1884.03.06

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 60

τῆς 6 Μαρτίου 1884.

(Τρίτη)

Ὥρᾳ 4. Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐπεκυρώθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ τῆς χήρας Παππανικολῆ, δι’ ἧς ἐξαιτεῖται αὔξησιν τοῦ μηνιαίου ἐπιδόματος. Ἀναφορὰ τοῦ Σπυρίδωνος Πετανίτου, ὅστις ἐλάμβανεν ἄλλοτε βοήθημα καὶ ζητεῖ πάλιν νὰ ἐπαναληφθῇ.

§2ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἥτις νὰ τὴν συστήσῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§3ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§4ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Μοὶ ὑπεβλήθη ἓν ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον πραγματεύεται περὶ τῆς ἠθικοποιήσεως τοῦ λαοῦ. Ἐνετάλην δὲ νὰ τὸ ὑποβάλω εἰς τὸ Προεδρεῖον καὶ ἂν θέλῃ τὸ Προεδρεῖον νὰ τὸ τυπώσῃ, ἢ δ’ ἄλλως ἂς σταλῇ εἰς τὰ ἀρχεῖα.

§5Α. ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῷ χωρίῳ Κούμανι τοῦ Δήμου Λαμπίας τῆς Ἠλείας, κατοικουμένῳ ἀπὸ 200 περίπου οἰκογενείας, ὑπάρχει Σχολεῖον δημοτικὸν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1856, ἐν ᾧ μαθητεύονται περὶ τὰ 150 παιδία. Φιλοτιμηθέντες δὲ οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου αὐτοῦ ἤγειραν, κοινῇ δαπάνῃ, πρωτοστατοῦντος τοῦ τέως δημάρχου κ. Δημητρίου Νιώτου, κατάστημα διὰ τὸ Σχολεῖον αὐτὸ καταλληλότατον, δαπανήσαντες περὶ τὰς 4 χιλιάδας δραχμῶν. Ἀλλ’ ὁ νῦν κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας μετέθεσε τὸν δημοδιδάσκαλον τοῦ εἰρημένου χωρίου κ. Παναγιώτην Παπούλιαν ἀπὸ τοῦ Ἰουλίου παρελθόντος ἔτους καὶ οὐδένα ἄλλον διώρισεν ἄχρι σήμερον εἰς τὴν θέσιν αὐτοῦ, καὶ οὕτω διὰ τῆς ἀδίκου ταύτης πράξεως ἐῤῥίφθησαν εἰς τοὺς δρόμους τὰ τέκνα τῶν φορολογουμένων καὶ φιλομούσων κατοίκων τοῦ χωρίου Κούμανι. Ὅθεν παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀπαντήσῃ διὰ ποίους λόγους προέβη εἰς τὸ διάβημα τοῦτο, δι’ οὗ ἐτέθη εἰς ἀργίαν τὸ λαμπρότερον ἴσως ἐκ τῶν ἐν Ἠλείᾳ δημοτικῶν Σχολείων, συνάμα δὲ νὰ ἐπανορθώσῃ ὅσον τάχιστα τὴν γενομένην παρ’ αὐτοῦ ἀδικίαν.

§6Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ κακὰς πληροφορίας ἔχει ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Πατρῶν. Ἀλλὰ μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν ἐπεσκέφθη ποτὲ τὸ χωρίον Κούμανι. Τὸ χωρίον αὐτὸ εἶχε δημοτικὸν σχολεῖον πρὸ πολλῶν ἐτῶν, τὸ ὁποῖον τὸ ἐσύστησα ἐγὼ καὶ ὡς δήμαρχος καὶ ὡς βουλευτὴς καὶ λειτουργεῖ 20 κατὰ συνέχειαν ἔτη· ὁ δημοδιδάσκαλος ὅμως αὐτοῦ ὡς ἐντόπιος, φαίνεται ὅτι εἶχεν ἀναμιχθῆ εἰς τὰ πολιτικὰ, καὶ διὰ τοῦτο ἔκαμεν ἔκθεσιν ἡ ἐπιτροπὴ καὶ μετετέθη. Τώρα ὑπάρχει δημοδιδάσκαλος εἰς τὸ χωρίον αὐτὸ εἷς ἄλλος, ὁ ὁποῖος διωρίσθη ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ αὐτὸ λειτουργεῖ· καὶ ἀπορῶ πόθεν ἔλαβεν αὐτὰς τὰς πληροφορίας.

§7ΔΑΛΙΑΝΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ Σχολεῖον τοῦ Κούμανι στερεῖται δημοδιδασκάλου καὶ ἤδη ἀκόμη. Πολλάκις παρεκάλεσα τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ στείλῃ δημοδιδάσκαλον καὶ μοὶ τὸ ὑπεσχέθη, ἀλλὰ ποῖα εἶναι τὰ αἴτια ἀγνοῶ τοῦ ὅτι εἰσέτι ἀργεῖ τὸ Σχολεῖον αὐτό.

§8Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ Συμπολίτευσις, κύριοι βουλευταί, σήμερον δὲν ἔχει μόνον ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Εἶναι τυφλὴ καὶ ὑπείκει εἰς αὐτὴν εἰς βαθμὸν ἀκατονόμαστον. Διὰ τοῦτο πᾶσα καταγγελία ἐκ μέρους πασχόντων, πᾶσα διαμαρτύρησις εἶναι φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ. Γνωρίζω τοῦτο, καὶ τὸ γνωρίζω ἐκ πικρᾶς πείρας τριῶν ἐτῶν. Εἶμαι ἴσως τὸ μόνον πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἔχει προγραφῆ, καὶ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς μου ἐπίκειται διαρκῶς ὁ πέλεκυς τοῦ Δαμοκλέους. Καὶ ἄλλοτε, κύριοι, ὅτε ἡ Ἐπαρχία μου, ἡ Ἐπαρχία, τῆς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι ἀντιπρόσωπος, αἱματοκυλίετο, ὕψωσα φωνὴν, ἀλλ’ ἡ φωνή μου δὲν ἠκούσθη, ἡ διαμαρτύρησίς μου ἐποδοπατήθη, ἐχαρακτηρίσθην δὲ ὡς ἄνθρωπος μὴ λέγων τ’ ἀληθῆ. Ἀφοῦ ἐκεῖνος, ὅστις ἐπάλαιεν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ἐξέλιπεν ἤδη, ἐνόμισεν ἴσως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ δὲν πρέπει ν’ ἀκούηται οὐδὲ τὸ ὄνομα αὐτοῦ, καὶ διὰ τοῦτο δι’ ὅλων τῶν μέσων ἐπιδιώκει τὴν πολιτικήν μου ἐξόντωσιν. Ἀλλ’ ἡ τελευταία ἐκλογὴ ἀπέδειξε πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἔχω κόμμα, τὸ ὁποῖον, παλαῖον πρὸς ἓν ἕκαστον τῶν ἄλλων κομμάτων, δύναται νὰ νικήσῃ καταπληκτικῶς. Πρᾶξον ὅ,τι σκεφθῇς, κύριε Πρωθυπουργὲ, ὅ,τι διέλθῃ ἐκ τῆς κεφαλῆς σου, ὅ,τι σοὶ ὑπαγορεύει ἡ καρδία σου, διὰ νὰ πνίξῃς τὴν πολιτικήν μου ὕπαρξιν, ἀλλὰ μάθε, ὅτι δὲν θὰ ἀποθάνω μόνος· θὰ εἴπω «ἀποθανέτω ἡ ψυχή μου μετὰ τῶν ἀλλοφύλων». Γνωρίζεις, ὅτι ἡ καρδία μου εἶναι ἀλύγιστος, καὶ ὅτι ἡ κεφαλή μου δὲν κύπτει, ἀλλὰ πίπτει. Τελευταία θὰ ἦναι ἡ διαμαρτυρία μου αὕτη, καὶ διὰ τελευταίαν φορὰν θὰ ἐκτραγῳδήσω τὰ βάσανα τῆς ταλαίνης Μεσσήνης, βασανιζομένης, διότι ἔχει τὸ ἀτύχημα νὰ ἔχῃ ἀντιπρόσωπόν της ἕνα Κουμουνδοῦρον. Ἀλλὰ ποῖον, κύριοι, ἐκ τῶν παθημάτων τῆς Ἐπαρχίας μου ν’ ἀναφέρω πρῶτον; Θὰ νομίσητε ἴσως, ὅτι τὸ πράττω διὰ νὰ κρύψω τὴν ἧττάν μου. Ἡ ἧττα εἶναι φανερά, καὶ δὲν ἐπιζητῶ νὰ τὴν ἀποκρύψω· Θέλω νὰ σταματήσω τὸν Πρωθυπουργὸν, ἐνόσῳ εἶναι ἔτι καιρός. Ἀρκεῖ πλέον, κ. Τρικούπη. Οἱ Μεσσήνιοι εἶναι Ἕλληνες καὶ θὰ ἀντιταχθῶσι κατὰ τῆς τυραννίας σου. Ἀρκεῖ· ἄκουσον τὴν φωνὴν πάσχοντος καὶ ἀδικουμένου λαοῦ· ἡ ὑπομονή μας ἐξηντλήθη· ὑπερηκόντισας τὰ ὅρια, μὴ μὲ ὠθῇς νὰ λησμονήσω τὰς ἱερὰς δι’ ἐμὲ ὑποχρεώσεις τοῦ ὀνόματός μου. Σταμάτησον· διάταξον τὰ ὄργανά σου νὰ πολιτεύωνται, ὅπως ὁ Νομάρχης τελευταῖον, διὰ νὰ κερδήσητε τὴν ἐκλογήν· ἀλλὰ μὴ τυραννῇς τὸν κόσμον, ἢ τουλάχιστον τυράννει ἐν ἰσότητι καὶ δικαιοσύνῃ, ἂν πρόκηται περὶ τῆς τάξεως· μὴ ἀδικῇς ἡμᾶς μόνους διὰ νὰ ὑπερασπισθῇς ἐκείνους, οἵτινες ἔχουσι σχέσιν πρὸς τὸν ἄνθρωπον τὸν ἀντιπροσωπεύοντα τὸ φρόνημά σου ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ. Ἀπόπεμψον τὴν χωροφυλακήν· δὲν ἔχει θέσιν ἐκεῖ. Ἔχεις ἐκεῖ διοικητὴν τῶν εὐζώνων ἀνώτερον ἔντιμον ἀξιωματικόν. Διατί ἀνεκάλεσες τὸν Παπασπυρίδην, ἐνωμοτάρχην ἐξάδελφον τοῦ κ. Μπούτου; Ἐξεδήλωσας σὺ αὐτὸς τὴν πρὸς αὐτὸν δυσμένειαν κατὰ τὰς παρελθούσας δημοτικὰς ἐκλογάς, διότι ἀντελήφθης καὶ κατεδίκασας τὰς ἐγκληματικὰς αὐτοῦ πράξεις. Διατί τὸν ἐπανέφερες κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς βουλευτικῆς ἐκλογῆς; Διατί ἔθεσες ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ἀποσπασμάτων τοὺς Δημάρχους καὶ τοὺς ὑπαστυνόμους ἐκεῖ, ὅπου εἶχεν αὐτοὺς φίλους ἡ ὁμοφρονοῦσά σοι μερίς; Ἡ φυγοδικία ἐξέλιπε, τίς ἄλλος λόγος ὑπαγορεύει τὴν ὕπαρξιν καὶ περιοδείαν τοιούτων καταθλιπτικωτάτων ἀποσπασμάτων; Καὶ διατί τοὐλάχιστον δὲν ἀφίνετε τὴν διοίκησιν αὐτῶν εἰς τὸν κ. Μπαϊρακτάρην, οὗτινος ἄλλοτε καὶ δικαίως ἐξῄρετε τὴν ἀμεροληψίαν, ἀλλ’ ἀπεστείλατε αὐτὸν εἰς Τρίπολιν, καὶ παρεδώσατε τὴν διοίκησιν τῶν ἀποσπασμάτων εἰς τὴν χωροφυλακήν, εἰς τὸν φατριαστὴν ἐκεῖνον Μοίραρχον, εἰς τὸν ὁποῖον δημοσίᾳ ἐν τῇ πλατείᾳ Καλαμῶν ἀπέδωκα τὸν ἐμπρέποντα αὐτῷ τίτλον. Ἀλλεπάλληλα, κύριοι, λαμβάνω τηλεγραφήματα περὶ τῶν πιέσεων καὶ κακώσεων τῶν φίλων μου, οἵτινες δὲν εὑρίσκουσι χάριν ἐνώπιον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι τολμοῦν νὰ ᾖναι φίλοι μου· ἀλλὰ μὴ νομίσητε, ὅτι θὰ ὑπομείνωσι μέχρι τέλους τὴν προγραφὴν ταύτην. Ὑπῆρξεν ὁ Βούλγαρης τυραννικὸς, ἀλλὰ μέχρι μέτρου· ἐπενέβαινε μόνον εἰς τὰς ἐκλογὰς, ἐπιζητῶν ἐν αὐταῖς τὴν ἧτταν τοῦ ἀντιπάλου καὶ οὐχὶ τὴν μετ’ αὐτὰς ἐξόντωσίν του. Ἀλλὰ τὸ ἀνόσιον σύστημα τῆς διηνεκοῦς καταθλίψεως ἄγει εἰς τὴν ἀπελπισίαν καὶ γεννᾷ τὴν ἰδέαν τῆς ἐκδικήσεως. Καὶ δὲν ἔπρεπεν ἴσως νὰ ἐκφύγῃ τοῦ στόματός μου ἡ λέξις αὕτη, ἀλλ’ ἡ ὑπομονὴ ἡμῶν ἐξηντλήθη, κύριοι. Καὶ ἔπρεπε νὰ ἐξαντληθῇ, ὅταν βλέπωμεν τὰ ἀποσπάσματα νὰ ὑποχρεῶσι διὰ ῥαβδισμῶν τοὺς πολίτας νὰ καταπίνωσι σφαιρίδια, ὅταν βλέπωμεν τοὺς συγγενεῖς καὶ τοὺς φίλους μας παραλύτους ἐκ τῶν κακώσεων, ὅταν ἡ βία καὶ τὸ βούνευρον ἀποτελῶσι τὸν διέποντα τὴν ἀτυχῆ Μεσσήνην νόμον. Καὶ δὲν ἔρχομαι νὰ παραπονεθῶ πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν, ἔρχομαι νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς ἀντιπροσωπείας του διὰ τὰ ἐγκλήματα ταῦτα, πιστοποιούμενα δι’ ἐπισήμων τῶν Ἀρχῶν ἐγγράφων, ἅπερ θέλω ἀνακοινώσει μετ’ ὀλίγον εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ μὴ ἔχῃ τὸ θράσος οὔτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, οὔτε ἄλλος τις νὰ μὲ διαψεύσῃ. Μόλις, κύριοι, εἶχε τελειώσει ἡ ἐκλογὴ, καὶ ἐνῷ ὁ νόμος διατάσσει ὀκτὼ ἡμέρας πρὸ καὶ μετὰ τὴν ἐκλογὴν τὴν παῦσιν πάσης καταδιώξεως, οἱ στρατιῶται ἐξῆλθον ἀγρίως καὶ ἐπετέθησαν κατὰ τῶν φίλων μου. Δὲν πρέπει νὰ σοὶ ὑποδείξω ἐγὼ τί σοὶ ἐπέβαλεν ἡ τιμή σου, Πρωθυπουργὲ τῆς Ἑλλάδος, καὶ τὸ καθῆκόν σου μετὰ τὸν θάνατον ἐκείνου· ἔπρεπε νὰ τὸ ἠξεύρῃς· ἀλλ’ εἰς τὴν καρδίαν σου εἶναι ξένα τὰ αἰσθήματα ταῦτα. Σᾶς τὸ εἶπον, κύριοι. Ἀνῆλθον τὸ βῆμα, ὄχι διότι ἐλπίζω, ὅτι θὰ εἰσακουσθῶσιν αἱ διαμαρτυρίαι μου, ἀνῆλθον μόνον διὰ νὰ προειδοποιήσω τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ παύσῃ ἡ ἀφόρητος αὕτη κατάστασις. Ἐπεθύμουν καὶ εἶχον ὑποχρέωσιν νὰ μὴ ἐξέλθω τῆς εὐγενοῦς καὶ ἠθικῆς τροχιᾶς, ἥτις διαγράφει τὰ ὅρια τοῦ πολιτικοῦ ἀνταγωνισμοῦ, νὰ λησμονήσω καὶ νὰ πολιτευθῶ, οὐχὶ ὅπως ἐπολιτεύθης σὺ πρὸς ἐκεῖνον, ἐνῷ καὶ ἐξ ἐθίμων καὶ ἐκ πόνου ἀντίθετος μοὶ ἐπεβάλλετο πολιτεία, οὐδεὶς δὲ οὔτε ἡ ἱστορία, οὔτε ὁ κόσμος θὰ μὲ ἠδίκει δι’ αὐτό. Ἀλλὰ σὺ μὲ προκαλεῖς· καὶ νομίζεις, ὅτι διὰ τῶν χωροφυλάκων, οἵτινες καταπλημμυροῦσι τὴν Βουλὴν καὶ περιστοιχίζουσι, φρουροῦντές σε καὶ ἐν ταῖς ὁδοῖς καὶ ἐν τῷ οἴκῳ σου, νομίζεις, ὅτι δύνασαι νὰ σωθῇς; ὄχι· ἐσώθης, διότι δὲν ἤθελον νὰ λησμονήσω, ὅτι ὀνομάζομαι Κουμουνδοῦρος. Αἰσθάνομαι τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ ὀνόματος τούτου, καὶ ἀφοῦ οὐδὲν δύναμαι νὰ προσθέσω εἰς αὐτὸ, θέλω τοὐλάχιστον νὰ παραμείνω προσηλωμένος εἰς αὐτὰς μετ’ εὐλαβείας. Πρωθυπουργὲ, εἶναι καιρὸς καὶ ἔχεις ὑποχρέωσιν νὰ παύσῃς τὴν προγραφήν. Ἡ τελευταία ἐκλογὴ σοὶ ἀπέδειξεν, ὅτι μάτην ἀγωνίζεσαι. Μὴ κατατυραννῇς τὴν Μεσσήνην· καὶ οἱ φίλοι μου εἶναι πολῖται Ἕλληνες, ἔχοντες ἐκ τοῦ Συντάγματος ἴσα πρὸς τοὺς ἀντιπάλους δικαιώματα. Ἄκουσον τὴν τελευταίαν διαμαρτυρίαν, ἣν καὶ ἐν ὀνόματι ἐμοῦ καὶ ἐν ὀνόματι τῶν ἀδικουμένων σοὶ ἀπευθύνω δημοσίᾳ καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Σταμάτησον· ἄλλως, γνωρίζω ἐγὼ πῶς νὰ σοῦ σταματήσω τὸ βῆμα.

§9Π. ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Πρό τινων ἡμερῶν ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ἐπερωτήσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ τοῦ διατί εἰσέτι δὲν ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον τὸ Ὑπουργεῖον αὐτὸ ἔχει προπαρασκευάσει περὶ καταργήσεως τῆς ἀμέσου φορολογίας τῶν δήμων Κερκύρας καὶ ἀναπληρώσεως αὐτῆς διὰ τῆς ἐμμέσου φορολογίας, ἥτις λειτουργεῖ ἐν Κεφαλληνίᾳ, Ζακύνθῳ καὶ Ἰθάκῃ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μοὶ ἀπήντησεν ὅτι εἶναι ὑπὸ σκέψιν τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο. Ἔμαθα δὲ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι πρὸ πολλοῦ κατηρτισμένον καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἄλλως τὸ πρᾶγμα, διότι εἶχε μελετηθῆ τὸ ζήτημα καὶ εἶχεν ἀποφασισθῆ ὁριστικῶς παρὰ τοῦ ἰδίου Ὑπουργείου, καὶ διὰ τοῦτο ἠρώτησε διὰ τοῦ Νομάρχου τοὺς οἰκοκυραίους καὶ τὰς δημοτικὰς Ἀρχὰς, ἐὰν δέχωνται νὰ εἰσαχθῇ τὸ εἰς τὰς ἄλλας νήσους ἰσχῦον σύστημα, οἵτινες πάντες ἀπεδέχθησαν τὸ προταθὲν σύστημα. Φαίνεται ὅμως, ὅτι ἀπαιτήσεις πολιτικαὶ ἐπιβάλλουσιν εἰς τὸν ὑπουργὸν τὴν μὴ ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἰς τὴν ψήφισιν τῆς Βουλῆς. Παρακαλῶ ὅμως ὅπως χωρισθῇ ἡ πολιτικὴ ἀπὸ τὴν διοίκησιν, διότι ἡ διοίκησις τῶν δήμων ἐκείνων ἄνευ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καταστρέφεται. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ὡς ἐκ τῆς ἀπολύτου ἐλλείψεως μέσων οἱ δῆμοι καταδικάζονται καθ’ ἑκάστην ἐρήμην διὰ σπουδαίας ἀπαιτήσεις δικαστικὰς, ὡς μὴ ἔχοντες τὰ μέσα οὔτε τὸν δικηγόρον νὰ πληρώσωσιν. Ἡ κατάστασις εἶναι ἐλεεινή. Ἐγὼ ἔπραξα τὸ καθῆκόν μου, ἀφίνω δὲ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ κάμῃ τὸ ἰδικόν του. Προσθέτω δὲ καὶ τὰ ἑξῆς διὰ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐν Κερκύρᾳ διαπράττονται πολλαὶ κλοπαὶ τῶν τελωνιακῶν ἐσόδων οὕτως, ὥστε κατεστράφη τὸ ἐμπόριον καὶ ἡ βιομηχανία, διότι οὐδεὶς τιμίως ἐμπορευόμενος δύναται νὰ συναγωνισθῇ πρὸς λαθρεμπόρους· φρονῶ δὲ ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ἔχει πληροφορίας παρὰ τοῦ τελώνου περὶ τούτων. Θέλω δὲ νὰ μάθω ὁποίας ἐνεργείας ἔπραξεν ἀπέναντι τῶν καταχρήσεων, αἵτινες ἐξετελέσθησαν καὶ διαπράττονται ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ.

§10Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἐζήτησα, ἐζήτησα νὰ μοὶ στείλωσι καὶ αὐτοὺς τοὺς πληγωμένους διὰ νὰ τοὺς δείξω γυμνοὺς εἰς τὴν Βουλήν, διότι οἱ λόγοι δὲν ὠφελοῦν.

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ νομοσχεδίων δὲν δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν ἕως οὗ ἴδωμεν πῶς θὰ λειτουργήσῃ ἡ Βουλή. Βλέπετε ὅτι τὰ πάντα ἔμειναν ὀπίσω, ὅτι σχεδὸν οὐδὲν ἐψηφίσθη. Εἰσήλθομεν εἰς τὸν πέμπτον μῆνα τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν, καὶ τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα νομοσχέδια οὐδὲ κἂν τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν διῆλθον. Πῶς λοιπὸν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν ἀπάντησιν εἰς ἐρωτήσεις περὶ νομοθετημάτων χρησίμων, ἀλλὰ μὴ ἐπίσης ἀπολύτως ἀναγκαίων, ὅπως ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα παρελείφθησαν καὶ τὰ ὁποῖα μετὰ πολλῆς δυσκολίας δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν, ἐὰν συνεδριάζωμεν ἐπὶ πολλὰς ὥρας τὴν ἡμέραν καὶ δὲν γίνωνται συχνὰ ἐνστάσεις ἐπὶ μὴ ἀπαρτίᾳ.

§12Α. ΜΕΤΑΞΑΣ. Ἀφοῦ δὲν ὑπάρχῃ ἀπαρτία!

§13ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅτε γίνονται αἱ ἐνστάσεις περὶ ἐλλείψεως ἀπαρτίας, ὑπάρχει ἀπαρτία, ἀλλ’ οἱ ποιοῦντες τὴν ἔνστασιν φροντίζουσι ν’ ἀπέρχωνται αὐτοὶ καὶ οἱ περὶ αὐτούς.

§14Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Οἱ ἀπερχόμενοι νομίζουσιν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐξακολουθῇ τὰς ἐργασίας πέραν τῆς 8 ὥρας.

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπειδὴ δὲ ἀκούεται πολλάκις, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ ἐξακολουθῇ πέραν τῆς 8 ὥρας, νομίζω, ὅτι πρέπει καὶ περὶ τούτου νὰ προνοήσωμεν. Ἵνα δύνηται ἡ Βουλὴ νὰ συνεδριάζῃ ἱκανὸν χρόνον ἀπερχομένη τὴν 8 ὥραν, πρέπει νὰ συνέρχηται πρὸ τῆς 4½.

§16ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ὥρα τὴν ὁποίαν, νομίζω, ὅτι δύναμαι νὰ προτείνω κατὰ τὴν γνώμην, ἥτις φαίνεται ἐν τῇ Βουλῇ ἐπικρατοῦσα, εἶναι ἡ 1½· ὥστε μέχρι τῆς 2 ὥρας νὰ ἦναι περατωμένη κατὰ τὰ προκαταρκτικὰ καὶ ἡ ἐκφώνησις τοῦ καταλόγου καὶ κατὰ τὴν 2 ὥραν νὰ γίνηται ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν. Λοιπὸν τὴν 1½ προτείνω.

§18ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§19ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρέπει δὲ καὶ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν νὰ κανονίσωμεν, διότι ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἐγένετο λόγος καὶ περὶ ἐργολάβων μὴ πληρωνομένων, ὡς μὴ ψηφισθεισῶν τῶν πιστώσεων. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι αἱ πιστώσεις πρέπει νὰ τεθῶσιν ἐν ἀρχῇ τῆς ἡμερησίας διατάξεως· ἐπίσης πρέπει νὰ τεθῶσιν ἐν ἀρχῇ τῆς ἡμερησίας διατάξεως καὶ ἄλλα τινὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι κατεπείγοντα, καὶ ἐλπίζω ὅτι δὲν θέλουσι τύχει πολλῆς ἀντιῤῥήσεως. Κατὰ ταῦτα συνέταξα ἡμερησίαν διάταξιν, διὰ τὴν αὔριον ἐννοεῖται, τὴν ὁποίαν καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§20ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὴν τὴν ὑπάρχουσαν ἡμερησίαν διάταξιν δὲν τὴν εἴχομεν συντάξει ἡμεῖς· ἐὰν λοιπὸν δὲν εἶχε συνταχθῆ καλῶς, δὲν εἶναι λάθος ἰδικόν μας.

§21ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ὁμιλοῦμεν περὶ λάθους. Ἡ ἡμερησία διάταξις συνετάχθη, καταχωριζομένων τῶν νομοσχεδίων, καθ’ ὅσον ὑπεβάλλοντο εἰς τὴν Βουλήν. Ἤδη χωρὶς νὰ φέρω ἐπίκρισιν κατ’ οὐδενός, προτείνω μεταῤῥύθμισιν· καὶ αὔριον δυνατὸν νὰ προτείνω ἑτέραν μεταῤῥύθμισιν, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ ἡμερησία διάταξις νὰ μένῃ πάντοτε ἀναλλοίωτος· ἀναλόγως τῆς προόδου τῶν ἐργασιῶν θέλομεν μεταβάλλει ἑκάστοτε τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῇ ἐπινεύσει τῆς Βουλῆς.

§22ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Προκειμένου περὶ ἡμερησίας διατάξεως, θ’ ἀπευθύνω μίαν παρατήρησιν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. Συνήθως ἡ ἡμερησία διάταξις γίνεται γνωστὴ ἀπὸ τῆς προτεραίας, ἐπειδὴ ὅμως τοῦτο εἶναι δύσκολον ἕνεκα τοῦ τυπογραφείου, ἀξιοῦμεν καὶ ἀπαιτοῦμεν ἡ ἡμερησία διάταξις νὰ διανέμηται ἑκάστην πρωΐαν, ὥστε ἀπὸ τοῦ χρόνου τῆς διανομῆς μέχρι τοῦ χρόνου τῆς συζητήσεως νὰ ἔχωμεν καιρὸν νὰ μελετήσωμεν τὰ συζητηθησόμενα νομοσχέδια· διότι τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ἐρχόμεθα εἰς τὴν συνεδρίασιν, νὰ μᾶς δίδουν εἰς τὴν θύραν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, αὐτὸ εἶναι εἰκονικόν.

§23ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀκριβῶς διὰ τοῦτο ὑπέβαλον τὰς προτάσεις μου περὶ ἡμερησίας διατάξεως κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς συνεδριάσεως καὶ οὐχὶ κατὰ τὸ τέλος, καὶ νομίζω ὅτι τοῦτο πρέπει νὰ πράττηται καὶ εἰς τὸ ἑξῆς, ὁσάκις εἴτε ἐγὼ εἴτε ἄλλος τις ὑποβάλῃ πρότασιν περὶ ἡμερησίας διατάξεως. Ὑποβάλλω πίνακα τῶν δικαιωμάτων ἐπὶ τοῦ καταναλισκομένου καπνοῦ ἀπὸ 16 Νοεμβρίου 1883 ἕως 15 Φεβρουαρίου 1884· πίνακας κατὰ μῆνα ἀπὸ 16 Νοεμβρίου 1883 ἐμφαίνοντας τὰς εἰσπράξεις διακεκριμένως δι’ ἕκαστον ἐργοστάσιον ἐν ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ· ἕτερον πίνακα ἐμφαίνοντα τὰ κατὰ μῆνα καὶ κατ’ ἐργοστάσιον κοπῆς καπνοῦ ἔξοδα ἀπὸ 1ης Μαρτίου καὶ πίνακα τῶν ἐργασιῶν τοῦ κατὰ τὸ 23ον ἄρθρον τοῦ ΑΡΚΣΤʹ νόμου Συμβουλίου ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ φόρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ μέχρι 3ης Μαρτίου 1884.

§24ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λογαριασμὸν τῆς χρήσεως 1883 διὰ τὸ ἔτος 1883 δὲν ἔχετε ὑποβάλει. Τὸ ἔτος ἔληξε, καὶ νομίζω ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ὑποβάλῃ πρῶτον τὸν λογαριασμὸν τοῦ ἔτους 1883 διὰ τὸ 1883, καὶ δεύτερον τὴν ἀνάλυσιν τοῦ ἐνεργητικοῦ καὶ παθητικοῦ τῆς 31 Δεκεμβρίου.

§25ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα.

§26ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§27ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἐπηρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν γνωρίζῃ τὰ περὶ καταχρήσεων τοῦ τελωνείου Κερκύρας καὶ ἀπάντησιν δὲν ἔλαβον.

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς γινώσκει βεβαίως, ἀφοῦ ἦτο ἐσχάτως ἐν Κερκύρᾳ, ὅτι ἔστειλα καὶ οἰκονομικὸν ἐπιθεωρητὴν ἐπὶ τούτῳ ἵνα ἐξετάσῃ τὰ τῶν τελωνειακῶν, ὅτι καὶ πρὸ τῆς ἀποστολῆς τοῦ οἰκονομικοῦ ἐπιθεωρητοῦ καὶ κατόπιν τῆς ἀποστολῆς αὐτοῦ πολλὰ ἐγένοντο ἐκεῖ ἐν τῷ προσωπικῷ τῆς τελωνειακῆς ὑπηρεσίας, διότι δὲν εἶχον καλῶς τὰ πάντα. Ἐξακολουθῶ δὲ ἔτι καὶ νῦν ἐργαζόμενος εἰς τὰ τῆς ἀνορθώσεως τῆς τελωνειακῆς ὑπηρεσίας ἐν Κερκύρᾳ.

§29ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐβεβαίωσε τὴν Βουλὴν, ὅτι πλὴν τεσσάρων διώρισε πάντας τοὺς ἄλλους ἀστυνόμους, ὅσοι ἐπροτάθησαν ἀπὸ τὰς δημοτικὰς Ἀρχάς. Ἤθελον τὸν παρακαλέσει, εἰ δυνατὸν, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν οἱ διορισθέντες ἐγκατεστάθησαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, διότι γνωρίζω, ὅτι ὁ ἀστυνόμος τοῦ δήμου Πλαταμώδους ἐν Τριφυλλίᾳ, τοῦ ὁποίου τὸν διορισμὸν εἶδον ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» ἀπὸ τῆς 17 Δεκεμβρίου, δὲν εἶχεν ἐγκατασταθῆ εἰς τὰ χρέη του μέχρι τῆς 1 Μαρτίου. Δὲν ἀρκεῖ νὰ διορίζωνται, ἀλλὰ πρέπει καὶ νὰ διατάσσωνται οἱ Νομάρχαι καὶ οἱ Ἔπαρχοι νὰ μὴ κρατῶσι τοὺς διορισμούς.

§30ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα.)

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐξακολούθησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου.

§32ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 28. (Ἀναγινώσκει).

§33ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι εἶναι ἄδικον νὰ ὑποβάλωμεν τοὺς ἤδη ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρετοῦντας ἀδίκως, ἐὰν ὄχι παρανόμως, δηλαδὴ τὰ στηρίγματα τῶν οἰκογενειῶν, τοὺς πρώτους ὀρφανοὺς, εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν 150 δραχμῶν, ὅπως κατορθώσωσι ν’ ἀπαλλαγῶσι. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θὰ ἐπιτρέψῃ νὰ μὴ γείνῃ πλήρης ἀφομοίωσις αὐτῶν πρὸς τοὺς ἄλλους, ἀφοῦ ἐπιμένῃ πρὸς τὴν διὰ πληρωμῆς ἀπαλλαγὴν τῶν ἐκπροθέσμων· διότι, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι, ὅσους γνωρίζω ἐκ τῆς Ἐπαρχίας μου, εἶναι ἅπαντες πένητες καὶ θὰ προτιμήσωσι νὰ μείνωσιν ἔτι 6 μῆνας ἢ νὰ πληρώσωσι τὰς 150 δραχμὰς, ὅπως ἀπαλλαγῶσι.

§34ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ μὴ ἀφομοιωθῶσιν οἱ τῆς κατηγορίας ταύτης πρὸς τοὺς ἑτέρους, τουτέστι τοὺς ἐν τῷ μέλλοντι κληθησομένους καὶ καταταχθησομένους, νομίζω, ὅτι ἡ ἔλλειψις τῆς ἀφομοιώσεως ἔπρεπε νὰ ἦναι εἰς βάρος καὶ ὄχι εἰς ὄφελος αὐτῶν, διότι εὑρίσκονται ἀπέναντι τοῦ νόμου εἰς ἥσσονα θέσιν. Οὗτοι παρεβίασαν νόμον, παραλείψαντες τὴν ἐκπλήρωσιν ὑποχρεώσεως, ἐπιβαλλομένης αὐτοῖς, ἐνῷ οἱ ἐν τῷ μέλλοντι κληθησόμενοι, μὴ προσερχόμενοι ἐγκαίρως, παραλείπουσι τὴν ἐκπλήρωσιν ὑποχρεώσεως, ἣν ὡς πρὸς αὐτοὺς ὁ νόμος ἐθεώρησεν οὐχὶ ἐντελῶς ἐπιτακτικὴν, ἀφοῦ τοῖς ἐπέτρεπε νὰ ἔλθωσι κατόπιν καὶ ζητήσωσι τὴν ἀπαλλαγὴν αὐτῶν. Ἐὰν οὐδὲν ἐλέγομεν περὶ τοῦ παρελθόντος, θὰ ἦτο φυσικόν, ὅπως ἐκεῖνοι, οἵτινες ἤδη παρέλειψαν νὰ ἐκπληρώσωσι τὴν ὑποχρέωσιν αὐτῶν, ἐξακολουθήσωσιν ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ στρατῷ, καίτοι οἱ κατόπιν κληθησόμενοι ἤθελον τύχει τοῦ εὐεργετήματος τοῦ ἄρθρου 22. Εἶναι δίκαιον, εἶναι ἐπιεικὲς τοὐλάχιστον, νὰ ἐπεκταθῇ καὶ ἐπ’ αὐτοὺς τὸ εὐεργέτημα τοῦ ἄρθρου 22, ἀλλ’ οὐχὶ μετὰ πλεονεκτήματος, ἀφοῦ οὗτοι, ὡς εἶπον, ἀπέναντι τοῦ νόμου διατελοῦσιν ἐν ἥσσονι μοίρᾳ ἐκείνων, εἰς οὓς κυρίως ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 22.

§35ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν μὲ ἐνόησεν ὁ κ. Ὑπουργός. Δὲν εἶναι οὗτοι ἐν κρείσσονι μοίρᾳ, εἶναι ἀτυχῶς ἐν πολὺ χείρονι· διότι οὗτοι ὑπηρετοῦσιν ἐπὶ 8 μῆνας ἐν τῷ στρατῷ, καὶ ἵνα ἀπαλλαχθῶσιν, ἀνάγκη νὰ καταβάλωσι τὰς 150 δραχμάς, τὰς ὁποίας ὑποχρεοῦνται νὰ καταβάλωσι καὶ οἱ οὐδόλως ὑπηρετήσαντες· ἢ νομίζετε, ὅτι ἡ καταβολὴ τῶν 150 δραχμῶν εἶναι ἐλαφροτέρα τῆς ὀκταμήνου ὑπηρεσίας; Δὲν νομίζετε, ὅτι ἡ ὀκτάμηνος αὕτη ὑπηρεσία εἶναι ἀρκοῦσα ποινή, ἀλλὰ θέλετε νὰ πληρώσωσι καὶ 150 δραχμὰς, ἐνῷ μετὰ 4 μῆνας ἀπολύονται, ὑποχρεούμενοι εἰς ἐνιαύσιον ὑπηρεσίαν;

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς γινώσκει, ὅτι δὲν ὑπάγονται ὅλοι οὗτοι εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν κατατασσομένων τὴν 1 Ἰουλίου, ἀλλ’ οἱ ἡμίσεις κατατάσσονται τὴν 1 Δεκεμβρίου, ὡς πρὸς δὲ τοὺς ἑτέρους ἡμίσεις γνωρίζει, ὅτι δυστυχῶς δὲν κατατάσσονται πάντες ἐγκαίρως, καὶ ὑπάρχουσί τινες, οἵτινες εἰσέτι δὲν κατετάχθησαν. Ὡς πρὸς τούτους τὸ ἄδικον θὰ ἦτο πολλαπλασίως ὀλιγώτερον, καὶ δὲν εἶναι πρέπον νὰ καθιερῶμεν ἀνισότητα ὑπὲρ ἐκείνων, οἵτινες πολλαπλῶς παρεβίασαν τὸν νόμον.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ζητεῖ ἄλλος τὸν λόγον· θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 28 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§38ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 28. (Ἀναγινώσκει).

§39ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργὸς ἀτυχῶς δὲν ἔφερε τὴν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν τὸν παρεκάλεσα χθές, ἤτοι ἓν ἄθροισμα τῶν κληρωτῶν τῶν ὑποχρέων τῆς Θεσσαλίας. Ἐφέτος εἶναι ὑπόχρεοι 4,500, τὸ ἐλευσόμενον πόσοι εἶναι, ἐπίσης τὸ ἐπιὸν, διότι οὕτω θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ βεβαιωθῶμεν ἐὰν εἶναι δυσανάλογος ὁ ἀριθμὸς τῶν 4,500· διότι, ἂν κατ’ ἔτος εἶναι εἰς τὴν ἀπογραφὴν ὑπόχρεοι 4,500, τότε δὲν ὑπάρχει οὐδεμία δυσαναλογία, καὶ δὲν ἐννοῶ αὐτὴν τὴν ἰδιαιτέραν μέριμναν ὑπὲρ τῶν Θεσσαλῶν.

§40ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐκ τῶν στατιστικῶν ἀποδεικνύεται, ὅτι δυσαναλογία ὑπάρχει.

§41ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Λαμβάνετε μίαν ἀναλογίαν, τὴν ὁποίαν δὲν γνωρίζομεν, ἐὰν δύνασθε νὰ ἐφαρμόσητε. Νομίζετε, ὅτι ὑπάρχει ἡ αὐτὴ ἀναλογία ἐν τῇ Στερεᾷ Ἑλλάδι καὶ τῇ Πελοποννήσῳ ἢ ταῖς Νήσοις; πιθανὸν ἐν Θεσσαλίᾳ νὰ ὑπερτερῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀῤῥένων. Νομίζω, ὅτι ἀντὶ τῆς θεωρητικῆς ἐπιζητήσεως, τῆς στατιστικῆς ἀναλογίας θὰ ἦτο ἁπλούστερον, ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς μᾶς ἔφερε τὰς ζητηθείσας πληροφορίας. (Φωνὴ ἐκ τῶν ἀκροατηρίων «Κόφ’ το»).

§42ΤΙΝΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ εὑρεθῇ αὐτὸς καὶ νὰ ἀποπεμφθῇ.

§43ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ὠφελεῖ ν’ ἀποπεμφθῶσιν οἱ ταράσσοντες, διότι μετὰ ἡμίσειαν ὥραν πάλιν θὰ εἰσαχθῶσιν ὑπ’ ἐκείνων, οἵτινες κατὰ πρῶτον τοὺς εἰσήγαγον.

§44Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπανηλειμμένως λέγεται καὶ πιστεύεται, ὅτι μετημφιεσμένοι κλητῆρες καὶ χωροφύλακες εἶναι οἱ φωνάζοντες «κάτω», «κόφ’ το», «ἥλιος» κτλ. Νομίζω, ὅτι καθῆκον τοῦ Προεδρείου εἶναι νὰ διατάξῃ ἀνακρίσεις αὐστηρὰς, διότι εἶναι τερατωδέστατον, οἰκτρότατον, ἀνήκουστον τὸ φαινόμενον, τὸ ὁποῖον βλέπομεν ἐν τῇ Βουλῇ ἀπό τινος· καὶ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ πιστεύσω, ὅτι οἱ τὰ τοιαῦτα πράττοντες ἔχουσιν ὑποστήριξιν, διότι ἄνευ ὑποστηρίξεως τοιαῦτα αὐθάδη τολμήματα ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ δύνανται νὰ γείνωσιν. (Ἐκ τῶν ἀκροατηρίων «κόφ’ το»).

§45Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἅπαξ διὰ παντὸς πρέπει νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον, διότι ἂν σᾶς στενοχωρῶσι τὰ γινόμενα ἀνταδικήματα, τὰ ἀδικήματα εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προκαλοῦσι ταῦτα, οἱ ἀρχόμενοι χειρῶν ἀδίκων πταίουσι κατὰ πρῶτον λόγον. Τὸ Προεδρεῖον λοιπὸν καὶ ἡ Κυβέρνησις φέρουσι βαρεῖαν εὐθύνην, ἂν τοιαύτην κατάστασιν ἀνέχωνται ἐπὶ πλέον. (Ἐκ τῶν ἀκροατηρίων «κόφ’ το», θόρυβος).

§46ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ, ΣΤΑΪΚΟΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Κύριε Πρόεδρε, πρέπει νὰ ἐξευρεθῇ ὁ ταραξίας αὐτός.

§47ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Συμφέρον ἔχουσιν εἰς τὰ τοιαῦτα μόνον οἱ ἐπιζητοῦντες τὴν παραλυσίαν τῶν ἐργασιῶν, θαυμάζω δὲ πῶς ἀπεδόθησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν πλειονοψηφίαν τοιαῦτα πραξικοπήματα (θόρυβος). Δὲν ἐννοῶ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἐννοῶ τοὺς ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, οἵτινες ἔχουσι συμφέρον νὰ ἐξευτελίζωσιν αὐτήν.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον ἀπηύθυνεν ἔγγραφων πρὸς τὴν Εἰσαγγελίαν ζητοῦν, ὅπως γείνῃ αὐστηρὰ ἀνάκρισις πρὸς ἀνακάλυψιν τοῦ ἐνόχου.

§49ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὀφείλετε νὰ θέσητε κλητῆρας τῆς Βουλῆς εἰς ἕκαστον ἀκροατήριον, καὶ οὕτω μόνον θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν ἡσυχίαν, διότι θὰ ἀπελαύνωνται τὰ ἔμμισθα ὄργανα τῆς Κυβερνήσεως. Ἂν, κύριοι, ἔφερε τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησα, ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, θὰ ἐβλέπομεν, ὅτι οὐδεμία ἀνάγκη ὑπῆρχε τῆς λήψεως τοῦ ἐκτάκτου μέτρου ἕνεκα τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος ἐκανόνισε τὸν τρόπον τῆς συντάξεως τῶν μητρῴων τῶν ἀῤῥένων. Ταῦτα ἀφοῦ διῆλθον δι’ ὅλης τῆς μακρᾶς διαδικασίας πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ὁριστικότητος τῆς ἡλικίας καὶ τῶν ἄλλων προσόντων, εἶναι ὁριστικὰ καὶ ἀμετάκλητα. Σήμερον, ὅτε μετὰ τριετίαν ἦλθεν ὁ χρόνος ὁ κατάλληλος, ὅπως παράσχωσι τὸν φόρον τοῦ αἵματος καὶ οἱ ἀδελφοὶ ἡμῶν Θεσσαλοὶ, ἡ Κυβέρνησις φέρει ἄρθρον πρόσθετον εἰς τὸν νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖ νὰ καταστήσῃ χάρτην ἄγραφον τὰ μητρῷα ἐκεῖνα· διότι βεβαιωθῆτε, ὅτι ἅμα δώσητε τὴν εὐκολίαν εἰς Ἐπιτροπὴν ν’ ἀναθεωρήσῃ, οὕτως εἰπεῖν, τὴν ἡλικίαν τῶν κληρωτῶν, θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰ παλαιὰ ἄτοπα, τὰ γενόμενα παρὰ τῶν παλαιῶν στρατολογικῶν Ἐπιτροπῶν. Πάντες οἱ κληρωτοὶ τῆς ἀπογραφῆς τῆς Θεσσαλίας καὶ Ἄρτης θὰ προσφύγωσιν εἰς τοὺς φίλους των βουλευτὰς, οἱ ὁποῖοι θὰ ὑποχρεωθῶσι νὰ ἐπιδιώκωσι διὰ παντὸς μέσου τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν κληρωτῶν ὡς ὑπερηλίκων.

§50ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Δὲν σᾶς ὁμοιάζομεν.

§51ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐξαιρέσει τοῦ κυρίου Στεφανίδη, τοῦ ὁποίου ἡ διαγωγὴ εἶναι γνωστή, γνωστοτάτη! Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πράττει σφάλμα ἐπιτρέπουσα νὰ δοθῇ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία εἰς τὴν ἡλικίαν τῶν κληρωτῶν καὶ εἰς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑπηρετήσωσιν. Εἶναι ἡ θύρα διὰ τῆς ὁποίας λόγῳ ὑπερηλικιότητος θὰ ἐξαιρεθῶσι πολλαὶ χιλιάδες κληρωτῶν Θεσσαλῶν ὑπὸ τῶν βουλευτῶν, πιεζομένων ὑπὸ τῶν ἐκλογέων. Ἡμεῖς δὲ νομίζομεν, ὅτι καὶ οἱ Θεσσαλλοὶ ἀδελφοὶ θέλουσι νὰ ἦναι ἴσοι μὲ ἡμᾶς· οἱ λοιποὶ Ἕλληνες ὑπὸ οἱανδήποτε ἡλικίαν τῆς στρατευσίμου ὑποχρεώσεως ἀπὸ τοῦ 21–40 καὶ ἂν ἐγγραφῶσιν, ἐγγράφονται μὲ ἡλικίαν ὑπόχρεων καὶ δὲν δύνανται ν’ ἀπαλλαγῶσι, διότι σήμερον τὰ μητρῷα εἶναι ἀμετάκλητα, μόνον ἐξαιροῦνται σήμερον οἱ Θεσσαλοὶ, τῶν ὁποίων τὰ μητρῷα δὲν θεωροῦνται ἀμετάκλητα· τὸ τοιοῦτον δὲν εἶναι ὀρθὸν, οὔτε δίκαιον, οὔτε πολιτικόν. Ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐπιμείνῃ, ἔχει πλειοψηφίαν καὶ θὰ τὸ πράξῃ, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐγερθῇ διαμαρτύρησις, οὐχὶ ἐκ μέρους ἡμῶν, ἀλλ’ ἐκ μέρους τῶν Θεσσαλῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι πρέπει καὶ ἐπιθυμοῦσι νὰ ἦναι ἴσοι μὲ ἡμᾶς· οὐδὲ πρέπει ν’ ἀνοιγῇ θύρα ἄγουσα εἰς καταχρήσεις.

§52ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλομεν, ὑπηγορεύθη ἐκ τῆς ἐπιθυμίας ἵνα ὑπάρξῃ ἰσότης μεταξὺ τῶν δύω τμημάτων τῆς Ἑλληνικῆς χώρας· δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς ἰσότητος, ὡς πρὸς τοὺς ἀριθμοὺς τῶν κατατασσομένων· διότι, ἐὰν συμπίπτῃ οἱ ἀριθμοὶ οὗτοι νὰ ἦναι ἀνώτεροι τῆς ἀναλογίας ἐν τῷ ἑτέρῳ τμήματι, δὲν εἶναι τοῦτο μόνον λόγος ἀποχρῶν, ἵνα θεωρήσωμεν, ὅτι ἡ ἰσότης ἀπαιτεῖ νὰ γίνῃ ἐλάττωσις. Ὅταν ὅμως οἱ ἀριθμοὶ ἦναι τοιοῦτοι ὥστε ἐξ αὐτῶν καταφαίνεται ἐναργῶς, ὅτι οἱ κατάλογοι δὲν συνετάχθησαν καλῶς, συμβαίνει δὲ οἱ κατάλογοι νὰ μὴ περιεβλήθησαν διὰ τῶν ἐγγυήσεων, δι’ ὧν περιβάλλονται ἐν τῷ παλαιῷ Βασιλείῳ, τότε νομίζω ὅτι ἡ ἰσότης ἀπαιτεῖ ἵνα ληφθῇ μέτρον ἐπανορθωτικόν. Ἐὰν οἱ κατάλογοι, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθη ἡ ὑποχρέωσις τῶν καταταχθέντων ἐν Θεσσαλίᾳ, εἶχον συνταχθῆ κατὰ πάσας τὰς διατάξεις τὰς ἐν τῷ ΨΙΣΤʹ νόμῳ καίτοι τὰ ἀποτελέσματα εἰσὶ τοσοῦτον καταπληκτικά, ὅσον τὰ βλέπομεν, νομίζω, ὅτι ἔπρεπε καὶ αἱ ἐπαρχίαι ἐκεῖναι νὰ ὑποστῶσι τὰς συνεπείας τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου· ἀλλὰ δὲν ἐφηρμόσθη ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις ὁ νόμος, ὁ παρέχων τὰς ἐγγυήσεις ἐν ταῖς παλαιαῖς, διότι ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις ὡς ἐκ τοῦ κατεπείγοντος ἐδέησεν ἄλλος νόμος νὰ ψηφισθῇ, ὁ ὁποῖος παρέλαβε τοὺς καταλόγους πρὶν ἐξελεγχθῶσιν, ὑποβαλλόμενοι εἰς τὰς ἐγγυήσεις ἐκείνας ὑπὲρ τῶν ὑποχρέων, εἰς τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν αὐτοὺς ὁ γενικὸς νόμος περὶ στρατολογίας. Τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νόμου, τοῦ ἀφορῶντος εἰδικῶς εἰς τὸν στρατολογικὸν κατάλογον τοῦ 1883 ἐν τοῖς δήμοις τῶν Νομῶν Λαρίσσης, Τρικάλων, καὶ Ἄρτης, λέγει ῥητῶς, ὅτι οἱ δήμαρχοι θέλουν συντάξει τοὺς καταλόγους τῶν χωρίων ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 11 προκαταρκτικῶν καταλόγων· ἐσταμάτησεν ὁ εἰδικὸς νόμος εἰς τοὺς προκαταρκτικοὺς καταλόγους τοῦ γενικοῦ νόμου, καὶ πᾶσαι ἄλλαι ἔρευναι καὶ ἐξελέγξεις, αἱ γενόμεναι εἰς διόρθωσιν τῶν καταλόγων τούτων, παρελείφθησαν· δὲν ἀρκεῖ δὲ ὅτι παρελείφθησαν πάντα ταῦτα, προσετέθη ἑτέρα διάταξις λίαν αὐστηρὰ, καὶ ἥτις φαίνεται, ὅτι εἶναι τὸ αἴτιον τῆς καταστάσεως, ἐν ᾗ σήμερον εὑρισκόμεθα, ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 4 καθ’ ἣν «πρὸς συμπλήρωσιν τῶν στρατολογικῶν καταλόγων ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς Νομάρχας, ἵν’ ἀναθέτωσιν εἰς εἰδικὰς Ἐπιτροπὰς ἐκ δημοσίων ὑπαλλήλων ἢ καὶ ἐκ πολιτῶν τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἡλικίας τῶν ἐν τοῖς προκαταρκτικοῖς καταλόγοις ἐγγεγραμμένων καὶ τὴν ἔρευναν περὶ τῶν ἐκ τούτων μὲν παραλειφθέντων, ἐγγραπτέων δὲ ἐν τοῖς στρατολογικοῖς καταλόγοις.» Κατόπιν τῆς ἐργασίας τῶν Ἐπιτροπῶν τούτων προσετέθησαν χιλιάδες εἰς τοὺς καταλόγους, καὶ οὕτως ἐπετεύχθη ἡ ὑπὲρ τῆς Πολιτείας ἐνέργεια πέραν τοῦ δέοντος, διὰ τῆς παραβιάσεως τῶν δικαιωμάτων τῶν πολιτῶν εἶναι δὲ ἀδύνατον, ἐκ τῶν ὑστέρων κρίνοντες, νὰ μὴ ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι παρεβιάσθη τὸ δικαίωμα τοῦ πολίτου.

§53ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ. Κατετάχθησαν στρατιῶται ἔχοντες οὐ μόνον παιδιά, ἀλλὰ καὶ ἐγγόνια.

§54ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πληροφορίαι ἐδόθησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν παρὰ τῶν Ἀρχῶν, ὅτι κατετάχθησαν ἐν τῷ στρατῷ ἄνθρωποι προφανῶς ὑπερήλικες· αἱ πληροφορίαι δὲ αὗται ἐκυρώθησαν κατόπιν καὶ ἐκ τῶν ἀριθμῶν, τοὺς ὁποίους παρέθηκα πρὸς τὴν Βουλὴν χθές· οἱ ἀριθμοὶ οὗτοι φέρουσιν ἀναλογίαν μιᾶς κατατάξεως ἐπὶ 69 ψυχῶν, ἐνῷ ἐν τῷ παλαιῷ Βασιλείῳ ἡ ἀναλογία εἶναι μιᾶς ἐπὶ 155. Ὡς εἶπον, ἐφαρμοζομένης τῆς ἀναλογίας τῆς ἐν τῷ παλαιῷ Βασιλείῳ εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας, τουτέστιν ἐπὶ πληθυσμοῦ 300,000 ἀντὶ 4,237, ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν στρατευσίμους 1890, δηλαδὴ ὑπάρχει πλεονάζων τῆς ἀναλογίας ἀριθμὸς 2,347, οἵτινες τὸ πλεῖστον κατετάχθησαν πρὸ τῆς ὥρας, διότι ἐδείχθη μεγάλη προθυμία εἰς ἐκπλήρωσιν τῆς πρὸς τὴν Πολιτείαν ὑποχρεώσεως.

§55ΜΕΤΑΞΑΣ. Αἱ δηλώσεις, ὅτε κατηρτίζετο τὸ μητρῷον, ἦσαν ἐσφαλμέναι;

§56ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν κατηρτίσθη ὁ στρατολογικὸς κατάλογος ἐπὶ τῇ βάσει μόνον τῶν δηλώσεων, διότι τὸ ἄρθρον 4 ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς Ἐπιτροπὴν ἐξ ὑπαλλήλων ἢ πολιτῶν ν’ ἀναθεωρήσωσι τοὺς καταλόγους, καὶ ν’ ἀποφανθῇ περὶ τῶν ἐγγραπτέων· τοῦτο δὲ εἶναι τὸ αἴτιον τῶν τοιούτων ἀποτελεσμάτων. Ἄν εἰς τ’ ἀποτελέσματα ταῦτα εἴχομεν φθάσει διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν πρότερον ὑπαρχόντων νόμων, δὲν ἐπετρέπετο νὰ ζητήσωμεν ἐξαιρετικὸν μέτρον· ἀλλ’ ὅταν παρήχθησαν ἐκ διατάξεως τόσον ἐξαιρετικῆς καὶ ἐπιτρεπούσης αὐθαιρεσίαν πλήρη, εἶναι πρέπον ἡ Βουλὴ νὰ προέλθῃ εἰς μέτρον ἐπανορθωτικὸν τοῦ γενομένου ἀδικήματος.

§57ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ μητρῷον μόνον αὐτὰς τὰς ἡλικίας ἔχει τοῦ 83· εἰς τὸ μέλλον τί θὰ γίνῃ;

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τὸ μέλλον θὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ γενικὸς νόμος. Ἔχοντες πρὸ ὀφθαλμῶν τοιαῦτα ἀποτελέσματα καὶ πληροφορηθέντες ὅτι κατετάχθησαν ἄνθρωποι, περὶ ὧν οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, ὅτι ἔχουσιν ἡλικίαν ἀνωτέραν τῆς στρατευσίμου, ἐθεωρήσαμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν ἐπανορθωτικήν.

§59ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ...

§60ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῷ ψηφισθέντι περιελήφθη γενικὴ διάταξις, ἐπιτρέπουσα τὴν ἀναθεώρησιν πρὸς ἀπόλυσιν τῶν ἀγόντων ἡλικίαν ἀνωτέραν τοῦ 40, διότι τοσοῦτον εἶναι αὕτη ἀπομεμακρυσμένη ἀπὸ τῆς στρατευσίμου, ὥστε δὲν ὑποτίθεται δυνατὸν νὰ εἰσχωρήσῃ κατάχρησις. Ἐνταῦθα προκειμένου περὶ εἰδικῆς περιπτώσεως, ἔδει νὰ ἀπολύσωμεν τοὺς ἄγοντας ἡλικίαν πολὺ προσεχεστέραν τῆς στρατευσίμου καὶ τοσούτῳ μόνον ἀπέχουσαν αὐτῆς, ὥστε ἡ διαφορὰ νὰ ἦναι ἀποχρώντως καταφανής, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ εἰσχωρήσῃ κατάχρησις, ἂν δὲν ὑπάρχῃ κακὴ πρόθεσις.

§61ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιορισθῇ εἰς τὸ 23 ἔτος....

§62Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, κατὰ τοὺς παρελθόντας αἰῶνας, ὅτε κατέκτων οἱ Βασιλεῖς ἐπαρχίας, συνέβαινον ἐνίοτε ἀνωμαλίαι τινὲς εἰς τὴν διοίκησιν τῶν ὑποκατακτωμένων ἐπαρχιῶν, διότι αἱ Κυβερνήσεις ἦσαν τότε τυραννικαὶ, ἑπομένως ὁσάκις κατελάμβανον ἐπαρχίαν τινὰ οὐχὶ διὰ μόνης τῆς ἰσχύος τῶν ὅπλων, ἀλλὰ καὶ διὰ συμβιβαστικῶν συνθηκῶν, ἢ περιήρχοντο εἰς τοὺς ἡγεμόνας ἐκ κληρονομικῶν δικαιωμάτων, ἐχορήγουν οὗτοι εἰς τὰς νέας κτήσεις των προνόμιά τινα ἐλαφρύνοντα τὴν δριμύτητα τῆς διοικήσεως. Ἀλλὰ μετὰ τὰ μέσα τοῦ παρόντος αἰῶνος, ὅτε ἡ Εὐρώπη ἔλαβε τακτικὴν διοίκησιν καὶ ἐλευθερίας, πᾶσα προσθήκη εἰς Κράτος οὐδὲν προνόμιον παρεχώρει εἰς τὸ προστιθέμενον μέρος. Δυστυχῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εὑρισκόμενος ἐν ἀναχρονισμῷ, ἀκολουθεῖ ἀκόμη τοὺς κανόνας περὶ διοικήσεως τῶν Κρατῶν τῶν παρελθόντων αἰώνων, ἂν καὶ ἀνετράφη εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ὅπου τὸ Σύνταγμα ὑπάρχει πρὸ 500 ἐτῶν, καὶ ἰδίως ἀπὸ τοῦ Γουλιέλμου Γʹ ἐφαρμόζεται αὐστηρῶς, καὶ μένει μόνη ἐν τῇ ἀνωμαλίᾳ διοικουμένη ἡ Τουρκία. Καὶ μολαταῦτα καὶ εἰς αὐτὴν ἐκλείπει ὁλονὲν ἡ ἀνωμαλία αὕτη· π. χ. ἐπαρχίαι τινὲς, ὡς αἱ Ἀθῆναι ἐπὶ Τουρκοκρατείας ἐκατώρθωσαν διὰ περιποιήσεώς των πρὸς τοὺς Κισιλαραγάδας τῶν χαρεμίων νὰ ἀποκτήσωσι τὴν προστασίαν τῆς Βαλιδὲς (Βασιλομήτορος) καὶ νὰ ἔχωσιν ἀρκετὰ ἐπωφελῆ προνόμια, ἕνεκα τῆς ἐξουσίας, ἣν ἐξήσκουν αἱ Βαλιδὲ ἐπὶ τῶν υἱῶν των Σουλτάνων, καθισταμένων πολλῶν, ἕνεκα τῆς καταχρηστικῆς ἀνατροφῆς των, ἀσθενῶν ἢ βλακῶν. Ἐν τούτοις, λέγω, καὶ αὐτὴ ἡ Τουρκία ἀφεῖλεν ἤδη τὰ τοιαῦτα προνόμια καὶ διοικεῖ καὶ τὰς ἐπαρχίας αὐτὰς ὡς καὶ τὰς λοιπάς. Ἀφοῦ λοιπὸν ἐκλείπει καὶ ἀπὸ αὐτὴν τὴν Τουρκίαν ἡ ἀνωμαλία ἐν τῇ διοικήσει, μᾶς εἰσαγάγει ταύτην εἰς τὴν Ἑλλάδα ὁ κ. Τρικούπης κατὰ τὴν τελευταίαν του Πρωθυπουργίαν, ὅστις παίζει τὸ πρόσωπον τῆς Βασιλομήτορος ὡς πανίσχυρος ἐπὶ τοῦ Βασιλέως, χορηγοῦντος αὐτῷ πᾶσαν τὴν συνταγματικὴν ἰσχὺν τοῦ ὑπευθύνου Ὑπουργοῦ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λοιπὸν ἔλαβεν ὑπὸ εὔνοιαν τὴν Θεσσαλίαν. Τί ὑπεσχέθη καὶ ἐχορήγησεν εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους της καὶ τί ἔλαβεν εἰς ἀντάλλαγμα παρ’ αὐτῶν, τὰ εἴπομεν ἄλλοτε λεπτομερῶς, ἰδίως δὲ ἡ σύμβασίς των ἀποβλέπει εἰς τὸ μέγα καὶ σπουδαῖον ἔργον ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς Ἑλλάδος, καὶ νὰ συντρέξωσι πρὸς ἐξέλεγξιν καὶ τιμωρίαν τῶν πρώην διοικησάντων τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τοῦ 1833, καὶ ἐπειδὴ ἐκ τούτων οἱ πλείονες δὲν ζῶσι, νὰ τιμωρηθῶμεν ἡμεῖς οἱ ἀπόγονοί των, καὶ διὰ τοῦτο τοὺς βλέπομεν σύροντας τὸ ἅρμα του, εἰς ὃ προσεδέθησαν, καὶ ἐν αὐτοῖς μόνοις ἔγκειται πᾶσα ἡ δύναμίς του· τοὺς ἐπλήρωσεν ὅμως καὶ τοὺς πληρώνει ὁλονὲν πλουσιοπαρόχως, πιέζων βαρέως τὴν πρώην ἐλευθέραν Ἑλλάδα. Διετήρησεν ἐκεῖ ἐπὶ ἓν ἔτος καὶ πλέον τὴν Διοικητικὴν Ἀστυνομίαν, δαπανήσας 500 καὶ πλέον χιλιάδας δραχμὰς διὰ νὰ μισθοδοτῶνται ἐκεῖ μερικαὶ ἑκατοντάδες ἀνθρώπων, ἐκ τῆς μισθοδοσίας τῶν ὁποίων νὰ ἔχωσι τὸ μέρος των τινὲς τῶν ἐκεῖθεν συναδέλφων μας, συστήσαντες καὶ προστατεύσαντες τοὺς ἀνωτέρω μισθοφόρους. Μόλις ἐτελείωσεν ὁ χρηματολογικὸς οὗτος λογαριασμὸς, ὃν ἐπὶ μῆνας ἐξηλέγχομεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ μᾶς ἤνοιξεν ὁ κ. Τρικούπης ὑπὲρ τῶν Θετταλῶν νέον λογαριασμὸν, ὅστις θὰ βαρύνῃ τὴν πρώην ἐλευθέραν Ἑλλάδα μὲ φόρον αἵματος, καθόσον ἀφοῦ ἀπήλλαξε τοὺς Θεσσαλοὺς ἀπὸ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ 1882, ἐνῷ ἦσαν ἐλεύθεροι κατὰ τὸ 1881 καὶ ἠδύνατο νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς αὐτοὺς ὁ Νόμος περὶ ἀπογραφῆς ἀξιόλογα, καὶ ἀφοῦ δὲν εἶχον καὶ τὴν φιλοτιμίαν νὰ μᾶς χορηγήσωσι δι’ ἐθελουσίας κατατάξεως ἓν μέρος τοὐλάχιστον τοῦ ἀριθμοῦ τῶν στρατιωτῶν, ὧν εἴχομεν ἀνάγκην διὰ νὰ τοὺς φρουρήσωμεν, καὶ νὰ μὴ λάβωμεν τὴν ἀνάγκην χάριν τῆς ἀσφαλείας τῶν νέων ἐπαρχιῶν νὰ κρατήσωμεν τὰ παιδιά μας ἐν τῇ ἐπιστρατείᾳ ὀκτὼ μῆνας περισσότερον, ἀφοῦ τὰ ἐβασανίζομεν πρὶν δύω ἔτη διὰ νὰ τοὺς ἐλευθερώσωμεν (Θόρυβος)—ἐνῷ ἔπρεπε καὶ οἱ Θεσσαλοὶ νὰ ἔχωσι τὴν φιλοτιμίαν τῶν Ἑπτανησίων, οἵτινες ὅτε προσηρτήθησαν εἰς τὴν Ἑλλάδα, καί τοι δὲν ἐξωδεύσαμεν λεπτὸν διὰ τὴν προσάρτησίν των, μᾶς ἐχορήγησαν δι’ ἐθελοντῶν τριπλασίους στρατιώτας, παρ’ ὅσους ἐστείλαμεν διὰ νὰ καταλάβωμεν τὰς ἐπαρχίας των....

§63ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὅταν ἦτο καιρὸς νὰ καταταχθῶσιν οἱ ἐθελονταὶ, οἱ Θεσσαλοὶ καὶ Ἠπειρῶται ἱκανῶς ἔδειξαν, ὅτι ἔχουσι τὸ αἴσθημα, ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι Ἕλληνες, νὰ καταταχθῶσι καὶ πολεμήσωσιν· ἀδικεῖτε τοὺς συμπολίτας μου, ἂν τοὺς χαρακτηρίζητε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Νομίζω δὲ ὅτι ἀδίκως πολεμεῖτε τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ ὁποῖον ὑπαγορεύει ἡ μὴ δημοσίευσις τῶν Νόμων καὶ ἡ ἀπειρία τῶν Θεσσαλῶν κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογήν. Ταῦτα ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ σᾶς διακόψω καὶ νὰ σᾶς εἴπω.

§64ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Δημητρακάκη, μετὰ τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ κατάλογοι τῶν νέων Ἐπαρχιῶν δὲν ἐξηλέγχθησαν, ὅπως ἐξηλέγχθησαν οἱ κατάλογοι τῶν παλαιῶν, πᾶσα συζήτησις εἶναι περιττή· διότι ἐλήφθησαν οἱ κληροῦχοι ἐπὶ τῇ βάσει καταλόγων μήπω καθωρισμένων.

§65ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀπαντῶ πρὸς τοὺς κκ. βουλευτὰς, οἵτινες μὲ διέκοψαν, ὅτι ἔχω ἐντολὴν ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν μου νὰ μὴ ζητήσω δι’ αὐτὴν προνόμια, ἀλλὰ νὰ μὴν ἀνεχθῶ νὰ χορηγῶνται τοιαῦτα εἰς ἄλλας, καὶ ἐκ τούτου νὰ φορτώνωνται βάρη εἰς τὴν ράχιν της.

§66ΤΙΝΕΣ. Κύριε Δημητρακάκη, αὐτὸ εἶναι ἀπονομὴ δικαιοσύνης.

§67ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀντιπαρατηρῶ εἰς τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Σωτηροπούλου, ὅτι κατὰ τὴν σύνταξιν τῶν μητρώων τῶν ἀῤῥένων κατὰ τὸ 1879 ἤμην ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, καὶ διὰ τοῦτο γνωρίζω ὅτι καὶ οἱ κατάλογοι ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι κατὰ μέγα μέρος συνετάχθησαν πλημμελεῖς, καθόσον—διότι πολλοὶ ὑπέκρυψαν τὴν ἡλικίαν τῶν τέκνων των καὶ τὰ ἐδήλωσαν εἰς μικρὰν ἡλικίαν— αἱ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς συντάξεως τῶν μητρώων ἀναλαβοῦσαι ἐπιτροπαί, θέλουσαι νὰ ἐπανορθώσωσι τὸν δόλον τοῦτον τῶν δηλωσάντων, ὑπέπεσαν εἰς ἄλλην πλημμέλειαν, διότι ἠρύσθησαν τὰς ἡλικίας πολλῶν ἐκ τῶν ἔτι πλημμελέστερον συντεταγμένων ἐκλογικῶν καταλόγων τοῦ 1878, ἐν οἷς ἦσαν μὲ ἡλικίαν ἐκλεξίμου πολλὰ παιδία ἀνήλικα, καὶ οὕτως τὰ μητρῷα ἐπληρώθησαν ἀνηλίκων, καὶ διὰ τοῦτο, ὡς ἐνθυμεῖσθε, τὸ 1880 ἐν τῇ ἐπιστρατείᾳ ἔγεμεν ὁ στρατὸς ἀπὸ δεκαπενταετῆ παιδιά. Ἐκ τούτου συνάγεται, ὅτι καὶ εἰς τὰς πρώην ἐλευθέρας Ἐπαρχίας τὰ μητρῷα συνετάχθησαν μὲ τὰ αὐτὰ ἀτελῆ μέσα καὶ παρεισέφρησαν αἱ αὐταὶ πλημμέλειαι, ὁποῖαι καὶ εἰς τὰ μητρῷα τῶν νέων Ἐπαρχιῶν, καὶ ἐν τούτοις ἀπὸ τὸ 1880 ὁ κ. Τρικούπης δὶς ἐλθὼν εἰς τὰ πράγματα καὶ ἰδὼν τὸ εἰς τὰς παλαιὰς Ἐπαρχίας ἀδίκημα, δὲν ἐπρότεινε θεραπείαν, ἂν καὶ ἐσύροντο εἰς τούς στρατῶνας τρυφερωτάτης ἡλικίας παιδιά, σπεύδει ὅμως νὰ θεραπεύσῃ τὸ τοιοῦτο παράπονον εἰς τὰς νέας Ἐπαρχίας, εἰ καὶ συνετάχθησαν τὰ μητρῷα τούτων τῇ ἐπιτηρήσει τοῦ ἰδίου, καὶ λησμονεῖ τὴν δεικνυομένην συνήθη του αὐστηρότητα, ἥτις τὸν ὠθεῖ, προκειμένου περὶ βαρῶν εἰς τὰς παλαιὰς Ἐπαρχίας, εἰς τὸ μέτρον νὰ φέρῃ Νόμους καθιεροῦντας καὶ αὐτὴν τὴν ὀπισθενεργὸν δύναμιν, ἄν καὶ πολλοὶ τῶν φίλων του τὸν ἐκλιπαρῶσι νὰ μὴ τοὺς ἐκθέτῃ εἰς τοὺς ἐκλογεῖς των, ὑποχρεῶν αὐτοὺς νὰ νομοθετῶσι διὰ τοὺς ἐντολεῖς των τοιούτους πιεστικοὺς Νόμους, καὶ οὕτω καταχρᾶται τῆς θέσεώς των, διότι γνωρίζει, ὅτι ποτὲ δὲν θὰ τολμήσωσι νὰ καταψηφίσωσι τὰς προτάσεις του, οἷα δήποτε βάρη καὶ ἂν ἐπιβάλλωσιν εἰς τοὺς συμπολίτας των. Ἔπειτα, κύριοι, αὐτὰ τὰ Στρατολογικὰ Συμβούλια εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ διαγνώσωσι τὴν ἡλικίαν; Τὸ 1853, γεννηθείσης ἔριδος μεταξὺ δημάρχου τινὸς καὶ τῆς ἀνωτάτης ὑγειονομικῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῇ ἐκτιμήσει τῆς ἡλικίας στρατευσίμου, ὁ Ὑπουργὸς ἐκάλεσε τὸ Ἰατροσυνέδριον ν’ ἀποφανθῇ, καὶ ὁ Πρόεδρος αὐτοῦ κ. Βοῦρος ἐπέστρεψε τὸ ἔγγραφον, ἀρνηθεὶς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς τοιαύτης ὑπηρεσίας ὑπὸ τοῦ Συνεδρίου, εἰπὼν, ὅτι εἶναι ἀγύρτης ὁ ἰατρὸς ἐκεῖνος, ὅστις ἤθελεν εἰπεῖ ἐν Ἑλλάδι, ὅτι δύναται νὰ διαγνώσῃ τὴν ἡλικίαν· καὶ ἀφοῦ ὁ κ. Βοῦρος ἐκήρυξεν ἑαυτὸν ἀγύρτην, ἂν ἀναλάβῃ νὰ διαγνώσῃ ἡλικίαν, θὰ ἦναι εἰς κατάστασιν οἱ ἰατροὶ καὶ τὰ λοιπὰ μέλη τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ Στρατολογικῶν Συμβουλίων; Ἔπεται λοιπὸν ὅτι θ’ ἀνοίξατε μίαν θύραν ἀργυρολογίας, ἢ ἄλλων κυβερνητικῶν καταχρήσεων, αἵτινες θὰ γεννήσωσι περισσότερα παράπονα, παρ’ ὅσα ἀκούονται τώρα καὶ ἂν μείνωσι πάντες οἱ ἐν τοῖς μητρῴοις ἐγγεγραμμένοι, διότι τώρα μεμψιμοιροῦσιν ὅλοι ὡς ὑφιστάμενοι τὴν καταπίεσιν ἐκ συμπτώσεως λαβοῦσαν χώραν, ἐνῷ ἡ κατὰ χάριν ἐξαίρεσις τινῶν θὰ ἐξερεθίσῃ τοὺς μὴ ἐξαιρουμένους καὶ ἰδίως ἐκείνους, ὅσοι ἀδικούμενοι δὲν τύχωσιν ἐξαιρέσεως. Καὶ τοιαῦτα ἦσαν τὰ παράπονα τῆς πρὸ τοῦ 1879 Στρατολογίας, τὰ ὁποῖα δὲν ἦτον εὔκολον νὰ διαφύγῃ ἡ κοινωνία, καὶ τοῦτο τὸ γνωρίζω, καθόσον καὶ ἐπὶ Ὄθωνος καὶ μετὰ ταῦτα διετέλεσα πολλὰ ἔτη Πρόεδρος Στρατολογικῶν Συμβουλίων. Ἂς ἔλθωμεν τώρα καὶ εἰς ἕτερον σπουδαῖον ἀντικείμενον, ὅπερ, ὡς φαίνεται, δὲν τὸ παρετήρησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὑποβαλὼν τὸ ὑπὸ συζήτησιν Νομοσχέδιον. Μᾶς εἶπεν ὅτι, ἐνῷ κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῶν μητρῴων τῶν παλαιῶν Ἐπαρχιῶν ἔπρεπε νὰ ἔχωσιν αἱ νέαι 1850 κατ’ ἔτος στρατευσίμους, ὑποχρεοῦνται ἐκ τῶν μητρῴων νὰ χορηγήσωσι 4000. Ἀλλὰ παρετήρησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι κατ’ ἔτος αὐξάνουσιν οἱ ὑποχρεούμενοι εἰς τὰς παλαιὰς Ἐπαρχίας κατὰ χιλιάδας, διότι πλησιάζει νὰ ἐξαντληθῇ ὁ χρόνος, ὃν ὑπέκρυψάν τινες δηλώσαντες τὰ τέκνα των εἰς μικροτέραν ἡλικίαν, καὶ ἐκ τῆς ἐτησίως γινομένης ταύτης αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν στρατευσίμων εἰς τὰς παλαιὰς Ἐπαρχίας, δὲν ἀναλογοῦν πλέον εἰς τὰς νέας Ἐπαρχίας μόνον 1850; Ἐκτὸς τούτου ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ ὥστε διὰ τῶν καταχρηστικῶν ἐξαιρέσεων νὰ ἐλαττωθῇ ὁ ἀριθμὸς κατώτερον τῶν 1850, ὅσοι ἀναλογοῦσιν εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας νὰ χορηγῶνται εἰς τὸν στρατὸν, καὶ τότε τί θὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ συμπληρώσῃ τὸ ἐκ τῆς καταχρήσεως ταύτης ἐλλεῖπον; καθόσον οἱ ἐξαιρεθησόμενοι ἀποκτῶσι δικαίωμα ἀπαλλαγῆς, ὅπερ ἡ ὑπηρεσία δὲν δύναται πλέον νὰ τοῖς ἀρνηθῇ. Ἰδοὺ λοιπὸν τὰ ἄτοπα, εἰς τὰ ὁποῖα μᾶς ὁδηγεῖ ἡ στοργὴ τοῦ κ. Τρικούπη ὑπὲρ τῶν νέων ἐπαρχιῶν, καὶ διὰ τοῦτο κηρύττομαι κατὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ Νομοσχεδίου περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις μητρῴων, ἅπερ πρέπει νὰ μείνωσιν ἀναλλοίωτα, ὅπως ἔμειναν καὶ ἐξετελέσθησαν καὶ εἰς τὰς παλαιὰς Ἐπαρχίας.

§68ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ ἄρθρον λέγει, ὅτι τοὺς κληρωτοὺς τοῦ 1883 τῆς Θεσσαλίας καὶ Ἄρτης θέλει ἐξετάσει τὸ ἁρμόδιον Στρατολογικὸν Συμβούλιον· ἁρμόδιον Στρατολογικὸν Συμβούλιον εἶναι τὸ τοῦ Νομοῦ, ἐξ οὗ οἱ κληρωτοὶ κατάγονται. Ἀλλὰ 4–1500 κληρωτοὶ, οἵτινες εἶναι διεσπαρμένοι εἰς διάφορα τάγματα, πῶς θὰ ἐξετασθῶσι; Θὰ ἐπιβληθῇ αὐτοῖς ἡ ὑποχρέωσις νὰ μεταβαίνωσιν ἐνώπιον τῶν Συμβουλίων τῶν Νομῶν, ἐξ ὧν κατάγονται διὰ νὰ ἐξετασθῶσιν; Ἡ ἐξέτασις θὰ γείνῃ σωματικὴ κυρίως, ἐπειδὴ δὲ θὰ γείνῃ σωματική, ἀνάγκη ὁ κληρωτὸς νὰ παρουσιασθῇ αὐτοπροσώπως, ἀλλὰ τότε θὰ ἐπέλθῃ τοσαύτη ἀταξία καὶ σύγχυσις καὶ βραδύτης, ὥστε πρέπει νὰ εὑρεθῇ ἄλλος τρόπος. Καλλίτερον θὰ ἦτο νὰ ἐπιτραπῇ νὰ ἐξετάζωνται ἀπὸ τὸ Στρατολογικὸν Συμβούλιον τοῦ Νομοῦ, ἐν ᾧ ἑδρεύει τὸ τάγμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει ὁ κληρωτός.

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ὑπάρχει συμβούλιον στρατολογικὸν κατὰ τὴν ἕδραν τῶν ταγμάτων· συμβούλιον στρατολογικὸν ὑπάρχει μόνον ἐν τῇ ἕδρᾳ τοῦ νομοῦ· ἀλλὰ διοικητικῶς θὰ ἐπιτραπῇ, ὅπως τὰ συμβούλια ταῦτα διευκολύνωσι τοὺς ὑποχρέους, μεταβαίνοντα εἰς σημεῖα, ἔνθα θὰ ᾖνε εὐκολωτέρα ἡ ἐξέτασις αὐτῶν. Ἐμελετήθη τοῦτο ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ καὶ ἰδίως ἐὰν ἔπρεπε νὰ περιλάβωμεν εἰδικὴν διάταξιν, ἀλλ’ ἐθεωρήθη ὅτι δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ περιληφθῇ, καὶ ἠδύνατο διοικητικῶς νὰ διαταχθῇ, ὅπως δοθῇ ὅσον ἔνεστι μεγαλειτέρα εὐκολία εἰς τοὺς ὑποχρέους, μεταβαινόντων τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων ὅπου ἡ ἀνάγκη τὰ ἐκάλει.

§70ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διὰ τῆς λέξεως «ἁρμοδίων» ἀποκρούεται τοῦτο.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ἁρμόδιον στρατολογικὸν συμβούλιον θὰ δύναται νὰ ἐξετάσῃ καὶ περιοδεῦον, ἂν τοῦτο διαταχθῇ προσηκόντως. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρ. 29).

§72ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 30. (Ἀναγινώσκει).

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνταῦθα ἔχομεν πρότασιν τοῦ κ. Μεταξᾶ. (Ἀναγινώσκεται).

§74ΜΕΤΑΞΑΣ. Θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ εἴπω δύω λέξεις ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου ταύτης. Γινώσκετε πάντες ὑμεῖς, κύριοι βουλευταί, ὅτι κατὰ τὴν ἐπιστρατείαν προσεκλήθησαν νὰ ὑπηρετήσωσιν ὡς ἐπίστρατοι πολλαὶ ἑκατοντάδες ἀνδρῶν παρηλίκων ἕνεκα τῶν σφαλμάτων, τὰ ὁποῖα συνέβησαν κατὰ τὴν σύνταξιν τῶν μητρῴων τῶν ἀῤῥένων. Ἐκ τῶν ἐπιστράτων τούτων τινὲς κατὰ τὴν ἐπιστράτευσιν καταδιωχθέντες συνελήφθησαν καὶ ὑπηρέτησαν ἐν τῷ στρατῷ, ἄλλοι ὑπηρετοῦσιν ἤδη, ἀλλ’ οἱ πλεῖστοι καταζητοῦνται καὶ καταδιώκονται ἔτι. Τὸ τοιοῦτον ἐθεώρησα καὶ θεωρῶ, κύριοι, ἀδικώτατον, κατὰ τοσοῦτο μᾶλλον, καθ’ ὅσον νομίζω ὅτι εἶνε λίαν ἐπιζήμιον εἰς τὸ Κράτος καὶ τὸν στρατόν, καθόσον αὐξάνει τὴν ἀπογοήτευσιν, ἥτις δυστυχῶς πρὸ πολλοῦ ὑπάρχει διὰ τὰ τοῦ στρατοῦ. Ἔχων λοιπὸν ταῦτα ὑπ’ ὄψει, κύριοι, ὑπέβαλον τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος πρότασιν μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι ἅπαντες θέλετε ψηφίσει αὐτήν, κατὰ τοσοῦτον μᾶλλον, καθόσον χθὲς ἐπρόκειτο νὰ ψηφίσητε τὸ ἄρθρον 29, ὅπερ σήμερον ἐψηφίσατε, δυνάμει τοῦ ὁποίου θέλει ἐνεργηθῇ ἀναθεώρησις εἰς τὰ μητρῷα τῶν ἀῤῥένων τῶν νέων ἐπαρχιῶν, ὅπως κατὰ συνέπειαν τούτου ἐξαιρεθῶσι, καὶ δικαίως, ἐκεῖνοι, οἵτινες, ὄντες παρήλικες, κατετάχθησαν καὶ ὑπηρετοῦσι σήμερον εἰς τὸν στρατόν. Νομίζω, ὅτι εἶνε περιττὸν νὰ προσθέσω περισσότερα πρὸς ὑποστήριξιν τῆς προτάσεως, καθόσον ἔχω τὴν πεποίθησιν ἐπὶ τέλους ὅτι ὑμεῖς θέλετε υἱοθετήσει αὐτὴν καὶ κατὰ συνέπειαν ὑπερψηφίσει ὁμοφώνως καὶ ἀνεπηρεάστως, διότι δὲν πρόκειται περὶ πολιτικοῦ ζητήματος, ἀλλὰ περὶ ἀποδόσεως δικαιοσύνης εἰς μίαν τάξιν ὡρισμένην τῆς κοινωνίας, ἥτις πρὸ πολλοῦ καταδιώκεται, καταπιέζεται καὶ ἀδικεῖται.

§75ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Πάλης ἀφορᾷ εἰς κατηγορίαν ὑποχρέων, οἵτινες ἔχουσι τὴν ὑποχρέωσιν ἐξ ἰδίας αὑτῶν πράξεως, ἢ ἐκ πράξεων ἐκείνων, οἵτινες ἔχουσι τὸ δικαίωμα ἐκ συγγενείας ν’ ἀποφαίνωνται περὶ αὐτῶν· ὥστε δὲν δύνανται νὰ παραπονεθῶσι κατὰ τῆς Πολιτείας ἢ κατὰ τοῦ Νόμου, ἐὰν τυχὸν ἠδικήθησαν. Ἂν ὅμως παρεισέφρησαν λάθη, ὡς παρατηρεῖ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Πάλης, τὰ λάθη ταῦτα παρεισέφρησαν σκοπίμως, διότι ἐγένετο τὸ λάθος ἵνα ἀπαλλαγῇ τις ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, ἥτις ἐφαίνετο τότε ὡς ἐπικειμένη.

§76ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ νομικὸς σύμβουλος κ. Πετρόπουλος κατεζητεῖτο νὰ ὑπηρετήσῃ ὡς ἄγων ἡλικίαν 21 ἔτους!

§77ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶπον ὅτι συνέβησαν καὶ τοιαῦτα σφάλματα, διὰ τοῦτο περιελάβομεν διάταξίν τινα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅπερ ψηφίζεται ἤδη· ἀλλὰ διάταξιν, ὁποία ἡ προτεινομένη, δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, διότι δὲν δύναται καὶ νὰ ἐκτελεσθῇ. Πῶς εἶνε δυνατὸν στρατολογικὸν συμβούλιον νὰ κρίνῃ περὶ τοῦ ὑπερβάντος ἢ μὴ τὸ 30 ἔτος;

§78Ν. ΜΕΤΑΞΑΣ. Εἰς ἐμὲ, ὅστις πρὶν γείνω βουλευτὴς ἤμην διοικητὴς τάγματος, μοῦ ἔφεραν γέροντας 50 καὶ 60 ἐτῶν.

§79ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ τοιαῦτα εἶνε ὅλως ἐξαιρετικά. Ἐὰν ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον προτείνει ὁ κ. βουλευτὴς, θὰ ἔχωμεν πλείστας ὅσας ἐνστάσεις εἰς τὸ στρατολογικὸν συμβούλιον περὶ τοῦ ὅτι ἦγέ τις ἡλικίαν ἀνωτέραν τῶν 30 ἐτῶν κατὰ τὴν ἐπιστράτευσιν· ἐπὶ ταύτης δὲ θὰ ἦνε ἀδύνατον πολλάκις καὶ εἰς αὐτὸ τὸ ἰατρικὸν μέλος τοῦ στρατολογικοῦ συμβουλίου ν’ ἀποφανθῇ· ὥστε τὸ στρατολογικὸν συμβούλιον ἢ εὐσυνειδήτως ἐργαζόμενον θέλει εἴπει ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀποφανθῇ, ἢ ἂν ἀποφανθῇ, ἀναντιῤῥήτως ἀποφαίνεται οὐχὶ ἐν γνώσει, ἀλλὰ ἐκ πλαγίας σκέψεως. (Ἀποῤῥίπτεται ἡ πρότασις τοῦ κ. Μεταξᾶ). (Ἀναγινώσκεται ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ προταθεῖσα εἰδικὴ διάταξις).

§80ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἶναι πρόσθετος διάταξις εἰδική, τὴν ὁποίαν προτείνω νὰ περιλάβῃ εἰς τὸν νόμον ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν ἐγκρίνῃ, ἀφοῦ, καθὼς ἐγὼ φρονῶ, παρερμηνεύουσα τὸν νόμον, διέταξε νὰ τεθῇ πρόσθετος ὑπηρεσία εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προσῆλθον μετὰ τὴν πρώτην ἡμέραν τὴν ὡρισμένην ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως». Ὁ νόμος ὁ παλαιὸς ὥριζεν, ὅτι εἶναι ὑπόχρεοι νὰ προσέλθωσιν ἅμα λάβωσι τὸ φύλλον πορείας οἱ κληθέντες κατὰ τὴν ὡρισμένην ἡμέραν, καθ’ ἣν ὥριζε τὸ φύλλον πορείας· ἂν δὲ δὲν προσήρχοντο μετὰ τὴν 50 ἡμέραν, ὑπέκειντο εἰς ποινάς. Τὸ ζήτημα εἶναι καθαρὸν καὶ ἀναμφισβήτητον· κληρωτὸς ἢ ἐπίστρατος, προσελθὼν ἐντὸς τῆς πενθηκονθημέρου προθεσμίας, ἀπαλλάσσεται πάσης ποινῆς οἱασδήποτε, εἴτε προσθέτου ὑπηρεσίας, εἴτε οἱασδήποτε ἄλλης. Ἀτυχῶς τὰ Στρατολογικὰ Γραφεῖα, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐνέκριναν τὸν τρόπον, καθ’ ὃν προσετίθετο πρόσθετος ὑπηρεσία ἓξ μηνῶν εἰς ἐκείνους, οἵτινες προσῆλθον νὰ καταταχθῶσι δύω ἢ πέντε ἡμέρας μετὰ τὴν πρώτην Ἰουλίου ἢ τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ἐκαλοῦντο. Αὐτὸ εἶναι, κύριοι, καθαρῶς παράνομον, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πέρυσιν ἐπερωτηθεὶς παρ’ ἐμοῦ, προβλέποντος τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο νὰ συμβῶσιν ὑπὸ τῆς παρερμηνείας τοῦ νόμου ὑπὸ τῶν Στρατολογικῶν συμβουλίων, ἀπήντησε ῥητῶς, ὅτι ἐντὸς τῶν τριῶν μηνῶν περιλαμβάνονται καὶ αἱ 50 ἡμέραι, ἀλλ’ αἱ ποιναὶ αἱ οἱαιδήποτε ἐπιβάλλονται μετὰ τὰς 50 ἡμέρας· διότι πρὸ τῆς 50 ἡμέρας εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιβληθῇ οἱαδήποτε ποινή. Τὰ Στρατολογικὰ Γραφεῖα, παρερμηνεύσαντα τὴν διαταγὴν τοῦ Ὑπουργοῦ, ἢ καὶ ὁ Ὑπουργὸς ἔχων κακὴν ἔννοιαν τοῦ νόμου, ἐνόμισεν, ὅτι πρέπει νὰ ὠφεληθῇ ἀμφιβόλου κατ’ αὐτὸν διατάξεως, ὅπως προσθέσῃ πρόσθετον ὑπηρεσίαν ἓξ μηνῶν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἦλθον ὀλίγας ἡμέρας μετὰ τὴν ὡρισμένην ἡμέραν. Αὐτὴ ἡ ἑρμηνεία ἔφερε τὸ ἀποτέλεσμα, ὅπως ὑπηρετῶσι πλέον τῶν 5,000 ἀνδρῶν εἰς τὸν στρατὸν μὲ πρόσθετον ὑπηρεσίαν ἓξ μηνῶν. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἄδικον· ἐπειδὴ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔφερε τὸν νόμον αὐτὸν, ὁ ὁποῖος περιέλαβεν εὐεργετικὰς διατάξεις, νομίζω, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ εἰδικὴ αὕτη διάταξις, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινα, καθ’ ἣν «οἱ κληρωτοὶ τῶν διαφόρων ἀπογραφῶν, ὅσοι ὑπηρετοῦσιν ἤδη εἰς τὸν στρατὸν μὲ πρόσθετον ὑπηρεσίαν, ὡς ἐκπροθέσμως προσελθόντες, ἀπαλλάσσονται τῆς προσθέτου ταύτης ὑπηρεσίας, ἂν καταταχθῶσι μέχρι τῆς πεντηκοστῆς ἡμέρας ἀπὸ τῆς ὡρισμένης εἰς κατάταξιν».

§81ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν δύνανται νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς ἀδικούμενοι οἱ ὑφιστάμενοι τὰς συνεπείας τῆς μὴ ἐκτελέσεως τοῦ νόμου. Ὁ νόμος δὲν εἶναι ἐπιδεκτικὸς ἑρμηνείας ἄλλης, ἢ τῆς ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν δοθείσης εἰς αὐτόν· ὁ δὲ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς δὲν παρέστησεν ὀρθῶς τὰ παρ’ ἐμοῦ ῥηθέντα, εἰπὼν ὅτι ἐγὼ εἰς ἐπερώτησιν αὐτοῦ ἀπήντησα ὅτι αἱ ποιναὶ ἐπιβάλλονται μετὰ τὰς 50 ἡμέρας. Βεβαίως εἶπον ὅτι αἱ ποιναὶ τῆς ἀνυποταξίας ἐπιβάλλονται μετὰ τὰς 50 ἡμέρας, ἀλλὰ ἡ πρόσθετος ὑπηρεσία ἐπιβάλλεται ἐπὶ τῇ μὴ ἐμφανίσει κατὰ τὴν ἡμέραν τὴν τεταγμένην ὑπὸ τοῦ φύλλου πορείας.

§82ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν εἶναι ποινὴ ἡ πρόσθετος ὑπηρεσία;

§83ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀνυπότακτος κατὰ τὸν νόμον τὸν παλαιὸν, ὡς ἦτο ἀτροπολόγητος, εἶναι ὁ μὴ ἐμφανισθεὶς κατὰ τὰς 50 ἡμέρας, πρὸ τῆς 50 ἡμέρας δὲν ἐλέγετο ἀνυπότακτος· ἀλλὰ νόμος ἄλλος ἐπέβαλε τὴν πρόσθετον ὑπηρεσίαν, δὲν ἐπέβαλεν αὐτὴν εἰς τὸν ἀνυπότακτον, ἐπέβαλεν αὐτὴν εἰς τὸν κληθέντα καὶ μὴ ἐμφανισθέντα κατὰ τὴν τεταγμένην ἡμέραν ἐν τῷ φύλλῳ πορείας. Ὥστε τὰ δύω ταῦτα ἦσαν ἐντελῶς ἄσχετα. Ὅσοι δὲν ὑπήκουσαν εἰς τὴν πρόσκλησιν ἐκείνην, ὑπέστησαν τὰς συνεπείας τῆς μὴ ὑπακοῆς αὐτῶν καὶ ἤδη ὑπόκεινται εἰς πρόσθετον ὑπηρεσίαν. Δὲν ἦτο δὲ δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἄλλην ἔννοιαν ἡ διάταξις, διότι διάκρισις δὲν γίνεται ἐν τοῖς νόμοις ἐκείνοις μεταξὺ τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ στρατευσίμου καὶ τοῦ ἐφέδρου ἐν ἐπιστρατεύσει, ἢ ἐν ἐμπολέμῳ καταστάσει. Εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι τὸ φύλλον πορείας ἐν ἐπιστρατεύσει ἢ ἐν καταστάσει πολέμου, τὸ ὁρίζον ἡμέραν τακτὴν, καθ’ ἣν ὀφείλει ὁ καλούμενος νὰ παρουσιασθῇ, δὲν ἔχει ἰσχὺν εἰμὴ μετὰ 50 ἡμέρας; Γινώσκομεν πάντες ὅτι τὸ μέγα ζήτημα ὡς πρὸς τὴν ἐπιστράτευσιν, ὡς πρὸς τὴν μετάβασιν ἀπὸ τῆς καταστάσεως τῆς εἰρήνης εἰς τὴν ἐμπόλεμον, δὲν εἶναι ζήτημα μηνῶν καὶ ἑβδομάδων, ἀλλὰ ζήτημα ἡμερῶν καὶ σχεδὸν ὡρῶν. Μεταξὺ Γαλλίας καὶ Γερμανίας βλέπομεν τὴν ἅμιλλαν, ποῖος δύναται νὰ κατορθώσῃ νὰ καταρτίσῃ τὴν ἐπιστράτευσιν ταχύτερον, καὶ ὁ εἷς ἀξιοῖ, ὅτι τὸ κατορθοῖ ἐντὸς 11 ἡμερῶν, ὁ ἕτερος, ὅτι τὸ κατορθοῖ ἐντὸς 10 ἡμερῶν καὶ τόσων ὡρῶν. Ὅταν λοιπὸν βλέπωμεν ὅτι εἰς ὥρας περιωρίσθη τὸ ζήτημα τῆς ἐπιστρατεύσεως—διότι αἱ 11 ἡμέραι καὶ αἱ 10, τὰς ὁποίας ἀνέφερον, ἀφορῶσιν εἰς τὴν πλήρη ἐπιστράτευσιν, ἡ πρώτη ἐνέργεια ἐντὸς 3 ἡμερῶν πραγματοποιεῖται—εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς ἐνταῦθα νὰ δίδωμεν διορίαν 50 ἡμερῶν, νὰ θεωρῶμεν τὴν ἡμέραν τὴν τεταγμένην ὡς ἁπλῆν ἀφετηρίαν ἐπαγομένην συνεπείας ἐπὶ τῇ μὴ προσελεύσει μόνον μετὰ 50 ἡμέρας; Ἀναντιῤῥήτως ὁ προσκαλούμενος ὀφείλει νὰ προσέλθῃ κατὰ τὴν ὡρισμένην ἡμέραν, ἂν δὲν προσέλθῃ ὑφίσταται ποινάς τινας. Ἤδη διὰ τοῦ νόμου ἐτροπολογήθη κατά τι τοῦτο· ἐπειδὴ παρετηρήθη ὅτι ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ δὲν κατορθοῦται νὰ γίνηται ὑπὸ τοῦ στρατολογικοῦ γραφείου ἡ ἐγγραφὴ, ἐδόθησαν τρεῖς ἡμέραι· τοῦτο οὐχὶ ἵνα ἀπαλλάξωμεν τὸν καλούμενον ἐκ τῆς ὑποχρεώσεως, ὅπως προσέλθῃ κατὰ τὴν τεταγμένην ἡμέραν, ἀλλὰ διότι ἡ Πολιτεία δὲν εἶναι ἱκανὴ κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην νὰ τὸν ἐγγράψῃ, καὶ δὲν δύναται νὰ καταλογίσῃ εἰς αὐτὸν τὰς ἰδίας αὐτῆς παραλείψεις. Ἀλλ’ ἡ μόνη μεταβολὴ, τὴν ὁποίαν εἰσηγάγομεν, εἶναι αὕτη, ὅτι 3 ἡμερῶν δίδεται διορία. Ὡς πρὸς δὲ τὴν ἀνυποταξίαν ἐτροπολογήθη ὁ νόμος ἐπὶ τὸ αὐστηρότερον, διότι καὶ αὐτὴ ἡ ἀνυποταξία, ἥτις ἐκυρήττετο κατὰ τὸν νόμον ἐκεῖνον μετὰ 50 ἡμέρας, σήμερον κηρύττεται μετὰ 15 ἡμέρας· ἀλλ’ αἱ 15 ἡμέραι οὐδόλως ἀφορῶσιν εἰς τὴν ὑποχρέωσιν· ἡ ὑποχρέωσις ὑπάρχει ἀπὸ τῆς τεταγμένης εἰς ἐμφάνισιν ἡμέρας, ἡ δὲ πρόσθετος ὑπηρεσία ἐπιβάλλεται μετὰ τριήμερον, διότι ὑποτίθεται ὅτι ἡ Πολιτεία χρῄζει τῶν τριῶν ἡμερῶν ὅπως ἐγγράψῃ τοὺς προσελθόντας.

§84ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς βεβαίως δὲν θὰ ἐνθυμῆται τί πέρυσιν ἔλεγεν. Ἀτυχῶς δὲν ἔχω πρόχειρα τὰ πρακτικὰ διὰ νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ σχετικὸν μέρος καὶ νὰ ἴδητε τί πέρυσιν εἶπε. Τότε συνεφώνησε πληρέστατα μετ’ ἐμοῦ, ὅτε τοῦ ἐζήτησα τὴν ἐξήγησιν, ἐὰν δὲν φρονῇ ὅτι ἡ Ἑλλὰς δύναται νὰ συναγωνισθῇ πρὸς τὰ ἄλλα Κράτη, ἰδίως πρὸς τὴν Γερμανίαν καὶ Γαλλίαν ὡς πρὸς τὴν ταχεῖαν συγκέντρωσιν τοῦ στρατοῦ· ἐγὼ νομίζω τὸ ἐναντίον, ὅτι διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς ἀντὶ νὰ ἐπιταχύνῃ τὴν συγκέντρωσιν καὶ συγκρότησιν τοῦ στρατοῦ, ἀπ’ ἐναντίας θέλει συντελέσει αὐτὸ νὰ μὴ κατορθωθῇ νὰ προσέλθωσι ποσῶς ἐν ἐκτάκτῳ ἀνάγκῃ· διότι πολλοὶ ἐκ τῶν ἀνδρῶν τῶν ὑποχρέων, σπεύδοντες νὰ ἔλθωσι, καὶ ἂν ὑπερβῶσι τὰς 3 ἡμέρας, δὲν θέλουσιν εἰσέλθει εἰς τὸν στρατὸν, ἀλλὰ θὰ ῥιφθῶσιν εἰς τὰς φυλακὰς, ἐνῷ τὰ ἄλλα Κράτη ἐν τῇ σοφίᾳ των ἐφρόντισαν νὰ θέσωσι προθεσμίαν 50 ἡμερῶν. Ἐὰν ὅμως ἡ Ἑλλὰς εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην ἐπιστρατείας ἢ πολέμου, νὰ ἦσθε παραβέβαιοι ὅτι πλείονας θὰ ἔχετε εἰς τὰς φυλακὰς, παρὰ εἰς τὸν στρατὸν νὰ πολεμήσωσιν ὑπὲρ πατρίδος. Ὥστε διὰ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου ἡ Κυβέρνησις ὄχι μόνον δὲν συντελεῖ εἰς τὴν ταχεῖαν συγκέντρωσιν τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ ἀπ’ ἐναντίας συντελῇ εἰς τὴν συγκέντρωσιν τῶν ἀνδρῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς, διότι πάντες θὰ καταδικασθῶσι τοὐλάχιστον εἰς 2 ἐτῶν φυλάκισιν, διότι θὰ ἦναι ἐν ὥρᾳ πολέμου ἀνυπότακτοι. Ἀλλὰ, κύριοι, αὐτὸ τὸ ζήτημα εἶναι ξένον πρὸς τὴν συζήτησιν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει νῦν, εἶναι ἂν 4,000 ἢ 5,000 πολῖται Ἕλληνες ἄνευ ὑποχρεώσεως ὑπὸ τοῦ Νόμου ὑπηρετῶσι μὲ πρόσθετον ὑπηρεσίαν, ἄλλοι ἓξ μηνῶν καὶ ἄλλοι ἔτους. Αὐτὸ σᾶς βεβαιῶ ὅτι εἶναι παράνομον, αὐτὴ εἶναι ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν ἔδωκε πέρυσιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, αὐτὴ δὲ εἶναι ἡ ἑρμηνεία τὴν ὁποίαν δύναται νὰ δώσῃ καὶ πᾶς ἀμερόληπτος. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐὰν ἤθελε νὰ φανῇ ἀμερόληπτος, θὰ μᾶς ἔλεγεν, ἐπειδὴ θέλω νὰ ἔχω καλοὺς στρατιώτας καὶ δὲν δύναμαι διὰ τῆς μονοετοῦς θητείας νὰ τοὺς ἀποκτήσω, διὰ τοῦτο ἀδίκως καὶ παρανόμως ἐπιφορτίζω μὲ πρόσθετον ὑπηρεσίαν ἀνθρώπους, οἵτινες δὲν ἔχουσιν ὑποχρέωσιν πρὸς τοῦτο· ἀλλὰ εὗρε λόγον ὅπως καλύψῃ τὴν παρανομίαν ταύτην καὶ εἶπεν ὅτι, ἐπειδὴ δὲν προσῆλθον τὴν πρώτην ἡμέραν, εἶναι ἐκπρόθεσμοι. Νομίζω, ὅτι τοῦτο εἶναι ἄδικον καὶ παράνομον, διότι ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις, σκεπτομένη ὅτι ἡ μονοετὴς θητεία δὲν ἐξαρκεῖ, νὰ φέρῃ εἱλικρινῆ διάταξιν ὑποχρεοῦσαν πάντας νὰ ὑπηρετήσωσιν ἓν ἔτος ἢ ἓξ μῆνας ἐπὶ πλέον καὶ ἐκδώσῃ Βασιλικὸν Διάταγμα τῇ ἀποφάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, συγκαλουμένης καὶ τῆς Βουλῆς, καὶ νὰ προσθέσῃ 3 μηνῶν καὶ 6 μηνῶν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ ἀδίκως καὶ παρανόμως νὰ ἐπιβάλλῃ εἰς τοὺς πολίτας ἐκείνους 6 μηνῶν ὑπηρεσίαν, εἶναι ἄδικον καὶ παράνομον. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ μὴ ἀποβλέψητε εἰς τοὺς λόγους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀλλὰ εἰς τοὺς συμπολίτας ἡμῶν, τοὺς ὁποίους πάντες ὀφείλομεν νὰ ὑπερασπιζώμεθα, καὶ ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ τοὺς ἀπαλλάξῃ. Ἐὰν δὲ σεῖς τὸ θέλετε, εἶναι τὸ μόνον εὔκολον νὰ ψηφίσητε νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν κύριοι εἶσθε σεῖς. Οὐδεμία ἀμφιβολία ὑπάρχει ὅτι θὰ ἀπαλλαγῶσι, διότι ἂν θελήσητε σεῖς, θὰ θελήσῃ καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ κείμενον τῆς προτάσεως τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ, ὅπως ἀνεγνώσθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. (Κατόπιν γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ ἄρθρον 30 ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ Νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Κατὰ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἔρχεται κατόπιν τὸ Νομοσχέδιον, περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς καὶ τῶν ζῴων. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται τὸ πρῶτον ἄρθρον).

§86Σ. ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι εἶναι ἄδικον νὰ φορολογῆται ὁ παράγων γρασίδιον τόπος, ἀφοῦ ὑπάρχῃ ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν· διότι πολλοὶ τῶν χωρικῶν καλλιεργοῦσι μέρος τῶν γαιῶν των πρὸς μόνον τοῦτον τὸν λόγον, διὰ νὰ δύνανται νὰ διατηρήσωσι τὰ κτήνη των, ὅπως ὦσι χρήσιμα πρὸς καλλιέργειαν. Νομίζω λοιπόν, ὅτι εἶναι ἄδικον νὰ ὑπάρχῃ ὁ φόρος τῶν γρασιδίων. Ὅλοι οἱ γεωργοὶ σπείρουσι γρασίδια μόνον διὰ τὴν διατήρησιν τῶν ζῴων αὐτῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ συναινέσῃ νὰ καταργηθῇ αὐτὸς ὁ φόρος.

§87ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, συμφωνῶ καὶ ἐγὼ μὲ τὸν προαγορεύσαντα. Ἄλλοτε, ὅτε δὲν εἶχον λάβει ἀκριβεῖς πληροφορίας, ἔλαβον τὸν λόγον καὶ κατέκρινα τὸν ἔντιμον ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴν, ὅστις ἔκαμε τὴν πρότασιν τῆς καταργήσεως καὶ τῆς φορολογίας τῶν γρασιδίων, ἀλλὰ σήμερον, ὅτε ἔλαβον προσωπικῶς ἀκριβεῖς γνώσεις τῶν συμβαινόντων, κηρύττομαι ὑπὲρ τῆς τοιαύτης καταργήσεως. Οἱ χωρικοὶ τοῦ Δήμου Αὐλίδος τῆς Ἐπαρχίας Θηβῶν, ὅπως γνωρίζετε οἱ πλεῖστοι, ἐπειδὴ ὁ τόπος εἶναι μᾶλλον ἀργιλώδης, τὰ δὲ ζῷα δὲν εὑρίσκουν τροφὴν ἀρκετὴν καὶ παχεῖαν, ἀναγκάζονται ὅλοι νὰ σπείρωσιν ἄλλος τὸ ἥμισυ, ἄλλος τὸ τρίτον τῶν χωραφίων των γρασίδιον, τὸ ὁποῖον ἀποξηραίνουσι μόνον, ὅπως ἐνδυναμώσωσιν, οὕτως εἰπεῖν, τὰ ζῷά των καὶ τοὺς βόας των κατὰ τὴν ἐποχὴν καθ’ ἣν σπείρουσιν· ἑπομένως ἡ τοιαύτη ἀνάγκη καθιστᾷ ὑποχρεωτικὴν τὴν ἀπαλλαγὴν τῆς τοιαύτης ἐγγείου φορολογίας. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἐὰν δὲν ἤθελε βλάψει σπουδαίως τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου διὰ τῆς παραδοχῆς τῆς ἡμετέρας προτάσεως, νὰ πεισθῇ ὅτι ὑφίσταται ἡ ἀνάγκη αὕτη, καὶ νὰ ἐπιτρέψῃ τὸ τοιοῦτον, διότι μὲ 75,000 δραχμὰς ἡ ζημία τοῦ Δημοσίου δὲν θέλει εἶσθαι σπουδαία. Σήμερον μάλιστα, σᾶς βεβαιῶ, μὲ ὅλους τοὺς εὐεργετικοὺς Νόμους, οὓς ἐψηφίσαμεν, ἡ γεωργία δὲν εὑρίσκεται εἰς καλὴν κατάστασιν καὶ μάλιστα ἤδη ὅτε οἱ Ἀμερικανοὶ ἔχουσι γαίας χέρσους καὶ παρθένους, αἵτινες δίδουσι 30 καὶ 40 κοιλὰ ἐπὶ τοῦ ἑνὸς καὶ ὅτε εἰς τὴν Γαλλίαν γίνεται σκέψις πῶς νὰ προστατεύσωσι τὴν ἐγχώριον γεωργίαν, διότι καὶ ἐν αὐτῇ τῇ Γαλλίᾳ ὁ Ἀμερικανικὸς σῖτος εἶναι εὐθηνότερος, καὶ εἰς τὰς ἰδικάς μας ἐπαρχίας οἱ χωρικοὶ δὲν δύνανται νὰ πωλήσωσιν οὔτε σῖτον, οὔτε ἀραβόσιτον ἕνεκα τῆς εὐθηνίας τοῦ καρποῦ, εἶναι ἐντελῶς ἀδύνατον αὕτη νὰ ἀνταγωνισθῇ καὶ κατασχύσῃ. Τοῦτο δὲ προέρχεται, διότι τὸ ἡμερομίσθιον εἶναι 5 καὶ 7 δραχμαί, ὁ δὲ σῖτος κοστίζει 5 καὶ 6 δραχμὰς τὸ κοιλὸν, ἄρα τὰ ἔξοδα πολὺ μεγαλείτερα τῆς ἀξίας τοῦ πράγματος. Ἐπειδὴ ἔλαβον τὸν λόγον παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μᾶς εἴπῃ, ἐὰν ἐμερίμνησε περὶ κλίμακος μεταξὺ σίτου καὶ ἀλεύρου· διότι, ἐὰν μεριμνήσῃ, τότε θὰ ὑπάρχῃ μεγάλη εὐθηνία εἰς τὸν ἄρτον καὶ ἀνάλογος τῆς ἀξίας τοῦ πωλουμένου σίτου. Τὴν κλίμακα ταύτην πρῶτος εἰσήγαγε καὶ τὴν ἐπιψήφισιν ταύτης κατώρθωσεν ὁ ἀοίδιμος Γαμβέτας, καὶ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ὁ ἄρτος ἐν Γαλλίᾳ εἶναι εὐθηνότερος καὶ ἀνάλογος τῆς τιμῆς τοῦ σίτου, ἐνῷ τοῦτο δὲν συμβαίνει παρ’ ἡμῖν, διότι ὁ μὲν ἄρτος ἔχει 50 λεπτὰ ἡ ὀκὰ, ὁ δὲ σῖτος μόνον 35. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε ἐὰν εἶναι δικαία ἡ διαφορὰ αὕτη, καὶ φροντίσατε νὰ προλάβητε τὰς συνεπείας· ταῦτα δὲ λέγω διὰ νὰ πείσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ ἓν μέτρον τάχιστα, ἵνα προλάβῃ τὴν κρίσιν, εἰς ἣν θὰ περιέλθῃ ἡ γεωργικὴ τάξις, ἣν οἱ οἰκονομολόγοι ὀνομάζουσι, κοινωνικὴν ζωήν.

§88ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ συμφωνῶ μετὰ τῶν προαγορευσάντων ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῇ ὁ φόρος ἐπὶ τῶν γρασιδίων, διότι εἶναι τὸ τελευταῖον λείψανον διὰ νὰ παύσῃ καὶ ἡ ἀνισότης.

§89ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ μεταβολὴ τοῦ φορολογικοῦ συστήματος ἐπήνεγκε σπουδαίαν εὐεργεσίαν πρὸς τὴν γεωργίαν, τὴν εὐεργεσίαν δὲ ταύτην ἀπένειμεν ἡ Πολιτεία εἰς αὐτὴν διὰ θυσίας ἰδίας. Δὲν εἶναι λοιπὸν δίκαιον, εἰσαχθέντος τοῦ νέου φορολογικοῦ συστήματος, νὰ λησμονῶμεν τὰς μεγάλας ὠφελείας, τὰς ὁποίας ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ Δημοσίου παρέσχομεν οὕτως εἰς τὴν γεωργίαν, καὶ νὰ ζητῶμεν, ἵνα συμπληρώσωμεν καθ’ ὅλα τὸ μέτρον ἐπὶ περαιτέρω ζημίᾳ τοῦ Δημοσίου. Ὅταν τὸ Δημόσιον εὐπορήσῃ, ὅταν δὲν ἐπιβάλωμεν νέους φόρους, τότε θὰ ᾖναι δυνατὸν νὰ σκεφθῶμεν καὶ περὶ περαιτέρω ἐλαττώσεων ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Ἀλλὰ σήμερον νομίζω, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ν’ ἀπομακρυνθῶμεν ἀπὸ τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον ἐτέθη ἐν τῇ φορολογίᾳ ταύτῃ. Τοσούτῳ δὲ μᾶλλον εἶναι δίκαιον ἐν τῷ φόρῳ περὶ γρασιδίων νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὰ κείμενα, ὅσῳ κατὰ πολλὰ ὁ φόρος οὗτος εἶναι ἐν ἀναλογίᾳ δίκαιος· διότι ναὶ μὲν τὸ ἀροτριῶν κτῆνος, δι’ οὗ παράγεται τὸ γρασίδιον, καὶ φορολογεῖται ἡ γῆ, καλλιεργεῖ καὶ τὸ γρασίδιον, ὅπως καὶ τὰς σπορὰς, αἵτινες φθάνουσι καὶ μέχρι τῆς παραγωγῆς τοῦ καρποῦ, οὐχ ἧττον εἶναι βέβαιον ἐν μεγάλαις πόλεσιν, ἰδίως δὲ ἐν τῇ πρωτευούσῃ, ἡ καλλιέργεια τοῦ γρασιδίου εἶναι ἐπικερδεστάτη καὶ ἡ φορολογία ἡ ἁπλῆ διὰ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καθίσταται ἄνισος.

§90ΤΙΝΕΣ. Ἐξαιρέσατε τὴν πρωτεύουσαν.

§91ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐξαίρεσις τῆς πρωτευούσης δὲν δύναται νὰ γείνῃ· ἐὰν τὸ μέτρον ψηφισθῇ, πρέπει νὰ ψηφισθῇ δι’ ὅλους. Οὐχ ἧττον δὲν εἶναι οὗτος ὁ λόγος, δι’ ὃν ἐπιμένομεν εἰς τὰ κείμενα ἐφέτος· ὁ λόγος εἶναι, ὅτι δὲν ἐφθάσαμεν εἰς τὴν ἡμέραν ἐκείνην, καθ’ ἣν θὰ δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν περὶ περαιτέρω παραχωρήσεων τῇ γεωργίᾳ ἐπὶ θυσίᾳ τοῦ Δημοσίου. Ἡ θυσία, τὴν ὁποίαν ὑπέστη τὸ Δημόσιον ἐκ τῆς καταργήσεως τῆς δεκάτης, ὑπῆρξε σπουδαία, πρέπει δ’ ἐπὶ τοιούτου ἐδάφους νὰ προχωρῶμεν βραδέως. Αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Ξηροχωρίου περὶ τῆς στενοχωρίας, ἐν ᾗ σήμερον διατελεῖ ἡ παρ’ ἡμῖν γεωργία ὡς πρὸς τὰ σιτηρὰ ἕνεκα τοῦ συναγωνισμοῦ τῆς Ἀμερικῆς καὶ τῶν Ἰνδιῶν, εἶναι ἀληθέσταται. Σήμερον ἡ γεωργία εὑρίσκεται εἰς στενοχωρίαν, ὁποία οὐδέποτε ἄλλοτε ἐμάστισεν αὐτήν· ἀλλὰ βεβαίως τὸ προτεινόμενον μέτρον δὲν θέλει φέρει τὴν διόρθωσιν. Καὶ διὰ τοῦτο ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Ξηροχωρίου ἀναγνωρίσας, ὅτι τὸ προτεινόμενον μέτρον εἶναι ὅλως δυσανάλογον πρὸς τὸ μέγεθος τῆς ζημίας, ἣν ὑφίσταται ἡ γεωργία, καὶ οὐδεμίαν θὰ παρεῖχεν αὐτῇ ἀνακούφισιν, παρίστησιν, ὅτι δέον περὶ ἄλλου ἀντικειμένου λίαν σπουδαίου νὰ σκεφθῶμεν, τουτέστι περὶ τῆς δυσαναλόγου φορολογίας τοῦ ἀλεύρου. Τὸ ζήτημα τοῦτο θέλει ἐξετασθῆ, ὅταν ὑποβληθῇ τὸ νέον δασμολόγιον, ἂν ὑποβληθῇ, εἰς τὴν παροῦσαν Σύνοδον. Εἶναι βέβαιον, ὅτι τὸ θέμα τοῦτο εἶναι ἄξιον τῆς ἰδιαιτέρας προσοχῆς τῆς Βουλῆς. Καὶ ἄλλοτε ἐγένετο περὶ αὐτοῦ λόγος ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ τότε παρεπέμφθη τὸ ζήτημα εἰς τὴν ἐπὶ τῇ ἀναθεωρήσει τοῦ δασμολογίου συζήτησιν, ἐκεῖ ἄρα θέλομεν ἀποφανθῆ περὶ αὐτοῦ. Ἤδη, προκειμένου μόνον περὶ τοῦ φόρου τῶν γρασιδίων, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ πράξωμέν τι ἀντικείμενον πρὸς τὴν ὅλην ἡμῶν ἐνέργειαν ἐν τῇ φορολογίᾳ. Θὰ ἦναι ἀνακόλουθον, ἐνῷ ἐπιβάλλομεν νέους φόρους, νὰ καταργήσωμεν ἄλλους, ὧν ἡ διατήρησις ἢ ἡ μεταῤῥύθμισις δύναται νὰ γείνῃ ἀντικείμενον σκέψεως μόνον, ὅταν τὸ Δημόσιον Ταμεῖον εὐπορήσῃ. Ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ γρασιδίου ἐπιβάλλεται εἰς ἐκείνους ἀκριβῶς, οἵτινες ἔχουσιν ἀροτριῶντα κτήνη, καὶ οἵτινες ὠφελήθησαν ἐκ τῆς μεταβολῆς τοῦ συστήματος τῆς ἐγγείου φορολογίας. Τὸ πρὸς αὐτοὺς εὐεργέτημα τοῖς ἐχορηγήθη, ὁποῖον σήμερον ὑπάρχει, τουτέστιν οὐχὶ ἐντελῶς πλῆρες. Ἡ φορολογία ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν δὲν ἐπεβλήθη μόνον εἰς τὰ κτήνη, τὰ καλλιεργοῦντα δημητριακοὺς καρποὺς, φθάνοντας μέχρι τῆς ὡριμάνσεως, ἀλλ’ ἐπεβλήθη καὶ εἰς τὰ καλλιεργοῦντα τὸ γρασίδιον, τουτέστι τὴν κριθήν, ἥτις πωλεῖται πρὸ τῆς ὡριμάνσεως· ἐπεβλήθη προσέτι καὶ εἰς τὰ καλλιεργοῦντα τὰς ἀμπέλους αὐτῶν ἢ τοὺς ἐλαιῶνας αὐτῶν. Ἐὰν ἐποιούμεθα διάκρισιν μεταξὺ τῶν φορολογουμένων κτηνῶν καὶ κατηργοῦμεν τὸν φόρον ἐπὶ τῶν γρασίδια καλλιεργούντων κτηνῶν, ἔπρεπε πρότερον νὰ καταργήσωμεν τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, τῶν μὴ καλλιεργούντων δημητριακοὺς καρποὺς, ἀλλ’ ἀμπέλους, ἢ ἐλαιῶνας, ἢ κήπους. Ταῦτα δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἤδη. Ἑπομένως προτείνω, ὅπως ἐμμείνωμεν εἰς τὸ Νομοσχέδιον, ὡς ἔχει.

§92ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡμεῖς δὲν ἐζητήσαμεν ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἐλαφρώσῃ τάξιν πολιτῶν ἢ φορολογουμένων· ἁπλῶς τοῦ ἐζητήσαμεν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ συνταγματικὴ διάταξις, ὅπως πάντες παρέχωσιν ἐξ ἴσου εἰς τὰ βάρη τῆς Πολιτείας. Ἡ φορολογία τῶν γρασιδίων εἶναι ἐπιβολὴ φόρου ἀδίκου καὶ ἀνίσου. Ὁ ἐπιβληθεὶς φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν μετέβαλε τὴν τάξιν τῆς φορολογίας, διότι πάντες οἵτινες παράγουν δημητριακοὺς καρποὺς πληρώνουν μόνον διὰ τὰ ἀροτριῶντα κτήνη, ἀλλ’ ἐκεῖνοι οἵτινες εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ παράγουν μόνον γρασίδιον πληρώνουν ὄχι μόνον διὰ τὰ ἀῤῥοτριῶντα κτήνη σπουδαῖον φόρον, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ φόρον διὰ τὸ γρασίδιον, ἐνῷ ἂν ἄφινον τὸ γρασίδιον νὰ ὡριμάσῃ καὶ γένηται κριθή, δὲν θὰ ἐπλήρωνον εἰμὴ μόνον τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι εἶναι πρόσθετος ὁ φόρος οὗτος, καὶ δὲν εἶναι μόνον διπλοῦς ὁ φόρος, εἶναι τριπλοῦς, διότι ἐπὶ τῶν ἐκτάσεων τῶν γαιῶν, δι’ ἃς πληρώνεται διὰ τὸ γρασίδιον φόρος, πληρώνεται καὶ ἡ δεκάτη τοῦ ἐλαίου, διότι γνωρίζετε ὅτι εἰς τοὺς ἐλαιῶνας σπείρεται τὸ γρασίδιον· οὕτω ἡ αὐτὴ γῆ πληρώνει τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, τὸν φόρον τοῦ γρασιδίου, καὶ τὸν φόρον τοῦ ἐλαίου. Αὐτὸ νομίζω εἶναι ἄδικον καὶ ἄνισον καὶ δὲν ἔχει δίκαιον ἡ Κυβέρνησις μὴ στέργουσα εἰς τὴν ἀπάλειψιν τοῦ φόρου αὐτοῦ. Κατὰ πόσον δὲ εὐεργετικὸς εἶναι ὁ τρόπος τῆς φορολογίας τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι κατάλληλος ἡ ὥρα νὰ συζητήσωμεν· ὀψέποτε ἔλθει ἡ κατάλληλος ὥρα, βεβαίως ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἔχῃ πολλὰς ἀφορμὰς νὰ καυχᾶται διὰ τὸ σύστημα τὸ βοδολογικὸν, τὸ ὁποῖον εἶναι γνωστὸν εἰς πόσας ἀδικίας ἔφερεν. Εἶμαι κατὰ τῆς δεκάτης, ἀλλὰ δὲν ἀνέχομαι καὶ τὸν τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, διότι καὶ ὁ παράγων 500 κοιλὰ διὰ δύω ζώων δύναται νὰ τὰ παραγάγῃ, καὶ ὁ παράγων 50 κοιλὰ 2 ζώων ἔχει ἀνάγκην, ὥστε καὶ ὁ εἷς καὶ ὁ ἕτερος θὰ πληρώσωσι τὸν αὐτὸν φόρον. Βεβαίως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν πιστεύω νὰ ζητήσῃ παράσημον διὰ τὸ σύστημά του, καὶ διὰ τοῦτο τὸν παρακαλῶ νὰ δεχθῇ νὰ καταργήσῃ τὸν φόρον τῶν γρασιδίων, διότι εἶναι ἄνισος καὶ ἄδικος.

§93Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὡς εἷς τῶν ὑποβαλόντων τὴν τροπολογίαν, δι’ ἧς ζητεῖται ἡ ἀπονομὴ μέρους τῆς ὀφειλομένης εἰς τοὺς ἐλαιοκτήμονας δικαιοσύνης, καθῆκον ἔχω νὰ ἐξηγήσω συντόμως αὐτήν. Τοῦτ’ αὐτὸ ἔπραξα καὶ κατὰ τὰς δύω προηγουμένας Συνόδους. Δὲν συμφωνῶ μετὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἰπόντος πρὸ μικροῦ, ὅτι εἶναι ἀνακόλουθον ν’ ἀπαλλάσσωμεν ἀπὸ φόρους τοὺς πολίτας, ἐνῷ ταὐτοχρόνως ἐπιβάλλομεν νέους φόρους βαρεῖς· ἀκριβῶς νομίζω, ὅτι εἶνε ἀνακόλουθον τὸ ἐναντίον, διότι ἡ ἐπιβολὴ νέων φόρων σκοπὸν μὲν ἔχει τὴν ἰσοῤῥοπίαν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ δι’ αὐτῆς πρέπει νὰ ἐπιδιώκηται ἡ φορολογικὴ ἰσότης κατὰ τὴν ἀπαίτησιν τοῦ Συντάγματος. Πρέπει νὰ ἐπιβληθῶσι φόροι εἰς εἴδη, τὰ ὁποῖα δὲν φορολογοῦνται ἐπαρκῶς ἢ δὲν φορολογοῦνται παντελῶς, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως πρέπει νὰ λάβωμεν τὴν πρόνοιαν ν’ ἀφαιρέσωμεν μέρος τῶν ἀνίσων φόρων. Δὲν συμφωνῶ ὅμως καὶ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ κ. Ζυγομαλᾶ, κατηγορήσαντος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ διὰ τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης ἐπὶ τῶν δημητριακῶν προϊόντων, διότι, ἐὰν ὑπάρχῃ ἔργον, διὰ τὸ ὁποῖον δύναται νὰ καυχηθῇ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ πέμπτου κόμματος, εἶνε βεβαίως ἡ κατάργησις τῆς δεκάτης, ὡς ἐγὼ ἀδιστάκτως φρονῶ.

§94ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Δὲν τὸν κατέκρινε διὰ τὴν κατάργησιν, ἀλλὰ διὰ τὸ ἄνισον.

§95ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐνῷ ὅμως κατηργήθη ἡ δεκάτη ἐπὶ τῶν δημητριακῶν προϊόντων, τὰ ὁποῖα ἐφορολογοῦντο πρὸς 7%, δὲν κατηργήθη καὶ ἡ ἐλαιοδεκάτη, ἥτις διατηρουμένη καταπιέζει τοὺς ἐλαιοκτήμονας καὶ ὡς πρὸς τὸ ἐπαχθὲς σύστημα καὶ ὡς πρὸς τὴν τερατώδη ἀνισότητα. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐξηγῶν τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης, ἐκτὸς τοῦ καταπιεστικοῦ συστήματος, ἔλεγε· πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ προαχθῇ γεωργία, φορολογουμένη ἑπτὰ τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου, ὅπερ ἰσοδυναμεῖ πρὸς 25% ἐπὶ τοῦ καθαροῦ; Εἰς τὸ ἐπαχθὲς δὲ τοῦτο εἶχε συμφωνήσει τότε καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς κ. Δηλιγιάννης. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ δεκάτη εἰς τὰ σιτηρὰ εἶναι ἐπαχθής, ἡ ἐλαιοδεκάτη εἶναι ἐπαχθεστάτη καὶ ἀσυγκρίτῳ λόγῳ εἶναι βαρυτέρα καὶ ὡς πρὸς τὸν τρόπον καὶ ὡς πρὸς τὸ ποσόν, καθόσον ἔγγειος μὲν φόρος εἶναι 10, ὁδικὸς ½ καὶ δημοτικὸς 2, ἤτοι ἐν ὅλῳ 12½% ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου, τοῦθ’ ὅπερ ἀντιστοιχεῖ πρὸς 40% ἢ καὶ πλέον ἐπὶ τοῦ καθαροῦ. Ἐνῶ δὲ ταῦτα λαμβάνει τὸ Δημόσιον, ὁ ἰδιοκτήτης λαμβάνει μόνον 3– 4 ἢ τὸ πολὺ 5%. Οἱ πλειότερον ἐμοῦ εἰδήμονες εἶναι εἰς θέσιν νὰ δώσωσι περισσοτέρας πληροφορίας, καὶ ἐγὼ ὅμως ἔχων τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω ἐλαιοφόρον ἐπαρχίαν, ἐμελέτησα ἐπισταμένως τὸ ζήτημα καὶ ἔχω σημειώσεις, τὰς ὁποίας ἐν τούτοις θεωρῶ περιττὸν νὰ ἐξηγήσω ἐν πλάτει σήμερον καὶ διότι ἀδιαθετῶ καὶ διότι ὁμιλῶ περὶ πραγμάτων γνωστοτάτων τοῖς πᾶσι, πιστεύω. Ἄλλως τε ἡ ὑποβολὴ τῆς τροπολογίας, δι’ ἧς, ὡς προσωρινὴ ἀνακούφισις ἕως ἐξευρεθῇ δικαιοτέρα καὶ καταλληλοτέρα φορολογία, ζητεῖται ὁ περιορισμὸς τοῦ ἐγγείου φόρου εἰς 7 ἀντὶ 10%, ἡ ὑποβολὴ, λέγω, παρ’ ἀντιπροσώπων ὅλων σχεδὸν τῶν ἐλαιοφόρων Ἐπαρχιῶν, ἀδιακρίτως τῶν πολιτικῶν ἀποχρώσεων, πρέπει νὰ πείσῃ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι εἶναι δικαία καὶ ὅτι πρέπει νὰ τὴν δεχθῇ. Ἄλλως τε, κύριοι, τίς δὲν γνωρίζει τὴν σπουδαιοτάτην ὑποτίμησιν τοῦ ἐλαίου, ὡς ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ πετρελαίου, τοῦ φωταερίου, ἴσως μετ’ ὀλίγον καὶ τοῦ ἠλεκτρικοῦ φωτός, καὶ τίς ἀγνοεῖ τὴν ὑπερτίμησιν τῶν ἡμερομισθίων; Ἀληθῶς οἱ ἐλαιοκτήμονες εὑρίσκονται εἰς κρίσιμον θέσιν, πρὸ πάντων δὲ οἱ ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Βώλου, ὅπου τὸ κυριώτερον προϊὸν εἶναι ἡ ἐλαία καὶ τὸ ἔλαιον· διότι ἡ Ἐπαρχία αὕτη, ἐὰν ἀκριβεῖς ἔχω πληροφορίας, παράγει πέντε ἑκατομμύρια ὀκάδων ἐλαίου, διπλασίας ἴσως ὀκάδας ἐλαιῶν, ἡ δὲ γῆ δὲν εἶναι κατάλληλος δι’ ἄλλα προϊόντα. Ἀφ’ ἑνὸς λοιπὸν τὸ ὄντως καταθλιπτικὸν σύστημα τῆς δεκάτης, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὸ λίαν βαρὺ τῆς φορολογίας, πρὸς δήμευσιν ἰσοδυναμούσης, φέρει εἰς ἀπόγνωσιν τοὺς δυστυχεῖς κατοίκους καὶ μάλιστα τοὺς πτωχοὺς ἐλαιοκτήμονας, ἡ δὲ Βουλὴ πρέπει νὰ λάβῃ βεβαίως μίαν ἀπόφασιν πρὶν ἐπέλθῃ καταστροφή. Ἐὰν δ’ ἐξετάσωμεν καὶ τὰς συνεπείας τοιούτου μέτρου ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ—ἐπειδὴ ἡ ἐλαία ἅπαξ κατὰ διετίαν παράγει—ἡ ἀπώλεια δὲν θὰ ἦνε ἀνωτέρα τῶν 300,000 δραχμῶν, ἐτησίως κατὰ μέσον ὅρον. Ἐὰν ἐπρόκειτο ν’ ἀφαιρεθῶσιν ἀδίκως ἀπὸ τοῦ Δημοσίου Ταμείου 300,000 δραχμῶν, θὰ ἦτο τρομερὸν νὰ τὸ ζητήσω, ἀλλ’ ὅταν τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι προϊὸν δημεύσεως τῆς ἰδιωτικῆς περιουσίας, τότε νομίζω ἡ περαιτέρω ἀνοχὴ εἶναι ἀσύγγνωστος· διότι, ὅταν πεισθῶμεν, ὅτι οἱ ἐλαιοκτήμονες φορολογοῦνται κατὰ 40%, δὲν εἶναι καθαρὰ δήμευσις; σᾶς ἐρωτῶ. Λοιπὸν διὰ τῆς οἱονεὶ ταύτης θυσίας πρόκειται ν’ ἀπονεμηθῇ μέρος ὀφειλομένης δικαιοσύνης, διότι ἀπὸ 10% ζητῶ νὰ γείνῃ 7, ἤτοι 25 ἐπὶ τοῦ καθαροῦ καὶ 2 ὁ δημοτικὸς φόρος καὶ ½ ὁ ὁδικός, ἐν ὅλῳ 9½ ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριοι, ἐν συντόμῳ ἐκτεθέντας, ἐπειδὴ δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ὁμιλήσω σήμερον ἐκτενέστερον, ἐλπίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ δεχθῇ τὴν ὑπὸ 13 φίλων της ὑπογεγραμμένην τροπολογίαν, ἣν συνυπέγραψαν καὶ 4 ἀντιπολιτευόμενοι καὶ οἱ δύω Δημοκρατικοί.

§96ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδὲν παράδοξον, κύριοι, ἐξεταζομένου ἀπολύτως τοῦ ζητήματος τοῦ ἐπαχθοῦς ἢ μὴ φορολογίας τινὸς καὶ τοῦ σκοπίμου ἢ μὴ τῆς καταργήσεως αὐτῆς, νὰ εὑρίσκωνται πολλοὶ οἱ προτείνοντες τὴν κατάργησιν. Ἀπολύτως ἐξεταζόμενος πᾶς φόρος εἶναι καταργητέος· ἡ σχετικὴ ἐξέτασις εἶναι ἡ πείθουσα πάντα, ὅτι, καί τοι ἐπιθυμεῖ, καί τοι θεωρεῖ πρέπουσαν τὴν κατάργησιν ἢ τὴν ἐλάττωσιν φόρου τινὸς, δὲν ἐπιτρέπεται καὶ νὰ τὴν ἐπιζητήσῃ· ὥστε καὶ ἐκεῖνοι οἱ βουλευταὶ, οἵτινες προτείνουσι τὴν ἐλάττωσιν τοῦ φόρου, διότι ἐξήτασαν τὰ περὶ αὐτοῦ ἀπολύτως, ὅταν ἐξετάσωσιν αὐτὸν σχετικῶς πρὸς τοὺς ἄλλους φόρους καὶ πρὸς τὰς περιστάσεις, βεβαίως δὲν θέλουσιν ἐπιμείνει εἰς τὴν πρότασιν αὐτήν. Πρὸς τὰς περιστάσεις ἐξεταζομένη ἡ προτεινομένη ἐλάττωσις φόρου κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἀνέρχεται εἰς 570,000 δραχμῶν· τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν ἀπομακρύνεται ἀπὸ τῆς ἐκτιμήσεως τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Βώλου, διότι ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Βώλου δὲν ὡμίλησε περὶ τοῦ ἔτους τούτου, ἀλλ’ ὡμίλησε περὶ τοῦ μέσου ὅρου ἔτους ἐλαιοφορίας πρὸς ἔτος ἀφορίας. 570,000 δραχμαὶ ἀφαιρούμεναι ἀπὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους εἶναι βεβαίως τι λίαν σπουδαῖον, καὶ οὐδεὶς θὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἀποδοχὴν μέτρου, τοιαύτας ἐπαγομένου συνεπείας, ἐὰν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναβληθῇ· δὲν λέγω καὶ νὰ μὴ ληφθῇ διόλου. Ὅτι τὸ μέτρον δύναται ν’ ἀναβληθῇ, ἀπόδειξις εἶναι ὅτι ὡς πρὸς τὰς Ἐπαρχίας τοῦ παλαιοῦ Βασιλείου ὑφίσταται ἀνέκαθεν καὶ εἶναι ἐκ τῶν φόρων ἐκείνων, οἵτινες ὀλιγώτερον τῶν ἄλλων ἐν τῷ παλαιῷ Βασιλείῳ ἔδωκαν ἀφορμὴν εἰς παράπονα. Ἡ γενικωτέρα μάλιστα γνώμη εἶναι ὅτι ἐκ τῶν ἐγγείων φόρων εἶναι ὁ ὀλιγώτερον ἐπαχθής· εἶναι δὲ ὁ ὀλιγώτερον ἐπαχθὴς ὁ φόρος οὗτος, διότι εἰς τὰς ἐλαίας δὲν ἀπαιτεῖται ἡ δαπάνη πρὸς παραγωγὴν, ἥτις ἀπαιτεῖται εἰς τοὺς δημητριακοὺς καρπούς. Εἰς τοὺς δημητριακοὺς καρποὺς δὲν ὑπάρχει προηγούμενον κεφάλαιον. Ἐκ τοῦ μὴ ὄντος πρόκειται νὰ παραχθῇ ἐπὶ τοῦ ἐδάφους ὁ καρπὸς, ἐνῷ ἐν τῇ ἐλαία προϋπάρχει ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τὸ δένδρον, τὸ ὁποῖον μικρᾶς δεῖται καλλιεργείας, ἵνα καρποφορήσῃ· ἐνίοτε μάλιστα καὶ ἀκαλλιεργήτως καρποφορεῖ, ὡς συμβαίνει ἰδίως ἐν Κερκύρᾳ, ὅπου ἐλαχίστη περιποίησις δίδεται εἰς τὰς ἐλαίας καὶ αὕτη μετὰ τὴν ἕνωσιν· πρὸ τῆς ἑνώσεως, νομίζω, οὐδεμία περιποίησις ἐγίνετο εἰς τὰς ἐλαίας. Ὑπάρχουν ὅμως καὶ οἱ καλλιεργοῦντες τοὺς ἐλαιῶνας. Ἀλλ’ ὅση καὶ ἂν εἶναι ἡ εἰς τὴν καλλιέργειαν τοῦ ἐλαιῶνος δαπάνη, οὐδέποτε πλησιάζει εἰς τὴν δαπάνην πρὸς παραγωγὴν δημητριακῶν καρπῶν, καὶ διὰ τοῦτο ὁ ἰδιοκτήτης ἐλαιῶνος ἔχει πάντοτε εἰσόδημα ἐκ τῆς ἰδιοκτησίας αὐτοῦ κατὰ τὸ ἔτος τῆς ἐλαιοφορίας, ἐνῷ ὁ ἰδιοκτήτης ἀσκεποῦς γῆς ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον δὲν ἔχει εἰσόδημα ἐκ τῆς γῆς, ἔχει ἀπώλειαν ἐξ αὐτῆς, ἡ μόνη δὲ ὠφέλεια ἐκ τῆς γῆς εἶναι ὅτι τῷ παρέχει τὸ μέσον, ἵνα ἀπολαμβάνῃ τὸ ἡμερομίσθιόν του. Ὁ παράγων ἐλαίας καὶ παραδίδων αὐτὰς εἰς τὸ Ἐλαιοτριβεῖον λαμβάνει συνήθως 10 ὀκάδας ἐλαίου ἐπὶ 50 ὀκάδων ἐλαιῶν, ἀναλαμβάνοντος τοῦ ἰδιοκτήτου τοῦ Ἐλαιοτριβείου ἁπάσας τὰς δαπάνας τῆς ἐκθλίψεως καὶ τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου.

§97ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὄχι.

§98ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου.

§99ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ὁ φόρος βαρύνει τὸν ἰδιοκτήτην πάντοτε.

§100ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου, ὅταν ἐπὶ 50 λάβῃ 10. Ταῦτα δύναμαι νὰ βεβαιώσω ἐπὶ τῶν πληροφοριῶν τῆς ὑπηρεσίας. Δὲν λέγω ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἐξαιρετικὴ περίστασις ὅπου συμβαίνει τὸ ἐναντίον, ἀλλ’ ὁ γενικώτερος κανὼν εἶναι οὗτος, τουτέστιν ὅτι τὰ ἔξοδα τῆς ἐκθλίψεως ἀναλαμβάνει ὁ ἰδιοκτήτης τοῦ Ἐλαιοτριβείου καὶ πληρόνει τὸν φόρον αὐτὸς, δίδων εἰς τὸν κύριον τῶν ἐλαιῶν 10 ὀκάδας ἐλαίου ἀντὶ 50 ὀκάδας ἐλαιῶν, αἱ δὲ προηγούμεναι δαπάναι, ὡς εἶπον, εἶναι αἱ τῆς συλλογῆς καὶ αἱ μικραὶ δαπάναι τῆς καλλιεργείας. Ὥστε ἀφορολόγητον λαμβάνων ὁ ἰδιοκτήτης τοιοῦτον ποσὸν, οὐδέποτε δύναται νὰ παραβληθῇ πρὸς τὸν καλλιεργοῦντα ἀσκεπῆ γῆν, ὅστις, ὡς εἶπον, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐκ τῆς καλλιεργείας ταύτης ἀπολαμβάνει μόνον τὸ ἡμερομίσθιόν του καὶ ἐνίοτε καὶ τοῦτο κεκολοβωμένον, σπανίως δὲ ἀπολαμβάνει πρὸς τῷ ἡμερομισθίῳ καὶ κέρδος ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τῆς γῆς. Ταῦτα λέγω σχετικῶς ἐξετάζων τὸ ζήτημα τῆς φορολογίας τοῦ ἐλαίου πρὸς τὴν φορολογίαν τὴν ἄλλην· ἀπολύτως ἐξετάζων τὸ ζήτημα, παραδέχομαι καὶ ἐγὼ, ὅπως καὶ οἱ προτείνοντες τὴν ἐλάττωσιν, ὅτι εἶναι βαρεῖα ἡ φορολογία, διότι φορολογία 10½% ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου εἶναι βαρεῖα, ἀφοῦ 10% πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ὁ ἀνώτατος ὅρος τοῦ ἐπιβλητέου φόρου ἐπὶ τοῦ καθαροῦ. Ἀλλ’ ὅτε ἡ ἔγγειος ἡμῶν φορολογία εἶναι τοιαύτη, ὁποίαν ἀνέφερον αὐτὴν ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν, καὶ πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ οὖσα τοιαύτη, ἐνόσῳ αἱ ἀνάγκαι τοῦ Δημοσίου, αἱ ὑπαγορεύσασαι τοιαῦτα μέτρα, ὑφίστανται, οὔτε ἐπιτρέπεται ν’ ἀρχίσωμεν ἐλαττοῦντες ἀπὸ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ ἐλαίου, οὔτε οἱαδήποτε ἐπιτρέπεται ἐλάττωσις φόρου, διότι, ὡς εἶπον προηγουμένως ἐπὶ ἄλλου ζητήματος, διερχόμεθα ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἀναγκαζόμεθα νὰ σκεπτώμεθα περὶ προσθήκης φόρων, ἀπρόσφορος δὲ εἶναι ἡ σκέψις περὶ παραιτήσεως φορολογίας 570,000 δραχμῶν ἐν ἔτει, καθ’ ὃ αὐξάνομεν προϋπάρχοντας φόρους καὶ προσθέτομεν νέους.

§101Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀνήκω εἰς ἐπαρχίαν ἐλαιοφόρον ὅπου κύριον εἰσόδημα τῶν ἰδιοκτητῶν εἶναι τὸ ἔλαιον, θέλω διὰ τοῦτο παραστήσει, ὅτι αἱ πληροφορίαι, ἃς ἔλαβεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περὶ τῆς δαπάνης, ἣν ὑφίσταται ὁ ἐλαιοκτήμων ἵνα ἀποθηκεύσῃ τὸ ὑπολειπόμενον δι’ αὐτὸν ἔλαιον, δὲν εἶναι διόλου ἀκριβεῖς· καὶ μάλιστα ἀνήκω εἰς ἐπαρχίαν ὅπου δὲν γίνεται καὶ χρῆσις τοῦ ἅλατος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἔξοδον σπουδαῖον. Ἐν καιρῷ εὐφορίας ἔχει ἀνάγκην ὁ ἰδιοκτήτης νὰ πληρώσῃ 20% διὰ τὴν συλλογήν. Τῷ ἀπομένουν 80 ἐκ τῶν 100. Αἱ πέντε ὀκάδες ἐλαιῶν ἀποφέρουν μίαν μόνην ἐλαίου· διὰ νὰ ἐκθλιβῶσι καὶ ἀποφέρωσιν αὐτὸ τὸ ποσὸν, ἀνάγκη ἡ ἔκθλιψις νὰ γείνῃ μετὰ 10–15 ἡμέρας ἀπὸ τῆς συλλογῆς, καὶ ἐκ τούτου ἐπέρχεται φύρα ἑτέρων 10% μένουν λοιπὸν ἐκ τῶν 100 αἱ 70. Ἐπὶ τῶν 70 τούτων θὰ πληρώσῃ διὰ φόρον 7 καὶ διὰ δικαίωμα ἐκθλίψεως εἰς τὸ ἐλαιοτριβεῖον ἕτερα 7· ὑπολείπονται 56· θὰ θρέψῃ τοὺς ἐλαιοτριβιραίους ὄντας ἢ ἑπτὰ ἄνδρας, ἢ τέσσαρες καὶ δύω ζῷα· ἡ ἐργασία εἶναι διαρκὴς καὶ ἐπίπονος ἐπὶ 17 ὥρας τὸ ἡμερονύκτιον, ὥστε θὰ φάγωσι τοὐλάχιστον τρὶς καὶ θὰ πίωσι πολλάκις· ἕπεται λοιπὸν ὅτι ἔχει ἀνάγκην διὰ τροφὴν νὰ ἀφαιρέσῃ ἕτερα 10· ὑπολείπονται 46 (γελῶσι τινές). Μὴ γελᾶτε, κύριοι, οἱ ἐλαιοτριβιαραῖοι— διότι ἐργάζονται πάρα πολὺ ἀπὸ τὸ μεσονύκτιον μέχρι τῆς 5 μ. μ.—ἔχουν ἀνάγκην νὰ φάγωσιν ὡς λαίμαργοι, ὥστε δὲν ἀρκεῖ εἰς ἕκαστον οὔτε μία ὀκὰ ἀραβοσιτίνου ἄρτου, σιτίνου δὲ οὔτε δύω, προσέτι διὰ προσφάγιον, ὅπερ θὰ ἦναι εἰς νηστίσιμον ἡμέραν τὸ ἥμισυ τῆς τροφῆς ὄσπρια, τὸ ἕτερον ἥμισυ βακαλάος μὲ ὀρύζιον· ἐὰν δὲ ἦναι πασχαλινὴ ἡμέρα, θὰ φάγωσιν ἀντὶ μπακαλάου κρέας· θὰ πίνῃ δὲ ἕκαστος τοὐλάχιστον 1½ ὀκὰν οἴνου. Ἂν ἦναι ζῷα, καὶ τούτων ἡ τροφὴ στοιχίζει δι’ ἕκαστον μίαν δραχμήν· ἕπεται λοιπὸν ὅτι 10% δὲν εἶναι ὑπερβολὴ διὰ τροφὴν τῶν ἐλαιοτριβιαραίων.

§102ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§103ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀφαιρουμένων λοιπὸν ἐκ τῶν 56 ἑτέρων 7, ὑπολείπονται 49%· ἀπὸ ταῦτα ἂν ἀφαιρεθῇ καὶ ἕτερον ⅒ διὰ τὴν καλλιέργειαν τῶν ἐλαιοδένδρων, ξεκαθαρίζουν 39%. Βλέπετε λοιπὸν ποῦ φθάνομεν, καὶ ἐπειδὴ ἡ ἐλαία δίδει εἰσόδημα κατὰ διετίαν....

§104ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς πολλὰ μέρη καὶ κατὰ τετραετίαν.

§105ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ λαμβάνω ὡς μέτρον τὸ συνειθέστερον, δηλαδὴ τὴν διετίαν. Ὑπολείπεται οὕτω καθαρὸν εἰσόδημα εἰς τὸν ἐλαιοκτήμονα μόλις 20% ἐκ τοῦ προϊόντος· ὥστε, κ. Πρωθυπουργέ, ἐσφαλμένως σᾶς ἐπληροφόρησαν, ὅτι τὸ ἔλαιον εἶναι ἡ ἐπικερδεστέρα εἰς τὸν ἰδιοκτήτην πρόσοδος. Ἑπομένως ἔχομεν μέγα δίκαιον νὰ ἐπιμένωμεν εἰς τὴν παραδοχὴν τῆς προτάσεώς μας πρὸς ἐλάττωσιν τοῦ φόρου κατὰ 3%.

§106ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, Μάλιστα.

§107Κ. ΣΑΛΤΑΦΕΡΟΣ. Ὅ,τι προφανῶς, κύριοι, σφάλλεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν ταῖς σκέψεσι ταύταις αὐτοῦ, βεβαίως δὲν ὑπόκειται εἰς σπουδαίαν συζήτησιν. Ἀνήκων καὶ ἐγὼ εἰς μίαν τῶν μᾶλλον ἐλαιοφόρων ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους, δύναμαι καὶ ὀφείλω νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὅτι ἐκτὸς τῶν ὅσων ὁ προλαλήσας συνάδελφός μου ἀπηρίθμησε περὶ τῶν δαπανῶν, ἃς ὁ ἰδιοκτήτης ὑφίσταται ἐπί τε τῆς συλλογῆς καὶ ἐκθλίψεως τοῦ ἐλαιοκαρποῦ, ἐξ ὧν ἐξάγεται ὅτι δὲν ἀπομένει εἰς τοῦτον ἢ 45 μόλις ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν, δέον νὰ ληφθῇ ἔτι ὑπ’ ὄψει ὅτι ἡ συλλογὴ τοῦ προϊόντος τούτου ἐνεργεῖται ἐν ὥρᾳ χειμῶνος, καὶ οὐχὶ σπανίως συμβαίνει, ἐκ καιρικῶν περιστάσεων, νὰ ἀπολέσῃ ὁ ἰδιοκτήτης μέγα μέρος τοῦ προϊόντος αὐτοῦ, ὥστε νὰ μὴ εἰσκομίσῃ πολλάκις οὐχὶ τὰ 45%, ἀλλ’ οὔτε 30%. Ἐὰν ἐπιπροσθέσῃ τις ἔτι ἡ ἔλλειψις συλλεκτῶν, μεταβαινόντων κατὰ τὴν τοιαύτην τοῦ ἔτους ὥραν ἐπὶ μεγαλειτέρῳ τιμήματι εἰς μὴ ἐλαιοφόρους ἐπαρχίας πρὸς ἄλλας ἐργασίας, καθιστᾷ καὶ δυσύλλεκτον δι’ ἔλλειψιν χειρῶν τὸ προϊόν τοῦτο, θέλετε φθάσει εἰς τὸ ἀληθὲς συμπέρασμα, ὅτι καὶ 35% ἀσφαλὲς καὶ καθαρὸν ἔσοδον δὲν ἀπομένει πάντοτε εἰς τὸν ἰδιοκτήτην. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν ὅτι δὲν ἤκουσε παράπονα κατὰ τοῦ φόρου τούτου, καὶ τεκμαίρεται ἐντεῦθεν ὅτι οὗτος δὲν εἶναι ἐπαχθής. Τὸν διαβεβαιῶ περὶ τοῦ ἐναντίου· λογίζεται ἐκ τῶν ἐπαχθεστέρων, καὶ παραδόξως εἶναι ὁ μόνος φόρος, ἐφ’ οὗ ἐξακολουθεῖ ἐφαρμοζομένη ἔτι ἡ δεκάτη, ἥτις οὕτω πομπωδῶς κατεδικάσθη, καταργηθεῖσα ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὡς λείψανον κληροδοτηθὲν ἡμῖν ὑπὸ τῆς Τουρκικῆς δυναστείας. Ἐπειδὴ παρῆλθον, κύριοι, ἐπὶ τὸ βῆμα, ἀναγκαῖον θεωρῶ ἵνα προσθέσω ὀλίγας λέξεις ἀναφορικῶς πρὸς τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄργους βουλευτοῦ περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν γρασιδίων. Διὰ τῆς εἰρημένης προτάσεως δὲν ἐπιδιώκεται μόνον ἡ ἀνακούφισις τῶν γεωργῶν ἐκ φορολογίας, ἥτις ἐλάχιστον ἀποφέρει πρὸς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, καὶ ἐλάχιστον βεβαίως εἶναι τὸ ποσὸν τῶν 70 ἢ 75 χιλιάδων δραχμῶν, ἀλλὰ καὶ ἡ ἄρσις ὑφισταμένης ἀνισότητος· ὁ πρὸ τῆς ὡριμάνσεως τοῦ καρποῦ ἀποκόπτων τοῦτον, πιθανῶς δι’ ἀποτυχοῦσαν σπορὰν, ἢ καὶ ἁπλῶς εἰς βοσκὴν τῶν ζώων του παραδοὺς τὸ προϊὸν τόσων κόπων ὑποβάλλεται καὶ εἰς τὴν δευτέραν ταύτην φορολογίαν, ἴσως διὰ τὸν λόγον ὅτι ἠτύχησε. Κατ’ ἐμὲ ὅμως θέλει ἐπιτευχθῆ διὰ τῆς καταργήσεως τῆς φορολογίας ταύτης, μεῖζον ἔτι ἀγαθόν· γνωστὸς τοῖς πᾶσι, φρονῶ, εἶναι ὁ τρόπος δι’ οὗ ἐνεργεῖται ὑπὸ τῶν Οἰκονομικῶν ἐφόρων ἡ ἐξακρίβωσις καὶ καταμέτρησις τῶν γρασιδίων. Οἱ ὑπὸ τῆς Οἰκον. Ἀρχῆς διὰ τὴν τοιαύτην καταμέτρησιν διοριζόμενοι ἀναλαμβάνουσι τὸ ἔργον τοῦτο ἐπὶ καθιερωθείσῃ καὶ ἐθιμοποιηθείσῃ ἀργυρολογίᾳ· ὁ γεωργὸς, ὅστις ἔσπειρεν ἔκτασιν γρασιδίων, συναλλάσσεται καὶ συμμερίζεται μετὰ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Οἰκονομικῆς Ἀρχῆς τὸν πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλόμενον φόρον, καὶ ἐντεῦθεν οὐδὲν εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον εἰσάγεται. Ἀλλοίμονον ὅμως ἀπὸ τὸν γεωργὸν ἐκεῖνον, ὅστις ἤθελε τινάξει τὸν σάκκον αὐτοῦ ἐν τῷ προαυλίῳ ἢ περιβόλῳ του καὶ σπαρῶσιν ὀλίγοι κόκκοι· δέκα στάχυες ἀρκοῦσι νὰ ὁδηγήσωσιν αὐτὸν ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου δυνάμει πρωτοκόλλου τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Οἰκονομικῆς Ἀρχῆς. Τὰ τοιαῦτα, κύριοι, εἶναι λίαν συνήθη, καὶ δὲν φρονῶ ὅτι ὑπάρχει τις μεταξὺ ἡμῶν, ὃς νὰ μὴ ἔλαβε πεῖραν τῶν τοιούτων. Ἀπαλλάξωμεν ἑπομένως τὸν πτωχὸν τῆς μάστιγος ταύτης, καταργοῦντες φόρον, ὅστις κατὰ τὴν ὁμολογίαν αὐτοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δὲν ἀποφέρει εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον ἢ τὸ γλίσχρον ποσὸν τῶν 70 χιλιάδων δραχμῶν. Πέπεισμαι ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἀναγνωρίζουσα τὴν ὀρθότητα καὶ ἀλήθειαν τῶν ἐκτεθέντων, θέλει δεχθῆ τὴν πρότασιν τῆς καταργήσεως τοῦ ἐπὶ τῶν γρασιδίων φόρου, ὡς καὶ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἐπὶ τοῦ ἐλαίου εἰς 7%.

§108ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Προτείνετε τὴν κατάργησιν φόρου 650,000 δραχμῶν· προτείνετέ τι εἰς ἀναπλήρωσιν τούτων; Διότι δὲν ἐννοεῖτε νὰ διαταράξητε τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§109ΣΑΛΤΑΦΕΡΟΣ. Τὸ τοιοῦτον δὲν ἀνήκει ἐμοί· ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ μεριμνήσῃ περὶ τούτου· ἀλλ’ ἐὰν ἀπορῇ ποῦ νὰ προσφύγῃ, τῇ συνιστῶ τοὺς πόρους τῶν οἰκονομιῶν.

§110Γ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Δὲν εἶναι, κύριοι, ἀληθὴς ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι δὲν ἠγέρθησαν παράπονα ἀπὸ τοὺς ἐλαιοπαραγωγοὺς κατὰ τοῦ φόρου τούτου, καὶ ὅτι τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι ὁ φόρος δὲν εἶναι ἐπαχθής, διότι ἐπὶ σειρὰν ὅλην Συνόδων ἠγέρθησαν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης παράπονα ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων κατὰ τοῦ φόρου ὡς ἐπαχθοῦς, καὶ δὲν πιστεύω, ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀντίῤῥησις, ὅτι ὁ φόρος οὗτος ἀναβαίνει εἰς 40% καὶ πλέον ἐπὶ τοῦ καθαροῦ, ὅπερ καθιστᾷ τὸν φόρον ἐπαχθέστατον. Ἀλλὰ, κύριοι, οἱ ἐλαιοκτήμονες σήμερον εὑρίσκονται εἰς ἐξαιρετικὰς ὅλως περιστάσεις, διότι ὑπερετιμήθη τὸ ἡμερομίσθιον καὶ ὑπετιμήθη τὸ ἔλαιον ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ἔφθασαν εἰς τὸ σημεῖον νὰ μὴ τοῖς μένῃ πλέον ἢ ἡ ἀπελπισία. Κύριοι, εἰς τὴν Ἐπαρχίαν, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω, ἤρχισαν νὰ σκέπτωνται οἱ ἐλαιοκτήμονες, ἂν πρέπῃ νὰ διατηρήσωσι τοὺς ἐλαιῶνας, διότι δὲν μένει σήμερον, ὡς κατήντησεν ἡ τιμὴ τοῦ ἐλαίου καὶ τὰ ἡμερομίσθια, τίποτε ἀπολύτως ἀπέναντι τοῦ τόκου τῶν κεφαλαίων, ἅτινα παριστάνουν αἱ ἐλαιοφυτεῖαι, ἢ ὡς εἰσόδημα αὐτῶν. Νομίζω δὲ, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε τὸ καθῆκον νὰ προλάβῃ τὴν ἀπειλουμένην καταστροφὴν, καὶ εἶναι ἀνάγκη καὶ ἡμεῖς νὰ σκεφθῶμεν περὶ τούτου καὶ νὰ προλάβωμεν τὸ κακὸν, διότι, ἂν ἐξακολουθήσῃ ἡ αὐτὴ φορολογία, δὲν θὰ ἔχῃ ἄλλο ἀποτέλεσμα, ἢ εἰς τὸ νὰ ὠθήσῃ τοὺς ἐλαιοκτήμονας νὰ ἐκριζώσωσι τοὺς ἐλαιῶνάς των· ἐγὼ τοὐλάχιστον, κύριοι, τυγχάνων νὰ ἦμαι ἰδιοκτήτης ἐλαιώνων, ἤρχισα νὰ πραγματοποιῶ τοῦτο ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους, διότι τίποτε δὲν ἀπολαμβάνω ἐκ τῆς διατηρήσεώς των. Τὸ νὰ λέγῃ δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι πρέπει νὰ προτείνωμεν καὶ τὰ πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ φόρου τούτου, ἵνα μὴ διαταραχθῇ τὸ ἰσοζύγιον, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι σπουδαῖον, διότι, ἂν πρόκηται νὰ διαταραχθῇ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἐγγείου φόρου τοῦ ἐλαίου, πρέπει μόνον μία τάξις νὰ συνεισφέρῃ, οἱ ἐλαιοκτήμονες, εἰς πραγματοποίησιν τοῦ ἰσοζυγίου; Μὰ τὴν ἀλήθειαν δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ μεγαλειτέρα τούτου ἀδικία, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι δίκαιον καὶ ἐπιβάλλεται ὡς ἀνάγκη νὰ ἐλαττωθῇ ὁ φόρος εἰς τὸν δίκαιον ὅρον τῶν 7%.

§111Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐπειδὴ συνυπέγραψα εἰς τὴν τροπολογίαν, ὀφείλω νὰ κάμω δήλωσίν τινα, ἵνα μὴ φανῇ, ὅτι ἀπερισκέπτως καὶ ἐπιπολαίως ὑπέγραψα ταύτην. Βεβαίως οὐδεὶς, οὐδ’ αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ διαφιλονεικήσῃ, ὅτι ὁ φόρος οὗτος εἶναι ἐπαχθὴς, καὶ τοῦτο γινώσκουσι κάλλιστα οἱ καλλιεργηταὶ ἐλαιῶν. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Σπάρτης κ. Δημητρακάκης εἶχε πληρέστατα δίκαιον καὶ πρακτικῶς ὡμίλησε καὶ οὐδεμίαν εἶπεν ὑπερβολήν· ἐν τούτοις, καίτοι ὑπογράψας τὴν τροπολογίαν, ἔχω τὴν ἀρχὴν, ὅτι μόνη ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ προτείνῃ προσθήκας ἢ ἀφαιρέσεις, διότι εἶναι εἰς καλλιτέραν θέσιν ἡμῶν τῶν ἄλλων νὰ γνωρίζῃ τὰς οἰκονομικὰς ἀνάγκας τῆς πατρίδος. Ἡ τοῦ 1883 ἐποχὴ, ἣν ἀναφέρει ἡ παρὰ τοῦ κ. Γ. Φιλαρέτου τροπολογία, ἦτον ἄλλη· σήμερον ἔχομεν ἀνάγκην τῆς ἰσοσκελίας τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἣν πάντες ἐπιδιώκομεν· διὰ τοῦτο, κύριοι, βεβαιοῖ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν δύναται νὰ γείνῃ οὐδεμία μείωσις τῆς ἐγγείου ταύτης φορολογίας ἄνευ βλάβης τῶν δημοσίων συμφερόντων καὶ χωρὶς νὰ παρεμποδισθῇ ἡ ἰσοσκελία τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Διὰ τοῦτο ἐγὼ δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ψηφίσω τὸν νόμον, ὡς ἔχει, πεισθεὶς ἐξ ὅσων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνέφερεν.

§112Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀγνοῶ, ἂν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ξηροχωρίου ἐποιήσατο τὴν πρὸ μικροῦ δήλωσιν καὶ ἐξ ὀνόματος τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἵτινες συνυπέγραψαν· ἐντὸς ὀλίγου θὰ τὸ ἴδωμεν καὶ ἀνυπομονῶ μάλιστα νὰ ἀκούσω, μέχρι δὲ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἄς μοι ἐπιτρέψῃ νὰ πιστεύσω, ὅτι οὐδεὶς ἄλλος ἐκτὸς αὐτοῦ θὰ σκεφθῇ οὕτω, διότι μέχρι τοῦδε ἓν καὶ μοναδικὸν παράδειγμα ἀναφέρεται εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ χρονικὰ, τὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Μαντινείας, μοναδικὸν εὐτυχῶς δεῖγμα δουλικῆς ὑποταγῆς· διότι μόνον ὁ κ. Ζέγγελης δὲν ἐδίστασε νὰ καταψηφίσῃ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν, ἵνα μὴ δυσαρεστήσῃ τὸν ἀρχηγόν του, καὶ εἶνε περίεργον, ἂν θὰ ἐπαναληφθῇ τὸ ἀστεῖον ἐκεῖνο θέαμα. Ὁ ἀξιότιμος καὶ φίλος μου ἐκ Ξηροχωρίου Βουλευτὴς κ. Πετσάλης ἐφήρμοσεν ἀκριβέστατα ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὴν κοινὴν παροιμίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν θέλει τις «καὶ τὸ σκυλὶ χορτάτο καὶ τὴν πήττα ἀκέραια», δηλαδὴ θέλει καὶ νὰ φανῇ ὅτι ἀνεξαρτήτως ἐργαζόμενος φροντίζει περὶ τῶν δικαίων τῶν ἐπαρχιῶν, ἀλλὰ δὲν θέλει, πολλοῦ γε καὶ δεῖ, νὰ θίξῃ τὸ μὴ μου ἅπτου, τὸν ἀρχηγόν του. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ξηροχωρίου Βουλευτὴς ἐλησμόνησε, φαίνεται, ὅτι ὁμιλεῖ πρὸς τὸ Κοινοβούλιον—καὶ ἄς μοι ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω,—ὅτι ἀληθῶς ἐλησμόνησε τοῦτο, ἐνῷ ὀφείλει νὰ ἐνθυμηθῇ ὅτι τὰ ἀπὸ τοῦ βουλευτικοῦ βήματος λεγόμενα ἐκτιμῶνται διὰ τῆς αὐστηρᾶς λογικῆς καὶ ὑπὸ τῶν βουλευτῶν καὶ ὑπὸ τῶν ἐντολέων μας· ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς γνωρίζει πολὺ καλὰ τὰ τοιαῦτα, ἀλλ’ ἐν τῷ μεγάλῳ ζήλῳ του ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως ἐπεχείρησε νὰ δικαιολογήσῃ τὰ ἀδικαιολόγητα καὶ διὰ τοῦτο ἀπέτυχεν. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς, ὅστις ὑπέγραψε τὴν πρότασιν, γνωρίζει κάλλιστα ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἥτις εἰσάγει τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια, ἐκ τῶν προτέρων ἐδήλωσε τὴν ἐναντίαν εἰς τὴν τροπολογίαν γνώμην, διότι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς δὲν ἔφερε μείωσιν· ἐν πληρεστάτῃ λοιπὸν γνώσει τῆς γνώμης καὶ τῶν ἀντιῤῥήσεων μάλιστα τῆς Κυβερνήσεως ὑπέγραψεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ξηροχωρίου Βουλευτὴς, διότι καὶ κατὰ τὰς δύω προηγουμένας Συνόδους εἶχε προκαλέσει ὁμοίαν συζήτησιν, καὶ δὲν δύναται σήμερον νὰ ὀπισθοδρομήσῃ, τοὐλάχιστον ἀγερώχως καταψηφίζων τὴν πρότασίν του. Λυποῦμαι, διότι τὴν στιγμὴν ταύτην δὲν ἔχω φωνὴν στεντορείαν, ἵνα ὑψώσω ὑπὲρ τοῦ προφανοῦς δικαίου καὶ ἐπιτεθῶ κατὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις τὸ παραγνωρίζει καὶ ὁ ὁποῖος πάντοτε ἐννοεῖ τὰ ζητήματα ὅλα νὰ χρωματίζῃ ὡς ὑπουργικὰ, καὶ νὰ σταματᾷ πᾶσα ἡ συζήτησις, ὡς ἂν ἐπρόκειτο νὰ χαθῇ τὸ Κράτος, διότι πάντοτε μᾶς ἐπισείει τὴν δῆθεν ἐπιδιωκομένην, ἔστω καὶ δι’ ἀθεμίτων μέσων—διότι ἀθέμιτος ἡ δήμευσις—ἰσοῤῥοπίαν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Μὴ ἀκούετε, λέγει, τοὺς δημοκόπους, ἀλλ’ ἀκούετε τυφλῶς ἐμὲ, διὰ νὰ πατήσητε τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας. Ἀλλὰ τότε, κ. Πρωθυπουργὲ, πότε θὰ τείνητε τὸ οὖς εἰς τὴν φωνὴν τοῦ δικαίου; Τότε εἰς τί χρησιμεύει τὸ Κοινοβούλιον, ὅταν θέτητε φίμωτρον εἰς τὸ στόμα τῶν φίλων σας; Ἐὰν πρόκηται νὰ καταπνίξητε οὕτω τὴν συζήτησιν, θὰ ἤρκει νὰ πέμπῃ πᾶς βουλευτὴς πληρεξούσιον εἰς τὸν ἀρχηγόν του καὶ ἀντὶ δύω πτερύγων νὰ ἔχωμεν δύω ἀρχηγοὺς μονομαχοῦντας.

§113ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Ἡμεῖς ὄχι (ἱλαρότης).

§114Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Διὰ νὰ ἐκπληρωθῇ ὁ τύπος,—διότι τὰ πάντα γίνονται πρὸς τὸ θεαθῆναι,—οὕτω δὲ νὰ παρακάθηται καὶ εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν εἷς οἷος δήποτε πληρεξούσιος τῶν ἄλλων. Ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς διέκοψε τὸν κύριον Βουλευτὴν ἐκ Λακεδαίμονος κ. Σαλταφέρον, ἵνα τῷ εἴπῃ: «τί προτείνετε εἰς ἀντικατάστασιν, ὅπως ἀποζημιωθῇ τὸ Δημόσιον;» Ἀλλὰ τοιαύτη ἐρώτησις δύναταί ποτε ν’ ἀπευθυνθῇ; Ἀφοῦ δέχεσθε, ὅτι ἡ φορολογία εἶνε ἀπάνθρωπος καὶ ἐπιμένετε εἰς αὐτὴν, ὁμοιάζετε τὸν καθ’ ὁδὸν λαμβάνοντα τὸν πῖλον τοῦ διαβάτου ἐπὶ τῇ προφάσει ὅτι στερεῖται ἄρτου. Ἡμεῖς καθῆκον ἔχομεν νὰ φωνάζωμεν κατὰ τῆς ἀδικίας, σεῖς δὲ οἱ κυβερνῶντες ὀφείλετε νὰ ἐξεύρητε φόρους δικαίους εἰς ἀντικατάστασιν. Ἐγὼ ἀντιπροσωπεύω μὲν ὁλόκληρον τὸ Κράτος, ἀλλὰ πρωτίστως τὴν ἐπαρχίαν Βώλου, ἥτις εἶνε ἐλαιοφόρος, ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ, ὅτι ὅταν σεῖς ἀφίνετε τάξεις ὁλοκλήρους ἀφορολογήτους καὶ ἄλλας φορολογῆτε κατ’ ἐλάχιστον, τί ἄλλο πράττετε παρ’ ἀδικίαν μέχρι δημεύσεως, ζητοῦντες ἀπὸ τοὺς ἐλαιοκτήμονας 40% ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος; Καὶ τολμᾶτε ἀκόμη νὰ ὑποστηρίζητε τὸν νόμον τοῦτον; Σᾶς χαρίζω τὴν κατάργησιν τῆς ἐλαιοδεκάτης, ἣν ὑπεσχέθητε καὶ δὲν ἐξετελέσατε, διότι δὲν εἶσθε πλέον ἀντιπολιτευόμενος, ἀλλ’ ἀρχηγὸς πολυαριθμοτάτου κόμματος καὶ πολὺ ἰσχυρός....

§115ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐχὶ ἐπὶ τοῦ ἐλαίου, ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν.

§116Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Παίζετε μὲ τὰς λέξεις. Ἀκριβῶς τὸ σύστημα τῆς δεκάτης εἶνε τὸ ἐπαχθὲς, καὶ αὐτὸ δικαίως ἐχαρακτηρίσατε ὡς ἀντιπολιτευόμενος, ὅτι ἀνήκει εἰς τὰ βάρβαρα κράτη. Δὲν εἶμαι εἰδικὸς οἰκονομολόγος, ὅπως συζητήσω μεθ’ ὑμῶν ἐπὶ ζητημάτων ὑψηλῶν τῆς Πολιτικῆς Οἰκονομίας, ἀλλ’ ὅσον πεζὸν καὶ ἄν με ὑποθέσητε, διὰ τῆς κοινῆς λογικῆς καὶ τῆς γραμματικῆς ἐννοίας δύναμαι νὰ ἐννοήσω, ὅτι ἐλαιοδεκάτη εἶνε αὐτὸ τοῦτο ἡ δεκάτη, ἣν ἠθελήσατε νὰ ἐνταφιάσητε. Σᾶς χαρίζω λοιπὸν τὸ ὅτι δὲν κατηργήσατε τὴν ἐλαιοδεκάτην, ἀλλ’ ὁ κόσμος ἐκτιμᾷ τὴν ἀνακολουθίαν σας· τουλάχιστον μὴ ἐξακολουθῆτε νὰ δημεύητε τοὺς ἐλαιοκτήμονας· ἠκούσατε πολλοὺς ἀντιπροσώπους ἐνταῦθα, οἱ ὁποῖοι σᾶς ἔπεισαν δι’ ἀριθμῶν, ὅτι καταστρέφεται μία μεγάλη τάξις τῶν γεωργῶν, καὶ ἐνθυμοῦμαι τὴν συμπάθειαν, τὴν ὁποίαν ἐξεφράσατε ἄλλοτε ὑπὲρ τῆς γεωργίας· διατί δὲν κάμπτεσθε; ἢ ὁ ἐλαιοκτήμων δὲν πρέπει νὰ ταχθῇ μεταξὺ τῶν γεωργῶν; Καὶ δὲν ὑπέθετον, ὅτι ἤθελε γείνει μεγάλη συζήτησις σήμερον διὰ νὰ ἔχω πρόχειρα χωρία τινὰ τῶν κατὰ τῆς δεκάτης ἐπικηδείων σας καὶ ἀποδείξω, ὅτι τότε εἶσθε φίλος τῆς γεωργίας. Τί θὰ εἰπῆτε, ἂν μάθητε, ὅτι ἡ ἐπαρχία Βώλου μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν πληρώνει φόρον ἐπὶ τοῦ ἐλαίου ἀνώτερον παρὰ ἐπὶ Τουρκοκρατίας; διότι ὁ Τοῦρκος οἰκονομολόγος, ὁ ἀπηνὴς μέγας βεζύρης, ἦτο συμπαθέστερος εἰς τὴν γεωργίαν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πρωθυπουργοῦ! Ἐκ τοῦ φόρου προαφήρει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀναλογεῖ εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ ἐλαίου τῆς δεκάτης, τὴν ὁποίαν ἐλάμβανε τὸ Δημόσιον, καθόσον καὶ κατὰ τὸ δεκατικὸν σύστημα εἰς ἐλαίας εἶνε πληρωτέος ὁ φόρος καὶ οὐχὶ εἰς ἔλαιον. Σήμερον πληρώνει δέκα τὰ ἑκατὸν ἔγγειον φόρον, ἐνῷ τὸ 9½ περίπου, σήμερον πληρώνει δημοτικὸν καὶ ὁδικὸν, ὁποῖος εἶνε ἡ μεγαλειτέρα εἰρωνεία διὰ τὴν ἐπαρχίαν Βώλου, ἔνθα οὐδεμία λαμβάνεται πρόνοια περὶ ὁδικοῦ συμπλέγματος ἐν τῷ Πηλίῳ ἢ τουλάχιστον περὶ ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας, ὡς καὶ ἄλλοτε περὶ τούτου ἔκαμα λόγον. Ἐννοῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ λέγῃ, «μή μου ἅπτου τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ», ὅπερ ἄλλως εἶνε ἰδανικόν· ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ καὶ νὰ ζητῇ τὴν δήμευσιν τῆς ἰδιοκτησίας τοῦ πολίτου. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους ἐξακολουθῶ νὰ φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ, ἐπιμένουσα νὰ διατηρῇ ἐν ζωῇ τὴν ἐλαιοδεκάτην, κρατεῖ ἐν ἰσχύϊ νόμον δημευτικόν, καὶ δὲν πιστεύω ν’ ἀνεχθῶσιν ἐπὶ πλέον τοῦτο πρὸ πάντων οἱ τὴν τροπολογίαν συνυπογράψαντες.

§117Δ. ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Καὶ οἱ ἀπὸ πολλοῦ χρόνου πολιτευόμενοι, μεθ’ ὧν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐργασθῶ, καὶ οἱ νεώτεροι, πάντες εἰσὶ πεπεισμένοι ὅτι ἀείποτε ἐσεβάσθην τὰς πεποιθήσεις τῶν συναδέλφων μου, καίτοι πρὸς πολλοὺς ἀντικείμενος ὧν οὐδέποτε δ’ ἐζήτησα ἐπὶ προσωπικῶν ζητημάτων νὰ λάβω τὸν λόγον, καὶ οἱ πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν γνωρίζετε ὅτι ἠδυνάμην νὰ πράξω τοῦτο. Λυποῦμαι ὅμως διότι τινὲς τῶν συναδέλφων ἡμῶν ἐνόμισαν, ὅτι προωρίσθησαν νὰ διδάξωσι πάντας ἡμᾶς πῶς ὀφείλομεν νὰ ὑπερασπισθῶμεν τὰς ἐλευθερίας καὶ τὰ δικαιώματα τῶν συμπολιτῶν μας, τίνι τρόπῳ δυνάμεθα νὰ ἐκπληρώσωμεν τὸ ὑψηλὸν καὶ ὑπέρτατον ἡμῶν καθῆκον, καὶ ὡς ἀπὸ τρίποδος, δίκην καθηγητῶν, ἀναβαίνουσιν ἐπὶ τὸ ἱερὸν τοῦτο βῆμα πειρώμενοι καὶ ἀξιοῦντες νὰ διδάξωσιν ἡμᾶς, ἐνῷ οὐδεὶς παραμελεῖ τὸ καθῆκόν του. Οὐδέποτε ἠμφισβήτησα οὔτε θέλω ἀμφισβητήσει τὴν σώφρονα δύναμιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι ἔχω τὴν ἀδιάσειστον γνώμην ὅτι ἐν Συνταγματικῷ Πολιτεύματι μία τῶν κυριωτέρων δυνάμεων καὶ εἷς τῶν κυριωτέρων παραγόντων εἶνε ἡ Ἀντιπολίτευσις, καὶ δὲν θέλω νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς τοὺς λόγους, διότι πάντες ἐννοεῖτε αὐτούς. Τούτου ἕνεκα ἀπαξιῶ ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἔντιμον προλαλήσαντα, περὶ οὗ ἐποιήσατο λόγον ὡς πρὸς τὴν ἐμὴν πρόθεσιν, διότι πάντες ὑμεῖς ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἐπρότεινα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐκείνῳ νὰ προστεθῇ ἡ παράτασις καὶ ὡς πρὸς τὰς ἀσκεπεῖς γαίας τὸ πρῶτον, ἀλλ’ ἔπειτα κατὰ τὴν συζήτησιν εἶπον ὑμῖν ὅτι ἐπείσθην ἐκ τῶν παρατηρήσεων τοῦ τότε ἐντίμου Ὑπουργοῦ καὶ νῦν ἤδη Προέδρου τῆς Βουλῆς ὅτι ἡ πρότασίς μου ἤθελε φέρει ζημίαν καὶ εἰς τὸ Δημόσιον καὶ εἰς τοὺς ἰδιώτας, ἂν συμπεριελαμβάνετο εἰς τὸ Νομοσχέδιον ἐκεῖνο, καὶ ἀνεκάλεσα τὴν πρότασίν μου καὶ διὰ τὸν λόγον ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἤθελε φέρει Νομοσχέδιον περὶ τούτου κατόπιν. Δὲν μετέβαλα γνώμην, ἀνεκάλεσα μόνον καὶ ἀπέσυρα τὴν πρότασίν μου. Ἐρωτῶ τὸν κύριον ἐκ Βώλου βουλευτὴν, τὸν ἐλθόντα νὰ διδάξῃ ἡμᾶς πάντας, δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ἀνακαλέσω τὴν πρότασίν μου; Ἀλλ’ ἀπαξιῶ εἰς πάντα ταῦτα ν’ ἀπαντήσω, ὡς ἐν ἀρχῇ εἶπον, καὶ ἀφοῦ εἶναι βέβαιον, ὅτι ὁ τότε Ὑπουργὸς ἔφερε νομοσχέδιον σύμφωνον μὲ τὴν πρότασίν μου κατόπιν καὶ ἐπεψηφίσθη. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶμαι ἐπὶ τοῦ βήματος ἐρωτῶ πάντας ὑμᾶς καὶ ἰδίως τὸν ἔντιμον βουλευτὴν ἐκ Βώλου, διατί παρέλειψε τὸ μέγιστον τῶν καθηκόντων αὑτοῦ καὶ ἐνόμισεν, ὅτι εἶναι βουλευτὴς τοῦ Βώλου, ἐνῷ εἶναι βουλευτὴς ὅλης τῆς Ἑλλάδος, καὶ δὲν ἔρχεται νὰ ἐξετάσῃ ἂν κατ’ οὐσίαν ἡ πρότασίς του συνᾴδῃ πρὸς τὰ συμφέροντα καὶ τὰ δικαιώματα συμπάσης τῆς Ἑλλάδος; Πολλοὶ φόροι, τὸ γνωρίζουσι πάντες, εἶναι ἐπαχθέστεροι τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ ἐλαίου, καὶ οἱ παραγωγοὶ ὑφίστανται πλειότερα βάρη, καὶ τοιοῦτοι εἶναι ὁ ἐπὶ τῆς σταφίδος φόρος, ἐπὶ τοῦ οἴνου, τοῦ καπνοῦ καὶ πολλοὶ τῶν ἐμμέσων φόρων. Ἐπὶ τοῦ φόρου τούτου, κύριοι, θὰ εἴπω δύω λέξεις· ἀναντίῤῥητον εἶναι ὅτι ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ ἐλαίου εἶνε βαρὺς καθὼς καλὸ ἐπὶ τοῦ καπνοῦ καὶ τῶν ἄλλων, τοὺς ὁποίους προανέφερον δὲν εἶναι ὅμως καὶ τόσον ὅσον παρουσιάζονται. Ὅλαι αἱ δαπάναι δὲν ἀναβαίνουν εἰς τὰ 45% ἢ 50%. Ὁ κ. Δημητρακάκης τὰς ἀνεβίβασεν εἰς 54, ἐγὼ λέγω, ὅτι τὸ πολὺ δύνανται ν’ ἀναβαίνουν εἰς 40 ἢ 45%, καὶ γνωρίζω τοῦτο διότι καὶ ἐγὼ ἔχω ἐλαίας ὀλίγας, ὥστε ἀπομένει εἰς τὸν ἰδιοκτήτην ποσὸν 60 ἢ 55 καθαρόν. Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει ὁ φόρος ἀνέρχεται εἰς 15 ἢ 18%. Ὁ ἔντιμος ἐκ Καρυστίας βουλευτής, θέλων νὰ παραστήσῃ βαρὺν τὸν φόρον τοῦτον, εἶπεν, ὅτι μόλις οἱ ἰδιοκτῆται δύνανται νὰ ἀπολαύσωσι τὸν τόκον ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τῶν ἐλαιοδένδρων καὶ τῆς γῆς αὐτῶν, ὁ δὲ τόκος τοὐλάχιστον εἶναι πρὸς 8 τοῖς ἑκατόν· ἀλλ’ ἂν τοῦτο ἦναι ἀληθές, εὐτυχεῖς θεωρῶ τοὺς κυρίους τῶν κτημάτων αὐτῶν, διότι, ὡς γνωρίζετε, τὰ ἀγροτικὰ κτήματα, μόλις ἀποφέρουσι 4 ἢ 5 τὸ πολὺ ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῆς ἀξίας αὐτῶν, καὶ ὁ ἔχων τοιαῦτα καὶ ἀπολαμβάνων 8% ἐπὶ τῆς ἀξίας αὐτῶν εἶναι τῷ ὄντι εὐτυχής. Ἐκ τούτων καὶ μόνων συμπεραίνω, ὅτι ὁ προτεινόμενος φόρος ἐπὶ τοῦ ἐλαίου εἶναι δίκαιος καὶ ἀνάλογος πρὸς τοὺς λοιποὺς φόρους, καὶ θέλω ψηφίσει αὐτόν. Εὔχομαι δὲ ὅπως βελτιωθῶσιν αἱ οἰκονομικαὶ τοῦ Κράτους ἀνάγκαι, καὶ, ἀποκαθισταμένου τοῦ ἰσοζυγίου, δυνηθῶμεν καὶ τοῦτον καὶ τοὺς λοιποὺς φόρους νὰ ἐλαττώσωμεν κατὰ λόγον στηριζόμενον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς ἰσότητος, καὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος.

§118Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν 4ην παράγραφον τοῦ ἄρθρου πρώτου καταργεῖται τὸ 4 ἐδάφιον τοῦ δευτέρου ἄρθρου τοῦ νόμου περὶ φόρου τῶν οἰκοδομῶν. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι πάντες οἱ κύριοι βουλευταὶ ἔλαβον τὴν περιέργειαν νὰ ἐξετάσωσι τί διαλαμβάνει τὸ ἐδάφιον τοῦτο καὶ ἑπομένως γνωρίζουσιν ὅτι ἡ καταργουμένη διάταξις εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀπαλλάσσει τὰς νεοδμήτους οἰκοδομὰς ἀπὸ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν κατὰ τὰ δύω πρῶτα ἔτη. Ἡ διάταξις αὕτη δὲν πρέπει νὰ καταργηθῇ, διότι αἱ νεόδμητοι οἰκοδομαὶ εἶναι ἥκιστα κατάλληλοι πρὸς κατοικίαν, καθόσον ἔχουσιν ὑγρασίαν, καὶ δὲν κατοικοῦνται ὑπὸ εὐπόρων· ταύτας κατοικοῦσι μόνον οἱ ἄποροι ἰδιοκτῆται, ἢ τὰς ἐνοικιάζουν εἰς ἄλλους ἀπόρους, δὲν ἔχουσι δὲ τὴν ἀνάλογον πρόσοδον, εἰμὴ μετὰ παρέλευσιν διετίας ἀπὸ τῆς οἰκοδομῆς. Διὰ τοῦτο θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ μείνῃ ἡ διάταξις αὕτη.

§119ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§120ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ἤθελον λάβει τὸν λόγον, διότι ἡ στενὴ φιλία, ἡ συνδέουσά με μετὰ τοῦ ἐκ Βώλου βουλευτοῦ καὶ ἡ συγγένεια μετὰ τοῦ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτοῦ μὲ ἐμπόδιζον· ἀλλ’ ἐπειδὴ οὗτοι δὲν ἐρείσθησαν τῶν ὅρων τούτων, μοὶ φαίνεται, ὅτι ὀφείλω χάριν τῆς τιμῆς μου νὰ ἀπαντήσω εἰς τοὺς ὑπαινιγμοὺς τῶν συναδέλφων τούτων, οὐχὶ χάριν αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ χάριν τῶν λοιπῶν συναδέλφων. Θαυμάζω καὶ ἀφίνω εἰς τοὺς ἔχοντας καλὴν τὴν πίστιν νὰ συμφωνήσωσιν ἢ οὔ μετ’ ἐμοῦ πῶς οἱ κύριοι οὗτοι εὗρον ὅτι εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα ἀντίκειται, ὡς καὶ εἰς τὸν ἐλεύθερον χαρακτῆρα, τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ τὴν ὑπόληψιν ἑνὸς ἀντιπροσώπου τοῦ Ἔθνους φίλου τῆς Κυβερνήσεως, νὰ λέγῃ, ὅτι μόνη ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ περὶ τῆς προσγιγνομένης βλάβης εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ὅταν πρόκηται νὰ γείνῃ μείωσις τῶν ἐσόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οὐδόλως ἀναδεχόμενος τὴν εὐθύνην, ἥτις θὰ προσγίνῃ εἰς τὰ ἔσοδα ἐκ τῆς τοιαύτης μειώσεως, ἀφίνω εἰς τοὺς ἔχοντας καλὴν πίστιν νὰ ἀπαντήσωσιν ἂν ἔχω δίκαιον καὶ καλῶς πράττω, νὰ καταψηφίσω τὴν τροπολογίαν, ἣν κατὰ χάριν ὑπέγραψα καὶ ὅπως διευκολύνω εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τῶν φίλων, τῶν εἰσαγαγόντων ταύτην. Οἱ φορολογούμενοι δύνανται νὰ ἔχωσιν ὑπομονὴν, ἀφοῦ τόσα ἔτη τὴν ὑπέστησαν νὰ φορολογούμενοι τὴν τοιαύτην φορολογίαν καὶ ν’ ἀναμένωσι τὸ μέλλον, ὅπερ δυνατὸν νὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ ζητήσωμεν οὐχὶ μόνον τὴν μείωσιν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐντελῆ κατάργησιν τῆς φορολογίας ταύτης.

§121ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγώ, κύριοι, φρονῶ ὅτι οἱ βουλευταὶ, ἐφ’ οὓς ἐπεῤῥίφθη ἡ μομφὴ, τὴν ὁποίαν ἠκούσαμεν, δὲν ἔπρεπε νὰ ἀπαντήσωσιν εἰς αὐτήν· διότι ἡ μομφὴ, ἥτις ἐπεῤῥίφθη εἰς αὐτοὺς, οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ ἀξίωσις περιορισμοῦ τῆς ἐλευθερίας τῆς συνειδήσεως τοῦ βουλευτοῦ. Πρὸς τί συζητοῦμεν ἐνταῦθα, ἐὰν ἕκαστος ὀφείλῃ νὰ ἐμμένῃ εἰς ἣν γνώμην ἔχει πρὸ τῆς συζητήσεως; Εἶναι καταβιβασμὸς τῶν συζητήσεων ἡμῶν ἡ καταγγελία ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ κοινοῦ τῶν παραστάντων εἰς τὴν συζήτησιν ὡς λογικὰ ὄντα, ἵνα διαμορφώσωσι τὰς πεποιθήσεις αὑτῶν, ἐξ ὅσων ἤθελον ἀκούσει. Ἡ ἀξίωσις ὅτι πρέπει τις τὸ παρ’ αὑτοῦ λεχθὲν νὰ θεωρῇ ἀμετάβλητον καὶ ὅτι ἡ συζήτησις, ἡ γινομένη ἐνταῦθα, εἶναι καθαρῶς εἰκονικὴ, καὶ ὅτι ἕκαστος ὀφείλει νὰ ψηφοφορῇ κατὰ φιλοτιμίαν καὶ ὄχι καθ’ ἣν ἔχει συνείδησιν τοῦ πρὸς τὴν Πολιτείαν καθήκοντος, ἡ ἀξίωσις αὕτη εἶναι ἀνατρεπτικὴ τῶν ὅρων τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος.

§122Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, μοὶ φαίνεται, ὅτι ἔσφαλεν, ὅτι ἐλησμόνησε τὰ συμβεβηκότα, ὅπως συνετελέσθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἢ ἂν δὲν τὰ ἐλησμόνησεν, ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο νὰ παρασύρῃ τὴν Βουλὴν εἰς πλάνην, ἵνα λησμονήσῃ τὰ συμβάντα. Τίς εἶπεν ἢ τίς ἠξίωσεν, ὅτι ἔχουσιν ἄλλον σκοπὸν αἱ ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεις, εἰμὴ νὰ πείσωσι τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου περὶ τοῦ ὀρθοῦ καὶ προσήκοντος, εἰμὴ νὰ ὁδηγήσωσι τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου εἰς τὴν ἀνεύρεσιν τῆς ἀληθείας; Καὶ παριστᾶτε ἡμᾶς ὡς θέλοντας νὰ ὑποχρεώσωμεν τοὺς βουλευτὰς νὰ ἐμμένωσιν εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν πρὸ τῶν συζητήσεων εἶχον; Ἡμεῖς δὲν ἠξιώσαμεν τὸ τοιοῦτο, διότι ἠθέλομεν παραλογισθῆ· δὲν ἠξιώσαμεν νὰ μὴ ὁδηγῶνται τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου ἀπὸ τὰς συζητήσεις, οὐδὲ ἐγένετο παρατήρησίς τις πρός τινα τῶν βουλευτῶν, ὁ ὁποῖος, ἐλθὼν εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ γνώμης ὡρισμένης, φωτισθεὶς δ’ ὑπὸ τῆς συζητήσεως, ἐγκατέλιπε τὴν γνώμην αὑτοῦ ἢ μετέβαλεν αὐτήν. Ἀλλ’ αἱ συζητήσεις, αἵτινες ἐγένοντο ἐπὶ τοῦ σημερινοῦ συμβάντος δὲν ἦσαν τοιαῦται. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Ξηροχωρίου δὲν εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ συζήτησις ἐφώτισεν αὐτὸν, ὅτι ὁ φόρος ὁ ἐπὶ τοῦ ἐλαίου εἶναι φόρος εὔλογος καὶ δίκαιος, ὅτι στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἰσότητος, ὅτι εἶναι ἀνεπίδεκτος μειώσεως ἢ μεταβολῆς· ἐξ ἐναντίας, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἡμῶν ἰσχυρίσθη τὸ ἐναντίον, ὅτι ἐξακολουθεῖ νὰ ἐπιμένῃ εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν εἶχεν, ὅτι ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ ἐλαίου, συνιστάμενος εἰς 10%, εἶναι φόρος ἄδικος καὶ ἄνισος, εἶναι φόρος, τοῦ ὁποίου ἡ μείωσις ἐπιβάλλεται ὄχι μόνον ὑπὸ τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Βουλὴ νὰ καλῇ τοὺς πολίτας Ἕλληνας νὰ συνεισφέρωσιν ἐξ ἴσου εἰς τὰ δημόσια βάρη, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία νὰ προστατεύσῃ ἓν τῶν πολυτιμοτέρων προϊόντων τῆς χώρας. Καὶ ἐνῷ ἐξακολουθεῖ ὁ κ. Πετσάλης νὰ ἔχῃ αὐτὴν τὴν γνώμην, αὐτὴν ταύτην τὴν ὁποίαν ἐξέθηκεν ἐν τῇ τροπολογίᾳ αὐτοῦ, σᾶς ἀνεκοίνωσεν, ὅτι ἐγκαταλείπει τὴν γνώμην αὐτοῦ δι’ ἄλλον λόγον, ὄχι διότι ἐφωτίσθη ὅτι ἡ γνώμη αὐτοῦ δὲν εἶναι ὀρθὴ, ἀλλὰ διότι ἔχει τὴν γνώμην, ὅτι οἱ βουλευταὶ καὶ ἰδίως οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως δὲν πρέπει νὰ ἐπιμένωσι ζητοῦντες νὰ γίνωνται προσθῆκαι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἢ νὰ γίνωνται ἐλαττώσεις ἐν αὐτῷ. Ἕκαστος τῶν βουλευτῶν ἔχει τὴν ἰδίαν αὐτοῦ γνώμην, οὐδεὶς δύναται νὰ ἐλέγξῃ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Ξηροχωρίου, διότι εἶχε τὴν παῤῥησίαν νὰ σᾶς εἴπῃ τὴν γνώμην του, νὰ σᾶς ἐξηγήσῃ τὸν συλλογισμόν του. Συλλογίζεται, ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ψηφοφορήσῃ, ἵνα ἐλαττωθῶσι τὰ ἔξοδα, ἢ νὰ ἐλαττωθῶσι τὰ ἔσοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἢ νὰ μεταβληθῇ ὁ φορολογικὸς ὅρος οὐδενὸς φόρου, οὐδὲ νὰ θίξῃ κἂν τὰς διατάξεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσι τὴν οἰκονομικὴν διοίκησιν τῆς Κυβερνήσεως· ἡμεῖς, λέγω, δὲν ἠλέγξαμεν τὸν βουλευτὴν ἐπὶ τούτῳ, διότι δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἐλέγξωμεν αὐτόν. Εἶναι κύριος νὰ ἔχῃ τὴν γνώμην αὐτοῦ, καὶ τὴν γνώμην ἑκάστου κρίνουσιν οἱ ἐκλογεῖς αὐτοῦ. Ἠθέλομεν μόνον νὰ ἀπευθύνωμεν μίαν παρατήρησιν εἰς τὸν ἔντιμον συνάδελφον, καὶ νὰ τῷ εἴπωμεν· φίλτατε συνάδελφε, ἀφοῦ τοιαύτην ἔχῃς γνώμην περὶ τῶν δικαιωμάτων σου, διατί νὰ ὑποβάλῃς προτάσεις καὶ τροπολογίας εἰς τὴν Βουλὴν καθ’ ὃν χρόνον νομίζεις, ὅτι καὶ σὺ καὶ οἱ συνάδελφοί σου δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράσητε ἄλλην γνώμην παρὰ τὴν τῆς Κυβερνήσεως; Δὲν ἀπετείνεσθε λοιπὸν πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἰδιαιτέρως, δὲν παρεκαλεῖτε αὐτὸν νὰ ἐνδώσῃ, εἰ δυνατόν, εἰς τὰς ἀξιώσεις ὑμῶν, καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἐβλέπετε, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπιμένει, νὰ μὴ προβῆτε οὐδὲ εἰς πρότασιν τροπολογίας; Νομίζω περιττὸν νὰ διαλάβω περὶ παραδείγματος, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βόλου συνάδελφος ἀνέφερε τὴν ἑσπέραν ταύτην καὶ τὸ ὁποῖον ἴσως, καθὼς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βόλου συνάδελφος, εἶναι μοναδικὸν παράδειγμα ἐν τῷ Κοινοβουλευτικῷ ἡμῶν βίῳ. Ἀλλ’ οὔτε τὸ συμβεβηκὸς ἐκεῖνο ἦτο τοιοῦτον, ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρέστησε· διότι οὐδὲ ἐκείνη ἡ μεταβολὴ τῆς γνώμης τοῦ προτείναντος τὴν τροπολογίαν ἦτον ἀποτέλεσμα διαφωτισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἀπέκτησεν ἐκ τῆς συζητήσεως τῆς Βουλῆς· ἐξ ἐναντίας, ἐψηφοφόρησεν ὑπὲρ τῆς τροπολογίας αὐτοῦ ὁ προτείνας κατὰ τὴν δι’ ἀναστάσεως ψηφοφορίαν.

§123ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβές· ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἀνακαλῶ τὴν τροπολογίαν μου, ὁ δὲ κ. Δημητρακάκης εἶπεν ὅτι αὐτὸς τὴν οἰκειοποιεῖται. Τότε ἐσηκώθην καὶ εἶπον, ὅτι ἡ τροπολογία αὐτὴ δὲν εἶναι πλέον ἰδική μου ἀλλὰ τοῦ κ. Δημητρακάκη, καὶ προκαλῶ τὸν κ. Δημητρακάκην νὰ εἴπῃ ἂν ταῦτα ἦναι ἀκριβῆ.

§124ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ μετὰ τὴν δι’ ἀναστάσεως ψηφοφορίαν, ὅταν ἐπῆλθεν ἡ ψηφοφορία κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν, καὶ ἐγνωστοποίησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν γνώμην αὐτοῦ, ὅτι ἐπιμένει κατὰ τῆς τροπολογίας, τότε ἠναγκάσθη νὰ ψηφοφορήσῃ κατὰ τοῦ ἰδίου αὐτοῦ ἔργου. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ἐκεῖνο τὸ μέγα πλεονέκτημα, τὸ ὁποῖον σᾶς παρέστησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι βλέπει μετὰ χαρᾶς ἀναπτυσσόμενον ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ὅτι οἱ ἄνθρωποι ἔρχονται ἐνταῦθα καὶ φωτίζεται ἡ συνείδησις καὶ ἡ διάνοια αὐτῶν διὰ τῶν συζητήσεων, καὶ δὲν μορφοῦσι τὰς γνώμας, εἰμὴ μετὰ τὰς συζητήσεις, βλέπετε, ὅτι κατὰ δυστυχίαν δὲν εἶναι ἀληθὲς, διότι συμβαίνει τὸ ἐναντίον τούτου, διότι συμβαίνει ἡ διάνοια ἡ φωτισθεῖσα, ἡ μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς ἔχουσα γνώμην ἀμετάβλητον, ἡ διάνοια αὕτη νὰ ὑποχωρῇ καὶ νὰ ἐγκαταλίπῃ τὴν ἰδίαν γνώμην ἕνεκα τῆς ἐκφράσεως τῆς γνώμης ἐκείνου, ὁ ὁποῖος εἶναι εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας. Ταῦτα, κύριοι, οἱαδήποτε καὶ ἂν παράγωσιν αἰσθήματα ἐν ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν, δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ εἴπωμεν τίποτε. Ἡμεῖς ἔχομεν μίαν ἐλπίδα μόνον, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν εἶναι ἐν τοιαύτῃ ὀπισθοδρομήσει καὶ τοιούτῳ δισκοτισμῷ τῆς συνειδήσεως αὑτοῦ, ὅτι ἀντιλαμβάνεται τῶν γινομένων, καὶ ὅτι κρίνει ἐπ’ αὐτῶν, καὶ ἐλπίζομεν, ὅτι ἐν τῇ κρίσει αὑτοῦ θέλει δώσει εἰς ἡμᾶς μίαν ἡμέραν δίκαιον. Ἐπειδὴ ἠναγκάσθην νὰ λάβω τὸν λόγον χωρὶς νὰ διατίθημαι εἰς τοῦτο, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ καταβῶ τοῦ βήματος πρὶν ἢ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τῆς προτεινομένης μειώσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ ἐλαίου. Ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν προέβαλεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ξηροχωρίου βουλευτὴς καὶ οἱ συνάδελφοι αὐτοῦ, δὲν ζητεῖ, κύριοι, τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου, ὥς τις τῶν προαγορευσάντων ἔλεγε πρὸς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ ζητεῖ τὴν μείωσιν τοῦ φόρου ἀπὸ 10 εἰς 7%, δηληδὴ τὴν μείωσιν τοῦ φορολογικοῦ ὅρου τοῦ φόρου. Ἂν ἐπρόκειτο περὶ προτάσεως, ἥτις ἐσκόπει νὰ ἀγάγῃ τὴν Βουλὴν εἰς χαριστικήν τινα πρᾶξιν πρὸς ὡρισμένην τινὰ τάξιν παραγωγῶν, δὲν ἤθελον σᾶς συμβουλεύσει, κύριοι, νὰ συναινέσητε, νὰ προβῆτε εἰς χαριστικήν τινα πρᾶξιν ὑπὲρ οἱασδήποτε τάξεως παραγωγῶν· ἀλλ’ ἡ τροπολογία δὲν στηρίζεται ἐπὶ προθέσεως χαριστικῆς, στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἀξιώσεως τοῦ δικαίου, καὶ πάντες οἱ μέχρι τοῦδε ὑπὲρ αὐτῆς ἀγορεύσαντες ἀπέδειξαν, νομίζω, εὐκρινῶς ὅτι ἡ φορολογία τῶν 10%, ἡ μέχρι τοῦδε κρατοῦσα, εἶναι φορολογία καὶ ἄνισος καὶ ἐπαχθής. Ὁ κ. Πρωθυπουργός, θέλων νὰ ἀποδείξῃ τὸ ἐναντίον, ἐποιήσατο παραβολήν τινα τῶν παραγωγικῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας οἱ παράγοντες σιτηρὰ καταβάλλουσι, πρὸς τὰς δαπάνας τὰς παραγωγικὰς, τὰς ὁποίας καταβάλλουσιν οἱ καλλιεργηταὶ τῆς ἐλαίας. Ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ παραβολῇ ταύτῃ, νομίζω, ὅτι ἔσφαλε, διότι ἐλησμόνησεν ὅτι αἱ μὲν παραγωγικαὶ δαπάναι τῶν καλλιεργητῶν σιτηρῶν ἀνταμείβονται ἀμέσως ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ ἐνιαυτοῦ διὰ τοῦ προϊόντος, τὸ ὁποῖον παράγουσι—διότι οἱ καρποὶ τῶν σιτηρῶν παράγονται καὶ συγκομίζονται ἐντὸς τοῦ πρώτου ἔτους τῆς καλλιεργείας αὐτῶν—ἐνῷ αἱ παραγωγικαὶ δαπάναι τῶν καλλιεργούντων τὰς ἐλαίας δὲν ἀνταμείβονται ἀμέσως, ἀλλὰ μετὰ παρέλευσιν πολλῶν ἐτῶν, τριῶν καὶ τεσσάρων.

§125ΤΙΝΕΣ. Καὶ πέντε.

§126ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Οὕτω δὲ ὑποβάλλονται εἰς πληρωμὴν τόκων διὰ τὰς καθυστερήσεις τῶν κεφαλαίων, ἅτινα κατέβαλον πρὸς καλλιέργειαν τῶν ἐλαιῶν. Ἀλλ’ ἀκόμη εἶναι ἐσφαλμένη ἡ παραβολὴ καὶ δι’ ἄλλον λόγον· διότι δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι αἱ δαπάναι τῆς καλλιεργείας καὶ συγκομιδῆς τῶν ἐλαιῶν εἶναι πολλῷ μείζονες ἀπὸ τὰς δαπάνας τῆς καλλιεργείας καὶ συγκομιδῆς τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Νομίζω λοιπόν, ὅτι τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν νὰ ἐξισώσωμεν τὰ βάρη τοῦ φορολογουμένου λαοῦ, μᾶς ἐπιβάλλει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ψηφίσωμεν ὑπὲρ τῆς μειώσεως τοῦ φορολογικοῦ ὅρου τοῦ φόρου. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ λόγου τούτου, ὑπάρχει καὶ ἕτερος λόγος, ὁ ὁποῖος μᾶς ἐπιβάλλει τὸ καθῆκον τοῦτο. Τὰ προϊόντα τῆς ἐλαίας κατατάσσονται μεταξὺ τῶν ὀλίγων προϊόντων, τὰ ὁποῖα ἐν Ἑλλάδι κρίνονται ὡς πολύτιμα προϊόντα. Δυστυχῶς ὅμως ἀφ’ ἑνὸς ὁ περὶ τὸν φωτισμὸν συναγωνισμὸς πρὸς τὸ ἔλαιον τοῦ πετρελαίου καὶ τῶν ἄλλων ὑλῶν, δι’ ὧν ἐπιτυγχάνεται ὁ φωτισμὸς, ὁ συναγωνισμὸς δὲ ἀκόμη ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς κατασκευῆς τοῦ ἐλαίου τοῦ Ἑλληνικοῦ πρὸς τὰ τῶν ἄλλων χωρῶν, τὰ ὁποῖα ἐν Εὐρώπῃ κατασκευάζονται πολλῷ βελτίονα, μειοῖ τὴν ἀξίαν τῶν προϊόντων τῆς ἐλαίας καθ’ ὑπερβολήν. Ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσαγάγωμεν εἰς τὸ Κράτος τὴν ἐλαιοποιητικὴν βιομηχανίαν, ἵνα βελτιώσωμεν τὴν ποιότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐλαίου, διὰ νὰ καταστήσωμεν αὐτὸ ἱκανὸν νὰ διαγωνίζεται πρὸς τὸ Γαλλικὸν καὶ τὸ Ἰταλικὸν ἔλαιον, ἤθελον συμβουλεύσει τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ πᾶν βάρος, νὰ συνεισφέρῃ εἰς πᾶσαν δαπάνην ἀνάλογον, ὅπως ὑποστηρίξῃ τὴν εἰσαγωγὴν τῆς βιομηχανίας ταύτης. Ἐνόσῳ ὅμως τὸ ἔλαιον ἐν Ἑλλάδι παράγεται ὡς παράγεται, καὶ δὲν καταβάλλεται οὐδεμία φροντὶς πρὸς βελτίωσιν αὐτοῦ, ἐνόσῳ δὲν ἔχομεν τὴν λεγομένην ἐλαιοποιητικὴν βιομηχανίαν, τὸ ἔλαιον τῆς Ἑλλάδος εἶναι εἰς ἴσην καὶ χείρονα θέσιν τοῦ ἐλαίου τῆς Ἱσπανίας. Διὰ τοῦτο ὁσημέραι ἡ καλλιέργεια τῶν ἐλαιῶν ἐν Ἑλλάδι θέλει ἐλαττωθῆ, καὶ οἱ καλλιεργηταὶ θέλουσιν ἀναγκασθῆ νὰ ἐγκαταλίπωσι τὴν καλλιέργειαν τοῦ προϊόντος τούτου. Δὲν θέλω νὰ σᾶς φέρω ὡς παράδειγμα ὅ,τι συμβαίνει εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας, εἰς τὰς ὁποίας ἄλλα πλούσια προϊόντα καλλιεργοῦνται, ὡς τὴν Ἠλείαν, ἐν τῇ ὁποία καλλιεργεῖται ἡ σταφὶς, καὶ τὴν Μεσσηνίαν, ὅπου ἠναγκάσθησαν νὰ προτιμήσωσι τὴν καλλιέργειαν ἄλλων προϊόντων παρακαλῶ ὅμως νὰ ἐνθυμηθῆτε, ὅτι εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας, ὅπου δὲν ὑπάρχουσι πλούσια προϊόντα, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι περιορίζουσι τὰς ἐλπίδας αὐτῶν εἰς μόνην τὴν καλλιέργειαν τῆς ἐλαίας, οὗτοι εὑρίσκονται εἰς μεγίστας στενοχωρίας. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Βόλου, ὁμιλῶν περὶ τῆς ζημίας εἰς ἣν ἤθελεν ὑποβληθῆ τὸ δημόσιον ταμεῖον, εἶπεν, ὅτι ἐπειδὴ ἡ παραγωγὴ τοῦ ἐλαίου δὲν εἶναι ἐτησία, ἀλλὰ γίνεται κατ’ ἐναλλαγὴν κατὰ πᾶν δεύτερον ἔτος, ὅτι δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ζημία ἐτησία τὸ ποσὸν τὸ ἀναγραφὲν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1884. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ παραγωγὴ τοῦ ἐλαίου γίνεται κατὰ πᾶν δεύτερον ἔτος. Μὴ λησμονῆτε ὅμως, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐπαρχίαι, καθ’ ἃς ἡ ἐλαία δὲν παράγει καρπὸν οὐδὲ κατὰ πᾶν δεύτερον ἔτος, καὶ ὅτι ἐνιαχοῦ ἡ πρόσοδος τῶν ἐλαιῶν προσδοκᾶται κατὰ πᾶν τρίτον ἔτος, καὶ ἐνιαχοῦ κατὰ πᾶν τέταρτον ἔτος. Ἡμεῖς, ὡς Ἀντιπολίτευσις, δὲν νομίζομεν ἡμᾶς αὐτοὺς ὑποχρέους νὰ ἀπαντήσωμεν εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπηύθυνε πρὸς τὸν βουλευτὴν ἐκ Λακεδαίμονος κ. Σαλταφέρον. Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸς τὸν κ. Σαλταφέρον νὰ δείξῃ αὐτῷ ἐκ τίνος νέου πόρου θέλει ἀναπληρώσει τὸ ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ φόρου ἀπὸ 10 εἰς 7% μειωθησόμενον ἔσοδον τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Αὐτὸ εἶναι ἐπιχείρημα, εἰς τὸ ὁποῖον συνήθως καταφεύγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅταν εὑρίσκεται στενοχωρημένος, ὅταν ἀναγνωρίζῃ ὅτι τὸ ἄδικον αὐτοῦ ἐγνώσθη ἤδη. Ζητεῖτε νὰ μετατρέψητε τὴν πληρωμὴν τῶν συντάξεων ἀπὸ παλαιὰς εἰς νέας δραχμὰς, σᾶς ἔλεγε προχθές, ζητεῖτε αὔξησιν τῶν ἐξόδων, δείξατε τὸν πόρον δι’ οὗ θέλετε ἐπιτύχει ἰσόβαθμον αὔξησιν τῶν ἐσόδων. Ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἀπαντήσῃ εἰς ταῦτα. Αἱ ἐρωτήσεις αὗται ἠδύναντο νὰ ἀπευθυνθῶσι πρὸς ἕκαστον τῶν μελῶν τοῦ Ὑπουργείου, οὐχὶ δὲ πρὸς τὴν Βουλὴν, πολλῷ δὲ ἧσσον πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Τὰς ἰδέας της ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους δὲν ἔκρυψέ ποτε. Κατὰ τὰς ἰδέας αὐτῆς, τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν πρόκειται νὰ διαταραχθῇ διὰ τῆς μειώσεως τοῦ φόρου τῶν ἐλαιῶν· τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶναι εἰκονικὸν ἐντελῶς, προτείνεται δὲ πάντοτε ὡς πρόφασις, χρησιμεύει ὡς μέσον πρόχειρον δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουσι τὴν οἰκονομικὴν διαχείρισιν τοῦ Ὑπουργείου, καὶ θέλει προταθῆ ὡς πρόφασις καὶ διὰ τοὺς ἐκλογεῖς αὐτῶν, ὅταν πρόκηται νὰ δώσωσι λόγον πρὸς αὐτούς. Τὸ ἰσοζύγιον δὲν πρόκειται νὰ διαταραχθῇ διὰ τῆς μειώσεως τοῦ φόρου τοῦ ἐλαίου. Ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλῃ νὰ αὐξήσῃ τὰ ἔσοδα, εὔκολον εἶναι νὰ στρέψῃ τὰ ὄμματα ἐπὶ τῆς ἑτέρας σελίδος τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐπὶ τῆς σελίδος τῶν ἐξόδων, καὶ ἐκεῖ θέλει εὑρεῖ ἵνα ἐλαττώσῃ οὐχὶ 300 χιλιάδας μόνας δραχμῶν, ἀλλὰ πολλὰ ἑκατομμύρια ἄχρηστα καὶ περιττὰ, τὰ ὁποῖα σπαταλῶνται οὐχὶ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, καὶ δι’ ὧν ἀνεβιβάσθησαν τὰ ἔξοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἰς 84 ἑκατομμύρια. Ἐκεῖ θέλει δυνηθῆ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν μείωσιν τῶν ἐσόδων, ἥτις ἤθελεν ἐπέλθει. Διὰ τοῦτο θέλομεν ὑποστηρίξει τὴν διὰ τῆς προτεινομένης τροπολογίας μείωσιν τοῦ φόρου ἀπὸ 10 εἰς 7%.

§127ΖΑΦΕΙΡΙΑΔΗΣ. Εἷς τῶν ὑπογραψάντων τὴν τροπογίαν εἶμαι καὶ ἐγὼ, ὄχι διότι ἔχω ἄμεσον ἐπαρχιακὸν συμφέρον, καθόσον ἡ Ἐπαρχία, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, δὲν εἶναι ἐκ τῶν ἐλαιοφόρων, ἀλλ’ ὑπέγραψα, διότι ἐθεώρουν, ὅτι ἡ δεκάτη εἶναι καταθλιπτική. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐκ τῆς συζητήσεως ἐφωτίσθην καὶ ἐπείσθην, ὅτι διὰ τῆς ἐλαττώσεως αὐτῆς γίνεται σπουδαία ἀφαίμαξις εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν, ἐπειδὴ ἀπ’ ἀρχῆς τῆς Συνόδου ταύτης ἅπαντες οἱ βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι εἶναι φίλοι τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιδιώκουσι τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διὰ τοῦτο δηλῶ, ὅτι, φωτισθεὶς, θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις προτείνει. Πιστεύω δὲ, ὅτι καὶ ὁ εἰσηγητὴς τῆς τροπολογίας θὰ παραδεχθῇ τὴν γνώμην μου ταύτην.

§128Ν. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, δὲν νομίζω νὰ ἦναι ὀρθὸν καὶ λογικὸν τὸ νὰ μένῃ πεισματικῶς βουλευτής τις εἰς τὴν γνώμην του, ὅταν ἀποδεικνύηται ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι εἶναι λανθασμένη καὶ πεπλανημένη, καὶ νὰ μὴ πείθηται εἰς τὸν εὖ λέγοντα. Τότε πρὸς ποῖον σκοπὸν γίνονται αἱ ποικίλαι συζητήσεις περὶ διαφόρων ἀντικειμένων ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ; βεβαίως ὄχι δι’ ἄλλον σκοπὸν, παρὰ πρὸς φωτισμὸν τῆς ἀληθοῦς ἰδέας ἐφ’ ἑκάστου ζητήματος, καὶ ἐκ τῆς ἀμερολήπτου καὶ εὐσυνειδήτου συζητήσεως προκύπτει ἡ ἀλήθεια τῶν πραγμάτων, τῶν ὁποίων τὴν ἐκτέλεσιν ἐπιλαμβάνεται ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία συνεπείᾳ νομοθετημάτων· διὸ δὲν εἶναι ἐπιλήψιμος ὁ βουλευτής, ὅστις ἀλλάζει γνώμην συνεπείᾳ πεφωτισμένης συζητήσεως περὶ τῶν κοινῶν πραγμάτων ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς οὐδένα τῶν ἀντιφρονούντων νὰ προπηλακίζῃ τοὺς τυχὸν βουλευτὰς ἀλλάξαντας γνώμην τινὰ, ἥνπερ εἶχον πρότερον, καὶ δυστυχῶς ἦτο μὴ ὀρθὴ καὶ πεπλανημένη ἀπέναντι τῶν πραγμάτων τοῦ Κράτους, ὡς ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ περὶ μειώσεως τῆς δεκάτης τοῦ ἐλαίου τῆς Ἐπαρχίας Βόλου. Ἡ μείωσις τῆς δεκάτης, γενομένη δεκτὴ, διαταράσσει τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ ἔτους 1884, διότι εἶναι μία ἀφαίρεσις ἐκ 570,000 δραχμῶν νέων, καὶ τοιουτοτρόπως παραλύεται ἡ διοίκησις εἰς τὰ ἐφ’ ἃ δεῖ τοῦ Κράτους, ὥστε, ἄν τινες βουλευταὶ ὑπέγραψαν τροποποίησιν περὶ μειώσεως τῆς δεκάτης τοῦ ἐλαίου τῆς Ἐπαρχίας Βόλου, ἐντίμως δύνανται νὰ ἀπομακρυνθῶσι τῆς προτάσεώς των ταύτης, ἰδόντες τὸ ἐσφαλμένον τῆς γνώμης των ἀπέναντι τοῦ ζητήματος τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους καὶ τῆς ἀνισότητος, ἥτις ἤθελε συμβῆ ἀπέναντι τῶν ἰδιοκτημόνων ἐλαιώνων τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος, τουτέστιν ἡ μὲν Ἐπαρχία Βόλου νὰ πληρώνῃ ἐλάχιστον δασμὸν, ἡ δὲ παλαιὰ Ἑλλὰς πλήρη δασμὸν φόρου. Ὥστε οἱ ἀνακαλοῦντες βουλευταὶ τὰς πεπλανημένας γνώμας των ἀκολουθοῦν τὰς σοφὰς γνώμας τοῦ ἀρχαίου σοφοῦ Ἡσιόδου λέγοντος «Οὗτος μὲν πανάριστος, ὃς αὑτῷ πάντα νοήσῃ φρασσάμενος, τὰ κ’ ἔπειτα καὶ ἐς τέλος ᾖσιν ἀμείνω. Ἐσθλὸς δ’ αὖ κἀκεῖνος, ὃς εὖ εἰπόντι πίθεται· ὃς δέ κε μήτ’ αὑτῷ νοέῃ, μήτ’ ἄλλου ἀκούων ἐν θυμῷ βάλληται, ὃ δ’ αὖ τ’ ἀχρήϊος ἀνήρ», Ὅθεν εἶναι λίαν ἀπρεπὲς ἐκ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς νὰ ὑβρίζωνται οἱ βουλευταὶ, οἵτινες ὡς ἐκ τῆς πεφωτισμένης συζητήσεως ἀλλάζουσι γνώμην ἐπὶ τὸ βέλτιστον τῶν πραγμάτων, καθόσον ἕκαστος βουλευτὴς σκέπτεται κατὰ πεποίθησιν περὶ τῶν κοινῶν πραγμάτων, καὶ δὲν ἀκολουθεῖ τυφλοῖς ὄμμασι τὰς γνώμας τῶν σπουδαρχῶν, τῶν ὁποίων ὁ τελικὸς σκοπὸς δὲν εἶναι ἄλλος παρὰ νὰ ἀνέλθωσιν εἰς τὴν Ἐξουσίαν διὰ παντὸς τρόπου, ἔστω καὶ δι’ ἀτασθάλων μηχανημάτων, καὶ τούτου ἕνεκα ἐπιτίθενται κατὰ τῆς τιμῆς τῶν ἀντιφρονούντων ἄνευ τῆς παραμικρᾶς αἰδοῦς. Καὶ τελειόνω τὸν λόγον μου διὰ τῆς ἐπιφωνήσεως τῶν δύω τούτων Ὁμηρικῶν στίχων, οἵτινες ἀποχρώντως ἐξεικονίζουσι τὴν ἐλεεινήν μας κατάστασιν «Ἤδη μὲν αἰδὼς ἀνθρώποισιν ὄλωλεν, ἀτὰρ ἀναιδείη γαῖαν ἐπιστρέφεται».

§129ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθησαν τρεῖς τροπολογίαι ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου. Πρώτη εἶναι ἡ περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν γρασιδίων. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη. Δευτέρα ἔρχεται ἡ πρότασις περὶ τοῦ μετριασμοῦ τοῦ ἐπὶ τοῦ ἐλαίου φόρου.

§131ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν, ὅτι «ὁ ἐπὶ τοῦ ἐλαίου φόρος ὁρίζεται εἰς 7%» λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσιν ὄχι. (Ἐνταῦθα γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία).

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν ὅλῳ ἐψήφισαν 159. 53 εἶπον ναὶ, 105 εἶπον ὄχι καὶ 1 ἠρνήθη ψῆφον. Ἡ πρότασις ἑπομένως ἀπεῤῥίφθη. Τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Τριφυλλίας περὶ ἀπαλείψεως τοῦ ἐδαφίου δʹ τοῦ 1 ἄρθρου, τοῦ ἀφορῶντος τὸν φόρον οἰκοδομῶν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη. Ἤδη θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει μετὰ τῆς προσθήκης, ἥτις ἐγένετο κατὰ τὴν αʹ συζήτησιν, τῶν λεπτοκαρύων.

§134ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει).

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὡς ἀνεγνώσθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 9 μ.μ.)