμου, εἰς ὃ θὰ ἴδητε ὅτι ὑπάρχει ἡ διάταξις αὕτη.

§28ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ, ὅτι ὁ φόρος δὲν εἶναι σόλοικος, διότι κατ’ ἀρχὴν εἶναι παραδεδεγμένος.

§29ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα.

§30ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀφοῦ λοιπὸν παρεδέχθημεν τὸν τοιοῦτον φόρον, δὲν τὸν ἐφαρμόζομεν ἐν ἰσότητι καὶ δικαιοσύνῃ· καθόσον, ἐνῷ τὰ προϊόντα τοῦ λαοῦ τὰ φορολογοῦμεν 8 καὶ 10% ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου, ὅ ἐστὶ 30– 40% ἐπὶ τοῦ καθαροῦ, καὶ ἀφοῦ μάλιστα τὰ εἰσοδήματα αὐτὰ ἐπηρεάζονται καὶ χάνονται πολλάκις κατὰ τὴν συγκομιδήν, ἀφοῦ δηλαδὴ γίνονται τὰ ἔξοδα τῆς παραγωγῆς, ὅπως πέρυσι καὶ ἐφέτος εἰς τὴν σταφίδα καὶ κατ’ αὐτὰς εἰς τὸν ἐλαιοκαρπὸν, τοῦ ὁποίου ἀπωλέσαμεν τὸ ἥμισυ ἐκ τῆς πολυομβρίας, ἀφοῦ, λέγω, φορολογοῦμεν τόσον βαρέως τὰ ἀκαθάριστα καὶ τόσους κινδύνους διατρέχοντα εἰσοδήματα τῶν ἐπαρχιῶν, φορολογοῦμεν μὲ μόνον 2% ἐπὶ τοῦ καθαροῦ τὰ εἰσοδήματα τῶν Τραπεζῶν καὶ Ἑταιριῶν, καὶ οὕτω προδίδει ὁ ὑπὸ συζήτησιν νόμος ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Τρικούπη προστατεύει τοὺς πλουσίους, διότι αὐτοὶ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἔχουσι μετοχὰς εἰς τὰς Τραπέζας καὶ Ἑταιρίας. Ἤκουσα φωνῆς: «αἱ μετοχαὶ πίπτουν». Εἶναι ἀληθὲς ὅτι αἱ μετοχαὶ ὑποτιμῶνται καὶ πολλάκις εἰς τὸ ¼ τῆς ἀξίας των, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐλαττώνει καθόλου τὸ εἰσόδημα· κατ’ ἔτος εἶναι σχεδὸν πάντοτε τὸ ἴδιον, καὶ αὐξάνει ὡς ἐκεῖνο τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἡ ὑποτίμησις ἐπέρχεται λοιπὸν εἰς τὴν ἀξίαν, διότι δὲν εἶναι ἀληθής, ἀλλ’ εἶναι τιμὴ χορηγουμένη εἰς τὸ Χρηματιστήριον ὑπὸ τῶν «πονηρῶν», οἵτινες διὰ τῆς ψευδοῦς ὑπερτιμήσεως τῆς ἀξίας μετοχῶν φροντίζουσι νὰ γυμνώσωσι τοὺς ἀπείρους περὶ τὰς τοιαύτας ἐπιτρεπομένας ἐν τῇ ἀγορᾷ ληστείας. Οὗτοι δὲ οἱ πονηροί, ἀφοῦ ἐγύμνωσαν τοὺς ἀνθρώπους τοῦ εἰς τὰς μεγαλοπόλεις λαοῦ, ἠθέλησαν κατόπιν νὰ γυμνώσῃ ὁ εἷς τὸν ἄλλον, ὅπως οἱ μικροζωοκλέπται ποιμένες, οἵτινες ἀφοῦ μοιράσωσι τὰ κλοπιμαῖα ζῶα, ἀποχωροῦντες φροντίζει νὰ κλέψῃ ὁ εἷς τὸν ἕτερον. Ἐπῆλθεν ὅμως ἐκ τῆς τοιαύτης ἀλληλοκλοπῆς μεταξὺ ἐμπείρων χρηματολόγων ἡ ὑποτίμησις τῶν μετοχῶν, καὶ ἡ πλήρης καταστροφὴ τῶν πλειοτέρων, ἀλλ’ ἡ περίστασις αὕτη δὲν μεταβάλλει καὶ τὸ ἐτήσιον εἰσόδημα τῶν Ἑταιριῶν καὶ Τραπεζῶν, αἵτινες διὰ τοῦτο ὀφείλουσι νὰ πληρώσωσι πλήρη φόρον καθαροῦ εἰσοδήματος, ἤτοι 20% κατὰ τὸν κ. Καλλιγᾶν. Θὰ φέρω καὶ ἄλλην ἀπόδειξιν ὅτι ὁ ὑπὸ συζήτησιν νόμος προστατεύει τοὺς πλουσίους. Τὸ ἄρθρον 29. Ἐπιβάλλει τέλη χαρτοσήμου εἰς τὰς κληρονομίας 2% εἰς τοὺς ἀμέσους συγγενεῖς, 3% εἰς τοὺς ἀπωτέρω καὶ 5% εἰς τοὺς ἀπωτάτους. Ὁ τρόπος αὐτὸς τῆς διανομῆς εἶναι ὅλως διόλου ἐσφαλμένος. Ἐὰν εἷς ἀδελφὸς κληρονομήσῃ 1,000,000, θὰ πληρώσῃ 20, 000· εἷς δεύτερος ἐξάδελφος 5,000, θὰ πληρώσῃ 250. Σᾶς ἐρωτῶ, εἰς ποῖον θὰ ἦναι ἐπαισθητὴ ἡ στέρησις, εἰς τὸν δεύτερον, ἂν αἱ 5,000 περιορισθῶσιν εἰς 4,750, ἢ εἰς τὸν πρῶτον ἂν τὸ μιλιούνιον μείνῃ 980,000; Φρονῶ, καὶ τοῦτο εἶναι τὸ ἀληθὲς, ὅτι ἂν τὸ μιλιούνιον περιορισθῇ καὶ εἰς 900,000 καὶ εἰς μόνας 800,000, δὲν θὰ στενοχωρηθῇ ὁ κληρονόμος, ὅσον θὰ στενοχωρηθῇ ἐκεῖνος, τοῦ ὁποίου αἱ 5,000 περιορισθῶσιν εἰς 4,750. Ἔπεται λοιπὸν, ὅτι ὁ φόρος αὐτὸς πρέπει ν’ ἀναλογισθῇ ἐπὶ τοῦ ποσοῦ καὶ οὐχὶ τῶν βαθμῶν τῆς συγγενείας· διότι, ἀφοῦ ἀπαλλάττομεν πάσης φορολογίας τοὺς ἀνιόντας καὶ κατιόντας, τοὺς ὁποίους πᾶσαι αἱ κοινωνίαι θεωροῦσι προσκεκολλημένους μὲ τὸ ἄτομον, εἰς τὰς ἄλλας τάξεις τῆς εὐγενείας οὐδεμία, φρονῶ, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ διάκρισις· ὁ δὲ φόρος νὰ ἦναι ὁπωσοῦν ἀνεπτυγμένος. Διὰ τοῦτο προτείνω κλίμακα τοιαύτης φορολογίας, ὁποίαν ἔχουν καὶ εἰς τὰ ἄλλα εὐνομούμενα Κράτη, λογιζομένης τῆς ἀναλογίας ἐπὶ τοῦ ποσοῦ ὡς ἑξῆς: Μέχρι 5,000 (καὶ οὐχὶ 2,000 ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον) νὰ ἦναι ἀφορολόγητον· ἀπὸ 5–50,000 νὰ πληρώνεται φόρος 3%, ἀπὸ 50– 100,000 5%· ἀπὸ 100,000–200,000 7%· ἀπὸ 200,000–500,000 10%· ἀπὸ 500,000–700,000 12%· ἀπὸ 700,000–1,000,000 15% καὶ ἀπὸ ἑκατομμύριον καὶ ἄνω 20%. Αἱ τοιαῦται φορολογίαι θὰ παρουσιάσωσιν εἰσόδημα μιλιουνίων, ἂν ἐκταθῇ καὶ εἰς τὰ ἐκ τυχηρῶν εἰσοδήματα, ἀλλ’ ἐπιβαρύνουσι τοὺς πλουσίους, καὶ ὁ κ. Τρικούπης εἶναι ἀδελφωμένος μὲ αὐτούς· διότι οὔτε αὐτὸς ἠμπορεῖ νὰ ζήσῃ ἄνευ πλουσίων, οὔτε οἱ πλούσιοι εὑρίσκουν εἰς ἄλλον παρὰ τὸν κ. Τρικούπην τὰ συμφέροντά των. Μᾶς εἶπεν ὁ κ. εἰσηγητὴς ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Νόμου τὴν ἰδέαν, ἣν τὸ 1883 ἐν τῇ περὶ φορολογίας πολιτικῇ συζητήσει εἶπε καὶ ὁ κ. Τρικούπης, ὅτι οἱ Ἕλληνες δὲν πληρώνουν καθόλου φόρους, ἀφοῦ εἰς τὴν Ἰταλίαν καὶ Γαλλίαν πληρώνουν φόρους ὑπὲρ τὰ 45%. Ἀλλ’ ὅ,τι καὶ τότε ἀντεῖπον, λέγω καὶ σήμερον, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ παραβάλωμεν τὴν Ἑλλάδα μὲ τὰς ἀπὸ αἰώνων εὐνομουμένας ἐκείνας Ἐπικρατείας, ὅπου καὶ ἡ βιομηχανία καὶ ἡ γαιοπονία εἶναι τὰ μέγιστα ἀνεπτυγμέναι καὶ ἐπικερδεῖς, ἐνῷ ἡ Ἑλλὰς ἐν μὲν τῇ βιομηχανίᾳ νηπιάζει ἀκόμη, ἡ δὲ γαιοπονία της κανονίζεται ἀπὸ τὰς φυσικὰς περιστάσεις, καὶ οὐχὶ ἀπὸ τὴν ἀνθρωπίνην τέχνην. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων, ἂς ἐξετάσωμεν πότε καὶ διὰ ποίας αἰτίας ἐπέβαλαν τὰ δύω προμνησθέντα μεγάλα καὶ πλούσια ἔθνη βαρεῖς φόρους, καὶ ποίαν ἔκαμαν χρῆσιν τῶν ἐκ τῶν βαρέων φόρων εἰσπραχθέντων χρημάτων. Ἡ Ἰταλία ὑπέπεσεν εἰς μεγάλα χρέη διὰ νὰ κατορθώσῃ νὰ ἑπταπλασιασθῇ, διότι ἀπὸ τρία μιλιούνια, ὅσος ἦτον ὁ πληθυσμὸς τοῦ Πεδεμοντίου, εἶναι ἤδη 22 μιλιούνια, ἑνωθείσης ἁπάσης τῆς Ἰταλίας, ἥτις ἐπέβαλε βαρεῖς φόρους, διὰ τῶν ὁποίων ἐντὸς ὀλίγων ἐτῶν κατώρθωσε τὸ ἀληθὲς ἰσοζύγιον εἰς τὸν Προϋπολογισμόν της καὶ τὴν διαρκῆ ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· διότι εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν της ἐπεκράτει φρόνησις καὶ αὐστηρὰ οἰκονομία, καὶ οὐχὶ ἡ μᾶλλον ἀξιοκατάκριτος σπατάλη, μεθ’ ἧς διεχειρίσθη ἐπὶ τριετίαν ἤδη τὰ οἰκονομικὰ τῆς Ἑλλάδος ὁ κ. Τρικούπης. Ἡ Γαλλία ὑποπέσασα εἰς τὴν κατάπτωσιν, ἣν τῇ προπαρεσκεύασεν ἡ ἄφρων διοίκησις τοῦ Ναπολέοντος Γʹ, ὅστις, ὅπως ὁ κ. Τρικούπης ἐπεθύμησε νὰ κάμῃ τὴν Ἑλλάδα ἓν μέγα Χρηματιστήριον τῆς Ἀνατολῆς, ἔκαμε τὴν Γαλλίαν κεντρικὸν Χρηματιστήριον τῆς Εὐρώπης, εἰς τὸ ὁποῖον κερδοσκοποῦντες καὶ αὐτὸς ὁ ἴδιος καὶ ὅλοι οἱ ἐπιτελεῖς τῆς Αὐτοκρατορίας του δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἐννοήσωσι τὰς ἐναντίον των κολοσσαίας παρασκευὰς τῶν γειτόνων, οἵτινες μὲ ἓν φύσημα καὶ τὸν Ναπολέοντα ἔπνιξαν καὶ τὸ Γαλλικὸν Ἔθνος ἐβύθισαν ἠθικῶς καὶ ὑλικῶς. Ἡ Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις ἐθεώρησεν ἀναπόφευκτον ἀνάγκην ν’ ἀπαλλάξῃ τὸ Ἔθνος ὅσον τάχιστα ἀπὸ τὴν ξένην κατοχὴν, ἥτις τὸ παρέλυε καὶ ἠθικῶς καὶ ὑλικῶς, διὰ τοῦτο ἐπέβαλε φόρους βαρεῖς· ἀλλ’ ἔχουσα ἐσκεμμένην οἰκονομικὴν πολιτικὴν, ἐπέτυχεν ἐντὸς τεσσάρων πέντε ἐτῶν ὄχι μόνον τὰ πέντε διλιούνια νὰ πληρώσῃ εἰς τοὺς Γερμανοὺς διὰ νὰ φύγωσιν ἀπὸ τὴν Γαλλίαν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν Προϋπολογισμόν της νὰ φέρῃ πραγματικὸν ἰσοζύγιον καὶ τῆς καταναγκαστικῆς κυκλοφορίας νὰ ἀπαλλαγῇ, καὶ νὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν μᾶλλον εὐάρεστον οἰκονομικὴν κατάστασιν. Σεῖς δὲ, κύριοι Ὑπουργοὶ, τί κατωρθώσατε ὑπερδιπλασιάσαντες ἐντὸς τριῶν ἐτῶν τὰ δοσίματα τοῦ λαοῦ; Ἐλάβετε ἀνάγκην 16 μιλιουνίων, τὰ ὁποῖα ἐφάγετε ἀπὸ τὰ προσδιωρισμένα ἐκ τοῦ δανείου διὰ τὴν ἄρσιν τῆς καταναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ δὲν ἠδυνήθητε ἄλλως πως νὰ τὰ οἰκονομήσητε, εἰμὴ παρουσιάζοντες νόμον περὶ νέου δανείου, καὶ αἰσχυνόμενοι νὰ τὸν παρουσιάσητε φανερὰ, τὸν ὑπεβάλετε κλοπιμαίως, διότι εἴπατε ὅτι ζητεῖτε ἁπλῆν πίστωσιν, καὶ διὰ νὰ ἐξασφαλίσητε αὐτὸ τὸ δάνειον ἐνεχυριάσατε τὰς 120,000 μετοχὰς ἐκ τοῦ δανείου τῶν 170 μιλλιουνίων, τὰς ὁποίας ἐκρατήσαμεν διὰ τὰς ναυτικὰς παρασκευὰς, διὰ τὰς ὁποίας ἀπὸ διετίας, κύριε Τρικούπη, κάμνεις τόσον θόρυβον, ὅτι θέλεις νὰ ἦσαι ἕτοιμος εἰς πᾶν κίνημα ἐν τῇ Ἀνατολῇ, καὶ ἐπὶ τέλους τὰ χρήματα τῶν παρασκευῶν ξεκοκκαλίζεις εἰς καθημερινὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας γεννᾷς καθ’ ἑκάστην διὰ τῶν νόμων σου, δι’ ὧν ὁλονὲν πλάττεις θέσεις ἐπὶ θέσεων διὰ νὰ διατρέφῃς πρόσωπα, τὰ ὁποῖα σοὶ συνιστᾷ ἡ πλειοψηφία σου, τὴν ὁποίαν προσπαθεῖς νὰ συγκρατήσῃς, καὶ οὕτω σὺ καὶ ἡ πλειοψηφία σου, ἀφαιροῦντες τοὺς ἀνθρώπους ἀπὸ τὰς παραγωγικὰς ἐργασίας, τοὺς συνειθίζετε νὰ ζητῶσιν ὅλοι νὰ ζήσωσιν ἀπὸ τὸν δημόσιον Προϋπολογισμόν. Καὶ νομίζετε σεῖς, ὅτι θὰ ἀνεχθῇ τὸ ἔθνος ἐπὶ πολὺ νὰ τῷ ἐπιβάλλητε ὁλονὲν νέους φόρους, καὶ νὰ τοὺς ἐξοδεύητε εἰσάγοντες τὴν διαφθορὰν τῆς ὀκνηρίας, πολλαπλασιάζοντες τοὺς φυγοπόνους καὶ ἀπαιτοῦντας νὰ ζῶσιν ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον; Θεωρεῖτε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν κατωτέρας διανοητικῆς καταστάσεως ἀπὸ τὸν λαὸν τῶν Φελλάχων τῆς Αἰγύπτου; διότι καὶ ἐκεῖ ἡ Ἐξουσία ἠνείχετο νὰ φορολογῶσι τὸν λαὸν καὶ νὰ πλουτῶσιν εἰς βάρος των ὅσοι δὲν ἠδύναντο νὰ ζήσωσι διὰ τῆς ἐργασίας εἰς τὸν τόπον των· ἀλλ’ ἐξύπνησε τελευταῖον ὁ ἀποκοιμημένος αὐτὸς λαὸς καὶ ὁδηγηθεὶς ἀπὸ ἕνα Ἀραμπῆ ἐδίδαξε τοὺς ξένους, ὅτι διὰ νὰ κερδήσωσι τοῦ λοιποῦ, ὀφείλουν νὰ καταβάλωσιν ἀνάλογον τοῦ κέρδους ἐργασίαν. Ἀφοῦ λοιπὸν οἱ Φελλάχοι τῆς Αἰγύπτου ἔδωκαν ἀλγεινὸν μάθημα εἰς τοὺς πιεστάς των, καὶ δὲν θὰ δώσωσιν εἰς σᾶς ἔτι ἀλγεινότερον οἱ ὡς μύρμηκες ἐργαζόμενοι Ἕλληνες; ἢ φρονεῖτε ὅτι τοῦτο θὰ διαρκέσῃ ἀκόμη ἐπὶ πολύ; Πόσον ἀπατᾶσθε! Ἐξ ὅσων λοιπὸν εἶπον καὶ ἐγὼ καὶ οἱ πρὸ ἐμοῦ λαλήσαντες κκ. Βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὁ ὑπὸ συζήτησιν Νόμος εἶναι καθαρῶς φορολογικὸς, διὰ νὰ αὐξήσωμεν τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους εἰς βάρος τοῦ πενομένου λαοῦ, διὰ νὰ ἀνοίξωμεν, χάριν τῆς διατηρήσεως τῆς πλειονοψηφίας τοῦ Ὑπουργείου, νέας θέσεις καὶ νὰ οἰκονομήσωμεν καὶ ἄλλους ὑπαλλήλους. Διὰ τοῦτο προτείνω τὴν καθ’ ὁλοκληρίαν ἀπόῤῥιψίν του.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἕτερος ἐγγεγραμμένος, οὔτε ἐζήτησέ τις τὸν λόγον· ὥστε κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ Νομοσχεδίου.

§32ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§33ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἀπὸ τὸν προαγορεύσαντα Βουλευτὴν Κραναίας ἐγένετο πρότασις, ἡ ὁποία δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς παρεμπίπτουσα καὶ νὰ προηγηθῇ τῆς ψηφίσεως τῆς ἀρχῆς τοῦ Νομοσχεδίου, ἡ πρότασις τοῦ νὰ ἐπιστραφῇ τὸ Νομοσχέδιον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, ὅπως τὸ συναρμολογήσῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν γενομένων μέχρι τοῦδε παρατηρήσεων· διότι, ἐὰν θεωρηθῇ ἀρχὴ τοῦ Νομοσχεδίου ἡ κωδικοποίησις τῶν ὑπαρχόντων Νόμων περὶ χαρτοσήμου, δὲν ὑπάρχουσι πολλοὶ ἐναντίοι εἰς τὸ νὰ τὴν ψηφίσωσι· τοῦτο ἦτο εὐχὴ καὶ ἀπαίτησις ὅλων. Ἀλλὰ τὸ νὰ μὴ μεταβληθῶσι τὰ ἰσχύοντα τέλη τοῦ χαρτοσήμου, τοῦτο εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠμφισβήτησαν οἱ προαγορεύσαντες. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ Βουλευτοῦ Κραναίας καὶ οὐχὶ ἡ ἀρχὴ τοῦ Νομοσχεδίου.

§34Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου καὶ φίλου Βουλευτοῦ ἐκ Τριφυλίας μοὶ δίδουσι τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐξηγήσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἄποψιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἐθεωρήσαμεν τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὴν πρώτην ἀφορμὴν εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ Νομοσχεδίου ἔδωκεν ἡ ἐπανειλημμένως κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη ἐκφρασθεῖσα ἐπιθυμία τῆς Βουλῆς νὰ κωδικοποιηθῶσιν εἰς ἕνα Νόμον πᾶσαι αἱ περὶ χαρτοσήμου καθεστηκυῖαι μέχρι τοῦδε πολλαὶ καὶ ποικίλαι διατάξεις. Ἡ ἀνεύρεσις τῶν ἰσχυουσῶν διατάξεων, κατὰ τὰς ὁποίας ἔπρεπε νὰ ἐπιβάλληται τὸ τέλος τοῦ χαρτοσήμου, εἶχε κατασταθῇ τόσον δύσκολος, ὥστε ἔπρεπεν οὐ μόνον οἱ πολῖται, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ περὶ τοὺς Νόμους ἐγκύψαντες νὰ ζητῶσιν ἑκάστοτε πληροφορίας περὶ τοῦ τέλους τοῦ χαρτοσήμου. Ἀλλ’ ἡ ἀφορμὴ αὕτη τῆς κωδικοποιήσεως ἔδωκε τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συνδυάσῃ μετ’ αὐτῆς καὶ ζητήσῃ νὰ ἐπιβάλῃ καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐσκόπει, δηλ. τὴν αὔξησιν τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου. Ἡμεῖς οἱ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ὑπερψηφίσωμεν Νομοσχεδίου, αὐξάνοντος τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου, ὅπως τὸ προκείμενον. Καὶ τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἔχομεν τὴν γνώμην ταύτην, ἐξέθηκαν πολλοὶ τῶν συναδέλφων, ἀγορεύσαντες κατὰ τοῦ Νομοσχεδίου. Καὶ αὐτὸς ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Κραναίας διὰ μακρῶν ἐπέκρινε τὰς διατάξεις αὐτοῦ. Δὲν ἀρνούμεθα τὴν ἀνάγκην, ἀναγνωρίζομεν μάλιστα αὐτὴν τοῦ νὰ κωδικοποιηθῶσιν αἱ περὶ χαρτοσήμου διατάξεις, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποδεχθῶμεν μετὰ τῆς κωδικοποιήσεως καὶ τὴν αὔξησιν τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου, μάλιστα ὡς διεσκεύασεν αὐτὸ τὸ προκείμενον Νομοσχέδιον. Ἔχομεν δὲ λόγους οὐ μόνον ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν ἠκούσατε παρ’ ἀξιοτίμων συναδέλφων, ἀγορευσάντων μέχρι τοῦδε, ἀλλ’ ἔχομεν καὶ τὸν λόγον, ὅτι, κατὰ τὴν πεποίθησιν ἡμῶν, καὶ ὁ σκοπὸς, τὸν ὁποῖον προτίθεται ἡ Κυβέρνησις, δὲν θέλει ἐπιτευχθῇ· διότι, ἂν ἡ Κυβέρνησις ὡρμήθη οὐχὶ ἐξ ἐπιθυμίας τῆς ἴσης διανομῆς τῶν βαρῶν, ἀλλ’ ἐξ ἐπιθυμίας τῆς αὐξήσεως τῶν ἐσόδων, πεποίθαμεν ὅτι δὲν θέλει ἐπιτύχει τοῦ σκοποῦ τούτου. Εἰς τοῦτο δὲ μᾶς ὁδηγεῖ ἡ ἐφαρμογὴ τῶν μέχρι τοῦδε ἰσχυουσῶν διατάξεων· διότι, ἐνῷ κατὰ τὸ 1881 κατωρθώθη νὰ εἰσπράξωμεν περισσότερα τῶν προϋπολογισθέντων, κατὰ τὸ 1882 ὅμως εἰσεπράξαμεν ὀλιγώτερα· ἐπίσης καὶ κατὰ τὸ 1883 καὶ κατὰ τὸ 1884, καθ’ ἃ μοὶ ἐπληροφόρησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ μέλος τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπῆς, ὁ ὁποῖος εἶδε τὴν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀποσταλεῖσαν κατάστασιν τῶν μέχρι τέλους τῆς χρήσεως πραγματοποιηθεισῶν εἰσπράξεων καὶ γενομένων δαπανῶν τοῦ ἔτους 1883. Ταύτην τὴν κατάστασιν δὲν διένειμον δυστυχῶς, ἀκόμη, ἴσως διότι δὲν ἐτυπώθη. Κατὰ τὰς ἐν αὐτῇ πληροφορίας εἶχον εἰσπραχθῆ κατὰ τὸ 1884 μέχρι τέλους 8βρίου 5 ἑκατομμύρια ἐκ τῶν 7 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα εἶχον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Ἐὰν ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου τοῦ εἰσπραχθέντος κατὰ τοὺς δέκα μῆνας ὁδηγηθῶμεν νὰ εἰκάσωμεν περὶ τῶν εἰσπράξεων τῶν ὑπολοίπων δύω μηνῶν, θέλομεν εὑρεῖ, ὅτι δὲν θέλει εἶσθαι δυνατὸν νὰ εἰσπραχθῇ πλέον τοῦ ἑκατομμυρίου. Οὕτω καὶ κατὰ τὸ 1884 θέλομεν εἰσπράξει ὀλιγώτερα τῶν προϋπολογισθέντων. Καὶ δὲν μᾶς ὁδηγεῖ μόνον εἰς τοῦτο ἡ τοιαύτη ἔρευνα τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν μέχρι τοῦδε ἰσχυόντων νόμων, ἀλλὰ καὶ ἡ ἄλλη πιθανὴ καὶ λογικὴ σκέψις, ὅτι μετὰ τὴν αὔξησιν τῶν τελῶν τῶν δικαστικῶν θέλει κατασταθῆ δυσπρόσιτος ἡ δικαιοσύνη καὶ ἰδίως εἰς τὸν λαὸν, καὶ θέλει ἐλαττωθῆ ὁ ἀριθμὸς τῶν δικῶν, καὶ ἑπομένως ἡ κατανάλωσις τοῦ χαρτοσήμου. Εἴμεθα λοιπὸν διατεθειμένοι νὰ ὑπερψηφίσωμεν Νομοσχεδίου κωδικοποιοῦντος μόνον τὰς μέχρι τοῦδε ἰσχυούσας διατάξεις περὶ χαρτοσήμου, ἀλλ’ ὄχι καὶ νὰ ψηφοφορήσωμεν καὶ ὑπὲρ Νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον μετὰ τῆς κωδικοποιήσεως συνέδεσε καὶ τὴν αὔξησιν τῶν τελῶν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις συναινῇ νὰ μεταποιηθῇ τὸ Νομοσχέδιον εἰς Νόμον κωδικοποιοῦντα τὰς μέχρι τοῦδε ἰσχυούσας διατάξεις περὶ χαρτοσήμου, θέλομεν εἶσθαι σύμφωνοι· ἄλλως, εὑρισκόμεθα εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ ψηφοφορήσωμεν κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ Νομοσχεδίου. Ἴσως δὲν ἤθελον ἔχει δυσκολίαν νὰ ὑποστηρίξω τὴν γνώμην τοῦ ἐκ Κραναίας συναδέλφου. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος προσδιώρισεν ὡρισμένους σκοποὺς, διὰ τοὺς ὁποίους προτείνει, ἵνα ἡ Βουλὴ παραπέμψῃ τὸ Νομοσχέδιον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, ἤτοι τὴν ὁδηγίαν νὰ αὐξήσῃ ὡρισμένα τέλη καὶ νὰ λάβῃ ὡς βάσιν τοῦ προσδιορισμοῦ τῶν δικαστικῶν τελῶν τὴν ἀξίαν τῶν δικῶν, τὰς προτάσεις δὲ ταύτας δὲν ἐσυζητήσαμεν οὐδ’ εἴμεθα εἰς θέσιν ὡς ἐκ τούτου νὰ ἀποδεχθῶμεν· διὰ τοῦτο, ὡς μὲν ἔχει ἡ πρότασις, εἶναι δύσκολον νὰ τὴν δεχθῶμεν, εἴμεθα δὲ πρόθυμοι νὰ ψηφίσωμεν αὐτὴν, ἐὰν συναινῇ ὁ προτείνας νὰ μὴ προσδιορισθῶσι δι’ αὐτῆς οἱ σκοποί· ἄλλως ἤθελεν ἔχει τὸ πρᾶγμα, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ μείνῃ ἡ Ἐπιτροπὴ ἐλευθέρα νὰ φέρῃ οἱασδήποτε μεταβολάς. Ὅθεν εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ψηφίσωμεν κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ Νομοσχεδίου.

§35ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κατὰ πάντα συμφωνῶ πρὸς τὸν προαγορεύσαντα, ὅτι εἶνε ἐντελῶς ἀλυσιτελὲς νὰ προτάξωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ ἔντιμος ἐκ Τριφυλίας Βουλευτὴς ἠθέλησε νὰ προτάξῃ, τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν περὶ παραπομπῆς τοῦ Νομοσχεδίου εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν πρὸς τροποποιήσεις, αἵτινες θέλουσι καταστήσει τοῦτο συμφωνότερον πρὸς τὴν γνώμην τῶν συμμεριζομένων τὴν γνώμην τοῦ ἐντίμου ἐκ Κραναίας Βουλευτοῦ. Τῳόντι εἶνε ἀλυσιτελὲς, ὡς κατέδειξεν ὁ ἔντιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, ἡ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν παραπομπή· διότι, ὡς ἔχει ἡ πρότασις, δὲν εὐχαριστεῖ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἑπομένως θὰ ἦτο μάταιον νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ὅπου θὰ εὕρῃ ἀντιθέτους καὶ τὰ μέλη τῆς πλειοψηφίας καὶ τά μέλη τῆς μειοψηφίας. Ἡ Βουλὴ εἶναι προωρισμένη νὰ πράττῃ πράξεις μὴ ματαίας· κατὰ τοῦτο εἴμεθα σύμφωνοι, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ὀρθῶς ἐτέθη ἐκ μέσου ἡ πρότασις τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ ἐκ Τριφυλίας. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον φρονῶ ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἀπὸ τοῦδε ἀμέσως νὰ καταδειχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως ἀρθῇ πᾶσα παρεννόησις, εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ ἔντιμος προαγορεύσας ἐβεβαίωσε πρὸ μικροῦ. Ποῦ ἐστηρίχθη ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ὅτε εἶπεν ὅτι ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν ἠλαττώθησαν τὰ ἔσοδα τὰ ἐκ τοῦ χαρτοσήμου; τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ὡς προκύπτει ἐξ ἐπισήμων σημειώσεων, ἐξηγμένων ἐκ τῶν βιβλίων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Προκύπτει ἐκ τούτων ὅτι αἱ ἐκ τελῶν χαρτοσήμου εἰσπράξεις τοῦ 1883 καὶ τοῦ 1882 εἶναι κατώτεραι τῶν προϋπολογισθέντων ἐσόδων, ἀλλὰ καὶ ὅτι εἶναι βεβαίως ἀνώτεραι τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη.

§36ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τῶν προϋπολογισθέντων εἶπον καὶ ἐγώ.

§37ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι εἴπατε τῶν προηγουμένων ἐτῶν· ἰδοὺ ἡ σημείωσις ἣν ἔχω. Ἀπὸ τοῦ 1877, ὅτε ἐψηφίσθη ὁ νέος νόμος περὶ χαρτοσήμου, ὁ ὑποβληθεὶς ὑπὸ τοῦ μακαρίτου Δεληγεώργη, ἡ αὔξησις τῶν ἐσόδων ἔκτοτε ἐξηκολούθησεν ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος σταθερῶς, ὅπως συνέβαινε καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους· διότι προσαύξησις ἐπῆλθεν εἰς ὅλα, ὅ,τι καὶ ἂν ἰσχυρίζωνται οἱ ἐνάντιοι, καὶ δὲν δύναται νὰ γίνῃ πιστευτὸν ὅτι τὸ Κράτος ὠπισθοδρόμησεν εἰς τὰ οἰκονομικά. Ἰδοὺ ἡ σημείωσις. Ἐν ἔτει 1877 εἰσεπράχθησαν ἐκ τελῶν χαρτοσήμου, ἐν ᾗ περιλαμβάνονται τὰ τῶν εἰσιτηρίων καὶ κληρονομικὰ, δραχμαὶ 4,520,880, τῷ 1878 δραχμαὶ 4,846,705, ἐνταῦθα δ’ ἔχομεν τυχαίαν καὶ ἀναξίαν λόγου ἐλάττωσιν, δραχμαὶ 4,754,971, τῷ 1880 δραχμαὶ 5,525,739, τῷ 1881 δραχμαὶ 5,999,737. Κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο τὸ 1881 ἔχομεν ὑπὲρ τὰ προϋπολογισθέντα τότε 99,000 δραχμάς. Τί δὲ ἐν ἔτει 1882; δραχμὰς 6,231,270.

§38ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς ἐκ τῶν Νέων Ἐπαρχιῶν.

§39ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν τὸ ἀρνοῦμαι. Ὑπολογίσατε ὅμως ἐπὶ τοῦ πληθυσμοῦ, καὶ θέλετε εὕρει ὅτι τὸ ἔσοδον ἐν τῷ παλαιῷ Βασιλείῳ δὲν ἠλαττώθη. Μὴ λησμονήσητε ὅμως ὅτι καὶ κατὰ τὸ 1881 εἰσεπράχθησαν ἐκ χαρτοσήμου ἐκ τῶν Νέων Ἐπαρχιῶν, διότι τοὺς τελευταίους μῆνας ἐλειτούργησεν ὁ ἡμέτερος Νόμος δυνάμει τῶν Διαταγμάτων, τὰ ὁποῖα ἠκυρώθησαν κατόπιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ τῶν ὁποίων τὰ ἀποτελέσματα ἀφῆκαν ὑφιστάμενα. Ἔχομεν οὕτω τὸ 1882 ἔσοδα 6,231,000, ἤτοι νέας δραχμὰς 5,608,000. Ἐν ἔτει δὲ 1883 δραχμὰς νέας 5,778,567. Ἔρχομαι νῦν εἰς τὸ 1884, περὶ οὗ ὡμίλησεν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, στηριχθεὶς εἰς τὰς διαβεβαιώσεις τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ Πατρῶν, διαβεβαιώσεις, αἱ ὁποῖαι ἀπεδείχθησαν ὅτι δὲν εἶναι προϊόν ἐπισταμένης ἐξετάσεως. Αἱ καταστάσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν λέγουσιν, ὅτι κατὰ τὸ 1884 μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου εἰσεπράχθησαν 5,156,000, δηλαδὴ ἐντὸς 10 μηνῶν μόνον. Τί εἶναι τὸ ⅒; 515,000. Ἑπομένως Νοέμβριος καὶ Δεκέμβριος θέλουσιν ἀποφέρει 1,030,000 δραχμάς. Ἄρα φθάνομεν κατὰ τὸ ἔτος 1884, εἰς 6,200,000 δραχμῶν, ποσὸν πολὺ ἀνώτερον τοῦ περυσινοῦ. Ταῦτα ἁπλῶς ἀνέφερα, ὅπως ἀρθῇ ἐκ τοῦ μέσου ἡ ἐσφαλμένη πληροφορία. Κατὰ δὲ τὰ λοιπὰ εἶπον ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι.

§40Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι κακὴ μοῖρα καὶ οἱ συνηγοροῦντες ὑπὲρ τῶν Ὑπουργικῶν Νομοσχεδίων, εἴτε νὰ μὴ θέλωσι νὰ προσέχωσιν εἰς τοὺς λόγους τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἴτε ἀκούοντες αὐτοὺς νὰ μὴ ἀντιλαμβάνωνται καλῶς αὐτῶν καὶ νὰ παριστῶσιν αὐτοὺς ἀλλόνους. Ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τὰ ἔτη 1882, 1883, 1884 ἦσαν ὀλιγώτερα τῶν καθ’ ἕκαστον τῶν ἐτῶν τῶν προηγηθέντων ἑκάστου αὐτῶν εἰσπραχθέντων, ἀλλ’ εἶπον ὅτι τὰ εἰσπραχθέντα ἦσαν ὀλιγώτερα τῶν προϋπολογισθέντων, καὶ τοῦτο δὲν ἐξήγαγον ἐξ ἰδιαιτέρων πληροφοριῶν, ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν τῶν ἐπισήμων καταστάσεων, τὰς ὁποίας ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλήν. Κατ’ αὐτὰς, κατὰ μὲν τὸ 1882 εἰσεπράχθησαν ὀλιγώτερα τῶν προϋπολογισθέντων κατὰ 19,000 δραχμὰς, κατὰ δὲ τὸ 1883 κατὰ 900,000, καὶ κατὰ τὸ 1884 θέλουσιν εἰσπραχθῆ ὀλιγώτερον κατὰ 1,000,000, ἐὰν κατὰ τοὺς δύω τελευταίους μῆνας τὸν Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον εἰσπράξωμεν τόσα ποσὰ ὅσα ἀποδεικνύει τὸ ἀποτέλεσμα τῆς δεκαμηνίας. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεγαρίδος σκοπὸν εἶχε νὰ ἐλέγξῃ τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς τῶν Οἰκονομικῶν, οἵτινες συνέταξαν κακοὺς Προϋπολογισμοὺς, προϋπολογίσαντες ἔσοδα περισσότερα ἀφ’ ὅσα εἶχον πιθανότητας ὅτι ἠδύναντο νὰ εἰσπραχθῶσιν, αὐτὸ δὲν προσῆκεν εἰς αὐτὸν, καὶ ἑπομένως ἤθελεν ἀποφύγει νὰ μὲ θέσῃ εἰς ἀνάγκην νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν ταύτην. Τῷ ὄντι ὑπῆρξεν αὔξησις τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου κατὰ τὸ 1881, ἡ δὲ αὔξησις αὕτη ἦτο μικρὰ, διότι μόνον ἐπὶ δύω μῆνας εἰσεπράχθησαν τέλη χαρτοσήμου ἐν ταῖς Νέαις Ἐπαρχίαις, ἔπρεπε δὲ νὰ ὑπάρξῃ αὔξησις, ἀφοῦ ἡ χώρα, ἐν ᾗ ἐφηρμόσθησαν τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου, ἦτον εὐρυτέρα. Κατὰ τὸ 1882 ἡ αὔξησις ἦτο μεγαλειτέρα, διότι καθ’ ὅλον τὸ ἔτος εἰσεπράχθησαν τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου ἐν ταῖς Νέαις Ἐπαρχίαις. Ἀλλ’ οἱ συντάξαντες τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1883 καὶ τοῦ 1884 δὲν περιωρίσθησαν εἰς τὴν αὔξησιν ταύτην, προϋπελόγισαν δὲ μεγάλα ποσὰ διὰ τὸ 1883 καὶ εἰσέπραξαν ὀλιγώτερα, ἔπραξαν δὲ τὸ αὐτὸ καὶ κατὰ τὸ 1884, ἂν καὶ δὲν ὑπῆρχε πιθανότης ὅτι ἤθελον εἰσπραχθῆ ὅλα τὰ προϋπολογισθέντα. Ἡ αὐτὴ πλάνη ὁδηγεῖ τὴν Κυβέρνησιν, ἂν φρονῇ ὅτι, ἂν ψηφισθῇ ὁ Νόμος οὗτος, θέλει εἰσπράξει περισσότερα, ἐνῷ εἶμαι βέβαιος ὅτι θέλει εἰσπράξει ὀλιγώτερα ἀπὸ ὅσα εἰσέπραξε κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Αὐτὴ ἡ πλάνη κατέχει καὶ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Μεγαρίδος.

§41ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ τελευταία παρατήρησις τοῦ ἐντίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ μοὶ δίδει εὐάρεστον ἀφορμὴν νὰ ἀναδράμω εἰς τὸ ἔτος 1879, ὅτε ὡς Ὑπουργὸς ὑπέβαλεν αὐτὸς τὸν Προϋπολογισμόν. Παρατηρῶ, ὅτι τότε ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος προϋπελόγισεν εἰς 6,000,000 τὸ ἐκ τοῦ χαρτοσήμου ἔσοδον· καὶ ἠξεύρετε ποῖα ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα; 4,765,000 μόνον. Καὶ τότε δὲ προϋπελογίσθησαν 6,000,000, μὴ περιλαμβανομένων τῶν εἰσιτηρίων καὶ τῶν κληρονομικῶν τελῶν· ὥστε ἐπέσατε κάτω καὶ τοῦ ἑκατομμυρίου.

§42Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐλησμονήσατε τὰ πρόσωπα· τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1879 δὲν συνέταξα ἐγώ.

§43ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἐλησμόνησα τὰ πρόσωπα· ὑμεῖς μετείχετε ὡς Ὑπουργὸς τῆς Κυβερνήσεως ἐν ἔτει 1879, ὅτε καὶ συνωμολογήσατε τὸ δάνειον, δι’ οὗ ἀνεγνωρίσθησαν καὶ μετετράπησαν τὰ παλαιὰ δάνεια τοῦ 1824 καὶ 1825. Ἀλλὰ ταῦτα λέγων δὲν ἠθέλησα νὰ κατακρίνω· ἠθέλησα ἁπλῶς νὰ δείξω ὅτι αἱ Κυβερνήσεις κατὰ τὸν Ἀπολογισμὸν συμβαίνει πολλάκις νὰ εὑρίσκωνται κάτω τῶν προϋπολογιζομένων, καὶ ὅτι ἰδίως ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα τοῦ χαρτοσήμου ἄλλαι Κυβερνήσεις ὑπελόγισαν ὀλιγώτερον ἀσφαλῶς. Ἀλλ’ ἀφοῦ μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ, διατί νὰ μὴ παρατηρήσω καὶ τὸ παράδοξον τοῦτο, ὅτι, ἐνῷ ἡ Ἀντιπολίτευσις διὰ τῶν νομίμων αὐτῆς ἐντολοδόχων ὑπεστήριξεν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ ἀπεδέχθη, καὶ οὐδεμία μειοψηφία ὑπάρχει ἐν τῇ ἐκθέσει, ἣν ὑπέβαλεν ἡ Ἐπιτροπὴ, σήμερον ἔρχονται καὶ λέγουν ὅτι, ἐὰν περιορισθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς ἁπλῆν κωδικοποίησιν, τότε ψηφίζομεν, ἄλλως δὲν ψηφίζομεν! Τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι δὲν ἐσκέφθησαν ὡρίμως ἐπὶ τῆς πορείας, ἣν ἀκολουθοῦσιν.

§44Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν γνωρίζω ποῦ βασιζόμενος λέγει ταῦτα ὁ κ. Δραγούμης, καὶ θέλει νὰ παραστήσῃ τὴν Ἀντιπολίτευσιν εἰς ἀντίφασιν. Εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Οἰκονομικῶν ἐλέχθη, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἐννοεῖ κατὰ κεραίαν νὰ αὐξήσῃ τὸν φόρον τοῦ χαρτοσήμου, διότι νομίζει, ὅτι ὁ ὑπάρχων ἔτι εἶναι βαρὺς, βαρύτατος, καὶ θέλει νὰ τὸν ἁπλοποιήσῃ. Αὐτὸ εἶναι τὸ φρόνημα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§45ΤΡΑΚΑΣ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐν τῇ πλειονοψηφίᾳ τῆς Ἐπιτροπῆς συνεφωνήσαμεν· οὐχ ἧττον ὅμως ἐγὼ ἔγεινα παραίτιος νὰ καταχωρισθῇ ἡ γνώμη τῆς μειονοψηφίας, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ αὔξησις τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου θὰ ἦναι τόσον μεγάλη, ὥστε θ’ ἀναγκάζῃ τοὺς διαφόρους συμβαλλομένους νὰ μὴ συμβάλλωνται δι’ ἐπισήμων συμβολαίων, ἀλλὰ προσωρινῶς δι’ ἰδιωτικῶν ἐγγράφων, ἀναμένοντες ἄλλην Κυβέρνησιν, ἥτις νὰ μετριάσῃ τὸν φόρον τοῦτον, καὶ οὕτω δὲν θὰ εἰσπράττηται πλέον τίποτε.

§46ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐὰν δεχθῶμεν, ὡς εἶναι ἀληθὲς, ὅτι παρατηρεῖται αὔξησίς τις τῶν ἐσόδων ἐκ τελῶν τοῦ χαρτοσήμου ἀπὸ τοῦ 1879, ἡ αὔξησις αὕτη οὐδόλως πρέπει νὰ ἐνθαῤῥύνῃ τὴν Βουλὴν, ἰδίως τὴν πλειονοψηφίαν, νὰ ἐπιψηφίσῃ νέαν αὔξησιν αὐτῶν. Ἡ αὔξησις αὕτη ὀφείλεται κυρίως εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ὑπαρχούσης, ὁ φόρος, ὅστις περισσότερον πάντων ἐπηρεάζεται ἐκ τῆς ἀφθονίας τῶν χρημάτων, εἶναι ὁ ἐκ τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου. Ὑπαρχούσης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ἰδίως ἀπὸ τοῦ 1879, τὸ ποσὸν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ηὔξησεν ἀπὸ 40 καὶ 50 ἑκατομμυρίων μέχρις 100 καὶ πλέον ἑκατομμυρίων. Τὰ χρήματα αὐτὰ, ἵνα τοποθετηθῶσιν ἀπὸ τὰς Τραπέζας καὶ τοὺς δανείζοντας ἰδιώτας, προεκάλεσαν πλῆθος ἐπιχειρήσεων, πλῆθος πράξεων καὶ συναλλαγῶν. Ἐξ ἀνάγκης ἑπομένως πολλαπλασιασθεισῶν τῶν συναλλαγῶν καὶ ἐπιχειρήσεων ηὔξησαν καὶ τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου. Παραδείγματα τῆς αὐξήσεως αὐτῆς τῶν συναλλαγῶν λόγῳ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ἔχομεν πολλά. Οὕτω παράδειγμα ἔχομεν τὸν Πειραιᾶ ἔνθα ἱδρύθησαν τοσαῦται ἐπιχειρήσεις κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, στηριζόμεναι ἐπὶ συναλλαγματικῶν καὶ αἵτινες εἰς τὸ πρῶτον τίναγμα, ὅπερ ἐπῆλθεν ἐκ μιᾶς διαταγῆς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης περιοριζούσης τὰς προεξοφλήσεις, ἐντελῶς κατέπεσαν. Τὸ αὐτὸ παρατηροῦμεν καὶ εἰς ἄλλας πόλεις τῆς Ἑλλάδος. Τὸ ποσὸν ἐκεῖνο τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ἤρχισε νὰ ἀποσύρηται ἀπό τινος λόγῳ τῆς ἄρσεως, ἡ δὲ ἐλάττωσις αὕτη τῶν τραπεζικῶν γραμματίων συνεπήγαγε κατὰ μέγα μέρος τὴν στενοχωρίαν, ἐξ ἧς βλέπομεν πασχούσας σήμερον πάσας τὰς Ἐπαρχίας τῆς Ἑλλάδος. Ἂν δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ μετὰ βεβαιότητος, ὅτι μετὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας θὰ ἐλαττωθῶσι σπουδαίως αἱ εἰσπράξεις ἐκ τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου, δύναται ὅμως ἀδιστάκτως νὰ εἴπῃ ὅτι ἐπί τινα χρόνον βεβαίως δὲν θὰ αὐξήσωσι πλέον. Ἔχω βεβαίως καὶ ἐγὼ τὴν πεποίθησιν ὅτι, καθ’ ὅσον παρέρχεται ὁ χρόνος καὶ προοδεύει ὁ Τόπος, αὐξάνουν καὶ αἱ συναλλαγαὶ καὶ αἱ ἐκ τοῦ χαρτοσήμου εἰσπράξεις· ἀλλὰ τὸ νὰ κρίνωμεν ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν εἰσπράξεων ἐκ τοῦ χαρτοσήμου ἀπὸ τοῦ 1879 μέχρι σήμερον περὶ ὁμοίας αὐξήσεως αὐτῶν μετὰ τὴν ἄρσιν καὶ διὰ τὸ μέλλον εἶναι ἄτοπον. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἡ πλειονοψηφία σφάλλει, ἐπιμένουσα νὰ ψηφίσῃ κατ’ ἀρχὴν αὔξησιν ἐπὶ τοῦ φόρου τοῦ χαρτοσήμου.

§47ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐὰν καλῶς ἀντελήφθην ὅσα ὁ προαγορεύσας εἶπεν, ἀποδίδει οὗτος τὴν αὔξησιν τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου κατὰ τὸ παρελθὸν εἰς τὴν ὕπαρξιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας κατὰ μέγα μέρος. Ἀλλ’ ἀκριβῶς ὁ ἔντιμος προαγορεύσας παρεῖδεν ὅτι ἡ ἀπὸ πέρυσιν εἰς τὸ ἐφετινὸν ἔτος αὔξησις ἐγένετο ἀκριβῶς κατὰ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν ἔπαυσαν τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, διότι ἤρχισαν νὰ ἀποσύρωνται τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια. Καὶ ἔχομεν κατὰ τὸ 1884, ἀκριβῶς ἔτος μὴ ὑπάρξεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, περισσοτέρας εἰσπράξεις ἐκ τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου ἢ πέρυσι. Καὶ γνωρίζετε διατί; — τὸ ἐλησμόνησεν ὁ ἔντιμος προαγορεύσας— ἔχομεν περισσοτέρας εἰσπράξεις, διότι αὐξάνονται αἱ πράξεις καὶ αἱ συναλλαγαί, καθ’ ὅσον προβαίνει ἐν τῷ πολιτισμῷ ὁ Τόπος, καὶ παρατηρεῖται γενικῶς ὅτι ἡ ἐκ τοῦ χαρτοσήμου πρόσοδος προηγεῖται κατὰ ἓν βῆμα τῆς προαγωγῆς τοῦ πλούτου.

§48ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι περιττὸν νὰ ἀσχολώμεθα εἰς τὰς λεπτομερείας τῶν εἰσπράξεων ἀπὸ τοῦ 1879 μέχρι σήμερον· πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν, ἀφοῦ καλούμεθα νὰ ψηφίσωμεν νομοσχέδιον φορολογικόν, ποῖον εἶναι τὸ βάρος, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται εἰς τὸν λαόν· τὸ βάρος τοῦτο εἶναι 50%. Εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1884 ἦσαν ἀναγεγραμμένα ἑπτὰ ἑκατομμύρια, θὰ εἰσπραχθῶσι δὲ, κατὰ τὰς ὑποβληθείσας πληροφορίας, μόνον ἕξ ἑκατομμύρια· εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885 ἀναγράφονται ἐννέα ἑκατομμύρια· ἐπὶ τῶν ἕξ λοιπὸν ἑκατομμυρίων προσθέτομεν τρία ἔτι ἑκατομμύρια. Ἑπομένως προσθέτομεν ἐπὶ τοῦ φόρου ἐκ τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου, ὁ ὁποῖος ἀνοίγει τὰς πύλας τῆς δικαιοσύνης εἰς τὸν λαὸν, ἐπὶ τοῦ φόρου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἡ ἐνίσχυσις τῶν συναλλαγῶν καὶ ἡ ἀπόδειξις τῆς προόδου τῶν λαῶν, ἐπὶ τοῦ φόρου τούτου προσθέτομεν διὰ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς 50%. Δι’ αὐτὸ πολεμοῦμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου καὶ θὰ πολεμῶμεν πᾶσαν νέαν αὔξησιν φόρων, ὅπως τεθῇ ἅπαξ διὰ παντὸς χαλινὸς εἰς αὐτὴν τὴν φορομανίαν.

§49ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καθὼς ἠκούσαμεν ἀπὸ τὸν ἔντιμον ἐκ Μεγαρίδος Βουλευτὴν, ὁ ὁποῖος εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν ἀντιπροσωπεύει τὰς ἰδέας τῆς Συμπολιτεύσεως, μὲ τὴν κωδικοποίησιν συνδέει ἡ Κυβέρνησις καὶ αὔξησιν τοῦ φόρου· ἑπομένως ἡ αὔξησις τοῦ φόρου εἶναι ἡ ἐπικρατοῦσα εἰς τὸ νομοσχέδιον. Δι’ αὐτὸ θεωροῦμεν ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ σταλῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, ἀλλὰ νὰ τεθῇ ἀπὸ τοῦδε εἰς ψηφοφορίαν ἡ ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς, ὡς ἀρχὴν φορολογικήν, θέλομεν καταψηφίσει.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέτομεν λοιπὸν εἰς ψηφοφορίαν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου....

§51ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Ὑπέβαλον τὴν πρότασιν, διότι ἐνόμιζον ὅτι ἐφ’ ἑκάστης τῶν παρ’ ἐμοῦ προτεινομένων μεταῤῥυθμίσεων θὰ ἐγίνετο συζήτησις· ἀφοῦ δὲν γίνεται συζήτησις, δὲν ἐπιμένω, ἐπιφυλαττόμενος εἰς τὰς λεπτομερείας.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναί· οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ὑπὸ τὴν ἐπιτήρισιν τῶν ψηφολεκτῶν κυρίων Ρ. Χοϊδᾶ καὶ Ἀντωνιάδου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον).

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 185· ὑπὲρ τοῦ Ναὶ 107, ὑπὲρ τοῦ Ὄχι 78. Ὥστε ἔγεινε δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου διὰ πλειοψηφίας 29 ψήφων.

§54ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον, αὔριον.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ προχωρήσωμεν, κύριοι, εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου. (Ἄρχεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ 1 ἄρθρου).

§56ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§57Ρ. ΧΟΪΔΑΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, κύριε Πρόεδρε. Φεύγουν!

§58ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος (θόρυβος). (Ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος).

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες Βουλευταὶ 111. Ἑπομένως λύεται ἡ συνεδρίασις. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 7½ Μ. Μ.)