1884.03.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 58

τῆς 3 Μαρτίου 1884.

(Σάββατον)

Ὥρᾳ 4. Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Τροιζηνίας κ. Δουζίνας ὑπέβαλεν ἐπερωτήσεις πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ἃς θέλει ἀναγνώσει ὁ κ. Γραμματεύς.

§2ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). «1ον. Πόση ἡ κατὰ μῆνα δαπάνη διὰ τὴν μετακόμισιν ἔξωθεν ποσίμου ὕδατος ἐν Ἀράπῃ καὶ ἐκ ποίας ἀποστάσεως, καὶ ἐὰν ἡ δαπάνη αὕτη ἐκτελῆται συνεπείᾳ μειοδοτικῆς ἐργολαβίας, καὶ ἐὰν τὸ ὕδωρ τοῦτο ἐπαρκῇ καὶ εἰς προμήθειαν τῶν πλοίων, ἢ πόθεν ταῦτα ἀρύονται. 2ον. Πόση ἡ διὰ δεξαμενὰς δαπάνη καὶ ἐὰν αὗται ἀπεδείχθησαν ἄχρηστοι πρὸς τὸν δι’ ὃν ἐκτίσθησαν σκοπόν. 3ον. Πρὸς ποῖον σκοπὸν προσεκλήθη ὁ ἐξ Ἰταλίας ἀρχιναυπηγός, τίς ἡ δι’ αὐτὸν δαπάνη καὶ ποῖα τὰ ἀποτελέσματα τῆς παρουσίας του. 4ον. Ἐδόθη ἤδη ἡ παραγγελία πρὸς κατασκευὴν πλοίου τινὸς, καὶ ἐδόθη συνεπείᾳ μειοδοτικοῦ συναγωνισμοῦ; 5ον. Διατί αἱ τοῦ βυθοῦ ἐν Ἀράπῃ ἐξερευνήσεις δὲν ἐνηργήθησαν ὅτε ἔδει; καταλήγουσαι δὲ σήμερον εἰς ἀπρόσφορα ἀποτελέσματα, ἐπιδρῶσι διόλου ἐπὶ τῆς τύχης τοῦ Ναυστάθμου».

§3ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. (Εἰσελθὼν δρομαίως ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου). Κύριοι! δὲν εἶναι κατάστασις αὐτή· ἔξω οἱ ἀστυνομικοὶ κλητῆρες καὶ χωροφύλακες σκοτώνουν τὸν κόσμον μὲ τὴν σπάθην καὶ τὸ ρεβόλβερ εἰς τὰς χεῖρας.

§4ΤΙΝΕΣ. (Ἐπίσης δρομαίως εἰσελθόντες ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου). Δὲν εἶναι κατάστασις! σεῖς τὰ πταίετε.

§5Ν. ΜΕΤΑΞΑΣ. Σεῖς τοὺς ἐβάλατε (θόρυβος καὶ σάλος ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου).

§6ΦΩΤΗΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἴπατε εἰς τοὺς κυρίους βουλευτὰς νὰ ἡσυχάσωσιν. (Ἐξακολουθεῖ ὁ θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις μεταξὺ τῶν δύω πτερύγων).

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσύχως ἐκφράσατε τὰς ἰδέας σας.

§8ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς εἴπῃ τί τρέχει.

§9ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Σεῖς εἶσθε ἡ ἀφορμή.

§10ΕΤΕΡΟΙ (ἀριστερόθεν). Σεῖς ἐβάλατε τὰ ὄργανά σας νὰ κτυπήσουν τὸν κόσμον. (Ἐξακολουθεῖ ὁ θόρυβος).

§11ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ κινδύνου τῆς πατρίδος, τραμποῦκοι ἐπιάσθησαν ἀναμεταξύ των. (Θόρυβος καὶ λογομαχίαι μεταξὺ διαφόρων βουλευτῶν).

§12Η. ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Σεῖς τοὺς ἐβάλατε τοὺς ἀνθρώπους καὶ ἐσκοτωθήκανε.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε νὰ τελειώσῃ ἡ ἐπερώτησις καὶ κατόπιν ὁμιλεῖτε.

§14ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «6ον. Ἡ μεγάλη ἀπρονοησία, ἥτις ψηλαφητῶς ἐκδηλοῦται, ὅτι προήδρευσεν ἀπὸ τοῦ 1878 μέχρι σήμερον εἰς πᾶν περὶ Ναυστάθμου ἐγχείρημα, ἠμπορεῖ νὰ δικαιολογηθῇ ὡς τυχαία προσωπικὴ κουφότης ἢ εἶναι ἐξωτερικῆς ἐπιβολῆς ἐξυπηρέτησις».

§15ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριοι, παρακαλῶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸν Πρωθυπουργὸν νὰ μᾶς πληροφορήσωσιν αὐθωρεί, ἐὰν ἔδωκαν διαταγὴν εἰς χωροφύλακας καὶ ἀστυνομικοὺς κλητῆρας, ὅπως ἐπιτίθενται διὰ τῆς σπάθης, τῶν ὅπλων, καὶ διὰ ρεβόλβερ κατ’ ἀόπλων πολιτῶν. Πολῖται ἄοπλοι συνῆλθον ἔμπροσθεν τοῦ Πανεπιστημίου....

§16ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Λωποδύται ἦσαν· ἐγὼ ἤμην παρὼν (Θόρυβος), καὶ πολὺ καλὰ τοὺς ἔκαμαν.

§17ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Πολῖται Ἀκαδημαϊκοὶ συνῆλθον εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, ὅπως ἐκδηλώσωσι τὸ φρόνημα αὐτῶν διαμαρτυρόμενοι κατὰ βαναύσων πάλιν πράξεων τοῦ Διευθυντοῦ τῆς Ἀστυνομίας, ὅστις φοιτητὰς εἰς τὰ προπύλαια αὐτὰ τοῦ βουλευτηρίου προχθὲς ἐτραυμάτισεν. Οἱ Ἀκαδημαϊκοὶ πολῖται, ἀφοῦ διεδήλωσαν τὸ φρόνημά των καὶ διεμαρτυρήθησαν κατὰ τῆς βαναύσου αὐτῆς πράξεως τοῦ Διευθυντοῦ, ἐξῆλθον πρὸς διαδήλωσιν καὶ πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ λαοῦ, καὶ τοῦ Συντάγματος, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἀπό τινος χρόνου ἤρξατο νὰ καταπατῇ. Εἶναι σύστημα προδιαγεγραμμένον πλέον καὶ σχέδιον βεβαιωμένον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις σκοπεῖ νὰ καταπατήσῃ τὸ Σύνταγμα καὶ τὰς ἐλευθερίας τοῦ Τόπου. Τὸ σχέδιον αὐτὸ ἤρξατο πρὸ δύω ἐτῶν, καὶ ὁ συγχρωτισμὸς τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τῆς πλουτοκρατίας εἰς αὐτὸ τείνει· δὲν τείνει παρὰ, ἀφ’ ἑνὸς νὰ διαφθείρῃ τὰ ἄτομα, καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ καταπατήσῃ τὰς Συνταγματικὰς ἐλευθερίας.

§18ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Τί συμβαίνει πρῶτον νὰ μᾶς εἴπητε.

§19ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Οἱ πολῖται κατῆλθον ἄοπλοι ἐκ τοῦ προαυλίου τοῦ Πανεπιστημίου, ὅπως διαδηλώσωσι τὸ φρόνημά των· τοὺς εἶδον καὶ ἐγὼ δὶς, εἶδον δὲ καὶ ἐνόπλους ἀστυνομικοὺς κλητῆρας, οἵτινες οὐδέποτε ἔφερον ὅπλα, καὶ τοὺς εἶδον μὲ ὅπλα καὶ ξιφολόγχας, ἐπὶ κεφαλῆς δὲ αὐτῶν ὁ ἀστυνόμος καὶ χωροφύλακες· παραπάνω παρετήρησα ἐνόπλους καὶ ἄλλους. Ὁ λαὸς ἦλθε πρὸ τῆς Βουλῆς, οἱ δὲ κλητῆρες καὶ χωροφύλακες τοὺς ἠκολούθουν, ἤρχοντο δὲ ὅπως διαδηλώσωσι τὸ φρόνημα αὐτῶν ὑπὲρ τῶν Συνταγματικῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Τόπου, αἵτινες καταπατοῦνται. Εἰδοποιήθημεν περὶ τούτου· ἐσπεύσαμεν νὰ ἴδωμεν τὸ θέαμα. Ὅτε ἤρχισαν νὰ διαδηλώσωσιν ὅτι «αἱ ἐλευθερίαι τοῦ Τόπου κατεπατήθησαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως», εἴδομεν ἐνόπλους τινὰς μετὰ ξιφῶν καὶ ὅπλων, ἐπιπεσόντας κατὰ τῶν ἀόπλων πολιτῶν· ἦτο παρὼν ὁ κ. Δημητρακάκης, ὁ κ. Ἀντωνόπουλος, ὁ κ. Μεταξᾶς, ὁ κ. Σαλταφέρος καὶ πολλοὶ ἄλλοι βουλευταὶ, καὶ πάντες οὗτοι εἶδον τοὺς κλητῆρας καὶ τοὺς χωροφύλακας διὰ τῶν ὅπλων ἐπιπεσόντας κατὰ τῶν ἀόπλων πολιτῶν. Αὐτὰ εἶναι τὰ συμβάντα, καὶ εἶσθε ὑποχρεωμένος εὐθὺς νὰ ἀπαντήσητε.

§20Α. ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Διερχόμενος πρὸ τοῦ Βουλευτηρίου, πρὸ ὀλίγου, εἶδον συμπλοκὴν μεταξὺ πολιτῶν πρὸς πολίτας καὶ τὴν Ἀστυνομίαν προσπαθοῦσαν νὰ διαλύσῃ τὴν συμπλοκὴν καὶ νὰ ἐπιφέρῃ τὴν τάξιν. Ἐγὼ δὲν ἔχω παρὰ νά εἴπω ὅ,τι συνέβη. Ἦσαν μία ὁμὰς πολιτῶν, ὄχι βέβαια ἐκ τῶν ἐργοστασιαρχῶν ἢ τῶν ἐμπόρων, ἀλλὰ ἐκ τῶν θεσιθηρῶν τὸ πολύ, καὶ ἡ μία ὁμὰς καὶ ἄλλη, ἡ ὁποία ἤρχετο κατόπιν. Μία ὁμὰς ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ κ. Δηλιγιάννη, ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ὁποίας ἦτο ὁ συντάκτης τῆς «Πρωΐας», καὶ τοὺς εἶπε νὰ διευθυνθῶσι πρὸς τὰ ἐνταῦθα· ἄλλη ὁμὰς διηυθύνετο ἐξ ἄλλου μέρους καὶ ἄλλη ὑπὸ τὸν βουλευτὴν Γύρτυνος· τέλος πάντων ἔγεινε μία ὁμὰς ἀπὸ 100 ἀνθρώπους φωνάζοντας «ζήτω τὸ Σύνταγμα, ζήτω ὁ Δηλιγιάννης.» Ἐγέλασα καὶ διῆλθον πρὸ αὐτῶν. Κατόπιν ἄλλη ὁμὰς ἤρχετο συρίζουσα τοὺς πρώτους. Ἡ Ἀστυνομία ὅμως καθόλου δὲν παρενέβη, ἀλλὰ παρηκολούθει πρὸς τήρησιν τῆς τάξεως, τότε δὲ μόνον παρενέβη ὅταν συνεπλάκησαν αἱ ἀντίθετοι ὁμάδες, παρενέβη δὲ, ὅπως διαλύσῃ τὴν συμπλοκήν. Τώρα αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία. Ἐὰν δὲ θέλετε νὰ εἴπωμεν καὶ γενικώτερα, λέγομεν ὅτι, ἀφοῦ ἐφωνάζετε ὅτι θὰ ἀποχωρήσητε, καὶ ἠπειλήσατε ὅτι θὰ ἀποχωρήσητε, προχθὲς δὲ ἐγένετο καὶ τὸ τελευταῖον συμβούλιον καὶ ἀπεφασίσατε, ὅτι τὸ ἄρθρον 105 εἶναι τὸ πεδίον τῆς μάχης, καὶ ἐξήλθετε ἐκ τῆς πάλης ἡττημένοι, συνεπείᾳ τούτου συνήλθετε, καὶ διὰ τοῦτο ἔγεινεν ἡ ἀπόφασις νὰ ἀποχωρήσητε, ἀλλ’ ἐπὶ τέλους ἤρατε αὐτὴν τὴν νίκην, ἥτις σᾶς ἔφερε νὰ καταφύγητε εἰς τὰ τοιαῦτα μέσα. Εἶναι ἐντροπὴ, νομίζω, νὰ κάμετε τοιαῦτα πράγματα, καὶ νὰ ἐπιθυμῆτε διὰ τοιαύτης ὁδοῦ νὰ ἀνέλθητε ἐκεῖ, ὅπου δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ σταθῆτε.

§21Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. βουλευτὴς Ἑρμουπόλεως ἔχει δικαίωμα νὰ ψηφοφορῇ ἐπὶ τῶν ζητημάτων, νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του ἐπὶ ἑκάστου αὐτῶν, καὶ νὰ ἀναπτύσσῃ αὐτά. Ἔχει πάντα αὐτὰ τὰ δικαιώματα καὶ καθήκοντα· δὲν ἔχει ὅμως τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαντᾷ εἰς ἐπερωτήσεις. Ὁ κ. βουλευτὴς Ἀττικῆς ἀπηύθυνεν ἐπερώτησιν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ παρεκάλεσεν αὐτὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ποίας ὁδηγίας ἔδωκεν εἰς τὸν Διευθυντὴν τῆς Ἀστυνομίας καὶ τὰς ἄλλας τὰς ἐπιτετραμμένας τὴν τήρησιν τῆς τάξεως, Ἀρχὰς, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἤθελε γίνει διαδήλωσις τοῦ λαοῦ, ἐὰν μεταξὺ τῶν ὁδηγιῶν, τὰς ὁποίας ἔδωκεν, ἦτο καὶ ἡ διαταγή, ἐν περιπτώσει διαδηλώσεως, διὰ τῆς βίας νὰ διαλύσῃ αὐτὴν, καὶ νὰ κτυπήσῃ τοὺς πολίτας. Ἐπ’ αὐτῆς τῆς ἐπερωτήσεως περιμένομεν ἀπάντησιν, καὶ δὲν ἐπεριμέναμεν νὰ ἀκούσωμεν νὰ ὑβρίζηται ἡ Ἀντιπολίτευσις, διὰ τρόπου βαναύσου, ἐναντίον τῶν Κοινοβουλευτικῶν ἐθίμων.

§22ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶχον πληροφορίας πρὸ ἡμερῶν, ὅτι ὀργανίζεται διαδήλωσις ὑπὲρ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ὑποτιθεμένην καταπάτησιν τοῦ Συντάγματος ἐκ τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ περὶ ἐφεδρείας νόμου, καὶ ὅτι ἡ διαδήλωσις αὕτη ἤθελε λάβει χώραν μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ περὶ ἐφεδρείας νόμου κατὰ τὴν σύσσωμον ἀποχώρησιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Εἶχον συστήσει εἰς τὸν Διευθυντὴν τῆς Ἀστυνομίας, ὅτι ἕως ὅτου ἡ διαδήλωσις περιωρίζετο εἰς εἰρηνικὸν καὶ ἥσυχον τρόπον, οἱ ἄνθρωποι εἶναι εἰς τὸ δικαίωμά των καὶ δύνανται νὰ ἐκδηλώσωσι τὸ φρόνημά των ἡσύχως καὶ ἀταράχως, νὰ ἐπέμβῃ δὲ μόνον, ἐὰν ἐπέλθωσιν ἀταξίαι καὶ διατρέχῃ κίνδυνον ἡ τάξις, πρὸς διατήρησιν αὐτῆς. Ἡ ψηφοφορία τοῦ ἄρθρου 15 ἐγένετο· ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐδήλωσεν ὅτι ἀποχωρεῖ, ἀλλ’ ἡ διαδήλωσις δὲν ἐφάνη. Μ’ ἐπληροφόρησαν ἀπὸ χθὲς τὸ ἑσπέρας, ὅτι ἡ διαδήλωσις ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ σήμερον καὶ ν’ ἀρχίσῃ ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιον, ὅτι ὡς θέμα ἤθελεν εἶναι ἡ ἀποδοκιμασία ὑποτιθεμένης προσβολῆς κατὰ ἑνὸς τῶν φοιτητῶν, καὶ ὅτι ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου ἤθελον κινήσει καὶ κατόπιν νὰ περιέλθωσι τὴν πόλιν. Προσεκάλεσα σήμερον τὸν Διευθυντὴν τῆς Ἀστυνομίας—καὶ λέγω ταῦτα, διότι ὁ κ. βουλευτὴς Ἀττικῆς ἠρώτησεν, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἔδωκε διαταγὴν εἰς τὸν Ἀστυνόμον νὰ κτυπήσῃ τοὺς πολίτας—προσεκάλεσα αὐτὸν καὶ τὸν παρήγγειλα μὲ ὅλην τὴν αὐστηρότητα νὰ ἐπιστήσῃ μὲν τὴν προσοχήν του, ὅπως τηρήσῃ τὴν τάξιν, ν’ ἀφήσῃ δ’ ἐλευθέρους τοὺς φοιτητὰς ἐντὸς τοῦ κύκλου τοῦ Πανεπιστημίου νὰ ἐκδηλώσωσι τὸ φρόνημά των, ἐὰν δὲ παρεκτραπῶσιν ἐκεῖ, μένει εἰς τὴν σύγκλητον τοῦ Πανεπιστημίου νὰ φροντίσῃ. Τῷ προσέθεσα δὲ, ἐὰν ἄλλη διαδήλωσις γείνῃ ἐν τῇ πόλει, καὶ αὐτὴν νὰ μὴ τὴν ἐμποδίσῃ, ἐνόσῳ φέρονται εἰρηνικῶς. Ἐπληροφορήθην ὅτι εἶχον προσδιορίσει ν’ ἀρχίσῃ ἡ τοῦ Πανεπιστημίου διαδήλωσις τὴν 3 ὥραν μ. μ. Τὴν 3 λοιπὸν ὥραν μ. μ. καὶ ἐγὼ, ἐὰν θέλητε καὶ ἐκ περιεργείας καὶ διότι εὐθύνομαι διὰ τὴν τάξιν, ὡς ἔχων τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπορεύθην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ὅθεν ἐφαίνετο τί ἐγίνετο· εἶδον ἐκεῖθεν ὅτι ἡσύχως διελύθη ἡ συνάθροισις, διήρχοντο δὲ κάτωθεν τοῦ Ὑπουργείου καὶ ἐπήγαιναν κατόπιν τὰ ὄργανα τῆς Ἀστυνομίας, τὰ πάντα δὲ ἐν πληρεστάτῃ τάξει καὶ ἀθορύβως. Ἦλθον ἐδῶ τὴν ὥραν τετάρτην παρὰ τέταρτον. Μετ’ ὀλίγον ἦλθεν ὁ ἴδιος Διευθυντὴς καὶ ἐκεῖ (δεικνύει τὴν δεξιὰν ἄκραν τῆς αἰθούσης) ἐνώπιον πολλῶν κ.κ. βουλευτῶν τὸν ἠρώτησα τί τρέχει. Μοὶ εἶπεν ὅτι εἷς φοιτητὴς Γορτύνιος ἔλαβε τὸν λόγον εἰς τὴν πλατείαν τοῦ Πανεπιστημίου ἐναντίον τοῦ Ἀστυνόμου καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἄλλος φοιτητὴς τὸν ἀντέκρουσε, λέγων, δὲν ἐννοοῦμεν τὸ Πανεπιστήμιον νὰ τὸ κάμωμεν παλαίστραν τῶν πολιτικῶν παθῶν. Αὐτὸ, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι μοὶ εἶπεν ὁ κ. Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας, ἐγὼ δὲν ἤμην ἐκεῖ, ἀλλὰ ἔχω πλήρη πίστιν εἰς τὴν πληροφορίαν αὐτὴν τοῦ κ. Διευθυντοῦ.

§23ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ ὁ κ. Ζυγομαλᾶς ἦτο παρών.

§24ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μοὶ εἶπεν ἀκόμη ὁ Διευθυντὴς, ὅτι κατόπιν ἡ μεγάλη πλειονοψηφία τῶν φοιτητῶν διέλυσε τὴν συνάθροισιν, λέγουσα πρὸς τοὺς ἄλλους, ὅτι δὲν ἐννοοῦσι νὰ μεταβάλωσι τὸ Πανεπιστήμιον εἰς παλαίστραν τῶν πολιτικῶν παθῶν καὶ τοὺς φοιτητὰς εἰς ὄργανα τῶν πολιτευομένων. Κατόπιν, μοὶ προσέθεσεν ὁ Διευθυντὴς, ἄλλοι πολῖται διηυθύνθησαν πρὸς τὴν οἰκίαν τοῦ κ. Δηλιγιάννη, ἄλλοι, ἰδικοί μας...

§25ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Ἄ! οἱ ἰδικοί σας.

§26ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ναί! τουτέστιν ἀντίθετοι αὐτῶν, ἤτοι φίλοι τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἑπομένως ἰδικοί μας.

§27ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Φίλοι μας.

§28ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ἐπ’ αὐτῶν βασιζόμενοι εἴχομεν, ἔχομεν καὶ θὰ ἔχωμεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι αὐτοὶ, τουτέστιν ὁ τόπος θὰ μᾶς βοηθήσῃ νὰ τηρήσωμεν τὴν τάξιν, καὶ βεβαιωθῆτε θὰ τὴν τηρήσωμεν. Ἄλλοι, λέγω, πολῖται ἀντίθετοι καὶ πολυπληθέστεροι τοὺς ἐφώναζον τὸ «Ἥλιος» παρακολουθοῦντες. Ὁ Διευθυντὴς τοὺς ἐμπόδιζε νὰ φωνάζουν εἰς τοὺς ἀντιθέτους τὸ «Ἥλιος». Τῷ εἶπον, ὅτι καλῶς ἔκαμε νὰ τοὺς ἀφήσῃ ἡσύχους, ἐνόσῳ μένουν καὶ αὐτοὶ ἥσυχοι, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ οὕτω τηρῶν τὴν τάξιν. Μόλις ἐξῆλθεν ὁ Διευθυντὴς, δὲν ἔχει πέντε λεπτά, καὶ ἠκούσθη ὅλος αὐτὸς ὁ θόρυβος, καὶ ἀμέσως τὸν ἐφώναξα νὰ μᾶς πληροφορήσῃ. Ἐὰν συνέβη τι, ἔστω καὶ τὸ ἐλάχιστον ἀφ’ ὅσα εἶπον οἱ προαγορεύσαντες, ἡ Κυβέρνησις θέλει ἐξετάσει καὶ λάβει τὰ κατάλληλα μέτρα. Αὐταὶ εἶναι αἱ πληροφορίαι, ἃς ἔλαβον, καὶ αὐταὶ εἶναι αἱ ὁδηγίαι, ἃς ἔδωκα.

§29Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος ν’ ἀναβῶ ἐπὶ τὸ βῆμα. Ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μετέδωκεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας σᾶς εἶπε καὶ πρὸ ἡμερῶν ὅτι εἶχε λάβει, καὶ σήμερον σᾶς λέγει, ὅτι συνέλεξε, μὲ ἀναγκάζει νὰ ἀναβῶ ἐπὶ τὸ βῆμα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν σᾶς εἶπε πρὸ μικροῦ, ὅτι κατὰ τὴν διαδήλωσιν τῆς σήμερον ἢ καὶ κατ’ ἄλλην οἱανδήποτε προγενεστέραν ἔχει τοὺς ἰδικούς του ἀνθρώπους. Ἀλλ’ ἐγώ, κατὰ τοῦ ὁποίου διενοήθη νὰ ἀφήσῃ ὑπονοίας, ὡς ὑποκινήσαντος τὴν διαδήλωσιν, δὲν εἶχον τοὺς ἰδικούς μου· ἀγνοῶν δὲ τί ἐγίνετο ἐν τῇ πόλει, ἔμενον ἐν τῇ οἰκίᾳ μου μέχρι τῆς 4 ὥρας μ.μ. συνδιαλεγόμενος ἐν αὐτῇ μετὰ διαφόρων πολιτικῶν φίλων μου, τοὺς ὁποίους εἶναι περιττὸν νὰ ὀνομάσω. Κατὰ τὴν 4 ὥραν μ. μ. μεῖον 10 λεπτῶν, εἰπόντος τινὸς, ὅτι ἐγγίζει ἡ ὥρα τῆς συνεδριάσεως, ἐξῆλθον μετὰ τῶν φίλων μου ἐκ τῆς οἰκίας μου, διευθυνόμενος πεζῆ πρὸς τὸ Κοινοβούλιον. Ὅταν δὲ ἔφθασα πλησίον τῆς οἰκίας τῆς κ. Μουρούζη, ἠκούσθησαν ἐκ τῆς πλατείας τῆς Ὁμονοίας φωναί. Παρεκάλεσα τότε ἕνα τῶν φίλων νὰ στρέψῃ πλαγίως, ἵνα ἴδῃ πόθεν αἱ φωναὶ, οὗτος δὲ στρέψας καὶ ἰδὼν, μᾶς εἶπεν, ὅτι πλῆθος ἀνθρώπων βαδίζει πρὸς τὴν ὁδὸν, ἐφ’ ἧς ἱστάμεθα. Διὰ τοῦτο ἡμεῖς εὑρόντες ἐκεῖ ὄχημα, ἐπέβημεν αὐτοῦ καὶ διὰ πλαγίας ὁδοῦ προσήλθομεν εἰς τὸ Βουλευτήριον. Ἐὰν ἐγνώριζον, ὅτι ἔμελλε νὰ γένηται διαδήλωσις, καὶ νὰ προσέλθωσιν οἱ πολῖται πρός με εἰς τὴν οἰκίαν μου, ἤθελον περιμείνει αὐτοὺς ἐν τῇ οἰκίᾳ μου, ἵνα δεχθῶ τοὺς διαδηλοῦντας τὸ φρόνημά των πολίτας καὶ ἀκούσω αὐτούς. Ὀφείλω δὲ νὰ σέβωμαι τοὺς πολίτας καὶ νὰ ἀκροῶμαι τὰ παράπονα αὐτῶν περισσότερον ἢ ὅσον σέβεται αὐτοὺς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνεκοίνωσε τὰς ζητηθείσας πληροφορίας, ἐκδηλόνει, ὅτι ἐσκόπει νὰ ἀποδώσῃ εἰς ἄλλους σκοποὺς, τοὺς ὁποίους ἐζήτει νὰ παραστήσῃ ὡς ἀξίους κατακρίσεως. Ὁ τρόπος οὗτος δὲν δύναται πλέον νὰ ἦναι εὔχρηστος· διότι ἱκανὴν ἐποιήσαντο χρῆσιν αὐτοῦ, ὅταν ἐζήτουν νὰ καταβάλωσιν ἄνδρα πολιτευτὴν, ὅστις ἤδη δὲν ζῇ· πλὴν ἂν νομίζωσιν, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν δύνανται νὰ εὕρωσιν ἄλλα νὰ ἐκτοξεύσωσι βέλη καθ’ ἡμῶν, δὲν δύνανται ἄλλας νὰ ἐξυφάνωσι σκευωρίας καθ’ ἡμῶν, θέλομεν γείνει καὶ ἡμεῖς θῦμα αὐτῶν. Νομίζουσιν, ὅτι ὁ βουλευτὴς Ζακύνθου καὶ ὁ πολιτευτὴς τῶν Ἀθηνῶν δύνανται καὶ νῦν νὰ μεταχειρισθῶσι τὰ αὐτὰ μέσα διὰ νὰ ἐξακολουθῶσι κατέχοντες τὴν Ἀρχήν; βεβαίως, ἂν ἐκπέσωσιν ἐπὶ τοσοῦτον αἱ κοινοβουλευτικαὶ συζητήσεις, καὶ δὲν ἀκούωμεν πλέον ἀλλήλους, εἰμὴ ἐγκαλοῦντας, ἢ συκοφαντοῦντας, ἢ ἀσχολουμένους πῶς νὰ ἐπιῤῥίψωμεν ἐπὶ τοὺς ἄλλους πράξεις ἀξίας μομφῆς ἢ κατακρίσεως· ἀλλ’ εἰς τὴν Βουλὴν δὲν ἁρμόζει τακτικὴ τοιαύτη. Ὁ ἐκ Λακεδαίμονος βουλευτὴς κ. Σαλταφέρος, διαμένοντα ἐν τῇ αἰθούσῃ, μὲ εἰδοποίησεν, ὅτι πολλοὶ συνηγμένοι ἔξω τοῦ Βουλευτηρίου μὲ ἐζήτουν. Ἐπειδὴ δὲν ἐγνώριζον οὐδὲ τίνες οἱ εἰσελθόντες, οὔτε τί ἐζήτουν, παρεκάλεσα τὸν κ. Σαλταφέρον, ἵνα ἐξέλθῃ τῆς αἰθούσης καὶ ἰδὼν μὲ πληροφορήσῃ τί τρέχει. Ταῦτα μόνον περὶ τούτων ἐγὼ ἐγνώριζον καὶ ταῦτα ἔδωκαν ἀφορμὴν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἵνα εἴπῃ πρὸς ὑμᾶς ὅσα σᾶς εἶπεν. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι ἄλλο. Τὸ ζήτημα εἶναι, ἐὰν τὰ ὄργανα τῆς Ἀρχῆς ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκόν των, ἢ ἂν ὑπερέβησαν κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ τὰ ὅρια, τὰ ὁποῖα διέγραψαν οἱ νόμοι. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τούτου ἰδίως ἔπρεπε νὰ περιορίσῃ τὸν λόγον καὶ ἐπὶ τούτου ἰδίως ὤφειλε νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν. Ὤφειλε νὰ ἀναφέρῃ εἰς ὑμᾶς πῶς ἐφέρθησαν τὰ ὄργανα τῆς Ἀρχῆς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν σᾶς εἶπεν, ὅτι εἶχε δώσει ὁδηγίας πρὸ τριῶν ἡμερῶν, καὶ σήμερον ἔτι, ὅτι ἔδωκε τοιαύτας πρὸς τὸν κ. Διευθυντὴν τῆς Ἀστυνομίας καὶ πρὸς τὰ ἄλλα ὄργανα τῆς Ἀρχῆς, τῆς ἐπιτετραμμένης τὴν τήρησιν τῆς τάξεως, ἀλλὰ δὲν σᾶς εἶπε ποῖαι ἦσαν αἱ ὁδηγίαι αὗται, οὐδὲ ἐὰν τὰ ὄργανα τῆς Ἀρχῆς ἐξετέλεσαν ἢ παρέβησαν τὰ καθήκοντα αὐτῶν. Ἀφοῦ τὰ ὄργανα ἐκτύπησαν πολίτας καὶ διέῤῥηξαν τὰς κεφαλὰς αὐτῶν, ἀναγκαῖον καθίσταται τὸ συμπέρασμα, ὅτι παρέβησαν τὰς ὁδηγίας, τὰς ὁποίας εἶχε δώσει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν· πλὴν ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς εἶχε δώσει εἰς αὐτὰ τοιαύτας ὁδηγίας, δὲν ἔδωκε δὲ περὶ τούτων ἀκριβεῖς πληροφορίας πρὸς τὴν Βουλὴν· διότι ἠκούσατε, ὅτι ἀνέφερεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἔδωκεν ὁδηγίας εἰς τὰ ὄργανα τῆς Ἀρχῆς νὰ μὴ ὑπερβῶσι τὰ ὅρια τῆς ἐξουσίας των, ἀλλὰ νὰ ἐπιμεληθῶσι μόνον πρὸς τήρησιν τῆς τάξεως. Διὰ τοῦτο παρακαλοῦμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν κατὰ τὴν ἀμέσως ἑπομένην συνεδρίασιν νὰ ἀφηγηθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τί ἐγένετο κατὰ τὴν διαδήλωσιν καὶ τί ἔπραξαν τὰ ὄργανα τῆς Ἐξουσίας. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τόσῳ ἐπουσιῶδες. Τὸ συμφέρον τῆς τηρήσεως τῆς τάξεως δὲν εἶναι ἐκ τῶν κοινῶν ἐκείνων πολιτειακῶν συμφερόντων, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ παραγνωρίσῃ εἴτε ἡ Ἀντιπολίτευσις, εἴτε ἡ Συμπολίτευσις. Τὴν τάξιν ὅλοι θέλομεν, ἀλλὰ θέλομεν τὴν νόμιμον τάξιν, δὲν δυνάμεθα δὲ νὰ ἐπιτρέψωμεν ἐπὶ τῷ λόγῳ τῆς τάξεως νὰ ὑπερβαίνωσι τὰ ἐπιμελούμενα τὴν τήρησιν αὐτῆς ὄργανα τὰ ὅρια τοῦ νόμου, τὰ ὅρια, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος διέγραψεν εἰς τὴν ἐξουσίαν αὐτῶν· διότι, ἐὰν ὑπερβαίνωσιν ἐπὶ τῷ λόγῳ τῆς τηρήσεως τῆς τάξεως τὰ νόμιμα ὅρια τῆς Ἐξουσίας, τότε τὰ ὄργανα τῆς Ἀρχῆς αὐτὰ ἀθετοῦσι τὴν τάξιν καὶ στασιάζουσι κατὰ τῆς νομίμου τάξεως.

§30ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὴν στιγμὴν ταύτην ἦλθεν ὁ Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας, ὁ ὁποῖος μοὶ εἶπεν, ὅτι ὅλα ὅσα συνέβησαν εἶναι, ὅτι εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, ὅταν ἐγίνοντο αἱ ἀγορεύσεις καὶ αἱ διαδηλώσεις, ὁ συντάκτης τῆς «Πρωΐας» ἐκτυπήθη ἀπὸ ἕνα πολίτην, ὅτι τώρα, ὅταν ἤρχοντο εἰς τὸν δρόμον πρὸς τὸ Βουλευτήριον, εἷς ἔσπρωξεν ἕνα ἄλλον, δικηγόρον, Βαλασσόπουλον καλούμενον, ἀπὸ τὴν Γορτυνίαν, ὁ ὁποῖος ἤρχετο μὲ τοὺς ἄλλους. Ἡ διαδήλωσις δ’ αὕτη διελύθη εἰρηνικώτατα· δὲν συνέβη τίποτε ἄλλο.

§31ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τί εἶναι αὐτά, κ. Ὑπουργέ; Ἡμεῖς ἰδίοις ὄμμασιν ἀντελήφθημεν ὅσα ἐξεθέσαμεν.

§32ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ σᾶς ἀναφέρω ὅσα μοὶ εἶπον.

§33ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεῖς ἐμμένομεν εἰς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας πρὸ ὀλίγου οἱ ἔντιμοι συνάδελφοι σᾶς ἔδωκαν.

§34ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅσα μοὶ κατέθεσεν ὁ Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας.

§35ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἡμεῖς αὐτόπται ἀντελήφθημεν τὰ πράγματα ὅλως διαφορετικά.

§36ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μόνον ἐπὶ ἄλλων περιστάσεων, καθ’ ἃς δὲν εἶναι αὐτόπται βουλευταί, ὅπως ἦσαν τὴν στιγμὴν ταύτην, δύναται νὰ δίδῃ προσοχὴν εἰς τὰς πληροφορίας τῶν ὑπαλλήλων του, οἵτινες διὰ τὰ πρὸ στιγμῆς συμβάντα ἔξωθεν τοῦ περιβόλου τῆς Βουλῆς, καὶ τὰ ὁποῖα ἀντελήφθημεν τόσοι βουλευταί, ἔδωκαν εἰς τὸν Ὑπουργόν των ψευδεστάτας πληροφορίας. Ἡ διαδήλωσις διήρχετο ἔξωθεν τοῦ περιβόλου τῆς Βουλῆς, ὅτε δὲ οἱ ἀποτελοῦντες αὐτὴν ἐφώναξαν, ὄχι μόνον «ζήτω ἡ Ἀντιπολίτευσις», ἀλλὰ καὶ «ζήτω τὸ Σύνταγμα», ἐπέπεσον κατ’ αὐτῶν δεκάδες κλητήρων ξιφήρεις ἐν οἷς καὶ τέσσαρες ὑπάλληλοι τῆς Ἀστυνομίας, δὲν γνωρίζω ἂν ἦσαν ὑπαστυνόμοι ἢ βοηθοί, οἵτινες ἐξήγαγον καὶ πιστόλια δίκανα καὶ κατεδίωξαν τοὺς πολίτας.

§37ΠΙΚΟΥΛΑΚΗΣ. Σεῖς δὲν εἶσθε ἐκεῖ.

§38Ν. ΜΕΤΑΞΑΣ. Ὅ,τι λέγει ὁ κ. Δημητρακάκης εἶναι ἀληθέστατον· ἤμην αὐτόπτης μάρτυς· τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα ξιφήρη ἐπέπεσαν κατὰ τῶν πολιτῶν, ἓν μάλιστα τούτων, μετημφιεσμένον, ἀπεπειράθη νὰ πυροβολήσῃ.

§39ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἶπον ὅτι ἐφώναξαν «ζήτω τὸ Σύνταγμα,» ὅπερ ὁ Πρωθυπουργὸς καταπατήσας, θέλει νὰ τὸ καταστρέψῃ, ὅπως καὶ ὁ πατήρ του τὸ 1832. Συνεννοηθεὶς μὲ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Βαυαρίας Γκίζων, ἐπλήρωσε 3,000 τάλληρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἀπὸ τὸν Ρικὼρ, τὴν φρουρὰν τῆς ἐν Προνοίᾳ Συνελεύσεως διὰ νὰ διαλύσῃ αὐτὴν, ἥτις ἔμελλε νὰ συντάξῃ τὸ Σύνταγμα, μὲ τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ κυβερνήσῃ τὴν Ἑλλάδα ἡ ἐρχομένη Βασιλεία, ἡ ὁποία, μὴ εὑροῦσα τὴν Συνέλευσιν καὶ τὸ παρ’ αὐτῆς συντεταγμένον Σύνταγμα, ἐκυβέρνησε τὸ Κράτος ἐν ἀπολυταρχίᾳ ἐπὶ δέκα ἔτη, κατὰ τὰ ὁποῖα ἐτέθησαν τὰ θεμέλια τῆς κακοδιοικήσεως, ἧς τὰ ἀποτελέσματα βασανίζουν ἀκόμη τὴν Ἑλλάδα.

§40ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἀλήθεια.

§41ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀπόδειξις τῶν λεγομένων μου, ὅτι ἀφιχθεῖσα ἡ Ἀντιβασιλεία συνέστησεν Ὑπουργεῖον, ἐν τῷ ὁποίῳ συμπεριέλαβε καὶ τοὺς δύω ἐπισημοτέρους πολιτικοὺς καὶ ἀρχηγοὺς τῶν δύω κομμάτων Ἀγγλικοῦ καὶ Γαλλικοῦ, Μαυροκορδᾶτον καὶ Κωλέτην, καὶ ἐν τούτοις διώρισε δι’ ἀμοιβὴν τῆς ἀνωτέρω ὑπηρεσίας του τὸν Τρικούπην, Πρωθυπουργὸν, ὄντα τότε ἐκ τῶν τριτευόντων πολιτευομένων προσώπων.

§42ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν σᾶς ἐπιτρέπεται νὰ ὑβρίζητε ἀνθρώπους τοῦ ἀγῶνος.

§43ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Πρέπει νὰ τὰ εἴπω διὰ νὰ μάθῃ ἡ κοινωνία εἰς τίνος υἱοῦ καὶ πολιτικοῦ μαθητοῦ τὰς χεῖρας ἐμπιστεύεσθε σεῖς οἱ ὑπουργικοὶ βουλευταὶ τὴν διοίκησιν τῆς Ἑλλάδος.

§44ΓΡΙΒΑΣ. Λέγεις ἀνοησίας. Τί πράγματα εἶναι αὐτά; (Θόρυβος).

§45ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πῶς ἐπιτρέπετε, κύριε Πρόεδρε, τοιαύτας ὕβρεις (διαλέξεις θορυβώδεις μεταξὺ τῶν βουλευτῶν).

§46ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀφοῦ κατεπατήσατε τὸ Σύνταγμα, θέλετε νὰ σωθῆτε! φοβεῖσθε τὴν ἐξέγερσιν τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἔκαμε χιλίας ἐπαναστάσεις ἀπὸ τοῦ 1833, ἵνα λάβῃ αὐτὸ τὸ Σύνταγμα. Καὶ καθὼς εἶπον, ὅπως ὁ πατὴρ ἔλαβε χρήματα ἀπὸ ξένον διὰ νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ψήφισιν τοῦ Πολιτεύματος, οὕτω καὶ ὁ υἱὸς λαμβάνων ἀπὸ τὰ ταμεῖα τῶν Χαδιαροχανιτῶν, μετὰ τῶν ὁποίων συνεταιρίσθη, παραδοὺς αὐτοῖς τοὺς θησαυροὺς τῆς Ἑλλάδος, πληρώνει ἐκ τῶν πολιτῶν ἐγκαθέτους.......

§47ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸν λαὸν πληρώνει; (θόρυβος).

§48ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Πληρώνει, εἶπον, ἐγκαθέτους, τοὺς ὁποίους καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐν τῇ ὁμιλίᾳ του ὠνόμασεν «ἰδικούς των». (θόρυβος, ποδοκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§49ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τί εἶναι αὐτά;

§50ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Οἱ ποδοκροτοῦντες εἶναι οἱ πληρωνόμενοι ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον διπλασιάζει συνάμα καὶ τοὺς μισθοὺς τῶν ὀργάνων τῆς Ἀστυνομίας καὶ τῆς χωροφυλακῆς, ἵνα ἐκτελέσωσι κακουργήματα· καὶ σᾶς ὁμολογῶ ὅτι ἐὰν δὲν ἤμεθα ἡμεῖς αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ φωνάζωμεν, ἤθελον βεβαίως διαπράξει φόνους, διότι ἐξιφούλκησαν οἱ κλητῆρες καὶ οἱ χωροφύλακες, οἱ δὲ ὑπαστυνόμοι καὶ οἱ βοηθοὶ αὐτῶν μὲ τὰ πιστόλια εἰς τὰς χεῖρας κατεδίωξαν τοὺς πολίτας.

§51ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§52ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὀφείλει λοιπὸν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως καὶ ὁ κύριος Δηλιγιάννης ἀπῄτησεν, ἵνα τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν εἴπῃ ἐὰν ἀπέβαλεν ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας καὶ ἔστειλε εἰς τὰ δικαστήρια τὰ ὄργανά του ὅσα ἐπετέθησαν σήμερον κατὰ τῶν πολιτῶν, οἵτινες οὐδὲν ἄλλο ἐξετέλουν παρ’ ὅ,τι τὸ Σύνταγμα τοῖς ἐπιτρέπει. Τὸ Σύνταγμα ἐπιτρέπει τὰς συναθροίσεις ἐν ὑπαίθρῳ, ἐπιτρέπει καὶ τοὺς λόγους ἐν ὑπαίθρῳ, ἀλλὰ τὰ ὄργανά σας, ἀφοῦ εἶδον κάτωθεν τοῦ Κοινοβουλίου τοὺς πολίτας, ἐφοβήθησαν μήπως ἀποτείνει τις πρὸς αὐτοὺς καὶ λόγους καὶ διὰ τοῦτο τοὺς διέλυσαν. Κύριοι, βλέπω τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν νὰ γελᾷ.

§53ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί νὰ κάμει μ’ αὐτὰ ποῦ λέγεις;

§54ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγέλασαν καὶ ἄλλοι περισσότερον, ἀλλ’ ἔκλαυσαν ὕστερον πικρά. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι δὲν ἔπαθαν ὅ,τι ἔπρεπεν ἐκεῖνοι, οἵτινες τὸν ἐδίδαξαν νὰ δολιεύηται τὸ Σύνταγμα, ἀλλ’ ἄλλη ἦτο ἐκείνη ἡ ἐποχὴ καὶ αἱ περιστάσεις, αἵτινες ἔσωσαν αὐτούς. Ἀλλὰ θὰ ἔλθῃ ἐποχὴ, καθ’ ἣν ὁ λαὸς θὰ ζητήσῃ τὰ δικαιώματά του, καὶ ἀλλοίμονον τότε εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος σήμερον γελᾷ. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ἐπὶ Ὄθωνος, ὅτε τὸ Σύνταγμα ἐκεῖνο δὲν ἐπέτρεπε τὰς ἐν ὑπαίθρῳ συναθροίσεις, καὶ μ’ ὅλον τοῦτο οὔτε ἡ στρατιωτικὴ δύναμις οὔτε ἡ Ἀστυνομία διέλυσαν καμμίαν συνάθροισιν. Λοιπὸν ἐπανήλθομεν ὄχι εἰς ἐκείνην τὴν ἐποχὴν, ἀλλ’ εἰς ἐποχὴν ἔτι δεινοτέραν. Τότε αἱ διαδηλώσεις προέβαινον καὶ κάτωθεν τῶν Ἀνακτόρων, καὶ ὅμως οὐδεὶς τοὺς διέλυσεν, οὔτε αὐτὴ ἡ ἐκεῖ φρουρά, καὶ ἐν τοσούτῳ ὁ κύριος Τρικούπης ἔχει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τοῦ στρατοῦ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι καθ’ ἣν περίπτωσιν ἤθελεν ἀκουσθῆ σάλπιγξ, νὰ τρέξῃ ὅλος ὁ στρατὸς ὑπὸ τὰ Ἀνάκτορα. Δὲν ἔχει ἀνάγκην ὁ ἐν τοῖς Ἀνακτόροις, κύριε Τρικούπη. Σὺ νὰ φρουρήσῃς τὸν ἑαυτόν σου. Ἐὰν ἐκεῖ διαβιβάζῃς τοιαύτας πληροφορίας, εἶσαι συκοφάντης· δὲν πρόκειται περὶ ἐκείνου· οὗτος ἀποτελεῖ μέρος τῆς ὑπὸ τοῦ Συντάγματος διαγραφομένης Ἐθνικῆς Δυνάμεως καὶ τὸ Σύνταγμα ἡ Ἀντιπολίτευσις τὸ φυλάττει καὶ τὸ ὑποστηρίζει· ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι παραβαίνουσι τὸ Σύνταγμα, θὰ τιμωρήσῃ καὶ θὰ συντρίψῃ ὁ λαός. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν ὅτι ἔδωκεν ὁδηγίας ἀπὸ προχθές· μὲ ἄλλους λόγους ὅτι ἐπερίμενε νὰ εὕρῃ εὐκαιρίαν, διὰ νὰ δείξῃ ὅτι ἔχει τὰ μέσα, ἵνα ἐκδικηθῇ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀποδοκιμάζουν τὴν πολιτικήν του· ἀλλὰ θὰ μάθῃ ὅτι θὰ ἔλθῃ περίστασις, καθ’ ἣν καὶ αὐτὰ τὰ ὄργανά του θὰ τὸν ἐγκαταλείψωσιν μὲ ὅλην τὴν ὁποίαν ἔχει πεποίθησιν εἰς τὸν Μοίραρχόν του Μήλιον. Ἄλλοτε ὁ πατὴρ τούτου Σπυρο–μήλιος ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐξῆλθε μὲ 150 ἱππεῖς νὰ πνίξῃ τὴν ἐξέγερσιν τοῦ λαοῦ τῆς 10 8βρίου, ἀλλ’ ἐπανῆλθεν εἰς τὴν οἰκίαν του λιθοβολούμενος ἀπὸ 50 παιδιά, καὶ ἡ πρωΐα τὸν εὗρεν ἐκτὸς τοῦ Κράτους. Καὶ ἔρχεσθε σήμερον νὰ μᾶς ἀπειλήσητε μὲ τὴν δύναμίν σας! Εἶναι μικρὰ ἡ δύναμίς σας ἀπέναντι τῆς δυνάμεως τῆς κοινῆς γνώμης. Λοιπὸν τὴν Δευτέραν ὀφείλεις, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ μᾶς εἴπῃς, ὁποίαν τιμωρίαν ἐπήνεγκες κατὰ τῶν ὑπαλλήλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκακοποίησαν πολίτας διατελοῦντας ἐν πλήρει ἡσυχίᾳ καὶ νομιμότητι (θόρυβος ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις).

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἐκκενωθοῦν τὰ ἀκροατήρια, ὅπου γίνεται θόρυβος.

§56ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἶναι περιττὸν νὰ κενώσητε τὰ ἀκροατήρια. Νὰ διατάξητε τοὺς χωροφύλακας καὶ τοὺς κλητῆρας, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὄπισθεν τῶν ἀκροατῶν, νὰ ἀπέλθουν, ἂν δὲν θέλητε νὰ τοὺς συλλάβητε ὡς ὀφείλετε καὶ τοὺς τιμωρήσητε.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἕως ὅτου διακρίνωμεν καλῶς, ποῦ γίνεται ὁ θόρυβος, ζητῶ τὴν ἄδειαν παρὰ τῆς Βουλῆς, ὅταν διακριθῇ, νὰ γείνῃ ἡ ἐκκένωσις.

§58ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα!

§59ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Πρὸς τὸ παρὸν παρακαλῶ νὰ στείλητε ἕνα ὑπάλληλον τῆς Βουλῆς μὲ ἕνα κλητῆρα τῆς Βουλῆς, νὰ διώξουν τοὺς χωροφύλακας καὶ τοὺς κλητῆρας (θόρυβος). Κύριε Πρόεδρε, ἐπισήμως πληροφορῶ, ὅτι διαψεύδω τὴν πληροφορίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι διέψευσεν ὅ,τι εἶδον καὶ ἐγὼ καὶ πλεῖστοι συνάδελφοι ἡμῶν ἰδίοις ὄμμασιν. Εἶδον χωροφύλακας καὶ κλητῆρας ἐπιτιθεμένους δι’ ὅπλων κατὰ πολιτῶν ἀόπλων. Εἶδον ἀξιωματικὸν τῆς χωροφυλακῆς καὶ ἕνα χωροφύλακα διαπληκτιζομένους πρὸς ἕνα πολίτην μὲ ὑψηλὸν πῖλον καὶ ἀνεγνώρισα αὐτὸν, τὸν κ. Στεφάνου, δικηγόρον, συντάκτην ἐφημερίδος. Τοὺς ἄλλους δὲν ἠδυνήθην νὰ ἀναγνωρίσω, ἀλλ’ εἶδον πολλὰς ὁμάδας κλητήρων καὶ χωροφυλάκων ἐπιτεθέντων κατὰ πολιτῶν. Αὐτὰ ἐπισήμως βεβαιῶ καὶ πληροφορῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἀναμένω τὴν ἀπάντησίν του εἰς τὴν αἴτησιν πληροφοριῶν παρὰ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§60ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριοι, δὲν γνωρίζω τὶ ἔλαβε χώραν. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν μανθάνω, ὅτι ὁ περὶ οὗ πρόκειται εἶναι ὁ κ. Στέφανος Στεφάνου. Οὗτος εἶναι δικηγόρος καὶ δὲν ἀνήκει εἰς κανὲν κόμμα, καθ’ ἃ ἐγὼ γνωρίζω· εἶναι πολίτης ἐλεύθερος, φιλελεύθερος. Τοῦτο ἁπλῶς λέγω καὶ ἐπιφυλάσσομαι, ὅταν πληροφορηθῶ καὶ ἴδω τὴν ἀνάγκην, νὰ λάβω τὸν λόγον. Εἶναι καὶ ἀνταποκριτὴς ξένων ἐφημερίδων, γαλλικῶν.

§61ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριοι, ὁσημέραι βλέπομεν, ὅτι οἱ κοινοβουλευτικοὶ θεσμοὶ ἡμῶν ἔρχονται εἰς ἀπελπιστικὴν διὰ τὸ Ἔθνος ἔξαρσιν μεταξὺ ἡμῶν. Εἶναι περίεργον, ὅτι βασιλεύει μεταξὺ ἡμῶν ἡ αὐτοκτονία, ὑπάρχει τοσαύτη ἡ κομματικὴ ἀντιζηλία, ὥστε διὰ παντὸς ὅπλου ἀντιπολεμούμεθα καὶ διὰ τῆς τοιαύτης συγκρούσεως μεταξὺ ἡμῶν καταβιβάζομεν ἑαυτοὺς ἐνώπιον τοῦ κοινοῦ. Τίς δὲ ἐκ τῆς καταπτώσεως ταύτης κερδίζει; Οἱ ἐλεύθεροι θεσμοὶ οὐχί· ἡ τυραννία. Βλέπετε, ὅτι ἡ θέσις τοῦ Κοινοβουλίου ἐδημοτικοποιήθη ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε γίνεται ἀμοιβαία ἀντεπίδρασις ἀπὸ τῶν συνεδριαζόντων ἐν τῇ αἰθούσῃ πρὸς τοὺς ἀκροωμένους, καὶ ἀπὸ τὰ ἀκροατήρια πρὸς τοὺς συνεδριάζοντας ἀποδοκιμασίαι, φθάσασαι μέχρις ὁρίου πλέον, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπει τὴν διάκρισιν τῶν καθηκόντων καὶ δικαιωμάτων ἀμφοτέρωθεν. Τοιαύτη ἐπικοινωνία καὶ ἐπὶ τοιούτους ὅρους βεβαίως δὲν συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς εὐδοκιμήσεως τῶν ἐθνικῶν ἐλευθεριῶν. Θὰ φθάσῃ ἡ στιγμή, καθ’ ἣν τὸ Ἔθνος ἀπαυδῆσαν ἐκ τῶν τοιούτων σκηνῶν θὰ ριφθῇ εἰς τὰς ἀγκάλας δικτάτορος, καὶ οἱ θεσμοὶ ἡμῶν, ὃν τρόπον λειτουργοῦσιν, εἰς τοῦτο συντελοῦν, καὶ παρατηροῦμεν, ὅτι αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις ἐκμεταλλεύονται τοὺς θεσμοὺς τούτους, λησμονοῦσαι, ὅτι αἱ σήμερον Κυβερνήσεις θέλουν εἶσθαι αὔριον Ἀντιπολιτεύσεις, καὶ ἑπομένως τὴν κραυγὴν, τὴν ὁποίαν ἐμποδίζουν νὰ ἐγείρωσιν σήμερον ἄλλοι, αὔριον θὰ τὴν ἐκφέρουν ἐκεῖνοι καὶ θέλουν ἐπίσης ὑποστῇ τὴν αὐτὴν χλεύην καὶ καταφρόνησιν. Οἱ θεσμοὶ ἡμῶν, εἶπον εἰς ἐπανειλημμένους Προϋπολογισμοὺς, ὅτε ἐσυζητοῦμεν περὶ ἀστυνομίας, εἰσὶ βαρβαροκρατικοὶ, ὅ ἐστὶ εἰσὶ τυραννικοί. Ἐπανειλημμέναι σκηναὶ ἐβεβαίωσαν τοῦτο. Ἄλλοτε ἐπρότεινα τὴν κατάργησιν τῆς Διοικητικῆς Ἀστυνομίας ὡς οὔσης θεσμοῦ ἰσχύοντος ἐπὶ βλάβῃ τοῦ λαοῦ, καὶ ἔχετε ἐπανειλημμένας ἀποδείξεις περὶ τούτου. Ἑκάστη πόλις ὤφειλε νὰ ἔχῃ τὴν δημοτικὴν αὐτῆς Ἀστυνομίαν· εἰσήχθη ἐνταῦθα ἡ Διοικητικὴ διὰ νὰ ἔχουν τὰ ὄργανα, τὰ ὁποῖα θὰ καταστείλουν πᾶν ἐλεύθερον φρόνημα. Ἐπανειλημμένως ὑπέδειξα τοῦτο, ἀλλ’ οὐδεμία περὶ τούτου μέριμνα, καὶ ἐπαναλέγω ὅτι θὰ ἔλθῃ ἡμέρα, καθ’ ἣν οἱ σήμερον κυβερνῶντες θὰ ὑφίστανται αὐτὰ ταῦτα. Διὰ τοῦτο καθῆκον ἔχομεν πάντες ὅπως καταργήσωμεν τὸν τοιοῦτον κύκλον τῶν ἀμοιβαίων παθήσεων, ἐγκαθιδρύοντες ἐθνικὴν εὐνομίαν. Ἐπειδὴ λοιπὸν συνδέεται μὲ τὸ μέλλον τῆς Πατρίδος ἡ τοιαύτη κατάργησις, διότι ἐπαναλέγω θ’ ἀπαυδήσῃ τὸ κοινὸν, βλέπον αὐτὴν τὴν ἐξευτέλισιν τὴν ἀμοιβαίαν ἡμῶν καὶ θὰ ριφθῇ εἰς τὰς ἀγκάλας τρίτου, αἱ ὁποῖαι ἀγκάλαι ἔπειτα θὰ γείνουν μάστιγες, πρέπει νὰ συνέλθωμεν εἰς ἑαυτοὺς καὶ νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῶν θεσμῶν, οἵτινες διέπουν τὰ τοῦ Κράτους, ὅτι ὡς ἔχουν σήμερον τὰ πράγματα, δὲν εἶναι ἐλπὶς διορθώσεως, καθόσον δὲν ὑπάρχει ἐδῶ ἡ ἀληθὴς γνώμη τοῦ Ἔθνους, εἶναι ἐπίπλαστος, εἶνε εἰκονικὴ, εἶνε τεχνικὴ, καὶ ἀπόδειξις ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔκαμε ὅλας τὰς δυνατὰς θυσίας ὅπως συγκρατήσῃ κόμμα· ἐν τούτοις δὲν δύναται ν’ ἀρνηθῇ ὅτι ὑπόκρυφος ζύμωσις κυοφορεῖται μεταξὺ τῶν βουλευτῶν του. Ἤδη βουλευταὶ, οἵτινες ἀπήλαυσαν πάντων τῶν εὐεργετημάτων τῆς Ἐξουσίας, τῷ διέφυγον ἀπὸ τὰς χεῖρας καὶ δὲν ἔρχονται εἰς τὰς συνεδριάσεις. Ποῦ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ τῆς Κυβερνήσεως, οἱ ἄλλοτε φθάσαντες μέχρι τῶν 130; καὶ σημειώσατε ἔπρεπε νὰ ἔχῃ 160 ἢ 170 σήμερον, διότι ἕτεροι προσετέθησαν εἰς αὐτήν· ἐν τούτοις ὅμως δὲν ἔχετε τὴν ἀπαρτίαν· τοῦτο ἐμφαίνει ὅτι ζύμωσίς τις κυοφορεῖται καὶ ἑπομένως ἡφαίστειον κρύπτεται, τοῦ ὁποίου τὴν ἔκρηξιν οἱ βουλευταὶ ζητοῦσι νὰ διαφύγωσι διὰ πλαγίων μέσων κρυπτόμενοι. Καὶ στέλλει βαπόρια ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὰ πέρατα τῆς Ἑλλάδος νὰ τοὺς φέρῃ διὰ νὰ καταρτίσῃ ἀπαρτίαν καὶ πάλιν δὲν δύναται, ἡ δὲ πλειοψηφία εἶναι πλειοψηφία κίβδηλος. Ἂς τολμήσῃ νὰ συμπληρώσῃ τὸ κυβερνητικὸν οἰκοδόμημα καὶ καταῤῥέει ἀμέσως. Φρονεῖ, ὅτι εἶναι εἰς τὸ μεσουράνωμα τῆς δόξης του καὶ δὲν τολμᾷ νὰ θέσῃ δύω λίθους εἰς ἐπισκευὴν τοῦ κυβερνητικοῦ οἰκοδομήματος, διότι ἡ Κυβέρνησίς του ἀμέσως θὰ καταῤῥεύσῃ. Καὶ ἐν τούτοις ἐξακολουθεῖ νὰ θέλῃ τὴν τοιαύτην κατάστασιν, ἐνῷ ἠδύνατο νὰ τὴν διορθώσῃ ἀποβλέπων εἰς τὸ μέλλον, καθόσον μίαν ἡμέραν θὰ ἦναι ἀντιπολιτευόμενος, καὶ ἴσως δὲν ἐκλεχθῇ καὶ βουλευτὴς, διότι ὁ κ. Δεληγεώργης τὸν ὑπερτέρησεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Ἐνόσῳ οἱ θεσμοὶ ἐξακολουθοῦσι νὰ μένωσιν ὡς ἔχουσιν, ἡ Βουλὴ θὰ καταντήσῃ ἄχρηστος τροχὸς τῆς ἁμάξης, καὶ ὁ φορολογούμενος θέλει παραδώσει ἑαυτὸν ἕρμαιον εἰς χεῖρα, ἡ ὁποία κατ’ ἀρχὰς μὲν θὰ τὸν θωπεύῃ, κατόπιν ὅμως θὰ τὸν ἀρχίσῃ μὲ τὸ μαστίγιον, καὶ πρέπει νὰ σκεφθῆτε ποίας θυσίας ἔκαμεν ὁ λαὸς ἵν’ ἀποκτήσῃ Σύνταγμα. Μὴ ἀπογοητεύωμεν τὸ κοινὸν, σταθῆτε μέχρι σημείου τινὸς καὶ φροντίσατε ὅπως ἀνυψώσητε καὶ ἑαυτοὺς καὶ τοὺς θεσμούς. Ἑπομένως ἡ Διοικητικὴ Ἀστυνομία εἶναι ὅ,τι ἀσύμφωνον πρὸς τοὺς Ἑλληνικοὺς θεσμοὺς, καὶ δαπανῶμεν 500,000 δραχμὰς εἰς μάτην. Ὀφείλομεν μόνον νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχήν μας εἰς τὴν καλὴν συγκρότησιν τῆς Πολιτείας, καὶ φροντίσωμεν ὅπως ἀνορθώσωμεν τὴν κοινὴν γνώμην· ἀλλὰ εἰς τοῦτο πταίει καὶ ὁ λαὸς, διότι ζητεῖ ρουσφέτια. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ χειραφετήσωμεν καὶ τὴν Βουλὴν ἀπὸ τὸν λαὸν, ἵνα βουλευώμεθα ἐνταῦθα ἄνευ συμφερόντων· διότι ὁ ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ μεταξὺ τῶν ἑδωλίων διάδρομος οὗτος, ἐνταῦθα δὲν χωρίζει ἀρχὰς, χωρίζει συμφέροντα.

§62ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εἰς τὰ συμβαίνοντα ἐκτὸς τοῦ περιβόλου τούτου δὲν ἐπεμβαίνω. Τὰ πράγματα λαμβάνουν τὴν τροπὴν, ἥτις ἐδόθη εἰς αὐτὰ πρὸ καιροῦ. Ἐξέγερσις προμηνύεται, ἐξέγερσις θὰ ἐπέλθῃ. Ἡ Ἐξουσία δὲν ὑποχωρεῖ ποσῶς, παλαίει οἰκτρὰν πάλην, ἐπονείδιστον διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἐπεμβαίνουσα ἡ Βουλὴ εἰς τὴν πάλην αὐτὴν ἀδύνατον νὰ φθάσῃ εἰς ἀποτέλεσμα, ἡ πλειονοψηφία ὑποστηρίζει τὴν Κυβέρνησιν καὶ θὰ τὴν ὑποστηρίξῃ εἰς οἱονδήποτε καὶ ἂν προβῇ μέτρον. Ἀρχαὶ ὠδίνων. Λυποῦμαι καὶ θρηνῶ ἐπὶ τούτοις, ἀλλ’ οὐδὲν δύναμαι νὰ πράξω πλέον, ὅπως προληφθῶσι τὰ τὸν Τόπον ἀπειλοῦντα κακά. Ἐπαναλαμβάνω μόνον τὴν παράκλησιν, ἣν ἀπηύθυνα χθὲς πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον, ὅπως διαταχθῇ ἀνάκρισις πρὸς ἀνακάλυψιν καὶ τιμωρίαν ἐκείνων, οἵτινες κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ Σώματος χθὲς καὶ προχθὲς ἐτόλμησαν καὶ προέβησαν εἰς ἐπιδοκιμασίας καὶ ἀποδοκιμασίας, διὰ κραυγῶν, διὰ συριγμῶν, διὰ ποδοκροτημάτων μετ’ ἐπιμονῆς ἀσυνήθους καὶ κατὰ τρόπον ἀποδεικνύοντα ὅτι ὑπάρχει πρόθεσις, ὅπως δι’ ἐκφοβίσεως ἐκλείψῃ ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου ἐκ τοῦ περιβόλου τούτου καὶ ἐπιβληθῇ θέλησις ἄλλη εἰς τὴν Ἀντιπροσωπείαν. Θὰ ἐκτεθῶ εἰς παρεξηγήσεις, οὐχ ἧττον λέγω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι ἡ προκαλοῦσα τὰ κινήματα ταῦτα, «διότι ὁ πρωθυπουργὸς εἶναι μὲν αὐταρχικὸς τὸν χαρακτῆρα καὶ δόγμα ἔχει ὅτι ὁ σκοπὸς ἁγιάζει τὰ μέσα», ἀλλὰ δὲν πιστεύω ν’ ἀνέχηται ὅπως παραβιασθῇ ἡ ἀξιοπρέπεια, ὅπως ἐξευτελισθῇ καὶ ταπεινωθῇ τὸ Κοινοβούλιον, ἐξ οὗ ἠρύσθη μέχρι τοῦδε καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζει τὴν ἐξουσίαν του. Ὄργανα λοιπὸν τῆς Ἐξουσίας, οἰστρηλατούμενα ἐξ ὑπερμέτρου ζήλου, εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα προπαρεσκεύασαν καὶ ἐτόλμησαν τὰ τολμήματα ἐκεῖνα· κοινὸν συμφέρον ἔχουσι Συμπολίτευσις καὶ Ἀντιπολίτευσις, ὅπως ἐξακριβωθῇ ὁποῖα εἶναι τὰ ὄργανα ταῦτα καὶ διδαχθῶσι τιμωρούμενα νὰ περιορίζωνται ἐντὸς τοῦ κύκλου τῆς ἐνεργείας αὐτῶν. Συμφέρον ἔχουσι Συμπολίτευσις καὶ Ἀντιπολίτευσις, ὅπως τοὐλάχιστον αὐτὸς ὁ περίβολος μείνῃ ξένος τῶν παθῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἤρχισαν νὰ ἐξεγείρωνται εἰς τὰς ὁδοὺς, ἵνα, εἰ δυνατὸν, ὑπάρξῃ ἐν αὐτῷ καταφύγιον διὰ τὴν ἔννομον τάξιν, καὶ σωθῇ ὁ Τόπος ἀπὸ μεγαλύτερα δυστυχήματα, τὰ ὁποῖα ἀφεύκτως θὰ ἐπέλθωσιν, ἂν ἐξευτελισθῇ καὶ μηδενισθῇ τὸ κῦρος, ἡ ἀνεξαρτησία τοῦ Κοινοβουλίου. Στρέφω ἤδη τὸν λόγον εἰς τὰ ἔξωθεν διαδραματιζόμενα καὶ παρασκευαζόμενα, περὶ τῶν ὁποίων πολλοὶ ὡμίλησαν, τοῦτο μόνον προσθέτων ὅτι εἶναι καιρὸς, ὅπως ἡ ἄλλη Συνταγματικὴ Ἐξουσία λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν σκέψιν τὴν κατάστασιν ταύτην τῶν πραγμάτων καὶ προβῇ εἰς πᾶν ὅ,τι ἐν τῇ συνέσει αὑτῆς καὶ ἐκ τῶν καθηκόντων αὑτῆς ὀφείλει νὰ πράξῃ, ὅπως σώσῃ τὸν Τόπον ἐκ δυστυχημάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄφευκτα καὶ οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι θὰ ἐγκύψωσιν, ἂν ἐγκαίρως ἡ Ἐξουσία αὕτη δὲν προνοήσῃ ὅπως σώσῃ τὸν Τόπον ἐξ αὐτῶν.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρόκειται περὶ τοῦ 9ου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου. (Ἀναγινώσκεται).

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ τελευταῖον ἐδάφιον δύναται νὰ διαγραφῇ, διότι ἐῤῥέθη ὅτι εἰσάγει καινοτομίαν· λέγω, ὅτι οὐδεμίαν καινοτομίαν εἰσάγει, διότι κατὰ τὰ κείμενα οὕτω γίνεται καὶ δι’ αὐτὸ τοῦτο προτείνω νὰ ἀπαλειφθῇ.

§65ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ διαγραφὴ τῆς παραγράφου δὲν εἶναι περιττή, διότι εἶναι βεβαιότατον ὅτι εἰσάγει καινοτομίαν.

§66ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ στρατιωτικὴ ποινικὴ νομοθεσία τὸ ἀδίκημα τῆς μὴ ἐγκαίρου ἀφίξεως πρὸς ἐκτέλεσιν στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας ὀνομάζει φυγοστρατείαν, ὀνομάζει δὲ ἀνυποταξίαν ἕτερον ἀδίκημα, τὴν ἐν τῇ ἐκτελέσει τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας μὴ ἐκτέλεσιν τῶν διαταγῶν. Νομίζω, ὅτι ἡ σύγχυσις, ἡ ὁποία προέρχεται ἐκ τῆς χρήσεως τῶν ὅρων τούτων, πρέπει νὰ ἐκλείψῃ.

§67ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχετε δίκαιον, ἀλλὰ πρέπει νὰ μεταβληθῇ καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις νόμοις.

§68ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐνταῦθα δυνάμεθα νὰ τὴν ἀφαιρέσωμεν, ἐπιφυλαττόμενοι νὰ τὴν ἀφαιρέσωμεν καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν.

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ νόμος οὗτος τροπολογεῖ ἕτερον, ὁ ὁποῖος μετεχειρίσθη τὴν λέξιν «ἀνυποταξίαν» κακῶς ἐν τοιαύτῃ ἐννοίᾳ, ὡς καὶ ὑμεῖς παρατηρεῖτε· δὲν δυνάμεθα λοιπὸν νὰ ἀφαιρέσωμεν ἐνταῦθα τὴν λέξιν καὶ ὑποκαταστήσωμεν ἄλλην. Παραδέχομαι τὴν ὀρθότητα τῶν παρατηρήσεών σας· ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ θεραπεία.

§70ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἀφοῦ ὑπάρχει ἀντίφασις μεταξὺ τοῦ στρατιωτικοῦ ποινικοῦ νόμου καὶ τῶν στρατολογικῶν, ἡ ἀντίφασις δύναται νὰ λείψῃ διὰ τὴν συμφωνίαν τοῦ προκειμένου νόμου πρὸς τὴν στρατιωτικὴν ποινικὴν νομοθεσίαν.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ ὑπῆρχεν οὕτως ἀντίφασις ἐν τῷ αὐτῷ νόμῳ· διότι οὗτος, ὡς εἶπον, εἶναι τροπολογία τοῦ κειμένου νόμου.

§72ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἑτέραν παρατήρησιν ἔχω νὰ ὑποβάλω τὴν ἑξῆς. Κατὰ τὸ ἄρθρον δεύτερον τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἐθεωρήθησαν ἰσχύουσαι καὶ ἐπὶ ἐφέδρων καὶ ἐθνοφρουρῶν αἱ ἐν ἰσχύϊ ἤδη ποινικαὶ καὶ πειθαρχικαὶ διατάξεις. Ἤθελον νὰ ὑποβάλω εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν τὴν ἐρώτησιν ἄν θεωρῇ τὰς διατάξεις, τὰς ἤδη ἐν ἰσχύϊ, ὡς ἀποχρώσας διὰ νὰ ἐφαρμοσθῶσι καὶ ἐπὶ τῶν ἐφέδρων καὶ ἐθνοφρουρῶν, ἢ μήπως τυχὸν ὑπάρχῃ ἀνάγκη συμπληρώσεώς τινος τῶν διατάξεων τούτων, καὶ τὴν ἐρώτησιν ταύτην ὑποβάλλω, διότι ἐν Γαλλίᾳ μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ νέου στρατολογικοῦ νόμου εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπεκτείνωσι τὰς ἰσχυούσας ποινικὰς διατάξεις καὶ νὰ ἐφαρμόσωσι ἐπὶ τῶν ἐφέδρων καὶ ἐθνοφρουρῶν ἑτέρας διατάξεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀπαντῶνται εἰς τὴν ἡμετέραν νομοθεσίαν, π. χ. ὑποβάλλουσιν αἱ διατάξεις ἐκεῖναι τὸν ἀπερχόμενον ἐκ τῶν ἀσκήσεων ἔφεδρον ἢ ἐθνοφρουρὸν, τὸν ἀποστελλόμενον εἰς τὴν πατρίδα του, εἰς τὰ στρατιωτικὰ δικαστήρια μέχρι παρελεύσεως 6 μηνῶν διὰ πᾶν ἀδίκημα στρατιωτικὸν, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἐκτελέσει μετὰ τὴν ἀποχώρησίν του ἀπὸ τὰς τάξεις. Ἔθηκαν δὲ καὶ ἄλλας τινὰς διατάξεις, ἵνα δυνηθῶσι νὰ συγκρατήσωσι τὴν πειθαρχίαν ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ καὶ ἐθνοφρουρᾷ καὶ προλάβωσιν ἀντεκδικήσεις κατ’ ἀνωτέρων μετὰ τὴν ἀποχώρησιν ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας. Ὑποβάλλω τὴν ἐρώτησιν ταύτην, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, καὶ ἂν εὑρεθῇ βάσιμος, ληφθῇ φροντὶς νὰ συμπληρωθῶσιν αἱ στρατιωτικαὶ ποινικαὶ διατάξεις.

§73ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μίαν ἄλλην παρατήρησιν θὰ ὑποβάλω. Τὸ ἄρθρον 9ον βαθμολογεῖ δύω ποινὰς προσθέτου ὑπηρεσίας ἐξαρτῶν αὐτὰς ἐκ τοῦ χρόνου καθ’ ὃν καθυστέρησαν οἱ ἐν εἰρήνῃ ἀνυπότακτοι μετὰ τὴν προθεσμίαν, ἣν ὁρίζει τὸ ἄρθρον 7ον, δηλαδὴ ἂν καθυστέρησαν μέχρι 3 μηνῶν, ἐπιβάλλει πρόσθετον ποινὴν 6 μηνῶν, ἐὰν δὲ ὑπὲρ τοὺς τρεῖς μῆνας, πρόσθετον ποινὴν ἑνὸς ἔτους. Ὡς παρατηρεῖτε καὶ ἐνταῦθα γίνεται ὅ,τι ἐπὶ πλείστων ἄλλων νόμων, ἐξαρτῶνται δηλαδὴ αἱ ποιναὶ ἐκ χρονικοῦ τινος ὁρίου· τοῦτο ὅμως φέρει σπουδαῖα ἀδικήματα, διότι θὰ τιμωρῆται μὲ τὴν αὐτὴν ποινὴν τῆς προσθέτου ὑπηρεσίας τῶν 6 μηνῶν καὶ ἐκεῖνος ὅστις καθυστερεῖ μίαν ἡμέραν μετὰ τὰς 15 τοῦ ἄρθρου 7, καὶ ἐκεῖνος ὅστις καθυστερεῖ δύω καὶ δύω καὶ ἥμισυν μῆνας. Τί δὲ προσέτι ἄτοπον θὰ συμβαίνῃ; ὅτι ἀφοῦ ἅπαξ ὁ κληθεὶς ἐγένετο ἀνυπότακτος καθυστερήσας μίαν ἢ δύω ἡμέρας, θὰ εὑρίσκῃ πλέον συμφέρον νὰ μὴ προσέλθῃ καθ’ ὅλον τὸν χρόνον τῶν τριῶν μηνῶν, διότι καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ τῷ ἐπιβληθῇ ἡ αὐτὴ ποινή. Τὸ αὐτὸ ἄτοπον θὰ παρουσιάζεται καὶ διὰ τὴν πρόσθετον ποινὴν τοῦ ἔτους· ἂν δὲν παρουσιασθῇ ἐντὸς τῶν τριῶν μηνῶν, δύναται νὰ παρουσιασθῇ ὁπόταν θέλῃ, διότι πάντοτε τὴν αὐτὴν ποινὴν θὰ ὑποστῇ. Λοιπὸν ἡ διαβάθμισις τῶν ποινῶν, οὔτε δικαία εἶναι, οὔτε προσηκόντως ἐπενεργεῖ. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δικαιότερον καὶ μᾶλλον τελεσφόρον εἶναι νὰ γίνῃ μετριασμὸς τῆς ποινῆς, ἀλλ’ ἀνάλογος πρὸς τὸν χρόνον τῆς καθυστερήσεως. Νομίζω δηλαδὴ ὅτι ὁ νόμος δύναται νά κανονίσῃ τὰς προσθέτους ὑπηρεσίας ὡς ἑξῆς· ὁ καθυστερήσας πέραν τῶν 15 ἡμερῶν μεθ’ ἃς κηρύσσεται ἀνυπότακτος ὡρισμένας ἡμέρας θὰ ὑπηρετήσῃ διπλάσιον χρόνον τοῦ χρόνου τῆς καθυστερήσεως, ἂν καθυστερήσῃ π. χ. 10 ἡμέρας, θὰ ὑπηρετήσῃ 20, τοῦτο δὲ μέχρι προσθέτου ὑπηρεσίας ἑνὸς ἔτους. Εἰς τοῦτο ἴσως γίνῃ ἡ ἀντίῤῥησις ὅτι θὰ ἄρχεται ἡ ὑπηρεσία πολλῶν στρατιωτῶν καὶ θὰ λήγῃ εἰς ἐποχὰς διαφόρους ἐκείνων καθ’ ἃς γίνονται αἱ ἐτήσιοι προσκλήσεις τῶν κληρωτῶν, ἀλλ’ αὐτὸ γίνεται μὲ τὴν πρόσθετον ὑπηρεσίαν ὡς τὴν ὁρίζει τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου.

§74ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ λόγος, δι’ ὃν δὲν προετιμήθη ὁ τρόπος τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. βουλευτὴς, εἶναι ὁ ἑπόμενος. Παρετηρήθη ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ νόμου, ὅτι ἂν αἱ ποιναὶ προβαίνωσιν αὐξάνουσαι κατὰ μικρὸν, δὲν σπεύδει εἰς προσέλευσιν ὁ καλούμενος ὡς μὴ φοβούμενος τὴν ποινὴν, διότι ἡ ποινὴ εἶναι ἑκάστοτε μικρά. Ἂν ἔλθῃ μίαν ἡμέραν βραδύτερον, θὰ τῷ προστεθῇ καὶ ἑτέρα ἡμέρα ὑπηρεσίας· ἂν ἔλθῃ δύω ἡμέρας βραδύτερον, θὰ προστεθῇ δευτέρα ἡμέρα εἰς τὴν πρώτην. Οὐδέποτε εὑρίσκεται ἐνώπιον τοῦ κινδύνου μεγάλης προσθήκης ὑπηρεσίας, ἀλλὰ πάντοτε τῆς αὐτῆς, διὸ καὶ εὐκόλως ἀναβάλλει ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν τὴν προσέλευσιν· ἐνῷ ἂν μείνῃ ἡ διαβάθμισις καθ’ ὃν τρόπον περιελήφθη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἔχει ὑπ’ ὄψιν ὅτι, παρελθούσης τῆς πρώτης περιόδου, ἐπιβάλλεται ποινὴ μεγάλη, καὶ ἂν δὲν προσέλθῃ ἐντὸς τῆς δευτέρας διορίας, θέλει τῷ ἐπιβληθῆ ποινὴ ἔτι μεγαλειτέρα. Παρουσιάζεται οὕτως ἡ ποινὴ μετά τινος ὄγκου, ἐνῷ ἐν τῇ ἄλλῃ διαῤῥυθμίσει παρουσιάζεται πάντοτε κατατετμημένη καὶ μὴ ἐμποιοῦσα ἐντύπωσιν. Οὗτος ὑπῆρξεν ὁ λόγος τῆς τοιαύτης τοῦ ἄρθρου συντάξεως. Δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι καὶ τὸ ἕτερον σύστημα ἔχει τι ἀγαθόν. Ἐν τῇ ἀρχικῇ συντάξει τοῦ νομοσχεδίου εἶχε περιληφθῆ ὁ τρόπος ἐκεῖνος καὶ διεγράφη μετὰ πολλὰς συζητήσεις, διότι οἱ ὑπὲρ τοῦ ἑτέρου τρόπου συνηγοροῦντες λόγοι ἐθεωρήθησαν ἰσχυρότεροι.

§75ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὴν παρατήρησιν τοῦ κυρίου Δεληγεώργη εἶχον ἀποτείνει κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἀρχῆς εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην δὲν μοὶ ἐφάνη διατεθειμένος εἰς ἄρνησιν τῆς τροπολογίας μου. Νομίζω, ὅτι εἶναι συμφέρον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, συμφέρον πρὸς εὐκολωτέραν προσέλευσιν τῶν ὑποχρέων, νὰ τεθῇ βαθμολογία εἰς τὴν ποινὴν ἀναλόγως τῆς ἀπουσίας τῶν μὴ προσερχομένων, καὶ διὰ τοῦτο προτείνω, ὅπως ἐπιβάλλεται ποινὴ ἐπὶ τῆς ἀπουσίας ἑνὸς μηνὸς, δύω μηνῶν, ἐπὶ τῆς τῶν δύω μηνῶν, τέσσαρες καὶ οὕτω καθεξῆς μέχρι τῆς ποινῆς τοῦ ἔτους, ἐὰν ἀπουσιάσῃ ἔτος, διότι πλέον τοῦ ἔτους πρόσθετος ὑπηρεσία δὲν χωρεῖ. Ὥστε νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν ἀναλόγως τῆς ἐμπολέμου καταστάσεως καὶ μὴ νὰ θέσωμεν εἰς τὴν ἐπιστράτευσιν δύω ποινὰς, ὥστε νὰ μὴ ἦναι τόσον μεγάλαι αἱ ποιναί.

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρέπει νὰ ἔχετε ὑπόψιν, ὅτι τὰ περὶ ποινῶν ἐπιστρατεύσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀποτελοῦσι μεταβολὴν ἐπὶ τὸ ἐπιεικέστερον τῶν κειμένων· διότι ὁ κείμενος νόμος ἔχει διάφορον ποινὴν διὰ τὸν ἐν εἰρήνῃ καλούμενον, καὶ διάφορον ποινὴν διὰ τὸν ἐν πολέμῳ καλούμενον. Ὁ ἐν εἰρήνῃ καλούμενος καὶ μὴ παρουσιαζόμενος τιμωρεῖται διὰ φυλακίσεως ἑνὸς μηνὸς, ὁ δὲ ἐν πολέμῳ διὰ φυλακίσεως δύω ἐτῶν μέχρι πέντε, ἥτις ἐφαρμόζεται καὶ εἰς τὸν ἐν ἐπιστρατείᾳ καλούμενον, διότι ὁ κείμενος νόμος δὲν ποιεῖται διάκρισιν μεταξὺ ἐπιστρατείας καὶ πολέμου. Ἐθεωρήθη τοῦτο ἄτοπον, διότι ἐνῷ ἀλλαχοῦ ἡ κατάστασις τῆς ἐπιστρατείας ἀφομοιοῦται πρὸς τὴν κατάστασιν τοῦ πολέμου, παρ’ ἡμῖν πρέπει ἡ κατάστασις τῆς ἐπιστρατείας νὰ θεωρῆται ὡς πρώτη βαθμὶς πρὸς τὸν πόλεμον, καὶ τὰ πάντα πρέπει νὰ ἦναι παρ’ ἡμῖν ἐπιεικέστερα ἐν τῇ ἐπιστρατείᾳ ἢ ἐν πολέμῳ.

§77ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἶναι ἀξιοπερίεργον ὅτι ἐν ἅπασι τοῖς νομοθετήμασι τοῖς στρατολογικοῖς βλέπομεν ποινὰς ἀναγραφομένας, ὡς ἂν ὁ Ἕλλην δὲν ἠσθάνετο τὸ ὑψηλὸν καθῆκον εἶναι τὸ στρατεύεσθαι, καὶ νὰ ζητοῦν νὰ προπαρασκευάσουν διὰ τῆς μάστιγος τῶν ποινῶν τὸν Ἕλληνα νὰ πολεμήσῃ. Καὶ εἶναι περίεργον πῶς ἔχει ἐπικρατήσει ἡ χυδαιότης αὕτη τῶν ἰδεῶν παρ’ ἡμῖν εἰς διαρκῆ πιθηκισμόν, ὥστε δὲν δυνάμεθα ν’ ἀνακύψωμεν ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς ὑπαγωγῆς μας ὑπὸ τοὺς ὅρους τῆς κλίνης τοῦ Προκρούστου, ἧς τὰς ἀξιώσεις ἐγενίκευσεν ἐπὶ τὸ μὴ παραιτέρω ὁ κύριος Πρωθυπουργός· ἂν δὲν ἔχωμεν τὸ ἀνάστημα τοῦ Γάλλου ἢ τοῦ Γερμανοῦ, ἂν ὦμεν κοντοί, θὰ μᾶς τραβήξῃ νὰ μᾶς κάμῃ μακροτέρους· ἂν ὦμεν μακροί, θὰ μᾶς κόψῃ ἢ τοὺς πόδας ἢ τὴν κεφαλὴν διὰ νὰ ἐφαρμοζώμεθα εἰς τὴν κλίνην τοῦ Προκρούστου. Οἱ νόμοι, κύριοι, πρέπει νὰ ψηφίζωνται ἀνάλογοι πρὸς τὰς περιστάσεις καὶ τὰ ἤθη τοῦ Ἔθνους. Ὅταν βλέπῃ τις ἀναγραφομένας τοιαύτας ποινάς, νομίζει ὅτι οἱ Ἕλληνες εἶναι προδόται, ἀφιλότιμοι ἢ ἀφιλοπάτριδες. Πλανᾶσθε· ὁ Ἕλλην δὲν προσέρχεται, διότι δὲν ἔχει πεποίθησιν πλέον εἰς τὴν Κυβέρνησίν του· ἀνορθώσατε λοιπὸν τὰς Κυβερνήσεις, τὴν ἠθικὴν ποιότητα τῶν πολιτευομένων, καὶ θὰ ἔχητε τότε ἐμπιστοσύνην ἐκ μέρους τοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ ἐδῶ δὲν γίνεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῖς ὅροις τῆς λογικῆς καὶ τῆς πειθοῦς, ἀλλὰ τοῖς ὅροις τῆς σωματεμπορείας· ἐγὼ δὲν ἤθελα νὰ ὁμιλήσω, ἀλλὰ λαμβάνω τὸν λόγον διὰ νὰ μὴ θεωροῦν οἱ ξένοι ὅτι οἱ Ἑλληνόπαιδες εἶναι χειρότεροι προδόται καὶ ἀπὸ τοὺς Ἑβραίους. Λοιπὸν πρέπει ν’ ἀποφύγητε τὴν κλίνην τοῦ Προκρούστου καὶ νὰ ὀργανώσητε τὸν στρατὸν ὡς ἐμπρέπει εἰς τὸ Ἔθνος μας· νὰ ὀργανώσητε τὴν ἐθνοφυλακήν, ἰδίᾳ ἡ ἐθνοφυλακὴ διατηρεῖται λέγει τὸ Σύνταγμα, καὶ ἐν τούτοις ἡ νομοθεσία, τὴν ὁποίαν κατὰ σειρὰν ψηφίζομεν, ἀποδεικνύει ὅτι ἡ Ἐθνοφυλακὴ καταργεῖται. Οἱ νομοθετήσαντες τὰ περὶ Ἐθνοφυλακῆς, ἐμελέτησαν τὰ περὶ τοῦ χαρακτῆρος τοῦ Ἔθνους. Τίς ἐξ ὑμῶν ἀρνεῖται ὅτι ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ του ἕκαστος πολίτης προσκαλούμενος προθύμως θὰ προσέρχηται καὶ θέλει δαπανᾷ καὶ διὰ τὸν ἱματισμόν του καὶ διὰ τὴν τροφήν του; Καὶ ὁ κ. Λομβάρδος τὸ παρεδέχθη, ἔκαμεν ἕνα λόχον εἰς τὴν Ζάκυνθον καὶ τοὺς ἐντοπίους κατατάσσει εἰς τὸν λόχον ἐκεῖνον.

§78ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παντοῦ γίνεται.

§79ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Φέρετε ἕνα λόχον καὶ εἰς τὸν Πόρον καὶ τότε μάλιστα.

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ νομοὺς τὸ ἐκάμαμεν καὶ ὄχι κατ’ Ἐπαρχίας.

§81ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Λοιπὸν κάμετε ἓν βῆμα ἀκόμη, καὶ κάμετέ το κατ’ Ἐπαρχίας. Φέρετε λοιπὸν κατὰ τὸν χαρακτῆρα τὸν ἐθνικὸν τὸ στρατεύεσθαι διὰ ν’ ἀσκῶνται ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις, καὶ οὔτε στρατοδικεῖα θέλετε ἔχει, καὶ οὔτε τὰ ἐγκλήματα τὰ φοβερά, τὰ ὁποῖα σήμερον ἀπαντῶμεν, καὶ οὔτε τὴν φυγοδικίαν, οὔτε τὴν λῃστείαν, καὶ θὰ ἔχητε οἰκονομίαν 20 ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ ὁμιλῶ εἰς ὦτα μὴ ἀκουόντων· ἂς γυμνάζωνται οἱ Ἑλληνόπαιδες τρὶς τῆς ἑβδομάδος ἀπὸ 16–50 ἐτῶν, εἶνε καλλίτερον τοῦτο· διότι τί σᾶς ὠφελεῖ νὰ ἐξασκῆται ὁ Ἕλλην κατὰ πᾶν δεύτερον ἔτος ἐπὶ 30 ἡμέρας, ὅταν μετὰ τὴν ἐξάσκησίν του θὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὰς οἰκογενειακάς του ἀναπαύσεις; Ἐξησκήθη ἐπὶ πενταετῆ δεδόσθω θητείαν, πλὴν τίς ἡ ὠφέλεια ὅταν δὲν πρόκηται μετὰ τὴν θητείαν του ἀμέσως νὰ βαδίσῃ κατὰ τοῦ ἐχθροῦ; ὄχι. Κατόπιν μένει 15 ἔτη οἴκοι καὶ ἀπομανθάνει πᾶν ὅ,τι ἔμαθε· κατὰ τί λοιπὸν ὠφελεῖ τὴν Πατρίδα τοῦτο; Μόνον καταστροφὴν φέρει. Εἶνε περίεργον ὅτι αἱ ἀλήθειαι αὐταὶ δὲν γίνονται ἐδῶ καταληπταὶ, καὶ σᾶς λέγουν θέλομεν στρατὸν γερμανικόν· ἀλλὰ δὲν εἶναι προτιμότερον καὶ καλλίτερον νὰ γυμνάζητε ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις αὐτῶν τοὺς μικροτέρους δὶς τῆς ἑβδομάδος, δὶς τοῦ μηνὸς τοὺς μεγαλειτέρους, καὶ νὰ βλέπητε νὰ συγκεντρόνωνται ἐκ τῆς Ἐπαρχίας εἰς τὸν νομὸν, καὶ ἐκ τῶν νομῶν 200 χιλιάδας λογχῶν ὁδευούσας εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς Ἐπικρατείας; Δὲν εἶναι αὐτὸ ἄσκησις; Σήμερον προσβάλλετε καὶ ἑαυτοὺς ἐπὶ ἐλλείψει κοινοῦ νοὸς καὶ τὴν Πατρίδα ἐπὶ ἐλλείψει πατριωτῶν.

§82ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν εἰς τὸν παλαιὸν νόμον διάταξις περὶ τιμωρίας ἐπιστράτων, εἶναι ἀληθής. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐμποδίζει ὅπως ἡ διάταξις ἡ ἐνταῦθα τεθεῖσα περὶ ἐπιστράτων ᾖ κατὰ τὴν θέλησιν τοῦ δικαστοῦ τοῦ μέλλοντος νὰ δικάσῃ βαρυτέρα παρ’ ἐκείνη, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποστῇ κατὰ τὴν ἐμπόλεμον κατάστασιν. Ὥστε ὁ δικαστὴς δύναται νὰ ἐκτιμήσῃ διὰ τὸν ἐν πολέμῳ δύω ἔτη, τὸν δὲ ἐν ἐπιστρατείᾳ τρία ἔτη· ὥστε ὁ κατὰ τὸν πόλεμον φεύγων προδότης νὰ τιμωρῆται ἐλαφρότερον, τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθὸν, καὶ δι’ αὐτὸ συνιστῶ νὰ ἐλαττωθῇ τὸ ὅριον, νὰ φθάσῃ μέχρι δύω ἐτῶν, ἀλλὰ νὰ ἄρχηται ἀπὸ δύω μηνῶν μέχρι τριῶν δυσαναλόγως. Αἱ μεγάλαι ποιναὶ κατὰ θεωρίαν τοῦ ποινικοῦ δικαίου, τὴν ὁποίαν γνωρίζετε πάντες, δὲν συντελοῦσι πρὸς διόρθωσιν· ἀπ’ ἐναντίας, συντελοῦσιν εἰς αὔξησιν τῶν ἐγκλημάτων· διότι ἀτυχῶς αἱ μεγάλαι ποιναὶ δὲν ἐπιβάλλονται ὑπὸ τῶν δικαστῶν, ὅταν δὲν ἦναι καὶ τὸ ἔγκλημα ἀνάλογον. Ἀπόδειξις εἶναι ὅτι εἰς τὸν ποινικὸν στρατιωτικὸν νόμον ὑπάρχει διάταξις, καθ’ ἣν τιμωροῦνται μὲ δύο ἔτη οἱ λιποτάκται, οἱ δὲ στρατοδίκαι ἀθωοῦσι καθ’ ἑκάστην, διότι, ἐὰν καταδικάσουν, θ’ ἀναγκασθοῦν νὰ ἐπιβάλουν δύω ἐτῶν φυλάκισιν. Δι’ αὐτὸ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ δεχθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς μετρίασιν.

§83ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὑποθέτω, ὅτι οἱ ἐφαρμόσοντες τὸν νόμον θὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψει τὰς περιστάσεις καὶ κατ’ αὐτὰς θὰ ἐπιβάλωσι τὴν ποινὴν, ἀλλ’ ἴσα ἴσα διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἡ παραδεχομένη ἐν τῷ ἄρθρῳ βαθμολογία ὀφείλει νὰ ἦναι ἐπιεικεστέρα καὶ νὰ παρέχῃ εὐρύτερον στάδιον εἰς τὴν ἐκτίμησιν τοῦ δικαστοῦ. Ὁ ἐλάχιστος ὅρος τοῦ ἑνὸς ἔτους εἶναι πολὺ βαρὺς, καθότι θὰ παρουσιασθῶσι περιστάσεις ἀνυποτάκτων ἐν καιρῷ ἐπιστρατείας, ἕνεκα τῶν ὁποίων θὰ εὑρεθῶσιν οἱ δικασταὶ εἰς θέσιν εἴτε νὰ ἀπολύσωσι τὸν ἀνυπότακτον, εἴτε νὰ ἐπιβάλωσιν εἰς αὐτὸν ποινὴν, ἥτις ἐν τῇ συνειδήσει αὐτῶν θὰ ὑπάρχῃ λίαν αὐστηρὰ ἢ καὶ ἄδικος. Καὶ π. χ. ἐὰν ἐπίστρατός τις, ἀντὶ νὰ προσέλθῃ ἐντὸς τῆς προθεσμίας, προσέρχηται μετὰ 5 ἡμέρας, παρασταθῶσι δὲ τοιαῦτα περιστατικὰ ἐνώπιον τῶν δικαστῶν, ἅτινα θέλουσι τοὺς πείσει, ὅτι οἰκογενειακαὶ ἢ ἄλλαι περιστάσεις ἠνάγκασαν τὸν ἐπίστρατον νὰ μὴ προσέλθῃ ἐγκαίρως, τί θὰ συμβῇ εἰς τοιαύτην περίστασιν, ἂν ἦναι ἠναγκασμένος ὁ δικαστὴς νὰ τῷ ἐπιβάλῃ ὡς ἐλαχίστην ποινὴν δύω ἔτη; Θὰ ἦτο καλλίτερον, ἐὰν ὁ ἐλάχιστος ὅρος ἦτο πολὺ μικρότερος τοῦ προσδιοριζομένου ἐν τῷ νόμῳ· διότι ἄλλως θὰ ἐπέλθῃ τὸ ἀποτέλεσμα, εἴτε νὰ δικάσουν παρὰ τὴν συνείδησίν των οἱ δικασταὶ, εἴτε ν’ ἀπολύσωσι τὸν κατηγορούμενον, ὡς μὴ κρίνοντες ἀνάλογον τὴν ποινήν. Τοῦτο συμβαίνει νῦν εἰς τοὺς δικαστὰς, τοὺς ἐφαρμόζοντες τὸν Ποινικὸν Νόμον, ὁσάκις αἱ ἐπιβαλλόμεναι ὑπὸ τούτου ποιναὶ εἰσὶ λίαν αὐστηραί, διότι ὑποχρεοῦνται ἢ ν’ ἀπολύσωσι τοὺς δικαζομένους ἢ νὰ ἐπιβάλωσι μὲν τὴν ποινὴν, νὰ συνιστῶσιν ὅμως συνάμα τὸν καταδικαζόμενον εἰς τὴν βασιλικὴν χάριν. Ὅταν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι δικασταὶ, οἱ ὁποῖοι θὰ δικάσωσι, βεβαίως θὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψει τὰς περιστάσεις, καὶ εἰς αὐτὰς στηριζόμενοι θὰ ἐφαρμόζωσι τὴν ἀνάλογον ποινὴν, διατί νὰ μὴ καθιερώσωμεν τὴν ἀνάλογον κλίμακα καὶ νὰ χορηγήσωμεν τὴν ἀπαιτουμένην εὐρύτητα εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου; Ὅθεν ὀρθὸν καὶ σκόπιμον θεωρῶ νὰ ψηφισθῇ ὡς ἐλάχιστος ὅρος διὰ τὸν ἀνυπότακτον ἐν ἐπιστρατείᾳ ἀπὸ τριῶν μηνῶν μέχρι τριῶν ἐτῶν· διὰ τὸν ἀνυπότακτον δὲ ἐν ὥρᾳ πολέμου ἀπὸ ἓξ μηνῶν μέχρι 5 ἐτῶν.

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κυριώτερος σκοπὸς τῆς ποινῆς ταύτης εἶναι ἡ ἐντύπωσις ἡ προξενουμένη ἐξ αὐτῆς ἐπὶ τοὺς ὑποχρέους εἰς προσέλευσιν· ἐὰν δὲ ἐλαττώσωμεν τὸν κατώτατον ὅρον, μὴ ἀμφιβάλλωμεν, ὅτι αἱ ἐντυπώσεις ἐκ τοῦ κατωτάτου τούτου ὅρου θέλουσι μορφοῦσθαι, γενικὴ ἰδέα θέλει σχηματισθῆ, ὅτι ἡ ποινὴ εἶναι ἡ τοῦ κατωτάτου ὅρου. Διατρέχω τὸν κίνδυνον, θὰ λέγῃ πρὸς ἑαυτὸν ὁ ἐπίστρατος, νὰ τιμωρηθῶ διὰ φυλακίσεως τριῶν μηνῶν. Τοῦτο πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ κατώτατος ὅρος εἶναι ὁ θεωρούμενος παρ’ ἡμῖν ὡς κανὼν, ἑπομένως αἱ ἐντυπώσεις ἐκ τούτου θέλουσι προξενηθῆ, ἡ δὲ ἐπιστράτευσις εἶναί τι τοσοῦτον σπουδαῖον εἰς τὴν Πολιτείαν, ὥστε δὲν ἐπιτρέπεται νὰ κανονίσωμεν τὰ τῆς ποινῆς διὰ τρόπου, πείθοντος τὸν καλούμενον, ὅτι ἀποφεύγων τὴν ὑπηρεσίαν, δὲν θέλει ὑποστῆ βαρεῖαν ποινήν. Ἡ ποινὴ, ἡ ὑπὸ τοῦ κειμένου νόμου ἐπιβαλλομένη, εἶναι αὐτὴ ἡ ὑπὸ τοῦ Γαλλικοῦ νόμου ἐπιβαλλομένη, ἑπομένως αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Πόρου, ὅτι ἀναγκαζόμεθα ἐν Ἑλλάδι νὰ θέτωμεν βαρείας ποινὰς διὰ τὰς στρατολογικὰς ὑποχρεώσεις, διότι αἱ στρατιωτικαὶ ὑποχρεώσεις ἐν Ἑλλάδι, ὡς ἐκ τοῦ καταρτισμοῦ τῶν ὑποχρεώσεων τούτων καὶ ὡς μὴ συμφωνοῦσαι πρὸς τὰ ἤθη καὶ ἔθιμα τοῦ Τόπου, μόνον διὰ τοιούτων ποινῶν δύνανται νὰ ἐπιβληθῶσι, δὲν εἶναι εὔστοχοι, ἀφοῦ αἱ ὑποχρεώσεις αὗται, ἂν δὲν ἦναι σύμφωνοι πρὸς τὰ ἤθη καὶ ἔθιμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, βεβαίως εἶναι σύμφωνοι πρὸς τὰ ἤθη καὶ ἔθιμα τοῦ Γαλλικοῦ λαοῦ· ἐν τούτοις καὶ ἐκεῖ ἐθεωρήθη, ὅτι τοιαύτη ποινὴ εἶναι ἀναγκαία. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς προέτεινεν ἐκτὸς τῆς ἐλαττώσεως τοῦ κατωτάτου ὅρου τὴν ἐλάττωσιν καὶ τοῦ ἀνωτάτου. Ὡς πρὸς τὴν παραδοχὴν ἐλαττώσεως τοῦ ἀνωτάτου ὅρου δὲν ἔχω πολλὴν δυσκολίαν, διότι ὁ ἀνώτατος ὅρος σπανίως ἐπιβάλλεται, ὁ κατώτατος ὅρος εἶναι ὁ ἔχων τὴν σπουδαιότητα. Ἐῤῥέθη ὅμως, ὅτι ἐπιβάλλοντες κατώτατον ὅρον, οἷον ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ ἀναγράφομεν, καὶ πολλῷ μᾶλλον οἷον ἀναγράφει ὁ κείμενος ἤδη νόμος διὰ τὴν ἐπιστράτευσιν, θέτομεν τὸν δικαστὴν εἰς ἀμηχανίαν ἐν ταῖς περιπτώσεσιν, ἐν αἷς ὑπάρχει δικαιολογία σπουδαία καὶ ἔκτακτος διὰ τὸν κληθέντα, ὅπως μὴ παρουσιασθῇ· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐῤῥέθη, ὁ δικαστὴς ἀναγκάζεται ἢ νὰ κηρύξῃ ἀθῶον ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἀπεδείχθη παραβὰς τὸν νόμον, διὰ νὰ μὴ ἦναι ἡ ποινὴ δυσανάλογος πρὸς τὸ ἔγκλημα αὐτοῦ, ἢ νὰ τὸν τιμωρήσῃ μὲν, καίτοι ὁ δικαστὴς θεωρεῖ, ὅτι δυσαναλόγως τιμωρεῖται, νὰ τὸν συστήσῃ δὲ εἰς τὴν βασιλικὴν χάριν. Τὸ κατ’ ἐμὲ ἀμφότερα ταῦτα εἶναι προτιμότερα τῆς ἐλαττώσεως τοῦ κατωτάτου ὅρου· διότι, ἂν τῷ ὄντι ἡ περίστασις εἶναι οὕτως ἔκτακτος, ὥστε ἡ συνείδησις τοῦ δικαστοῦ νὰ ἐξανίσταται κατὰ τῆς βαρείας ποινῆς ἐν τῇ εἰδικῇ περιπτώσει, ἡ κήρυξις τοῦ κατηγορουμένου ὡς ἀθώου δὲν βλέπω, ὅτι εἶναι κακόν· ἂν ὅμως ὁ δικαστὴς ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θεωρήσῃ μὲν, ὅτι πρέπει οὐχ ἧττον νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ γράμμα τοῦ νόμου, συστήσῃ δὲ τὸν κατηγορούμενον εἰς τὴν βασιλικὴν χάριν, θέλει συμβῆ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἴδομεν συμβαῖνον συχνὰ ἐν ἐκτάκτοις περιστάσεσι. Κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἐπιστρατεύσεως, ὅτε αἱ περιστάσεις τῆς λιποταξίας ἦσαν τοιαῦται, ὥστε νὰ ὑπαγορεύσωσι τὸ μέτρον εἰς τοὺς δικαστὰς τῆς συστάσεως εἰς τὴν βασιλικὴν χάριν, ἐπὶ πασῶν τούτων τῶν περιστάσεων ἐν γένει ἐχορηγήθη χάρις δι’ ἐλαττώσεως τῆς ποινῆς ἀπὸ τῆς διετίας εἰς ἓν ἔτος καὶ κατόπιν εἰς τρεῖς μῆνας. Τοῦτο θέλει συμβῆ καὶ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ· ἂν ἐν ταῖς περιπτώσεσιν, εἰς ἃς ἀφώρων αἱ παρατηρήσεις τῶν κυρίων βουλευτῶν, ἡ ποινὴ καθίστατο δυσανάλογος, ἡ σύστασις τοῦ δικαστηρίου εἰς τὴν βασιλικὴν χάριν ἤθελε γείνει, καὶ ἀναντιῤῥήτως ἡ βασιλικὴ χάρις ἤθελε δοθῆ ἐν μέτρῳ τοσούτῳ εὐρεῖ, ὅσον καὶ τὸ τέως ἐφαρμοσθέν.

§85ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νομίζει, ὅτι αἱ ποιναὶ ἔχουσι τὸν σκοπὸν τῆς ἐκφοβίσεως.

§86ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο.

§87ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἐδῶ ἐθεωρήσατε ὡς τοιοῦτον τὸν σκοπὸν τῆς ποινῆς. Αἱ ποιναὶ τίθενται πρὸς ἀνόρθωσιν τοῦ δικαίου; τίθενται δηλαδὴ ἀνάλογοι τοῦ ἀδικήματος καὶ πρὸς ἐπανόρθωσιν τοῦ διὰ τῆς ἀξιοποίνου πράξεως προσβληθέντος δικαίου. Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὀλίγον, ὡς φαίνεται, σεβόμενος καὶ τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ τὴν εὐθύτητα τῶν δικαστῶν, εἶπεν, ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει τεθῇ κατώτατος ὅρος μικρότερος, πάντες, ὡς συμβαίνει παρ’ ἡμῖν, θὰ ἔχωσι τὴν ἰδέαν, ὅτι δὲν ὑπάγονται εἰμὴ εἰς τὸν κατώτατον αὐτὸν ὅρον. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀληθὲς τοῦτο, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι καὶ εὐλαβὴς ἡ ἔκφρασις αὕτη, προκειμένου περὶ τῶν ἀποφάσεων τῶν Ἑλληνικῶν δικαστηρίων. Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ ἀνυποταξία φέρῃ τὸν χαρακτῆρα δικαιολογοῦντα τὴν ἐπιβολὴν ποινῆς βαρυτέρας, βεβαίως τὰ δικαστήρια θέλουσιν ἐπιβάλει τὴν βαρυτέραν ταύτην ποινὴν, καὶ δὲν πρέπει νὰ περιορίσωμεν τὰ δικαστήρια δι’ ἀναγραφῆς κατωτάτου ὅρου, ὅστις, ὡς μάλιστα ἀναγράφεται εἰς τὴν περίστασιν τοῦ πολέμου, εἶναι βαρύτατος, τουτέστι τῶν δύω ἐτῶν. Ὑπάρχουσι περιστάσεις, αἱ πλείονες, ἴσως 90 τοῖς 100 ἐκ τῶν καλουμένων θέλουσιν ὑπερβῆ τὸ τριήμερον τῆς προθεσμίας ἐν περιπτώσει πολέμου, οὐχὶ ἐκ δολίας προαιρέσεως, ἀλλ’ ἐξ ἀδυναμίας νὰ προσέλθωσιν ἐντὸς τοῦ ἐλαχίστου τούτου χρονικοῦ διαστήματος. Λυποῦμαι, διότι δὲν ἤμην παρὼν, καὶ δὲν πταίω ἐγὼ, διότι δὲν ἤμην παρὼν, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προηγουμένου ἄρθρου, τοῦ κανονίζοντος τὴν κήρυξιν τῆς ἀνυποταξίας, διότι ἤθελον καταδείξει τὰς δρακοντείους αὐτοῦ διατάξεις, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν χορηγουμένην προθεσμίαν. Σεῖς, οἵτινες εἶσθε ἐκ τῶν Ἐπαρχιῶν, δύνασθε νὰ φαντασθῆτε, ἂν ἦναι δυνατὸν νὰ παρουσιασθῇ τις ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν, καλούμενος ἐν περιπτώσει πολέμου, καὶ νὰ κρίνητε, ἂν ἦναι δίκαιον νὰ ἐπιβάλωμεν ἐπὶ τῇ παραβάσει τριημέρου διορίας διετῆ φυλάκισιν, ἐν δὲ τῇ περιπτώσει τοῦ 8 ἄρθρου ἐνιαύσιον κατὰ κατώτατον ὅρον! Ἤκουσα δὲ μετ’ ἀπορίας ἐκεῖνο, ὅπερ εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἀλλοίμονον εἰς τὴν δικαιοσύνην, ἂν διὰ τοῦ προσδιορισμοῦ ἐν τῷ νόμῳ βαρειῶν καὶ ἀδίκων ποινῶν ἀναγκάζωμεν αὐτὴν ἢ νὰ μὴ ἐκτελῇ τὸν νόμον ἢ νὰ ἐπικαλῆται τὴν βασιλικὴν χάριν. Ἡ ἐνάσκησις τοῦ δικαιώματος τῆς ἀπονομῆς χάριτος δέον νὰ ᾖ τι ὅλως ἔκτακτον, τότε δὲ μόνον ἐνδείκνυται ἐν τόπῳ τινὶ, ὅτι ὑπάρχει καὶ λειτουργεῖ καλῶς ἡ δικαιοσύνη τοῦ Κράτους, ὅταν ὀλίγαι ἦναι αἱ δικαίως διδόμεναι βασιλικαὶ χάριτες. Ἀλλὰ ποῖον ἄλλο θέλει ἔχει ἀποτέλεσμα ἡ τοιαύτη τῶν ὑγιῶν ἀρχῶν τοῦ δικαίου παραβίασις; Πλὴν τῆς καταργήσεως τῆς ἐνεργείας τῶν δικαστηρίων, θέλει μεταβληθῆ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου τούτου εἰς πολιτικὴν συναλλαγὴν, διότι εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι θὰ ὑπάρχῃ πάντοτε ἐν τῇ Ἐξουσίᾳ κόμμα τι, ὅτι τὸ κόμμα θὰ ἔχῃ φίλους, θὰ ἔχῃ καὶ ἀντιπάλους, καὶ ὅτι οἱ μὲν ἀντίπαλοι θὰ ἦναι ἀδύνατον νὰ ἐλπίσωσι τὴν διόρθωσιν τῆς ἐκ τοῦ νόμου ἐπιβαλλομένης ἀνεπαρκείας τῶν δικαστηρίων διὰ βασιλικῆς χάριτος, οἱ δὲ φίλοι θ’ ἀπολαμβάνωσιν αὐτὴν, καὶ θὰ καταντήσῃ καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὅπερ ἀφορᾷ τὴν ὑψίστην ὑπηρεσίαν, ἣν δύναται νὰ προσφέρῃ ὁ Ἕλλην εἰς τὴν πατρίδα αὑτοῦ, νὰ τελῆται τὸ ἀπαίσιον σύστημα τῆς καταδιώξεως τῶν ἀντιπάλων καὶ τῶν παροχῶν πρὸς τοὺς φίλους. Θὰ καταστῇ δηλαδὴ ἀντικείμενον ὠφελειῶν καὶ ροσφετίων ἢ πολιτικῆς καταδιώξεως ἡ εἰς τὴν τιμὴν, τὴν ὕπαρξιν τῆς πατρίδος ἀφορῶσα ὑποχρέωσις τῶν πολιτῶν. Νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ νομοθετῶνται οὕτως οἱ νόμοι. Διὰ τοῦτο παραδέχομαι καὶ ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κραναίας βουλευτοῦ, τοῦ νὰ περιορισθῇ ὁ κατώτατος ὅρος ἐν μὲν τῇ πρώτῃ περιπτώσει, τῇ τοῦ πολέμου, εἰς ἑξάμηνον, ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ περιπτώσει, τῇ τῆς ἐπιστρατείας, εἰς τρίμηνον. Δὲν εἶναι δὲ ὀλίγη ἡ φυλάκισις ἓξ μηνῶν, οὔτε ἡ τῶν τριῶν μηνῶν διὰ παράβασιν τοιαύτην, ἥτις οὐδέποτε ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ τὸν χαρακτῆρα τῆς δολίας προαιρέσεως. Ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ τὸν χαρακτῆρα ἀδυναμίας προσελεύσεως ἐγκαίρου, ἀλλὰ καὶ ὁσάκις φέρει χαρακτῆρα ἀποφυγῆς τῆς ἐκπληρώσεως τῆς ὑποχρεώσεως, δὲν ἔχει ὁ ἀποφεύγων τὴν δολίαν προαίρεσιν τοῦ πρᾶξαι τὸ κακὸν, ἀποφεύγει ἴσως ἐκ φόβου. Λοιπὸν τρίμηνος φυλάκισις καὶ ἑξάμηνος εἶναι ἐπαρκής. Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δέχεται εὐχαρίστως τὸν περιορισμὸν τοῦ ἀνωτάτου ὅρου. Ἠπόρησα, ὅταν εἶδον ἀναγραφόμενον ὡς ἀνώτατον ὅρον φυλακίσεως τὸν ἀνώτατον ὅρον τὸν ὑπὸ τοῦ Ποινικοῦ Νόμου ὁριζόμενον ἐν τῷ περὶ τῆς ποινῆς τῆς φυλακίσεως σχετικῷ ἄρθρῳ. Φρονῶ δὲ, ὅτι καὶ οἱ ἀνώτατοι ὅροι πρέπει νὰ ἐλαττωθῶσι, διότι δύνασθε νὰ φαντασθῆτε οἵας συνεπείας θέλει ἔχει ἡ φυλάκισις μέχρι πέντε ἐτῶν χιλιάδων πολιτῶν. Καθόσον δὲ ἀφορᾷ εἰς τὴν πρόσθετον ὑπηρεσίαν, νομίζω, ὅτι ἡ παρατήρησις, ἡ ὑποβληθεῖσα ὑπό τε τοῦ κ, Δεληγεώργη καὶ ὑπὸ τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ, εἶναι ὀρθή· ὡς εἶναι συντεταγμένον τὸ ἄρθρον, ἡ ἀδικία κραυγάζει, διότι καὶ ἐκεῖνος, ὅστις θὰ προσέλθῃ μίαν ἡμέραν βραδύτερον τῆς ὁρισθείσης, ὑπόκειται εἰς τὴν πρόσθετον ὑπηρεσίαν τῶν ἓξ μηνῶν, καὶ ἐκεῖνος, ὅστις θὰ καθυστερήσῃ τρεῖς ὅλους μῆνας, εἰς τὴν αὐτὴν ὑπόκειται πρόσθετον ὑπηρεσίαν. Δὲν εἶναι δὲ μόνον ἄδικον τοῦτο, ἀλλ’ εἶναι συγχρόνως καὶ διὰ τὸν στρατὸν ἀσύμφορον· διότι, ὅταν τις γινώσκῃ, ὅτι οὐδὲν ἔχει νὰ ζημιωθῇ παρατείνων τὴν καθυστέρησιν, θέλει βεβαίως φθάσει εἰς τὸ ἀκρότατον χρονικὸν σημεῖον, ὅπερ θέλει ἀποστερεῖ τὸν στρατὸν ἐπὶ χρόνον πολὺν τῶν ἀνδρῶν, οἵτινες ἀπαιτοῦνται πρὸς συμπλήρωσιν τῶν τάξεων αὐτοῦ. Ἄν ὁ σκοπὸς, ὃν ὀφείλομεν νὰ ἐπιδιώκωμεν διὰ τοῦ νόμου, συνίσταται εἰς τὴν ὅσον οἷόν τε ταχυτέραν συμπλήρωσιν τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, ὁ σκοπὸς οὗτος δὲν ἐξυπηρετεῖται διὰ τῆς προκειμένης διατάξεως. Ἡ περὶ τούτου πρότασις τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ αἴρει ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν ἀδικίαν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὴν εἰς τὸν στρατὸν προσγιγνομένην ζημίαν, διότι βεβαίως θὰ προσέρχωνται ταχύτερον οἱ καλούμενοι, ἐὰν ἀναλόγως τῶν ἡμερῶν τῆς καθυστερήσεως αὐτῶν ὁρισθῶσιν αἱ ἐπιβαλλόμεναι ποιναὶ προσθέτου ὑπηρεσίας. Ἑπομένως ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν ταύτην.

§88ΚΟΡΠΑΣ. Ὅπως εἶναι βέβαιον ὅτι ἐν καιρῷ πολέμου καὶ ἐπιστρατεύσεως πρέπει νὰ ὦμεν αὐστηροὶ πρὸς τοὺς ἀνυποτάκτους, οὕτως ἐπίσης εἶναι δίκαιον πρὸς τοὺς ἐν ὥρᾳ εἰρήνης τοιούτους νὰ ὦμεν ἐπιεικέστεροι. Ἐπειδὴ δὲ αἱ παρατηρήσεις, αἱ γενόμεναι τὴν στιγμὴν ταύτην, ἀποδεικνύουσιν ὅτι καὶ ὁ μετὰ δεκαπέντε ἡμέρας προσερχόμενος καὶ ὁ μετὰ δύω μῆνας καὶ 29 ἡμέρας τὴν αὐτὴν ὑφίστανται ποινὴν ἢ ὑποχρέωσιν, ὅπερ δὲν φαίνεται λίαν ὀρθὸν, δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν μέσον τινὰ ὅρον, π. χ. ὁ μετὰ δεκαπέντε ἡμέρας προσερχόμενος καὶ ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς νὰ ὑποχρεοῦται εἰς πρόσθετον ὑπηρεσίαν τριῶν μηνῶν καὶ οὐχὶ εἰς ἕξ ὡς ἄχρι τοῦδε· ὁ ἐντὸς τῶν δύω ἑπομένων μηνῶν προσερχόμενος νὰ τιμωρῆται μὲ ἓξ μηνῶν ὑπηρεσίαν, ὁ δὲ μετὰ ταῦτα εἰς τὸ διπλάσιον, ἤτοι μὲ ἓν ἔτος.

§89ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγὼ βεβαίως, κύριε Πρόεδρε, δὲν δέχομαι τὴν θεωρίαν, τὴν ὁποίαν ἤκουσα παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ὁ σκοπὸς οἱασδήποτε ποινῆς εἶναι ἡ ἐκφόβισις ἐκείνου, ὅστις δύναται νὰ ἀδικήσῃ· διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ ἐπιείκεια τῆς ποινῆς εἶναι νόμος ἀναπόδραστος, τὸν ὁποῖον σήμερον πάντες οἱ ποινικολόγοι ἀναγνωρίζουσι, διότι δι’ αὐτῆς κατωρθώθη νὰ ἐπιβάλλωνται αἱ ποιναὶ, ἐνῷ τοὐναντίον διὰ τῆς αὐστηρότητος τῶν ποινῶν θέτουσι τὸν δικαστὴν εἰς δύσκολον θέσιν, φερόμενον ἐνίοτε εἰς τὸ νὰ προτιμήσῃ τὴν ἀτιμωρησίαν τοῦ ἐνόχου. Ἀλλὰ προκειμένου νὰ τεθῶσι ποιναὶ ἐν περιπτώσει ἀνυποταξίας ἐν καιρῷ πολέμου, δὲν πιστεύω τις εὐκόλως νὰ συμφωνήσῃ μὲ ἐκείνους, οἵτινες κηρύσσονται ὑπὲρ τῆς ἐπιεικείας τῶν ποινῶν. Διὰ τοῦτο νομίζω καὶ ἐγὼ, ὅτι ἡ πρώτη παράγραφος τοῦ 9ου ἄρθρου πρέπει νὰ μείνῃ. Πρόκειται, κύριοι, περὶ τοῦ ὑπερτάτου συμφέροντος τῆς Πολιτείας, πρόκειται περὶ ἐκείνου, ὅστις ἀδιαφορεῖ, ὅταν ἡ Πολιτεία κινδυνεύῃ, καὶ ἡμεῖς ἐνταῦθα μεριμνῶμεν πῶς νὰ θέσωμεν εἰς αὐτὸν τὴν ἐλαφροτέραν ποινήν! Ἔχομεν, κύριοι, κοινὸν παράδειγμα, ἔχομεν τὸν ποινικὸν νόμον, ὅστις διὰ τὴν κλοπὴν τριῶν αἰγῶν ἐπιβάλλει ποινὴν ἀπὸ ἑνὸς ἕως πέντε ἐτῶν φυλακίσεως, καὶ θέλομεν δι’ ἐκεῖνον τὸν πολίτην, ὅστις δὲν δύναται παρὰ νὰ ἔχῃ τὸ ὄνομα τοῦ ἀτίμου πολίτου, ὅταν ἀποφεύγῃ τὴν ὑποχρέωσίν του, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ πατρὶς κινδυνεύει, θέλομεν νὰ δειχθῶμεν ἐπιεικέστεροι; Νομίζω, ὅτι τοιουτοτρόπως δὲν κερδίζομεν τὴν ὑπόληψιν τῶν πολιτῶν ὑπὲρ ἡμῶν. Πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ θάῤῥος νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν ποινὴν τοῦ νομοσχεδίου· ἐὰν δὲ μοὶ ἐπετρέπετο νὰ βελτιώσω τὸ νομοσχέδιον, ἤθελον ἐπιβάλει ὡς ἐλάχιστον ὅρον τὴν ποινὴν τῶν πέντε ἐτῶν.

§90ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ παρατηρῶ τὰ ἑξῆς: Ἐν αὐτῷ παρελείφθη ἡ περίπτωσις τῆς ἀνωτέρας βίας, περὶ ἧς κάμνει λόγον τὸ ἄρθρον 100 τοῦ Νόμου τοῦ 1878, ὅπερ τροποποιεῖ τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν. Ἐννοεῖ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὅτι τροποποιεῖται τὸ ἄρθρον 100 καὶ ὡς πρὸς τοῦτο καὶ ὅτι ἡ ἀνωτέρα βία, ἂν βεβαιωθῇ, δὲν ἀπαλλάσσει τὸν καθυστερήσαντα; Δὲν εἶναί τις δικαιολογημένος μὴ προσελθὼν ἐγκαίρως, διότι ἔπασχεν ἐξ ἀσθενείας π. χ., ἥτις καθίστα ἀδύνατον ἢ ἐπικίνδυνον τὴν προσέλευσίν του;

§91ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ δικαστήριον θὰ ἀποφανθῇ.

§92ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ δικαστήριον πιθανὸν νὰ σκεφθῇ ὅτι, ἀφοῦ μετεῤῥυθμίσθη τὸ ἄρθρον καὶ παρελείφθη ἡ ἀνωτέρα βία, αὕτη δὲν ἀπαλλάσσει.

§93ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Οἱ στρατοδίκαι εἶναι δικασταὶ ἔνορκοι, καὶ ἐὰν ἴδωσιν ὅτι εἷς στρατιώτης ἐξ ἀνωτέρας βίας δὲν προσῆλθε, θὰ τὸν ἀπαλλάξωσι.

§94ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἀρκεῖ τοῦτο, ἀφοῦ, ὑπάρχουσα ἡ ἀνωτέρα βία ἐν τῷ ἄρθρῳ 100, παρεσιωπήθη ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν. Πρέπει νὰ δώσῃ ἐξήγησιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἂν ἰσχύῃ κατὰ τοῦτο τὸ ἄρθρον 100. Δεύτερον πρέπει νὰ ἐξηγηθῇ τὸ ἑξῆς: Ἀφοῦ αἱ παραβάσεις ἄρχονται ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐπιστρατείας, ἀπὸ πότε λογίζεται ἡ ἔναρξις τῆς ἐπιστρατείας, ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ Διατάγματος περὶ ἐπιστρατείας, ἢ ἀπὸ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ὡρίσθη νὰ προσέλθωσιν οἱ καλούμενοι εἰς τὰ σώματά των;

§95ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅτι ὅσα ἐν τῷ ἄρθρῳ 100 τοῦ ἀρχικοῦ νόμου ὁρίζονται, δὲν μεταῤῥυθμίζονται δὲ διὰ τοῦ ἄρθρου 9ου τοῦ παρόντος νόμου, μένουσιν ἐν ἰσχύϊ, τοῦτο εἶναι πρόδηλον, διότι τὰ καταργούμενα ἀναφέρονται ῥητῶς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ. Τὸ ἄρθρον 25 ἀναγράφει ῥητῶς τὰς διατάξεις τὰς καταργουμένας. Εὐθὺς ὡς διάταξίς τις δὲν ἀναφέρεται ἐν αὐτῷ, διατηρεῖται ἐφ’ ὅσον δὲν ἐτροποποιήθη διὰ ῥητῆς διατάξεως ἑτέρου ἄρθρου τοῦ νόμου. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 9ου τροποποιεῖ τὸ ἄρθρον 100 ὡς πρὸς τὰς ποινὰς τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ ὡς πρὸς ἄλλα τινὰ ῥητῶς ἐν τῷ ἄρθρῳ κατονομαζόμενα. Τὰ περὶ ἀνωτέρας βίας δὲν ὀνομάζονται ἐν αὐτῷ, ἑπομένως διατηροῦσι πλήρη τὴν ἰσχύν των. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ἐὰν ἐγένετο ἄλλη ἐρώτησις.

§96ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πόθεν ἄρχεται ἡ ὑποχρέωσις;

§97ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς γνωστοποιουμένης καθ’ ὃν τρόπον ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ἐκλέξει.

§98ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πῶς θέλει γίνει τοῦτο;

§99ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ τρόπου, τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ἐκλέξει μεταξὺ τῶν διαγραφομένων ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 5.

§100ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μίαν ἄλλην ἀπορίαν σᾶς φέρω ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 9ου, τὸ ὁποῖον λέγει (τὸ ἀναγινώσκει). Εὑρίσκεται τις ἀνυπότακτος ἐν καιρῷ εἰρήνης καὶ κατόπιν ἐκδίδεται τὸ Διάταγμα τῆς ἐπιστρατεύσεως· πρέπει νὰ παρέλθῃ ἡ προθεσμία διὰ νὰ θεωρηθῇ ἀνυπότακτος;

§101ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ἄρθρον 7ον λέγει ἐν τῷ τελευταίῳ ἐδαφίῳ (ἀναγινώσκει). Ὥστε πρέπει νὰ παρέλθῃ καὶ ἡ διορία.

§102ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διότι ἀπεδέχθη τὴν πρότασίν μου περὶ μετριάσεως τῆς ποινῆς ἀπὸ τριῶν ἐτῶν εἰς δύω. Νομίζω, ὅτι εἶναι δίκαιον καὶ ὀρθὸν καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ νὰ δεχθῇ τὴν μετρίασιν καὶ τοῦ ἐλαχίστου ὅρου διὰ τὴν ἐν καιρῷ εἰρήνης ἐπιστρατείαν. Ἐὰν ἀποβλέψητε εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 42 τοῦ ᾼΛΓʹ νόμου, θὰ ἴδητε ὅτι λέγει «οἱ ἐν ὥρᾳ εἰρήνης ἢ ἐπιστρατείας διατελέσαντες ὡς ἀ«νυπότακτοι τιμωροῦνται μὲ πρόσθετον ὑπηρεσίαν ἐξ «μὲν μηνῶν κτλ.» ... Λοιπὸν ἀφοῦ ἐν ὥρᾳ εἰρήνης ἢ ἐπιστρατεύσεως τοῖς ἐπιβάλλει ποινὴν προσθέτου ὑπηρεσίας, σήμερον δὲ παραδέχεται ὁ Ὑπουργὸς, ὅτι ὑπάρχει μεγίστη διαφορὰ ἐπιστρατείας καὶ πολέμου, καὶ ὑπάρχει πολλὴ διαφορὰ, διότι πολλάκις καλεῖται ἐπιστράτευσις, χωρὶς νὰ καταλήξωμεν εἰς πόλεμον, ὅπως ἐλπίζω ἡ Ἑλλὰς δι’ ἐπιστρατεύσεως θὰ ἀποκτήσῃ πολλὰ καὶ δὲν θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην τοῦ πολέμου. Ὥστε νομίζω δίκαιον νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν ἐλάχιστον ὅρον διὰ τὰς ἀνωτέρω περιπτώσεις τῆς εἰρηνικῆς, οὕτως εἰπεῖν, ἐπιστρατεύσεως.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ συζήτησις.

§104ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπειδὴ ἐπερατώθη ἡ συζήτησις, θὰ παρατηρήσω ὅτι ἀποδέχομαι τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Κέας τὴν πρότασιν, τουτέστιν ὅπως, ἐμμένοντες εἰς τὸν τρόπον τὸν καθοριζόμενον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ διακρίσεως τῆς ποινῆς κατὰ μακρὰς χρονικὰς περιόδους καὶ οὐχὶ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν, αὐξήσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν διοριῶν. Ἐν τῷ 10ῳ ἄρθρῳ, εἰς τὸ ὁποῖον ἔτι δὲν ἐφθάσαμεν, ἔχομεν τὴν πρώτην διορίαν, τουτέστι τῶν 3 μέχρι 15 ἡμερῶν, καθ’ ἣν ἐπιβάλλεται πρόσθετος ὑπηρεσία ἑνὸς μηνὸς, ὥστε περὶ ἐκείνης οὐδὲν λέγομεν ἢ ὅτι ἔχει καλῶς. Δευτέρα διορία εἶναι ἡ ἀπὸ τῆς παρελεύσεως τῶν 15 ἡμερῶν καὶ μέχρι τριῶν μηνῶν, καθ’ ἣν ἡ πρόσθετος ὑπηρεσία ὁρίζεται ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 8 εἰς 6 μῆνας· ὡς πρὸς ταύτην ἀποδέχομαι τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Κέας τὴν πρότασιν, ὅπως μετὰ παρέλευσιν τῶν 15 ἡμερῶν μέχρις 1 μηνὸς ὁρίζηται ἡ πρόσθετος ὑπηρεσία εἰς 3 μῆνας, ἀπὸ 1 μηνὸς μέχρι 3 εἰς 6 μῆνας, ἀπὸ 3 μηνῶν μέχρις 6 εἰς 9 μῆνας, καὶ πέραν τῶν 6 μηνῶν εἰς ἑνὸς ἔτους πρόσθετον ὑπηρεσίαν.

§105ΒΑΛΑΒΑΝΗΣ. Τότε ὑποχρεοῦνται νὰ ὑπηρετήσωσι 3 μῆνας οἱ ἔφεδροι καὶ οἱ ἐθνοφρουροί;

§106ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐφαρμόζεται ἡ διάταξις εἰμὴ μόνον ἐν εἰρήνῃ.

§107ΒΑΛΑΒΑΝΗΣ. Τὸ ἄρθρον λέγει ὅτι ὑποχρεοῦνται νὰ ὑπηρετήσωσι 3 μῆνας.

§108ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατείας ἐπιβάλλεται ποινὴ φυλακίσεως.

§109ΒΑΛΑΒΑΝΗΣ. Τρεῖς μῆνας θὰ ὑπηρετήσωσιν;

§110ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τρεῖς μῆνας, ἀλλὰ μόνον ἐν καιρῷ εἰρήνης.

§111ΒΑΛΑΒΑΝΗΣ. Μία ἐξήγησις νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἐδῶ.

§112ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ στρατεύσιμος καὶ ἂν μὴ προσέλθῃ ἀκριβῶς τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν καλεῖται νὰ προσέλθῃ, δὲν ζημιοῖ ἀνεπανορθώτως τὸν στρατὸν, διότι θὰ προσέλθῃ βραδύτερον. Προκειμένου ὅμως περὶ τῶν ἀσκήσεων, αἵτινες γίνονται καθ’ ὡρισμένην ἐποχὴν, ἐὰν δὲν φθάσωσι κατὰ τὰς ἀρχὰς τῶν ἀσκήσεων, θέλουσι καὶ αὐτοὶ στερηθῆ τῶν ἀσκήσεων ἐν τῇ καταλλήλῳ ὥρᾳ καὶ τὴν Πολιτείαν θὰ ὑποβάλωσιν εἰς ἐπιβαρύνσεις πρὸς γύμνασιν αὐτῶν ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ μετὰ τὰς γενικὰς ἀσκήσεις, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ᾖναι ἡ ποινὴ βαρυτέρα, ὅπως ἐξαναγκάζωνται οἱ ἔφεδροι νὰ προσέρχωνται εἰς τὰς ἀσκήσεις ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας καὶ οὕτω πάντες ὁμοῦ ἀσκηθῶσι κατὰ τὰς ὡρισμένας 30 ἢ 40 ἡμέρας. Τὸ ἄρθρον λοιπὸν θὰ τροποποιηθῇ οὕτω (ἀναγινώσκει). Τὸ τελευταῖον ἐδάφιον ἀπαλείφεται.

§113ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ 9 ἄρθρον ὅπως ἐτροποποιήθη).

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 9ον, ὅπως ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§115ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον 10ον).

§116ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ πιστεύσῃ, ὅτι αἱ τρεῖς ἡμέραι δὲν ἀρκοῦν. Αἱ τρεῖς ἡμέραι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσωσιν οἱ τῆς ἐνιαυσίου ἀπογραφῆς τῶν δήμων τῆς Ἐπαρχίας μόνον τῆς Ἀττικῆς καὶ οὐχὶ τοῦ Νομοῦ νὰ ἐγγραφῶσιν· ὥστε νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ θέσωμεν 8 ἢ τουλάχιστον 5 ἡμέρας.

§117ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἀκριβῶς εἰς τὰς Ἀθήνας συμβαίνει αὐτὸ τὸ λαμπρὸν θέαμα καὶ ὡραῖον, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει τὸ στρατολογικὸν Γραφεῖον τὰ δύω τελευταῖα ἔτη· διότι πάντες οἱ στρατεύσιμοι τὴν τρίτην ἡμέραν ἦσαν ἐκεῖ.

§118ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ θέαμα γνωρίζω καὶ ἐγὼ κάλλιστα ὅτι εἶναι λαμπρὸν καὶ ὡραῖον, ἀλλὰ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι δὲν ἀρκεῖ ὁ ὑλικὸς χρόνος. Ἂς ἐξετάσωμεν πόσαι χιλιάδες εἶναι οἱ ὑπόχρεοι καὶ πόσος χρόνος ἀπαιτεῖται καὶ θὰ βεβαιωθῶμεν ὅτι εἶναι ἀδύνατον· καὶ πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ὅτι ἐάν τινες εἴτε κατὰ λάθος τῶν γραφέων εἴτε ἄλλως δὲν ἐγγραφῶσιν, ὑποχρεοῦνται εἰς πρόσθετον ὑπηρεσίαν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄδικον.

§119ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἂς λάβωμεν παράδειγμα τὸν νομὸν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἀπὸ τὴν Καρύτσαν διὰ νὰ φθάνῃ τις εἰς τὸ Μεσολόγγι θέλει 14 ἡμέρας ἐν καιρῷ χειμῶνος, καὶ τὸ καλοκαῖρι, ὅσον καὶ ἂν τρέχῃ, δὲν φθάνει εἰς 7 ἡμέρας· πρέπει τουλάχιστον νὰ θέσωμεν 10 ἡμέρας.

§120ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐννοῶ τὴν συζήτησιν ἐὰν τρεῖς ἡμέραι ἀρκοῦσι διὰ τὴν ἐργασίαν τῆς κατατάξεως ἐν τῷ στρατολογικῷ γραφείῳ. Τοῦτο εἶναι ζήτημα πραγματικὸν, καὶ ἐγὼ μὲν νομίζω ὅτι ἀρκοῦσι, καίτοι δὲ μετὰ ἐξέτασιν προσδιωρίσθη ἡ διορία αὕτη, ἐννοῶ ὅμως συζήτησιν περὶ τούτου, καὶ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὡς ἔχων πεῖραν τῶν πραγμάτων τούτων, δύναται μορφώσας ἐναντίαν γνώμην, νὰ ὑποστηρίξῃ αὐτήν. Ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι δὲν ἀρκοῦσιν αἱ τρεῖς ἡμέραι εἰς προσέλευσιν τῶν ὑποχρέων. Δὲν πρόκειται νὰ ἐκκινήσῃ τις κατὰ τὴν ὡρισμένην εἰς προσέλευσιν ἡμέραν· δύναται καὶ ὀφείλει νὰ ἐκκινήσῃ ἐγκαίρως, ἀφοῦ ὁ νόμος χορηγεῖ αὐτῷ ἀπὸ τῆς προειδοποιήσεως καὶ προσκλήσεως ἀρκοῦσαν διορίαν, ὥστε καὶ ἐν Ἀμερικῇ ἢ ἐν τῇ Ἰνδικῇ ἐὰν εὑρίσκηται νὰ ἔχῃ καιρὸν ὅπως προσέλθῃ ἐγκαίρως. Διὰ τὴν ἐργασίαν τῆς κατατάξεως θεωρῶ, ὅτι εἶναι ἀποχρῶσαι αἱ τρεῖς ἡμέραι, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν πρέπει νὰ χορηγήσωμεν μεγαλειτέραν διορίαν, διότι εἶναι πολὺ οὐσιῶδες νὰ προσέρχωνται ἅπαντες κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον. Προτείνω ὅμως νὰ προστεθῇ τι ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου τούτου. Τοὺς ἐφέδρους καὶ ἐθνοφρουροὺς τιμωρεῖ κατ’ αὐτὸ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πειθαρχικῶς, καὶ ὄχι διὰ προσθέτου ὑπηρεσίας, ἐὰν μὴ προσέλθωσι πρὸ τοῦ τριημέρου, προσέλθωσιν ὅμως ἢ προσαχθῶσι πρὸ τῆς παρελεύσεως τῆς δεκαπενθημέρου διορίας, καὶ τοῦτο διότι ἡ πρόσθετος ὑπηρεσία ἤθελεν εἶσθαι ἐπιβάρυνσις διὰ τὴν Πολιτείαν. Τὸ ἄρθρον λέγει ἐν τέλει «ἐὰν δὲ ἀνήκωσιν εἰς τὴν ἐφεδρείαν ἢ τὴν ἐθνοφρουρὰν, τιμωροῦνται πειθαρχικῶς κατὰ τὰς ἐκδιδομένας ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν διαταγὰς, ὑφιστάμενοι τὴν ποινήν των μετὰ τὴν λῆξιν τῆς ὑποχρεώσεώς των ἢ τῶν ἀσκήσεων.» Ἀντὶ τῆς προσθέτου μηνιαίας ὑπηρεσίας ἐπιβάλλεται ἡ πειθαρχικὴ ποινή· νομίζω, ὅτι ἐνταῦθα πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως ἡ ποινὴ μὴ ἦναι πολὺ βαρεῖα, καὶ διὰ τοῦτο νὰ προστεθῇ «ἡ ἐπιβαλλομένη ποινὴ δὲν δύναται νὰ ἦνε μακροτέρα τοῦ μηνός».

§121ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐὰν ἔχωμεν ἐπιστρατείαν ἢ ὑποχρέωσιν πρὸς στράτευσιν, ἐννοῶ καὶ ἐγὼ τὰς ἐξηγήσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· ἀλλὰ γνωρίζετε τί θὰ συμβαίνῃ; πάντες θὰ ἀναμένωσι τὴν τελευταίαν ἡμέραν ἵνα προσέλθωσι καὶ καταταχθῶσι, καὶ θὰ ἦνε ἀδύνατον ἕνας ἀξιωματικὸς νὰ κατατάσσῃ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ 500 ὁμοῦ.

§122ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ ὀκτὼ ἡμέρας ἐὰν ὁρίσωμεν, τὴν τελευταίαν θὰ προσέλθωσιν ὅλοι.

§123ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Διαβεβαιῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι τρεῖς ἡμέραι δὲν ἀρκοῦσιν ἵνα καταταχθῶσι μόνον οἱ ὑπόχρεοι τοῦ νομοῦ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, διότι ἡ διάταξις ἀφορᾷ καὶ διὰ τὴν ἐφεδρείαν καὶ διὰ τὴν ἐθνοφρουράν· ὑποθέσατε, ὅτι κάμνετε σύγκλησιν ἐπιστρατείας καὶ προσκαλεῖτε 20,000 ἀνδρῶν ἐκ τοῦ Νομοῦ ἡμῶν· σᾶς διαβεβαιῶ ὅτι εἶναι ἀδύνατον εἰς τρεῖς ἡμέρας νὰ καταταχθῶσι.

§124ΦΩΤΗΛΑΣ. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα ὑπηρεσίας.

§125ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Θὰ γίνῃ ἴσως δυνατὸν, ἐὰν αὐξήσητε τὸ προσωπικόν.

§126ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αὐτὸ γίνεται.

§127ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τότε θὰ αὐξήσητε τὰς θέσεις, καὶ ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι εἶνε καλλίτερον νὰ αὐξήσητε τὰς 3 ἡμέρας, ἢ νὰ αὐξήσητε τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους.

§128Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι 3 ἡμέραι εἶναι ἀρκεταὶ, διότι πρὸ τῶν 3 ἡμερῶν ὑπάρχει ἡ προθεσμία τῆς προσκλήσεως, καὶ γνωρίζομεν, τοὐλάχιστον ἐγὼ εἰς τὴν Ἀττικὴν τὸ εἶδα, ὅτι πρὶν παρέλθῃ ἡ προθεσμία τῆς προσελεύσεως, πολλοὶ τῶν ἡμετέρων συμπολιτῶν, τῶν ὑποχρέων εἰς κατάταξιν, προσῆλθον εἰς τὸ στρατολογικὸν γραφεῖον καὶ ἐνεγράφησαν. Ὥστε εἰς τὰς 3 ταύτας ἡμέρας πρέπει νὰ προσθέσωμεν καί τινας πρὸ τῆς ἐνάρξεως αὐτῶν, κατὰ τὰς ὁποίας προσέρχονται πολλοὶ καὶ κατατάσσονται, καὶ ἑπομένως αἱ 3 ἡμέραι τοῦ ἄρθρου εἶνε πλέον ἢ ἀρκεταί.

§129ΒΑΛΑΒΑΝΗΣ. Ὁ νόμος τοῦ 1882 ἐδημοσιεύθη κατὰ τὰ τέλη Ἰουνίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους, ἑπομένως δὲν ἦτο γνωστὸς καθ’ ὅλον τὸ Κράτος κατὰ τὴν 1ην Ἰουλίου· ἕνεκα τούτου πολλοὶ κληρωτοὶ δὲν προῆλθον κατὰ τὴν 1ην Ἰουλίου νὰ καταταχθῶσιν εἰς τὸν στρατὸν καὶ ὑπεχρεώθησαν εἰς πρόσθετον ὑπηρεσίαν ἓξ μηνῶν, ἄλλοι δὲ ἑνὸς ἔτους. Τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ εἰς τοὺς κληρωτοὺς τοῦ 1883. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ δεχθῇ νὰ ἐφαρμοσθῶσι τὰ μέτρα τὰ ἐπιεικῆ τοῦ Νόμου, τὸν ὁποῖον ψηφίζομεν διὰ τοὺς κληρωτοὺς τοῦ 1884, καὶ διὰ τοὺς τῶν ἐτῶν 1882 καὶ 1883, τοὺς μὴ ἐγκαίρως καταταχθέντας εἰς τὸν στρατόν.

§130ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Αὐτὴ εἶνε διάταξις, περὶ τῆς ὁποίας θὰ κάμωμεν λόγον τελευταῖον· ἔχω περὶ τούτου ἰδίαν πρότασιν.

§131ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Νομίζω ὅτι, προκειμένου λόγου περὶ πειθαρχικῆς ἐξουσίας ἐσπευσμένης ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τοὺς ἐφέδρους, τοὺς ἐθνοφρουρούς, ἤθελεν εἶσθαι καλὸν νὰ ἀνατεθῇ αὕτη εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπήν· τοῦτο μὲν διότι, ἐὰν τὴν πειθαρχικὴν ταύτην ἐξουσίαν τὴν ἐνασκῇ ὁ Ὑπουργὸς, θὰ ἰσχύῃ ἡ πολιτικὴ τῶν κομμάτων, ὅπερ κάκιστον· τοῦτο δὲ, διότι δὲν θὰ δύναται ὁ Ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος ἔχει πολλὴν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ ἐπαρκῇ ὅπως ἐπιβάλληται ἐγκαίρως ἡ ποινὴ εἰς ὅλους τοὺς ἀπειθοῦντας ἐθνοφρουροὺς καὶ ἐφέδρους, καὶ οὕτως ἀπονέμηται πραγματικὴ δικαιοσύνη· διότι παρετήρησα, ὅτι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, κατὰ τὴν περίστασιν τῆς ἐπιστρατείας, πολλαὶ αἰτήσεις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ φθάσωσι μέχρι τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ τοιουτοτρόπως ὑπῆρχεν, οὕτως εἰπεῖν, ἀρνησιδικία. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι καλὸν νὰ ἀνατεθῇ τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπήν· πρέπει δὲ εἰς ὅλας τὰς ὑπηρεσίας, καθ’ ὅσον δὲν παραβλάπτονται αὗται, νὰ καταφεύγωμεν εἰς τὸ σύστημα τῆς ἀποκεντρώσεως, διότι τοῦτο ἀνορθόνει τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ συντελεῖ εἰς τὴν εὐκολωτέραν καὶ καλλιτέραν διεξαγωγὴν αὐτῆς.

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἐπειδὴ παρετηρήθησαν αἱ δυσκολίαι αὗται, συνεστήθη ἐπιτροπὴ, συνισταμένη ἐκ τῶν τμηματαρχῶν τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Στρατιωτικῶν καὶ τοῦ Δικαστικοῦ συμβούλου, ἡ δ’ ἐπιτροπὴ αὕτη πράγματι διεξῆγε τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, ὀνόματι ὅμως τὴν διεξῆγεν ὁ Ὑπουργός· δὲν εἶνε δὲ δυνατὸν νὰ μὴ διεξάγῃ ὁ Ὑπουργὸς ὀνόματι τὰ τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας, διότι τοῦτο ἀπαιτεῖ ἡ οἰκονομία τῆς νῦν στρατιωτικῆς ἡμῶν Νομοθεσίας· ἀναντιῤῥήτως ὅμως ὁ Ὑπουργὸς δὲν θὰ διεξάγῃ αὐτὴν ἀφ’ ἑαυτοῦ, ἀλλὰ δι’ ἐπιτροπῆς· νομίζω δὲ ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπωμέν τι, ἀφοῦ οὐδὲν εἴπομεν ἐν ἄλλαις ὁμοίαις περιστάσεσι.

§133ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἂς σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά, ὅτι δύναται ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἀναθέσῃ εἰς ἐπιτροπὴν τὸ δικαίωμα τοῦτο.

§134ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη, διότι τοῦτο καὶ ἤδη γίνεται.

§135ΠΙΚΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἡ πρότασις τοῦ κ. Βαλαβάνη εἶναι πολὺ δικαία.

§136ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἰς τὸ τέλος, κ. Πικουλάκη, θὰ κάμωμεν περὶ τούτου λόγον. (Γίνεται δεκτὸν ἐνταῦθα δι’ ἀναστάσεως τὸ 10 ἄρθρον μετὰ τῆς προσθήκης «ἡ ἐπιβαλλομένη ποινὴ δὲν δύναται νὰ ἦνε μακροτέρα τοῦ μηνός». Ὁμοίως γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 11 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 12.

§138ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει).

§139ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω καθῆκόν μου νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἡ ἐποχὴ δὲν εἶναι κατάλληλος, οὔτε ὁ δημόσιος θησαυρὸς ἔχει ἀρκοῦντα χρήματα, ὅπως ἀρκέσῃ εἰς τοσούτους προβιβασμούς. Δὲν εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίος τῶν προβιβασμῶν, ἀπ’ ἐναντίας μάλιστα, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ἄλλοτε ἐπρότεινα, ὅτι ὁσάκις κενοῦται θέσις τις ἐν τῷ στρατῷ, ἀμέσως νὰ συμπληροῦται, ἵνα μὴ ὑπάρχωσι κενὰ ἐν αὐτῷ· ἀλλὰ σήμερον δι’ ἑνὸς ἄρθρου νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἄδειαν νὰ δημιουργήσῃ 20 ταγματάρχας, δὲν εἶναι καλὸν, καὶ φρονῶ ὅτι, ἀφοῦ λοχαγοὶ διευθύνουσι τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα ἄριστα, δύνανται οὗτοι ἄριστα νὰ διευθύνωσι καὶ τοὺς σχηματισθησομένους ἐμπέδους λόχους.

§140ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐπιτρέψωμεν, ὅπως οἱ διευθύνοντες τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα ὦσι ταγματάρχαι — ἐπιτρέπει δὲ, ἀλλὰ δὲν ἐπιβάλλει τὸ ἄρθρον τὸν διορισμὸν ταγματάρχου διὰ τῆς φράσεως «διευθυνόμενα παρὰ ταγματαρχῶν ἢ λοχαγῶν»—διότι ὑπάρχει ἐνίοτε ἔλλειψις ταγματαρχῶν διὰ τὰ Στρατολογικὰ Συμβούλια, ὧν, κατὰ τὸν νόμον, πρέπει νὰ μετέχῃ ἀνώτερος ἀξιωματικὸς, δηλαδὴ τοὐλάχιστον ταγματάρχης· ἐὰν δὲ δὲν ὑπάρχῃ τάγμα ἐν τῇ ἕδρᾳ τοῦ στρατολογικοῦ συμβουλίου, μόνον διὰ τοῦ μέσου τούτου θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν τὸν ταγματάρχην, καὶ δὲν θὰ κινδυνεύωσι ν’ ἀναβάλλωνται ἐνίοτε τὰ ἔργα τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου ἕνεκεν ἐλλείψεως ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ. Ὑπάρχει ὅμως καὶ λόγος σπουδαιότερος, δι’ ὃν πρέπει νὰ μείνῃ ὡς ἔχει ἡ διάταξις αὕτη, ὁ λόγος, ὅτι κατὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ νόμου περὶ ἐφεδρείας, ἐννοοῦμεν τὰ Στρατολογικὰ γραφεῖα ὡς κέντρα τῶν ἐφέδρων, καὶ οἱ ἔμπεδοι λόχοι θέλουσι καταρτίζεσθαι παρὰ τῶν Στρατολογικῶν γραφείων, πρὸς τοῦτο δὲ ἔχομεν ἀνάγκην παρ’ αὐτοῖς ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ. Ἦτο δὲ καὶ τοῦτο εἷς τῶν λόγων, δι’ οὓς τὰ δύω νομοσχέδια παρουσιάσθησαν ὡς συναφῆ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 12 καὶ 13. Ἀναγινώσκεται τὸ 14).

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνταῦθα προστίθεται τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει).

§142ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ προσθήκη αὕτη ἐψηφίσθη κατὰ τὴν βʹ. ἀνάγνωσιν.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 14ον μετὰ τῆς ἀναγνωσθείσης προσθήκης παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 15ον). (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 16).

§144ΣΤΡΑΤΟΣ. Μέχρι τοῦδε κατετάσσοντο εἰς τοὺς εὐζώνους ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐτέλουν τὸ 18 ἔτος τῆς ἡλικίας, ἀλλὰ κατετάχθησαν καὶ 15 ἐτῶν, ἐννοεῖτε δὲ ὅτι σῶμα ἐκλεκτὸν ὡς οἱ εὔζωνοι δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ τοιούτους ἄνδρας. Τὸ ἄρθρον εὑρίσκω ὀρθὸν διὰ τοὺς εὐζώνους, ἀλλὰ πρέπει νὰ διορθωθῇ καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν χωροφυλακὴν, διότι κατατάσσονται κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1882 εἰς τὴν Χωροφυλακὴν ὑπὸ δοκιμασίαν ἑνὸς ἔτους, καὶ οὕτω κατέταξαν νέους, χωρὶς νὰ ὑπηρετήσουν εἰς τὸν στρατόν. Διὰ τοῦτο θεωρῶ καλὸν, ὅπως ῥητῶς ὁρισθῇ, ὅτι οἱ κατατασσόμενοι εἰς τὴν Χωροφυλακὴν ὀφείλουσι πρὶν νὰ ὑπηρετήσωσιν ἓν ἔτος εἰς τὸν στρατὸν καὶ νὰ φέρωσι καὶ διαγωγὴν ἄμεμπτον.

§145ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διὰ τῆς διατάξεως ταύτης δὲν προτιθέμεθα νὰ κανονίσωμεν τὰ προσόντα τῶν κατατασσομένων. Ὁ κανονισμὸς τῶν προσόντων ἀνήκει εἰς ἄλλον νόμον. Ἐνταῦθα περιελάβομεν τὴν διάταξιν ἕνεκα ἐπισυμβαινούσης καταχρήσεως, ἡ δὲ κατάχρησις ἡ συμβαίνουσα εἶναι ἡ ἑπομένη· ὁ κληρώσιμος ἵν’ ἀποφύγῃ νὰ καταταχθῇ, ἐὰν ὁ κλῆρος μὴ εὐνοήσῃ αὐτὸν, εἰς τὰ εἰδικὰ σώματα, κατετάσσετο δυνάμει τοῦ νόμου ἐν τοῖς εὐζωνικοῖς σώμασιν. Ὁ νόμος ἐπέτρεπεν εἰς αὐτὸν νὰ καταταχθῇ εἰς τὰ εὐζωνικὰ τάγματα ἀπὸ ἡλικίας 18 ἐτῶν, ἐνῷ ἡ κλήρωσίς του ἤθελεν ἐπέλθει κατὰ τὴν ἡλικίαν τοῦ 21ου ἔτους, συμπεπληρωμένου. Κατετάσσετο ἑπομένως ἐπὶ ἓν ἔτος εἰς τὰ εὐζωνικὰ σώματα, ὥστε ἐὰν μὲν ἐκληροῦτο ἐπὶ διετεῖ ὑπηρεσίᾳ νὰ μὴ δύναται νὰ καταταχθῇ εἰς τὰ εἰδικὰ σώματα· διότι ὑπόχρεως ὢν μόνον διὰ τὸ ὑπόλοιπον τῆς θητείας, ἤτοι δι’ ἓν ἔτος, δὲν δύναται νὰ καταταχθῇ ἐν τοῖς ὅπλοις, τοῖς δεχομένοις εἰς κατάταξιν μόνον τοὺς διανύσοντας ἐν αὐτοῖς διετῆ θητείαν, καὶ θέλει διανύσει καὶ τὸ πρόσθετον τοῦτο ἔτος ἐν τῷ εὐζωνικῷ σώματι· ἐὰν δὲ πάλιν δὲν κληρωθῇ διὰ διετῆ ὑπηρεσίαν, ἀλλ’ ὑποχρεωθῇ εἰς μονοετῆ, νὰ θεωρηθῇ αὕτη ὡς ἐξοφληθεῖσα οὐχὶ ἐν τῷ πεζικῷ, ἀλλ’ ἐν τῷ εὐζωνικῷ. Ἠθελήσαμεν νὰ διορθώσωμεν τοῦτο περιλαβόντες διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν εἰς τὰ εὐζωνικὰ σώματα δύναταί τις νὰ καταχθῇ μόνον μετὰ τὴν ἀπότισιν τῆς ὑποχρεώσεως αὐτοῦ ὡς στρατευσίμου ἢ τὴν ἐξ αὐτῆς ἀπαλλαγήν· δύναται δὲ καὶ πρότερον νὰ καταταχθῇ, ἀλλὰ τότε οὐχὶ ἐπὶ μονοετεῖ ὑπηρεσίᾳ, ἀλλ’ ἐπὶ διετεῖ. Ἀφοῦ δὲ περιελάβομεν τὴν διάταξιν ταύτην ἕνεκα τοῦ συμβαίνοντος τούτου εἰς τὰ εὐζωνικὰ σώματα, παρετηρήσαμεν ὅτι τὸ αὐτὸ συμβαίνει, ἐπὶ διαστάσεων ὅμως οὐχὶ τόσον εὐρειῶν, καὶ ἐν τῷ πεζικῷ. Διὰ ν’ ἀποφύγῃ τις τὴν κατάταξιν εἰς τὰ εἰδικὰ σώματα, ὑπηρετεῖ ἐθελουσίως ἐν τῷ πεζικῷ ἐπὶ ἓν ἔτος, καὶ κληρούμενος διὰ διετῆ ὑπηρεσίαν, κατορθώνει τοιουτοτρόπως καὶ τὸ δεύτερον ἔτος νὰ ὑπηρετῇ ἐν τῷ πεζικῷ. Οὗτος εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου, ἑπομένως οὐδὲν δυνάμεθα νὰ περιλάβωμεν ἐνταῦθα περὶ χωροφυλακῆς, διότι ταῦτα εἶναι ξένα τοῦ θέματος.

§146ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ περιλάβητε τὴν προσθήκην τοῦ πεζικοῦ.

§147ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως κύριος σκοπὸς ἦσαν τὰ εὐζωνικά, κατόπιν ὅμως παρετηρήσαμεν, ὅτι τὸ κακὸν ἐπεξετείνετο καὶ ἐπὶ τὸ πεζικὸν, οὗτινος προτιμᾶται ἡ ὑπηρεσία τῆς τῶν εἰδικῶν σωμάτων ὡς ἐλαφροτέρα. Τὴν διετῆ ὑπηρεσίαν δὲν ἠδύνατό τις ν’ ἀποφύγῃ, ἀλλὰ κατατασσόμενος ἐν τῷ πεζικῷ, κατώρθου νὰ ὁρίσῃ αὐτὸς τὸ σῶμα τῆς κατατάξεώς του, καὶ ἐγγράφοντες ἐν τῷ ἐπετείῳ νόμῳ περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ καὶ στρατολογίας ἀριθμοὺς διὰ τὰ εἰδικὰ σώματα, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ὦμεν βέβαιοι, ὅτι θὰ ἦσαν πραγματικοὶ, διότι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ γινώσκωμεν πόσοι ἐκ τῶν κληρωθησομένων ἐπὶ διετεῖ θητείᾳ θὰ εἶχον καταταχθῆ πρότερον ὡς ἐθελονταὶ εἰς τὸ πεζικὸν, καὶ ἑπομένως, ὑπηρετήσαντες ἐπὶ ἓν ἔτος ἐν αὐτῷ, θὰ ὑπηρέτουν καὶ τὸ δεύτερον ἐπίσης ἐν τῷ πεζικῷ.

§148ΣΤΑΪΚΟΣ. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἀφορᾷ ἐθελουσίαν κατάταξιν. Ἡμεῖς δὲ θέλομεν νὰ κλείσωμεν μίαν θύραν εἰς τὴν γενομένην ἀπάτην.

§149ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τὴν χωροφυλακὴν δὲν συμβαίνει.....

§150ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Διὰ τῆς προσθήκης «καὶ τοῦ πεζικοῦ» ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καταργεῖ τὴν ἐθελουσίαν κατάταξιν· διότι κανεὶς τῶν ἐθελουσίως κατατασσομένων δὲν θὰ προσέλθῃ νὰ καταταχθῇ ἐνιαυσίως καὶ νὰ τὸν ὑποχρεώσητε νὰ ὑπηρετήσῃ ἓν ἔτος.....

§151ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐθελουσίαν κατάταξιν ὑπὸ ὅρον μόνον δεχόμεθα, διότι ἠξεύρετε, ὅτι ὑπάρχουσι δύω εἰδῶν ἐθελούσιαι κατατάξεις, ἡ τοῦ κοινοῦ νόμου καὶ ἡ ὑπὸ ὅρον, μόνον δὲ τὴν ὑπὸ ὅρον δεχόμεθα, διότι οἱ ὑπὸ ὅρον ἐπὶ ἓν ἔτος κατατασσόμενοι ἐθελουσίως ἀπαλλάσσονται τῆς ὑποχρεώσεως τῆς κληρώσεως. Ἑπομένως δὲν καταδολιεύεται ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ ὁ νόμος. Ὁ κατατασσόμενος ἐθελουσίως οὐχὶ ὑπὸ ὅρον πρὸ τοῦ 21 ἔτους, ἐὰν κατατάσσηται ἐπὶ μονοετεῖ θητείᾳ, καταδολιεύεται τὸν νόμον, διότι ἡ ὑποχρέωσις δύναται διὰ τῆς κληρώσεως νὰ κανονισθῇ διετὴς, ὅτε θὰ ἦναι ὑπόχρεως νὰ ὑπηρετήσῃ εἰς τὰ εἰδικὰ σώματα, ἂν μὴ μετέτρεπεν οὕτω τὴν διετῆ αὐτοῦ ὑποχρέωσιν εἰς ἐνιαύσιον· ἑπομένως εἰς τοῦτον δὲν ἐπιτρέπομεν τὴν ἐθελουσίαν κατάταξιν εἰμὴ μόνον ἐπὶ διετεῖ ὑπηρεσίᾳ.

§152ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τοὺς ἀπαλλαγέντας εὑρισκόμεθα εἰς ἀντίφασιν· ἡ ἀπαλλαγὴ γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει περιστάσεων οἰκογενειακῶν, τὰς ὁποίας προστατεύει ἡ Πολιτεία. Διατί νὰ ἐπιτρέπηται εἰς αὐτοὺς νὰ κατατάσσωνται εἰς τὸν στρατὸν ὡς ἐθελονταὶ, ἀφοῦ κληρούμενοι ἤθελον ἀπαλλαγῆ χάριν τῆς οἰκογενείας καὶ χάριν λόγων κοινωνικῶν;

§153ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἤθελον ἀπαλλαγῆ αὐτοδικαίως, ἀλλὰ μόνον τῇ αἰτήσει των· ἑπομένως, ἂν καταταχθῶσιν ἐθελουσίως, τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν ποιοῦνται χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τῆς αἰτήσεως ἀπαλλαγῆς.

§154ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰς οἰκογενείας γίνονται σκάνδαλα ἕνεκα τούτου· διατί νὰ δώσωμεν εἰς αὐτοὺς τὴν εὐκολίαν; Μεταξὺ τῶν ἀπαλλασσομένων εἶναι καὶ οἱ διὰ βοηθητικὰς ὑπηρεσίας κρινόμενοι ἱκανοὶ, αὐτοὶ δύνανται νὰ καταταχθῶσι.

§155ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οἱ διὰ βοηθητικὰς ὑπηρεσίας κρινόμενοι ἱκανοὶ δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἀπαλλασσομένων, ἀλλ’ εἰς τὴν τῶν ἐξαιρουμένων, διότι ὁ νόμος διακρίνει μεταξὺ ἐξαιρετέων καὶ ἀπαλλακτέων· εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἐξαιρετέων ἀνήκουσιν οἱ διὰ βοηθητικὰς ὑπηρεσίας κρινόμενοι ἱκανοὶ, τουτέστιν οἱ μὴ ἔχοντες πλήρη ἀνικανότητα, ἀλλὰ μερικήν· ἡ πλήρης ἀνικανότης ἀποτελεῖ λόγον ἐξαιρέσεως καὶ ἐν πολέμῳ καὶ ἐν εἰρήνῃ, ἡ ἀτελὴς δὲ ἀνικανότης ἐπάγεται ἐν πολέμῳ μὲν τὴν κατάταξιν εἰς βοηθητικὰς ὑπηρεσίας, ἐν εἰρήνῃ δὲ ἐξαίρεσιν. Προκειμένου ὅμως περὶ ἀπαλλακτέων ὁ νόμος δὲν ἐννοεῖ νὰ ἐπιβάλῃ εἰς αὐτοὺς τὴν μὴ προσέλευσιν εἰς τὸν στρατὸν, τοῖς χορηγεῖ μόνον δικαίωμα, ὅπως αἰτήσωνται τὴν ἀπαλλαγήν· ὅπως δὲ ἐπιτρέπει εἰς αὐτοὺς καὶ νὰ μὴ αἰτήσωνται τὴν ἀπαλλαγὴν καὶ ἑπομένως νὰ καταταχθῶσιν, οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει, ἵνα μὴ τοῖς χορηγήσῃ καὶ πρὸ τοῦ 21 ἔτους τῆς ἡλικίας αὐτῶν τὸ αὐτὸ δικαίωμα.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἠκούσατε τὸ ἄρθρον 16. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§157ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 17. (Ἀναγινώσκει).

§158ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐναντίον τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ κηρυχθῇ οὐ μόνον ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἀλλὰ καὶ ἡ Συμπολίτευσις, διότι πρόκειται νὰ ἐπιβληθῇ πρόσθετος ὑπηρεσία, αὐξάνουσα τὴν θητείαν τῶν εἰς διετῆ ὑπηρεσίαν ὑποχρέων. Ὁ νόμος ΑΛΓʹ δὲν ἐπέτρεπε νὰ δίδεται ἄδεια μείζων τῶν 30 ἡμερῶν εἰς τοὺς δι’ ἓν ἔτος ὑποχρέους. Πᾶσα ποινὴ, ἀποκλείουσα τὴν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατῷ, πᾶσα ἄδεια, εἴτε ἀναῤῥωτικὴ, εἴτε κανονικὴ, δὲν κατελογίζετο πρὸς τὸν χρόνον τῆς ὑπηρεσίας, καὶ ἑπομένως ὁ ἐν τῷ στρατῷ ἦτο καὶ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ συμπληρώσῃ τὸ κενὸν διὰ προσθέτου ὑπηρεσίας· αὐτὸ λοιπὸν, τὸ ὁποῖον ἐγένετο διὰ τὴν μονοετῆ θητείαν, ἦτο ὀρθὸν, διότι δὲν ἦτο πρέπον νὰ περικόπτηται τὸ ἓν ἔτος δι’ ἀδειῶν. Σήμερον πρόκειται νὰ γίνῃ καὶ διὰ τοὺς ὑποχρέους διὰ διετῆ θητείαν, καὶ τίθεται μὲν διὰ τοὺς ἀπουσιάζοντας καὶ τιμωρουμένους, ἀλλὰ κυρίως τίθεται καὶ διὰ τοὺς ἀσθενεῖς, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπάνθρωπον. Φαντάσθητε ἀσθενῆ στρατιώτην, ἔχοντα ἀνάγκην ἀναῤῥώσεως καὶ καθαροῦ ἀέρος· ὁ χρόνος τῆς ἀπουσίας αὐτοῦ δὲν καταλογίζεται. Αὐτὸ, κύριοι, εἶναι ἀπάνθρωπον διὰ τοὺς ὑποχρέους εἰς διετῆ θητείαν, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὸ ἄρθρον αὐτό.

§159ΣΤΡΑΤΟΣ. Συμμερίζομαι καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ὡς πρὸς τὸ προκείμενον ἄρθρον· εἶναι πλάνη νὰ ὑποτίθηται σήμερον, ὅτι ὁ στρατιώτης δύναται εἰς διάστημα ἑνὸς ἔτους νὰ ἐκμάθῃ τὴν ὑπηρεσίαν, ἐννοῶ ὁ στρατιώτης τοῦ πεζικοῦ, ὁ δὲ στρατιώτης τοῦ πυροβολικοῦ, ὅτι ἀπαιτεῖ διετίαν. Σήμερον, ὅπως προήχθη ἡ τέχνη τοῦ πολέμου, ὁ στρατιώτης τοῦ πεζικοῦ, διὰ νὰ ἀσκηθῇ καὶ μορφωθῇ, ἀπαιτεῖται τόσος χρόνος, ὅσος καὶ διὰ τὸν πυροβολητὴν, καὶ ἂν ἐξετάσητε καλῶς, θὰ ἰδῆτε, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ πεζικοῦ εἶναι πολυπλοκωτέρα, πάρα ἡ τοῦ πυροβολικοῦ. Ἂν λοιπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νομίζῃ, ὅτι ἡ μονοετὴς θητεία διὰ τὸ πεζικὸν εἶναι ἀρκοῦσα, πρέπει νὰ παραδεχθῇ, ὅτι ἀρκοῦσα εἶναι καὶ διὰ τὸ πυροβολικὸν, καὶ διὰ τὸ μηχανικὸν, καὶ διὰ τὸ ἱππικὸν, ἀρκεῖ νὰ μὴ δίδεται εἰς τοὺς στρατιώτας οὐδὲ μιᾶς ἡμέρας ἄδεια, καὶ ὄχι ὡς σήμερον ἐπιζητεῖται ὁ χρόνος τῆς ἀδείας του, καὶ ἀναῤῥωτικῆς ἔτι, καὶ ἐπὶ τῆς διετίας νὰ τίθηται εἰς βάρος τοῦ κληρωτοῦ ὡς πρόσθετος ὑπηρεσία. Ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον θὰ φέρῃ προσκόμματα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ διὰ τοῦτο παραδέχομαι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συμφωνήσῃ, ὅπως μὴ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὰ εἰδικὰ σώματα ἡ περίπτωσις τῆς ἀδείας.

§160ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦτο καθιεροῖ πρόσθετον ὑπηρεσίαν, θὰ μὲ ἀπήλλαττε τῆς ἀνάγκης ὅπως ἀπαντήσω εἰς τὴν ἐπίκρισιν, τὴν ὁποίαν εἰς τὸ αὐτὸ ἄρθρον ἀπέτεινεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Βάλτου, θεωρῶν ἀνεπαρκῆ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἑνὸς ἔτους. Ἂν τὸ ἄρθρον τοῦτο περιεῖχε πρόσθετον ὑπηρεσίαν, ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Βάλτου θὰ ἦτο συνήγορος αὐτοῦ· ἑπομένως ἢ ὁ εἷς ἢ ὁ ἕτερος πλανᾶται· ἐκτὸς ἂν πλανῶνται ἀμφότεροι (θόρυβος). Ὅπως πολλάκις εἶπον, ἡ καθιέρωσις τῆς πραγματικῆς ὑπηρεσίας, ἡ ἐν τῇ ἐνιαυσίῳ ὑπηρεσίᾳ, τῳόντι ἀποτελεῖ αὔξησιν τῆς ὑπηρεσίας τῆς μὴ πραγματικῆς, καὶ οὐ μόνον τοῦτο ἀλλ’ εἶναι διάταξις σωτηρία παρ’ ἡμῖν, διότι καθιστᾷ τὰς ἀδείας καὶ τὰς ἐπὶ οἱῳδήποτε λόγῳ ἀπουσίας ἀνωφελεῖς εἰς τὸν στρατιώτην. Ἀφοῦ δὲ ἐθεώρησεν ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία ἐπὶ τῇ προτάσει ἡμῶν ὅτι ὑπηρεσία ἐπαρκὴς εἶναι διὰ τὸ πεζικὸν ἡ μονοετὴς, ἀλλὰ πραγματικὴ, ἐπαρκὴς δὲ ἡ διετὴς διὰ τὰ εἰδικὰ σώματα, πρέπει καὶ ὡς πρὸς ταῦτα ὁ καθορισμὸς νὰ ᾖναι ὁ αὐτός. Ὑποστηρίξαντες τὴν διετῆ θητείαν ὡς πρὸς τὰ εἰδικὰ σώματα καὶ τὴν μονοετῆ ὡς πρὸς τὸ πεζικὸν, παρεκινήθημεν εἰς τοῦτο ἐκ τῆς ἰδέας ὅτι εἰς τὸ ἔτος, ὅπερ εἶναι ἐπαρκὲς διὰ τὸ πεζικὸν, δέον νὰ προστεθῇ καὶ 2ον ἔτος ὑπηρεσίας ἐν τοῖς εἰδικοῖς σώμασιν· ἀλλ’ ἵνα ἔχωσι τὰ δύω ἔτη τὴν ἀληθῆ αὐτῶν ἔννοιαν, δέον νὰ ὦσι πραγματικὰ ἔτη ὑπηρεσίας καὶ ὄχι τυπικά· ἑπομένως, ἂν ὁ ὁπλίτης τῶν εἰδικῶν σωμάτων μεταβῇ εἰς τὴν ἑστίαν του ἐπ’ ἀδείᾳ εἴτε χάριν ἀναῤῥώσεως, εἴτε ἁπλῶς, ἵνα ἀναπνεύσῃ τὸν πάτριον ἀέρα, ὁ χρόνος τῆς ἀπουσίας του δὲν πρέπει νὰ καταλογίζηται. Τεθείσης τῆς ἀρχῆς τῆς διετοῦς ὑπηρεσίας ἐν τοῖς εἰδικοῖς σώμασι, καθίσταται ἀναγκαία ἡ παραδοχὴ τῆς πραγματικῆς ὑπηρεσίας καὶ χάριν τῆς διαρκείας τῆς ἀσκήσεως καὶ εἰς πρόληψιν τῶν καταχρήσεων. Αἱ τοιαῦται καταχρήσεις προελήφθησαν διὰ τῆς διατάξεως ταύτης ἐντελῶς, δύναμαι δὲ νὰ εἴπω ὅτι κατεστράφησαν ἐν τῷ πεζικῷ, τὸ αὐτὸ δὲ θέλει συμβῆ καὶ ὡς πρὸς τὰ εἰδικὰ σώματα, ὅταν ἡ αὐτὴ διάταξις ἐπεκταθῇ καὶ ἐπ’ αὐτά. Δύνανται τὴν διάταξιν ταύτην νὰ πολεμήσωσιν οἱ θεωροῦντες καὶ τὴν μονοετῆ θητείαν καὶ τὴν διετῆ ὡς ὑπερβολικάς, ἀλλὰ δὲν πιστεύω νὰ πολεμῇ αὐτήν, ὅστις κηρύττεται θιασώτης τῆς μακροχρονίου θητείας.

§161ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐφαρμόζεται καὶ ἐπὶ τῶν ἐθελοντῶν;

§162ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως· ἀφομοιοῦνται ἐντελῶς.

§163ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Οἱ ὑπηρετοῦντες ἤδη καὶ ἔχοντες ἀδείας ὑποχρεοῦνται νὰ ὑπηρετήσωσι;

§164ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως ὄχι ὡς πρὸς τὸ παρελθὸν, βεβαίως ναὶ ὡς πρὸς τὸ μέλλον. Ὁ νόμος ἰσχύει ἀπὸ τοῦδε, καὶ δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ τὸ ἀναγράψωμεν.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 17 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 18. (Ἀναγινώσκεται).

§166ΒΑΛΑΒΑΝΗΣ. Τὸ ἄρθρον τοῦτο εἶναι περιττὸν, διότι ὑπάρχει ἐν τῷ Νόμῳ τοῦ 78.

§167Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰς τὸν Νόμον τοῦ 78, ὅπου κατὰ πρῶτον διετυπώθη ἡ περίστασις αὕτη, δὲν διασαφηνίζεται καθαρῶς, ὅτι· ἂν, ὁ ἔχων ἀδελφὸν ὑπηρετοῦντα ἐν τῷ στρατῷ καὶ κληρούμενος, θὰ ὑπηρετήσῃ εἰς τὸν στρατὸν ἢ ὄχι μετὰ τὴν ἀπαλλαγὴν τοῦ ἀδελφοῦ του· τοῦτο εἶναι σπουδαιότατον, καθόσον καὶ πλεῖσται ἀδικίαι προέκυψαν. Καλὸν λοιπὸν εἶναι νὰ διασαφηνισθῇ καθαρῶς, ὅπως ἕκαστος γνωρίζῃ τὴν θέσιν του.

§168ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ἄρθρον 39 τοῦ ἀρχικοῦ νόμου ἐν τῷ βʹ ἐδαφίῳ περιέχει τὴν ἑξῆς διάταξιν. «Ἅμα δὲ ὡς οἱ λόγοι τῆς ἀπαλλαγῆς ἢ ἀναβολῆς παύσωσιν ὑφιστάμενοι, ὑποβάλλονται εἰς ἁπάσας τὰς ὑποχρεώσεις τῆς ἀπογραφῆς, εἰς ἣν ἀνήκουσιν». Τοῦτο τὸ ἐδάφιον ταὐτὰ κανονίζον περὶ ἀπαλλαγῆς καὶ περὶ ἀναβολῆς κατατάξεως, ἔχει κατ’ ἐμὲ ἔννοιαν βεβαίαν, ὅτι ὀφείλουσιν οἱ ἀπαλλαγέντες ὅπως καὶ οἱ τυχόντες ἀναβολῆς κατατάξεως, εὐθὺς ὡς ἐκλείψωσιν οἱ λόγοι τῆς ἀπαλλαγῆς, νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν θητείαν αὐτῶν· ἀλλὰ ἄλλοι ἐνόμισαν, ὅτι ἠδύναντο νὰ δώσωσιν εἰς τὸ ἐδάφιον ἑρμηνείαν ἄλλην, τουτέστιν ὅτι οἱ ἀπαλλαγέντες θὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἀπογραφῆς, εἰς ἣν ἀνήκουσι, κατὰ τὴν ἡλικίαν ἣν διανύουσιν, ὅταν ἐκλίπῃ ὁ λόγος τῆς ἀπαλλαγῆς· τουτέστιν ἀπηλλάγη τις ἄγων ἡλικίαν 22 ἐτῶν, διότι κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον ὑπηρετεῖ ἐν τῷ στρατῷ ἀδελφὸς αὐτοῦ· ὅταν ὁ ἀπαλαγεὶς οὗτος ἄγῃ ἡλικίαν 24 ἐτῶν, ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ δὲν ὑπηρετεῖ πλέον εἰς τὸν στρατόν· τίθεται ἄρα τὸ ζήτημα, ὑποχρεοῦται ὁ ἀπαλλαγεὶς κατὰ τὸ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 39 νὰ ὑπηρετήσῃ ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ ἢ ὑποχρεοῦται νὰ καταταχθῇ ἐκεῖ ὅπου εἶναι καταταγμένοι οἱ τῆς ἡλικίας, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὸς ἀνήκει, ἤτοι εἰς τὴν ἐφεδρείαν; Οἱ πλεῖστοι, μεθ’ ὧν συντάσσομαι καὶ ἐγὼ, ἑρμηνεύουσι τὴν διάταξιν ὡς ὑποχρεοῦσαν αὐτὸν νὰ ὑπηρετήσῃ ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ, διότι ἡ ἀπογραφὴ, εἰς ἣν ἀνῆκεν, εἶχε ταύτην τὴν ὑποχρέωσιν, καὶ διότι τὸ ἐδάφιον οὐδεμίαν ποιεῖται διάκρισιν μεταξὺ ἀπαλλαγέντος καὶ τυχόντος ἀναβολῆς κατατάξεως. Ἄλλοι ὅμως ἔδωκαν ἀλλοίαν ἑρμηνείαν, ὅτι ὀφείλει νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ὑφισταμένας, οὐχὶ τὰς προηγουμένας· διὰ τοῦτο εὑρίσκονται ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ἐγκύκλιοι ἀντιφατικαὶ διαφόρων Ὑπουργῶν. Ἐφ’ ὅσον διετέλεσα Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐφήρμοσα ταύτην τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν καὶ ἤδη εὑρίσκομαι ἠναγκασμένος νὰ ἀναγράψω ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ ὡς διάταξιν πρὸς ἄρσιν πάσης ἀμφιβολίας· ἀλλ’ ἡ διάταξις αὕτη δὲν ἀνεγράφη πρὸς τὸν σκοπὸν μόνον τοῦτον, εἶχε προσέτι σκοπὸν νὰ δώσῃ εἰς τὸν κληρωτὸν τὸν ἀπαλλαγέντα σειρὰν ἐν τῷ πρώτῳ μέρει τοῦ στρατολογικοῦ ἐλέγχου, ὥστε νὰ ἦναι γνωστὸν ὅτι οὗτος θ’ ἀνήκῃ εἰς τοὺς ὀφείλοντας διετῆ ὑποχρέωσιν ἢ μονοετῆ. Κατὰ τὸν παλαιὸν Νόμον, ὁ ἀριθμὸς, ὃν ἐν τῇ κληρώσει ἐλάμβανεν ὁ ἀπαλλασσόμενος, δὲν ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ, διότι ὁ Νόμος ἐκεῖνος δὲν κατέτασσε τὸν ἀπαλλασσόμενον ἐν τῷ πρώτῳ μέρει τοῦ στρατολογικοῦ ἐλέγχου. Τὸ ἄρθρον 51, κανονίζον τὸν τρόπον τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ στρατολογικοῦ ἐλέγχου, δὲν ἐπέτρεπε τὴν ἐγγραφὴν αὐτοῦ εἰς τὸ πρῶτον μέρος τοῦ στρατολογικοῦ ἐλέγχου· τούτου ἕνεκα ἐγείρεται τὸ ζήτημα, ὅταν ἐκλείψωσιν οἱ λόγοι τῆς ἀπαλλαγῆς, ποῦ θέλουσι καταταχθῇ οὗτοι, εἰς τὸ πεζικὸν ἐπὶ μονοετεῖ ὑπηρεσίᾳ ἢ εἰς τὰ εἰδικὰ σώματα ἐπὶ διετεῖ; Ἵνα ἡ ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ διάταξις καταστῇ ὡς πρὸς τοῦτο καθαρωτέρα, προτείνω ἵνα προστεθῶσιν ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου τὰ ἑξῆς· «ἐγγράφονται δὲ ἐν τῷ πρώτῳ μέρει τοῦ κατὰ τοῦ ἄρθρου 51 τοῦ αὐτοῦ Νόμου στρατολογικοῦ ἐλέγχου,» τὸ δὲ ἄρθρ. κατὰ τ’ ἄλλα νὰ μείνῃ ὡς ἔχει. Οὕτω δὲ δὲν δύναται νὰ ἐγερθῇ τὸ ζήτημα, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου εὑρισκόμεθα σήμερον ἐν ἀμηχανίᾳ, ὁσάκις ὁ λόγος τῆς ἀπαλλαγῆς ἐκλείπῃ.

§169ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὸ ἄρθρον 39, εἶναι αὐθαίρετος καὶ δὲν πιστεύω νὰ ἔχῃ πολλοὺς συμφώνους μετ’ αὐτοῦ. Ἐὰν λάβετε τὸν Νόμον τὸν Γαλλικὸν τοῦ ὁποίου εἶναι ἀντιγραφὴ ὁ ἡμέτερος...

§170ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι ἐν τούτῳ ἀντιγραφή.

§171ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἶναι μετάφρασις ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον. Ἐκεῖ θέλει ἰδεῖ ὅτι ὑπάρχουσι τρεῖς τάξεις· 1) οἱ τῶν ἐξαιρετέων, οἵτινες εἶναι ἀνίκανοι σωματικῶς καθόλου ἢ ἐν μέρει· 2) οἱ τῶν ἀπαλλασσομένων, λόγῳ οἰκογενειακῷ ἢ ἄλλῳ, καὶ 3) ἐκεῖνοι, ὧν γίνεται ἀναβολὴ κατατάξεως. Ἄν ὁ Νόμος εἶχε τὴν ἔννοιαν, ὅπως ἀναβληθῇ ἡ κατάταξις τῶν ἐχόντων ἀδελφὸν ἐν ὑπηρεσίᾳ, θὰ τοὺς ἔθετεν εἰς τὴν τρίτην τάξιν τῶν ἀναβλητέων, ἐνῷ ῥητῶς τοὺς περιλαμβάνει εἰς τοὺς ἀπαλλασσομένους, καὶ αὐτοὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λαμβάνωσι μέρος εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν, παρ’ ὅταν ἡ ἡλικία αὐτῶν κληθῇ. Ἤδη πρόκειται νὰ πράξῃ μέγα ἄδικον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὥστε οἰκογένειαι, ἔχουσαι πολλὰ ἄῤῥενα τέκνα, νὰ δίδωσι φόρον τοσάκις, ὅσος εἶναι ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν. Θέλετε νὰ ἐπιβάλητε τὴν ὑποχρέωσιν εἰς ὅλα τὰ ἄῤῥενα τέκνα οἰκογενείας τινός; δὲν πιστεύω. Πρέπει λοιπὸν ν’ ἀφήσητε τὴν διάταξιν ὡς ἔχει ἐν τῷ ἄρθρῳ 39, οὗ ἡ ἀληθὴς ἔννοια εἶναι ὅτι ἀπαλλάσσονται ὁριστικῶς ἐν εἰρήνῃ, ὡς ῥητῶς λέγει τοῦτο καὶ ὁ Γαλλικὸς νόμος.

§172ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐάν τις καταταχθῇ τὴν πρώτην Δεκεμβρίου, ἔχει λόγον ἀπαλλαγῆς ὁ τὴν πρώτην Ἰουλίου τοῦ ἑπομένου ἔτους καλούμενος ἵνα ὑπηρετήσῃ ἀδελφός του.

§173ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ Γάλλος νομοθέτης δὲν ἐφαντάζετο ὅτι ἠθέλετε καθιερώσει τὴν ἐνιαύσιον θητείαν.

§174ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀκριβῶς τοῦτο ἐξηγεῖ τὴν διαφοράν.

§175ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε, ἀφοῦ σεῖς θεωρεῖτε τὴν ἐνιαύσιον θητείαν ἀρκετήν, φρονεῖτε ὅτι ὁ φόρος τῆς οἰκογενείας πρέπει νὰ ἐπαναλαμβάνεται εἰς πᾶν ἄῤῥεν, ἐνῷ οἱ ἄλλοι νομοθέται φρονοῦν, ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι ἀνάλογος ἡ θυσία. Τουλάχιστον πρέπει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἐξηγηθῇ ἂν ἐννοῇ, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη ἐφαρμόζεται καὶ εἰς πάντας τοὺς μέχρι τοῦδε ἀπαλλαγέντας, ἢ μόνον ἀπὸ τῆς ἐφετεινῆς ἀπογραφῆς.

§176ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως εἰς πάντας· ἐγὼ εἶπον, ὅτι ὁ νόμος ὁ ὑπάρχων περιέχει τὴν διάταξιν.

§177ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὁ νόμος ἐθεώρησεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ στερήσῃ τὴν οἰκογένειαν τριῶν τέκνων ὁμοῦ, ὄχι ὅμως καὶ νὰ τοὺς ἀπαλλάξῃ ἐντελῶς.

§178ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰς τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἔδωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, εἶμαι ἀντίθετος· βέβαιον εἶναι ὅτι ὁ στρατολογικὸς νόμος τοῦ 1878 ἐγένετο, ὅπως πάντες οἱ πολῖται Ἕλληνες ἐκμάθωσι τὰ στρατιωτικὰ καὶ ὅπως τὰ βάρη πίπτωσιν ἐξ ἴσου εἰς ὅλους τοὺς Ἑλληνόπαιδας. Ἀλλ’ ὄχι μόνον ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ καὶ εἰς ὅλα τὰ ἔθνη ἐγένοντο διάφοροι ἐξαιρέσεις, καὶ εἰς τὰς ἐξαιρέσεις αὐτὰς προσεθέσαμεν κατὰ τὰ 1882 τὴν ἐξαίρεσιν τῶν μόνων υἱῶν· ὅλα ταῦτα δὲν εἶναι χάριτες κατὰ τῆς σκληρότητος τοῦ γενικοῦ στρατολογικοῦ νόμου; Ὁ νόμος οὗτος φέρει καὶ τὰς διαφόρους ἀπαλλαγάς· ἠθέλησε νὰ κάμῃ μίαν ἔτι δωρεὰν εἰς τὰς οἰκογενείας καὶ εἶπεν, ὅτι ἐὰν ἐκ μιᾶς οἰκογενείας ὑπηρετῇ ἓν τέκνον, ἀπαλλάσσεται τὸ ἕτερον· διότι ποῖος θὰ προσφέρῃ τὴν συνδρομήν εἰς τὴν οἰκογένειαν; Δὲν πιστεύω σήμερον νὰ παλινδρομήσωμεν ἐναντίον τοῦ νόμου ἐκείνου. Πρὸς ἀπόδειξιν σᾶς φέρω ῥητῶς τὰ τρία ἐδάφια, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνουν αὐτὴν τὴν περίστασιν, διότι ἐκ τῶν τριῶν αὐτῶν δύνασθε νὰ ἐννοήσητε, ὅτι ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν ἔδωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν εἶναι ἡ ἁρμόζουσα (ἀναγινώσκει) «οἱ ἀπαλλαγέντες τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας κλπ. διὰ Β. Διατάγματος». Διατί ἐτέθη αὐτό; διότι ἐν τῷ πνεύματι τοῦ νόμου ὑπάρχει ἡ ἰδέα τῆς ἐντελοῦς ἀπαλλαγῆς καὶ τῆς μεταγραφῆς τῶν τοιούτων, οἵτινες ἔχουσιν ἀδελφὸν ἐν τῷ στρατῷ εἰς ἑτέραν κατηγορίαν· ὁ νόμος δὲ ἐκεῖνος εἶχε τὴν τάξιν τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας, εἶχε τὴν τῆς ἑξαετοῦς ἐφεδρείας, εἶχε δὲ καὶ τοὺς διαθεσίμους· ὑπάγονται λοιπὸν κατὰ τὸν νόμον ἐκεῖνον ἀμέσως εἰς τὴν ἐφεδρείαν. Τοῦτο δὲ ἀποδεικνύει καὶ τὸ τρίτον ἐδάφιον τὸ ὁποῖον λέγει «ἐν καιρῷ πολέμου προσκαλοῦνται οἱ τοιοῦτοι πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς ὑπηρεσίας των». Ἄν δὲν ὑπηγορεύετο ὁ νόμος ἐκ τοῦ πνεύματος αὐτοῦ, φυσικώτατα δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ ἀναφέρῃ αὐτὴν τὴν περίστασιν· διότι, ἂν κατετάσσοντο εἰς τὸν στρατὸν, τότε δὲν θὰ ἔλεγε δευτέραν φορὰν ὅτι ἐν καιρῷ πολέμου ὑπηρετοῦσιν εἰς τὰς τάξεις, διότι ἐν καιρῷ ἐπιστρατείας προσκαλοῦνται ὅλοι. Ὁ συνδυασμὸς λοιπὸν αὐτῶν τῶν τριῶν ἄρθρων μοῦ φαίνεται ὅτι εἶναι ἀρκετὸς, ὥστε νὰ δώσῃ ἑρμηνείαν ὅλως ἀντίθετον τῆς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ ὅτι τὴν τάξιν τῶν ἀπαλλασσομένων δὲν δύναται οὗτος νὰ φέρῃ εἰς ἴσην μοῖραν μὲ τὴν τῶν ἀναβαλλομένων, ἢ αὐταρχικῶς.

§179ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αὐτὰ ταῦτα τὰ ἄρθρα, τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσεν ὁ κ. προλαλήσας, ἀποδεικνύουσι, νομίζω, ὅτι ἡ ἑρμηνεία αὐτοῦ εἶναι ἀνεπίδεκτος ὑποστηρίξεως, διότι τὰ ἄρθρα ταῦτα ἀφορῶσιν οὐ μόνον εἰς τὴν ἀπαλλαγὴν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἀναβολὴν κατατάξεως· ἑπομένως, ἐὰν ἔχωσι τὰ ἄρθρα τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. βουλευτής, πρέπει νὰ θεωρήσωμεν, ὅτι ἔχουσιν αὐτὴν καὶ ὡς πρὸς ἐκείνους τῶν ὁποίων ἡ ὑποχρέωσις ἀναβάλλεται, τουτέστιν ὅτι ἐκεῖνοι, οἵτινες τυγχάνουσιν ἀναβολῆς ὑποχρεώσεως, οὐδεμίαν ἔχουσιν ὑποχρέωσιν. Τότε ἡ λέξις «ἀναβολὴ» τί σημαίνει; Διατί δὲν λέγει ὁ νόμος ὅτι οὗτοι ἀπαλλάσσονται ὁριστικῶς τῆς ὑποχρεώσεως, ὅτι οὐδεμίαν ἔχουσιν ὑποχρέωσιν; Λέγει ὁ νόμος ὅτι ἔχουσιν ὑποχρέωσιν ἀναβεβλημένην. Ἀλλ’ ὁ κ. βουλευτὴς ἑρμηνεύει τὴν ἀναβεβλημένην ὑποχρέωσιν ὡς ἀπαλλαγὴν ὑποχρεώσεως, ὡς ἐντελῆ κατάργησιν ὑποχρεώσεως. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶμεν τοῦτο. Ἀναβολὴ ὑποχρεώσεως σημαίνει ὑποχρέωσιν κατατάξεως, βραδύτερον ἐκπληρωθησομένην, ἀφοῦ δὲ πρὸς τὴν ἀναβολὴν ἀφομοιοῦται ἡ ἀπαλλαγὴ—διότι τὸ ἄρθρον λέγει «ἅμα δὲ οἱ λόγοι τῆς ἀπαλλαγῆς ἢ ἀναβολῆς παύσωσιν ὑφιστάμενοι»—δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία περὶ τῆς ἑρμηνείας τοῦ βʹ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 39. Ἡ ὕπαρξις περὶ τὴν λέξιν «ἀπαλλαγῆς» τῆς λέξεως «ἀναβολῆς» ἐν τῷ ἄρθρῳ ἐκείνῳ ἀποδεικνύει, ὅτι πρόκειται ἐν ἀμφοτέραις ταῖς περιπτώσεσι περὶ ὑποχρεώσεως ἀναβαλλομένης καὶ οὐχὶ καταργουμένης. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 18 μετὰ τῆς προσθήκης).

§180ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 19.....

§181ΤΙΝΕΣ. Τὴν Δευτέραν. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 8 καὶ ¼ μ. μ.)