1884.11.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 9

Τῆς 16 Νοεμβρίου 1884.

(Παρασκευὴ)

Ὥρα 3 Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ Ἀθανασίου Γκλινάβου, ὅστις ἐφεῦρε, ὡς λέγει, τὸ ἀεικίνητον πρὸς σωτηρίαν τῆς ἀνθρωπότητος καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ λέγει ὅτι τρὶς ἀνεφέρθη περὶ τούτου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἀλλὰ δὲν ἔλαβε καμμίαν ἀπάντησιν. Ὁ κ. Ζῶτος ἔχει τὸν λόγον.

§2Ν. ΖΩΤΟΣ. Προχθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἀνεκοίνωσε τηλεγράφημα πρὸς τὴν Βουλὴν περὶ βιαιοπραγιῶν ἐν Ἀγρινίῳ ἑνὸς ἀξιωματικοῦ κατά τινος ξενοδόχου· σήμερον ἔρχομαι νὰ ἀναγγείλω εἰς τὴν Βουλὴν ἕτερα ἀνδραγαθήματα τοῦ ὑπολοχαγοῦ Γεωργίου Μανωλίδου, ἃ διέπραξεν εἰς τοὺς καλλιεργητὰς τοῦ κτήματός μου εἰς τὸν Δῆμον Σπερχειάδος τῆς Φθιώτιδος, καλουμένου Κουφόδενδρα. Οὗτος ἐπὶ προφάσει ὅτι εἷς Δημήτριος Παρασκεβιώτης μετέβη καὶ ἐπώλησε, κατὰ τὰς πληροφορίας του, ἡμίονόν τινα εἰς Λιδωρίκιον, μετέβη εἰς Ἀγᾶ, πρωτεύουσαν τοῦ Δήμου Σπερχειάδος, ἀπέχουσαν δὲ πέντε λεπτὰ τῆς ὥρας τῶν Κουφοδένδρων, καὶ ἐκεῖ μετεκαλέσατο τοὺς καλλιεργητάς μου Βασίλειον Παρασκεβιώτην καὶ Τασούλην Παρασκεβιώτην, οὓς δέσας ἔλαβε μεθ’ ἑαυτοῦ εἰς Βαρυμπόπι τοῦ Δήμου Μακρακώμης, ὅπου μετέβησαν καὶ οἱ υἱοί των Χρῆστος καὶ Ἰωάννης, ἵνα ἴδωσι τί γίνονται οἱ γονεῖς των· ἀλλὰ καὶ τούτους ἔδεσε καὶ τὸ ἑσπέρας τοὺς ἔδειρεν ἀνηλεῶς, τοὺς ἀπέλυσαν δὲ ἐπὶ τῇ βεβαιώσει τῶν ὅτι οὐδέποτε μετέβησαν εἰς Λιδωρίκιον, καὶ ὅτι ὁ Δ. Παρασκεβιώτης πρὸ διετίας ἀνεχώρησε τῆς πατρικῆς οἰκίας διαμένων εἰς Ἀγᾶ, ἠναγκάσθησαν δὲ νὰ ὑποσχεθῶσιν, ὅτι ἐντὸς τεσσάρων ἡμερῶν θὰ φροντίσωσι νὰ προσέλθῃ καὶ ὁ Δ. Παρασκεβιώτης εἰς τὸν Μανωλίδην· ἀλλὰ πρὶν ἢ λήξῃ ἡ προθεσμία αὕτη ἔπεμψε στρατιώτας, οἵτινες εὑρόντες εἰς τὰ ἁλώνια τῶν ἀραβοσίτων τὸν Βασίλειον Παρασκεβιώτην τὸν ἔδειραν τοσοῦτον, ὥστε ἔμεινεν ἀναίσθητος ἐπὶ 24 ὥρας, πρὸς πιστοποίησιν δὲ τούτου προσεκάλεσαν τὸν Δήμαρχον, Εἰρηνοδίκην καὶ Ἰατρὸν Ἀγᾶ, τὸν δὲ Χρῆστον Παρασκεβιώτην, μὴ μείναντα νὰ συλληφθῇ, τετράκις ἐπυροβόλησεν ἀνεπιτυχῶς. Εἰς τὰς πράξεις ταύτας προβαίνουσιν οἱ ἀξιωματικοὶ βεβαίως, διότι ἐσχημάτισαν πεποίθησιν, ὅτι οἱ ἀντιπολιτευόμενοι προεγράφησαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ οἱανδήποτε Βανδαλικὴν πρᾶξιν καὶ Βασιβουζικὴν διαπράξουσι κατ’ αὐτῶν, μένει ἀτιμώρητος. Διὸ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐξετάσῃ καὶ τὸν Δήμαρχον Σπερχειάδος νὰ τὸν τιμωρήσῃ αὐστηρότατα, νὰ ὑποβάλῃ δὲ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐνεργειῶν του.

§3Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δι’ ἓν ἁπλοῦν ξυλοκόπημα κάμνετε συζήτησιν. Τί νὰ εἴπωμεν ἡμεῖς ἐν Μεσσηνίᾳ;

§4ΖΩΤΟΣ. Τὰ πολλὰ ἀτακτήματα πολλῶν ὀργάνων τῆς Ἐξουσίας καὶ ἡ ἀτιμωρησία αὐτῶν ἐπέφερεν αὐτὴν τὴν κατάστασιν καὶ εἰς αὐτὸν τὸν στρατὸν ἀκόμη. Ἤθελον παρακαλέσει πρὸς τούτοις τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ πόσοι τηλεγραφοφύλακες εἶναι εἰς τὴν γραμμὴν μεταξὺ Φουρνιᾶ καὶ Καρίψης, ἐνῷ τηλέγραφος δὲν ὑφίσταται πρὸ διετίας, οὐδὲ πάσσαλοι ἢ μονωτὴρ· καὶ ἐνῷ πρὸ διετίας διετηροῦντο δύω τηλεγραφοφύλακες, πρὸ ἑνὸς ἔτους προσετέθη καὶ τρίτος εἰς μὴ ὑπάρχουσαν γραμμήν. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα βεβαίως τῆς ἐξογκώσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ.—Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐξετάσῃ καὶ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, τιμωρήσῃ δὲ τοὺς πρὸ διετίας συντάσσοντας πλαστὰς καταστάσεις, ἵνα πληρώνωνται οἱ φύλακες. Ἐπὶ τέλους δὲ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τῶν πρακτορείων Ζακύνθου καὶ Πατρῶν, ὅπως τηλεγραφῶσι τὴν ἀναχώρησιν τῶν ἀτμοπλοίων διὰ τὸ Μεσολόγγιον, ἵνα μὴ μένωσιν ὁλοκλήρους ἡμέρας εἰς Τουρλίδα οἱ ἐπιβάται, ἀναμένοντες ταῦτα καὶ μὴ ἔχοντες ποῦ νὰ μείνωσι, καθότι τὸ ὑπάρχον καφενεῖον διὰ κάθε ἄλλο εἶναι ἢ νὰ διαμένῃ τις ἐπὶ στιγμήν· εὐχῆς δ’ ἔργον ἤθελεν εἶσθαι, ἐὰν ἀνεγείρετο καὶ ἓν ξενοδοχεῖον καὶ καφενεῖον ἐκεῖ δαπάναις τοῦ Δημοσίου, καὶ ἐνοικιάζετο.

§5ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀπὸ τῆς παρελθούσης Δευτέρας, κ. Πρόεδρε, κατέθηκα μετ’ ἄλλων συναδέλφων δύω προτάσεις νόμων. Ἡ μία θὰ συζητηθῇ ἐν τῇ ψηφίσει τοῦ Φορολογικοῦ Νόμου, ἡ ἄλλη ὅμως εἶναι κατεπείγουσα· διότι πρόκειται περὶ τοῦ περὶ καταδιώξεως τῶν πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλετῶν Νόμου. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἐτυπώθησαν καὶ διανέμονται προτάσεις μεταγενέστεραι καὶ αὕτη παρελείφθη, τοῦτο προδίδει ὅτι, ἡ πρότασις αὕτη θὰ μείνῃ ἀσυζήτητος ὅπως καὶ αἱ ἄλλαι προτάσεις, ὑποβληθεῖσαι ὑπὸ βουλευτῶν ἀντιπολιτευομένων. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ πρότασίς μου περὶ καταργήσεως τοῦ νόμου τῆς καταδιώξεως δὲν θὰ μείνῃ ἀσυζήτητος· θὰ ἐπιμείνωμεν νὰ συζητηθῇ, θὰ προκαλέσωμεν ν’ ἀποφασισθῇ τοῦτο δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν, κ. Πρόεδρε, ἡ πρότασίς μου αὕτη νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ, διότι θὰ ἐγγραφῇ ἀμέσως εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν πρὸς συζήτησιν.

§6ΤΖΑΝΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, αἱ προτάσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν ὑπὸ τοῦ ἐκ Λακεδαίμονος ἀξιοτίμου βουλευτοῦ, ἔγκεινται καὶ εἰς αὐτὸ τὸ συμφέρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι δὲν ἀγνοεῖ, ὅτι οἱ δημόσιοι Εἰσπράκτορες, δυνάμει τοῦ νόμου τούτου περὶ καταδιώξεως καὶ εἰσπράξεως τῶν καθυστερούντων, τοῦ ψηφισθέντος κατὰ τὴν, ὡς ὑποτίθεται, νύκτα τοῦ Ἁγίου Βαρθολομαίου, ἔχοντες λαμβάνειν τὸ 4%, δεικνύονται ἀπηνέστατοι, μὴ ὑποχωροῦντες ἢ ἐνδίδοντες μήτε καὶ εἰς τὰς παρακλήσεις τῶν φίλων τῆς Κυβερνήσεως βουλευτῶν, μήτε καὶ εἰς τὰς παρατηρήσεις τῶν προϊσταμένων Ἀρχῶν, οὔτε καὶ εἰς αὐτὰ τὰ καθήκοντα τῆς ἐπιεικείας καὶ φιλανθρωπίας, ἀλλ’ ὡς ἅρπυιαι ἐπιτίθενται κατὰ τῶν φορολογουμένων μετὰ σκληρότητος ἀδικαιολογήτου. Ἄλλως ἡ Κυβέρνησις, κ. Πρόεδρε, συνεῖδε πλέον, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς δὲν εἶναι νόμος, ὅστις προώρισται νὰ λειτουργήσῃ ἐν τῷ Κράτει ἡμῶν· διότι πᾶς νόμος, ὅστις δὲν συνᾴδει μὲ τὸν χαρακτῆρα τοῦ Ἔθνους καὶ τὰς ἀνάγκας τοῦ λαοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ πέσῃ κακῶς ἡμέραν τινά. Λοιπὸν θὰ παρακαλέσω ὑμᾶς, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐγγράψητε τὴν πρότασιν ταύτην τοῦ ἐκ Λακεδαίμονος κ. βουλευτοῦ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, διότι οὔτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, οὔτε εἰς τὴν Βουλὴν συμφέρει ἡ ὕπαρξις νόμου τοιούτου.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν διανεμηθῇ ἡ πρότασις, θέλει ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς ἐγγραφῆς της εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§8ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῇ, κύριε Πρόεδρε, πρῶτον, διότι οὔτε ἐτυπώθη ἀκόμη.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διετάχθη ἡ τύπωσίς της.

§10ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν Νομοσχέδιον περὶ τελῶν χαρτοσήμου· τοῦτο ἀνεθεωρήθη κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς Βουλῆς, ὑποβάλλεται δὲ πάλιν εἰς τὴν Βουλὴν, συνοδευόμενον ὑπὸ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως· εἶναι δὲ καὶ ἔντυπον. Ὥστε, ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ, δύναται νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως αὐτοῦ ἀμέσως, εἰ δὲ μὴ δύναται νὰ τὸ ἀποστείλῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, τῇ ἐντολῇ ὅμως, ἀφοῦ καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον εἶχεν ὑποβληθῆ εἰς αὐτὴν, νὰ ἐπεξεργασθῇ αὐτὸ ταχέως. (Ὅρα Παράρτημα).

§11ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν.

§12ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τώρα μοὶ ἐδόθη, κ. Πρόεδρε, τυπωμένη μία τῶν προτάσεών μου, ἀλλὰ δὲν διενεμήθη, καὶ τοῦτο θὰ εἴπῃ ὅτι τὸ Γραφεῖον ἔλαβεν αὐστηρὰν διαταγὴν νὰ μὴ τὴν διανείμῃ.

§13ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Διατάξατε, κ. Πρόεδρε, νὰ διανεμηθῇ τώρα.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Κατὰ πρῶτον ἔρχονται αἱ ἐκλογαί. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει καμμίαν ἀντίῤῥησιν νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν ἀπόφασιν περὶ αὐτῶν.

§15ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Καρδίτσης, τὸ Εʹ Τμῆμα προτείνει παμψηφεὶ τὴν ἐπικύρωσιν αὐτῆς καὶ τὴν ἀναγνώρισιν ὡς νομίμου Βουλευτοῦ τοῦ κ. Α. Καζαμπάκα, κεκτημένου τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§17ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀποφαίνεται ἔγκυρον τὴν ἐκλογὴν Καρδίτσης καὶ νόμιμον Βουλευτὴν αὐτῆς τὸν κ. Α. Καζαμπάκαν. Ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Κραναίας, τὸ Αʹ Τμῆμα προτείνει ἵνα ἐπικυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ καὶ ἀναγνωρισθῇ νόμιμος Βουλευτὴς ὁ κ. Γεράσιμος Μουσούρης. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§19ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀποφαίνεται ἔγκυρον τὴν ἐκλογὴν Κραναίας καὶ νόμιμον Βουλευτὴν αὐτῆς τὸν κ. Γεράσιμον Μουσούρην. Ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Κορινθίας, τὸ Ηʹ Τμῆμα τῆς Βουλῆς προτείνει νὰ ἐπικυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ τῆς Ἐπαρχίας ταύτης καὶ νὰ ἀνακηρυχθῇ ὡς νόμιμος Βουλευτὴς αὐτῆς ὁ κ. Γ. Πετρούλιας. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§21ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἠμποροῦμεν νὰ γνωρίζωμεν, κ. Πρόεδρε, πόσοι ἐψηφοφόρησαν εἰς τὴν ἐκλογὴν ταύτην; διότι μόλις τὸ ἓν ἕκτον τῶν ὅλων ψηφοφόρων ἔλαβε μέρος εἰς τὴν ψηφοφορίαν (θόρυβος δεξιόθεν). Μὴ ταράττεσθε, κύριοι. Ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν ὀργάνων της διετυμπάνιζε πανταχόθεν, ὅτι δὲν ἐτόλμησεν ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν Ἐπαρχίαν αὐτὴν (θόρυβος).

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι· μὴ διακόπτετε.

§23ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ ἐπιτυχὼν ὑποψήφιος ἦτο ἀντιπολιτευόμενος καὶ ὑπεσχέθη εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἀλλ’ ὅταν οἱ ἄλλοι, οἵτινες ἤθελον συναγωνισθῇ, ὑπεχώρησαν εἰς αὐτὸν ὡς συναντιπολιτευόμενον καὶ ἔχασαν τὸ δικαίωμα νὰ ἀνακηρυχθῶσι, τότε ἔσχε τὸ θράσος νὰ ἐξέλθῃ μὲ πρόγραμμα ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως. Πρώτην φορὰν εἰς τὴν Ἑλλάδα παρουσιάζεται οὗτος μὲ πρόγραμμα, καίτοι τοσάκις ἐκτεθεὶς εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα (θόρυβος). Αὐτὰ τὰ λέγω ὄχι διὰ νὰ καταγγείλω τὴν ἐκλογήν, ἀλλὰ διὰ νὰ δείξω, ὅτι δὲν εἶναι ἐνθουσιασμένη ἡ Κορινθία ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, διότι, ὡς βλέπετε, δὲν προσῆλθον νὰ ψηφοφορήσωσι παρὰ μόνον τὸ ⅙ τῶν ἐκλογέων. Ἐν τούτοις μετ’ οὐ πολὺ ἔχομεν ἐκλογὰς καὶ θὰ ἴδωμεν ἂν ἠμπορῇ ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἀντιμετωπίσῃ εἰς αὐτὰς τὴν Κυβέρνησιν.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ ἂν ἔχῃ ἀντίῤῥησιν κατὰ τῆς ἐκλογῆς Κορινθίας.

§25ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀποφαίνεται ἔγκυρον τὴν ἐκλογὴν Κορινθίας καὶ νόμιμον Βουλευτὴν αὐτῆς τὸν κ. Πετρούλιαν. Θὰ προβῶμεν τώρα εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας.

§27ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Εὐρυτανίας κ. Ζηνόπουλος ἀπηύθυνε προχθὲς, ὡς ἐνθυμεῖσθε, πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐπερώτησιν, διὰ τῆς ὁποίας ἐζήτει νὰ μάθῃ κατὰ πόσον ἦτο βάσιμος ἡ εἴδησις περὶ τοῦ ὅτι διαπραγματεύσεις διεξάγονται μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς καὶ τῆς Αὐστριακῆς Κυβερνήσεως, ὄχι μόνον πρὸς τὸν σκοπὸν συνομολογήσεως συνθήκης ἐμπορικῆς καὶ ναυτιλιακῆς, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν πολιτικῆς συνεννοήσεως καὶ προσεγγίσεως τῶν δύω χωρῶν. Εἰς ἣν δὲ περίπτωσιν τοιαῦται διαπραγματεύσεις πράγματι διεξήγοντο, ἐζήτησε περιπλέον νὰ ἐξηγηθῇ περὶ αὐτῶν ἡ Κυβέρνησις πρὸς καθησύχασιν, ὡς ἔλεγε, τῆς ἐντεῦθεν ἐξεγηγερμένης καὶ συγκεκινημένης ἐθνικῆς συνειδήσεως. Ἐπειδὴ ὅμως τὴν εἴδησιν ταύτην ἠρύσατο, ὡς παρετήρησεν ὁ ἴδιος, οὐχὶ μόνον ἐκ τῶν ἐπισήμων ἐξηγήσεων τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ τῆς Αὐστροουγγαρίας ἐν ταῖς οἰκείαις ἐπιτροπείαις, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἄρθρου τινὸς τῆς ἐφημερίδος ἡ «Ὥρα» ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος, θεωρῶ καθῆκόν μου, τῆς εὐκαιρίας ταύτης ἐπιλαμβανόμενος, νὰ δηλώσω ἐφάπαξ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν ἀποδίδει, καὶ εἰς οὐδένα βαθμὸν, ἐπισημότητα εἰς τὰς δημοσιεύσεις τῆς ἐφημερίδος ταύτης, καὶ οὐδεμίαν ἑπομένως ἀναδέχεται ἐξ αὐτῶν εὐθύνην· καί τοι δὲ ὁμολογεῖ, ὅτι φιλικαὶ σχέσεις ὑφίστανται μεταξὺ αὐτῆς καὶ τῆς συντάξεως τῆς ἐφημερίδος ταύτης, δὲν δύναται ὅμως νὰ μὴ ἀναγνωρίσῃ καὶ νὰ μὴ βεβαιώσῃ ἐν ταὐτῷ τὴν ἀνεξαρτησίαν τοῦ φρονήματος καὶ τῆς ἐνεργείας τῆς συντάξεως τῆς αὐτῆς ἐφημερίδος ταύτης, ὅθεν ἀναγκαίως αἴρεται πᾶσα σχέσις ἀλληλεγγύης μεταξὺ ἀμφοτέρων. Τούτου τεθέντος καὶ περιοριζομένης ἑπομένως τῆς πηγῆς τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος εἰδήσεως εἰς τὰς ἐπισήμους ἐξηγήσεις τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ τῆς Αὐστροουγγαρίας, δικαιοῦμαι βεβαίως, ὡς φρονῶ, νὰ ἀπευθύνω τὴν παρατήρησιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Ζηνόπουλον, ὅτι ἡ ἀπορία αὐτοῦ, τὴν λύσιν τῆς ὁποίας ἐζήτησε παρὰ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῆς ἐπερωτήσεώς του, δὲν μοὶ φαίνεται λίαν δεδικαιολογημένη, διότι ἐξ αὐτῆς ἐκείνης τῆς πηγῆς, ἐξ ἧς ἤντλησε τὴν ἀπορίαν ταύτην, ἐξ αὐτῆς ἐκείνης τῆς πηγῆς ἠδύνατο καὶ ὤφειλε νὰ ἀρυσθῇ καὶ τὴν λύσιν αὐτῆς, καὶ λύσιν μάλιστα ἐντελῆ καὶ πλήρη. Πραγματικῶς δὲ τί εἶπεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Αὐστροουγγαρίας ἐπὶ τοῦ προκειμένου θέματος; Ὁ κόμης Καλνόκυ εἶπε λίαν σαφῶς, ὅτι προτίθεται νὰ ἀπευθύνῃ προτάσεις πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν περὶ συνομολογήσεως ἐμπορικῆς καὶ ναυτιλιακῆς συνθήκης, τὰς ὁποίας ὅμως ἀκόμη δὲν εἶχεν ἀπευθύνει. Ἔχων δὲ ὑπ’ ὄψιν αὐτοῦ, ὅτι ἡ διαῤῥύθμισις καὶ ἡ συναρμογὴ τῶν ὑλικῶν συμφερόντων δύω ἢ πλειόνων ἐθνῶν, δύναται νὰ ἀποτελέσῃ τὴν βάσιν καὶ πολιτικῆς συνεννοήσεως μεταξὺ αὐτῶν, ἐξέφερε τὴν ἰδέαν, ἢ τὴν ἐλπίδα, ὅτι τοιαύτη συνεννόησις δὲν θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐπέλθῃ καὶ μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Αὐστροουγγαρίας. Ἀλλὰ πότε ὁ κόμης Καλνόκυ ἐθεώρησεν ὅτι ἡ συνεννόησις αὕτη δὲν θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐπέλθῃ; Βεβαίως οὐχὶ τώρα, ἀλλ’ ἐν μέλλοντι ἀπωτέρω καὶ μεμακρυσμένῳ, ἐν μέλλοντι ἀορίστῳ καὶ ἐν χρονικῷ σημείῳ, καθ’ ὃ ὁ σύνδεσμος τῶν ὑλικῶν συμφερόντων μεταξὺ τῶν δύω ἐθνῶν ἤθελε παγιωθῆ εἰς τοιοῦτον τρόπον καὶ εἰς τοιοῦτον βαθμὸν καὶ τοιαῦτα ἤθελεν ἐπιφέρει ἀποτελέσματα, ὥστε νὰ γεννηθῇ ἐν τῇ συνειδήσει ἀμφοτέρων τῶν ἐθνῶν ἡ πεποίθησις περὶ τοῦ συμφέροντος, τὸ ὁποῖον εἶχον καὶ πρὸς τὴν πολιτικὴν αὐτῶν συνεννόησιν. Ταῦτα εἶπεν ἀκριβῶς ὁ κόμης Καλνόκυ, ἂν οὐχὶ κατὰ λέξιν, κατ’ ἔννοιαν ὅμως καὶ κατ’ οὐσίαν. Ἐξ αὐτῶν δὲ βλέπετε, ὅτι ὁ φόβος, ὑπὸ τοῦ ὁποίου εἶχε καταληφθῇ ὁ ἀξιότιμος κ. Ζηνόπουλος, μὴ κλείσωμεν συνθήκην πολιτικὴν μετὰ τῆς Αὐστροουγγαρίας, πρὶν ἢ προφθάσῃ τὸ ἔθνος νά λάβῃ κἂν γνῶσιν αὐτῆς, δὲν ἔχει πολλὴν τὴν ὑπόστασιν, ἢ, ἵνα ἐκφρασθῶ ἀκριβέστερον, οὐδεμίαν ἔχει ὑπόστασιν, διότι δὲν πρόκειται περὶ τοιαύτης διαπραγματεύσεως. Ὅπωςδήποτε ὅμως καὶ περὶ ἐλπίδος καὶ περὶ εὐχῆς, ὅσον δήποτε ἀσθενοῦς καὶ ὅσον δήποτε μεμακρυσμένης καὶ ἐὰν πρόκηται, ὅταν αὕτη προέρχεται ἐκ Κυβερνήσεως Κράτους, ὁποῖον εἶναι τὸ Αὐστροουγγρικὸν, οὗ ἡ δύναμις καὶ ἡ σημασία εἶναι πολλαπλῶς μεγάλαι, νομίζω, ὅτι ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ ἀποδεχθῶμεν αὐτὴν μετὰ προθυμίας καὶ μετὰ χαρᾶς, καὶ προσθέτω ἀκόμη καὶ μετ’ εὐγνωμοσύνης· τοῦτο δὲ οὐχὶ μόνον διὰ τὴν ἐντεῦθεν ἐν τῷ μέλλοντι ἐνδεικνυομένην δυνατὴν, κατὰ τὰς περιστάσεις, συνδρομὴν καὶ ἀντίληψιν τῶν συμφερόντων ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἐν τῷ παρόντι προκύπτουσαν ὑπὲρ ἡμῶν τιμὴν καὶ πραγματικὴν ἔτι ὠφέλειαν ἐκ τῆς ἀναγνωρίσεως τῆς σημασίας ἡμῶν, ἔστω καὶ μικρᾶς, ὑπὸ μιᾶς μεγάλης Δυνάμεως. Τὸ κατ’ ἐμὲ δὲ, κύριοι Βουλευταὶ, εἶμαι βέβαιος καὶ δύναμαι νὰ βεβαιώσω καὶ τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Ἑλλὰς εἵλκυσε τοιουτοτρόπως τὴν εὔνοιαν καὶ τὴν ἐκτίμησιν τῆς Αὐστροουγγρικῆς Κυβερνήσεως, κεῖται ὁλόκληρος εἰς τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις αὕτη ἠρύσατο καὶ ἐκ τῆς συμπεριφορᾶς καὶ ἐκ τῶν ἐξηγήσεων τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, περὶ τοῦ ὅτι σταθερὰν αὕτη ἔχει ἀπόφασιν νὰ ἀποφύγῃ ἐπιμελῶς πᾶσαν διατάραξιν τῶν πραγμάτων ἐν τῇ Ἀνατολῇ πρὸς διατήρησιν, πρὸς πλήρη διατήρησιν τοῦ ἐν αὐτῇ καθεστῶτος, τὸ ὁποῖον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἰλικρινῶς καὶ πεποιθότως ἐπιθυμεῖ, καὶ τὸ ὁποῖον εἰλικρινῶς καὶ πεποιθότως ὑποστηρίζει. Εἰς πᾶσαν δὲ περίστασιν δύναται νὰ ἦναι βέβαιος ὁ ἀξιότιμος κ. Ζηνόπουλος, ὅτι τὸ καθ’ ἡμᾶς οὐδέποτε θέλομεν συντελέσει εἰς οἵαν δήποτε περικοπὴν, ἢ ἐξασθένησιν τῶν ἀπαραγράπτων ἐθνικῶν δικαίων, τῶν ὁποίων ἔχομεν πλήρη καὶ ἀκραιφνῆ συνείδησιν, καὶ ὅτι οὐδέποτε θέλομεν δεσμεύσει, ἢ περιορίσει τὴν ἐλευθέραν ἡμῶν ἐνέργειαν πρὸς βλάβην, καὶ τὴν ἐλαχίστην, τῶν ἀπαραγράπτων τούτων ἐθνικῶν δικαίων.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζηνόπουλος ἔχει τὸν λόγον· ἀλλὰ πρὶν νὰ ὁρκισθῶσιν οἱ κ. Βουλευταὶ, τῶν ὁποίων αἱ ἐκλογαὶ ἐπεκυρώθησαν. (Προσέρχονται καὶ ὁρκίζονται ἐπὶ τοῦ Ἱεροῦ Εὐαγγελίου τὸν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ὁριζόμενον ὅρκον οἱ Βουλευταὶ Καρδίτσης, κ. Α. Καζαμπάκας, Κραναίας, κ. Γεράσιμος Μουσούρης καὶ Κορινθίας κ. Γεώργιος Πετρούλιας). Ὁ κ. Ζηνόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§29Γ. ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐγνωμονῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅστις προλαβὼν μὲ ἀπήλλαξε τοῦ κόπου τοῦ νὰ ἐξηγήσω τὴν ἰδέαν, ἣν ἐκ τῆς ἀναγνώσεως ἐπισήμων ἐγγράφων εἶχον σχηματίσει. Εἶχον σχηματίσει τὴν ἰδέαν, ὅτι προέκειτο προφανῶς περὶ πολιτικῆς προσεγγίσεως τῆς Ἑλλάδος πρὸς μίαν τῶν μεγάλων Δυνάμεων, τὴν Αὐστρίαν, καὶ ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ τοῦ μέλλοντος, ὡς ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ ὁ κ. Κοντόσταυλος, ἀλλ’ ὅτι αἱ πρὸς τοῦτο ἐνέργειαι εἶχον μάλιστα προχωρήσει. Θέλω ἀποδείξει εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν διὰ τῶν ἐγγράφων, ὧν ἐμνήσθην, καὶ διὰ τῶν λόγων αὐτοῦ τοῦ ἰδίου, ὅτι ἡ ἔννοια, ἣν ἔδωκα εἰς τὰ ἔγγραφα, εἶναι ὀρθὴ, ὡς ὀρθὴ εἶναι καὶ ἡ σημασία, ἣν ἀπέδωκα εἰς τὸ ἄρθρον τῆς «Ὥρας». Ἀλλὰ πρὶν εἰσέλθω εἰς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, ὀφείλω νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν ὡρμήθην εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου ἐκ πνεύματος ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι δὲν θεωρῶ αὐτὴν ἁπτομένην τῶν ἐσωτερικῶν ἡμῶν πολιτικῶν ἀγώνων. Εἶναι βεβαίως εὐγενεῖς καὶ οἱ ἀγῶνες οὗτοι, διότι σκοπὸν ἔχουσι τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος· ἀλλ’ ἡ προσωπικὴ πεποίθησις ἐπὶ τῶν ἰδίων ἰδεῶν, ἡ ἐπιθυμία τῆς ἐπικρατήσεως αὐτῶν, ἡ εὐγενὴς φιλοδοξία καθιστῶσι μοιραίως ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τὴν ἐπὶ τοῦ πεδίου τούτου πάλην κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον ἐμπαθῆ. Ἐπὶ ζητημάτων ὅμως, ὡς τὸ παρὸν, ὅπερ ἀφορᾷ, δὲν λέγω εἰς τὰ ὕψιστα τῆς πατρίδος συμφέροντα, εἰς τὸ παρὸν, τὸ μέλλον, τὴν ὕπαρξιν αὐτῆς—εἶναι κοινοὶ τόποι ταῦτα, εἶναι δὲ ἐγκεχαραγμένα εἰς τὴν συνείδησιν παντὸς Ἕλληνος—ἀλλ’ εἰς τὰς σχέσεις τῆς Ἑλλάδος πρὸς τοὺς ξένους, αἱ συζητήσεις τῆς Βουλῆς, μόνον καὶ ἀποκλειστικῶς ὑπὸ τῆς φιλοπατρίας πρέπει νὰ ὁδηγῶνται. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἠπατᾶτο ὅτε ἔλεγεν, ὅτι δὲν ἠδυνήθην ἐγὼ νὰ διακρίνω ἐν τῇ ὁμιλίᾳ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ κ. Καλνόκυ τὴν ἔννοιαν τῶν λόγων αὐτοῦ. Λέγω δὲ ὅτι ἠπατᾶτο ἁπλῶς, διότι δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψει τὸ κείμενον, ἀνέφερε δὲ τοὺς λόγους τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Αὐστρίας ἀπὸ μνήμης, ἀλλὰ τοσοῦτον ἀτελῶς, ὥστε διέστρεψε τέλεον τὴν ἔννοιαν αὐτῶν. Οὕτω μόνον ἠδυνήθη ὁ κ. Κοντόσταυλος νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ ὁμιλία τοῦ κόμητος Καλνόκυ προανήγγελλεν ἁπλῶς σκοπὸν τοιαύτης πρὸς τὴν Ἑλλάδα προσεγγίσεως, καὶ ὅτι τὸν σκοπὸν τοῦτον ἤθελον προπαρασκευάσει αἱ περὶ τῆς ἐμπορικῆς συνθήκης διαπραγματεύσεις, αἵτινες οὐδόλως κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἔλαβον χώραν, οὐδὲ ἐγένετο κἂν περὶ τούτων πρότασις. Ὀφείλω συγχρόνως νὰ ὑποβάλω προεισαγωγικῶς εἰς τὴν Βουλὴν τὴν παρατήρησιν, ὅτι κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν πολιτικὴ προσέγγισις πρὸς οἱονδήποτε Κράτος οὐδεμίαν ἄλλην δύναται νὰ ἔχῃ ἔννοιαν εἰμὴ τὴν ἔννοιαν τῆς συμμαχίας· ἡ ἐκτίμησις τῆς ἐννοίας ταύτης ἐξαρτᾶται ἐκ τῶν ὅρων τῶν συμφωνιῶν τῶν διαπραγματευομένων· ἀλλὰ πολιτικὴ προσέγγισις οὐδὲν ἄλλο σημαίνει εἰμὴ συμμαχίαν, διὰ τοῦτο δὲ εἶπον, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὁμιλῶ οὐχὶ ὡς Ἀντιπολιτευόμενος, ἀλλ’ ὡς Ἕλλην, ἀφορῶν πρὸς τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος, καὶ εἰς τοῦτο στηριζόμενος, οὐχὶ δὲ εἰς τὴν προσωπικήν μου ἀξίαν, ζητῶ καὶ πιστεύω νὰ τύχω τῆς εὐμενοῦς ὑμῶν ἀκροάσεως: Ἰδοὺ τί ἀκριβῶς εἶπεν ὁ κόμης Καλνόκυ: «Ἡ Κυβέρνησις ἡμῶν εἶχε πάντοτε τὴν ἐπιθυμίαν νὰ συνδέσῃ μετὰ τῆς Ἑλλάδος σχέσεις ἐγκαρδίους, ὄχι μόνον ὑπὸ ἔποψιν ἐμπορικὴν, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ ὑπὸ ἔποψιν πολιτικήν· ὅτι προσεπαθήσαμεν ὅση ἡμῖν δύναμις νὰ ἐννοήσῃ τοῦτο ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, καὶ ὅτι ἐκ μέρους τοῦ Ἀνακτοβουλίου τῶν Ἀθηνῶν ἡ ἐπιθυμία ἡμῶν αὕτη ἔτυχεν ἀρίστης ὑποδοχῆς». Ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, οὗ τὴν φιλαλήθειαν γινώσκω, καὶ τοῦ ὁποίου ἀναγνωρίζω τὴν φιλοπατρίαν, τὸν ἐρωτῶ, ἐὰν μὴ ὢν αὐτὸς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, μὴ γινώσκων περὶ τίνος ἀκριβῶς πρόκειται, ἀναγινώσκων δὲ τὰ ἀνωτέρω λεχθέντα ἀπὸ τοῦ ὕψους τοῦ βήματος τῶν Αὐστριακῶν Ἐπιτροπειῶν, δὲν ἤθελε καταληφθῆ ὑπὸ τῆς συγκινήσεως, ὑφ’ ἧς ἐγὼ κατελήφθην; Ἀλλὰ διατί ἔχω τὴν ἀνησυχίαν ταύτην; Ἆρά γε νομίζω, ὅτι ἡ Αὐστρία εἶναι Δύναμις δυσμενὴς πρὸς τὴν Ἑλλάδα; Ἆρά γε νομίζω, ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ τρέφῃ δυσμενῆ πρὸς τὴν Αὐστρίαν αἰσθήματα; πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Ἀναγνωρίζω ἀπεναντίας τὴν μεγάλην βαρύτητα τῆς Αὐστρίας ἐν τοῖς πράγμασι τῆς Εὐρώπης, ἐν οἷς καὶ τὰ ἰδικά μας πράγματα. Τὰς σχέσεις τὰς ἀγαθὰς τῆς πατρίδος ἡμῶν πρὸς τοιαύτην Δύναμιν θεωρῶ εὐτύχημα· τὴν σύναψιν Ἐμπορικῆς Συνθήκης μετ’ αὐτῆς τὴν θεωρῶ ἐπίσης εὐτύχημα, τὴν θεωρῶ μάλιστα τοσοῦτον μέγα εὐτύχημα, ὥστε εἶμαι διατεθειμένος νὰ ψηφίσω πλεονεκτήματα ὑπὲρ τῆς Αὐστρίας πολλῷ τῶν ἰδικῶν μας ἀνώτερα, ἀρκεῖ μόνον νὰ μὴ προσβάλλωνται ἀμέσως συμφέροντα τοῦ Τόπου, ἀρκεῖ πρὸ πάντων νὰ μὴ παραβλεφθῇ ἡ ἀρτιγενὴς καὶ γοργῷ τῷ βήματι προοδεύουσα ἀτμοπλοϊκὴ Ναυτιλία τῆς Ἑλλάδος. Τοιαύτην ἰδέαν ἔχω περὶ τῆς μετὰ τῆς μεγάλης καὶ κραταιᾶς αὐτῆς Δυνάμεως Ἐμπορικῆς Συνθήκης. Ἀλλ’ αἱ σχέσεις αὗται—καὶ εἰς τοῦτο παρακαλῶ πάντας νὰ δώσητε προσοχὴν— αἱ σχέσεις αὗται δὲν εἶναι σχέσεις μεταξὺ Ἐθνῶν, ἀλλὰ μεταξὺ Κρατῶν· ἄλλο εἶναι ἡ πολιτικὴ τῶν Κρατῶν καὶ ἄλλο τῶν Ἐθνῶν ἡ πολιτική. Ἡ πολιτικὴ τῶν Κρατῶν πρὸς ἄλληλα εἶναι αἱ φίλιαι σχέσεις καὶ αἱ σχέσεις αἱ ἐμπορικαί· ἡ πολιτικὴ τῶν Ἐθνῶν εἶναι ἡ συνταύτισις τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων καὶ ἡ ἐπιδίωξις τῶν αὐτῶν σκοπῶν. Πολιτικαὶ σχέσεις Ἔθνους πρὸς Ἔθνος δὲν δύνανται νὰ ὑπάρχωσιν εἰμὴ μόνον ὅταν τὰ Ἔθνη ταῦτα ἔχωσιν ἀπέναντι αὐτῶν κοινὸν ἐχθρόν· παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀφοῦ ἀναντιῤῥήτως τοιαύτη εἶναι ἡ πολιτικὴ σχέσις, ποῖον ἐχθρὸν ἔχει ἀπέναντί του; Ἐπὶ ζητημάτων τοσοῦτον σπουδαίων, πολὺ σπουδαίως πρέπει νὰ σκεπτώμεθα καὶ ὅταν ἔτι ἐκφέρωμεν ἁπλᾶς λέξεις. Ἀντὶ, ἔστω καὶ ἐξ ἁβροφροσύνης κακῶς ἐννοουμένης, ν’ ἀποδεχώμεθα ἄνευ ἀνάγκης προτάσεις τοιαύτης προσεγγίσεως, ὡς μαρτυρούσας δῆθεν τὴν τιμὴν καὶ τὴν σημασίαν τὴν ἀποδιδομένην εἰς τὴν Ἑλλάδα παρὰ μεγάλης Δυνάμεως, ἔπρεπε νὰ προσέξωμεν μήπως ἐκθέτωμεν ἐπιπολαίως εἰς κίνδυνον τὰ πραγματικὰ τῆς πατρίδος συμφέροντα. Καὶ ἐπειδὴ ἐμνήσθην αὐτῆς τῆς τιμῆς, ἣν μᾶς ἐτόνισεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ διὰ τὴν ὁποίαν ἐξέφρασε μάλιστα τὴν εὐγνωμοσύνην του πρὸς τὴν Αὐστρίαν, ἐπειδὴ ἐμνήσθην αὐτῆς τῆς τιμῆς, θέλω ὑπενθυμίσει εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ εἰς πάντας ὑμᾶς, οἵτινες βεβαίως γνωρίζετε τὴν ἱστορίαν τῆς πατρίδος, θέλω ὑπενθυμίσει ποία πάλη ἐγένετο πρὸ 20–25 καὶ 30 ἐτῶν μεταξὺ μεγίστων Δυνάμεων περὶ τὴν φιλίαν τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἦτο μικρὰ τότε ἡ Ἑλλὰς, εἶχε μικροσκοπικὸν Προϋπολογισμὸν, ἀλλ’ ἡ πολιτικὴ αὐτῆς σημασία ἦτο καὶ τότε, ὡς καὶ σήμερον, μεγάλη ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Ἀλλοίμονον, ἂν ἦτο προωρισμένη ἡ Ἑλλὰς νὰ ἔχῃ πολιτικὴν ἀξίαν μόνον διότι ἠδυνήθη νὰ καταρτίσῃ Προϋπολογισμὸν πολλῶν ἑκατομμυρίων ἢ διότι μετὰ πεντηκονταετῆ πολιτικὸν βίον κατώρθωσε νὰ στρώσῃ μέτρα τινὰ σιδηροδρόμων καὶ στάδιά τινα ἁμαξιτῶν ὁδῶν. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι Ἑλλὰς, διότι ἀντιπροσωπεύει μεγίστην ἰδέαν, ἀντιπροσωπεύει τὰ συμφέροντα ὁλοκλήρου τῆς Εὐρώπης· διότι σήμερον μάλιστα, μετὰ τὰ ἐπελθόντα γεγονότα, εἶναι ὁ μόνος τῶν συμφερόντων τούτων ἀντιπρόσωπος. Πᾶσα ἄρα Δύναμις ἔχουσα συμφέροντα ἐν τῇ Ἀνατολῇ, πᾶσα, ὁσονδήποτε ἐχθρὰ ἡμῶν καὶ ἂν ἦναι, ἤθελεν ἔχει ἀνάγκην τῆς φιλίας ἡμῶν, καὶ ἤθελε προτείνει ἡμῖν αὐτήν. Δὲν ἔχω λοιπὸν κανένα λόγον, ἵνα συμμερισθῶ τὴν ἔκφρασιν τῆς εὐγνωμοσύνης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ πρὸς τὴν Αὐστρίαν, λυποῦμαι μάλιστα διότι τοιοῦτό τι ἐξήνεγκεν ἐντεῦθεν ὁ κ. Κοντόσταυλος, ἀντίθετον ὅλως πρὸς τὴν ἐθνικὴν ἀξιοπρέπειαν. Μικρὰ ἢ μεγάλα τὰ Ἔθνη ἔχουσι τὴν ἰδίαν ἀτομικότητα καὶ κατέχουσι τὴν αὐτὴν τάξιν μεταξὺ τῶν λοιπῶν Ἐθνῶν. Τὰ ἀμοιβαῖα δὲ συμφέροντα ἢ τὰ ἐναντία φέρουσι τὴν σύμπραξιν ἢ τὴν ἀντίθεσιν αὐτῶν. Ἐξηγέρθη ἡ συνείδησίς μου ἐπὶ τῷ ἀκούσματι τῆς πρὸς τὴν Αὐστρίαν πολιτικῆς προσεγγίσεως, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ συνείδησις παντὸς Ἕλληνος ἐξηγέρθη ἐπ’ αὐτῷ· διότι τὸ γεγονός, ὅπερ παρέστησεν ἡμῖν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὡς ἐπικείμενον ἢ πιθανὸν, εἶναι πρωτοφανὲς διὰ τὴν Ἑλλάδα, τὴν Ἑλλάδα, Βασίλειον ἀπὸ 50 ἐτῶν, ἣν ἐκυβέρνησαν πάντες οἱ ἔξοχοι αὐτῆς ἄνδρες, οἱ μεγαλουργοὶ τῆς ἐπαναστάσεως καὶ οἱ ἔξοχοι πολιτευταὶ, οἱ ἐν τῇ ἀνελίξει τῶν ἐλευθέρων θεσμῶν περιελθόντες ἀλληλοδιαδόχως εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Τόπου. Ἡ Ἑλλὰς πολλάκις ἐτέθη μάλιστα εἰς δίλημμα, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὡς μέλος σπουδαιοτάτης τοῦ Τόπου Κυβερνήσεως, εὑρέθη καὶ αὐτὸς εἰς τὸ δίλημμα τοῦτο, ἐτέθη εἰς τὸ δίλημμα νὰ ἀποφασίσῃ ἐπὶ κινδύνῳ ἀπωλείας, καὶ ὅμως οὐδέποτε ἀπεφάσισε νὰ ἀποδεχθῇ πολιτικήν τινα προτίμησιν. Ἠξεύρω καλῶς ἐκ τῶν πράξεων αὐτοῦ καὶ τῶν λόγων αὐτοῦ, ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε πορείας αὐτοῦ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν αὐτὴν ἔχει περὶ τούτου γνώμην, καὶ δὲν ἠδύνατο, ἢ νὰ ἔχῃ αὐτὴν τὴν γνώμην. Οὐδὲ τὴν φιλοπατρίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δύναμαι ν’ ἀμφισβητήσω, οὐδὲ τὴν νοημοσύνην· εἶναι ἀδύνατον νὰ φρονῇ, εἰμὴ ὅ,τι ὅλος ὁ Ἑλληνισμὸς φρονεῖ. Μάλιστα τὴν γνώμην ταύτην ἐξεδήλωσεν ἀνεπιφυλάκτως πρὸ μικροῦ καὶ ἐξήγησεν αὐτὴν τοσοῦτον σαφῶς—γνωρίζετε δὲ τὴν διαλεκτικὴν δεινότητα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ— ὥστε τὰ σήμερον λεχθέντα ἡμῖν φαίνονταί μοι ἀπίστευτα. Εἷς ἐκ τῶν ἐγκριτωτέρων δημοσιογράφων τῆς πρωτευούσης, ὁ συντάκτης τῆς «Ἀκροπόλεως», ἔσχε τὴν ἰδέαν νὰ ἔλθῃ δι’ ἀντιπροσώπου του εἰς συνεντεύξεις πρὸς τοὺς ἐξέχοντας τῶν πολιτευομένων. Προσῆλθε φυσικῷ τῷ λόγῳ ὁ τῆς «Ἀκροπόλεως» ἀπεσταλμένος κατὰ πρῶτον πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, καὶ μεταξὺ ἄλλων ἔθηκε πρὸς αὐτὸν τὸ ζήτημα, ὅπερ μᾶς ἀπασχολεῖ σήμερον, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔδωκεν ἐπ’ αὐτοῦ σπουδαίαν, ἐμβριθῆ, ἀληθῶς Ἑλληνικὴν ἀπάντησιν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠρωτήθη ὡς ἑξῆς: «Φρονεῖτε, ὅτι «ἡ τῶν τριῶν Αὐτοκρατόρων συνέντευξις καὶ συνεννόησις «θέλει ἐπιδράσει ἐπὶ τῶν ἐν γένει πραγμάτων τῆς Ἀνα«τολῆς καὶ ἰδίως ἐπὶ τοῦ διεξαγομένου ἐθνολογικοῦ ἀγῶ«νος ἐν Μακεδονίᾳ»; Διὰ τῆς εὐκρινείας δὲ, μεθ’ ἧς, τὸ ὁμολογῶ, ὁμιλεῖ πάντοτε ὁ κ. Τρικούπης, ἔδωκε τὴν ἑπομένην ἀπάντησιν: «Ὅτι θέλει ἐπιδράσει, εἶναι ἀναμφισβήτητον· ἀλλὰ «πρὸς ποῖον σκοπὸν ἡ ἐπίδρασις αὕτη, εἶναι ἄγνωστον «ἡμῖν. Ἀναμένομεν τὴν ἐκδήλωσιν γεγονότων, ὅπως ὁρί«σωμεν τὴν πορείαν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς μας. Μι«κρὸν τὸ Κράτος ἡμῶν, δὲν δύναται ἢ νὰ ἐξαρτᾶται ἐκ «τῆς τῶν Μεγάλων Δυνάμεων πολιτικῆς ἐν τοῖς ἐξωτερι«κοῖς ζητήμασι. Φροντίζομεν νὰ ὦμεν ἐνήμεροι εἰς πᾶν «τὸ συμβαῖνον, νὰ κατανοῶμεν τήν τε ἐσωτερικὴν ἀξίαν «ἑκάστου γεγονότος καὶ τὴν ἔκτασιν τῆς δράσεως αὐτοῦ «καὶ τότε νὰ λαμβάνωμεν τὰ συμφέροντα τῷ ἔθνει ἡμῶν «μέτρα, ἐνεργοῦντες τὰ δέοντα. Ἰδοὺ ἡ ἀρχὴ, ἐφ’ ἧς βα«σίζεται ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ ἡμῶν». Τώρα ἤθελον ἐρωτήσει τὸν κ. Πρωθυπουργὸν: ποῖα ἄρά γε εἶναι τὰ γεγονότα, τί μέγα ἐτελέσθη ἀπὸ τῆς 18ης Σεπτεμβρίου ἐνεστῶτος ἔτους, ὁποῖον ἔκτακτον ἐπῆλθε συμβὰν, ὅπερ ἔπεισεν αὐτὸν ὅτι πρέπει νὰ ἐξέλθῃ τῆς ἐπιφυλακτικῆς θέσεως, ἣν ἔπρεπε νὰ τηρήσῃ ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὴν γνώμην του, καὶ ν’ ἀσπασθῇ ὡρισμένην πολιτικήν; Ἀλλὰ διατί, κύριοι Βουλευταὶ, ἀντιτάσσομαι τοσοῦτον κατὰ τῆς ὡρισμένης ταύτης πολιτικῆς; Ἀντιτάσσομαι διότι φρονῶ, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι καιρία τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος βλάβη οἱαδήποτε προσέγγισις μονομερὴς τῆς Ἑλλάδος πρὸς μίαν οἱανδήποτε τῶν Μεγάλων Δυνάμεων. Διατί δὲ ἀνησυχῶ ἔτι μᾶλλον; διότι ἡ πρώτη προσέγγισις γίνεται πρὸς τὴν Αὐστρίαν. Τὸ Ἀνατολικὸν ζήτημα δὲν εἶναι ζήτημα μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Τουρκίας. Δὲν εἶναι ζήτημα μεταξὺ τῆς Τουρκίας καὶ τῆς Αὐστρίας ἢ τῆς Ῥωσσίας ἢ ἀμφοτέρων. Τὸ Ἀνατολικὸν ζήτημα εἶναι ζήτημα ἀφορῶν εἰς τὰ μέγιστα συμφέροντα πασῶν τῶν Δυνάμεων, διότι ἐξ αὐτοῦ ἐξαρτᾶται ἡ Εὐρωπαϊκὴ ἰσοῤῥοπία. Πᾶσαι αἱ ἄλλαι ἐν Εὐρώπῃ μετοβολαὶ, καὶ ἐπῆλθον σπουδαιόταται, δύνανται νὰ προαγάγωσι νέας Δυνάμεις, ὅπερ καὶ συνέβη, δύνανται νὰ μεταφέρωσιν ἀλλαχοῦ τὸ κέντρον τῆς βαρύτητος ὁλοκλήρου τῆς Εὐρώπης, καὶ τοῦτο συνέβη, ἀλλὰ λύσις τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος ἀσυμβίβαστος πρὸς τὴν ἰδέαν τῆς Εὐρωπαϊκῆς ἰσοῤῥοπίας ἔσται γενικὴ ἀνατροπή. Τὴν ἀνατροπὴν δὲ ταύτην δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτρέψωσιν αἱ ἐξ αὐτῆς κινδυνεύουσαι νὰ ὑποστῶσι ζημίας πολιτικὰς Δυνάμεις. Ποῦ κεῖται κυρίως ὁ ἀνταγωνισμὸς ἐπὶ τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος οἱ πάντες τὸ γνωρίζετε. Οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ ἀγνοῶν τοὺς ἀνταγωνιστὰς, καὶ διὰ τοῦτο οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ μὴ συγκινηθεὶς καὶ μὴ ἀνησυχήσας, μάλιστα μετὰ τὰ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἀνελιχθέντα γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἔτι μᾶλλον ἐπεκύρωσαν τὴν πεποίθησιν ταύτην, ἐπὶ τῇ εἰδήσει τῆς πρὸς τὴν Αὐστρίαν πολιτικῆς προσεγγίσεως τῆς Ἑλλάδος. Ἡ ἐθνικὴ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος εἶναι καὶ ὡς ἐκ τῆς γεωγραφικῆς αὐτῆς θέσεως καὶ ὡς ἐκ τῆς ἱστορίας αὐτῆς καὶ ὡς ἐκ τῆς ἰδέας, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύει ἔτι μᾶλλον σήμερον, ὅτε ἀπέμεινε μόνη ἐν τῇ Ἰλλυρικῇ χερσονήσῳ, ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος εἶναι καθαρῶς διαγεγραμμένη. Ποῖον εἶναι τὸ καθῆκον αὐτῆς ὡς Κράτους; Νὰ διατηρήσῃ πάντοτε, ἐν ὅσῳ τὰ γεγονότα δὲν ἀπαιτήσωσι τὸ ἐναντίον, πρὸς τὰς Δυνάμεις ἴσας φιλικὰς σχέσεις, νὰ μὴ δείξῃ δὲ τὴν ἐλαχίστην πρός τινα ἐξ αὐτῶν προτίμησιν. Δὲν θέλω νὰ ἀναμνησθῶ γεγονότων, ἅπερ πάντες ὑμεῖς γνωρίζετε, ὑπομιμνήσκω μόνον ὅτι, ἂν ἐν πολλαῖς παρουσιασθείσαις εὐκαιρίαις δὲν ἠδυνήθη νὰ ὠφεληθῇ ἡ Ἑλλὰς, τοῦτο προέκυψε, διότι ἠγέρθησαν κατ’ αὐτῆς ὑπόνοιαι ἐπὶ προτιμήσεσιν. Διατί πρὸς Θεοῦ νὰ ἐγείρωμεν σήμερον ἀσκόπως καὶ ἄνευ ἀνάγκης παραπλησίους ὑπονοίας; Ἡ Αὐστρία, ὅπως λέγει μάλιστα τὸ ἀποκηρυχθὲν παρὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ὄργανον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἶναι Ἀνατολικὴ Δύναμις· ἔχει λοιπὸν ἄμεσα συμφέροντα ἐπὶ τῆς Ἀνατολῆς· δὲν ἐννοῶ τὸ παράπαν ὅτι τὰ συμφέροντα ταῦτα εἶναι ἐχθρικὰ πρὸς τὸν Ἑλληνισμόν· δὲν τὸ γνωρίζω τοῦτο καὶ δὲν δύναμαι νὰ τὸ βεβαιώσω· γνωρίζω μόνον ὅτι ἔχει ἄμεσα συμφέροντα. Καὶ ὅταν πρόκηται νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ θέματος τοσοῦτον σοβαροῦ, πρέπει νὰ εἴπωμεν τὴν ἀλήθειαν, διότι ἡ ἀλήθεια σώζει. Λέγω λοιπὸν ὅτι συμφέροντα ἀντίθετα πρὸς τὰ τῆς Αὐστρίας ἔχει ἐν τῇ Ἀνατολῇ ἑτέρα Δύναμις, ἡ Ῥωσσία· ἀναντίῤῥητον δὲ, ὡς παγκοίνως γνωστὸν, ὅτι ἐν τοῖς συμφέρουσι τούτοις ὑπάρχει ἀνταγωνισμὸς μεταξὺ τῶν δύω τούτων Δυνάμεων. Αἱ Δυνάμεις αὗται, αἵτινες ὅμως ἐκεῖναι ἐννοοῦν τὴν διαφορὰν μεταξὺ Ἔθνους καὶ Κράτους, εὑρίσκονται σήμερον εἰς στενὴν συνεννόησιν, διότι μέχρι τοῦδε τουλάχιστον ἀλληλαναιροῦνται. Ἀλλ’ ὁ ἀνταγωνισμὸς ὁ ἐθνικὸς ὑφίσταται, οὐδεὶς δύναται νὰ τὸν ἀμφισβητήσῃ. Ποία πολιτική, ποία σύνεσις, ποία φιλοπατρία θὰ ἐπιτρέψῃ νὰ εἰσέλθωμεν ἡμεῖς εἰς τὸν ἀνταγωνισμὸν αὐτὸν προτιμῶντες ἕνα ἐκ τῶν ἀνταγωνιστῶν; Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εὗρεν ἕνα λόγον τοσοῦτον ἐπιτακτικὸν, ὥστε ἐνόμισεν ὅτι ἤθελεν ἀποστομώσει πᾶσαν ἀντίῤῥησιν· εἶπεν ὅτι ἡ συνεννόησις ἐκείνη—καὶ τοῦτο μᾶς ἐβεβαίωσεν ὅτι ἐδήλωσεν ὁ κόμης Καλνόκυ— τῶν τριῶν Αὐτοκρατόρων σκοπὸν ἔχει τὴν διατήρησιν τοῦ ἐν τῇ Ἀνατολῇ καθεστῶτος, καὶ ἐπειδὴ ἡμεῖς στέργομεν αὐτὸ τὸ καθεστώς, ἐπειδὴ εὐχόμεθα μάλιστα τὴν παράτασιν αὐτοῦ, εἴμεθα ὑπόχρεοι ἐν εὐγνωμοσύνη νὰ προσέλθωμεν εἰς τὸν σύνδεσμον αὐτὸν, προσερχόμενοι ὅμως οὐχὶ εἰς τὸν σύνδεσμον ἀλλ’ εἰς τὸν ἕτερον τῶν ἐν ἐκεχειρίᾳ παλαιστῶν· τοῦτο, κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν, δὲν μεταβάλλει τὸ ζήτημα, κατ’ ἐμὲ τὸ ἀνατρέπει. Ἀλλ’ ἐν τούτοις ὑποθέτω, ὅτι δυνάμεθα νὰ προσέλθωμεν εἰς ὅλον τὸν σύνδεσμον. Πρὸς τί καλούμεθα ἡμεῖς; Τί πρόκειται νὰ πράξωμεν; Ἀπὸ ποῖον κίνδυνον τὸ καθεστὼς κινδυνεύει; Ἆρά γε ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν; Ἆρά γε ἀπὸ τὴν Γαλλίαν; Ἆρά γε ἀπὸ τὴν Ἀμερικήν; εἶναι γνωστὸν πόθεν κινδυνεύει, ἂν κινδυνεύῃ ἀπὸ ἐξωτερικὰς ἐπιδρομάς. Τί δυνάμεθα λοιπὸν νὰ πράξωμεν ἡμεῖς; Ἐκεῖνοι οἵτινες ἀπειλοῦν τὸν κίνδυνον, σήμερον δὲν εἶναι προπαρεσκευασμένοι. Τί θὰ πράξωμεν ἡμεῖς; Θὰ δυνηθῶμεν διὰ τῆς προσεγγίσεως ν’ ἀναχαιτίσωμεν τὸν κίνδυνον, ὅταν ἐπέλθῃ τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου; ὄχι! Εἶναι ἄπορον, εἶναι πρᾶγμα, ὅπερ δὲν νομίζω ὅτι ἠδύνατο ν’ ἀναχθῇ εἰς τὴν σφαῖραν πολιτικοῦ δόγματος, εἶναι ἄπορον πῶς ὁμιλοῦσι περὶ συντηρήσεως καθεστῶτος ἐκεῖνοι οἵτινες εἶναι ὁ μόνος κίνδυνος αὐτοῦ, διότι ἂν δὲν ὑπάρχῃ αὐτὸς ὁ κίνδυνος, τὸ καθεστὼς οὐδαμόθεν ἔξωθεν κινδυνεύει. Ἀλλ’ ἂν ἦναι ἄπορον πῶς ἐκεῖνοι τὸ λέγουσι, τί ἄρα γε εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὸ πιστεύουσιν; Ὑπάρχει ἐν τούτοις ἕτερός τις κίνδυνος τοῦ καθεστῶτος αὐτοῦ; Τοῦτο πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν. Νομίζω, ὅτι ὑπάρχει, εὔχομαι νὰ ὑπάρχῃ, καὶ ὑποθέτω ὅτι πάντες ἡμεῖς, φιλοπάτριδες ὄντες, θὰ εὔχεσθε μετ’ ἐμοῦ νὰ ὑπάρχῃ. Δύναται νὰ ὑπάρχῃ κίνδυνος τοῦ καθεστῶτος τούτου, παρὰ τῶν καταπιεζομένων προερχόμενος. Καὶ μήπως πολλάκις τὸ καθεστὼς αὐτὸ δὲν ἐκλονήθη ὑπ’ αὐτῶν; Καὶ μήπως πᾶν ὅ,τι μέχρι τοῦδε ἀπέκτησεν ἡ Ἑλλὰς δὲν τὸ ὀφείλει εἰς τὸν ἐκ τῶν καταπιεζομένων ἀδελφῶν κίνδυνον; Δὲν εἴμεθα τόσον ἀγνώμονες, ἵνα μὴ τὸ ἐνθυμώμεθα. Ἀλλ’ ἂν τοιοῦτος κίνδυνος προκύψῃ ποτε, ἡ προσεγγίσασα Ἑλλὰς θὰ ἦναι σύμμαχος τῶν ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τοῦ καθεστῶτος, ἑπομένως πολεμία τῶν ἀδελφῶν! Ἰδοὺ ὁ διάλληλος κύκλος, εἰς τὸν ὁποῖον εἰσερχόμεθα· τὸ πρᾶγμα εἶναι τόσον καθαρὸν, ὥστε δὲν ἐπιδέχεται τὴν ἐλαχίστην συζήτησιν. Διὰ τοῦτο, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, συνεκινήθην, καὶ συνεκινήθη πᾶσα Ἑλληνικὴ καρδία, καὶ διὰ τοῦτο σπουδαία ἐφημερὶς, ἀνήκουσα εἰς ὑμᾶς καὶ ἐκθύμως, ἴσως μάλιστα πλέον τοῦ δέοντος ἐκθύμως, ὑποστηρίζουσα ὑμᾶς, ἀντέταξε τὴν φιλοπάτριδα ἀντίστασιν αὐτῆς κατὰ τῆς ἰδέας ταύτης εὐθὺς ὡς ἐῤῥίφθη εἰς τὴν δημοσιότητα, ὁμιλήσασα διὰ τρόπου, ὅστις τιμᾷ τὸν συντάκτην αὐτῆς, ἅμα τῇ ἀνακοινώσει τῶν ἐξ Αὐστρίας εἰδήσεων, ἃς εἶχε τὸ θάῤῥος νὰ ἀντικρούσῃ καὶ μετὰ τὴν ἀνακοίνωσιν τῆς «Ὥρας». Ἡ ἐφημερὶς αὐτὴ εἶναι ἡ «Παλιγγενεσία». Ἀλλὰ καὶ ἡ «Ἐφημερὶς» καὶ ὁ «Αἰὼν» καὶ ἄλλαι ἐφημερίδες τῶν Ἀθηνῶν τὸ αὐτὸ σχεδὸν ἔπραξαν. Ἀλλὰ καὶ αἱ ἐφημερίδες τῶν Ἐπαρχιῶν ἐξηγέρθησαν. Ὅτε δὲ καὶ ἐγὼ συγκινοῦμαι μετὰ σύμπαντος τοῦ Ἔθνους, δὲν ἦτο δίκαιον νὰ κατακριθῶ ὑπὸ τοῦ κ. Κοντοσταύλου ὡς λίαν εὔθικτος. Τοιαύτη λοιπὸν εἶναι ἡ ἄφευκτος, ἡ ἀναπόδραστος συνέπεια τῆς μελετωμένης προσεγγίσεως· τὴν συνέπειαν ταύτην πρέπει ἐπιμελῶς ν’ ἀποφύγωμεν, καὶ ἀποφεύγοντες αὐτήν, ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι θὰ ἐφελκύσωμεν μάλιστα τὸν ἔπαινον, τὸν σεβασμὸν, τὴν ὑπόληψιν τῆς Δυνάμεως ἐκείνης πλειότερον, εἰμὴ ἐὰν παρεγνωρίζομεν χάριν αὐτῆς τὰ ἴδια ἡμῶν συμφέροντα. Τὰ Ἔθνη τιμῶνται καὶ ἀπολαμβάνουσι τὸν σεβασμὸν τῶν ἄλλων Ἐθνῶν, ὅταν γνωρίζωσι νὰ σέβωνται τὴν ἱστορίαν αὑτῶν καὶ τὰ δικαιώματα, ὅταν οἱ διευθύνοντες αὐτὰ δὲν προβαίνουν εἰς βῆμα, ὅπερ δύναται ὁπωσδήποτε νὰ ἐκθέσῃ τὰ συμφέροντα τῆς χώρας, ἢ νὰ περιορίσῃ τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἐνεργειῶν αὐτῆς ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης. Εἶπον πρὶν τί εἶναι τὸ Ἀνατολικὸν ζήτημα· τὸ ζήτημα τοῦτο κεῖται ἐν τῇ ἀντιθέσει τῶν συμφερόντων πασῶν τῶν Δυνάμεων, γνωστὴ δὲ εἶναι ἡ μεταξὺ αὐτῶν γραμμή. Καὶ μὴ νομίσῃ τις ὅτι αἱ παροδικαὶ δυσχέρειαι τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης ἐξ αὐτῶν δύνανται νὰ συντελέσωσί ποτε νὰ ἐπιλησθῶσι τῶν μεγάλων αὑτῶν συμφερόντων καὶ τῶν ὑπὲρ αὐτῶν καθηκόντων· καὶ δὲν εἶναι μόνον καθήκοντα ἐν τούτῳ, εἶναι ὅρος τοῦ μεγαλείου αὐτῶν. Τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν προκύψῃ ὁ κίνδυνος τῆς Εὐρωπαϊκῆς ἰσοῤῥοπίας, θὰ ἐγερθῶσιν αἱ Δυνάμεις ἐκεῖναι ὡς γίγαντες. Μήπως δὲν ὑπῆρχεν ἡ συμμαχία τῶν Αὐτοκρατόρων πρὸ τοῦ Ῥωσσοτουρκικοῦ πολέμου; Ἓν ἔτος πρὸ τῆς ἐκρήξεως αὐτοῦ εἶχε συνομολογηθῆ· ἐν τούτοις, ὅταν τὸ ζήτημα ἔφθασεν ἐκεῖ ὅπου δὲν ἠδύνατο νὰ σταματήσῃ, χωρὶς νὰ διαταράξῃ τὴν Εὐρωπαϊκὴν ἰσοῤῥοπίαν καὶ χωρὶς νὰ καταστρέψῃ τὸν Ἑλληνισμόν, μία Δύναμις μὲ ὀλίγα πλοῖα ἀνέστειλε χειμάῤῥους νικηφόρου στρατοῦ καὶ ἐξέσχισε συνθήκας ἀναγραφείσας ἐπὶ τοῦ τυμπάνου. Διατί τὴν θέσιν αὐτὴν, τὴν λαμπρὰν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν, νὰ τὴν χάσωμεν; Διατί ν’ ἀπολέσωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην ἐκείνων, οἵτινες ἐνδιαφέρονται, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ἐμμέσως, ἀρνητικῶς, τουτέστιν ὑπὲρ ἡμῶν, ἐπὶ τῆς λύσεως τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος, συντασσόμενοι μετὰ τῶν ἀμέσως, μετὰ τῶν θετικῶς ἐνδιαφερομένων; Ἡ πολιτικὴ τῶν Ἐθνῶν, κύριοι, εἶναι διαγεγραμμένη ἐν τῇ ἱστορίᾳ αὐτῶν, ἐν τοῖς συμφέρουσιν αὐτῶν, ἐν ταῖς ἀνάγκαις αὐτῶν· δὲν μεταβάλλεται ποσῶς εἰς τοὺς γενικοὺς αὐτῆς χαρακτῆρας ἡ ἐθνικὴ αὕτη πολιτική· μένει πάντοτε ἡ αὐτὴ, τροποποιεῖται μόνον ἀναλόγως τῶν περιστάσεων. Ἡ πολιτικὴ τῆς Αὐστρίας εἶναι παγκοίνως γνωστή· ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ἔχω νὰ ὁμιλήσω κατὰ τῆς Αὐστρίας, ὅτι μάλιστα καὶ ἄν ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ πολιτική της εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὰ συμφέροντα τὰ ἡμέτερα, δὲν δύναμαι εἰμὴ νὰ ἐκτιμῶ τὴν Αὐστρίαν. Τὰ Ἔθνη δὲν ἔχουσιν αἰσθήματα, ἀλλὰ συμφέροντα μόνον· ἐὰν ὑπάρχῃ, καὶ εὔχομαι νὰ μὴν ὑπάρχῃ, ἀντίθεσις συμφερόντων, δικαίωμα καὶ καθῆκον ἔχει ἡ Αὐστρία νὰ ἐπιδιώξῃ τὰ ἴδια αὑτῆς. Ἂς μὴ εἴπῃ τις ὅτι τὰ πράγματα μετεβλήθησαν· τὰ πράγματα οὐ μόνον δὲν μετεβλήθησαν, ἀλλ’ ἴσως, καὶ εἶναι γεγονότα ἱστορικὰ τὰ ὁποῖα βλέπομεν καὶ ψηλαφῶμεν, καὶ ἐπροχώρησαν. Εἶπον ὅτι δὲν ἔχουν τὰ Ἔθνη αἰσθήματα καὶ ἐνθυμοῦμαι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὅ,τι ἀνέγνωσα σχετικῶς μὲ τὴν θέσιν τῆς Αὐστρίας ἀπέναντι τῆς Ῥωσσίας ἐν τῷ Κριμαϊκῷ πολέμῳ. Εἶναι γνωστὸν τί ἡ Ῥωσσία ἔπραξεν ὑπὲρ τῆς Αὐστρίας κατὰ τὸ 1848· εἶναι γνωστὸν ἐπίσης ποίαν θέσιν ἐτήρησεν ἡ Αὐστρία κατὰ τὸ 1854 ἀπέναντι τῆς Ῥωσσίας· ὠνόμασαν τοῦτο l’ immense ingratitude (ἄπειρον ἀγνωμοσύνην) ἀλλὰ δὲν εἶχον δίκαιον. Ἂν ἡ Αὐστρία ἔπραττεν ἄλλως, ἢ ὅ,τι τότε ἔπραξεν ὑπὲρ τῶν ἰδίων αὐτῆς συμφερόντων, ἤθελεν αὐτοκτονήσει. Τότε εἰς τὰς προπαρασκευὰς ἦτο πρέσβυς τῆς Ῥωσσίας ἐν Αὐστρίᾳ ὁ Meyendorf, συγγενὴς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Αὐστρίας. Τὸν κόμητα Buol ἤλεγχεν ὁ πρέσβυς τῆς Ῥωσσίας· οὗτος δὲ ἀπεκρίθη: «μ’ ἐλέγχεις διὰ τὴν συμπεριφοράν μου ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλ’ ἡ συμπεριφορά μου αὕτη εἶναι ἐγκεχαραγμένη ἐπὶ τοῦ χάρτου τοῦ γεωγραφικοῦ καὶ ἀναγεγραμμένη ἐν τῇ ἱστορίᾳ ἡμῶν· κατ’ οὐδὲν ἐκαινοτομήσαμεν· ἀκολουθοῦμεν τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἐκληροδότησεν ὁ Μέττερνιχ». Αὐτὴν τὴν ἀπάντησιν ἔδωκεν ὁ Buol καὶ αὐτὴ περιέχει πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν. Ἡ Αὐστρία ἔπραξεν, ὡς πᾶν Ἔθνος σεβόμενον ἑαυτὸ, σεβόμενον τὰ δικαιώματά του, τὰ συμφέροντά του καὶ μεριμνῶν περὶ τῆς πολιτικῆς θέσεώς του ἐν τῷ κόσμῳ, ἤθελε πράξει. Ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν προέβαινεν εἰς τὰς ἐξηγήσεις, εἰς ἃς προέβη—μολονότι ἠθέλησε ν’ ἀποδείξῃ, ἀλλὰ δὲν τὸ κατώρθωσε, διότι τὰ πράγματα μαρτυροῦσι περὶ τοῦ ἐναντίου, ὅτι πρόκειται περὶ μέλλοντος, οὐχ ἧττον ἀνωμολόγησεν ὅτι τοιοῦτό τι δύναται νὰ ἐπέλθῃ — ἐὰν λοιπὸν, λέγω, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν ἔλεγε ὅσα εἶπε, δὲν ἤθελον προβῆ εἰς τὰς ἐξηγήσεις ταύτας. Δὲν νομίζω δὲ ὅτι ἐξηγήσεις εἰλικρινεῖς, ἄνευ οὐδενὸς πλαγίου σκοποῦ γινόμεναι καὶ εἰς πράγματα πανθομολογούμενα ἀφορῶσαι, δύνανταί ποτε νὰ βλάψωσιν, ἀλλὰ δὲν ἤθελον ἀπασχολήσει τὴν Βουλὴν ἄνευ ἀπολύτου ἀνάγκης. Μετὰ τὰς ἐξηγήσεις ὅμως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἡ ἀνάγκη κατέστη ἐπιτακτικὴ, καὶ διὰ τοῦτο προέβην. Νομίζω, ὅτι οὔτε ἐπέστη ὁ καιρὸς, οὔτε γεγονὸς ὑφίσταται ἢ ἀπειλεῖται, ὅπερ νὰ ἀναγκάζῃ τὴν Ἑλλάδα νὰ ἐκφρασθῇ σήμερον ὑπὲρ ταύτης ἢ ἐκείνης τῆς πολιτικῆς ἢ νὰ προβῇ εἰς ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν πολιτικὴν προσέγγισιν. Ἡ σύνεσις καὶ ἡ φιλοπατρία ἀπαιτοῦσι νὰ τηρήσῃ ἡ Ἑλλὰς τὴν ἐφεκτικὴν αὐτῆς θέσιν, ἵνα δυνηθῇ, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πολὺ ὀρθῶς καὶ πολὺ πατριωτικῶς εἰς τὸν ἀνταποκριτὴν τῆς «Ἀκροπόλεως», ἄνευ προηγουμένων ὑποχρεώσεων καὶ ἄνευ διαταράξεως τῶν περὶ ταύτης ἰδεῶν τῶν ἄλλων Δυνάμεων, νὰ πράξῃ, καθ’ ἣν ὥραν κληθῇ εἰς ἐνέργειαν, ὅ,τι συμφέρει. Διατί νὰ δεσμευθῶμεν ἀπὸ τῆς σήμερον, ἔστω καὶ δι’ ἁπλῶν ὑποχρεώσεων; Διατί ἄνευ σκοποῦ μίαν μόνον τῶν Δυνάμεων νὰ θεωρήσωμεν, οὕτως εἰπεῖν, φίλην, τὰς ἄλλας δὲ ἐχθρὰς καὶ ἀπολέσωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῶν; Οὗτοί εἰσιν οἱ λόγοι, οἵτινες μὲ ἠνάγκασαν νὰ ἀπασχολήσω ὑμᾶς· οὐδεμίαν, ἐπαναλαμβάνω, ἔχει πολιτικὴν ἔννοιαν ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν ἡμῶν πραγμάτων τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ἀφορῶν εἰς τὰς σχέσεις μας πρὸς τοὺς ξένους. Εἰς ὅ,τι δὲ ἔχει ἡ Ἑλλὰς ἱερώτερον, τὸν προορισμὸν αὐτῆς, δὲν ὑπάρχει Ἀντιπολίτευσις, ἢ Συμπολίτευσις, ὅλοι ἐσμὲν Ἕλληνες· ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, οὐχὶ βεβαίως παραγνωρίζουσα τὰ καθήκοντα αὐτῆς—οὐδέποτε Κυβέρνησις Ἑλληνικὴ τοιαῦτα καθήκοντα θέλει παραγνωρίσει—ἀλλὰ πλανωμένη, παρασυρομένη, δύναται νὰ κάμῃ βῆμα ἐπισφαλές. Τότε ὀφείλετε πάντες, συμπολιτευόμενοι καὶ ἀντιπολιτευόμενοι, νὰ ἀνακόψητε τὴν ἐπιζήμιον εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα πορείαν αὐτῆς. Πρέπει νὰ γνωσθῇ εἰς πάντας τί φρονεῖ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἡ Βουλὴ τοῦ Ἔθνους, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ Βουλὴ φρονεῖ ὅ,τι σύμπασα ἡ Ἑλλὰς καὶ ὁ Ἑλληνισμὸς φρονοῦσι. Πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἐδώκατε οἱ Βουλευταὶ τῆς πλειονοψηφίας πᾶσαν ὑποστήριξιν· οὐδέποτε ἐκάκισα ὑμᾶς, δὲν ἐκάκισα ὑμᾶς, οὐδ’ ὅταν ἐγίνωσκον, ὅτι τινὲς ἐξ ὑμῶν, οἱ πλείονες ἐνίοτε, δὲν συνεμμερίζεσθε εἰδικά τινα πράγματα ἐκ τῶν ὑποβληθέντων εἰς τὴν ψῆφόν σας· διότι ἐφρόνουν πάντοτε, ὅτι τὰ ὑποδεέστερα ζητήματα πρέπει νὰ ὑποχωρῶσιν εἰς τὰ ζητήματα τὰ ἀνώτερα, καὶ ἡ ὑποστήριξις μιᾶς Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας τὸ γενικὸν πρόγραμμα ἀποδέχεται τις, εἶναι πολὺ ἀνώτερον ζήτημα ἀπὸ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ δεῖνος ἢ δεῖνος ἄρθρου ἑνὸς Νομοσχεδίου. Ἐδώσατε πᾶσαν τὴν ὑποστήριξίν σας ἀνεπιφυλάκτως, ἀφοῦ οὕτω, δυστυχῶς, σᾶς ἐζητήθη· ἀλλ’ ὅταν τις καταχρᾶται τῆς δυνάμεώς του, ἡ δύναμις αὐτὴ διαῤῥηγνύεται. Καταχρασθεῖσα τῆς δυνάμεως ταύτης ἡ Κυβέρνησις, παρασύρει τὴν Βουλὴν εἰς ἐπιψήφισιν νομοθετημάτων, ἰδίως τῶν οἰκονομικῶν, ἅπερ δὲν λέγω, ὅτι σκοπὸν εἶχον νὰ βλάψουν τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα ἀπέτυχον τοσοῦτον, ὥστε ἔβλαψαν αὐτὴν καιρίως. Ἀλλὰ τὰ ἐσωτερικὰ ἡμῶν πράγματα, εἶναι πράγματα τελούμενα ἐν τῷ μέσῳ ἡμῶν, ἡ δὲ δραστηριότης ἡ Ἑλληνικὴ, ἡ φιλοπονία, τὸ ἐπιχειρηματικὸν πνεῦμα τοῦ Ἕλληνος, ἡ φιλοπατρία αὐτοῦ θὰ ἐξαγάγῃ βεβαίως τὸν Τόπον ἀπὸ δυσχερείας, εἰς ἃς ἕνεκα τούτου καὶ ἄλλων αἰτίων περιήχθη. Σᾶς ἀνέμνησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προχθὲς — καὶ ἔκαμε κάλλιστα νὰ τὸ ὑπομνήσῃ εἰς ὅλους ἡμᾶς — ὅτι ἐντὸς ὀλίγου θὰ εὑρεθῶμεν ἐνώπιον τοῦ ἀνωτάτου ἡμῶν κριτοῦ· ἡ Σύνοδος ἡ παροῦσα εἶναι ἡ τελευταία, καὶ αὔριον θὰ δώσωμεν λόγον τῶν πράξεων ἡμῶν. Ἂν μᾶς ἐρωτήσωσι διὰ τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν πράγματα, δυνάμεθα ἴσως νὰ ἔχωμεν τὶ νὰ ἀπαντήσωμεν, δυνάμεθα τοὐλάχιστον νὰ δώσωμεν μίαν ἐλπίδα· ἀλλά, προκειμένου περὶ τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν πολιτικῆς, πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν, πρέπει νὰ φροντίσωμεν πολὺ, πρέπει νὰ προσέξωμεν πολύ, ἵνα μὴ μᾶς ἐρωτήσῃ ὁ Τόπος τί ἐκάματε τὴν Ἑλλάδα; (Χειροκροτήματα παρατεταμένα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἕτερον ἀντικείμενον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Αὔριον ἔχομεν συνεδρίασιν, διότι πρόκειται νὰ ὑποβληθῶσιν αἱ ἐκθέσεις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 5½ μ. μ.).