1884.03.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 66

τῆς 13 Μαρτίου 1884.

(Τρίτη)

Ὥρᾳ 3 Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐπεκυρώθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ΣΤʹ Τμῆμα τῆς Βουλῆς ὑποβάλλει ἔκθεσιν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Μεσσήνης καὶ προτείνει τὴν ἐπικύρωσιν αὐτῆς. Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ. (Ὅρα Παράρτημα). Ἀναφορὰ Χαρικλείας Δασκαλάκη, καταφυγούσης εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐκ τῆς Κρήτης, καὶ ἐξαιτουμένης αὔξησιν τῆς μηνιαίας περιθάλψεως, τὴν ὁποίαν λαμβάνει ἐκ δραχμῶν 63. — Ἀναφορὰ Παντολέοντος Στρατουδάκη, ζητοῦντος αὔξησιν τοῦ βοηθήματος ἐκ δραχμῶν 108, τὸ ὁποῖον λαμβάνει. — Ἀναφορὰ Ἐμμ. Σπυλιανακοῦ ἐκ Κρήτης, ζητοῦντος περίθαλψιν πρὸς συντήρησιν τῆς οἰκογενείας του.

§2Σ. ΤΣΙΒΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ αἱ ἀναφοραὶ αὗται νὰ λάβωσι τὴν αὐτὴν πορείαν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἡ χθὲς ὑποβληθεῖσα ἀναφορὰ τῶν ἐννέα ἄλλων ἐκ Κρήτης πρωταγωνιστῶν (θόρυβος).

§3ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Ἤκουσά τινας νὰ φωνάζουν ὄχι· ἐκεῖνος ὅστις τὸ εἶπε...

§4ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐγὼ τὸ εἶπα.

§5ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. — Ἔπρεπε νὰ συλλογισθῇ νὰ εἴπῃ αὐτὴν τὴν βαρεῖαν φράσιν, διότι ἡ χήρα αὕτη ἡ ἀναφερομένη εἶναι μήτηρ τῶν 3 ἀδελφῶν Δασκαλάκιδων, οἱ ὁποῖοι καὶ οἱ τρεῖς ἐφονεύθησαν ἐντὸς τοῦ Ἀρκαδίου καὶ ἀνετινάχθησαν εἰς τὸν ἀέρα, εἶναι γυνή, ἡ ὁποία λαμβάνει μόνον 40 δραχμὰς κατὰ μῆνα καὶ ὑποφέρει μεγάλην δυστυχίαν. Λοιπὸν ἐὰν ἐγνωρίζετε, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως, βεβαίως δὲν θὰ ἐλέγετε τὸ ὄχι. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ δοθῇ μία περίθαλψις εἰς τὴν οἰκογένειαν αὐτήν.

§6ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§7ΦΩΤΗΛΑΣ. Χθὲς ὁ κ. Δραγούμης παρουσίασε μίαν ἀναφορὰν ἐννέα Κρητῶν ἀγωνιστῶν, οἱ ὁποῖοι, ὡς ἐκ τῆς ἀναφορᾶς των προκύπτει, λαμβάνουσιν 100 δραχμὰς κατὰ μῆνα· ἐγὼ γνωρίζω οἰκογενείας ἀγωνιστῶν, οἱ ὁποῖοι κατεστράφησαν εἰς τὸν μέγαν ἀγῶνα τῆς Ἑλλάδος καὶ δὲν λαμβάνουν οὔτε λεπτόν. Δὲν ἐννοῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ συμπαθῶμεν ὑπὲρ τῶν ἐν Κρήτῃ καὶ ἀλλαχοῦ ἀγωνιζομένων, ἀλλὰ δὲν πρέπει αἱ συμπάθειαι ἡμῶν αὗται νὰ εἶναι μεγαλείτεραι τῶν πρὸς τοὺς ἀποκαστήσαντας διὰ τῶν θυσιῶν των τὸ ἡμέτερον Κράτος. Ταῦτα εἰς ἀπάντησιν τοῦ κ. Πετρίτση.

§8ΧΟΪΔΑΣ. Οἱ Κρῆτες ἠγωνίσθησαν καὶ πρέπει νὰ ἀνταμειφθῶσιν.

§9ΦΩΤΗΛΑΣ. Εἶναι καὶ ἄλλοι ἀγωνισθέντες ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι, οἱ ὁποῖοι στεροῦνται καὶ αὐτοῦ τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου (θόρυβος).

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται τώρα συζήτησις περὶ τούτου.

§11ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἤδη παρουσιάζω μίαν ἀναφορὰν πρὸς τὴν Βουλὴν διαφόρων δημοτῶν καὶ κατοίκων τοῦ δήμου Σουδενῶν, τῶν ὁποίων αἱ ὑπογραφαὶ εἶναι ἐπικυρωμέναι καὶ ἀπὸ τὸν Δήμαρχον. Ἐν τῷ δήμῳ ἐκείνῳ ὑπάρχει μία πεδιὰς κατακλυζομένη ἐκ καιρῷ χειμῶνος ἀπὸ ὕδατα. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις διὰ μηχανικοῦ τινος κάμῃ ἐργασίαν τινὰ καὶ ἡ πεδιὰς αὕτη ἀποξηρανθῇ, θὰ παράσχῃ μεγάλην πρόσοδον καὶ εἰς τοὺς κατοίκους καὶ εἰς τὸ Δημόσιον. Ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἀποστείλει πράγματι μηχανικόν τινα, ἀλλ’ οὗτος δὲν ἠδυνήθη νὰ τελειώσῃ τὴν ἐργασίαν αὐτήν, καὶ τὰ χρήματα τὰ δαπανηθέντα, ἐδαπανήθησαν εἰς μάτην. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ὑπαρχόντων ἤδη μηχανικῶν εἰδικῶν Γάλλων, νὰ ἀποστείλῃ ἕνα μηχανικὸν τοιοῦτον, ἵνα ἀποτελειώσῃ τὴν ἐργασίαν, διότι σπουδαίως θὰ ὠφεληθῇ καὶ ὁ Τόπος καὶ τὸ Δημόσιον. Ἤδη ἀποτείνομαι εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Εἰς τὸ χωρίον Σκοῦπι τοῦ δήμου Παΐων οἱ κάτοικοι ἀποθνήσκουσιν ἐκ τῆς εὐλογίας. Τὸ χωρίον σχεδὸν κατεστράφη ὁλόκληρον, καὶ ἐνῷ ἔπρεπε νὰ λάβητε σύντονα μέτρα διὰ τὴν ὑγείαν τῶν κατοίκων, οὐδὲν τοιοῦτον λαμβάνετε, καὶ δὲν εἶναι ὀρθὸν καὶ ἀξιοπρεπὲς ἡ Κυβέρνησις, τὴν ὁποίαν καὶ ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν, νὰ μὴ λαμβάνῃ οὐδὲν μέτρον ὑπὲρ τῶν πασχόντων κατοίκων τῆς χώρας. Παρακαλῶ ὑμᾶς, κ. Ὑπουργέ, νὰ λάβητε συντόνως σπουδαῖα μέτρα καὶ διὰ τὴν ὑγείαν ἐν γένει τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου αὐτοῦ καὶ ἐν γένει διὰ τὴν δημόσιον ὑγείαν, λαμβάνοντες ὅλα τὰ ἀναγκαῖα καὶ πρόσφορα μέτρα, ἀποστέλλοντες τοὺς ἀπαιτουμένους ἰατροὺς καὶ ὅ,τι ἄλλο ἀπαιτεῖται. Σᾶς παρακαλῶ ἐντὸς τριῶν, τεσσάρων ἡμερῶν νὰ ἀπαντήσητε ποῖα μέτρα ἐλάβετε ὑπὲρ τῶν πασχόντων αὐτῶν κατοίκων.

§12ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§13ΦΩΤΗΛΑΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαιότατον, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀντὶ νὰ μᾶς εἴπῃ περὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔλαβε διὰ τὴν νόσον, ἡ ὁποία καταμαστίζει τὸν τόπον ἐκεῖνον, μᾶς εἶπεν, ὅτι ἐδαπάνησε μόνον διὰ δαμαλίδα. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀνέφερον ἐγὼ ὡς ἀντιπρόσωπος τῶν Καλαβρύτων, δὲν ἀπέβλεπεν εἰς τὸ ἂν ἐδαπάνησε διὰ δαμαλίδα ὁ κ. Ὑπουργός· τοῦτο εἶναι καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς ἐκ τῶν γενικῶν καθηκόντων του ὡς Ὑπουργός. Τὸ ζήτημα εἶναι ἐὰν ἔπεμψεν ἐκεῖ ἰατρούς, ἐὰν ἔλαβε τὰ μέτρα, ὥστε νὰ μὴ συγκοινωνήσουν οἱ πάσχοντες ἐκεῖ μετ’ ἄλλων, ἐὰν ἀπέστειλε τὰ μέσα τῆς περιθάλψεως εἰς τοὺς πάσχοντας, ὥστε νὰ λάβωσι πᾶσαν ἀνακούφισιν.

§14ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ Ἀθανασίου Μαντίκου, ἐργολάβου δημοσίων ἔργων, ἐκφράζοντος παράπονα διὰ διαφόρους πρὸς αὐτὸν ἀδικίας κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν διαφόρων δημοσίων ἔργων, τὰ ὁποῖα ἐπὶ δημοπρασίας ἔλαβεν.

§16ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ὑποβάλλω ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Κυπαρισσίας, διὰ τῆς ὁποίας ζητοῦσι νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ ἀπαγορεύσεως βοσκῆς ἐντὸς σταφιδαμπέλων, ἀμπέλων καὶ ἄλλων φυτειῶν. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο παρατηρῶ, ὅτι εἶναι ἐγγεγραμμένον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ὑπ’ ἀριθ. 60. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη εἶναι μὲ 3 λέξεις γραμμένη, καὶ παρακαλῶ νὰ τὴν ἀκούσητε· ἰδοὺ τί λέγει (ἀναγινώσκει). Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ συναινέσῃ, ὅπως τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐγγραφῇ μεταξὺ τοῦ 14 καὶ 15 ἀριθμοῦ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§17ΠΟΛΛΟΙ. Μετὰ τὸν Προϋπολογισμόν.

§18ΜΑΝΔΑΛΟΣ. Μέγα δυστύχημα, κύριοι, συνέβη εἰς πολλὰ χωρία τῆς ἐπαρχίας Καλαμπάκας κατὰ τὴν νέαν ὁροθετικὴν γραμμήν· μόναι αἱ οἰκίαι αὐτῶν ἔμειναν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, αἱ δὲ βοσκήσιμοι καὶ καλλιεργήσιμοι γαῖαι ἔμειναν εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἄς ἀφήσωμεν τὰς στενοχωρίας, τὰς ὁποίας λαμβάνουν ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Ἐξουσίαν, ἀλλὰ πληρώνουν καὶ διπλοῦς φόρους. Διὰ ταῦτα ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς σύστασιν, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν (Ὅρα Παράρτημα).

§19ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Διάστασις, κύριοι, πρὸ πολλοῦ ἐπικρατεῖ μεταξὺ τῶν Ἀρχῶν τοῦ Νομοῦ Κεφαλληνίας, ἡ ὁποία θέλει ἐπιδράσει σπουδαίως ἐπὶ τῆς κοινωνίας. Δικασταὶ ἀντήλλαξαν μεταξύ των βαρείας λέξεις, κατηγγέλθη εἷς ἐξ αὐτῶν καὶ ἐπεβλήθη εἰς αὐτὸν πειθαρχικὴ ποινή, ἀλλ’ οὗτος ἀντὶ ταύτης ὑπέβαλε καταγγελίαν κατὰ τοῦ προκαλέσαντος τὴν πειθαρχικὴν ποινήν, ὅτι ἐπὶ τῇ ἐπισημότητι τῆς Ἀρχῆς ἐπιστοποίησε ψευδῆ γεγονότα. Ρῆξις ἔλαβε χώραν μεταξὺ τοῦ Δικαστηρίου καὶ τῆς διοικήσεως τῆς Μοιραρχίας, μεταξὺ τοῦ Εἰσαγγελέως, τοῦ Ἀνακριτοῦ καὶ τοῦ διοικοῦντος τὴν μοῖραν. Ἡ ῥῆξις αὕτη προὐκάλεσε καταγγελίαν κατὰ τοῦ Μοιράρχου καὶ συνεπείᾳ ταύτης ἐπεβλήθη εἰς αὐτὸν πειθαρχικὴ ποινὴ παύσεως. Διάφορα ἔγγραφα ἠμείφθησαν μεταξὺ τῶν Ἀρχῶν αὐτῶν καὶ ὑπεβλήθησαν ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, καθὼς ἐπίσης καὶ ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐπειδὴ πολὺς καιρὸς παρῆλθε, καὶ ἡ ἀνωμαλία αὕτη ἐξακολουθεῖ, ἡ δὲ κατάστασις αὕτη δὲν εἶναι πολὺ εὐάρεστος, προφορικῶς παρέστησα πολλάκις εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως λάβῃ πρόνοιάν τινα περὶ τῶν ἐν Κεφαλληνίᾳ συμβαινόντων· πολλάκις ἤκουσα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅτι ἐσκέφθη, σκέπτεται ἢ θὰ σκεφθῇ σπουδαίως. Ὑποστηρίζων τὴν Κυβέρνησιν, συμμερίζομαι βεβαίως καὶ τὴν εὐθύνην (Θόρυβος). Τοῦτο δὲ μὲ ὑποχρεοῖ ν’ ἀναβῶ τὸ βῆμα καὶ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, κυρίως νὰ ὑποβάλῃ τὰ ἀφορῶντα τὴν ἐπιβληθεῖσαν ποινὴν εἰς ἕνα ἐκ τῶν κυρίων Πρωτοδικῶν, τὴν καταγγελίαν, ἣν ὁ Πρωτοδίκης οὗτος ὑπέβαλεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐνέργειαν τοῦ προκαλέσαντος τὴν κατ’ αὐτοῦ ποινήν, τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἠμείφθησαν μεταξὺ τῆς Μοιραρχίας καὶ τῶν ἐκεῖ Δικαστικῶν Ἀρχῶν, καθὼς καὶ τὰ προκαλέσαντα τὴν πειθαρχικὴν ποινὴν τοῦ ἐκεῖ διοικοῦντος τὴν Μοῖραν Κεφαλληνίας. Ὡσαύτως παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ὑποβάλῃ τὰ σχετικὰ περὶ τούτου ἔγγραφα. Ὑποβάλλων δὲ τὰς αἰτήσεις μου ταύτας πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, προσθέτω συνάμα ἑτέραν παράκλησιν, νὰ ἐκφράσῃ ποίαν γνώμην ἔχει ἐπὶ τῶν γενομένων· διότι, ἐννοεῖται, ὅτι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐγὼ ἔχω, πιθανὸν νὰ εἶνε ἐσφαλμέναι, τὰ δὲ ἔγγραφα τὰ ἐπίσημα, τὰ ὁποῖα ἔχει εἰς χεῖράς του, πιθανὸν ν’ ἀποδείξωσιν ἄλλο τι ἐξ ἐκείνων, τῶν ὅσων ἐγὼ πληροφοροῦμαι, καὶ εἶνε καλὸν νὰ φωτισθῶμεν καὶ ἡμεῖς καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι παραπονοῦνται διὰ τὴν ἀπραξίαν, εἴτε ὅτι ἀδίκως παραπονοῦνται, εἴτε ὅτι καὶ ἐγὼ ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκόν μου, ἢ ὅτι ἔχουσιν ἐσφαλμένην γνώμην ἐπὶ τῶν συμβάντων. Θὰ προσθέσω δὲ, πρὶν καταβῶ τὸ βῆμα, ἐὰν εἶνε ἀληθὲς, ὅτι ὁ ἐκεῖ Εἰσαγγελεὺς καὶ πρώην Πρωτοδίκης παρητήθη τοῦ ἀξιώματος τοῦ Πρωτοδίκου οὐχὶ ἐπὶ τῷ σκοπῷ νὰ ἐξακολουθήσῃ ὑπηρετῶν τὴν Πολιτείαν, ἀλλ’ ἐπὶ τῷ σκοπῷ νὰ τεθῇ εἰς θέσιν, ὥστε νὰ προκληθῇ ἡ παῦσίς του καὶ νὰ ἐξέλθῃ τῆς ὑπηρεσίας, ἔχων κεκτημένον δικαίωμα συντάξεως. Καὶ ἐννοεῖτε, κύριοι, πόσον σπουδαῖον εἶναι τὸ τοιοῦτον καὶ πόσον ὀφείλει ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ μεριμνᾷ, ὅταν πρόκηται νὰ ἀναθέτῃ εἰς τοιούτους ὑπαλλήλους τὴν διεξαγωγὴν τῆς Δικαιοσύνης. Ὑποθέτω ὅτι ἐγκαίρως θέλει ὑποβάλει ὁ κ. Ὑπουργὸς τὰ ἔγγραφα, καὶ ὅταν τὰ ὑποβάλῃ, ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ νὰ ἐξηγήσω εἰς τὴν Βουλὴν πῶς θεωρῶ τὴν τοιαύτην διαγωγήν.

§20Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πῶς λέγονται;

§21ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Δὲν ἀποβλέπω εἰς τὰ πρόσωπα.

§22ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριοι βουλευταὶ, τὰς παρατηρήσεις τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος κ. Βαλσαμάκης εἰς τὴν Βουλὴν, εἶχεν ἀνακοινώσει προηγουμένως εἰς ἐμὲ, καὶ εἶμαι ἐν γνώσει τῶν πραγμάτων. Ὅλοι γνωρίζομεν τὸν χαρακτῆρα τοῦ ἀξιοτίμου κ. Βαλσαμάκη, καὶ ὅλοι διατελοῦμεν ἔχοντες αὐτὸν ἐν πάσει ὑπολήψει. Καὶ ἐγὼ ἑπομένως ὡς ἄτομον, ἔχων πλείστην εἰς αὐτὸν πεποίθησιν, δὲν ἤθελον διστάσει νὰ θεωρήσω ὡς γεγονὸς πᾶσαν αὐτοῦ βεβαίωσιν καὶ νὰ προβῶ ἀμέσως εἰς τὴν λῆψιν ἀναλόγων μέτρων· ὡς Ὑπουργὸς ὅμως τῆς Δικαιοσύνης ἔχω ἄλλα καθήκοντα, διότι, ὡς τοιοῦτος, ὀφείλω νὰ μὴ θεωρῶ ὡς δεδομένον παρὰ ὅ,τι περιέρχεται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν μου, ἐπὶ τῇ βάσει ἀκριβοῦς ἐξετάσεως τῶν πραγμάτων ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων Ἀρχῶν. Ὅσα εἶπεν ὁ κ. Βαλσαμάκης περὶ διενέξεώς τινος μεταξὺ δύω δικαστῶν τοῦ Δικαστηρίου Κεφαλληνίας εἶνε ἀληθῆ· ἐπίσης εἶναι ἀληθῆ καὶ ὅσα εἶπε περὶ ἔριδος ἐπελθούσης μεταξὺ τοῦ ἑνὸς τῶν δικαστῶν τούτων καὶ τοῦ Ὑπομοιράρχου ἐν Κεφαλληνίᾳ. Τὰ περὶ τῆς καταστάσεως ταύτης ὑπέβαλον εἰς πρόχειρον ἐξέτασιν, προσπαθήσας διὰ τῶν ἐπιτοπίων Ἀρχῶν νὰ ἐξακριβώσω τὰ διατρέξαντα καὶ νὰ προβῶ κατόπιν εἰς τὴν δέουσαν ἐνέργειαν, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθην δυστυχῶς νὰ φθάσω εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο. Τούτου ἕνεκα διέταξα ἐπὶ τέλους ἀνώτερον λειτουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἤτοι τὸν κατὰ τὴν περιφέρειαν ἐκείνην ἁρμόδιον Εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν Κερκύρας, ἵνα μεταβῇ ὁ ἴδιος ἐπιτοπίως καὶ προβῇ εἰς τὴν δέουσαν ἐξακρίβωσιν τῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων καὶ πάντων τῶν γεγονότων περὶ ὧν ἐποιήσατο λόγον ὁ κ. Βαλσαμάκης, νὰ μοὶ ὑποβάλῃ δὲ περὶ τούτου λεπτομερῆ ἔκθεσιν, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ἐπιφυλάσσομαι νὰ προβῶ εἰς τὰ περαιτέρω, ὅσα δηλαδὴ ἤθελον θεωρήσει, ὡς ἐκ τοῦ καθήκοντός μου, κατάλληλα. Ἐν τῷ μεταξὺ ἐπιφυλάσσομαι νὰ καταθέσω τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐζήτησεν ὁ κ. Βαλσαμάκης. Ἀλλ’ ὁ κ. Βαλσαμάκης, τελευτῶν ὑπέβαλε πρὸς ἡμᾶς καὶ μίαν ἄλλην παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν θεωρῶ ὡς ὕβριν, ἀπευθυνομένην κατ’ ἐμοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης· ἠθέλησε δηλαδὴ νὰ ὑποδείξῃ, ὅτι ὑπῆρξε συμπαιγνία μεταξὺ ἑνὸς πρώην Πρωτοδίκου καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ὅτι ὁ Ὑπουργὸς προέβη εἰς τὸν διορισμόν του ὡς Εἰσαγγελέως, ἵνα διευκολύνῃ τὴν ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας ἀπομάκρυνσιν, τὴν ὁποίαν οὗτος ἐπεζήτει. Τὴν παρατήρησιν ταύτην, ἐπαναλέγω, θεωρῶ ὡς ὕβριν ὅλως ἀναξίαν τοῦ κ. Βαλσαμάκη. Ἐπικαλοῦμαι δὲ τὴν μαρτυρίαν καὶ δικαστῶν τινων ἀκόμη, οἱ ὁποῖοι, ἐλθόντες πρός με καὶ ὑποβαλόντες παρομοίας προτάσεις χάριν ἀποκτήσεως τοῦ πρὸς σύνταξιν δικαιώματος αὐτῶν, ἀπεπέμφθησαν μετ’ ἀγανακτήσεως ὑπ’ ἐμοῦ· δὲν ἠξεύρω δὲ τίνα δεδομένα ἔχει ὁ κ. Βαλσαμάκης, ὥστε νὰ συλλάβῃ τοιαύτην ἰδέαν καὶ νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς ἑαυτὸν νὰ ὑποβάλῃ αὐτὴν εἰς τὴν Βουλήν.

§23ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Καθῆκον ἔχω νὰ εὐχαριστήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης διὰ τὴν πρὸς ἐμὲ ἐκφρασθεῖσαν ὑπόληψιν, καθὼς καθῆκον ἔχω νὰ παρατηρήσω πρὸς αὐτὸν, ὅτι παρεξήγησε λίαν τοὺς λόγους μου καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ τελευταῖον μέρος τῆς ἐπερωτήσεώς μου. Ἐπροκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ βεβαιώσῃ, ἐὰν, ἀφοῦ διωρίσθη ὁ Εἰσαγγελεὺς ὁ περὶ οὗ πρόκειται, ἐπειράθη νὰ προκαλέσῃ τὴν παῦσίν του· ἐζήτησα πληροφορίας περὶ τοῦ γεγονότος αὐτοῦ, ἐκ τῶν ὑστέρων καὶ οὐχὶ ἐκ τῶν προτέρων, καὶ ἑπομένως ὁ κ. Ὑπουργὸς κακῶς ἀπέδωσεν εἰς ἐμὲ διάνοιαν τοιαύτης μομφῆς κατ’ αὐτοῦ, ὅτι δηλαδὴ ἐκ τῶν προτέρων ὑπῆρξε συμπαιγνία, καὶ ὅτι ἐκ τῶν προτέρων ἐδέχθη τὴν παραίτησίν του ἐκ τοῦ Δικαστικοῦ Κλάδου καὶ τὸν διορισμόν του ὡς Εἰσαγγελέως πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Ἀπ’ ἐναντίας, ἐὰν ἤθελε προσέξει εἰς τοὺς λόγους μου, ἤθελεν ἐννοήσει ὅτι τὸν κακίζω, διότι ἐνῷ ἀνεκάλυψε τοιοῦτον σκοπὸν, ὤφειλε ἢ νὰ τὸν διατηρήσῃ εἰς τὴν θέσιν του ἢ νὰ τὸν ἐλευθερώσῃ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας. Δὲν εἶχον λοιπὸν τὸν σκοπὸν, κ. Ὑπουργὲ, νὰ σᾶς ἀποδώσω, οὔτε σᾶς ἀπέδωκα τοιαύτην πρόθεσιν· ἁπλῶς καὶ μόνον σᾶς εἶπα νὰ βεβαιώσητε, ἐὰν, ἀφοῦ ἀνέλαβε τὰ καθήκοντα τοῦ Εἰσαγγελέως, προσεπάθησε νὰ τύχῃ παρ’ ἡμῶν τὴν παῦσίν του, καὶ τοῦτο ὄχι διότι κινοῦμαι ἀπὸ προσωπικοὺς λόγους ἢ σκοποὺς, ἀλλ’ ὡς ἐκ τοῦ καθήκοντος τὸ ὁποῖον ἔχω ὡς ἀντιπρόσωπος νὰ φροντίζω, φροντίζω ὑπὲρ τοῦ συμφέροντος τοῦ Τόπου· ἠναγκάσθην δὲ νὰ ὑποβάλω τὰς παρατηρήσεις μου καὶ ἰδιαιτέρως καὶ δημοσίᾳ, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ εἴπητε, ὅτι ὡς ἄτομον δίδετε πίστιν εἰς τοὺς λόγους μου, διότι ὅταν ἔρχωμαι πρὸς ὑμᾶς, ἔρχομαι ὡς βουλευτὴς, καὶ ὡς βουλευτὴς ἀξιῶ νὰ δίδητε προσοχὴν εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα σᾶς λέγω. Ἦλθον πρὸ μηνὸς εἰς τὸ Ὑπουργεῖόν σας, καὶ σᾶς ὑπέβαλον τὴν ὑφισταμένην ἀνωμαλίαν καὶ ἐπὶ τέλους σήμερον κατὰ πρώτην φορὰν μανθάνω, ὅτι ἀπεφασίσατε νὰ στείλητε τὸν Εἰσαγγελέα τῶν ἐν Κερκύρᾳ Ἐφετῶν διὰ νὰ σᾶς παράσχῃ πληροφορίας. Ἀλλὰ, κ. Ὑπουργὲ, εἴχατε ἀνάγκην νὰ στείλητε τὸν Εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν, ἀφοῦ ἔχετε εἰς χεῖράς σας τὰ ἔγγραφα ἐξ ὧν ἔχετε πλήρη γνῶσιν τῶν διατρεξάντων; Εἶναι ἀνάγκη νὰ στείλλητε Εἰσαγγελέα καὶ Ἀνακριτὴν διὰ νὰ πληροφορηθῆτε τὴν μεταξὺ Δικαστῶν διένεξιν καὶ ῥῆξιν καὶ τὴν μεταξὺ Δικαστῶν καὶ Μοιραρχίας διάστασιν καὶ πάλην; Θὰ βεβαιώσητε πλείονα τῶν ὅσων δύνασθε νὰ ἐξαγάγητε ἐκ τῶν ἐγγράφων; Ἂν δὲ ἐγὼ ἐζήτησα νὰ ὑποβληθῶσι τὰ ἔγγραφα εἰς τὴν Βουλήν, τὸ ἐζήτησα διότι προέβλεπον ὅ,τι ἀπὸ τοῦ βήματος ἤθελεν εἴπει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι δὲν δύναται νὰ στηριχθῇ ἐπὶ τῶν ἀτομικῶν πληροφοριῶν τοῦ κ. Βαλσαμάκη. Ἀλλ’ ὁ κ. Βαλσαμάκης δὲν ἀπῄτησεν ἐνέργειαν στηριζομένην εἰς τὴν ἀτομικὴν αὐτοῦ πληροφορίαν, ἀλλὰ τοιαύτην στηριζομένην εἰς τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν εἰς τὰς χεῖρας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, καὶ ὅταν ὑποβάλλῃ βουλευτής τις ἐνέργειαν στηριζομένην εἰς ἔγγραφα, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ λαμβάνηται καλλίτερον ὑπ’ ὄψιν, ὅταν μάλιστα αὕτη ἀφορᾷ τὰ καθήκοντα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, τὰ ὁποῖα ὀλίγον, φαίνεται, συναισθάνεται.

§24Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν παραξενεύομαι διατί γίνονται παράπονα κατὰ τοῦ Εἰσαγγελέως τούτου, τοὐναντίον παραξενεύομαι διατί καθ’ ἑκάστην δὲν γίνονται παράπονα καὶ ἐναντίον ἄλλων Εἰσαγγελέων καὶ δικαστῶν, διὰ νὰ πεισθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις ὅτι τὸ ἔργον τῆς παρ’ αὐτῆς προαγγελθείσης ἀναμορφώσεως ἀρχίζει ἀπὸ τὸ ὠμέγα καὶ ὄχι ἀπὸ τὸ ἄλφα. Ὁμιλήσας πολλάκις περὶ τῆς ἐνεστώσης καταστάσεως τῆς δικαιοσύνης, ὡμίλησα πάντοτε γενικῶς καὶ οὐχὶ περὶ συγκεκριμένων περιπτώσεων καὶ προσώπων· ἀλλ’ οἱ Ὑπουργοὶ ἐνίοτε παραπονοῦνται, ὅτι αἱ γενικαὶ ἐκφράσεις δὲν στηρίζονται ἐπὶ γεγονότων. Ἀφοῦ δὲ ἤδη κατατίθενται γεγονότα ὡρισμένα παρὰ τοῦ ἐπερωτῶντος ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Κεφαλληνίας, ὀφείλω νὰ εἴπω κἀγὼ ὅ,τι σχετικὸν περὶ αὐτοῦ γνωρίζω, ὅπως ἀποδείξω, ὅτι εἶναι πλημμελέστατος ὁ νόμος περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, καὶ εἰς τὴν πλημμέλειαν ταύτην ὀφείλεται ἡ προαγωγὴ τοῦ περὶ οὗ πρόκειται Εἰσαγγελέως· πρέπει δὲ τὸ παράδειγμα τοῦτο νὰ πείσῃ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μεταβάλῃ τὸν νόμον περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων ἐπὶ ἄλλων βάσεων, ἃς καὶ ἄλλοτε ὑπέδειξα. Ὁ περὶ οὗ πρόκειται ἦτον ὁ ἀνικανώτατος καὶ ὁ ὀκνηρώτατος τῶν ἐν Ἀθήναις δικαστῶν...

§25ΜΙΑ ΦΩΝΗ. Ποῖος εἶναι;

§26ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἶναι ὁ κ. Χαρ. Σοφιανός.—Διὰ νὰ φαντασθῆτε, κύριοι, δὲ εἰς ποῖον σημεῖον εἶναι ἀνίκανος, ἀρκεῖ νὰ σᾶς φέρω ὡς παράδειγμα μίαν ἀπόφασίν του. Πρὸ τῆς προαγωγῆς του εἰς τὴν θέσιν τοῦ Εἰσαγγελέως ἐξέδωκεν ἀπόφασιν μεταξὺ Δημοσίου καί τινος ἀξιωματικοῦ· γενομένης δὲ ἀμφισβητήσεως, ὅτι δὲν ἐξεδόθη Διάταγμα, καὶ ἐνῷ τὸ Διάταγμα αὐτὸ ἦτον ἐν τῷ φύλλῳ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως τῷ ἐν τῇ δικογραφίᾳ προσηρτημένῳ, ὑπεχρέωσε τὸν διάδικον νὰ χαρτοσημάνῃ τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν του, διότι δὲν ἦτο χαρτοσημασμένη. Εἰς ἑτέραν ὑπόθεσιν, εἰς ἣν ἐγὼ ὡς πληρεξούσιος δικηγόρος ἐξεπροσώπουν μίαν ἑταιρίαν κατὰ τοῦ Δημοσίου, ὑπόθεσιν 200 χιλιάδων δραχμῶν, ἐξέδωκεν ἀπόφασιν χωρὶς ν’ ἀναγνώσῃ, ὡς πείθομαι, τὰς προτάσεις τῶν διαδίκων συγκειμένας ἀπὸ 20 κόλλας, περὶ τούτου δὲ θὰ πεισθῇ καὶ πᾶς τις ἐξ ὑμῶν μετὰ τὴν προσεχῆ ἔκδοσιν φυλλαδίου, περιέχοντος τὰ σχετικὰ ἔγγραφα. Λοιπὸν μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοιούτων ἀποφάσεων προάγεται εἰς τὴν θέσιν τοῦ Εἰσαγγελέως καὶ δὲν εἶχον τὴν μικροτέραν ἀμφιβολίαν ὅτι βεβαίως ὅπου καὶ ἂν μετέβαινε, θὰ ἐγίνοντο τοιαῦτα ἢ καὶ χειρότερα παράπονα. Λέγω λοιπὸν ὅτι ὁ νόμος περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων εἶναι πλημμελὴς καὶ πρέπει νὰ μεταβληθῇ ἐπὶ ἄλλων βάσεων· διότι, ἐὰν ἠρωτᾶτο τὸ συμβούλιον τῶν Ἐφετῶν περὶ τοῦ προσώπου τούτου, οὐδεὶς σεβόμενος ἑαυτὸν ἤθελε τὸν προτείνῃ διὰ προαγωγήν. Ἐπειδὴ ὅμως ἀνέβην τὸ βῆμα, ἐπωφελοῦμαι τῆς περιστάσεως, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ καταθέσῃ ὅλα τὰ ἔγγραφα τὰ ἀναφερόμενα εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ γραφείου τοῦ Ἐφετείου Ἀθηνῶν, διότι ἐξ αὐτῶν ἀνακαλύπτεται ὅτι ἐπὶ δεκαετίαν ἐτελοῦντο καταχρήσεις, ἀναγόμεναι εἰς δεκάδας χιλιάδων δραχμῶν, ὑπὸ τὰ ὄμματα τῶν ἐνταῦθα κεντρικῶν Ἀρχῶν προκαταβολαὶ ἐχρησίμευον εἰς πλουτισμὸν τοῦ πρώην γραμματέως καὶ εἰς ἀγορὰν μεγαλοπρεπῶν οἰκιῶν, ἕνεκα δὲ τῶν καταχρήσεων τούτων οὐ μόνον δὲν ἀντεγράφοντο ποτὲ αἱ ἀποφάσεις, ἀλλὰ καὶ ἐξηφανίζοντο αἱ δικογραφίαι· εἶναι βεβαιωμένον διὰ τῆς γενομένης ὑπὸ τοῦ ἀντεισαγγελέως τῶν Ἐφετῶν ἐξετάσεως ὅτι ἑκατοντάδες, νομίζω, δικογραφιῶν ἐξηφανίσθησαν· πρωτότυπα δὲ πολλῶν ἀποφάσεων δὲν ὑπάρχουσι πρὸ πολλῶν ἐτῶν.

§27ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Εἶναι γεγονότα αὐτά;

§28ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Θέλετε πεισθῆ καὶ ὑμεῖς, ἐὰν πράγματι ἀμφιβάλλετε, ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν, ἐὰν κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα, ὅτι λέγω ὀλιγώτερα τῶν πραγματικῶν. Ἀναγκάζομαι, κύριοι, νὰ κάμω λόγον περὶ τούτου, διότι μεγάλως σχετίζεται μὲ τὴν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω κατὰ τὴν πρώτην Σύνοδον. Ἐνθυμεῖται ἴσως ἡ Βουλὴ ὅτι κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας τῆς πρώτης Συνόδου ὑπέβαλον ἐπερώτησιν, δι’ ἧς παρεκάλουν νὰ βεβαιωθῇ ἡ δι’ ἐπιθεωρήσεων εἰσαγγελικῶν ἡ οἰκτροτάτη κατάστασις πολλῶν δικαστικῶν ἀρχείων· ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ νῦν μέλος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κ. Ράλλης, ἀτυχῶς ἀπὼν τὴν στιγμὴν ταύτην, ἔλεγεν ὅτι τὰ πάντα ἔχουσιν εἰς ἀρίστην κατάστασιν, ὅτι ὁ ὀργανισμὸς τῶν Δικαστηρίων ἐφαρμόζεται πληρέστατα, ὅτι ἐπιθεωρήσεις τῶν εἰσαγγελέων γίνονται, ὅτι αἱ ἀποφάσεις καθαρογράφονται, ὅτι τὰ πάντα εἶναι εἰς σημεῖον ἐπίζηλον. Ἀλλ’ ἐγὼ καὶ μετὰ τὴν βεβαίωσιν ταύτην εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἰδιαιτέρως πῶς ἀναλαμβάνετε τὴν εὐθύνην νὰ βεβαιώσητε ταῦτα, ἀφοῦ αὐτὸς δικηγορῶν ἐπὶ μακρότατον χρόνον ἐν Ἀθήναις, ἠξεύρει τὸ οἰκτρὸν σημεῖον εἰς ὃ εὑρίσκεται ἡ δικαιοσύνη ἕνεκα τῆς μεγάλης ἀμελείας τῶν ἁρμοδίων καὶ ἰδιαιτέρως τὸ γραφεῖον τῶν Ἐφετῶν. Εἶχε λοιπὸν σημασίαν ἡ ἐπερώτησίς μου ἐκείνη καὶ βάσιμος ἦτο, πρέπει δὲ νὰ ἠξεύρωσιν οἱ σύμβουλοι τοῦ Στέμματος βεβαιοῦντες ἀναληθῆ γεγονότα, ὅτι «οὐδὲν κρυπτὸν ὃ μὴ φανερὸν γενήσεται» καὶ ὅτι τὰ καθ’ ἑκάστην ἐντεῦθεν λεγόμενα πρέπει νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ἀφορμή, ἵνα ληφθῶσι κατεπείγοντα καὶ ῥιζικὰ περὶ βελτιώσεως μέτρα, διότι ἂν ἡ δικαιοσύνη βαίνῃ, ὡς βαίνει, ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν ψηφίσετε τὰ πάντα εἰς μάτην.

§29ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μεταξὺ, κύριοι, τῶν νομοσχεδίων, ὅσα ἀπὸ ἡμερῶν ἀναγράφονται ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, συναριθμεῖται καὶ τὸ περὶ ἐνόρκων νομοσχέδιον, ὅπερ ἐξόχως ἐνδιαφέρει τήν τε Πολιτείαν καὶ τὴν Κοινωνίαν ἡμῶν, βαθέως καὶ ἀπὸ πολλοῦ συναισθανομένην τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπὶ τὰ κρείττω διαῤῥυθμίσεως τοῦ ἐν ἰσχύϊ παρ’ ἡμῖν ὁρκωτικοῦ θεσμοῦ. Βεβαίως γνωρίζετε καὶ πολλοὶ μάλιστα κάλλιον ἐμοῦ, οἷοί τινες εἰσὶν οἱ διαχειριζόμενοι κατὰ τὸ εἰσέτι κρατοῦν σύστημα τὴν ὑπερτάτην ποινικὴν δικαιοσύνην τῆς Πατρίδος ἡμῶν καὶ οἵας οὗτοι ἐν ὀνόματι τῆς Δικαιοσύνης διαπράττουσιν ἀσχημίας καὶ ἀδικήματα. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπῆρχέ τις μεταξὺ ἡμῶν, ὁ μὴ λαβὼν ἀφορμὴν νὰ σπουδάσῃ τὴν οἰκτρὰν κατάστασιν, εἰς ἣν ὄντως περιέστη τὸ ὁρκωτικὸν σύστημα ἐν Ἑλλάδι, ἤρκει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει του τὰ περὶ ἐνόρκων νομοσχέδια, ὅσα μέχρι τοῦδε ὑπεβλήθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅπως βεβαιωθῇ περὶ ταύτης. Καθόσον δ’ ἐπ’ ἐσχάτων ἐντονώτερον κατεξανέστη ἡ δημοσία συνείδησις κατὰ τῆς τοιαύτης καταστάσεως καὶ πανταχόθεν φθάνουσι μέχρις ἡμῶν αἱ κραυγαὶ τῶν ἡμετέρων συμπολιτῶν καὶ αἱ διαμαρτυρίαι τῶν ἐπὶ τοῖς ὑπὸ τῶν ἐνόρκων ἀποτολμωμένοις ἀθεμητουργήμασι, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπινεύσῃ, ὅπως ἀναγραφῇ ὡς πρῶτον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῆς αὔριον τὸ περὶ ἐνόρκων νομοσχέδιον, ὅπερ ἐν τῇ σημερινῇ κατατάττεται ὡς 34, ἀφοῦ ἄλλως τε ἡ μὲν συζήτησίς του ὀλίγον, ὡς εἶμαι βέβαιος, θ’ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλήν, διότι συνετάχθη μετ’ αὐστηρὰν βάσανον καὶ μελέτην, ἡ δ’ ἐπιψήφισις αὐτοῦ θέλει εὐεργετήσει σπουδαίως τὸν Τόπον, ἀπαλλάττουσα αὐτὸν ἀπὸ τῶν γαμψῶν ὀνύχων τῶν καπηλικῶς καὶ μετ’ ἀπιστεύτου ἀσυνειδησίας ἐμπορευομένων τὴν ἀνωτάτην δικαιοσύνην Του. Ἐλπίζω δὲ, κύριοι, ὅτι παρ’ οὐδενὸς δύναται εὐλόγως ν’ ἀποκρουσθῇ ἡ τοιαύτη πρότασις, μάλιστα δὲ προσδοκῶ, ὅτι θέλει ὑποστηριχθῇ ἐν ἀνάγκῃ αὕτη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης.

§30ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Διατί παρεπέμφθη μετὰ δεκαεπτὰ ὅλα νομοσχέδια τὸ περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων; διατί ἡ περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος πρότασις εἶναι τεταγμένη εἰς τὸν ἀριθμὸν 47; Τὸ περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων, νομίζω, ὅτι εἶναι ὥριμον πρὸς συζήτησιν, καὶ δίκαιον εἶναι ὅπως συζητηθῇ μετὰ τὰ δύω πρῶτα τῆς σημερινῆς ἡμερησίας διατάξεως νομοσχέδια· ἡ δὲ πρότασις περὶ σχηματισμοῦ ἐπιτροπῆς πρὸς σύνταξιν σχεδίου διὰ τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, νομίζω ὅτι ἤθελεν εἶσθαι καλὸν νὰ τεθῇ ὡς πρώτη ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῆς αὔριον, ὅπως λυθῇ διὰ μιᾶς ψηφοφορίας, διότι νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ δεῖται μιᾶς ἀποφάσεως, ἐγκρίνει ἢ δὲν ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ ἐκλεχθῇ ἐπιτροπὴ παρ’ ἡμῶν, ἥτις νὰ ἀπασχοληθῇ εἰς τὴν σύνταξιν σχεδίου πρὸς τροποποίησιν τοῦ Συντάγματος, θὰ ὑποβληθῇ ἢ δὲν θὰ ὑποβληθῇ τὸ σχέδιον ἐντὸς τῆς Συνόδου ταύτης, θὰ συζητηθῇ ἢ ὄχι; Αὐτὰ εἶναι τὰ ζητήματα περὶ τῶν ὁποίων θὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις κατόπιν· ἀλλ’ αὔριον νὰ ληφθῇ ἁπλῶς μία ψηφοφορία.

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας ὅτε ὑπέβαλε τὴν πρότασιν αὐτοῦ περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ Πολιτεύματος, λίαν ὀρθῶς ἐξετίμησε τὰ κατ’ αὐτὴν, εἰπὼν ὅτι ἡ πρότασις ἐκείνη ἔπρεπε νὰ συζητηθῇ ἐν ὁμοφροσύνῃ τῆς Βουλῆς. Βεβαίως δὲ ἂν ἐπελαμβανόμεθα αὐτῆς σήμερον, ὅτε ἀπεχώρησαν πολλοὶ τῶν συναδέλφων ἡμῶν ἀπὸ τοῦ περιβόλου τούτου, θὰ ἐφαίνετο ὅτι ὑπεστηρίζομεν τὴν πρότασιν ταύτην, ὡς πρότασιν διὰ μόνης τῆς κομματικῆς ἡμῶν δυνάμεως διεξαχθησομένην καὶ κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς αὐτούς. Οὕτω συζητουμένη αὕτη εἶναι ἐξυπαρχῆς καταδεδικασμένη, ἀφοῦ δὲν δύναται νὰ ἐπιτύχῃ τελικῶς, εἰμὴ ἐὰν ὑπὲρ αὐτῆς ψηφίσουν τὰ ¾ τῆς Βουλῆς. Ἐὰν θέσωμεν ὡς ἀφετηρίαν τῆς συζητήσεως τὴν σύστασιν τῆς ἐπιτροπῆς ἐκ μονομερίας, δὲν συντελοῦμεν εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον οἱ προτείνοντες τὸ μέτρον τοῦτο ἐπιδιώκουσι. Περὶ δὲ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὰ προσόντα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, ὡς παρετήρησεν ὁ κ. βουλευτὴς, ἦτο χαμηλότερα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ τὸ μετηνέγκομεν πλησιέστερον, εἰς τὴν ἀρχήν. Ἀλλὰ τὰ τοῦ κανονισμοῦ τῆς προτάξεως τῶν εἰς πρώτην ἢ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν πρέπει νὰ ἀφίενταί πως εἰς τινα διεύθυνσιν, ἵνα δυνηθῶμεν τὰς ὀλίγας ἡμέρας, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν, νὰ χρησιμοποιήσωμεν ὅσῳ τὸ δυνατὸν περισσότερον, κατατάσσοντες οὕτω τὰ νομοσχέδια ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ὥστε πρὸ τῶν εἰς γʹ. συζήτησιν νομοσχεδίων, νὰ διεξάγωνται ὅσα δὲν εἶναι ἔτι ὥριμα, καὶ νὰ μὴ προτάσσωνται τὰ εἰς τρίτην συζήτησιν τῶν εἰς πρώτην ἢ δευτέραν. Οὕτω θὰ δυνάμεθα νὰ ἐκλέγωμεν εἰς ἀνάγνωσιν μεταξὺ τῶν εἰς πρώτην ἢ δευτέραν συζήτησιν τὰ μᾶλλον κατεπείγοντα, ἤτοι ὅσα πρέπει νὰ ψηφισθῶσιν ἐντὸς τῆς παρούσης Συνόδου.

§32ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τὸ περὶ κοινοτήτων;

§33ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ θεωρῶ λίαν ἀναγκαῖον, καὶ βεβαίως ἂν δυνάμεθα πρέπει νὰ τὸ παρεμβάλωμεν μεταξὺ τῶν πρώτων ἐκείνων νομοσχεδίων, ἅτινα ἀφεύκτως πρέπει νὰ ψηφισθῶσι κατὰ τὴν ἐνεστῶσαν Σύνοδον. Τὰ ἄλλα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νομοσχέδια τὰ πολυάριθμα φυσικῶς δὲν θέλουσι ψηφισθῆ κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον· τοῦτο ἕπεται ἀφ’ ἑαυτοῦ· ὥστε εἰς τὰ προτεταγμένα πρέπει τις νὰ ἀποβλέπῃ, καὶ ἂν νομίζῃ τις, ὅτι μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχει παράλειψις, προτείνει τὴν παρεμβολὴν τοῦ ἐλλείποντος, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν παρὰ τῆς Βουλῆς. Μεταξὺ τῶν νομοσχεδίων, ὧν ἀναγκαία ἡ ψήφισις, εἶναι καὶ τὸ περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου περὶ σιγαροχάρτου. Κατὰ τὸν νόμον τοῦτον δὲν ὑπάρχουσι διατάξεις ἐπαρκεῖς διὰ τὸ σιγαρόχαρτον τὸ χρησιμεῦον ἐν τοῖς καταστήμασι τῆς διαμετακομίσεως. Τὸ ἐν αὐτοῖς σιγαρόχαρτον ὡς καὶ ὁ καπνὸς πρέπει νὰ ὦσιν ἀτελῆ· ἀλλὰ περὶ τοῦ ἀτελοῦς τούτου σιγαροχάρτου τοῦ ἐν τοῖς καταστήμασι τῆς διαμετακομίσεως καταναλισκομένου δὲν ἐλήφθη ἐπαρκὴς πρόνοια ὑπὸ τοῦ ἀρχικοῦ νόμου. Τὴν ἔλλειψιν ταύτην ἀναπληροῖ τὸ νομοσχέδιον. Ἐπίσης δὲν ἐλήφθη ἐπαρκὴς πρόνοια, εἰμὴ μόνον περὶ τοῦ σιγαροχάρτου τοῦ κατὰ κανόνα πωλουμένου κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου ἐκείνου. Ἀλλὰ παρετηρήθη ὅτι ὑπάρχουσι καταναλωταὶ συνειθισμένοι εἰς σιγαρόχαρτον ἰδιόῤῥυθμον, ἰδίως δὲ εἰς τὸ σιγαρόχαρτον Job. Δέον ἄρα ἵνα καὶ ἕτερον σιγαρόχαρτον ἰδιόῤῥυθμον τίθηται εἰς κυκλοφορίαν, ἐνοεῖται ὅμως ἐπὶ τιμῇ καὶ ταύτῃ ἰδιοῤῥύθμῳ κανονιζομένῃ ἐν τῷ ὑποβαλλομένῳ νομοσχεδίῳ. Περιέχει τὸ νομοσχέδιον καὶ ἑτέραν διάταξιν περὶ ἀποδόσεως εἰς τοὺς μηνυτὰς τῶν παραβαινόντων τὸν νόμον μέρους τῶν προστίμων τῶν ἐπιβαλλομένων. Περὶ τούτου δὲν εἶχε περιληφθῆ διάταξις ἐν τῷ ἀρχικῷ νόμῳ. Παρακαλῶ ἵνα τυπωθῇ εὐθὺς τὸ νομοσχέδιον καὶ τεθῇ αὔριον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Αἰγύπτου ἐμπορικῆς καὶ τελωνιακῆς συμβάσεως.

§35ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονῶ, ὅτι ἡ σύμβασις, τὴν ὁποίαν καλούμεθα νὰ ψηφίσωμεν μεταξὺ τῆς ἡμετέρας Κυβερνήσεως καὶ τῆς Αἰγύπτου, δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν οὐδὲ προστατεύει δεόντως ἅπαντα τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, καὶ ὅτι ἐν συνόλῳ λαμβανομένη δύναται μᾶλλον ἐπιβλαβὴς νὰ ἀποβῇ ἢ ὠφέλιμος. Ἡ κυριωτέρα ὑπὲρ ἡμῶν διάταξις τῆς συμβάσεως ταύτης κατὰ τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν συνίσταται εἰς τὸ ἐξασφαλιζόμενον τῇ Ἑλλάδι προνόμιον ὡς πρὸς τὴν ἐν Αἰγύπτῳ εἰσαγωγὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ καπνοῦ ἐπὶ ἴσῳ δασμῷ πρὸς τὸν Τουρκικόν. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι αἱ ἐκ τῆς διατάξεως ταύτης προκύπτουσαι ὠφέλειαι δὲν εἶναι τόσον σπουδαῖαι, ὅσον οἱ συντάξαντες τὴν σύμβασιν ὑπέλαβον. Φρονῶ, ὅτι ἡ ἐλευθερία τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ καπνοῦ ἐν Αἰγύπτῳ δὲν θὰ ἐπαυξήσῃ σπουδαίως τὴν κατανάλωσιν τοῦ καπνοῦ ἐκεῖσε, διότι ἐκεῖ, ὅπως ἠκούσατε, εἰσάγονται συγχρόνως καὶ καπνοὶ παραγόμενοι ἐν Τουρκίᾳ, οἱ ὁποῖοι πάντοτε θεωροῦνται ὡς ἀνώτεροι τῶν ἡμετέρων καὶ κατὰ συνέπειαν προτιμώμενοι ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν. Δὲν εἶναι, κύριοι, ὁ καπνὸς, ἀλλ’ ἕτερον προϊόν, τοῦ ὁποίου ἡ εἰσαγωγὴ ἐν Αἰγύπτῳ θὰ παρεῖχε πράγματι εἰς τὸ Κράτος μέγιστον κέρδος. Τὸ προϊόν τοῦτο εἶναι τὸ Χασίς. Τοῦτο καλλιεργεῖται ἐν πλείσταις ἐπαρχίαις ἐν Ἑλλάδι, καὶ εἴς τινας μάλιστα ἐπαρχίας ἐν μεγάλῳ μέτρῳ. Εἰσάγεται δὲ, ἀγνοῶ πῶς, εἰς διάφορα μέρη τῆς Ἀνατολῆς καὶ ἰδίως ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ ἕνεκα τῆς εἰσαγωγῆς ταύτης ἑκατομμύρια δραχμῶν εἰσρέουσι κατ’ ἔτος εἰς τὴν Ἑλλάδα. Τούτου τοῦ προϊόντος ἡ ἐλευθέρα ἐν Αἰγύπτῳ εἰσαγωγὴ ἤθελε πράγματι θησαυροὺς χορηγήσει εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλὰ τοῦ προϊόντος τούτου, ὡς ῥητῶς ἐν τῇ συμβάσει ἀναφέρεται, ἀπαγορεύεται ἡ εἰσαγωγὴ ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ ἂν τὰ ὀφέλη τῆς ἐν Αἰγύπτῳ εἰσαγωγῆς τοῦ καπνοῦ παρείχοντο ἡμῖν ἄνευ ἀνταλλάγματός τινος, βεβαίως οὐδεὶς ἤθελε μεμφθῆ τὴν προκειμένην σύμβασιν. Ἀλλὰ δυστυχῶς τὰ ὀφέλη ἐκεῖνα θέλομεν ἀποκτήσει διὰ τῆς θυσίας σπουδαιοτάτων καὶ πολυτίμων δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπολαμβάνουσι νῦν οἱ ἡμέτεροι ὁμοεθνεῖς ἐν Αἰγύπτῳ. Οἱ ἡμέτεροι ὁμοεθνεῖς, ὅπως καὶ ὅλοι οἱ Εὐρωπαῖοι, δυνάμει τῶν γνωστῶν συνθηκῶν ἀπολαμβάνουσι τοῦ δικαιώματος τῆς ἑτεροδικίας· καὶ περιωρίσθη μὲν τοῦτο τὸ δικαίωμα οὐσιωδῶς διὰ τῆς συστάσεως μικτῶν δικαστηρίων, ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τοῦτο δὲν συνίστατο μόνον εἰς τὴν δικαστικὴν ἐκδίκασιν τῶν ὑποθέσεων, συνίστατο καὶ εἰς τὴν ἀποχρῶσαν προστασίαν τῶν ἀτομικῶν δικαιωμάτων τῶν ἐκεῖσε διαμενόντων Ἑλλήνων πολιτῶν, καὶ ἓν τῶν δικαιωμάτων τούτων εἶναι τὸ ἄσυλον τῆς κατοικίας των. Ἅπαντα τὰ δικαιώματα ταῦτα καὶ ἰδίως τὸ περὶ ἀσύλου τῆς κατοικίας προσφέρονται ὡς ὁλοκαύτωμα, ἵνα ἀποκτήσωμεν τὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθέρας εἰσαγωγῆς τοῦ καπνοῦ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 5 τῆς συμβάσεως «ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις διατηρεῖ ἀπόλυτον δικαίωμα ὡς πρὸς τὰ εἴδη ταῦτα (ἅλας, νέτρον, χασὶς κτλ.) οἱ δὲ Ἕλληνες ὑπήκοοι θέλουσιν ὑπάγεσθαι ὡς πρὸς αὐτὰ εἰς ὅσας καὶ οἱ ἐγχώριοι ὑπήκοοι διατάξεις.» Ἀπὸ τῆς ἐπιψηφίσεως λοιπὸν τοῦ νόμου τούτου οἱ ἡμέτεροι ὁμοεθνεῖς δὲν θὰ εὑρίσκωνται πλέον εἰς τὴν αὐτὴν ὑπέροχον θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ ὑπήκοοι τῶν ἄλλων εὐνομουμένων Κρατῶν, ἐξισοῦνται πληρέστατα μὲ τοὺς Φελλάχους, καὶ ὑπάγονται εἰς ὅσας περὶ τούτων διατάξεις ἤθελεν ἐκδώσει ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις! Διὰ δὲ τοῦ τρίτου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 5 καταστρέφεται ἄρδην τὸ ἄσυλον τῆς κατοικίας αὐτῶν. «Ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις δύναται νὰ προβαίνῃ ἔν τε ταῖς ἀποθήκαις καὶ οἰκίαις εἰς πᾶσαν ἄμεσον ἔρευναν, ἣν ἤθελε κρίνει ἀναγκαίαν. Ὁμοιόμορφον τῶν περὶ ἐρεύνης διαταγῶν θέλει στέλλεσθαι εἰς τὴν Ἑλληνικὴν προξενικὴν ἀρχήν, ἥτις δύναται νὰ παρίσταται πάραυτα, ἂν τὸ κρίνῃ ἀναγκαῖον, χωρὶς ὅμως ἡ ἐκτέλεσις τῆς διατυπώσεως ταύτης νὰ προκαλῇ ἀναβολὴν τῆς ἐρεύνης.» Δύναται λοιπὸν ἀπὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς συμβάσεως ταύτης οἱοσδήποτε τελωνιακὸς ὑπάλληλος τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως νὰ εἰσέρχεται ἀκωλύτως εἰς τὰς οἰκίας τῶν ἡμετέρων ὁμοεθνῶν, νὰ ἐνεργῇ ἐκεῖ οἱασδήποτε θέλει ἐρεύνας καὶ νὰ λαμβάνῃ συνεπῶς οἱαδήποτε θέλει μέτρα περὶ τῶν ἡμετέρων ὑπηκόων. Δύναται κατὰ τὴν εὐσυνειδησίαν του νὰ βεβαιώσῃ ὅτι ἀνεῦρε χασὶς ἢ ἄλλο τι καὶ οὕτω οἱ ἡμέτεροι ὁμοεθνεῖς, οἱ ὁποῖοι μέχρι τοῦδε κατεῖχον τὴν ὑπέροχον τῶν Εὐρωπαίων θέσιν, θέλουσιν ὑπαχθῆ εἰς ὅσας καὶ οἱ Φελλάχοι περὶ λαθρεμπορίων διατάξεις καὶ θέλουσι μετατραπῆ εἰς ὑποτελεῖς καὶ τοῦ τελευταίου ὑπαλλήλου τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἐνηργοῦντο οὕτω μέχρι τοῦδε αἱ εἰς τὰς οἰκίας τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων ἔρευναι. Πρὸς τοῦτο ἔπρεπε νὰ εἰδοποιηθῇ προηγουμένως ὁ πρόξενος καὶ ἄνευ τῆς παρουσίας του οὐδεμία ἠδύνατο νὰ ἐνεργηθῇ ἔρευνα, ἡ δὲ παρουσία τοῦ προξένου ἐξησφάλιζεν ὅλα τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἐγκλείονται ἐν τῷ δικαιώματι τοῦ ἀσύλου τῆς κατοικίας· ἐνῷ ἤδη κατὰ τὴν σύμβασιν ταύτην, μόνον εἰδοποίησις θὰ στέλλεται εἰς τὸ προξενεῖον «χωρὶς ἡ διατύπωσις αὕτη νὰ προκαλῇ, ἀναβολὴν τῆς ἐρεύνης.» Νομίζω, ὅτι ἡ ἀπώλεια τοῦ δικαιώματος τούτου εἶναι σπουδαία, καὶ ὅτι τοιαύτη ἀπώλεια δικαιώματος τοσοῦτον πολυτίμου καὶ ἀφορῶντος εἰς μέγαν ἀριθμὸν Ἑλλήνων ὑπηκόων, ὡς εἶναι οἱ ἡμέτεροι ὑπήκοοι ἐν Αἰγύπτῳ, οὐδόλως ἀντισταθμίζεται μὲ τὰς ὠφελείας, τὰς ὁποίας θέλει ἀποκομίσει τὸ Κράτος ἐκ τῆς συμβάσεως ταύτης. Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων ἐγὼ θέλω καταψηφίσει αὐτῆς, εἰς τὴν Κυβέρνησιν δὲ καὶ εἰς τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς ἀπόκειται νὰ σκεφθῇ ἐὰν συμφέρῃ ἡ ἐπιψήφισις τῆς συμβάσεως ὑπὸ τοιούτους ὅρους.

§36ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἤθελον εὐχηθῆ, κύριοι βουλευταί, εἰς τὴν Ἑλλάδα ἵνα, εἰ δυνατὸν, πᾶσαι αἱ ὑπ’ αὐτῆς συνομολογούμεναι μετ’ ἄλλων Ἐθνῶν συμβάσεις ἀπέβαινον τόσον ἐπωφελεῖς αὐτῇ, ὅσον ἡ προκειμένη. Ἵνα κατανοήσητε δὲ τὴν ὠφέλειαν τὴν ἐξ αὐτῆς προκύπτουσαν εἰς ἡμᾶς, θέλετε μοὶ ἐπιτρέψει νὰ ἐξηγήσω ὑμῖν διὰ βραχέων τὴν οὐσίαν αὐτῆς. Μέχρι τοῦδε, ὡς γνωρίζετε, ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ ἑλληνικοῦ καπνοῦ ἦτο ἀπηγορευμένη ἐν Αἰγύπτῳ, διότι μόνον ὁ τουρκικὸς καπνὸς ἐπετρέπετο νὰ εἰσάγηται εἰς αὐτήν. Ἤδη τὸ πρῶτον διὰ τῆς προκειμένης συμβάσεως ἐπιτρέπεται ἡ εἰσαγωγὴ καὶ τοῦ ἑλληνικοῦ καπνοῦ πρὸς τῇ εἰσαγωγῇ τοῦ τουρκικοῦ, καὶ τοῦτο κατ’ ἐξαίρεσιν παντὸς ἄλλου καπνοῦ ἄλλοθεν προερχομένου. Οὕτω λοιπὸν ὄχι μόνον ἐπιτρέπεται νῦν ἡ ἐν Αἰγύπτῳ εἰσαγωγὴ τοῦ ἑλληνικοῦ καπνοῦ, ἀλλ’ ἀποκλείεται ἐνταὐτῷ καὶ ὁ πρὸς αὐτὸν συναγωνισμὸς παντὸς ἄλλου καπνοῦ, πλὴν τοῦ τουρκικοῦ. Καὶ ὁ συναγωνισμὸς ὅμως οὗτος κατ’ ἐπιφάνειαν μόνον ὑφίσταται, διότι κατ’ οὐσίαν καθιεροῦται προνόμιον ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦτο διὰ τὸν ἑξῆς λόγον· τὸ τέλος τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ ἑλληνικοῦ καπνοῦ ὁρίζεται εἰς 5 γρόσια κατ’ ὀκᾶν, τὸ αὐτὸ δὲ τέλος ἐπιβάλλεται καὶ εἰς τὸν τουρκικὸν καπνόν, ἀλλ’ οὗτος, ἕνεκα τοῦ ἐν Τουρκίᾳ ὑφισταμένου μονοπωλίου, ὑποβάλλεται κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν αὐτοῦ ἐκ τῶν τουρκικῶν λιμένων εἰς φόρον ἐκ γροσίων 10 κατ’ ὀκᾶν, οὗτινος εἶναι ἀπηλλαγμένος ὁ ἑλληνικός, ὥστε βλέπετε, ὅτι οὕτως ἐξασφαλίζεται πραγματικὸν προνόμιον ὑπὲρ τοῦ ἑλληνικοῦ καπνοῦ, διότι ὁ τουρκικὸς καπνὸς δὲν συναγωνίζεται ἐπὶ ἴσοις ὅροις πρὸς αὐτόν· διὰ τοῦτο δὲ οἱ τῶν τοιούτων εἰδήμονες ὑπολογίζουσιν, ὅτι ἡ εἰς τὸν ἑλληνικὸν καπνὸν ἐξασφαλιζομένη ἐκ τῆς συμβάσεως ταύτης ἐν Αἰγύπτῳ κατανάλωσις ὑπερβαίνει τὸ ποσὸν τῶν 2,000,000 ὀκάδων κατ’ ἔτος. Ἐντεῦθεν δὲ καταφαίνεται ὁποία προσγίνεται ὠφέλεια εἴς τε τὴν παραγωγὴν καὶ τὸ ἐν γένει Ἑλληνικὸν ἐμπόριον τοῦ καπνοῦ ἐν Αἰγύπτῳ. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος κ. βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας, τὸν ὁποῖον ὑπέθετον θετικώτερον περὶ τὰς σκέψεις αὐτοῦ, ὡς ἐκ τοῦ θετικοῦ ἐπαγγέλματος τὸ ὁποῖον ἐπὶ τόσα ἔτη τοσοῦτον εὐδοκίμως μετῆλθε, χωρὶς ἀποχρώσης μελέτης προέβη εἰς τὰς κατὰ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου αἰτιάσεις αὐτοῦ. Μεταξὺ δὲ αὐτῶν δὲν δύναται βεβαίως νὰ θεωρηθῇ ὡς ἡ ἧττον σπουδαία, ἡ περὶ τοῦ ἀνταλλάγματος, τὸ ὁποῖον προσφέρει ἡ Ἑλλὰς ἀντὶ τοῦ ἀποκτωμένου ὑπ’ αὐτῆς δικαιώματος τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ ἑλληνικοῦ καπνοῦ ἐν Αἰγύπτῳ· εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτής, ὅτι τὸ τῆς ἑτεροδικίας δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἡμῖν ἐκ τῶν συνθηκῶν ἐξησφαλισμένον, καταπίπτει ἤδη, διότι ἡμεῖς παραιτούμεθα αὐτοῦ. Ἀλλὰ πῶς παραιτούμεθα; Ῥητῶς ἀναγράφεται ἐν τῇ συμβάσει ὅτι ὁσάκις ὑπάρξῃ ὑπόνοια λαθρεμπορίου, εἴτε τὸ λαθρεμπόρευμα ὑπάρχει ἔν τινι οἰκίᾳ, εἴτε ἐν πλοίῳ, δύναται ἡ ἐπιτόπιος Ἀρχὴ νὰ προβῇ εἰς τὸν ἔλεγχον πρὸς ἀνακάλυψιν αὐτοῦ διά τε κατ’ οἶκον ἐρεύνης ἢ διὰ νηοψίας· ἀλλὰ πῶς δύναται νὰ προβῇ εἰς ταῦτα; ἀφοῦ πρῶτον εἰδοποιήσῃ τὴν Ἑλληνικὴν Προξενικὴν Ἀρχὴν περὶ τούτου, ἥτις δύναται τοιουτοτρόπως νὰ παρασταθῇ κατὰ τὴν ἔρευναν, ἐξασφαλιζομένης οὕτω τῆς ἀμερολήπτου καὶ νομίμου ἐξασκήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπιτοπίου Ἐξουσίας. Τοῦτ’ αὐτὸ δὲ καὶ οὐδὲν πλέον γίνεται καὶ σήμερον μὲ μόνην τὴν διαφορὰν ὅτι, ἐὰν, εἰδοποιηθεῖσα ἅπαξ ἡ προξενικὴ ἡμῶν Ἀρχὴ, δὲν προσέλθῃ, δύναται νὰ προβῇ εἰς τὰ περαιτέρω καὶ μόνη ἡ ἐπιτόπιος ὑπηρεσία. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἀφαίρεσις δικαιώματος; ἂν ἡ Ἑλληνικὴ ἀρχὴ, ἥτις ἔχει καθῆκον νὰ προσέλθῃ καὶ παρασταθῇ κατὰ τὴν ἔρευναν, δὲν πράξῃ τοιοῦτο, αἰτία θέλει εἶσθαι ἔλλειψις δικαιώματος ἢ ἡ ἰδία αὐτῆς ἀμέλεια, δι’ ἣν ἑαυτὴν μόνην πρέπει νὰ αἰτιᾶται; Ἄλλως τε ἡ διάταξις αὕτη τῆς συμβάσεως καὶ ἂν ἐπέφερε πραγματικὸν περιορισμὸν τῶν δικαιωμάτων ἡμῶν, ὡς ἐκ τῆς ἰδιαιτέρας καταστάσεως τῶν πραγμάτων ἐν Αἰγύπτῳ, ἐλαχίστην μόνον θὰ εἶχε σημασίαν, διότι ἡ Αἴγυπτος ὑπάρχει σήμερον ἐν ὅλως ἐξαιρετικῇ καὶ οὕτως εἰπεῖν μεταβατικῇ, καταστάσει, τὴν ὁποίαν ὅλοι γνωρίζομεν. Τίς δύναται νὰ γνωρίζῃ ἂν τὸ σήμερον ἐν Αἰγύπτῳ καθεστὼς, θὰ ἦναι καὶ τὸ καθεστὼς τῆς αὔριον; Καὶ νῦν δὲ ἔτι διαφέρει ἡ ἐν Αἰγύπτῳ νομικὴ κατάστασις ἀπὸ τῆς ἐν τῇ λοιπῇ Τουρκίᾳ, τοῦθ’ ὅπερ ἀναφέρω, διότι ἐλησμόνησεν αὐτὸ ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας. Ἡ διαφορὰ δ’ αὕτη συνίσταται ἐκ τῆς ἐν Αἰγύπτῳ λειτουργίας τῶν μικτῶν δικαστηρίων, ἡ δικαιοδοσία τῶν ὁποίων πρόκειται νῦν νὰ ἐπεκταθῇ καὶ ἐπὶ τὰς ποινικὰς ὑποθέσεις. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ πείσῃ ἡμᾶς, ὅτι ἡ περικοπὴ τῶν ἐκ τῆς ἑτεροδικίας δικαίων ἡμῶν καὶ ἐὰν πράγματι ἐπήρχετο διὰ τῆς προκειμένης συμβάσεως, ὡς ὁ ἀξιότιμος κ. Κωνσταντόπουλος ἰσχυρίζεται, ἐγὼ δὲ ἀρνοῦμαι, ἐκεῖνο, λέγω, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ πείσῃ ἡμᾶς, ὅτι ἡ περικοπὴ αὕτη δὲν θὰ ἦτο σπουδαία, εἶναι, ὡς εἶπον ἤδη, ὅτι τὸ καθεστὼς ἐν Αἰγύπτῳ εἶναι ἐντελῶς ἀβέβαιον, ἢ μᾶλλον, ὅτι εἶναι βέβαιον, ὅτι δὲν θὰ μείνῃ τοιοῦτον ὁποῖον σήμερον εἶναι· ὅθεν γίνεται δῆλον, ὅτι τὰ πλεονεκτήματα τὰ ἐκ τῶν συνθηκῶν, ὡς πρὸς τὴν ἑτεροδικίαν, τὰ ὁποῖα ἔχομεν, δὲν θὰ μᾶς χρησιμεύσωσιν ἐπὶ πολὺ τοὐλάχιστον εἰς τὸ μέλλον. Τούτων οὕτως ἐχόντων, φρονῶ ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει σπεύσει νὰ ἐπικυρώσῃ τὴν λίαν ὠφέλιμον δι’ ἡμᾶς ἐμπορικὴν καὶ τελωνιακὴν σύμβασιν ταύτην.

§37ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§38ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Ζητῶν τὸν λόγον ὁ κ. Κωνσταντόπουλος, μοὶ ὑπομιμνήσκει ἄλλον τινὰ ἰσχυρισμὸν, τὸν ὁποῖον ἐξέφερε, περὶ οὗ ἐκ λήθης δὲν ὡμίλησα, καὶ διὰ τὸν ὁποῖον ἀληθῶς ἀπορῶ. Εἶπεν ὅτι, ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἤθελε πράγματι νὰ περιποιήσῃ ὠφέλειαν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος, συνθηκολογοῦσα μετὰ τῆς Αἰγύπτου, ἔπρεπε νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ χασὶς εἰς Αἴγυπτον· ἐννοεῖ δηλαδὴ ὁ κ. Κωνσταντόπουλος, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ στιγματίσῃ αὐτὴ ἑαυτήν, προβαίνουσα, χάριν ὑλικῆς ὠφελείας, εἰς πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν σύμπας ὁ πεπολιτισμένος κόσμος θεωρεῖ ὡς ἀνήθικον! Γνωρίζετε, ὅτι ἄλλοτε, πρὸ πολλῶν δεκάδων ἐτῶν, ἡ Ἀγγλία εἶχεν ἐπιβάλει τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ ὀπίου εἰς τὴν Κίναν, καὶ θὰ γνωρίζητε ἐπίσης πόσον τότε εἶχεν ἐξεγερθῆ σύμπας ὁ πεπολιτισμένος κόσμος κατὰ τῆς τοιαύτης πράξεως, τὴν ὁποίαν δὲν εὕρισκεν ἐκφράσεις ἱκανὰς, ἵνα χαρακτηρίσῃ. Αὐτὸ λοιπὸν συμβουλεύει ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας εἰς τὴν Ἑλληνικὴ Κυβέρνησιν νὰ πράξῃ σήμερον διὰ συμβάσεως μετὰ τῆς Αἰγύπτου, καὶ διότι δὲν τὸ ἔπραξε, τὴν κακίζει!

§39ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἡ κυρία ὠφέλεια ἀπὸ τῆς συμβάσεως ταύτης εἶναι ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ καπνοῦ εἰς τὴν Αἴγυπτον, ἀλλὰ κατὰ τὸ ἄρθρον 5 ἀποκλείεται ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ καπνοῦ, καθόσον ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐκδώσῃ ἢ ὄχι Διάταγμα ἐπιτρέπον αὐτὴν τὴν εἰσαγωγήν.

§40ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Κύριε βουλευτὰ, παρετρέξατε τὴν διακοίνωσιν τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἕπεται τῆς συμβάσεως, καὶ δι’ ἧς τροποποιεῖται τὸ ἄρθρον τοῦτο. Γνωρίζετε, ὅτι κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ διεθνοῦς δικαίου δὲν ὑπάρχουσιν ὡρισμένοι τύποι, κατὰ τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ γίνηται ἡ συνομολόγησις τῶν συνθηκῶν, ὥστε ἐν περιπτώσει παραβιάσεως αὐτοῦ, νὰ θεωρῆται ἡ συνομολογηθεῖσα συνθήκη ἄκυρος, καὶ διὰ τοῦτο παρατηρεῖτε, ὅτι συνθῆκαι συνομολογοῦνται ἐγκύρως καὶ διὰ διακοινώσεων καὶ δι’ ἁπλῶν ἐπιστολῶν καὶ διὰ διαταγμάτων ἀκόμη, τὰ ὁποῖα ἑκάτερον τῶν συμβαλλομένων Ἐθνῶν δημοσιεύει, μετὰ τὴν ἐπελθοῦσαν συμφωνίαν, εἰς τὸ Κράτος του. Δι’ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ πρόσθετος συμφωνία, ἡ διατυπωθεῖσα διὰ τῆς διακοινώσεως, τροποποιεῖ τὸ ἄρθρον 5 τοῦ σώματος τῆς συμβάσεως, ὡς πρὸς τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ καπνοῦ, καὶ ἔχει τὴν αὐτὴν ἰσχὺν, τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὴ ἡ σύμβασις, τῆς ὁποίας ἀποτελεῖ ὁλοκληρωτικὸν μέρος.

§41ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δύω μομφὰς ἀπηύθυνε κατ’ ἐμοῦ ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργός· πρῶτον ὅτι ἐγὼ ἐμέμφθην τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν κατώρθωσε νὰ συμφωνήσῃ διὰ συνθήκης τὴν ἐλευθέραν εἰς Αἴγυπτον εἰσαγωγὴν τοῦ χασίς. Ἐγὼ τοιαύτην αἰτίασιν οὐδόλως ἀπηύθυνα εἰς τὴν Κυβέρνησιν· ἱστορικῶς εἶπον ὅτι, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ εἰς τὴν Αἴγυπτον εἰσαγωγὴ τοῦ χασὶς, ἤθελον ἐννοήσει τὴν παροχὴν ἀνταλλάγματός τινος, διότι ἡ ἐκ τῆς ἐλευθέρας εἰσαγωγῆς ὠφέλεια ἤθελεν εἶσθαι μυθώδης. Τὰ ἱστορικῶς λεγόμενα δὲν ἐμφαίνουσιν οὔτε αἰτίασιν, οὔτε ἀπαίτησιν ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ πραγματοποιήσῃ τοιαύτην ἰδέαν. Δευτέραν αἰτίασιν ἀπηύθυνεν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς, ὅτι δὲν ἐξετίμησα δεόντως καὶ προσηκόντως τὴν σύμβασιν. Περὶ τούτου δύνανται νὰ ὑπάρχουν ἀντίθετοι γνῶμαι καὶ πεποιθήσεις, πρὸς τὰς ὁποίας ὀφείλεται ἀμοιβαία ἐκτίμησις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐκτιμᾷ τὴν σύμβασιν ἄλλως ἢ ὡς ἐγὼ, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἁρμοδιώτεροι πρὸς ἐκτίμησιν τῆς συνθήκης ἀμφοτέρων ἡμῶν εἶναι οἱ ζῶντες ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ ἂν σήμερον λαμβάνω περὶ αὐτῆς τὸν λόγον, πράττω τοῦτο, διότι καὶ δι’ ἐπιστολῶν καὶ αὐτοπροσώπως ἐμφανισθέντες πολλοὶ ἐνώπιόν μου μοὶ ὑπέδειξαν τὴν μεγίστην συμφορὰν, ἥτις θέλει ἐπέλθει εἰς τοὺς ἡμετέρους ἐν Αἰγύπτῳ ὑπηκόους ὡς ἐκ τῆς παραδοχῆς τοῦ ἄρθρου 5. Πλανᾶται ὁ κ. Ὑπουργὸς νομίζων, ὅτι οὐδεμία ὑπάρχει διαφορὰ τοῦ ἤδη ἐν χρήσει τρόπου τῆς κατ’ οἶκον ἐρεύνης καὶ τοῦ διὰ τῆς συμβάσεως εἰσαγομένου. Κατὰ τὸν ἰσχύοντα τρόπον δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ὑπάλληλον τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως νὰ εἰσέλθῃ εἰς οἶκον Ἕλληνος ἄνευ τῆς παρουσίας τοῦ προξενικοῦ ὑπαλλήλου, ἀλλὰ διὰ τῆς προκειμένης συνθήκης δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἐλάχιστον ὑπάλληλον νὰ εἰσέλθῃ, ὅταν θελήσῃ νὰ κάμῃ τὴν ἐπιθεώρησιν ταύτην· καὶ ἀναφέρεται μὲν, ὅτι θέλει εἰδοποιήσει ἁπλῶς τὸν Πρόξενον, ἀλλὰ δὲν ὀφείλει νὰ τὸν περιμένῃ, δύναται δὲ καὶ νὰ μὴν ἀφήσῃ τὸν δέοντα πρὸς προσέλευσιν χρόνον μεταξὺ τῆς προσκλήσεως τοῦ Προξένου καὶ τῆς ἐρεύνης. Ἐννοεῖται δὲ, ὅτι οὐδὲ ὁ Πρόξενος δύναται νὰ ἦναι ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν ἕτοιμος πρὸς τοιαύτας μεταβάσεις. Βλέπετε, κύριοι, ὅτι οὐχὶ ὀρθῶς ἐκτιμᾷ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν ὑπόθεσιν, ὅτι οὐδεμία ἐπέρχεται μεταβολὴ οὐσιώδης εἰς τὸ ἤδη καθεστὼς ἐν Αἰγύπτῳ. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς προκειμένης συμβάσεως μένουσιν οἱ ἡμέτεροι ἐκτεθειμένοι εἰς τὰς ἰδιοτροπίας τῶν πιέσεων τῶν ὑπαλλήλων τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως, ὡς καὶ οἱ ὑπήκοοι τοῦ Κεδίδου, ὅπερ δὲν πιστεύω ἡ Βουλὴ νὰ παραδεχθῇ.

§42ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ὁμιλῶν πρὸς συναδέλφους θὰ προσπαθήσω νὰ εἶμαι σύντομος, διότι ὑποθέτω ὅτι πᾶν ὅ,τι ἐγὼ παραλείπω, ἐκεῖνοι τὸ κατανοοῦν ἄνευ πολλῶν ἐξηγήσεων. Θεωρῶ ὅτι ὁσάκις πρόκειται νὰ ἐξετασθῇ σύμβασις, ἡ κοινὴ γνώμη εἶναι ὁ καλλίτερος δικαστής. Ἐπληροφορήθην παρὰ συναδέλφου, ἐλθόντος ἐξ Ἑρμουπόλεως, ὅτι ἡ προκειμένη σύμβασις ἐθεωρήθη ἐπωφελεστάτη εἰς τὸν Ἑλληνισμόν.

§43ΒΑΛΒΗΣ. Καὶ ἐγὼ τὰς αὐτὰς εἰδήσεις ἔχω ἐκ τῆς Ἐπαρχίας μου, ἥτις παράγει καπνοὺς καὶ μ’ ἐρωτοῦν δι’ ἐπιστολῶν πότε θὰ ἐπιψηφισθῇ ἡ σύμβασις, ἵνα φορτώσωσι φορτία καπνοῦ διὰ τὴν Αἴγυπτον.

§44ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ἡ προκειμένη σύμβασις ἔχει μίαν διάταξιν ἀπόλυτον καὶ πᾶσα διάταξις ἀπόλυτος δύναται νὰ ἔχῃ καὶ τὰς ἐξαιρέσεις της. Νὰ τὰς εὕρωμεν. Τὸ ἄρθρον 3, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν βάσιν, λέγει τὰ ἑξῆς· (Ἀναγινώσκει). Ἔχομεν δὲ καὶ τὴν ἐξαίρεσιν ἐν τῷ ἄρθρῳ 6ῳ. Τὸ ἄρθρον 5, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς καπνόν, χασίς, νίτρον, νάτρον κλπ. δὲν ἀποτελεῖ ἐξαίρεσιν τοῦ κανόνος τοῦ ἄρθρου τρίτου, διότι ἡ εἰσαγωγὴ τῶν εἰδῶν τούτων οὐδόλως ἀπαγορεύεται· ἑπομένως ἡ παρατήρησις τοῦ ἐντίμου κ. Κωνσταντοπούλου εἶναι ἐντελῶς ἀβάσιμος, διότι τὸ ἄρθρον 6 ἄλλα εἴδη περιλαμβάνει. Ἄρθρον 6. (Ἀναγινώσκει). Εἰς αὐτὰ μόνον τὰ εἴδη περιορίζεται ἡ ἀπαγόρευσις. Τώρα ἐὰν ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις θέλῃ νὰ λάβῃ μέτρα ἀστυνομικὰ, καθόσον ἀφορᾷ καὶ τὸν καπνὸν καὶ τὸ χασὶς καὶ ὅλα τὰ ἄλλα τοῦ ἄρθρου 5, τοῦτο δὲν ἀφορᾷ ποσῶς τὴν εἰσαγωγήν. Ἡ εἰσαγωγὴ εἶναι ἐλευθέρα, ὥστε ἡ Τρίπολις δύναται νὰ ἑτοιμάζῃ φορτία χασίς, καὶ πρέπει νὰ ἦνε βέβαιος ὁ κ. Κωνσταντόπουλος ὅτι δὲν δύναται ν’ ἀπαγορευθῇ ἡ εἰσαγωγὴ αὐτοῦ. Ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὸ ζήτημα τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν θὰ κατέχωσιν οἱ πολῖται Ἕλληνες εἰς τὴν Αἴγυπτον. Ἔπρεπε νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι οἱ Ἕλληνες θὰ μειονεκτῶσιν ἐν Αἰγύπτῳ ἀπέναντι τῶν λοιπῶν ἀλλοδαπῶν. Ἀλλ’ ἀφοῦ ὑπάρχει ἑτέρα βάσις τῆς συμβάσεως, καθ’ ἣν ἡ Ἑλλὰς θὰ εὑρίσκηται εἰς ὁμοίαν θέσιν πρὸς ἐκείνην εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται ὅλοι οἱ ἄλλοι ξένοι ἐν Αἰγύπτῳ! Ἐὰν ἠδύνατο ν’ ἀποδειχθῇ ὅτι ὁ Ἕλλην θὰ μειονεκτῇ, βεβαιότατα θὰ ἔπταιον ὁ ἡμέτερος πράκτωρ καὶ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς καὶ ἡμεῖς οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλὰ τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἀνακαλύψῃ ὁ ἔντιμος προλαλήσας· ἀφ’ ἑτέρου δὲν δύναται κανεὶς νὰ ἐμποδίσῃ οὐδεμίαν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὅσα θέλει μέτρα διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ Τόπου. Ἀλλ’ αὐτὰ τὰ μέτρα δὲν εἶναι τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως, αὐτὰ ἔρχονται ἔξωθεν καὶ εἶναι πολὺ ἀνώτερα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου κατὰ δυστυχίαν. Ἐὰν εἴχομεν τόσας δυνάμεις, ὥστε νὰ ἐπιβαλλώμεθα, τότε θὰ ἠδυνάμεθα νὰ θεσμολογῶμεν συνθήκας ἐπωφελεστέρας, ἀλλ’ ἡ παροῦσα δὲν εἶναι ἐπιβλαβὴς εἰς τὰ ἑλληνικὰ συμφέροντα, οὔτε ταπεινώνει τὸν ἑλληνικὸν λαὸν ἀπέναντι τῶν ἀλλοδαπῶν. Καὶ διὰ τοῦτο δὲν φρονῶ ὅτι εἶναι δικαία ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. συνάδελφος.

§45ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας εἶπεν ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης οἱ Ἕλληνες ἐν Αἰγύπτῳ περιέρχονται εἰς θέσιν Φελλάχων, νομίζω ἀναγκαῖον ν’ ἀπαντήσω εἰς τοῦτο ἰδίως, ἵνα μὴ ὑποτεθῇ ὅτι ἐλήφθη μέτρον οἱονδήποτε παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, οὐχὶ δυνάμενον νὰ ἔχῃ τοιαῦτα ἀποτελέσματα, ἀλλ’ ἔστω καὶ δυνάμενον νὰ βλάψῃ κατ’ ἐλάχιστον τὴν θέσιν τῶν ἐν Αἰγύπτῳ Ἑλλήνων. Διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης ἀναντιῤῥήτως ἀπέκτησεν ἡ Ἑλλὰς μεγίστας ὠφελείας, ἀπέκτησε τὴν ὠφέλειαν τοῦ προνομίου, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ καπνοῦ εἰς Αἴγυπτον. Ἡ Τουρκία εἰσπράττει ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ ἰδίου καπνοῦ εἰς Αἴγυπτον 10 γρόσια κατ’ ὀκᾶν, ἀλλ’ ὁ ἑλληνικὸς καπνὸς ἐξαγόμενος οὐδὲν πληρώνει, ἑπομένως ὁ ἑλληνικὸς καπνὸς θέλει προτιμᾶσθαι τοῦ Τουρκικοῦ· περὶ τούτου οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, διότι δὲν δύναται ἡ Τουρκία νὰ καταργήσῃ τέλος τῶν 10 γροσίων, ἀφοῦ ἂν τὸ καταργήσῃ, ὀφείλει ἀποζημίωσιν εἰς τὸ ταμεῖον τῶν ξένων χρεῶν, ἣν οὐδαμοῦ ἄλλοθι δύναται νὰ πορισθῇ. Εἴμεθα ἄρα ἀσφαλεῖς περὶ τῆς προτιμήσεως τοῦ ἡμετέρου καπνοῦ ἐν Αἰγύπτῳ, διότι ἡ Τουρκία εἶναι ὑπόχρεως νὰ διατηρῇ τὸ τέλος τοῦτο τῶν 10 γροσίων κατ’ ὀκᾶν ἐπὶ τοῦ ἰδίου καπνοῦ ἐξαγομένου εἰς Αἴγυπτον. Ἀλλ’ ὅσον μέγα καὶ ἂν ᾖ τὸ πλεονέκτημα—καὶ εἶναι τὸ μεγαλείτερον πλεονέκτημα ὅσων ποτε ἀπέκτησεν ἡ Ἑλλὰς ἐξ ἐμπορικῆς πρὸς ξένον Ἔθνος συμβάσεως—πρέπει νὰ ἐξαγοράζηται δι’ ἀνταλλάγματος ἀνεκτοῦ· καὶ ἂν τὸ ἀντάλλαγμα ἦτο ὁποῖον παρέστησεν αὐτὸ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας, οὐδὲ τὰ 10 ἢ πλείονα ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα θὰ ἐσοδεύῃ ἡ χώρα ἐκ τοῦ πλεονεκτήματος, δύνανται νὰ θεωρηθῶσι καλῶς ἀποκτώμενα. Ἀλλ’ ὡς εἶπον, οὐδὲν ἡ Ἑλλὰς παραχωρεῖ καὶ κατ’ οὐδὲν ἡ θέσις τοῦ ἐν Αἰγύπτῳ Ἕλληνος μεταβάλλεται, ὁ δὲ κ. βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας θέλει ἀναγνωρίσει ὅτι οὐχὶ ὀρθῶς ἐξετίμησε τὰ τῆς συμβάσεως, ὅταν ἀκούσῃ ὅτι 5 ἡμέρας μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς ἡμετέρας συμβάσεως ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ὑπέγραψε σύμβασιν περιέχουσαν ἄρθρον μόνον, λέγον ὅτι πάντα τὰ ἄρθρα τῆς Ἑλληνικῆς συμβάσεως ἰσχύουσι καὶ ἐπὶ Ἄγγλων ὑπηκόων. Πιστεύει ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἤθελε δεχθῆ παρὰ τοῦ Κεδίδου, ὅπως οἱ Βρεττανοὶ ὑπήκοοι χαρακτηρισθῶσι ὡς Φελλάχοι; Ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις εἶνε ἡ προνομιοῦχος Κυβέρνησις ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ ἀφοῦ ζητῇ ὅπως ἐπεκταθῶσιν αἱ διατάξεις τῆς Ἑλληνικῆς συμβάσεως καὶ εἰς τοὺς Ἄγγλους ὑπηκόους, δὲν ἐννοεῖ βεβαίως ὅτι αἱ διατάξεις αὗται χαρακτηρίζουσι τοὺς Ἕλληνας ὑπηκόους ὡς Φελλάχους. Ἡ σύμβασις οὐδὲν περιέχει τὸ μεταβάλλον τὴν ἐνεστῶσαν κατάστασιν. Ἀλλὰ τότε, δύναται νὰ ἐρωτήσῃ τις, τί ἀποκτᾷ ἡ Αἴγυπτος τοσαῦτα δοῦσα πρὸς τὴν Ἑλλάδα; ἀποκτᾷ μέγα τι, τὴν ἠθικὴν ὠφέλειαν, ὅτι συνηλλάχθη πρὸς ξένον Κράτος· εἶναι δὲ αὕτη ἡ πρώτη σύμβασις, ἣν συνῆψε πρὸς ξένον Κράτος. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ηὐτύχησεν ἐκ συγκυρίας αὐτὴ νὰ ᾖναι ἡ παρέχουσα εἰς τὴν Αἴγυπτον τὴν ὠφέλειαν ταύτην καὶ λαμβάνει τὸ ἀντάλλαγμα. Διάφοροι περιστάσεις ἤγαγον τὴν Ἑλλάδα εἰς στενοτέρας σχέσεις πρὸς τὴν Αἰγυπτιακὴν Κυβέρνησιν καὶ διάφοροι ἄλλαι περιστάσεις παρέχουσιν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν τὴν βεβαιότητα, ὅτι τὸ κῦρος τοῦ μέτρου, οὗ τινος ἔλαβε τὴν πρωτοβουλίαν, οὐδένα διατρέχει κίνδυνον ν’ ἀποκρουσθῇ τελεσφόρως. Ὁ συνδυασμὸς τῶν περιστάσεων τούτων, τῶν λίαν εὐνοϊκῶν, παρήγαγεν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος τὴν σύμβασιν ταύτην. Καὶ ἐὰν ἡ Ἑλλὰς δὲν ὑπέγραφεν αὐτήν, αἱ ἄλλαι Δυνάμεις βραδύτερον ἴσως θὰ ὑπέγραφον ὅμως ὁπωσδήποτε συμβάσεις πρὸς τὴν Αἴγυπτον, ἐπειδὴ δὲ ἡ Ἑλλὰς δικαιώματα ἴδια δὲν ἔχει ἐν Αἰγύπτῳ, ἀλλ’ ἀπολαύει τῶν πλεονεκτημάτων τῶν παρακολουθούντων τοῖς πλεονεκτήμασι τῶν ἄλλων, διότι τὰ δικαιώματα αὐτῆς ὑφίστανται ἐφ’ ὅσον ἄλλα Κράτη τὰ μᾶλλον εὐνοούμενα ἀπολαύουσιν αὐτῶν, ὅταν τὰ Κράτη ταῦτα ἤθελον κανονίσει διὰ συμβάσεων τὰ τῶν ὑπηκόων αὐτῶν ἐν Αἰγύπτῳ, αἱ συμβάσεις αὗται θὰ καθίστων ἄσκοπον τὴν συνομολόγησιν συμβάσεως Ἑλλάδος καὶ Αἰγύπτου. Προλαβόντες συνωμολογήσαμεν σύμβασιν, ὅτε αὕτη εἶχεν ἀξίαν διὰ τὴν Αἴγυπτον, καὶ ἐκανονίσαμεν δι’ αὐτῆς αὐτοτελῶς τὰ τῶν σχέσεων ἡμῶν πρὸς τὴν Αἴγυπτον, ἀνοίξαντες ἀγορὰν νέαν εἰς πολύτιμον τῆς ἡμετέρας χώρας γεωργικὸν προϊόν, καὶ ἐξασφαλίσαντες αὐτῷ ἐν τῇ ἀγορᾷ ἐκείνῃ προνομιοῦχον θέσιν. Ἄν ὁ κ. βουλευτὴς ἔλεγεν ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔπρεπε νὰ συντελέσῃ ἵνα δοθῇ εἰς τὴν Αἴγυπτον ἡ ἠθικὴ ἱκανοποίησις τῆς συνομολογήσεως συμβάσεως, ἤθελον ἐννοήσει τὰς παρατηρήσεις αὐτοῦ, καίτοι θὰ ἐθεώρουν αὐτὰς ἀτόπους, διότι πιστεύω ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει Ἕλλην μὴ ἐπιθυμῶν τὴν πρόοδον τῆς Αἰγύπτου. Ἡ Αἴγυπτος ὠφελεῖ πολλαχῶς τὴν Ἑλλάδα, ἡ πρόοδος, ἡ ἠθικὴ καὶ ἡ ὑλικὴ τῆς Αἰγύπτου εἶνε λίαν ἀσπαστὴ τῇ χώρᾳ ἡμῶν, καὶ ἐφ’ ὅσον διὰ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως ἠδυνήθημεν νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν πρόοδον τῆς Αἰγύπτου διὰ τῆς ἀναγνωρίσεως τῶν διεθνῶν αὐτῆς δικαιωμάτων, οὐ μόνον οὐδὲν ἐθυσιάσαμεν, ἀλλ’ ἐπράξαμέν τι σύμφωνον πρὸς τὴν πολιτικὴν τοῦ ἡμετέρου Κράτους. Αἱ διατάξεις, τὰς ὁποίας ἐπέκρινεν ὁ κ. βουλευτής, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν ἔρευναν τῶν ἀποθηκῶν καὶ οἰκιῶν, οὐδένα περιέχουσιν οὐσιαστικὸν νεωτερισμὸν, καὶ ἂν περιεῖχον, ἀρκεῖ ὅτι ἡ Ἀγγλία ἔσπευσε νὰ τὰς δεχθῇ εἰς ἀπόδειξιν τῆς ὀρθότητος αὐτῶν. Ἀλλὰ δὲν περιέχουσιν ἄξιον μνείας νεωτερισμὸν, διότι τὰ κατὰ λαθρεμπορίου ἀναγραφόμενα ἐν τῇ συμβάσει εἶνε κατ’ οὐσίαν αὐτὰ ταῦτα τὰ τέως γενόμενα, ἀλλὰ μὴ ἀναγεγραμμένα ἐν συμβάσει, ἡμεῖς δὲ ἰδίως ἔχομεν συμφέρον, ἔστω καὶ διὰ νεωτερισμῶν, νὰ ἐπιτύχωμεν ἵνα τὸ λαθρεμπόριον κατασταλῇ. Ἐφ’ ὅσον ὁ καπνὸς ἦτον ἀποκεκλεισμένος ἐξ Αἰγύπτου, ὑπῆρχε τοὐλάχιστον ὑλική τις ὠφέλεια ἐν τῇ διαπράξει τοῦ λαθρεμπορίου ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ καπνοῦ ἐν Αἰγύπτῳ, τὴν ὁποίαν ἐξηγόραζεν ἡ Ἑλλὰς διὰ μεγίστης ἐν ἄλλοις ζημίας καὶ δι’ ἐξευτελισμοῦ. Οἱ λαθρεμπορευόμενοι ἐν Αἰγύπτῳ τὸν Ἑλληνικὸν καπνὸν, ἐξετίθεντο συνεχῶς καὶ ἐξέθετον καὶ τὴν Ἑλληνικὴν Προξενικὴν Ἀρχὴν καὶ τὸ γόητρον τῆς Ἑλλάδος. Ἐν ὅσῳ ὅμως ὑπῆρχεν ἡ ὑλικὴ ὠφέλεια τῆς τοιαύτης ἐξαγωγῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ καπνοῦ ἐκ τοῦ Κράτους, ἠδύνατό τις νὰ θεωρήσῃ ἄκαιρον ἐνέργειάν τινα τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἰς καταστολὴν τῆς ἐν Αἰγύπτῳ λαθρεμπορίας, ἀφοῦ αὕτη δὲν ἐγίνετο κατὰ τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ κατὰ ξένου Κράτους. Ὅταν ὅμως, ὡς ἤδη, ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις παρεδέχθη ν’ ἀνοίξῃ τοὺς λιμένας αὑτῆς εἰς τὸν Ἑλληνικὸν καπνὸν, ποῖον λόγον δύναται νὰ ἔχῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἵνα μὴ παράσχῃ εἰς τὴν Αἴγυπτον πᾶσαν πρέπουσαν συνδρομὴν εἰς καταστολὴν τοῦ λαθρεμπορίου τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων, ἐξ οὗ θέλει ἀφαιρέσει ἀφορμὰς ἀπείρους, οἵας εἴχομεν ἐν τῷ παρελθόντι, ὅπως περιέλθωμεν εἰς δυσχερῆ θέσιν καὶ πληρώνῃ ἀκριβὰ τὸ Κράτος τὴν ὑλικὴν ὀλίγων καὶ ἀναξίων τοιαύτης προστασίας ὠφέλειαν. Ἡ σύμβασις ἄρα δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ἢ ὡς παρέχουσα ἀμέριστον τὴν ὠφέλειαν, δὲν ἔπρεπε δὲ μόνον νὰ ψηφίσῃ αὐτὴν ἡ Βουλή, ἀλλ’ ἔπρεπε ταὐτοχρόνως ἐκ τῆς συζητήσεως νὰ διαπιστωθῇ, ὅτι οὐδὲν δι’ αὐτῆς ἐθυσιάσαμεν. Ἐὰν δύναται νὰ πιστευθῇ, ὅτι παρεδέχθημεν διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης ὅρους οἱουσδήποτε ἐπιβλαβεῖς ἤθελε τῇ ἀφαιρέσει τοῦτο ἓν τῶν μεγίστων ἀγαθῶν, ἅπερ ὑπόσχεται, τουτέστι τὸν στενότερον σύνδεσμον τῆς Αἰγύπτου μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Ὁ σύνδεσμος οὗτος εἶναι πολύτιμος τῇ Ἑλλάδι, εἰς τοῦτο δ’ ἀφορῶν θεωρῶ τὴν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Μαντινείας τὴν περὶ τοῦ χασὶς ὡς ἀτόπως γενομένην. Δὲν ἔπρεπε νὰ παρασταθῇ ὅτι ὑπάρχει ἐν Ἑλλάδι ἐπιθυμία, ὅπως ὠφεληθῶμεν ἡμεῖς καταστρέφοντες τὸν Αἰγυπτιακὸν λαόν. Οὐδὲν ὑπάρχει βλαπτικώτερον εἰς τὸν ὀργανισμὸν τῆς χρήσεως τοῦ χασίς· τὸ χασὶς εἶναι δηλητήριον ἐκ τῶν χειρίστων, διότι προσβάλλει εὐθὺ τὰς διανοητικὰς δυνάμεις. Ὁ λαὸς τῆς Αἰγύπτου εἶναι ἐπιῤῥεπὴς εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ χασίς, οὗτινος ἡ εἰσαγωγὴ εἶναι μὲν ἀπηγορευμένη, ἀλλὰ γίνεται λαθραίως. Τὸ λαθραῖον τῆς εἰσαγωγῆς φέρει τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ εἴδους. Ἐὰν ἦτο ἐλευθέρα ἡ εἰσαγωγή, τὸ χασὶς θὰ εἶχε τιμὴν πολὺ κατωτέραν ἐκείνης, ἥτις ὑπηγόρευσεν εἰς τὸν κ. βουλευτὴν ἐκ Μαντινείας τὰς σκέψεις, ἃς ἠκούσατε, οὐδεμίαν δὲ θὰ εἶχεν ἐξ αὐτοῦ ἡ ἡμετέρα χώρα. Τὸ χασὶς διὰ τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς καλλιεργείας αὐτοῦ ἐν Αἰγύπτῳ καὶ τῆς εἰσαγωγῆς αὐτοῦ ἔξωθεν, καλλιεργεῖται μόνον παρὰ τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν λαθραίαν αὐτοῦ εἰσαγωγήν. Μικρᾶς οὔσης ἕνεκα τῶν λόγων τούτων τῆς παραγωγῆς, εἶναι βαρεῖα ἡ τιμὴ αὐτοῦ· ἂν ὅμως ἐπετρέπετο ἡ καλλιέργεια αὐτοῦ ἐν Αἰγύπτῳ καὶ ἡ ἔξωθεν εἰσαγωγή, ἐλαχίστη θὰ ἦτο ἡ τιμὴ τοῦ προϊόντος, διότι, ὡς γνωρίζει ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας, δὲν ὑπάρχει φυτὸν ἀναπτυσσόμενον τοσοῦτον εὐκόλως, ὅσον τὸ χασίς. Εἰς Ἐπαρχίας παρ’ ἡμῖν ἔνθα εἰσήχθη ἡ καλλιέργεια ἐν ἀγνοίᾳ τῆς ἐν Αἰγύπτῳ ἀπαγορεύσεως ὅτε ἠθέλησαν οἱ καλλιεργηταὶ νὰ ἐκριζώσωσιν αὐτὸ, ἵνα τραπῶσιν ἐπὶ ἄλλην παραγωγήν, ἐδέησε νὰ ἐπαναλάβωσι πολλάκις τὴν ἐκσκαφὴν, διότι ἐκ τῆς ἐλαχίστης ἀπομενούσης ῥίζης ἀνεβλάστανε δασύτατος ὁ θάμνος. Ἀλλὰ καὶ ὠφέλεια ἂν ἤθελεν ὑπάρξει ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ χασὶς εἰς Αἴγυπτον, οὐδὲ κατὰ διάνοιαν θὰ ἐπετρέπετο τῇ Ἑλληνικῇ Κυβερνήσει, ἵνα ἐπιζητήσῃ ὅπως ἐπιβάλῃ διὰ τῆς συμβάσεως εἰς τὴν Αἴγυπτον τὴν εἰσαγωγὴν προϊόντος δηλητηριάζοντος τὸν λαὸν αὐτῆς.

§46ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξήτασεν ἄπειρα ζητήματα, τὰ ὁποῖα δευτερεύουσαν ἔχουσι θέσιν ὡς πρὸς τὸ ἀντικείμενον τῆς συζητήσεως, παραλείψας νὰ ἐξετάσῃ τὸ κύριον ἀντικείμενον, δηλαδὴ ἂν τὸ ἄρθρον 5ον τῆς συνθήκης πράγματι στερῇ τοὺς ἡμετέρους ὑπηκόους πολυτίμων δικαιωμάτων. Οὕτως ἔχουσιν ἤδη τὰ πράγματα, μᾶς εἶπεν, ὅπως καὶ ἐν τῇ συνθήκῃ διαγράφονται. Τὸν διαβεβαιῶ μὲ τὸν θετικώτερον τρόπον ὅτι εὑρίσκεται εἰς πλάνην, ὅτι ἐν Αἰγύπτῳ ἤδη οὐδέποτε ὑπάλληλος τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως δύναται νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν οἰκίαν Ἕλληνος ἄνευ τῆς παρουσίας προξενικοῦ ὑπαλλήλου. Τοῦτο ἰσχύει καὶ ἐπὶ τῶν Εὐρωπαίων, καὶ ἐπὶ τῇ ἀπωλείᾳ τοῦ δικαιώματος τούτου παρεχωρήθη ἡμῖν ὡς ἀντάλλαγμα ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ καπνοῦ. Ἐπλανήθη λοιπὸν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑποθέσας, ὅτι εἰς τὴν σύναψιν τῶν συμβάσεων προέβη ἡ Αἴγυπτος ἀπὸ ἐθνικὴν φιλοτιμίαν τοῦ νὰ συνάψῃ συνθήκην, καὶ ἕνεκα τούτου ἔσπευσε νὰ χορηγήσῃ ἡμῖν τὸ δικαίωμα τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ ἡμετέρου καπνοῦ. Αὐτὸς ὁ κ. Πρόεδρος προσέθηκεν ὅτι ἡ Αἴγυπτος συνῆψεν ἀμέσως ὁμοίαν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἀγγλίας, ἡ δὲ τοιαύτη σύμβασις ἱκανοποιεῖ ἀρκούντως τὴν φιλοτιμίαν τῆς Αἰγύπτου, ἵνα μὴ προβῇ διὰ θυσιῶν εἰς τὴν μεθ’ ἡμῶν σύμβασιν. Οὐχί, κύριοι, ἐθνικὴ φιλοτιμία, ἀλλ’ ἐπιθυμία τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως ν’ ἀποκτήσῃ δικαιώματα ἐπὶ βλάβῃ τῶν ἡμετέρων ὁμογενῶν τὴν ἔπεισαν νὰ παραδεχθῇ τὴν εἰσαγωγὴν τῶν καπνῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἐμερίμνησε νὰ τεθῇ ῥητῶς ἐν τῷ ἄρθρῳ 5 τῆς συμβάσεως ἡ παραχώρησις τῶν δικαιωμάτων ἐκείνων. Ἀλλὰ τὰ δικαιώματα ταῦτα, εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος, παρεχώρησε καὶ ἡ Ἀγγλία. Ἡ παραχώρησις, κύριοι, οἱουδήποτε δικαιώματος ἐκ μέρους τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Αἰγύπτου οὐδεμίαν δύναται νὰ ἔχῃ ἐπιβλαβῆ συνέπειαν· διότι ἡ Ἀγγλία εἶναι εἰς θέσιν πάντοτε νὰ προστατεύῃ δεόντως τοὺς ὑπηκόους αὐτῆς, οἵτινες οὐδένα τρέχουσι κίνδυνον νὰ ὑποστῶσι πιέσεις καὶ καταδιωγμούς· ἀλλ’ ὅλως διάφορος εἶναι ἡ θέσις τῶν ἡμετέρων ὑπηκόων, ἣν βεβαίως οὐδόλως βελτιώνει ἡ παροῦσα συνθήκη. Τοῦτο εἶναι, κύριοι, τὸ κύριον θέμα τῆς συζητήσεως, ὅτι στερούμεθα πολυτίμων δικαιωμάτων, διότι οἱ ὁμογενεῖς ἡμῶν θὰ ὑπάγωνται τοῦ λοιποῦ εἰς τὰς αὐτὰς διατάξεις, εἰς ἃς ὑπάγονται καὶ οἱ ἐγχώριοι. Οἱ ὑπάλληλοι τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως ἀποκτῶσι τὸ δικαίωμα νὰ εἰσέρχωνται ἐν πάσῃ στιγμῇ ἡμέρας ἢ νυκτὸς ἄνευ διατυπώσεων εἰς τὰς οἰκίας τῶν ἡμετέρων ὑπηκόων καὶ νὰ ἐνεργῶσιν οἵαν ἂν εὐαρεστῶνται ἔρευναν.

§47ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Ἐξομοιοῦνται ὡς πρὸς τὰ ἤθη ταῦτα μετὰ τῶν ἐγχωρίων.

§48ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς πρὸς τὰ ἤθη ταῦτα δηλαδὴ ἂν ποινὴ ἐπιβάλλεται κατὰ τοῦ ἐγχωρίου, ποινὴ θέλει ἐπιβληθῆ καὶ κατὰ τῶν Ἑλλήνων ὑπὸ τῶν Αἰγυπτιακῶν Ἀρχῶν! Αὐταὶ ἦσαν αἱ πολύτιμοι παραχωρήσεις, τὰς ὁποίας ἐπεδίωξεν εὐφυῶς ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις καὶ κατώρθωσε νὰ ἀποκτήσῃ, καὶ οὐχὶ ἡ φιλοτιμία νὰ συνάψῃ σύμβασιν μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Μὲ κατέκρινεν, ὅτι ἀτόπως ἐξέφρασα ἀπὸ τοῦ βήματος τὴν ἐπιθυμίαν τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ ἡμετέρου χασὶς ἐν Αἰγύπτῳ, διότι οὕτω δηλητηριάζεται ὁ Αἰγυπτιακὸς λαός. Ὁ Αἰγυπτιακὸς λαὸς θέλει νὰ δηλητηριάζεται διὰ τοῦ χασὶς, ὅπως καὶ ὁ Κινεζικὸς διὰ τοῦ ὀπίου, καὶ οὐδόλως ἰσχύουσι τὰ προφυλακτικὰ μέτρα. Ἂν λοιπὸν ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις θέλῃ νὰ προφυλάξῃ τοὺς ὑπηκόους της ἀπὸ τῆς τοιαύτης δηλητηριάσεως, πρέπει νὰ ἀποφύγωμεν ἡμεῖς τὴν πώλησιν τῶν προϊόντων μας, ἵνα τοῖς ἐπιβάλλωμεν τὸν ἠθικὸν νόμον; Καὶ ὅμως ἐγὼ οὐδὲ ἐπιθυμίαν εἰσαγωγῆς ἐξεδήλωσα, ἀλλ’ ἐξέφρασα ἁπλῶς τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ προϊόντος τούτου εἰς Αἴγυπτον ἤθελε χορηγήσει ἄπειρα κέρδη εἰς τὴν ἡμετέραν γεωργίαν. Φρονῶ ἑπομένως, ὅτι ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνα, ὅτι μετὰ τὴν ψήφισιν τῆς συνθήκης ταύτης, οἱ ἡμέτεροι ὑπήκοοι ἐν Αἰγύπτῳ ἀποβάλλουσι πλέον τὴν ὑπέροχον θέσιν, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν καὶ οἱ λοιποὶ Εὐρωπαῖοι, καὶ περιέρχονται εἰς τὴν θέσιν τῶν εὐτελῶν ὑπηκόων τοῦ Κεδίβου, εἶναι ἀλήθεια ἀναμφισβήτητος. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν τὸ μοναδικὸν ἄρθρον καὶ τὸ σύνολον εἰς τρίτην καὶ τελευταίαν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Αἰγύπτου ἐμπορικῆς καὶ τελωνιακῆς συμβάσεως).

§49ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος τῆς εἰσαγωγῆς, κατασκευῆς καὶ πωλήσεως τῶν χημικῶν πυρείων.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§51Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Νομίζω, ὅτι τῶν νομοσχεδίων ὅλαι αἱ ψηφοφορίαι πρέπει νὰ γίνωνται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§52ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν θὰ ἀλλάξωμεν τὸν Κανονισμόν.

§53Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τοῦ πλείστου μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἀμφιβολία ὅτι γίνονται πισταὶ αἱ ψηφοφορίαι ἐν ἀπαρτίᾳ. Χάριν λοιπὸν τῆς ὑπολήψεως τῆς Βουλῆς προτείνω νὰ γίνωνται αἱ ψηφοφορίαι δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως· διότι ἄλλως θὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμνωμεν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, ὅπερ οὐ μόνον ἄτοπον, ἀλλὰ καὶ χρόνον θὰ δαπανᾷ.

§54Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐγὼ ἀπορῶ πῶς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βώλου συνάδελφος, ὅστις μεριμνᾷ πάντοτε ὑπὲρ τῆς τηρήσεως τοῦ Κανονισμοῦ, κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην δὲν ἐπρόσεξεν ἂν ᾖναι δυνατὴ ἡ τροποποίησις τοῦ Κανονισμοῦ ὑπὸ τοὺς τοιούτους ὅρους· διότι τοῦτο εἶναι ἐξευτελιστικὸν διὰ τὴν Βουλήν, διότι ἐὰν σκεφθῇ ἡ Βουλὴ ἐν ἀπαρτίᾳ, ἐν νομιμότητι πληρεστάτῃ, ὅτι διατρέχει τὸν κίνδυνον νὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα εἰς συκοφαντίας καὶ ἀποπλανήσεις, τὸ νὰ ἔχῃ τις τοιαύτην ταπεινὴν ἰδέαν, τὸ θεωρῶ ἐξευτελιστικόν. Ἄλλως τε διὰ τοῦ Κανονισμοῦ δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητεῖ ὁ ἀξιότιμος βουλευτής, ὅπερ εἶναι καὶ προτιμότερον, διότι ἕκαστος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ τὴν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, καὶ οὕτω ἀποφεύγομεν τὴν ταπεινὴν καὶ ἐξευτελιστικὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ὑπ’ ὄψιν του ὁ ἐκ Βώλου βουλευτής.

§55Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὡς γνωστὸν ὁ Κανονισμὸς ὑπαγορεύεται ὑπὸ τῶν περιστάσεων καὶ δύναται κάλλιστα ἡ Βουλὴ ἐν ἀνάγκῃ νὰ προβῇ καὶ εἰς τὴν μεταβολὴν αὐτοῦ· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἐζήτησα τὴν μεταβολὴν τοῦ Κανονισμοῦ· ἐννοῶ εἰς ἑκάστην ψηφοφορίαν νὰ ζητῶσι 15 τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν· οὐδὲ νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκπίπτει, ἐὰν θέλῃ νὰ μεταδώσῃ τὴν πεποίθησιν, ὅτι κατὰ τὰς ψηφοφορίας, αἵτινες γίγνονται ὑπὸ τὰς γνωστὰς πολιτικὰς περιστάσεις, ἦτο ἐν νομίμῳ ἀπαρτίᾳ. Ὡς εἶναι γνωστὸν κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως ὑπάρχουσι παρόντες 127 ἢ 128, ἀλλὰ δὲν μένουσι πάντες ἐντὸς τῆς αἰθούσης καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς συνεδριάσεως· τινὲς εἰσέρχονται εἰς τὰ δωμάτια, ἄλλοι δὲ καὶ ἐξέρχονται τῆς Βουλῆς.

§56ΤΙΝΕΣ. Οἱ ἐν τοῖς δωματίοις θεωροῦνται παρόντες.

§57Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Γνωρίζω, ὅτι ταῦτα λέγει ὁ Κανονισμὸς, ἀλλ’ ἡ διάταξις αὕτη, ἥτις ἦτο ἐν χρήσει εἰς τὸ ἄλλο κτίριον τοῦ Βουλευτηρίου, διότι ἦσαν ἐγγὺς τὰ δωμάτια τῆς αἰθούσης, δὲν ἐφαρμόσθη ποτὲ εἰς τὸ κτίριον τοῦτο, διότι τὰ δωμάτια δὲν εἶναι ἐγγὺς, ὥστε περιέπεσεν εἰς ἀχρηστίαν ἡ διάταξις αὕτη. Νομίζω λοιπὸν ὄχι διότι ὀφείλομεν νὰ τείνωμεν ἀνεξετάστως τὸ οὖς εἰς ὅ,τι δύναται νὰ ῥηθῇ σκοπίμως ἢ ἀσκόπως ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ διότι ψηφίζοντες νόμους σπουδαίους, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἑδραιώσωμεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι διαρκῶς εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ· ὥστε ἀνάγκη νὰ γίνωνται αἱ ψηφοφορίαι, μάλιστα τῶν τρίτων ἀναγνώσεων δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§58ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§59ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τοῦτο ἀκριβῶς, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Στάϊκος, ἤθελον νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ, ὅτι οὐδὲν ὑπάρχει τὸ ἐξευτελιστικὸν, ἤθελον δὲ προσθέσει ὅτι οὐδὲ κίνδυνος ὑπάρχει παρεξηγήσεως, ὅτι ἐν γνώσει καὶ ἐκ προθέσεως οἱ ἐνταῦθα παραμείναντες ἡμέτεροι συνάδελφοι ὑποβάλλουσιν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, διότι ἡ συμπεριφορὰ αὕτη ἀπέδειξε, καὶ γινώσκομεν πάντες, ὅτι ἡ πρότασις αὐτῶν δὲν θέλει προέλθει ἐκ σκοποῦ ματαιώσεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς· γινώσκομεν ὅτι τότε θέλει γίνει ὑπ’ αὐτῶν ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, ὅταν εἰλικρινῶς ὑποπτεύσωσιν ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λέγων δὲ ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ἐνόει βεβαίως ὅτι δὲν ἐπιθυμεῖ οὐδεμία πρᾶξις τῆς Βουλῆς οὐδὲ καθ’ ὑπόνοιαν νὰ θεωρηθῇ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ τελεσθῇ ἄνευ ἀπαρτίας. Ὁπουδήποτε δὲ καὶ ἂν θελήσῃ νὰ ἐξελέγξῃ τὴν ἀπαρτίαν εἴτε δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ζητῶν τὴν ψηφοφορίαν εἴτε ἄλλως, ἔστω βέβαιος ὅτι θέλει εὕρει ἡμᾶς προθύμους νὰ συντρέξωμεν αὐτόν.

§60ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Κανονισμὸς ἐπιβάλλει εἰς τὸ Προεδρεῖον νὰ ἐξελέγχῃ τὴν ἀπαρτίαν· τὸ εἶδος τῆς ψηφοφορίας δύναται νὰ τὸ ἀποφασίζῃ ἡ Βουλή, ἠμπορεῖ δὲ ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ ὅτι πάντοτε θὰ γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἡ ψηφοφορία.

§61ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Νὰ ἦσθε παραβέβαιοι ὅτι ἅμα ὑπάρχῃ ἀμφιβολία, θὰ σᾶς βοηθήσωμεν.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κωνσταντόπουλος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου περὶ πυρείων.

§63ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἐξετέθησαν χθὲς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς οἱ λόγοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἡμεῖς οἱ ἐνταῦθα ἀντιπολιτευόμενοι θεωροῦμεν τὴν σύστασιν τῶν μονοπωλίων οὐ μόνον ἐπιστημονικῶς καὶ θεωρητικῶς ἀποκρουστέαν καὶ ἀποδοκιμαστέαν, ἀλλὰ καὶ πρακτικῶς ὡς ἀσύμφορον καὶ ἐπιζήμιον εἰς τὸ Κράτος. Οἱ λόγοι οἱ χθὲς ῥηθέντες, προκειμένου ἰδίως περὶ τοῦ μονοπωλίου τὸ ὁποῖον πρόκειται σήμερον νὰ συστήσωμεν περὶ κατασκευῆς πυρείων, λαμβάνουσι κατ’ ἐμὲ ἔκτακτον σπουδαιότητα. Ἠδύνατό τις, κύριοι, νὰ εἴπῃ ὡς ἐλαφρυντικὴν περίστασιν ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου τοῦ πετρελαίου, ὅτι διὰ τῆς λαθρεμπορίας στερεῖται τὸ Κράτος τῆς εἰσπράξεως τοῦ φόρου, καὶ ὅτι δὲν ἀφορᾷ εἰς ἐγχώριόν τινα βιομηχανίαν. Ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου τῶν παιγνιοχάρτων ὅτι ἡ περὶ αὐτῶν παρ’ ἡμῖν βιομηχανία εἶναι μικρὰ καὶ ἀσήμαντος, καὶ ὅτι δι’ αὐτοῦ ἐνισχύεται ὁ ἠθικὸς σκοπὸς τῆς περιστολῆς τῶν τυχηρῶν παιγνιδίων διὰ τῆς ἀνυψώσεως τῆς τιμῆς τῶν παιγνιοχάρτων. Ἀλλ’ ἅπαντες ὅμως οἱ ἐλαφρυντικοὶ οὗτοι λόγοι οὐδόλως ἐφαρμόζονται, προκειμένου περὶ τοῦ μονοπωλίου τῶν πυρείων. Τὸ μονοπώλιον τοῦτο οὐ μόνον, κύριοι, παραβλάπτει τὴν μεγάλην ἀρχὴν τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, οὐ μόνον ἐμποδίζει τὴν ἐξάσκησιν αὐτοῦ ἐνεργουμένην ἐν πάσῃ τῇ Ἑλλάδι ὑπὸ πλείστων ἀνθρώπων, ἀλλὰ προσβάλλει καὶ τὴν ἐθνικὴν βιομηχανίαν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ βιομηχανία αὕτη εὑρίσκεται ἀκόμη ἐν μικρᾷ ἀναπτύξει, οὐχ ἧττον ἠδύνατο καὶ ἔτεινε νὰ ἰσχυροποιηθῇ καὶ βελτιωθῇ· ἀλλὰ διὰ τοῦ μονοπωλίου τὴν πνίγομεν, κύριοι, εἰς τὰ σπάργανά της. Ἐκτὸς τούτου, ἡ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ἄσκησις τοῦ μονοπωλίου τῶν παιγνιοχάρτων, ἡ κατασκευὴ τῶν παιγνιοχάρτων εἶναι ἐργασία εὔκολος, τὴν ὁποίαν ἄνευ μεγάλης περιπλοκῆς δύναται ν’ ἀναλάβῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἡ κατασκευὴ ὅμως τῶν πυρείων εἶναι βιομηχανία δυσχερὴς καὶ πολύπλοκος, ἡ δὲ ἄσκησις αὐτῆς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἐπιβάλῃ εἰς αὐτὴν μερίμνας, τὰς ὁποίας ἀπορῶ πῶς διενοήθη κἂν ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀναλάβῃ. Ἡ βιομηχανία αὕτη θέλει ἀνθρώπους εἰδικούς, διευθυντὰς ἐπιστήμονας, καὶ τοιούτους δὲν ἔχομεν· ἀπαιτεῖ ἐργάτας ἐπιτηδείους, καὶ τοιοῦτοι πολὺ ὀλίγοι ὑπάρχουσι· θέλει καταστήματα πολυδάπανα, καὶ ὑπόκειται εἰς πλείστους κινδύνους ἀναφλέξεως κτλ. Ὅλα ταῦτα μετὰ θάῤῥους ἀναλαμβάνει ἡ Κυβέρνησις! Μεταβάλλεται ἀπὸ διοικήσεως τοῦ Κράτους εἰς διευθυντὴν ἐργοστασίων, καὶ τοῦτο πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἐπιτύχῃ αὔξησίν τινα τῶν δημοσίων εἰσοδημάτων! Ἀλλὰ, κύριοι, θὰ ἐπιτύχῃ καὶ τὴν αὔξησιν ταύτην, θέλει ἐπέλθει πραγματικῶς αὔξησίς τις τῶν Δημοσίων προσόδων διὰ τῆς κατασκευῆς ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τῶν πυρείων; Ἐγὼ λίαν ἀμφιβάλλω. Διατί τὰ καταστήματα τῶν πυρείων, τὰ μέχρι τοῦδε συστηθέντα, δὲν προώδευσαν ἐπαρκῶς; διότι ἡ ἐπιχείρησις αὕτη δὲν εἶναι λίαν ἐπωφελὴς, διότι πάντα τὰ ὑλικὰ εἶναι ἀκριβὰ καὶ φέρονται ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς.

§64ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Μήπως νομίζετε, ὅτι λαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κατασκευάζῃ αὐτά;

§65ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 2 λέγει ῥητῶς· (ἀναγινώσκει). «Πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἀνωτέρω ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ συστήσῃ ἐργοστάσια». Ἄρα ἓν ἐκ τῶν μέτρων εἶναι νὰ κατασκευάζῃ ἡ Κυβέρνησις δι’ ἰδίων ἐργοστασίων αὐτὰ τὰ πυρεῖα.

§66ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ὑπόχρεως.

§67ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, τὰ καταστήματα δὲν ἠδυνήθησαν νὰ προοδεύσωσιν ἕνεκα τῶν μεγάλων δαπανῶν, τῶν κινδύνων καὶ τῶν περιπετειῶν, τὰς ὁποίας ἡ βιομηχανία παρουσιάζει. Ἑπομένως εἶναι ἀδύνατον νὰ παραδεχθῇ τις ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀναλάβῃ ταῦτα, θέλει κατορθώσει ὅπως ἐκ τούτων μείνῃ σπουδαία πρόσοδος. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δύναται ν’ ἀναθέσῃ καὶ εἰς ἄλλους τὴν προμήθειαν αὐτῶν. Βεβαίως, ἀλλὰ καὶ τὸ σύστημα τοῦτο ἔχει τὰ ἄτοπα. Ἔχει τὸ ἄτοπον, ὅτι οἱ ἄλλοι ἐκεῖνοι θὰ ἀναλάβωσι καὶ τὴν καταδίωξιν τῶν παραβιάσεων τοῦ Νόμου, καὶ ἀκόμη τὸ ἄτοπον, ὅτι οἱ προμηθεύοντες τὴν Κυβέρνησιν δύνανται εὐχερῶς νὰ προβῶσιν εἰς δολιότητας. Βλέπετε, κύριοι, ὅτι πρόκειται περὶ μιᾶς ἐπιχειρήσεως ἐπὶ τοσοῦτον δυσχεροῦς καὶ ἀμφιβόλου, ὥστε δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, διατί ἀπεφάσισε νὰ τὴν ἐπιδιώξῃ ἡ Κυβέρνησις. Ὤφειλε τοὐλάχιστον νὰ ἐνθυμηθῇ τὰ συμβαίνοντα ἐν Γαλλίᾳ, ἔνθα ἠναγκάσθησαν μὲν νὰ συστήσωσι τὸ μονοπώλιον τοῦτο ἐν στιγμαῖς μεγίστων ἐθνικῶν συμφορῶν καὶ ὑπερτάτης ἀνάγκης ἀνευρέσεως καὶ σχηματισμοῦ νέων προσόδων πρὸς σωτηρίαν τοῦ Κράτους, καὶ ὅμως πάντες ἐν Γαλλίᾳ, καὶ ἰδίως οἱ διακεκριμένοι ἐπιστήμονες, ἐκφράζονται περὶ τοῦ μονοπωλίου τούτου, καὶ περὶ αὐτῆς τῆς ἁπλῆς φορολογίας τῶν πυρείων κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὁ ὁποῖος ἔπρεπε πραγματικῶς νὰ σταματήσῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ ἀποτρέψῃ αὐτὴν τῆς ὁδοῦ, εἰς ἣν ἐτράπη. Καὶ χθὲς, κύριοι, εἶπον πρὸς ὑμᾶς, ὅτι ἔξοχος καὶ διάσημος συγγραφεὺς, αὐθεντίαν ἐν Γαλλίᾳ ἀποτελῶν, ὁ Μπολιὲ, ἀποφαίνεται περὶ τῆς φορολογίας τῶν πυρείων κατὰ τρόπον, ἐπαναλαμβάνω, ὁ ὁποῖος ἔπρεπε νὰ ἐμβάλῃ εἰς μείζονα περίσκεψιν τοὺς διανοηθέντας νὰ εἰσαγάγωσι τὸ μονοπώλιον τοῦτο. Ἰδοὺ πῶς ἐκφράζεται ὁ συγγραφεὺς οὗτος ἐν ἐκδόσει τοῦ 1879, ὅτε δηλαδὴ εἶχεν ὑπ’ ὄψιν ὅλα τὰ γενόμενα πειράματα καὶ ὅλας τὰς ἐν Γαλλίᾳ ἐπενεχθείσας τροποποιήσεις. Ἀφοῦ ἐξετάζει διαφόρους ἄλλους φόρους λέγει «Ὑπάρχουσι βεβαίως καὶ ἄλλοι ἔμμεσοι φόροι περὶ ὧν ἐσιωπήσαμεν, διότι ἡ ἀνοησία τῶν ἀνθρώπων (la sottise humaine) καὶ ἡ περιφιλαυτία τῶν νομοθετῶν δύναται νὰ ὠθήσῃ αὐτοὺς εἰς ἐπιβολὴν δασμῶν ἐπὶ ἀντικειμένων ἥκιστα ἐπιτηδείων πρὸς τοῦτο. Ἀπόδειξις τούτου εἶναι ἡ πρόσφατος φορολογία τῶν πυρείων, ἥτις μαρτυρεῖ συγχρόνως εἰς ποίαν τρέλλαν (folies) δύνανται νὰ προβῶσιν ὑπουργοὶ τραφέντες μὲ τὰ σοφίσματα τοῦ προστατευτικοῦ συστήματος, καὶ μὴ ἔχοντες οὐδένα σεβασμὸν πρὸς τὴν ἀρχὴν τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου.» Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς ἔλαβε τὴν τόλμην νὰ ἐπιχειρήσῃ τὴν εἰσαγωγὴν τοιαύτης φορολογίας μετὰ τὴν τοιαύτην ἐπίκρισιν ἢ μᾶλλον μετὰ τὸν τοιοῦτον στιγματισμὸν αὐτῆς. Ἐκτὸς τῶν γενικῶν τούτων περὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου παρατηρήσεων, παρατηρῶ, ὅτι ἐν αὐτῷ οὐδόλως ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν τὰ δικαιώματα τῶν ἀσκούντων ἤδη τὴν προκειμένην βιομηχανίαν. Τὰ περὶ ἀποζημιώσεως ἄρθρα, ὅπως θὰ ἴδωμεν κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτῶν, περιωρίσθησαν ν’ ἀποζημιώσωσι τοὺς ἤδη μετερχομένους τὴν βιομηχανίαν αὐτὴν, μόνον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὑλικὸν τῆς κατασκευῆς τῶν πυρείων. Ἀλλ’ ἡ κατασκευὴ τῶν πυρείων ἀπαιτεῖ πολυδάπανα καταστήματα, ὧν ἡ κατασκευὴ εἶναι ἡ μεγαλειτέρα δαπάνη, καὶ ἡ δικαιοσύνη ἀπαιτεῖ νὰ προβῶμεν καὶ εἰς τὴν ἀποζημίωσιν τῶν καταστημάτων. Διὰ φυλλαδίου, τὸ ὁποῖον ἀπηύθυναν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ τὸ ὁποῖον πλεῖστοι ἐκ τῶν συναδέλφων ἔχουσιν ὑπ’ ὄψιν, ζητοῦσιν ἀποζημίωσιν καὶ διὰ τὴν διακοπὴν τὴν ἀπότομον τῆς ἐργασίας των· καὶ περὶ τούτου πρέπει νὰ σκεφθῇ σπουδαίως ἡ Κυβέρνησις καὶ νὰ μὴ ἀδικηθῶσιν ἄνθρωποι, οἵτινες ἐδαπάνησαν χιλιάδας δραχμῶν διὰ νὰ καταρτίσωσι βιομηχανίαν καὶ ἐπάγγελμα, τοῦ ὁποίου στεροῦνται ὡς ἐκ τῶν μέτρων τῆς Κυβερνήσεως.

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν ὁ κ. βουλευτὴς εἶχε δώσει πλείονα προσοχὴν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ἤθελε στηρίξει ἰδίως τὴν κατάκρισιν αὐτοῦ εἰς τὰ τοῦ καταστήματος, τοῦ διευθυνομένου ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, διότι περὶ τούτου ποιεῖται μὲν λόγον τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ ποιεῖται λόγον μόνον ἵνα ὑπάρχῃ πλήρης ἡ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διδομένη ἄδεια. Ὁ νόμος ψηφίζεται οὐχὶ διὰ τὸ ἐνεστὼς μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ μέλλον, τὸ προσεχέστερον ἢ ἀπώτερον· πρέπει ἑπομένως νὰ προΐδῃ πάσας τὰς ἐνδεχομένας περιπτώσεις· αἱ περιπτώσεις ὅμως, εἰς τὰς ὁποίας δέον ν’ ἀφορᾷ ἐν τῷ παρόντι καὶ τῷ προσεχεῖ μέλλοντι, δὲν εἶναι αἱ τῆς συστάσεως ἐργοστασίου παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι αἱ ἄλλαι, αἱ ἐν τῷ αὐτῷ ἄρθρῳ 2 ἀναγραφόμεναι. Ἡ οἰκονομία τοῦ νομοσχεδίου στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἰδέας, ὅτι ἡ Πολιτεία θέλει ἀποκτήσει τὰ ἀναγκαῖα πυρεῖα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ· ἀφοῦ ὅμως ἤδη ὑπάρχει βιομηχανία τις μικρὰ ἐν τῷ Τόπῳ, πρέπει νὰ ἐπωφεληθῶμεν ἐκ τοῦ μονοπωλίου, ἵνα προσπαθήσωμεν νὰ ἐμφυσήσωμέν τινα ζωὴν εἰς τὰ καταστήματα ταῦτα. Τὰ καταστήματα τὰ ὑπάρχοντα ἐν τῷ Κράτει, δὲν εἶναι τοιαῦτα, ὥστε νὰ δυνάμεθα ἐξ αὐτῶν νὰ προσδοκῶμεν τὴν προμήθειαν τοῦ σπουδαιοτέρου ποσοῦ τῆς καταναλώσεως. Οὐ μόνον τῆς πρώτης τάξεως τὸ προϊὸν δὲν δύνανται ταῦτα νὰ παράσχωσιν, ἀλλ’ οὐδὲ τῆς μεσαίας τάξεως, οὐδὲ τῆς καλλιτέρας ἐκ τῶν τῆς κατωτάτης τάξεως. Τὰ καταστήματα ταῦτα παράγουσι τὰ πυρεῖα, τὰ ὁποῖα δύνασθε ν’ ἀναπολήσητε εἰς τὴν μνήμην σας, ὅσοι ἔχετε τὴν ἡλικίαν, ἣν ἐγὼ ἔχω, καὶ ἐνθυμεῖσθε, ὡς ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι, τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἤρξατο ἡ χρῆσις τῶν πυρείων, θὰ ἐνθυμῆσθε τί πυρεῖα ἦσαν. Τὰ δὲ πυρεῖα, τὰ ὁποῖα κατασκευάζουσι τὰ καταστήματα ἡμῶν, εἶναι αὐτὰ ταῦτα, τὰ ὁποῖα παρήγαγον τὰ καταστήματα τότε, καὶ τὰ ὁποῖα εἰς τὰ πλεῖστα μέρη τοῦ κόσμου ἐξέλιπον πρὸ δεκαετηρίδων. Ἀφοῦ ὑπάρχουσι τὰ καταστήματα ταῦτα, ἐνομίσαμεν, ὅτι ἐν τῇ διασκευῇ τοῦ νομοσχεδίου ἔπρεπε καὶ ταῦτα νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει καὶ νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὸν ἐκτελέσοντα τὸν νόμον νὰ προμηθεύηται παρ’ αὐτῶν τὸ ποσὸν, ὅπερ δύνανται νὰ παράσχωσι. Διὰ τοῦτο ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀποκτᾷ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν τῶν πυρείων, ἀλλὰ καὶ ἐν ὅλῳ καὶ ἐν μέρει, ὥστε νὰ δύνηται τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον ἀναδέχονται νὰ συνεισφέρωσι τὰ παρ’ ἡμῖν καταστήματα, νὰ προμηθευθῇ παρ’ αὐτῶν. Αὕτη εἶναι ἡ θεμελιώδης ἰδέα τοῦ νομοσχεδίου, ἥτις καθιστᾷ ὅλως ἄσχετα πρὸς τὴν διασκευὴν αὐτοῦ τὰ ρηθέντα παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Μαντινείας περὶ τῆς ἀνικανότητος πάσης Κυβερνήσεως, ὅπως διαχειρίζεται τοιούτου εἴδους καταστήματα. Βέβαιον εἶναι ὅτι δὲν εἶναι Κυβέρνησις ἡ καταλληλοτέρα ἵνα διαχειρισθῇ τοιοῦτον κατάστημα, οὐδὲ πρόκειται, ὅπως ὑπενόησεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας, νὰ ἐκχωρηθῇ τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς ἰδιώτην, διότι ὡς πρὸς τὴν ἐκχώρησιν εἰς ἰδιώτην τὸ νομοσχέδιον δὲν παρέχει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐξουσίαν· ἀλλ’ ἐτέθησαν ὁπωσδήποτε ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τὰ περὶ κυβερνητικοῦ καταστήματος, διότι ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ συμφέρον ἓν ἐκ τῶν ὑπαρχόντων καταστημάτων νὰ μετατραπῇ εἰς κατάστημα κυβερνητικὸν, ὅπως διὰ τοῦ μέσου τούτου δοθῇ ὤθησις εἰς τὴν βιομηχανίαν ταύτην. Ὥστε ἀφοῦ οὕτω τίθενται κατὰ μέρος αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Μαντινείας, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν ἀκαταλληλότητα τοῦ Δημοσίου ὅπως διαχειρίζηται τοιούτου εἴδους βιομηχανίαν, τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον καθιεροῖ τὸ νομοσχέδιον, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιδεκτικὸν ἐπικρίσεως. Τὰ πυρεῖα παρ’ ἡμῖν εἰσάγονται ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἑπομένως ἡ προμήθεια ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἶναι εὐχερεστάτη, καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν μάλιστα εὐχερεστέρα ἢ εἰς πάντα ἰδιώτην, διότι ὁ ἰδιώτης ἀγοράζει προτιθέμενος νὰ πωλήσῃ ἐν συναγωνισμῷ, δὲν ἠξεύρει ποῖον ποσὸν θέλει δυνηθῆ νὰ διαθέσῃ, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο βεβαίαν τὴν κατανάλωσιν ἁπάσης τῆς χώρας, δύναται νὰ γινώσκῃ περίπου τὸ ὑλικὸν ποσὸν τῆς καταναλώσεως, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ νὰ ἔλθῃ εἰς συμφωνίαν γενικὴν μετὰ καταστήματος, τὸ ὁποῖον ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θέλει βεβαίως συγκατατεθῆ εἰς ἐλάττωσιν τιμῶν, ἣν δὲν θὰ ἀπεδέχετο ὑπὲρ ἰδιωτῶν, ποιουμένων παραγγελίας πολλῷ μικροτέρας· ἡ δὲ διαχείρισις τῶν οὕτως ἀγοραζομένων οὐδεμίαν δυσχέρειαν παρέχει, ὅπως οὐδεμίαν φέρει δυσχέρειαν ἡ διαχείρισις τοῦ σιγαροχάρτου. Ἡ διαχείρισις τοῦ σιγαροχάρτου γίνεται ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ἄνευ οὐδεμιᾶς δαπάνης, διότι οἱ Ταμίαι διαχειρίζονται αὐτὸ ὅπως διαχειρίζονται τὸ χαρτόσημον. Ταῦτα ἔχων ὑπ’ ὄψει ὁ κ. βουλευτὴς ἐτράπη ἐπὶ τὰς γενικὰς μομφὰς κατὰ τοῦ συστήματος τοῦ μονοπωλίου τῶν χημικῶν πυρείων, ἐπικαλεσθεὶς καὶ πάλιν τὴν αὐθεντίαν τοῦ Γάλλου οἰκονομολόγου Leroy—Beaulieu, ἀναγνοὺς μάλιστα καὶ ἀπόσπασμα ἐκ συγγραφῆς αὐτοῦ, νομίζω ὅμως ἐκ τῆς πρώτης ἐκδόσεως τοῦ 1879, ἐνῷ ἔχομεν ἔκδοσιν, πρὸ ὀλίγων μηνῶν παραδοθεῖσαν εἰς τὴν δημοσιότητα, ἔκδοσιν εἰς ἣν βλέπει τις μετατετραμμένην ὀλίγον τὴν γνώμην τοῦ οἰκονομολόγου τούτου οὐχὶ ὡς πρὸς τὴν βάσιν, ἀλλὰ ὡς πρὸς τὴν κατάστασιν τῆς διαχειριζομένης τὸ μονοπώλιον ἑταιρίας. Σήμερον ἐν Γαλλίᾳ οὐδεὶς ἀπαιτεῖ τὴν ἀνυπέρθετον κατάργησιν τοῦ μονοπωλίου, ἅπαξ ἐπιβληθέντος. Ὅσοι ἐθεώρουν αὐτὸ κακὸν ἐξακολουθοῦσιν ἔχοντες τὴν αὐτὴν γνώμην, ἀλλὰ θεωροῦσιν ἐπίσης ὅτι, ὑφισταμένου ἐλλείμματος ἐν τῷ Γαλλικῷ προϋπολογισμῷ, δὲν εἶναι συνετὸν νὰ παραιτηθῶσι τοιαύτης προσόδου, καὶ διὰ τοῦτο ἐνῷ κατὰ τὰ συμβόλαια ἐπετρέπετο νὰ λυθῇ ἡ πρὸς τὴν διαχειριζομένην τὸ μονοπώλιον ἑταιρίαν συμφωνία κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, διότι ἔληγεν ἡ πενταετία, καὶ κατὰ πενταετίαν ἐπετρέπετο ἡ διάλυσις τῆς συμφωνίας, οὐ μόνον ἡ Κυβέρνησις δὲν κατεδήλωσε τὴν μίσθωσιν, ἀλλ’ οὐδὲ φωνὴ ἠκούσθη ὑπὲρ τῆς διαλύσεως αὐτῆς. Πάντες ὑπῆρξαν σύμφωνοι ὅπως ἀνανεωθῇ τὸ πρὸς τὴν ἑταιρίαν συμβόλαιον, καὶ ἐν τῇ Βουλῇ δὲν ἐγένετο κἂν συζήτησις περὶ τούτου. Ἐν Γαλλίᾳ ὅμως θὰ ἦσαν δεδικαιολογημένοι καὶ σήμερον ἔτι ἀπέναντι ἐλλείμματος, ὁποῖον ὑπάρχει ἐν τῷ Γαλλικῷ προϋπολογισμῷ, οἱ ἔχοντες τὴν γνώμην, ἣν ἀρχικῶς ἐξέθεσεν ὁ Leroy Beaulieu, ἂν ἐξηκολούθουν, φρονοῦντες ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ διατηρηθῇ τὸ μονοπώλιον, διότι ἐν Γαλλίᾳ αἱ περιστάσεις ὡς πρὸς τὴν βιομηχανίαν τῶν πυρείων εἶναι ὅλως διάφοροι ἢ ἐνταῦθα. Ἐν Γαλλίᾳ ἡ βιομηχανία τῶν πυρείων ἀπεδείχθη λίαν ἐπιτυχής, ἡ βιομηχανία αὕτη μεγίστην εἶχεν ἀνάπτυξιν, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἀντεκατεστάθη εἰς τὴν ἐλευθερίαν τὸ σύστημα τοῦ μονοπωλίου, καὶ πολὺ δικαίως ὁ Leroy Beaulieu ἐπικρίνει τὸ λειτουργοῦν σύστημα ὡς καταστρέφον τὴν ἐλευθερίαν τῆς βιομηχανίας καὶ τοῦ ἐμπορίου. Ἀλλὰ ποίαν ἐλευθερίαν βιομηχανίας καταστρέφει παρ’ ἡμῖν τὸ μονοπώλιον; πλήρης ὑπῆρχεν ἄδεια εἰς πάντας ὅπως συστήσωσιν ἐνταῦθα καταστήματα. Ἀφ’ ὅτου ὑπάρχει τὸ Βασίλειον, ἀπὸ πεντηκονταετίας καὶ πλέον ἕκαστος ἠδύνατο, ἐὰν ἤθελε, νὰ συστήσῃ κατάστημα παραγωγῆς πυρείων, εἰς οὐδεμίαν ὑποβαλλόμενον ἰδικὴν φορολογίαν, καὶ ἐν τούτοις μετὰ 50 ἐτῶν ὕπαρξιν, ἀπὸ τῆς ἐγκαθιδρύσεως τῆς Βασιλείας ἐν Ἑλλάδι, δὲν ἠδυνήθημεν νὰ ἔχωμεν ἄλλα ἢ τὰ τρία καχεκτικὰ καταστήματα, γνωστὰ μόνον εἰς τοὺς ἀνιχνεύσαντας τὰ τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς τῶν πυρείων. Τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ ἐλευθερίαν ἐμπορίου καταπνιγομένην· τοὐναντίον, ἡ βιομηχανία ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἐλευθερίας τοσούτῳ ἀπεδείχθη ἀνίκανος νὰ προκόψῃ, ὥστε ἡ μεταβολὴ τοῦ συστήματος διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς προστασίας, ἣν θέλει παράσχει τὸ μονοπώλιον, ὑπόσχεται ὑπὲρ τῆς βιομηχανίας ταύτης ἀγαθὰ παρ’ ἡμῖν. Τὰ λεχθέντα ἄρα παρὰ τοῦ Leroy Beaulieu λίαν ἀκριβῶς ὡς πρὸς τὴν Γαλλίαν, παρ’ ἡμῖν ἔχουσι τὴν ἀντίθετον ὅλως ἐφαρμογήν, διότι παρ’ ἡμῖν, ὡς εἶπον, ἡ ἐλευθερία τῆς βιομηχανίας ταύτης ἀπεδείχθη ἀπρόσφορος πρὸς τὸ προϊὸν τοῦτο. Μὴ ἔχοντες λοιπὸν λόγον τινὰ ἐκ τῆς ἀναπτύξεως τῆς βιομηχανίας ταύτης ἵνα πολεμήσωμεν τὸ προτεινόμενον Νομοσχέδιον, μὴ ἔχοντες λόγον ἐκ τῆς δυσχερείας περὶ τὴν διαχείρισιν, διότι ἡ διαχείρισις, προκειμένου περὶ εἰσαγωγῆς ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, εἶναί τι ἁπλούστατον, οὐδένα ἔχομεν λόγον ἵνα μὴ παραδεχθῶμεν μέτρον, τὸ ὁποῖον ὁπωσδήποτε θέλει συντελέσει εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἐλλείμματος, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ὑπάρχει ἔλλειμμα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἢ εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τοῦ ἰσοζυγίου, ἐὰν πειθώμεθα ὅτι τὸ ἰσοζύγιον ἀποκατέστη ἢ καὶ εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ περισσεύματος, ἐὰν καὶ περὶ προελεύσεως περισσεύματος ἔχωμεν ἐλπίδα, διότι καὶ περισσεύματος ἔχομεν ἀνάγκην ἵνα ἀνταποκριθῶμεν εἰς τοσαύτας ἄλλας ὑποχρεώσεις τῆς Πολιτείας.

§69Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἶμαι κατὰ τῶν μονοπωλίων, τὰ ὁποῖα κατεδίκασεν ἡ ἀνθρωπίνη πρόοδος, εἶμαι δὲ καὶ κατὰ τῆς ἐπιβολῆς φόρων, ἐνόσῳ οὗτοι δὲν στηρίζονται ἐπὶ τῆς ἀνθρωπίνως δυνατῆς ἰσότητος. Ἔλαβον τὸν λόγον ἐν τούτοις οὐχὶ διὰ νὰ ὁμιλήσω περὶ μονοπωλίων, ἀλλὰ κυρίως διὰ νὰ ὑποβάλω παρατήρησιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3, τὸ ὁποῖον, νομίζω, δὲν εἶναι διατετυπωμένον κατὰ τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ Συντάγματος. Εἶναι γνωστὴ ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος τοῦ ἄρθρου 17, καθ’ ὃ οὐδεὶς στερεῖται τῆς ἰδιοκτησίας του ἄκων εἰμὴ μόνον διὰ δημοσίαν ἀνάγκην, προσηκόντως ἀποδεδειγμένην, πάντοτε δὲ μετὰ προηγουμένην ἀποζημίωσιν. Ἡ διάταξις αὕτη, ἥτις ἔχει μακροτάτην ἱστορίαν καὶ ἥτις θεωρεῖται δικαίως μία ἀπόκτησις σπουδαία τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Τόπου, εἶναι σαφεστάτη ὡς πρὸς τὸ μέρος τοὐλάχιστον καθ’ ὃ δὲν δύναται νὰ ἀπολέσῃ τις τὴν ἰδιοκτησίαν του εἰμὴ μόνον διὰ δημοσίαν ἀνάγκην, πάντοτε δὲ μετὰ προηγουμένην ἀποζημίωσιν. Ὅρος λοιπὸν ἀπαραίτητος εἶναι ἡ προηγουμένη ἀποζημίωσις, ὅπως ἀπαλλοτριωθῇ ὁ πολίτης τῆς ἰδιοκτησίας αὑτοῦ· δεύτερος ὅρος εἶναι ἡ δημοσία ἀνάγκη. Ἡ διάταξις αὕτη ἀντεγράφη ἀπὸ τὸν Ναπολεόντιον κώδικα, καὶ εἰς μὲν τὴν Γαλλίαν ἐκανονίσθη ἡ διάταξις αὕτη εἰς τὰ καθέκαστα διὰ τοῦ Νόμου τῆς 3ης Μαΐου τοῦ 1841, ὅστις ἐκανόνισε τὸν τρόπον, δι’ οὗ δύναται ἡ Πολιτεία νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῆς ἰδιοκτησίας τοῦ πολίτου, ἀφοῦ προηγουμένως δηλαδὴ ἀποζημιώσῃ αὐτόν. Εἰς ἡμᾶς δὲν ἐλήφθη τοιαύτη πρόνοια περὶ τοῦ Νόμου αὐτοῦ τοῦ σπουδαιοτάτου, καὶ ἀπορῶ πῶς τὸ παρέλιπεν ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ἐφάνη πολὺ πρόθυμος νὰ νομοθετήσῃ πολλὰ ἄλλα, οὐχὶ τόσον οὐσιώδη. Σχεδὸν εἰς ὅλους τοὺς Νόμους, οὓς ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις, εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ θέσῃ διατάξεις περὶ ἀπαλλοτριώσεως τῆς ἰδιοκτησίας τῶν πολιτῶν· ἀλλ’ ὅλαι αἱ διατάξεις αὗται δὲν εἶναι διατετυπωμέναι κατὰ τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ Συντάγματος, δηλαδὴ τῆς προαπαιτουμένης ἀποζημιώσεως. Καθ’ ὅσον ἐγὼ γνωρίζω, οἱ νομομαθεῖς, ἑρμηνεύοντες τὸ ἄρθρον τοῦτο τοῦ Συντάγματος, παντελῶς δὲν διστάζουσι ν’ ἀποφαίνωνται ὅτι, ἐνόσῳ ὁ πολίτης δὲν ἀποζημιωθῇ ἔχει τὴν νομὴν τοῦ κτήματος, ἐὰν πρόκηται περὶ ἀκινήτου, ἔχει τὴν κατοχὴν, ἐὰν πρόκηται περὶ κινητοῦ, καὶ δύναται ν’ ἀντιτάξῃ βίαν κατὰ τῆς βίας τῆς Ἀρχῆς, ἄδικα πραττούσης. Ὁ σοφὸς καθηγητὴς κ. Βασίλειος Οἰκονομίδης εἰς τὰ περὶ ἰδιοκτησίας ἑρμηνεύων τὸ ἄρθρον τοῦτο ὑποστηρίζει ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης, οὗ τινος ἀπαλλοτριοῦται ἰδιοκτησία ἄνευ προηγουμένης ἀποζημιώσεως, δύναται νὰ ἐνασκήσῃ τὴν περὶ ἀνακτήσεως νομῆς ἀγωγήν. Τὸ ἄρθρον 3 τοῦ Νομοσχεδίου παραπέμπει εἰς τὸν Νόμον περὶ ὁδοποιΐας· ἀλλ’ ἡ διὰ τοῦ νόμου τούτου ἐπιδίωξις τῶν δικαιωμάτων τοῦ πολίτου παρέχει ἀγῶνας μακροὺς ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων καὶ ἔχει ἀνάγκην προκαταβολῶν πολλῶν, εἰς τρόπον ὥστε πολλάκις ὁ πολίτης καταντᾷ νὰ δαπανήσῃ διπλάσια τῆς ἀρχικῆς ἀπαιτήσεως περὶ ἀποζημιώσεως, καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀποθνήσκει ἀφίνων τὴν ὑπόθεσιν ὡς κληρονομίαν εἰς τὴν οἰκογένειάν του. Διορίζονται πραγματογνώμονες, μάρτυρες, καὶ πολλάκις ὁ πολίτης προτιμᾷ ν’ ἀπολέσῃ τὸ πᾶν ἀπέναντι τοῦ κακοῦ, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐνώπιόν του. Συμπεραίνων λοιπὸν λέγω, ὅτι τὸ ἄρθρον 3 πρέπει νὰ διατυπωθῇ ἄλλως, οὐχὶ δὲ νὰ παραπέμπῃ εἰς τὸν Νόμον περὶ ὁδοποιΐας, διότι καὶ ἐκεῖνος δὲν εἶναι διατετυπωμένος ὡς τὸ Σύνταγμα ἀπαιτεῖ· πρέπει νὰ καθιερωθῶσιν ὅσον οἷόν τε μείζονες ἐγγυήσεις ὑπὲρ τῆς ταχυτέρας ἀποζημιώσεως. Ἀλλὰ γενικώτερόν πως παρατηρῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι εἶναι ἀνάγκη κατεπείγουσα ψηφίσεως Νόμου ὀργανίζοντος τὸ 17 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος.

§70ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἀνάγκη τῆς ἐπιψηφίσεως νόμου περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως εἶναι πρόδηλος, καὶ συνεχῶς λαμβάνει ἡ Κυβέρνησις ἀποδείξεις τῶν ζημιῶν, τῶν ἐκ τῆς ἐλλείψεως τοιούτου νόμου. Ἀλλ’ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Βώλου γινώσκει καλῶς διατὶ κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον δὲν ἠδυνήθημεν νὰ ἐργασθῶμεν καὶ περὶ τούτου. Ὡς πρὸς δὲ τὸ ἄρθρον 3 ὁ κ. βουλευτὴς ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν παρατηρήσεις, αἵτινες ἀνάγονται μᾶλλον εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ ὁδοποιΐας, τοῦτ’ ἔστι θεωρεῖ ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ νόμου περὶ ὁδοποιΐας, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν, δὲν εἶνε ἐντελῶς σύμφωνοι πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ 17ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Δὲν εἶνε λόγος ἵνα μὴ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. βουλευτοῦ, ὅτι δὲν πρόκειται ἤδη νὰ ψηφίσωμεν τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ ὁδοποιΐας καὶ ὅτι αὗται ἀποτελοῦσι κείμενον νόμον, εἰς ὃν παραπέμπει τὸ νομοσχέδιον· διότι, ἂν ὁ κείμενος νόμος ἦναι ἀντισυνταγματικός, οὐ μόνον δὲν πρέπει νὰ ἐπιπροσθέτωμεν εἰς τὰς περιπτώσεις τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ νέας περιπτώσεις, ἀλλὰ πρέπει νὰ φροντίσωμεν ν’ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ καὶ τὰς περιπτώσεις, τὰς σήμερον διατελούσας ὑπ’ αὐτόν. Νομίζω ὅμως ὅτι ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 δὲν ὑπάρχει τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον ἀνευρίσκει ὁ κ. βουλευτὴς ἐν τῷ νόμῳ περὶ ὁδοποιΐας, καθ’ ὅσον οὗτος κανονίζει τὰ τῆς ἀναγκαστικῆς ἐκποιήσεως, διότι τὸ ἄρθρον 3 δὲν ὑποχρεοῖ τοὺς καταστηματάρχας νὰ παραδώσωσιν εἰς τὸ Δημόσιον τὰ εἴδη αὐτῶν, ἀλλ’ ἐπιτρέπει αὐτοῖς τὴν ἐπιλογὴν, ὑποχρεοῖ αὐτοὺς νὰ ἐξαγάγωσι τὸ προϊόν αὐτῶν, τὰ εἴδη αὐτῶν, ἂν δὲ δὲν θελήσωσι νὰ τὰ ἐξαγάγωσι, τότε δύνανται οὗτοι διὰ τοῦ μέσου τούτου νὰ τύχωσι τῆς ἀποζημιώσεως. Τὸ ἄρθρον 3 ἄρχεται τῷ ὄντι ἐκθέτον τὰ τῶν ὑποχρεώσεων, ὡς εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς, ἀλλὰ τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου δίδει τὴν ἐπιλογήν. Δὲν συζητοῦμεν δ’ ἐνταῦθα περὶ τῆς τοποθετήσεως τῶν ἐδαφίων, διότι τὸ τελευταῖον ἐδάφιον λέγει: «ἢ νὰ ἐξαγάγωσι ταῦτα ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς ἁρμοδίας τελωνιακῆς Ἀρχῆς καὶ κατὰ τὰς διατυπώσεις τῶν τελωνιακῶν νόμων». Ἐπιτρέπεται λοιπὸν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην νὰ ἐξαγάγῃ τὸ εἶδος αὐτοῦ, μόνον δὲ ἐὰν δὲν θελήσῃ νὰ τὸ ἐξαγάγῃ, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ ἀποζημίωσιν ὑπὸ τοὺς ὅρους τοῦ νόμου. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ ἀναγκαστικῆς ἐκποιήσεως, ἀλλὰ περὶ εὐεργετήματος πρὸς αὐτούς. Θὰ ἠδύνατο ἴσως ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Βώλου νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ ὑποχρέωσις αὕτη πρὸς ἐξαγωγὴν ἀποτελεῖ ζημίαν, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι ἀποτελεῖ τὸν περιορισμὸν τῆς ἰδιοκτησίας, εἰς ὃν ἀφορᾷ ἡ διάταξις τοῦ 17 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Ἡ Πολιτεία δύναται νὰ ὑποχρεώσῃ τινὰ νὰ μὴ διατηρήσῃ ἐντὸς τοῦ Κράτους κινητόν τι διὰ λόγον οἱονδήποτε. Δύναται ἡ Πολιτεία ἐπιεικῶς φερομένη, καὶ ὅπως ἡ ἀνωτάτη Ἐξουσία πρέπει νὰ προσφέρηται πάντοτε πρὸς ἕκαστον πολίτην, νὰ παράσχῃ καὶ ἀποζημιώσεις. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν πράττει ἕνεκα τῶν ὑποχρεώσεων τῶν ἐπιβαλλομένων ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Συντάγματος, τὸ πράττει ἕνεκα ἀνωτέρων λόγων δικαιοσύνης καὶ ἐπιεικείας. Ὥστε ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον 3 δὲν πιστεύω νὰ ἔχωσιν ἐφαρμογὴν τὰ τοῦ 17 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος.

§71ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὁ ἰδιοκτήτης ἀναγκαζόμενος νὰ ἐξαγάγῃ, θὰ ὑποστῇ ζημίαν πάντοτε, καὶ οὕτω ἀφαιρεῖται μέρος τῆς ἰδιοκτησίας αὐτοῦ· ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ὡμίλησα.

§72ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Τῷ ὄντι, κύριοι, στερούμεθα διατάξεως ἐφαρμοζομένης εἰς τὸ προκείμενον. Ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος προφανῶς προβλέπει τὰς περιπτώσεις τῆς ἰδιοποιήσεως ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, τῆς κινητῆς ἢ ἀκινήτου περιουσίας τοῦ πολίτου, ἀλλὰ δὲν προβλέπει τὴν περίπτωσιν τῆς στερήσεως τοῦ πολίτου ἐκείνου τοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον πηγάζει ἀπὸ τὸ ἐπιστημονικὸν ἢ βιομηχανικὸν ἢ τεχνικὸν τάλαντον αὐτοῦ. Σήμερον ἡ Κυβέρνησις ἀφαιρεῖ ἀπὸ τοὺς καταστηματάρχας τῆς Ἑλλάδος ὄχι μόνον τὰ ἐργαλεῖα καὶ μηχανὰς καὶ προϊόντα τῆς τέχνης των, ἀλλ’ ἀφαιρεῖ ἐπὶ χρόνον τοὐλάχιστον καὶ τὴν χρῆσιν τοῦ ταλάντου τοῦ ἐπιστημονικοῦ καὶ τοῦ βιομηχανικοῦ, τὸ ὁποῖον αὐτοὶ ἔχουν. Ἐδῶ δὲν δίδοται οὐδεμία ἀποζημίωσις καὶ τοῦτο εἶναι ἀδικία. Φρονῶ λοιπὸν, ἐπειδὴ εἰς ὅλα τὰ πράγματα πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μία διατύπωσις, ἥτις νὰ τὰ συμβιβάζῃ, φρονῶ ὅτι θὰ ἤμεθα δίκαιοι, ἐὰν χορηγήσωμεν μίαν ἀποζημίωσιν ἐπὶ τῶν ἐργαλείων, τὰ ὁποῖα θ’ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ αὐτοὺς καὶ ἐπὶ τῶν προϊόντων τῆς τέχνης των, καὶ 20% ἐπὶ τῆς ἀξίας αὐτῶν τῶν δύω κεφαλαίων λόγῳ στερήσεως αὐτῶν τῆς ἐξασκήσεως τοῦ ἐπιτηδεύματός των ἐπὶ χρόνον, τίς οἶδε, πόσον, μέχρις οὗ δυνηθῶσι νὰ ἀποκατασταθῶσιν ἀλλαχοῦ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ διατυπώσῃ αὐτὴν τὴν ἰδέαν καὶ νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ τὴν υἱοθετήσῃ, διότι ἄλλως ἔρχεται μία ἀδικία βεβαιοτάτη εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας αὐτῶν τῶν καταστημάτων. Φρονῶ δὲ ὅτι δὲν εἶναι ποσῶς ὑπερβολικὴ ἡ ἀμοιβὴ, μᾶλλον εἶναι γλίσχρος ἀλλ’ ὅπως δήποτε πρέπει νὰ ἱκανοποιηθοῦν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι αἴφνης θὰ εὑρεθῶσιν ἐστερημένοι τῆς βιομηχανίας των, τοῦ ταλάντου τοῦ ἐπιστημονικοῦ καὶ τῆς ἐμπειρίας, τὴν ὁποίαν ἀπέκτησαν διὰ τοῦ χρόνου.

§73ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι βέβαιον, ἂν ὑπῆρχεν ἐπιστημονικὴ ἢ ἄλλη τις ἀξία διατεθεῖσα πρὸς βιομηχανικοὺς σκοποὺς καὶ δημιουργήσασα ἐκ τούτου νέαν ἀξίαν, ἔπρεπε τὸ Δημόσιον παρεμβαῖνον ἵνα παρεμποδίσῃ τὴν χρησιμοποίησιν τοῦ ταλάντου τούτου ν’ ἀποζημιώσῃ. Ἀλλὰ συμβαίνει ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ ὅτι τοιοῦτο τάλαντον δὲν ὑπάρχει, διότι τάλαντον, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ 1884 κατορθόνει νὰ παραγάγῃ οὐδὲν κρεῖσσον τῶν προϊόντων τῶν παραγομένων κατὰ τὸ 1838 καὶ 1839, νομίζω, ὅτι δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ λίαν σπουδαῖον. Ἀλλὰ καὶ οὕτως θεωρῶ ἀξίαν ἐκτιμήσεως τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Κασιμάτη· ὅπως δήποτε οἱ καταστηματάρχαι οὗτοι ἔχουσι βιομηχανίαν, ἔχουσιν ὑλικὸν, τὸ ὁποῖον ἐκ τῆς βιομηχανικῆς λειτουργίας πρέπει νὰ ὑποτεθῇ ὅτι προσαπέκτησέ τινα ἀξίαν, δὲν ἔχει ἤδη τὸ ὑλικὸν μόνην ἣν εἶχεν ἀξίαν εὑρισκόμενον εἰς τὰ καταστήματα, τὰ ὁποῖα τὸ παρήγαγον. Τὸ ὑλικὸν τοῦτο συνεκεντρώθη ὑπὸ τῶν βιομηχάνων τούτων, ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν παρ’ αὐτῶν δυνηθέντων νὰ μορφώσωσι πελατείαν εἰς κατανάλωσιν τῶν προϊόντων. Ταῦτα προσέθηκαν οὗτοι εἰς τὴν ἀξίαν τοῦ ὑλικοῦ. Ἀποδέχομαι ἄρα, ὅτι ἡ ἐκτίμησις τῆς ἀξίας τοῦ ὑλικοῦ πρέπει νὰ γείνῃ μετὰ τινος προσαυξήσεως. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων προσδιώρισε τὴν προσαύξησιν ταύτην εἰς 20%· νομίζω, ὅτι ἐδείχθη μέτριος. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ καταστημάτων εὐδοκιμούντων, ἡ ἐκτίμησις αὕτη θὰ ἦτο κατωτέρα τοῦ πρέποντος, ἀλλὰ προκειμένου περὶ καταστημάτων, προδήλως μὴ εὐδοκιμούντων, νομίζω ὅτι εἶναι ἀποδεκτὴ ἡ τοιαύτη ἐκτίμησις. Ταύτην δὲ τὴν ἐκτίμησιν πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν οὐ μόνον ὡς πρὸς τὴν βιομηχανίαν τῶν χημικῶν πυρείων, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὴν βιομηχανίαν τῶν παιγνιοχάρτων. Τὸ περὶ αὐτῶν νομοσχέδιον ἐψηφίσθη ἤδη, ἀλλὰ τοῦτο οὐδόλως βλάπτει, διότι νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀναγράψωμέν τι ἐν τοῖς νόμοις περὶ τούτου, ἀρκεῖ ἡ δεδομένη ἑρμηνεία, ὅτι ἡ ἐκτίμησις τοῦ ὑλικοῦ, ἡ διαγραφομένη ἐν τῷ νόμῳ, θέλει γείνει κατὰ τοιοῦτον τρόπον, τουτέστι δὲν θέλει γείνει ὡς περὶ ὑλικοῦ κεχωρισμένου, καὶ ἔχοντος τὴν ἀξίαν ἑνὸς ἑκάστου τμήματος, ἀλλὰ περὶ ὑλικοῦ ἔχοντος τὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν προσαπέκτησεν ἐκ τῆς ἑνώσεως καὶ τῆς λειτουργίας καὶ ἐκ τῶν ἄλλων ὠφελειῶν, ἃς ἠδυνήθη νὰ προσπορισθῇ ἐκ τῆς λειτουργίας αὐτοῦ ὁ καταστηματάρχης· ὥστε ἀναγραφομένων ἐν τοῖς ἐπισήμοις πρακτικοῖς τῶν ἐξηγήσεων τούτων, τουτέστιν ὅτι ἡ ἐκτίμησις τοῦ ὑλικοῦ, ὡς πρὸς τὰ χημικὰ πυρεῖα, καὶ ὡς πρὸς τὰ παιγνιόχαρτα, γενήσεται ἐπὶ προσαυξήσει 20% εἰς τὴν ἀρχικὴν ἀξίαν τοῦ ὑλικοῦ, νομίζω ὅτι ἀνταποκρινόμεθα εἰς τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Κασιμάτη.

§74ΤΙΝΕΣ. Εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι.

§75ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Μίαν λέξιν. Θ’ ἀπαντήσω εἰς τοὺς ἐντίμους συναδέλφους. Χθὲς ἐπρόκειτο περὶ τῆς ἐλευθέρας ἐξασκήσεως τῶν ἐπιτηδευμάτων, διότι ἐπιθυμῶ ὅσον εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθοῦν νομοσχέδια χρησιμώτατα εἰς τὸ Κράτος. Τὸ μέγιστον τῶν ἀγαθῶν, τὸ ὁποῖον ἐπράξαμεν κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον, εἶναι ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐξ ἧς ἡ τιμὴ τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ ἐξωτερικὸν πρόκειται νὰ ἀνυψωθῇ καὶ νὰ ἐξασφαλισθῇ. Ἀλλὰ πρὶν ἢ ἀποχωρήσω ἐκ τοῦ βήματος τούτου, πρέπει νὰ εἴπω δύω λέξεις, κύριοι, διατί ὁ πολιτισμὸς ἐδέχθη τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐξασκήσεως τῶν ἐπιτηδευμάτων. Οὐχὶ βεβαίως χάριν αὐτῆς τῆς ἐλευθερίας, ἀλλὰ διότι ἡ ἐλευθερία αὐτὴ ἀσφαλίζει ἓν ἀγαθὸν εἰς τὸν λαὸν, διότι ἡ ἐλευθερία ἀσφαλίζει τὸν διαγωνισμὸν, ὁ δὲ διαγωνισμὸς ὠφελεῖ τὸν λαὸν, ὠφελεῖ τοὺς καταναλωτάς. Ἀλλ’ ὅταν ἓν Κράτος εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπιβάλῃ φόρους καὶ φόρους βαρεῖς, τότε πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἂν τὸ κεφάλαιον τῆς ἐλευθερίας σὺν τοῖς βάρεσιν εἶναι ὠφελιμώτερον εἰς τὸν λαὸν, παρὰ τὸ κεφάλαιον τοῦ περιορισμοῦ ἄνευ βαρῶν. Ἂν δὲ ἐξετάσητε τοῦτο, θὰ εὕρητε ἀδιστάκτως ἐκ τῆς χρήσεως, ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὰ διάφορα ἔθνη, ὅτι ὁ περιορισμὸς αὐτὸς τῶν διαφόρων μονοπωλίων εὑρέθη ἀναγκαιότατος. Τούτου ἕνεκα παρατηρεῖται τώρα τὰ ἔθνη, τὰ ὁποῖα θεωροῦνται ὡς πρωτεύοντα εἰς τὸν κόσμον, καὶ δὲν δύναμαι ἐδῶ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν φιλτάτην μου Ἀμερικὴν καὶ τὴν Ἀγγλίαν ὡς παράδειγμα, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐνοχλήσω τινά.

§76ΧΟΪΔΑΣ. Δὲν ἐνοχλεῖτε οὐδένα, διότι ἡ Ἀμερικὴ εἶναι τὸ πρῶτον ἔθνος τοῦ κόσμου.

§77ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ἀλλ’ ἀρχίζω μὲ τὴν Αὐστρίαν—. Ἡ Αὐστρία λαμβάνει κατ’ ἔτος 217 ἑκατομμύρια δραχμὰς ἐκ τοῦ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ καὶ ἅλατος. Προχωροῦμεν εἰς τὸ Βέλγιον, καὶ προχωροῦντες εὑρίσκομεν, ὅτι καὶ τὸ Βέλγιον ἔχει ἐν χρήσει τὰ μονοπώλια, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς σιδηροδρόμους· ἐν Γαλλίᾳ δὲ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις παρεδέχθη τὴν ἀρχὴν τῶν μονοπωλίων, δὲν δύναται ὅμως ἡ Κυβέρνησις ἡ Γαλλικὴ νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ μονοπώλιον ὡς πρὸς τοὺς σιδηροδρόμους, διότι ἐκεῖ, ὡς θέλει ἀκούσει πᾶς ὁ ἐπισκεπτόμενος τὴν Γαλλίαν, οἱ ἰδιοκτῆται τῶν γραμμῶν τῶν σιδηροδρόμων εἶναι κράτος ἐν κράτει καὶ ὑπάρχει ἔρις μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ αὐτῶν, ἡ ὁποία οὐδεὶς δύναται νὰ προΐδῃ εἰς τί θὰ ἀπολήξῃ. Ἡ Γερμανία, τὸ θεωρούμενον σοφώτατον τῶν ἐθνῶν, τοὐλάχιστον τῆς ἠπειρωτικῆς Εὐρώπης, ἔχει καὶ αὐτὴ μονοπώλιον τῶν σιδηροδρόμων, ἀλλ’ ἔτι χεῖρον ἔχει· ἔχει καὶ τὰ λαχεῖα, τὰ ὁποῖα εἶναι τῳόντι, εἶναι μάστιξ εἰς τὸ Κράτος. Ἡ Ἰταλία Κράτος ὡσαύτως εἰς ἄκρον πεπολιτισμένον ἔχει καὶ αὐτὴ καὶ μονοπώλια, καὶ λαχεῖα. Ἐκ τούτων ἀπολαμβάνει 72,000,000 φρ. κατ’ ἔτος· ἐκ δὲ τοῦ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ καὶ τοῦ ἅλατος ἀπολαμβάνει 109,000,000 κατ’ ἔτος. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἀπὸ τῆς Ἐλισσάβετ καὶ ἐντεῦθεν τὰ μονοπώλια δὲν ἔλαβον χαρακτῆρα Κυβερνητικὸν, ἀλλ’ εἶναι δεκτὰ· δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν «patents», τὰ ὁποῖα ἐπίσης ἐπιτρέπονται καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς Κράτεσι τῆς Ἀμερικῆς, ἔνθα χιλιάδες προστασίαι χορηγοῦνται ἐτησίως. Ἡ ἐλευθερία λοιπὸν τῆς ἐξασκήσεως τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ τοῦ ἐμπορίου ἐπιτρέπει τὰ μονοπώλια, ὁσάκις ἡ ὠφέλεια, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ εἰς τὸν λαὸν, εἶναι πασιφανής. Ἡμεῖς δὲ ἐὰν δὲν ἐπετύχομεν καλὸν ἄλλο ἐκ τῶν νομοθετημάτων τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἐπετύχομεν καλὸν πολὺ σπουδαῖον, τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἡ Ἀντιπολίτευσις, οἱ ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι μᾶς στεροῦν τῆς παρουσίας των, ἀπαιτοῦσι τὴν κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν παρασκευήν. Δὲν γινώσκω τί ἔχει εἰς τὴν διάνοιάν του ὁ κ. Τρικούπης, ἤκουσα ὅμως παρὰ συναδέλφων, μετὰ τῶν ὁποίων συνωμίλησα, ὅτι οἱ ὑποβληθέντες στρατιωτικοὶ νόμοι εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἀπαιτήσεως τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἵνα παραταθῇ ἡ θητεία ἐπὶ τρία ἔτη. Ἀφοῦ τὴν τριετῆ θητείαν ὁ λαὸς δὲν τὴν θέλει, ἡ δὲ Ἀντιπολίτευσις ἐπιμένει εἰς ταύτην, εὑρέθη ἀναγκαῖος συμβιβασμός τις, ἤ, ἐν ἀνάγκῃ οὐδέποτε προκυψούσῃ, παράτασις ἐπὶ 3 καὶ 3 ἔτι μῆνας τῆς θητείας καὶ αἱ ἀσκήσεις, αἵτινές εἰσι παγκόσμιοι. Διὰ τούτων, ὀλιγώτερον δυσαρέστων ὄντων τῷ λαῷ, ἐλπίζεται ἡ κρείσσων διοργάνωσις τοῦ στρατοῦ. Ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἐπιτυχίας τοῦ σκοποῦ τούτου ἔχω καὶ ἐγὼ σύστημα ἴδιον, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι τοῦ παρόντος.

§78ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§80ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκει).

§81ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν: ἐν περιπτώσει ἐφαρμογῆς τῆς ὑπὸ τοῦ ἄρθρου τούτου προβλεπομένης προμηθείας τῶν πυρείων δι’ ἰδιαιτέρας συμβάσεως τῆς Κυβερνήσεως μετά τινος ἐν τῷ τόπῳ ἐργοστασίου ἐκ τῶν ἱδρυθέντων πρὸς κατασκευὴν πυρείων, ἐρωτῶ θὰ ἀπαγορευθῇ εἰς αὐτὸ ἡ ἐξαγωγὴ τοιούτου προϊόντος; Φρονῶ βεβαίως ὄχι, διότι οὕτω ἴσως δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ ἐν τῷ μέλλοντι τοὐλάχιστον τοιοῦτο κατάστημα.

§82ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοὐναντίον, ἐὰν τὰ καταστήματα ταῦτα δύνανται νὰ παράγωσι πυρεῖα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ εὑρίσκωσι καταναλωτὰς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, πᾶσα εὐκολία θέλει τοῖς παρασχεθῆ πρὸς τοῦτο. (Κατόπιν ἐγένετο δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2).

§83ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 3. (Ἀναγινώσκει).

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ἥτις κατεχωρίσθη εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§85ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 4. (Ἀναγινώσκει).

§86ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν παρατήρησίν μου, διότι ἡ μείωσις ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς θὰ μετριάσῃ τὴν ζημίαν τῶν καταναλωτῶν, θὰ ἀποβῇ ἐπωφελεστέρα εἰς τὸ Δημόσιον, καθότι θ’ αὐξήσῃ τὴν κατανάλωσιν τοῦ Δημοσίου καὶ θὰ περιστείλῃ τὰ λαθρεμπόρια. Τούτων ἕνεκα προτείνω, ἵνα ἡ μὲν τιμὴ τῶν ξυλίνων πυρείων προσδιορισθῇ καθ’ ἑκατοντάδα εἰς 5 λεπτὰ, τῶν δὲ κηρίνων εἰς 20. Ἄν δὲν γείνῃ τοῦτο, εἰς τὰ ἀπόκεντρα μέρη θ’ αὐξήσῃ οὕτως ἡ τιμὴ αὐτῶν, ὡς συμβαίνει ἐπὶ τοῦ ἅλατος καὶ ἄλλων εἰδῶν, ἕνεκα τῆς ἐπιβαρύνσεως μὲ τὰς δαπάνας, καὶ τὸ κέρδος τοῦ μεσολαβοῦντος, ὥστε θὰ ἐνισχυθῇ μὲν ἰσχυρῶς ἡ ἀποφυγὴ τῆς ἀγορᾶς πυρείων τοῦ Δημοσίου, θὰ ἐνισχυθῇ δὲ ἡ χρῆσις ἄλλων μέσων πρὸς προμήθειαν πυρὸς, θὰ ζημιωθῇ δ’ οὕτω τὸ Δημόσιον. Τὸ ἅλας πωλεῖται 10 λεπτὰ, καὶ εἰς τὰ τελευταῖα σημεῖα τῆς καταναλώσεως γίνεται ἡ ἀξία του 40 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν. Τὸ πρόχειρον τῆς εὑρέσεως καὶ ἡ εὐθηνία εἶναι δύω ὅροι τῆς μεγάλης καταναλώσεως διὰ τὸν καταναλωτὴν, καὶ τὸ πρόχειρον τῆς εὑρέσεως διὰ τὸν πωλητήν. Τὸ πρῶτον βοηθεῖται διὰ τοῦ δευτέρου, ἀλλ’ ἵνα φθάσῃ ἡ τιμὴ εἰς 5 κατὰ λεπτὸν τῶν ξυλίνων καὶ δύω ἢ ἓν τῶν κηρίνων, ὁποία κατανάλωσις θὰ γείνῃ; Διὰ τοῦτο ἐπρότεινα τὴν μείωσιν τοῦ τιμήματος.

§87ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ παρατήρησις τοῦ κ. βουλευτοῦ, ὅτι δύω εἶνε οἱ παράγοντες τῆς μεγάλης καταναλώσεως, ἡ τιμὴ ἡ μικρὰ καὶ τὸ πρόχειρον τῆς ἀποκτήσεως, εἶναι ὀρθὴ, ἀλλ’ ἐν τῇ προτάσει του παρατηρῶ, ὅτι ἐλησμόνησε τὸν ἕτερον τῶν παραγόντων, τουτέστι τὸ πρόχειρον τῆς καταναλώσεως. Δὲν πρέπει νὰ φροντίσωμεν μόνον περὶ τῆς τιμῆς, ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς μεταφορᾶς καὶ τῆς ἀποθηκεύσεως ἀπανταχοῦ τοῦ Κράτους, ἑπομένως πρέπει νὰ προσδιορίσωμεν τιμὴν, καλύπτουσαν καὶ τὰς δαπάνας τῆς ἀποστολῆς εἰς πλεῖστα κέντρα καταναλώσεως καὶ τῆς ἐν αὐτοῖς διαχειρίσεως. Οὗτος εἶνε ὁ λόγος, δι’ ὃν ὡρίσαμεν τιμὴν μέχρι μὲν 10 λεπτῶν καθ’ ἑκατοντάδα διὰ τὰ ξύλινα πυρεῖα καὶ μέχρι τοῦ τριπλασίου διὰ τὰ κήρινα. Ἴσως ἡ ὁρισθησομένη τιμὴ ἔσται κατωτέρα, ἀλλ’ ἐθεωρήθη πρέπον νὰ ἔχωμεν ἄδειαν τοιαύτην, ἵνα δύναται ἡ Κυβέρνησις ἄνευ ἐλαττώσεως τῆς προσόδου νὰ πολλαπλασιάζῃ τὰ κέντρα τῆς ἀποθηκεύσεως. Ὡς πρὸς τὰς τιμὰς ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψει τὰς τοῦ Γαλλικοῦ μονοπωλίου, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν θέλομεν κανονίσει αὐτὰς ἀναλόγως τῶν γενησομένων δαπανῶν χάριν τῆς συστάσεως ἀποθήκης, ὅπου ὑπάρχει ἢ δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀξία λόγου κατανάλωσις.

§88ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐπιμένω εἰς τὴν παρατήρησίν μου, διότι τὸ παράδειγμα τῆς Γαλλίας δὲν εἶνε ἐφαρμόσιμον παρ’ ἡμῖν. Ἐκεῖ γίνεται ἡ κατανάλωσις τῶν πυρείων διὰ τῶν καπνοπωλῶν, οἵτινες λαμβάνουσιν ἄδειαν τοῦ Δημοσίου καὶ ἑνοῦντες τὸ ἐκ τῶν δύω κέρδος ἐπολλαπλασιάσθησαν, καὶ οὕτως ἐσχηματίσθησαν πολλὰ κέντρα, ἐνῷ ἐνταῦθα δὲν ἔχομεν πολλὰ τοιαῦτα, καὶ οἱ ἐκ τοῦ ταμείου προμηθευόμενοι ἐπὶ σκοπῷ μεταπωλήσεως καὶ ὠφελείας θὰ πωλῶσι πολὺ ἀκριβώτερα. Οἱ καπνίζοντες δὲ γνωρίζουσιν ὁπόσων πολλῶν πυρείων ἔχουσι χρείαν, καὶ ἂν καταστῇ ὑπερβολικὴ ἡ τιμή, θὰ προσφεύγωσιν εἰς τὰ παλαιὰ μέσα τῆς προμηθείας πυρὸς πρὸς βλάβην τῆς καταναλώσεως, εἰς τὸν πυρίτην λίθον καὶ τὴν ἴσκαν, ἢ εἰς τὰ ἐξ εὑρέσεως μηχανήματα. Πῶς θὰ σχηματίσῃ ἄλλα κέντρα τὸ Δημόσιον; τὸ Ταμεῖον ἐννοῶ. Ἀλλὰ τοὺς Δημάρχους ἢ τοὺς εἰδικοὺς Παρέδρους θὰ ἔχῃ ἐν τοῖς χωρίοις; Διὰ τοῦτο θὰ λάβῃ ἀνάγκην τοῦ ἐμπορίου καὶ τοῦτο θὰ ὑπερεξογκώσῃ τὴν τιμὴν, ἂν δὲν ληφθῇ πρόνοια νὰ καταστῇ αὕτη προσιτὴ διὰ τῆς σμικρύνσεως.

§89ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐκ τῆς παρατηρήσεως τοῦ κ. βουλευτοῦ συνάγω, ὅτι τὴν τιμὴν νομίζει ὁμοιόμορφον εἰς ὅλα τὰ εἴδη. Ἡ τιμὴ θὰ εἶνε διάφορος, κατὰ τὴν ἀξίαν τοῦ εἴδους, θέλει δὲ γείνει φροντὶς, ἵνα οἱ ἀπορώτεροι ἔχωσι πυρεῖα εὐθηνά. Ὡς πρὸς τὰ τῆς ἀποθηκεύσεως δὲν νομίζω ὅτι εἴμεθα περιωρισμένοι εἰς τὰ καταστήματα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κ. βουλευτής. Ὁ ἐφαρμόσων τὸν νόμον, θὰ ἔλθῃ εἰς συμφωνίας πρὸς κατοικοῦντας ἐν τοῖς διαφόροις τόποις, ἔνθα θέλει νὰ συστήσῃ ἀποθήκας, ὅπως ἐπὶ ὡρισμένῃ τιμῇ ἀναλάβωσι τὸ ἔργον τῆς παραλαβῆς καὶ τῆς παραδόσεως εἰς τοὺς πωλητὰς, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν ἐκ τῶν προτέρων τὴν ἀπαιτηθησομένην πρὸς τοῦτο δαπάνην. Εἶναι καλὸν διὰ τοῦτο ν’ ἀφεθῶσιν αἱ τιμαὶ ὡς ἔχουσιν ἐν τῷ νόμῳ μετὰ τῆς συστάσεως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ διατιμήσῃ τὰ κατώτερα εἴδη ἐπὶ τῷ ἀνωτάτῳ ὅρῳ ἢ ἐν ἀνάγκῃ, τοὺς δ’ ἀνωτάτους ὅρους νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὰ εἴδη, ἅτινα δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς πυρεῖα πολυτελείας. (Κατόπιν ἐγένοντο δεκτὰ τὰ ἄρθρα 4, 5, 6 καὶ 7 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§90ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 8. (Ἀναγινώσκει).

§91ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου παρατηρῶ ὅ,τι καὶ ἐπὶ τοῦ ἀντιστοίχου τοῦ νόμου περὶ παιγνιοχάρτων, ὅτι ἡ ποινὴ εἶναι βαρεῖα καὶ ἐπιβάλλεται ἀπὸ Ἀρχὴν μὴ δικαστικὴν, ἐνῷ ἂν εἶνε δικαστική, ἐπέρχεται τὸ ἄρθρον 4, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει βαρυτέραν ποινὴν ἀπὸ δικαστικὴν Ἀρχήν· καὶ ἡ ἐπιείκεια λοιπὸν καὶ ἡ δικαιοσύνη ἀπαιτεῖ νὰ συνδυασθῶσιν εἰς ἕν, καὶ ἡ ποινὴ νὰ ἐπιβάλληται πάντοτε ἀπὸ Πλημμελειοδικεῖον (θόρυβος). (Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὰ ἄρθρα 8 καὶ 9 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§92ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 10. (Ἀναγινώσκει).

§93ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ πρέπει νὰ γείνῃ ἡ προσθήκη, ἡ ὁποία ἐγένετο καὶ εἰς τὸ ἀντίστοιχον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἐγένετο καὶ περὶ παιγνιοχάρτων.

§94ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο θὰ γείνῃ προσθήκη. Μετὰ τὰς λέξεις «τοῦ παρόντος νόμου» νὰ τεθῇ «καὶ ἐξαιρέσει τῶν ἀγοραζόντων πρὸς ἰδίαν χρῆσιν». (Κατόπιν ἐγένετο δεκτὸν τὸ ἄρθρον τοῦτο μετὰ τῆς προσθήκης, καθὼς καὶ τὸ ἄρθρον 11).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω ἐπὶ τοῦ συνόλου.

§96ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸ σύνολον νὰ ψηφισθῇ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ ψηφολέκτου κ. Χοϊδᾶ).

Ἐψηφοφόρησαν ἐν συνόλῳ 134. 122 εἶπον ναί, 11 ὄχι, εἷς ἠρνήθη ψῆφον· ἑπομένως τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου ἐγένετο δεκτόν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκπαιδεύσεως ναυτικῶν δοκίμων.

§98ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκει).

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν.

§100ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§101ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκει).

§102ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐνταῦθα ἀντὶ τοῦ ἄρθρου 20 νὰ τεθῇ 24, καὶ ἀντὶ τοῦ 9 νὰ τεθῇ 8.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 μὲ τὴν τροποποίησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§104ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 3. (Ἀναγινώσκει).

§105ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Παρατηρῶ ὅτι περὶ τῶν σπουδαζόντων ἐν τῇ Σχολῇ τῶν Εὐελπίδων δὲν λαμβάνεται καμμία πρόνοια.

§106ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο ἤθελον νὰ παρατηρήσω, ὅτι εἶναι ἄδικον οἱ ἤδη σπουδάζοντες ἐπὶ ἔτη εἰς τὴν Σχολὴν τὰ ναυτικὰ ν’ ἀποκλείωνται, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἐπιμείνει τὸ Ὑπουργεῖον εἰς τὴν διάταξιν, καθ’ ἣν ἀπαιτεῖται ἡ ἡλικία τῶν 16 ἐτῶν.

§107ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Σύρου εἶπεν, ὅτι οὐδεμία λαμβάνεται πρόνοια περὶ τῶν ἐν τῇ Σχολῇ τῶν Εὐελπίδων σπουδαζόντων· ἀπαντῶ ὅτι λαμβάνεται πρόνοια ἐν ἄρθρῳ 37, ἔνθα γίνεται λόγος περὶ τῶν ὑποτρόφων, διότι ὑπότροφοι εἶναι οὗτοι, ὁ δὲ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας ὑποβάλλει ἑτέραν παρατήρησιν, ὅτι ἡ ἐν τῇ Σχολῇ ἀποκλείονται ἕνεκα τοῦ περιορισμοῦ τῆς ἡλικίας, διότι οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν ἔχουσιν ἡλικίαν ἀνωτέραν, καὶ τοῦτο εἶναι ἀκριβές· ὅταν δὲ φθάσωμεν εἰς τὸ ἄρθρον 37, θέλομεν φροντίσει ν’ ἄρωμεν τὴν ἔνστασιν ταύτην.

§108ΤΟΥΡΝΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ ἡλικία τῶν 16 ἐτῶν εἶναι μικρὰ ἀναλόγως τῶν μαθημάτων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖ διὰ τὴν εἰσαγωγὴν, διότι εἰς κανὲν Γυμνάσιον δὲν διδάσκουν τοὺς λογαρίθμους· διὰ τοῦτο ἡ ἡλικία ν’ αὐξήσῃ ἢ τὰ μαθήματα νὰ ἐλαττωθῶσι.

§109ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§110ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἡλικία τῶν 16 ἐτῶν ἡ προσδιορισθεῖσα ἐν τῷ Νόμῳ εἶναι ἡ ἀνταποκρινομένη πρὸς τὰς ἀπαιτουμένας γνώσεις, διότι ἔπρεπε νὰ συνδυασθῶσιν ἀμφότερα, τουτέστιν ὅσον ἔνεστι μικροτέρα ἡλικία, καὶ ὅσον ἔνεστι πλειότεραι γνώσεις. Ἐν τῇ Σχολῇ ταύτῃ δὲν πρέπει νὰ διδάσκωνται τὰ κοινὰ γράμματα, πρέπει ν’ ἀποκτᾷ ὁ νέος, παρεσκευασμένος ἤδη ὁπωσοῦν περὶ τὰ τῆς ἐγκυκλίου παιδείας, τὴν εἰδικὴν ναυτικὴν παίδευσιν. Ἀλλ’ ἂν ἐζητοῦμεν πλήρη τὴν ἐγκύκλιον μάθησιν, ἠθέλομεν φθάσει εἰς ἡλικίαν μεγαλειτέραν ἐκείνης καθ’ ἣν δύναταί τις ν’ ἀποκτήσῃ τὴν εἰδικότητα τὴν ναυτικὴν ἐν τῇ Σχολῇ· διὰ τοῦτο ἠλαττώσαμεν τὰς ἀπαιτήσεις ἀπὸ τοῦ σημείου εἰς ὃ κατὰ θεωρίαν ἔδει νὰ θέσωμεν αὐτό. Ἔπρεπε κατὰ θεωρίαν ἀπόλυτον ν’ ἀπαιτήσωμεν καὶ διὰ τοὺς δοκίμους τοῦ ναυτικοῦ ὅ,τι ἀπαιτοῦνται καὶ διὰ τοὺς μαθητὰς τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς, τουτέστιν ἀπολυτήριον τοῦ Γυμνασίου· ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἔπρεπε νὰ παραδεχθῶμεν καὶ ἡλικίαν μεγαλειτέραν ἐκείνης καθ’ ἣν ὁ χερσαῖος δύναται νὰ μεταβληθῇ εἰς ναυτικόν. Περιωρίσαμεν ἄρα τὰς ἀπαιτήσεις εἰς τὰ γράμματα, τὰ ὁποῖα μανθάνει τις ἐν τῇ ἀνωτέρᾳ τάξει τοῦ Γυμνασίου, τὴν δὲ κατωτάτην ἡλικίαν προσδιωρίσαμεν τοιαύτην, ὥστε νὰ συμβιβάζεται πρὸς τὴν ἀπαίτησιν τῆς διανύσεως τῆς βʹ τάξεως τοῦ Γυμνασίου, ἀλλ’ ἠναγκάσθημεν, ὡς προεῖπον, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. βουλευτὴν ἐκ Μαντινείας, νὰ δεχθῶμεν ἐξαίρεσιν χάριν τῶν ἐν τῇ στρατιωτικῇ σχολῇ ὑποτρόφων τοῦ ναυτικοῦ, διότι οὗτοι ὅπως δήποτε ἔχουσι κεκτημένον ἠθικὸν δικαίωμα· εἶναι ἤδη προωρισμένοι ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸ ναυτικὸν, ἀφοῦ δὲ ἤδη συνιστᾶται ναυτικὴ σχολὴ, θὰ ἦτο ἄτοπον οἱ νέοι οὗτοι νὰ μὴ καταταχθῶσι, καί τοι ἄγουσιν ἡλικίαν ἀνωτέραν τῆς ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ ὡρισμένης. Ἐπὶ τῇ πρώτῃ λοιπὸν κατατάξει γίνεται χάριν αὐτῶν ἐξαίρεσις τοῦ τεθειμένου κανόνος, εἰσαγομένων ἐν τῇ σχολῇ νέων ἀνωτέρας ἡλικίας τῶν 16 ἐτῶν· ἀφοῦ δ’ ἡ ἐξαίρεσις αὕτη γίνεται χάριν 10 νέων, τουτέστι σχεδὸν τοῦ ἡμίσεος τῆς σχολῆς ὡς θὰ ἔχῃ κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος, ὁ λόγος, ὅτι πρέπει νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὴν ἡλικίαν καὶ χάριν τοῦ ὁμοιομόρφου τῆς ἀναπτύξεως τῶν ἐν τῇ σχολῇ, ἐκλίπει, ἀποκτᾷ δὲ μεγαλειτέραν ἰσχὺν τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι κατὰ τὴν σύστασιν τοῦ σχολείου δὲν παρεσκευάσθησαν οἱ νέοι, ἵνα εἰσέλθωσιν εἰς αὐτὴν ἐν ἡλικίᾳ νεαρωτέρᾳ. Ὅταν ὁ Νόμος οὗτος ψηφισθῇ καὶ παρέλθῃ ἓν τοὐλάχιστον ἔτος, κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο οἱ ἔχοντες τὴν ἡλικίαν τοῦ Νόμου τὴν κατωτέραν τῶν 16 ἐτῶν θέλουσι παρασκευασθῇ, ἵνα δώσωσι τὰς ἀπαιτουμένας ἐξετάσεις· ἤδη ὅμως, ἄνευ προειδοποιήσεως, ἂν περιορισθῶμεν εἰς τοὺς νέους τοὺς ὑπὸ τὴν ἡλικίαν τὴν ὡρισμένην ἐν τῷ Νόμῳ, δὲν εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀποτύχωμεν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν ἐξαίρεσιν διὰ τὸ πρῶτον ἔτος. Ὅπως ἐν τῷ Νόμῳ περὶ στρατιωτικῆς σχολῆς παρεδέχθημεν ἐξαίρεσιν διὰ παρατάσεως τῆς ἡλικίας ἐπὶ ἓν ἔτος, ἠδυνάμεθα καὶ ἐνταῦθα νὰ παραδεχθῶμεν τοιαύτην τινὰ πρότασιν, ἀλλὰ μόνον διὰ τὸ πρῶτον ἔτος.

§111ΦΩΤΗΛΑΣ. Πρῶτον καὶ δεύτερον.

§112ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐντὸς ἑνὸς ἔτους καταρτίζεται ὁ νέος, ἵνα δυνηθῇ νὰ δώσῃ ἐξετάσεις· διότι δὲν πρέπει νὰ νομίζωμεν, ὅτι ὁ νέος ὁ ἐξελθὼν ἐκ τῆς βʹ τάξεως τοῦ Γυμνασίου ἔχει πάντως τὰ προσόντα καὶ δύναται νὰ ὑποστῇ τὰς ἐξετάσεις. Τὰ Γυμνάσια προάγουσι νέους ἱκανότητος καὶ παιδείας, ἀλλὰ προάγουσιν καὶ πολλοὺς νέους μὴ γινώσκοντας οὔτε τὰ τῆς κατωτέρας, οὔτε τὰ τῆς πρὸ αὐτῆς τάξεως· ἔχοντες οὗτοι πρὸ ὀφθαλμῶν ὅτι πρέπει νὰ παρασκευασθῶσιν, εἶναι πιθανὸν ὅτι θέλουσι δυνηθῇ τὸ προσεχὲς ἔτος νὰ ὑποστῶσι τὰς ἐξετάσεις, τὰς διαλαμβαμομένας ἐν τῷ Νόμῳ. Συνηγοροῦσι ταῦτα ὑπὲρ παραδοχῆς κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος ἡλικίας μεγαλειτέρας, διότι ἐν αὐτῇ τὸ προσὸν εἶναι εὐκολώτερον νὰ εὑρεθῇ· διὰ τὸ πρῶτον ἄρα ἔτος δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἡλικίαν 17 ἐτῶν.

§113ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Ἐὰν εἶναι μεγαλειτέρας ἡλικίας οἱ ἐν τῇ σχολῇ τῶν Εὐελπίδων.

§114ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐκεῖνοι εἰσέρχονται περὶ ἐκείνων θέλομεν λάβει εἰδικὴν πρόνοιαν, διότι, ὡς εἶπον, ἔχουσιν ἠθικῶς κεκτημένον δικαίωμα· ἐδῶ πρόκειται περὶ τῶν μὴ ἐχόντων κεκτημένον δικαίωμα. Ἵνα ᾖ δὲ ὁ συναγωνισμὸς σπουδαῖος καὶ ἵνα καταταχθῇ ὁ ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς νέων, εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἡλικίαν τῶν 17 ἐτῶν.

§115ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Ὁμιλήσαντες περὶ τῶν ἐν τῇ σχολῇ εἴπατε ὅτι θεωροῦνται ὑπότροφοι· ἀλλὰ σημειώσατε ὅτι 6 εἰσὶν οἱ σημειωθέντες ὑπότροφοι, οἱ δὲ ἄλλοι 4, καί τοι διορισθέντες ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, δὲν εἶναι ὑπότροφοι, ἀλλὰ πληρώνουσι. Λοιπὸν μὴ λέγετε ὑπότροφοι.

§116ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅταν φέρω τὴν τροπολογίαν κανονίζομεν τὰ περὶ τούτου. Ἤδη προτείνω ὅπως τεθῇ μετὰ τὸ 4 ἐδάφιον τὸ ἑξῆς: «Τὸ πρῶτον ἔτος δύνανται νὰ καταταχθῶσιν ἐν τῇ σχολῇ καὶ νέοι ἄγοντες ἕως 17 ἐτῶν τὸ πολὺ ἡλικίαν». Ἐπίσης ἐν τῷ 2 ἐδαφίῳ γίνεται ἡ παρατήρησις ὅτι δὲν εἶναι πρέπον νὰ τεθῇ ἡ ἀπαίτησις, ὅπως οἱ διανύσαντες τὰ μαθήματα τῆς βʹ. τάξεως καὶ προαχθέντες εἰς τὴν γʹ. λάβωσι τοὐλάχιστον τὸν βαθμὸν καλῶς, ἀρκεῖ ὅτι διήνυσαν τὰ μαθήματα τῆς τάξεως καὶ προεβιβάσθησαν εἰς τὴν γʹ τάξιν· ἡ ἐξάρτησις τοῦ προσόντος ἐκ τοῦ βαθμοῦ θεωρεῖται αὐστηρά. Ὅθεν προτείνω νὰ διαγραφῇ ἐν τῷ ἐδαφίῳ 2 ἡ φράσις «μὲ τὸν βαθμὸν τοὐλάχιστον καλῶς». Ἡ τελευταία δὲ παράγραφος θὰ ἄρχηται ἀπὸ τῶν λέξεων «Διὰ τὸ πρῶτον ἐπίσης ἔτος». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 ὅπως ἐτροποποιήθη, ἐπίσης δὲ καὶ τὸ ἄρθρον 5 ὡς ἔχει). (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 6).

§117ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἐξέτασις διῃρέθη εἰς δύω στάδια, ἵνα μὴ ὑποβληθῶσιν εἰς ἄσκοπον ἀγῶνα ἐξεταζόμενοι ἐπὶ ὅλων τῶν μαθημάτων οἱ μὴ ἔχοντες τὰ προσόντα. Ἡ ἐξέτασις ἡ ὁρισθεῖσα διὰ τοῦ ἄρθρου 7 εἶναι δοκιμασία, ὑποβάλλουσα τοὺς νέους εἰς πολλὰς ὑποχρεώσεις, καὶ δὲν εἶναι δίκαιον νέος, μὴ δυνάμενος νὰ ἐπιτύχῃ, νὰ ὑφίσταται τοιοῦτον ἀγῶνα, οὐδὲ εἶναι δίκαιον οἱ ἐξετασταὶ νὰ κοπιάζωσιν ἐξετάζοντες εἰς ὅλα τὰ θέματα νέους, ἀποτυχόντας ἐν τοῖς στοιχειωδεστέροις. Ἐθεωρήθη ἄρα σκόπιμον νὰ διαιρεθῶσιν αἱ ἐξετάσεις εἰς δύω στάδια, εἰς προκαταρκτικάς, περιλαμβανούσας πάντας, καὶ εἰς διαγωνιστικάς, περιλαμβανούσας μόνον τοὺς ἐν ταῖς προκαταρκτικαῖς ἐπιτυχόντας. Διὰ τοιοῦτον λόγον γενομένης τῆς διαιρέσεως, νομίζω, ὅτι καλῶς ἐγένετο καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἐμμείνωμεν.

§118ΤΟΥΡΝΑΚΗΣ. Ἐδῶ ἀναφέρει γενικῶς περὶ Ἀλγέβρας, ἐνῷ ἡ Ἄλγεβρα εἶναι καὶ κατωτέρα καὶ ἀνωτέρα· πρέπει λοιπὸν νὰ ὁρισθῇ ὅτι θὰ ἐξετάζωνται εἰς τὰς τέσσαρας πράξεις τῆς Ἀλγέβρας.

§119ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ προτείνω νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἐπὶ τῷ τέλει νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ ἐπιτροπῆς συστηθησομένης ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου. Πράττω τοῦτο, διότι παρατηρῶ, ὅτι ἀντίθετοι γνῶμαι καὶ ἰδέαι ἐκδηλοῦνται· ἀκούω τὸν ἔντιμον βουλευτὴν ἐκ Λευκάδος καὶ ἄλλους ὑποστηρίζοντας ὅτι ἐν Ἀγγλίᾳ οἱ μαθηταὶ τῶν ναυτικῶν σχολῶν λαμβάνονται ἐκ λίαν μικρᾶς ἡλικίας, ἐνῷ κατὰ τὸ νομοσχέδιον λαμβάνομεν νέους προκεχωρημένης ἡλικίας. Ἕνεκα τούτου προτείνω νὰ συστηθῇ ἐπιτροπή.

§120ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ κατὰ τί θὰ μεταβάλῃ τὴν διαφωνίαν; Ἐὰν ὑφίστανται διαφωνίαι ἐντὸς τῆς Βουλῆς, θὰ ὑφίστανται καὶ ἐντὸς τῆς ἐπιτροπῆς. Ἐν τῇ Βουλῇ ἕκαστος θὰ τηρήσῃ τὴν γνώμην του καὶ ἐὰν συστηθῇ ἐπιτροπή. Τῶν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ αἱ διεστῶσαι γνῶμαι ἐκ τῆς συζητήσεως δύνανται νὰ προσεγγίσωσιν, οὐδέποτε ὅμως θὰ συμπέσωσι καθολοκληρίαν. Ἀλλὰ πάλιν τὸ ζήτημα θὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἔνθα αἱ διαφωνίαι ἀπαραμείωτοι θὰ ὑφίστανται. Πάντοτε θὰ ὑπάρχῃ ἡ ἀντίῤῥησις, ὅτι τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας πρέπει νὰ ἦναι ἀνώτερον ἢ κατώτερον· εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ πλήρης ὁμοφωνία ἐπὶ τῶν δευτερευόντων ζητημάτων, ἐφ’ ὧν καὶ μόνον ὑπάρχει διαφωνία· διότι ἐπὶ τῶν θεμελιωδῶν ζητημάτων οὐδεμία ὑπάρχει διαφορὰ γνωμῶν. Ὡς πρὸς δὲ τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Λευκάδος, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ σύστημα τὸ Ἀγγλικὸν εἶναι ὅλως διάφορον τοῦ τῶν ἄλλων Ἐθνῶν, τῶν ἀπαιτούντων παρὰ τῶν δοκίμων ἐπιστημονικὴν προπαίδευσιν. Ἐν Ἀγγλίᾳ ἡ θεωρητικὴ παίδευσις θεωρεῖται ἐν τῷ ναυτικῷ ὡς δευτέρου λόγου· παραλαμβάνουσι δὲ οἱ Ἄγγλοι τοὺς δοκίμους ἐν ἡλικίᾳ νεαρωτάτῃ, ἀφορῶντες κατὰ προτίμησιν εἰς τὴν πρακτικὴν αὐτῶν μόρφωσιν ὡς ναυτῶν ἐνόσῳ διατελοῦσιν ἐν τῇ περιόδῳ τοῦ βίου καθ’ ἣν εὐκολώτερον συμμορφοῦται ὁ ἄνθρωπος πρὸς νέαν κατάστασιν· ἀλλὰ πάντα τ’ ἄλλα ναυτικὰ Ἔθνη παραδέχονται τὸ σύστημα τῆς ἐπιστημονικῆς προπαιδεύσεως τῶν ναυτικῶν δοκίμων. Ἐν τῷ ὀργανισμῷ τῆς σχολῆς ἐγένετο προσπάθεια εἰς συγχώνευσιν ἀμφοτέρων τῶν συστημάτων, τουτέστι τοῦ τῆς ἐπιστημονικῆς προπαιδεύσεως, πρὸς τὴν ἐξ ὑπαρχῆς πρακτικὴν ἐντὸς τοῦ πλοίου διαμόρφωσιν τοῦ δοκίμου πρὸς τὸν ναυτικὸν βίον. Διὸ τὸ νομοσχέδιον ὁρίζει ὅτι ἐντὸς τοῦ πλοίου θέλει γίνεσθαι ἡ ἐκπαίδευσις· ἐπιτρέπει δ’ αὐτὴν ἐξαιρετικῶς καὶ ἐκτὸς τοῦ πλοίου, ἀλλὰ τοῦτο περιελήφθη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ μόνον ἐκ προνοίας μὴ τυχὼν δὲν ὑπάρχει διαθέσιμον πλοῖον· ἀλλὰ πεποίθαμεν, ὅτι θέλομεν ἔχει πλοῖον πρὸς τοῦτο εὐθὺς ἀπὸ τῆς πρώτης ἐφαρμογῆς τοῦ νομοσχεδίου· εὐθὺς δὲ μετὰ τὰς ἐξετάσεις ὀφείλουσιν οἱ νέοι κατὰ τὸ νομοσχέδιον νὰ εἰσέρχωνται ἐντὸς τοῦ πλοίου ἔνθα ἐπὶ 2 μῆνας καὶ πλέον ἔτι θέλουσι διδαχθῆ πρακτικὰ μαθήματα πρὸ τῆς εἰσόδου αὐτῶν εἰς τὴν σχολήν. Ταῦτα οὐδόλως φαίνονται δικαιολογοῦντα τὴν παραπομπὴν εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπήν. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Κορινθίας ἐζήτησεν ἐξηγήσεις εἰς τὰ περὶ Ἀλγέβρας καὶ περὶ Γεωμετρίας· καὶ ὡς πρὸς μὲν τὴν Γεωμετρίαν ἀπαιτοῦνται τὰ πρῶτα 4 βιβλία, ὡς πρὸς δὲ τὴν Ἄλγεβραν ὑπάρχει τὸ ἐδάφιον 5ον ἀπαιτοῦν μέρος Ἀλγέβρας. Ὅτι δὲ ἐννοεῖ οὐχὶ ἀνωτέραν Ἄλγεβραν, οὐδὲ ὅλην τὴν κατωτέραν, ἀλλὰ μέρος μόνον τῆς κατωτέρας, ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν ἐδαφίων αʹ καὶ εʹ τοῦ ἄρθρου 13, καθ’ ὃ ἡ ἀνωτέρα Ἄλγεβρα καὶ συνέχεια τῆς κατωτέρας Ἀλγέβρας διδάσκονται ἐν τῇ σχολῇ· εἰς τὸ Βασιλικὸν δὲ Διάταγμα ἀνήκει ὁ ὁρισμὸς τοῦ ἀπαιτηθησομένου μέρους τῆς κατωτέρας Ἀλγέβρας.

§121ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν εἶναι καλὸν νὰ ὁρισθῇ ὁ κατώτερος ὅρος τῆς ἡλικίας;

§122ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι προσδιωρισμένος ἐκ τῆς ὑποχρεώσεως, ὅπως ἔχῃ διανύσει ὁ νέος τὴν βʹ τάξιν τοῦ Γυμνασίου καὶ ἐξετασθῇ καὶ τύχῃ βαθμοῦ ἐπιτρέποντος εἰς αὐτὸν νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν τρίτην τάξιν τοῦ Γυμνασίου. Εἰς πλήρωσιν τοῦ ὅρου τούτου ἀπαιτεῖται ἡλικία πλησιάζουσα εἰς τὴν ἡλικίαν τῶν 16 ἐτῶν, ἥτις ἀποτελεῖ τὸν ἀνώτατον ὅρον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6). (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 7).

§123ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Διατί νὰ περιορισθῶμεν μόνον εἰς τὴν Γαλλικὴν γλῶσσαν;

§124ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αἱ γλῶσσαι διαιροῦνται εἰς ὑποχρεωτικὰς καὶ εἰς προαιρετικάς· ὡς ὑποχρεωτικὴ ἐτέθη ἐν ἄρθρῳ 7 ἡ Γαλλικὴ, προαιρετικαὶ δὲ ἀναγράφονται ἐν ἄρθρῳ 8 αἱ ἄλλαι. Αὗται δίδουσι μὲν ἀριθμοὺς εἰς τοὺς ἐν αὐταῖς ἐξεταζομένους, ἀλλ’ οἱ ἀριθμοὶ οὗτοι δὲν συνυπολογίζονται εἰς ἐκτίμησιν τῆς πρὸς κατάταξιν ἱκανότητος· ἔχουσι δὲ συντελεστὴν τὸν ἀριθμὸν 5, ἐνῷ οἱ ἀριθμοὶ τῆς γαλλικῆς γλώσσης ἐπιδρῶσιν ἐπὶ τὴν κατάταξιν καὶ ἔχουσι συντελεστὴν τὸν ἀριθμὸν 6.

§125ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐὰν τις γνωρίζῃ τὴν Ἀγγλικὴν καὶ οὐχὶ τὴν Γαλλικήν;

§126ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ Γαλλικὴ διδάσκεται ὑποχρεωτικῶς ἐν τοῖς Γυμνασίοις, ἡ δὲ Ἀγγλικὴ ἐξαιρετικῶς. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 7, 8, 9 καὶ 10). (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 11).

§127ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω προτιμότερον νὰ διαγραφῇ τὸ 2 ἐδάφιον τῆς πρώτης παραγράφου, διότι μετὰ 4 ἔτη ἐκ τῆς πείρας θὰ φωτισθῶμεν περὶ τῶν ἐπενεκτέων εἰς τὴν διάρκειαν τῆς ἐκπαιδεύσεως τροποποιήσεων. Ἐπίσης εἰς τὴν δευτέραν παράγραφον τοῦ ἄρθρου εἶναι προτιμότερον ἀντὶ ὡρισμένης μιᾶς ἡμέρας, ἥτις ἐνδεχόμενον νὰ συμπέσῃ καθ’ ἑορτὴν, νὰ ὁρισθῇ διορία ὀλίγων ἡμερῶν, τροποποιουμένης τῆς παραγράφου οὕτω «τὸ σχολικὸν ἔτος ἄρχεται ἐντὸς τοῦ δευτέρου δεκαημέρου τοῦ μηνὸς Σεπτεμβρίου καὶ λήγει ἐντὸς τοῦ μηνὸς Μαΐου.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 11 ὅπως ἐτροποποιήθη). (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 12).

§128ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 12 νομίζω καλὸν νὰ προστεθῇ μετὰ τὸ ἐδ. ζʹ τὸ ἑξῆς ὡς ἐδ. ηʹ. «τὴν ὀνοματολογίαν τῶν διαφόρων τοῦ πλοίου μερῶν καὶ ὅ,τι ἄλλο κριθῇ ἀναγκαῖον καὶ ἐφικτόν». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 12 ὅπως ἐτροποποιήθη). (Ἀναγινώσκεται δὲ καὶ τὸ 13).

§129ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀφοῦ θὰ εἰσέρχωνται εἰς τὴν σχολὴν νέοι διανύσαντες μόνον τὰ μαθήματα τῆς βʹ τάξεως τοῦ Γυμνασίου, εἶναι ἀνάγκη νὰ προστεθῶσι εἰς τὰ διδασκόμενα ἐν τῇ σχολῇ μαθήματα καὶ τὰ ἑλληνικὰ κατὰ τὸ πρῶτον καὶ δεύτερον ἔτος· διότι βεβαίως ἀπὸ τῆς γυμνασιακῆς τάξεως, ἐξ ἧς ἐξέρχονται οἱ νέοι, δὲν δύνανται νὰ ὦσιν ἐντελῶς κατηρτισμένοι εἰς τὰ ἑλληνικά. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 13 ὅπως ἐτροποποιήθη). (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 15).

§130ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐδῶ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προστεθῶσιν εἰς τοὺς δυναμένους νὰ ἀνακαταταχθῶσιν καὶ οἱ ἀποβληθέντες διὰ καθυστερήσεως τῆς πληρωμῆς τῶν διδάκτρων, διότι δὲν εἶναι δίκαιον οἱ διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἀποβαλλόμενοι νὰ ἀποκλεισθῶσιν ὁριστικῶς· ἑπομένως ἐν τῷ βʹ. ἐδαφίῳ νὰ προστεθῇ «ἢ διὰ καθυστέρησιν τῆς πληρωμῆς τῶν διδάκτρων οὐχὶ δὲ κτλ.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μετὰ τῆς προσθήκης· ὁμοίως δὲ καὶ τὰ 16, 17, 18, 19, 20, 21 καὶ 22). (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 23).

§131ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μετὰ τὰς λέξεις «μεταξὺ τῶν ἀρχικελευστῶν» νὰ προστεθῇ «ἢ κελευστῶν.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 23ον μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης, ὡς καὶ τὰ 24 καὶ 25). (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 26).

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μετὰ τὰς λέξεις «ὁ διευθυντὴς δὲ» καὶ πρὸ τῶν λέξεων «τῶν σπουδῶν» νὰ προστεθῇ «τῆς σχολῆς καὶ ὁ». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 26ον μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης, ὡς καὶ τὰ 27, 28, 29 καὶ 30). (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 31).

§133ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐδῶ προτείνομεν τὴν προσθήκην παραγράφου «κατὰ τὰς ἐξετάσεις ἐν γένει παρίσταται καὶ εἷς ἀνώτερος μάχιμος ἀξιωματικὸς τοῦ ναυτικοῦ ὡς ἐπίτροπος τοῦ ὑπουργοῦ, μὴ ἔχων δικαίωμα ψήφου. Βασιλικὸν διάταγμα ὁρίσει τὰ καθήκοντα αὐτοῦ». (Γίνεται δεκτὸν τὸν ἄρθρον 31ον μετὰ τῆς προσθήκης τῆς παραγράφου ταύτης· ὁμοίως καὶ τὰ 32, 33, 34, 35 καὶ 36). (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 37).

§134ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐνταῦθα ὑποβάλλων τὴν τροπολογίαν, περὶ ἧς ἐποιησάμην λόγον πρότερον ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Μαντινείας, προτείνω ὅπως ἀντὶ τοῦ ἄρθρου 37 τεθῇ τὸ ἑπόμενον. «Ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ διορίζονται πλέον ὑπότροφοι τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν· οἱ δὲ ἤδη διατελοῦντες ἐν τῇ στρατιωτικῇ σχολῇ ὡς ὑπότροφοι, ὡς καὶ οἱ προωρισμένοι διὰ τὴν ναυτικὴν ὑπηρεσίαν, δύνανται ἐπὶ τῇ αἰτήσει τῶν γονέων ἢ τῶν κηδεμόνων αὐτῶν νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὴν σχολὴν τῶν δοκίμων ὑπὸ τοὺς ὅρους τῶν ἄρθρων 5 ἕως 21 τοῦ παρόντος νόμου καὶ ἂν ἔχωσιν ἡλικίαν μείζονα τῶν 16 ἐτῶν». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 37 ὡς ἀντεκατεστάθη· ὁμοίως καὶ τὸ 38, 39 καὶ 40).

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον.....

§136ΧΟΪΔΑΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως).

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 127· ἑκατὸν εἴκοσι δύο εἶπον ναὶ, πέντε ὄχι· ἑπομένως ἐγένετο δεκτὸν τὸ σύνολον δι’ 122 ψήφων. Λύεται ἡ συνεδρίας. (Ὥρᾳ 8 καὶ 20 μ. μ.