1884.02.27

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 53

τῆς 27 Φεβρουαρίου 1884.

(Δευτέρα)

Ὥρᾳ 4. Μ. Μ. (Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου καὶ εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπεκυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ ἐκ Τρικκάλων πολλῶν δημοτῶν τοῦ Δήμου Τρικαίων παριστᾷ ὅτι ὁ φόρος ὁ δημοτικὸς ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἀνὰ δραχμὰς 20 δι’ ἕκαστον εἶναι ὑπερβολικός· διότι ὁ Δῆμος οὗτος ἔχει πολλὰς προσόδους καὶ ἐπέρχεται πλεόνασμα 50,000 δραχμῶν, ὑπολογίζεται δὲ ὅτι θέλουσι φθάσει τὰ ἔσοδα τοῦ Δήμου μέχρι 200,000 δραχμῶν καὶ διὰ τοῦτο ἐξαιτοῦνται τὴν ἐλάττωσιν τοῦ φόρου μέχρι δραχμῶν 10. Ὁ κ. Δημητρακάκης ἔχει τὸν λόγον δι’ ἐπερώτησιν.

§2Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀποτείνομαι πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ νόμος περὶ φόρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τῶν οἴνων προκαλεῖ σπουδαίως τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως εἰς τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ καταστήσῃ τοὺς ὑπαλλήλους εἰλικρινεῖς, ὅπερ δυστυχῶς δὲν συμβαίνει. Τὸν Αὔγουστον προσεκλήθησαν οἱ ἔχοντες οἶνον πρὸς πώλησιν νὰ δηλώσωσιν αὐτόν. Πολλοὶ ἐκ τῶν ἐν Λακεδαίμονι ἐχόντων εἰς τὰς ἀποθήκας των οἴνους, τοὺς ὁποίους πωλοῦσιν ὁλικῶς καὶ ἄλλους, τοὺς ὁποίους πωλοῦσι λιανικῶς, ἐζήτησαν ἀπὸ τὸν Ἔφορον ὁδηγίας πῶς νὰ συντάξωσι τὰς δηλώσεις των, ἐὰν δηλαδὴ ἔπρεπε νὰ περιλάβωσιν ὅλα τὰ ποσὰ καὶ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου εἴδους τῆς πωλήσεως, ἢ νὰ ὑποβάλωσι τὰς δηλώσεις χωριστὰ διὰ τὸ ποσὸν ἑκάστου εἴδους πωλήσεως. Ὁ Ἔφορος (Κουτσούμπας ὀνομαζόμενος καὶ συμπολίτης τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ) τοὺς εἶπε νὰ ὑποβάλωσι μίαν δήλωσιν δι’ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, ἀλλὰ νὰ διακρίνωσιν ἐν αὐτῇ πόσον ἔχουσι διὰ πώλησιν λιανικὴν καὶ πόσον διὰ πώλησιν ὁλικήν, καὶ οὕτως ἔπραξαν· ἀλλ’ ὁ Ἔφορος κατελόγισε τὸν φόρον τῆς καταναλώσεως δι’ ὁλόκληρον τὸ ποσόν. Τὴν ἀπάτην ταύτην ἰδόντες οἱ φορολογούμενοι ἔφερον ἐγγράφους ἀντιῤῥήσεις, καὶ μὴ εἰσακουσθέντες ἀνηνέχθησαν ἀπὸ τοῦ Αὐγούστου καὶ Σεπτεμβρίου πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν ἀπήντησεν εἰσέτι, ὁ δὲ Ἔφορος διεβίβασε τὴν κατάστασιν εἰς τὸ Ταμεῖον, τὸ ὁποῖον ἐξέδωκε γραμμάτια εἰσπρακτέα, καὶ ἤρξατο νὰ ἐπιδιώκῃ τὴν εἴσπραξιν φόρου καὶ διὰ τοὺς οἴνους, τοὺς προωρισμένους δι’ ὁλικὴν πώλησιν· ἰδίως πιέζονται ἐκ τῆς ἀπατηλῆς ταύτης ἐνεργείας οἱ φορολογούμενοι τῶν Δήμων Βρυσεῶν, Καστόρι καὶ Πελλάνης. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διατάξῃ ἀμέσως τὸν Ἔφορον νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν αἴτησίν του πρὸς τὸν Ταμίαν περὶ τῆς εἰσπράξεως τοῦ τοιούτου παρανόμου φόρου τῶν δι’ ὁλικὴν πώλησιν ὡρισμένων οἴνων, ἀφοῦ οἱ δηλώσαντες διευκρινίζουσι τὸ εἰς τὴν κατηγορίαν ταύτην ὑπαγόμενον ποσὸν, καὶ νὰ καταδιώξωσιν ἐκείνους μόνους, εἰς τῶν ὁποίων τὰς ἀποθήκας εὑρέθη κατὰ τὴν καταμέτρησιν περισσότερος, παρ’ ὅσον ἐδήλωσαν, οἶνος προωρισμένος διὰ λιανικὴν πώλησιν. Πρέπει δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ διατάξῃ ταχέως, διότι τὸ Δημόσιον θὰ περιπλακῇ εἰς δικαστικὰς διενέξεις μὲ τοὺς φορολογουμένους, οἵτινες θὰ προσδράμωσι βεβαίως εἰς τὰ δικαστήρια, ὅταν δὲν εὑρίσκωσι τὸ δίκαιόν των εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν.

§3Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Κύριοι, πρὸ τριῶν καὶ ἐπέκεινα μηνῶν ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰ τῶν ἰδιοκτητῶν ἁμαξῶν, δηλαδὴ πολλῶν ἰατρῶν καὶ ἄλλων κατοίκων τῶν Ἀθηνῶν, ἐχόντων ἰδιοκτήτους ἁμάξας, ὑπογεγραμμένη ἐπίσης καὶ παρὰ 400 ἁμαξηλατῶν τῶν Ἀθηνῶν, οἵτινες πάντες παρεπονοῦντο κατὰ τοῦ Ἱπποσιδηροδρόμου. Ὅτε κατετέθη ἡ ἀναφορὰ αὕτη ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, κατὰ τὰ πρακτικὰ, εἶπεν, ὅτι «προσεκλήθη ὁ διευθυντὴς τοῦ Ἱπποσιδηροδρόμου νὰ φροντίσῃ, καὶ ὑ«πεσχέθη ὅτι θέλει φροντίσει, ἐπεφορτίσθη δὲ καὶ ὁ ἀρ«χηγὸς τῶν Γάλλων μηχανικῶν νὰ ἐπιθεωρήσῃ τοὺς Ἱπ«ποσιδηροδρόμους καὶ νὰ ὑποβάλῃ ἔκθεσιν». Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, εἴτε σήμερον, εἴτε εἰς προσεχῆ συνεδρίασιν, ἐὰν ἐξετελέσθη ἡ ὑπόσχεσις αὕτη; διότι τὸ ζήτημα τοῦτο θίγει σπουδαίως τὰ συμφέροντα τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν. Ἐκτὸς δὲ τούτου ἀφορᾷ καὶ εἰς τὴν ἀσφάλειαν τῆς ζωῆς καὶ τῆς ἀκεραιότητος τῶν κατοίκων τῶν Ἀθηνῶν. Παρατηρῶ δὲ καὶ τὸ ἑξῆς: ὅτι ἐν τῇ συμβάσει περὶ τοῦ Ἱπποσιδηροδρόμου ῥητὸν ἄρθρον ἐπιβάλλει τῇ Ἑταιρίᾳ νὰ μὴ γίνωνται διὰ τῆς τοποθετήσεως τῶν σιδηρῶν ῥάβδων αἱ ὁδοὶ καμπύλαι, ὡς καὶ νὰ μὴ ἐξέχωσιν αἱ σιδηραῖ γραμμαί. Ταῦτα ἀμφότερα δὲν τηροῦνται· διότι καὶ ἡ καμπυλότης τῶν ὁδῶν εἶναι τοσαύτη, ὥστε αἱ ἅμαξαι δὲν δύνανται νὰ κυκλοφορῶσιν ἐλευθέρως καὶ ἀκινδύνως, καὶ ἡ ἐξοχὴ τῶν σιδηρῶν ῥάβδων εἶναι τοσαύτη, ὥστε καθ’ ἑκάστην βλέπομεν συντριβομένους τοὺς τροχοὺς τῶν ἁμαξῶν. Πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θέλει φροντίσει περὶ τῆς διορθώσεως τούτων. Ἐπίσης καθ’ ὡρισμένον ἄρθρον τῆς συμβάσεως δὲν ἐπιτρέπεται ἡ χρῆσις ἀτμαμαξῶν ἐντὸς τῆς πόλεως, ἐκτὸς ἐὰν αἱ ἀτμάμαξαι δὲν ἐκπέμπωσι καπνὸν καὶ δὲν προξενῶσι θόρυβον. Ἤδη βλέπομεν, ὅτι ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν ἀτμάμαξα, φθάνουσα μέχρι τῆς πλατείας τῶν Ἀνακτόρων, καὶ ἥτις ὄχι μόνον καπνὸν ἐκπέμπει, ἀλλὰ καὶ θόρυβον κάμνει καὶ πολλὰ δυστυχήματα ἕνεκεν αὐτῶν συμβαίνουσι. Χθὲς τὸ ἑσπέρας ἐξελθὼν εἰς περίπατον μετὰ τοῦ ταγματάρχου κ. Σοφιανοῦ παρέστην θεατὴς φοβεροῦ θεάματος· διότι, καθ’ ἣν στιγμὴν ἤρχετο ἡ ἀτμάμαξα ἐκ Φαλήρου, ἐφάνη πλησίον τοῦ ναοῦ τῶν διαμαρτυρομένων ἡ ἅμαξα τοῦ Γεωργίου Μανταδάκη, τῆς ὁποίας οἱ ἵπποι ἀφηνιάσαντες ἔῤῥιψαν τὸν ἁμαξηλάτην χαμαὶ, κατασυνέτριψαν τὴν ἅμαξαν ἐπὶ τῶν δένδρων καὶ ἐπληγώθησαν ὅ τε ἁμαξηλάτης καὶ οἱ ἵπποι· τοῦτο προεκάλεσε τὴν ἀγανάκτησιν πάντων τῶν παρισταμένων ἐκεῖ, οἵτινες μιᾷ κραυγῇ εἶπον, ὅτι ἐπάναγκες εἶναι νὰ ἀφαιρεθῇ ἡ ἐλευθερία ἀπὸ τῆς ἑταιρίας τοῦ νὰ ἔχῃ ἀτμαμάξας ἐντὸς τῆς πόλεως. Πιστεύω λοιπὸν, ὅτι αὐτὸ καὶ μόνον τὸ γεγονὸς εἶναι ἀρκετὸν νὰ πείσῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη αὐτὴ ἡ ἐλευθερία τῆς ἑταιρίας ἐντελῶς ν’ ἀφαιρεθῇ ἀπ’ αὐτῆς, τὸ ὁποῖον πιστεύω δὲν εἶναι δύσκολον, κατὰ τὴν σύμβασιν, καὶ νὰ περιορισθῇ ἡ ἀτμάμαξα μέχρι τοῦ στρατιωτικοῦ νοσοκομείου. Παρατηρῶ καὶ τοῦτο. Κατὰ τὸ 1 ἄρθρον τῆς συμβάσεως ὁρίζονται αἱ γραμμαὶ, τὰς ὁποίας εἶναι ὑπόχρεως ἡ ἑταιρία νὰ ἔχῃ εἰς ἐνέργειαν, ἐκ τοῦ τελευταίου δὲ μέρους τοῦ ἄρθρου τούτου ἐξάγεται, ὅτι τὰς γραμμὰς ταύτας εἶναι ὑπόχρεως ἡ ἑταιρία νὰ ἔχῃ εἰς διηνεκῆ ἐνέργειαν· διότι διὰ τὴν γραμμὴν τοῦ Πειραιῶς λέγει τὸ ἄρθρον «ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ἀπαιτήσῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος τούτου», ἐξ οὗ ἐξάγομεν, ὅτι διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ἄλλων συμπλεγμάτων ὄχι μόνον δύναται ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ καὶ ὀφείλει νὰ ἀπαιτήσῃ αὐτὸ, δηλαδὴ τὴν ἀδιάκοπον ἐνέργειαν πασῶν τῶν γραμμῶν. Βλέπομεν ὅμως, ὅτι ὅπου ὑπάρχει μεγάλη συγκοινωνία, ἐκεῖ αἱ γραμμαὶ τίθενται εἰς ἐνέργειαν, ὅπου δὲ δὲν ὑπάρχει συγκοινωνία, οἱ δρόμοι τῶν ἁμαξῶν τοῦ ἱπποσιδηροδρόμου παύουσι. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι οὔτε τὸ πνεῦμα, οὔτε τὸ γράμμα τῆς συμβάσεως. Ἡ ἑταιρία πάσας τὰς γραμμὰς, τὰς ἀναφερομένας εἰς τὴν σύμβασιν, ὀφείλει νὰ ἔχῃ εἰς διηνεκῆ ἐνέργειαν. Ἀλλ’ αὐτὴ τί πράττει; Τὸ μὲν θέρος, ὅτε ὑπάρχει κίνησις πρὸς τοὺς παρισισίους κήπους, θέτει εἰς ἐνέργειαν πλήρη τὴν γραμμὴν ταύτην, τὸν δὲ χειμῶνα παύει ἐκείνην καὶ θέτει εἰς ἐνέργειαν ἄλλας. Νομίζω, ὅτι τοῦτο εἶναι ἐναντίον τῆς συμβάσεως, καὶ δύναται νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν ἑταιρίαν ὑποχρέωσις νὰ διατηρῇ πάσας τὰς γραμμὰς ἐν συγχρόνῳ ἐνεργείᾳ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ φροντίσῃ περὶ τούτων ἁπάντων· ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον εἶμαι ἐντεταλμένος παρὰ τῶν ὑποβαλόντων τὴν ἀναφορὰν νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν, ὅπως σπουδαιότερον μελετήσῃ, εἶναι τὸ νὰ παύσῃ ἡ ἀτμάμαξα ἐρχομένη μέχρι τῆς πλατείας τῶν Ἀνακτόρων, ὥστε μόνον μέχρι τοῦ νοσοκομείου τοῦ στρατιωτικοῦ νὰ φθάνῃ· διότι, ἐπαναλέγω, ὅτι χθεσινὸν ἔχομεν τὸ πρόχειρον παράδειγμα τοῦ ἐπικινδύνου τῆς τοιαύτης χρήσεως τοῦ ἀτμοῦ ἐντὸς τῆς πόλεως. Παρακαλεῖται ὅπως συγχρόνως ὁ κ. ὑπουργὸς μὲ πληροφορήσῃ πῶς καὶ διατί ἐπετράπη τῇ ἑταιρίᾳ τοῦ ἱπποσιδηροδρόμου νὰ θέσῃ τὰς σιδηρᾶς γραμμὰς αὐτῆς καὶ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Σταδίου, ἐνῷ ἡ ὁδὸς αὕτη δὲν ἀναφέρεται ἐν τῇ συμβάσει.

§4ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§5ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριοι, ἡ ἀνάγκη Νομοσχεδίου περὶ κοινοτήτων πρὸ πολλοῦ εἶνε γνωστή, καὶ δὲν πιστεύω νὰ ἦνε ἀνάγκη νὰ ἐπαναλάβω ὅσα πολλάκις ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν. Ἐὰν δὲ πάντοτε λέγετε, ὅτι ἡ γλῶσσα καὶ ἡ θρησκεία συνετέλεσαν εἰς τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς γωνίας ταύτης τοῦ Ἑλληνισμοῦ, καλλίτερον ἐξετάζοντες τὰ τῆς ἱστορίας ἡμῶν, θέλετε πιστεύω, ἀδιστάκτως πεισθῆ, ὅτι ἡ γλῶσσα καὶ ἡ θρησκεία ἄνευ ὀργανώσεως τῶν κοινοτήτων οὐδὲν ἤθελον δυνηθῇ νὰ πράξωσιν. Αἱ κοινότητες λοιπὸν αὗται, εἰς τὰς ὁποίας ὀφείλομεν τὴν ἀπελευθέρωσιν ἡμῶν, παραδόξως παρημελήθησαν εἰς βαθμὸν ἀσύγγνωστον ὑπὸ τοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος. Ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία, ἥτις ἐφάνη προθυμοτάτη εἰς τὴν ψήφισιν πολλῶν νόμων, ὧν οἱ πλεῖστοι δὲν εἶναι ἐκ τῶν χρησιμωτέρων, ἀγνοῶ διατί παρημέλησε τὰς κοινότητας. Ἀφ’ ὅτου συνεστήθη τὸ Βασίλειον, αἱ κοινότητες ἀνεγνωρίσθησαν ὑπὸ διαφόρων νόμων, ἀλλὰ περὶ ἐκπροσωπήσεως αὐτῶν οὐδὲν ἐγένετο, καὶ ἐδέησε τὰ δικαστήρια νὰ ἐφαρμόζωσι κατ’ ἀναλογίαν διάταξίν τινα περὶ Ρωμαϊκῶν Συμβουλίων, ἥτις εἰς τὴν ἐφαρμογὴν εἶνε δυσχερεστάτη καὶ ἕνεκα τῆς ὁποίας αἱ κοινότητες κατεστράφησαν, ἢ μᾶλλον διηρπάγησαν παρὰ τῶν αὐθαδεστέρων. Νομίζω, ὅτι ἡ περαιτέρω ἀμέλεια εἶνε ἀσύγγνωστος. Ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε τοὐλάχιστον ταυτοχρόνως μὲ τὸν νόμον τῆς ἀφομοιώσεως νὰ εἰσάξῃ Νομοσχέδιον περὶ κοινοτήτων· διότι ἡ ἀνάγκη παρίσταται ἐπαισθητοτέρα εἰς τὰς νέας Ἐπαρχίας. Ὑπέβαλον ἐγὼ κατὰ τὴν Βʹ. Σύνοδον, μετ’ ἐμὲ δὲ καὶ ἡ Κυβέρνησις Νομοσχέδιον περὶ κοινοτήτων, εἰς δὲ τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἀναγράφεται τὸ κατεπεῖγον δι’ ὅσων περίπου πρὸ μικροῦ εἶπον εἰς ὑμᾶς. Ἐν τούτοις κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον, μολονότι παρ’ ἐμοῦ προεκλήθη ἡ Κυβέρνησις καὶ αὖθις, οὔτε Νομοσχέδιον ὑπέβαλεν, οὔτε συνῄνεσε νὰ προταχθῇ τὸ ὑπ’ ἐμοῦ ὑποβληθέν. Τούτου ἕνεκεν ὑποβάλλω πρότασιν ὑπογεγραμμένην καὶ ὑπὸ ἑτέρων 17 ἀξιοτίμων συναδέλφων, ὅπως συζητηθῇ τὸ Νομοσχέδιον περὶ κοινοτήτων, πρὶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1884· γνωρίζων δὲ τὴν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ, ὅτι πρὸς μετατροπὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἀπαιτοῦνται 10 τοὐλάχιστον ὑπογραφαί, ἐφρόντισα προχείρως ἀποταθεὶς νὰ παρουσιάσω ὑπογραφὰς 17. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸ Προεδρεῖον νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης, καὶ ἐὰν γείνῃ δεκτή, νὰ ἐγγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ Νομοσχέδιον πρὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ· διότι ἄλλως μετ’ οὐ πολὺ θὰ ἐκλείψωσιν αἱ κοινότητες. (Ὅρα Παράρτημα).

§6ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ζήτημα τῶν κοινοτήτων ἦτο πάντοτε ἐκ τῶν σπουδαιοτάτων, κατέστη ὅμως πολὺ σπουδαιοτέραν ἀπὸ τῆς ἑνώσεως τῶν Ἐπαρχιῶν τῆς Ἠπείρου καὶ Θεσσαλίας, διότι αἱ κοινότητες ἐν ταῖς χώραις ἐκείναις ἔχουσι περιουσίαν πολὺ σπουδαιοτέραν, ἢ ὅ,τι ἔχουσιν αἱ κοινότητες ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Βασιλείῳ· ἑπομένως ἐκ τῶν πρωτίστων μελημάτων τοῦ Κοινοβουλίου ἔδει νὰ ἦναι ἡ ψήφισις νόμου περὶ κοινοτήτων. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς ἡ Κυβέρνησις μετὰ μακρὰν μελέτην τοῦ ζητήματος, ἀφοῦ ἔλαβε τὴν γνώμην πάντων τῶν ἁρμοδίων, ὑπέβαλε Νομοσχέδιον, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθη νὰ ψηφισθῇ ἐκεῖνο, ἴσως καὶ διότι παρουσιάσθη ἀργὰ, παρουσιάσθη ὅμως ἀργὰ, ὡς εἶπον, διότι ἔπρεπε νὰ στηριχθῇ τὸ Νομοσχέδιον ἐπὶ πληροφοριῶν ἐκ τοῦ τόπου, τουτέστιν ἐκ τῶν νέων Ἐπαρχιῶν δεδομένων. Ἤδη πάντα εἶναι ἕτοιμα, ἀλλ’ ὁ λόγος, δι’ ὃν δὲν ἠδυνήθημεν νὰ ἐπιληφθῶμεν τοῦ ζητήματος τούτου, εἶναι, ὅτι ἔτι ἡ Βουλὴ δὲν ἤρχισε νὰ λειτουργῇ· ἐὰν ἡ Βουλὴ κατορθώσῃ νὰ λειτουργήσῃ, ἐὰν ἔχωμεν συνεδριάσεις πρακτικάς, ἀποληγούσας εἰς ἀποτέλεσμα, βεβαίως θέλομεν συζητήσει καὶ τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο· ἐὰν ὅμως ἐξακολουθῶμεν ὅπως καὶ μέχρι τοῦδε, καὶ τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο θέλει ὑποστῆ τὴν τύχην, ἣν ὑπέστησαν τόσα ἄλλα Νομοσχέδια, ἄνευ τῆς ψηφίσεως τῶν ὁποίων, ἐννοεῖται, δὲν δύναται ἡ Πολιτεία νὰ ὑπάρξῃ. Ὑποβάλλων εἰς τὴν Βουλὴν ἐκ τῶν ζητηθεισῶν πληροφοριῶν περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν δικαιωμάτων ἐπὶ τῆς καταναλώσεως, τ’ ἀφορῶντα εἰς τὸ δικαίωμα τῆς καταναλώσεως ἐπὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν καὶ εἰς τὸ δικαίωμα τῆς καταναλώσεως ἐπὶ τῶν οἴνων, ἐλπίζω νὰ δυνηθῶ νὰ ὑποβάλω καὶ τ’ ἀποτελέσματα τοῦ δικιώματος τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ μετὰ 2 ἢ 3 τὸ πολὺ ἡμέρας. Καὶ ἐνταῦθα ὑπάρχουσί τινα κενά, περὶ ὧν ὅμως παρατίθενται σημειώματα, ἐξηγοῦντα τοὺς λόγους, ἐλπίζω δέ, ὅτι καὶ τὰ κενὰ ταῦτα θέλω δυνηθῆ ν’ ἀναπληρώσω μετ’ οὐ πολύ. Ἐννοεῖται, ὅτι ἐν τῇ πρώτῃ ἐφαρμογῇ τῶν νόμων καὶ αὐταὶ αἱ στατιστικαὶ πληροφορίαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξωσι πλήρεις· ἐλπίζω ὅμως ὅτι μετὰ βραχὺν χρόνον, ἴσως μετὰ ἓν δεκαπενθήμερον θὰ δυνηθῶμεν καθ’ ἕκαστον δεκαπενθήμερον νὰ δημοσιεύωμεν ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως πάντα τ’ ἀποτελέσματα τῶν εἰσπράξεων καὶ τῶν βεβαιώσεων ἐκ τῶν φόρων τῆς καταναλώσεως, διότι εἶναι πρέπον πᾶσα ἡ κοινωνία νὰ δύνηται νὰ παραβάλλῃ ἑκάστοτε τὰ νεώτερα πρὸς τὰ προηγούμενα, προκειμένου περὶ φόρων νέων, περὶ ὧν ἡ γνώμη τῆς κοινωνίας δὲν εἶναι εἰσέτι μεμορφωμένη, οὔτε ὡς πρὸς τὰς βάσεις τῶν νόμων, οὔτε ὡς πρὸς τὰς λεπτομερείας, ὡς πρὸς τὰς ὁποίας εἶναι δυνατὸν κατόπιν τοιούτων γενικωτέρων πληροφοριῶν νὰ ἐπενεχθῶσι καὶ αἱ δέουσαι βελτιώσεις.

§7ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ διατάξητε νὰ τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσι ταχέως.

§8ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Χαίρω, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνεγνώρισε τὴν ἀνάγκην· ἀλλ’ ἐγὼ ἐζήτησα νὰ ταυτισθῇ τὸ Νομοσχέδιον περὶ κοινοτήτων μετὰ τῶν ἀπαραιτήτων καὶ τῶν συνδεομένων μετὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, νὰ ἐγγραφῇ δηλαδὴ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν πρὸ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς.

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βλέπετε ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι· ἀλλ’ ἀφίσατε νὰ λειτουργήσῃ πρῶτον ἡ ἡμερησία διάταξις, διότι διατρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ μὴ ψηφισθῇ οὔτε ὁ Προϋπολογισμὸς ὅπως βαδίζομεν.

§10Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποβάλλω δύω ἀναφορὰς Κρητῶν, προσφύγων ἀγωνιστῶν, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ εἷς πρὸ μηνῶν ἐλθὼν ἐκ Κρήτης παρακαλεῖ νὰ τῷ δοθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως περίθαλψις, ὡς δίδεται καὶ εἰς τοὺς ἄλλους πρόσφυγας ἀγωνιστάς, ὁ δὲ ἕτερος ζητεῖ νὰ αὐξηθῇ τὸ μηνιαῖον βοήθημα, τὸ ὁποῖον λαμβάνει. Ὁ δεύτερος οὗτος Μανώλης Ἀγγελιδάκης ἠγωνίσθη καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1866, ἐτραυματίσθη δὲ καὶ ἀπώλεσε τὸν δεξιὸν πόδα, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν τοῦ 1878 ἐπανάστασιν, καίτοι μονόπους, ἔσπευσε καὶ ἠγωνίσθη ὡς πληρεξούσιος τῆς Ἐπαρχίας του ἐν τῇ Συνελεύσει, τὸ δὲ ἐκ δραχμῶν 27 μηνιαῖον βοήθημα, τὸ ὁποῖον λαμβάνει, οὔτε ἀνάλογον τῶν ἀγώνων καὶ θυσιῶν του εἶναι, οὔτε ἐπαρκὲς εἰς τὰς ἀνάγκας του, ὄντος καὶ οἰκογενειάρχου. Ὑπάρχουν δὲ δύω λόγοι δικαιολογοῦντες ἀποχρώντως τὴν περίθαλψιν αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου· πρῶτον, ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἀνίκανος πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν, καθὸ μονόπους, δεύτερον ὅτι ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ Χαράλαμπος Ἀγγελιδάκης εἶναι κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν ὁ ἐξοχώτερος ἥρως καὶ ἀρχηγὸς ἐν ταῖς ἀνατολικαῖς ἐπαρχίαις τῆς Κρήτης, καὶ οὐδέποτε ἐπεβάρυνε τὸ Δημόσιον Ταμεῖον· διότι δὲν ἦλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα παρὰ πρὸ τριῶν ἐτῶν, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀμέσως τῷ ἀπένειμε βοήθημα μηνιαῖον ἐκ δραχμῶν ἑκατὸν, ὅπερ ἐπὶ μικρῷ μόνον χρονικῷ διαστήματι ἔλαβε καὶ μετ’ ὀλίγον τὸ ἀφῆκε καὶ μετέβη εἰς Κρήτην, διότι ἐξελέγη Δήμαρχος. Νομίζω, ὅτι εἶναι δίκαιον τὸ βοήθημα τοῦτο ἢ τουλάχιστον τὸ ἥμισυ νὰ δοθῇ εἰς τὸν μονόποδα ἀδελφόν του, ὅπερ οὐ μόνον τούτου τὴν δυστυχίαν θέλει ἀνακουφίσει, ἀλλὰ καὶ τὸν ἀδελφόν του θέλει εὐχαριστήσει καὶ ἱκανοποιήσει. Περὶ τῆς ἀληθείας τῶν λόγων μου ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν ἐκ τῶν μᾶλλον διακεκριμένων ἀγωνιστῶν τῆς Κρήτης συναδέλφων κυρίων Μήτσα καὶ Πετρίτση. Ὁ δεύτερος, ὁ πρὸ μικροῦ ἐλθὼν ἐκ Κρήτης καὶ ζητῶν περίθαλψιν, προσέφερε σπουδαίας ὑπηρεσίας εἰς τὸν ἐθνικὸν ἀγῶνα τῆς Κρήτης καὶ δὲν δύναται νὰ ἐπανέλθῃ ἐκεῖ κατ’ οὐδένα λόγον, ἕνεκα δὲ τῆς φήμης, τὴν ὁποίαν ἐσχάτως διὰ τῶν πράξεών του ἀπέκτησεν ἐπὶ ἐξόχῳ ἡρωϊσμῷ, μέλλει νὰ καταλάβῃ σπουδαίαν θέσιν ἐν τῷ ἀγῶνι τῆς Κρήτης καὶ νὰ προσφέρῃ σπουδαίας ὑπηρεσίας, καὶ νομίζω, ὅτι οὔτε δίκαιον οὔτε συμφέρον εἶναι νὰ ἀφήσωμεν τοιοῦτον ἄνδρα ν’ ἀποθάνῃ ἐκ τῆς πείνης· ὀνομάζεται Στεφανῆς Σταματάκης. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀναφορὰς καὶ διαβιβάσῃ ταύτας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ἔχω δὲ νὰ ὑποβάλω καὶ μίαν ἐπερώτησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Πολλοὶ ἐργολάβοι δημοσίων ἔργων συμπολῖταί μου καὶ ἄλλοι ἦλθον εἰς ἐμὲ παραπονούμενοι ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον δὲν πληρώνει πρὸς αὐτοὺς ἀπαιτήσεις των, αἵτινες πρὸ πολλοῦ ὀφείλονται αὐτοῖς ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, οὕτω δὲ δὲν δύνανται νὰ ἐκπληρώσωσι τὰς πρὸς τοὺς ἐργάτας ὑποχρεώσεις των καὶ τὰς πρὸς τοὺς χορηγητὰς τῶν ὑλικῶν καὶ διατρέχουσι κίνδυνον οἰκονομικῆς καταστροφῆς, καὶ μὲ παρεκάλεσαν νὰ ὁμιλήσω ἐνταῦθα καὶ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ κάμῃ πάντα τρόπον, νὰ σπεύσῃ νὰ τοὺς πληρώσῃ καὶ τοὺς ἐξαγάγῃ ἐκ τῆς δυσκόλου θέσεως, εἰς ἣν περιῆλθον.

§11ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁσάκις ἔχουν τακτικὰ τὰ ἔγγραφά των, προσερχόμενοι πληρώνονται ἀμέσως.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ ἐφεδρείας. Ὁ κ. Δηλιγιάννης ἐζήτησε τὸν λόγον.

§13Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶχον καθῆκον νὰ μετάσχω τῆς συζητήσεως τοῦ συζητουμένου νομοθετήματος, διότι ἐκ τῆς ἐπιτυχοῦς διασκευῆς αὐτοῦ ἐξήρτηται ἡ τύχη μεγάλων ἐθνικῶν συμφερόντων. Ἀναγκάζομαι ὅμως πρὸ τούτου νὰ ἀναμνήσω εἰς τὴν Βουλὴν, διερχόμενος ἐν περιλήψει τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι μέχρι τοῦδε ἐπ’ αὐτοῦ ἐγένοντο. Κατὰ τὴν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν συζήτησιν τοῦ Νομοσχεδίου, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ἠρεύνησεν αὐτὸ, καὶ ἀνέδραμε καὶ ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν νομοθετικῶν διατάξεων, αἵτινες ἰσχύουσιν ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων. Κατέληξε δὲ εἰς πρότασιν, τῆς ὁποίας ἡ ἔρευνα κατεδήλου τὴν μετριοπάθειαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, μετριοπάθειαν, ἥτις δυστυχῶς ἐξέλιπεν ἀπὸ τὰς συζητήσεις τοῦ Νομοσχεδίου· κατεδήλου δὲ συγχρόνως καὶ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον ἁβρότητα, μεθ’ ἧς ἡ Ἀντιπολίτευσις διὰ τοῦ κ. Μαυρομιχάλη ἤθελε νὰ προκαλέσῃ μελέτην ἐπισταμένην καὶ ἐμβριθῆ τοῦ Νομοσχεδίου πρὸ τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ. Δυστυχῶς ὅμως πρὸς τὴν μετριοπάθειαν καὶ τὴν ἁβρότητα ταύτην ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀντέταξεν ἄρνησιν, αἰτιολογῶν αὐτὴν διὰ τρόπου, ὁ ὁποῖος κατεβίβαζε τὴν συζήτησιν ἀπὸ τοῦ εὐγενοῦς σκοποῦ, ὁ ὁποῖος ὑπηγόρευσεν αὐτήν, ἀπὸ τοῦ ὑψηλοῦ σημείου, ἐφ’ οὗ ἐτίθει αὐτὴν ὁ κ. Μαυρομιχάλης, εἰς στάδιον προσωπικῶν ἐπιθέσεων, τὰς ὁποίας ἐπετέλει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ προσωπικῶν κατὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου ὑπαινιγμῶν. Κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν τοῦ Νομοσχεδίου δὲν ἐγένετο οὐδεμία ἀντίῤῥησις. Ἀλλὰ κατὰ τὴν γʹ ἡ Ἀντιπολίτευσις προέβη εἰς τὴν ἔρευναν καὶ ἀνάλυσιν τῶν διατάξεων τοῦ Νομοσχεδίου. Ρήτορες αὐτῆς μετ’ ἐμβριθείας ἠρεύνησαν οὐ μόνον τὸ Νομοσχέδιον, ἀλλὰ τὸ ὅλον τοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ. Παρέβαλον δὲ τὸ Νομοσχέδιον καὶ πρὸς τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ὁ θεσμὸς τῆς ἐφεδρείας παρήγαγε, καὶ πρὸς τὰς ἀνάγκας τῶν ὁποίων τὴν θεραπείαν ὁ στρατὸς προσδοκᾷ, καὶ πρὸς τὰ μέσα τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, καὶ πρὸς αὐτὰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Παρέστησαν δὲ αὐτὸ ὡς ἥκιστα πληροῦν τοὺς σκοποὺς, τῶν ὁποίων ἐμνήσθη καὶ ἀντιβαῖνον εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Πρὸς τοὺς ἀξιοτίμους τούτους συναδέλφους ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο ν’ ἀντιτάξῃ ἀπόλυτον καὶ πλήρη σιγήν. Μοὶ ἐνεποίησεν ἐντύπωσιν ἡ τακτικὴ αὕτη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει ἄλλοτε τυγχάνων ἐξετόξευσε κατὰ τῶν ἀποτελούντων τὴν Κυβέρνησιν τοὺς ἑξῆς ἀδίκους καὶ ἐπιτιμητικοὺς λόγους. «Κατὰ «τὴν πρώτην συζήτησιν, ἔλεγε τότε ὁ κ. Τρικούπης, «ὁ εἷς μετὰ τὸν ἄλλον ἀγορεύων κατὰ τοῦ Νομοσχεδίου, «ἀπηύθυνε καταγγελίας, ἔφερεν ἐπικρίσεις, ἐζήτησεν ἑρ«μηνείας. Εἰς ὅλα ὅμως ταῦτα ἡ Κυβέρνησις ἀπηξίωσε «νὰ δώσῃ ἀπάντησιν, ἔσπευδεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν, διότι «ἤξευρεν ὅτι θὰ ἦναι ὑπὲρ αὐτῆς, καὶ ἡμεῖς ἐγινώσκο«μεν ὅτι ἡ ψηφοφορία θὰ ἦτον ὑπὲρ αὐτῆς. Οὐδεὶς ἠ«γνόει τοῦτο, ἀλλ’ ἠθέλομεν τὴν συζήτησιν, διότι φρο«νοῦμεν, ὅτι συζήτησις δὲν ἀποβλέπει μόνον εἰς τὴν ψη«φοφορίαν, ἀλλὰ πρὸς τὴν μόρφωσιν τῆς πεποιθήσεως «τῶν βουλευτῶν καὶ τοῦ κοινοῦ. Ἡ συζήτησις εἶναι ἀ«ναγκαία, καὶ καθῆκον ἔχουσιν οἱ κκ. Ὑπουργοὶ νὰ ἀ«παντῶσι καὶ νὰ παρέχωσι τὰ στοιχεῖα πρὸς τὴν συ«ζήτησιν, καὶ δὲν εἶναι ὀρθὸν τὸ πρὸ ὀλίγου λεχθὲν, «ὅτι ἂν οἱ Ὑπουργοὶ δὲν θέλωσι νὰ ὁμιλήσωσι, τοῦτο «ἀφορᾷ εἰς αὐτούς. Δὲν ἀφορᾷ εἰς αὐτοὺς, διότι, ὄντες «Ὑπουργοὶ, ἔχουσι καθῆκον, ἐκ τῶν καθηκόντων δὲ αὐ«τῶν εἶναι νὰ δεικνύωσι σέβας πρὸς τὸ Κοινοβούλιον, «καὶ δὲν ἐκτελοῦσι τὸ καθῆκόν των, ὅταν δὲν ἀπαντῶσιν «εἰς τοὺς ἀντιφρονοῦντας.» Ἡ σιωπὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρὸς τοὺς ρήτορας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καταδεικνύοντας τὰ ἐλαττώματα τοῦ Νομοσχεδίου, δὲν μοὶ ἐνεποίησεν ἐντύπωσιν, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐλησμόνησε τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους τότε ἔλεγε κατὰ τῶν κυβερνώντων· μοὶ ἔκαμεν ὅμως ἐντύπωσιν δι’ ἄλλον λόγον, διότι ἡ σιωπὴ αὐτοῦ ἐνεῖχε προαίρεσιν ὑβριστικήν, οὐ μόνον πρὸς τὸν μειονοψηφίαν, ἀλλὰ καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν Βουλήν. Αἱ συζητήσεις ἐν τῇ Βουλῇ δὲν ἔχουσιν, ὅπως ἔλεγεν ὁ κ. Τρικούπης τῷ 1880, σκοπὸν μόνον νὰ φωτίζωσι τοὺς κ. βουλευτάς, ἀλλ’ ἔχωσι σκοπὸν νὰ φωτίζωσι καὶ τὸν λαὸν περὶ τῶν νομοθετημάτων καὶ νὰ παρασκευάζωσιν αὐτὸν, ἵνα ἀποδέχηται ταῦτα, καὶ ὑποτάσσηται εἰς ταῦτα, καὶ ἐκτελῇ προθύμως τὰς δι’ αὐτῶν ἐπιβαλλομένας ὑποχρεώσεις. Διὰ τοῦτο ἐνόμισα, ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ ἐξηγήσω τὴν ἔκπληξίν μου διὰ τὴν τακτικὴν ταύτην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἀλλὰ προκληθεὶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἵνα ἀναβῇ εἰς τὸ βῆμα, ἐξεδήλωσε τὰς ὑβριστικὰς αὐτοῦ διαθέσεις, καὶ διὰ φράσεων ῥητῶν ἀντιποιηθεὶς μάλιστα δικαιώματα, τὰ ὁποῖα οὐδεμία διάταξις τοῦ Συντάγματος ἔδωκεν εἰς αὐτὸν καὶ οὐδεὶς Νόμος. Ἠρεύνησεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς τίνα ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων χρήζουσιν ἀπαντήσεως καὶ τίνα δὲν χρήζουσι, καὶ ἐθεώρησεν ὅλα ἀνάξια ἀπαντήσεως, καὶ ἐδήλωσεν ὅτι δὲν ἀξιοῖ νὰ δώσῃ ἀπάντησίν τινα. Εἰσῆλθε μάλιστα εἰς τὴν προαίρεσιν τῶν ἀγορευσάντων κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἀνεκάλυψεν ἐν αὐτῇ κακὴν πίστιν, καὶ εἶπεν ὅτι ὑπὸ κακῆς πίστεως ὡρμήθησαν οἱ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀγορεύσαντες. Εἶπον ὅτι δὲν ἐννοῶ ἐκ τίνος διατάξεως τοῦ Συντάγματος καὶ ἐκ τίνος Νόμου πορίζεται τοιοῦτον δικαίωμα ὁ κ. Πρωθυπουργός. Γνωρίζω ὅτι εἶναι εἰσηγητὴς τῶν Νόμων, ὅπως εἶναι ἕκαστος βουλευτὴς, καὶ ὡς τοιοῦτος ἔχει καθῆκον νὰ ὑποστηρίζῃ τὰς προτάσεις αὐτοῦ, ὅταν ταύτας πολεμῶσιν, ἔχει καθῆκον ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι τὰ κατ’ αὐτῶν ἐπιχειρήματα δὲν εἶναι ἰσχυρά. Δὲν ἐγνώριζον ὅμως, ὅτι ἐγένετο καὶ ἐπιτιμητὴς, ὅτι περιεβλήθη ἐξουσίαν νὰ κρίνῃ ποῖα θεωρεῖ ἄξια ἀπαντήσεως καὶ ποῖα δὲν θεωρεῖ, καὶ ὅτι μάλιστα περιεβλήθη ἀνωτέραν τινὰ ἐξουσίαν νὰ μὴ ἐξετάζῃ τὴν οὐσίαν τῶν προβαλλομένων ἐπιχειρημάτων, ἀλλὰ νὰ εἰσέρχηται εἰς τὴν διάνοιαν τῶν προτεινόντων αὐτὰ, καὶ νὰ ἀποδίδῃ εἰς αὐτοὺς ἰδιότητας, αἱ ὁποῖαι, ἂν ἠλήθευον, ἤθελον παραστήσει αὐτοὺς εἰς τοὺς ἐντολεῖς των καὶ τὸ κοινὸν τῆς Ἑλλάδος ὡς ἥκιστα ἐκπληροῦντας τὴν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν περιεβλήθησαν. Μήπως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπέλαβεν ἑαυτὸν κίνσωρα καὶ τιμητήν; Ἢ μήπως ὑπέλαβεν ὅτι εἶναι διαχειριστὴς Ἐξουσίας ἐν ἀπολύτῳ τινὶ Κράτει, εἰς τὸ ὁποῖον λειτουργεῖ γνωμοδοτικόν τι Συμβούλιον, καὶ ἀπὸ τὴν θέλησιν καὶ τὰς διαθέσεις αὐτοῦ ἐξαρτᾶται ν’ ἀκούῃ ἢ μὴ τὰς εὐχὰς καὶ τὴν γνώμην τοῦ γνωμοδοτικοῦ τούτου Συμβουλίου; Καὶ ἀποκαλεῖ κακῆς πίστεως ἐρευνητὰς τοῦ Νομοθετήματός του τοὺς κ.κ. βουλευτὰς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐνῷ ἐκεῖνοι εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ἐλέγξωσι τὴν ἔλλειψιν τῆς ἀγαθοπιστίας τοῦ Ὑπουργείου ἐν τῷ Νομοθετήματι, μόνον δ’ ἐκ μετριοπαθείας καὶ ἐξ ἁβρότητος δὲν ἐποιήσαντο χρῆσιν τῶν δικαιωμάτων τούτων. Ἠδύναντο οἱ ἀγορεύσαντες ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ εἴπωσιν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν: δὲν εἶσθε σεῖς ὁ συντάκτης τῶν στρατιωτικῶν Νόμων, ὁ ὑποστηρίξας αὐτοὺς ἐν τῇ Βουλῇ καὶ διακηρύξας ἐντεῦθεν, ὅτι ἐτησία στρατιωτικὴ θητεία ἀρκεῖ πρὸς ἐκγύμνασιν καὶ παρασκευὴν στρατοῦ ἐπαρκοῦς; Ἔχετε πλέον τὴν γνώμην ταύτην ἢ μετεβάλετε αὐτήν; Ἐὰν μετεβάλετε αὐτὴν, ἐὰν κρίνητε πλέον ἀνεπαρκῆ τὴν ἐτησίαν θητείαν, ἔχετε τὸ θάῤῥος μετ’ εἰλικρινείας νὰ ἐμφανισθῆτε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ δηλώσητε εἰς αὐτὴν, ὅτι ἐπλανήθητε; Ἔχετε τὸ θάῤῥος νὰ δηλώσητε τὸ ἀληθὲς φρόνημα ὑμῶν, νὰ εἴπητε ὅτι ἐπεθυμεῖτε νὰ περιωρίσητε ὅσον ἦτο δυνατὸν τὰ βάρη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι ἠλπίζατε διὰ τῆς μονοετοῦς θητείας νὰ ἐκπληρωθῶσιν αἱ στρατιωτικαὶ ἀνάγκαι τοῦ Κράτους, ἀλλὰ διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ θεσμοῦ τούτου ἐπείσθητε, ὅτι ἐπλανήθητε; Ὁμολογήσατε λοιπὸν τὴν πλάνην σας, καὶ ζητήσατε ἀπὸ τὴν Βουλὴν ν’ αὐξήσῃ τὴν στρατιωτικὴν θητείαν. Δὲν εἶναι αἰσχυντηλὸν νὰ πλανηθῇ τις ἐν καλῇ τῇ πίστει, ὅταν μεριμνᾷ περὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους, καὶ νομοθετῇ περὶ τῆς θεραπείας αὐτῶν. Αἰσχυντηλὸν εἶναι ὅταν ἀποκρύπτῃ τὴν πλάνην καὶ ζητῇ νὰ παρασύρῃ εἰς αὐτὴν καὶ τοὺς ἄλλους, ἐκ τῆς ὑποστηρίξεως τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται ἡ ἐν τῇ Ἐξουσίᾳ διατήρησίς του. Ἐὰν δὲ δὲν ἐπείσθητε, ὅτι εἶναι ἀναγκαία ἡ αὔξησις τῆς θητείας, ἂν ἐξακολουθῆτε νὰ φρονῆτε, ὅτι ἀρκεῖ ἡ ἐτησία θητεία πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τοῦ στρατοῦ, διατί ἔρχεσθε διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ ζητεῖτε δικαίωμα, τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ ἐξασκήσητε σεῖς ὡς Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, τὸ δικαίωμα νὰ παρατείνητε τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατιώτου εἴτε κατὰ τρεῖς, εἴτε κατὰ ἕξ μῆνας; Καὶ ζητεῖτε δικαίωμα νὰ καλῆτε εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ὁ προορισμός των δὲν κατέστησεν ὑποχρέους ἐν εἰρήνῃ νὰ ἐκπληρώσωσιν αὐτὴν εἰς ἄλλας περιστάσεις, πλὴν τῶν προβλεπομένων ὑπὸ τοῦ Νόμου; Ἠδύνατο ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἐλέγξῃ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ νὰ τῷ εἴπῃ, δὲν εἶσθε σεῖς οἱ ὁποῖοι εἰργάσθητε νὰ πείσητε τὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος, ὅτι τὸ κυβερνητικόν σας σύστημα στηρίζεται ἐπὶ τριῶν βάσεων, ἡ μία τῶν ὁποίων ἦτον αἱ αὐστηραὶ οἰκονομίαι, ἡ δὲ ἄλλη ἡ ἐτησία θητεία; Σᾶς ἐπίστευσεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός, καὶ σᾶς ἐνίσχυσε καὶ σᾶς ὑπεστήριξε, καὶ σᾶς ἀνεβίβασεν εἰς τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν κατέχετε. Νῦν δὲ, ἀφοῦ κατελάβατε αὐτὴν, ἀνετρέψατε τὴν μίαν βάσιν, διότι ἀντὶ οἰκονομιῶν εἰσηγάγετε τὴν σπατάλην· ἔρχεσθε νῦν ν’ ἀνατρέψητε καὶ τὴν ἄλλην, παρατείνοντες τὴν μονοετῆ θητείαν. Ἠδύνατο ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἐλέγξῃ αὐτὸν ἐπὶ ἐλλείψει ἀγαθοπιστίας, καὶ οὐχὶ νὰ ἐλεγχθῇ ὑπ’ αὐτοῦ ὡς ὑπὸ κακοπιστίας ὁρμωμένη. Ἠδύνατο νὰ εἴπῃ εἰς αὐτὸν, ἂν ἀπεφάσισας ν’ ἀνατρέψῃς τὰς βάσεις, αἵτινες ἀπετέλεσαν τὸ συνάλλαγμα, τὸ ὁποῖον συνωμολόγησες μετὰ τοῦ λαοῦ, ὅστις σοὶ μετέδωκε τὴν ἐμπιστοσύνην του, διατί λοιπὸν δὲν λέγεις τὴν ἀλήθειαν, ἀλλὰ ζητεῖς νὰ ὑποκλέψῃς βάρη, τὰ ὁποῖα ὑπεσχέθης ὅτι δὲν θέλεις ἐπιβάλει εἰς τὸν λαόν; Διατί προβάλλεις εἰς ἐπιψήφισιν διατάξεις, αἵτινες ἀφίνουσιν εἰς τὸν λαὸν ἀμφιβολίας εἰς ποίας ὑποχρεώσεις ὑποβάλλεται; Ὑποβάλλεται ἡ ὑπόχρεως ἡλικία εἰς ἐτησίαν θητείαν. Ἀλλὰ ταύτην ἡ αὐθαίρετος θέλησις τοῦ Πρωθυπουργοῦ θέλει ἀποκαταστήσει πλέον δεκαοκτάμηνον. Εἶναι ὑπόχρεως ὁ ἔφεδρος νὰ ὑπηρετῇ ἐν ὥρᾳ πολέμου· ἀλλ’ ἡ αὐθαίρετος θέλησις τοῦ Πρωθυπουργοῦ φέρει αὐτὸν ἐν πλήρει εἰρήνῃ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Ἐγὼ δὲν ψέγω τοὺς πλανωμένους. Τὸ πλανᾶσθαι εἶναι ἀνθρώπινον. Ψέγω ὅμως ἐκείνους, οἵτινες, πλανηθέντες καὶ διαγιγνώσκοντες τὴν πλάνην, ἀποκρύπτουσιν αὐτὴν ἐκ ταπεινοῦ ἐγωϊσμοῦ, ζητοῦντες διὰ πλαγίων μέσων νὰ ἀναπληρώσωσι τὸ κενὸν ἢ τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον ἡ πλάνη αὐτῶν παρήγαγε. Ψέγω ἐκείνους, οἵτινες αὐτοὶ μὲν δὲν ἐπλανήθησαν, ἀλλ’ ἐζήτησαν νὰ πλανήσωσι τοὺς ἄλλους. Καὶ ψέγω αὐτοὺς ἐπὶ τοσοῦτον, ἐφ’ ὅσον ἐγὼ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένη εἰς τὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμὸν ἡ χρῆσις τοῦ ψεύδους καὶ τῆς ἀπάτης. Ἀλλ’ ἡ πολιτικὴ ἐπιστήμη ἠδύνατο νὰ καταβιβασθῇ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε τὰ συνήθη αὑτῆς μέσα νὰ πορίζηται ἐκ τῆς ἀναιρέσεως τῆς ἀληθείας ἢ ἐκ τῆς ἀπάτης, ἡ πολιτικὴ ἤθελεν ἔχει κοινωνοὺς καὶ ἐργάτας καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διανύουσι τὸν βίον των ἐν τοῖς δεσμωτηρίοις. Εἶπον ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ μετάσχω τῆς συζητήσεως τοῦ νομοθετήματος τούτου, τὸ ὁποῖον ἐπέβαλεν εἰς τὴν διάδοχον Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν ὁ νόμος τοῦ 1878, τὸ ὁποῖον δ’ ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα πληρώσῃ κενόν, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος ἐκεῖνος, ὁ δημιουργήσας τὴν ἐφεδρείαν, κατέλιπεν. Ἡ ἐφεδρεία δὲν εἶναι νέος θεσμὸς ἄρτι εἰσαχθεὶς παρ’ ἡμῖν. Τὸ πρῶτον εἰσήχθη τὸ 1859, ὅτε, ἐλαττωθείσης τῆς θητείας ἀπὸ τετραετοῦς εἰς τριετῆ, ἐπλάσθη νέα ὑποχρέωσις νὰ ὑπηρετῇ ὁ στρατιώτης τρία ἔτη ἐν ἐφεδρείᾳ. Ὁ νόμος ὅμως ἐκεῖνος ἦτον ἀτελέστατος, δὲν ἐκανόνισεν οὐδὲ πότε ἡ ὑποχρέωσις τοῦ ἐφέδρου θέλει κατασταθῇ ἐνεργὸς, οὐδὲ πότε τὸ Κράτος δύναται νὰ καλῇ αὐτὸν εἰς τὰ ὅπλα, οὔτε πότε θέλει ἀσκεῖσθαι, ἵνα διατηρῆται χρήσιμος εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ὅπως μὴ ἀπομάθῃ ὅσα ὡς στρατιώτης εἶχε διδαχθῆ. Καὶ παρῆλθον ἔτη 17 περίπου, ἀλλ’ οὐδέποτε ἐκλήθη ἡ ἐφεδρεία. Κατὰ τὸ 1876, ὅτε αἱ ἀνάγκαι τῆς Ἀνατολῆς κατέδειξαν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχῃ στρατὸν πολυκριθμότερον, οἱ τότε κυβερνῆται προσέφυγον νὰ πορισθῶσι δυνάμεις ἐκ τῆς ἐφεδρείας, ἀλλὰ εὗρον αὐτὴν νεκράν, οὐδὲ ἠδυνήθησαν νὰ στρατολογήσωσιν ἐξ αὐτῆς ἄνδρας. Καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἐπήνεσα, καὶ σήμερον ἐκπληρῶ καθῆκον νὰ ἐπαινέσω τὸν Πρωθυπουργὸν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης Δεληγεώργην, ὅστις, μὴ εὑρὼν οὐδεμίαν πηγὴν, ἐκ τῆς ὁποίας νὰ δυνηθῇ ν’ ἀντλήσῃ ἄνδρας πρὸς πλήρωσιν τῶν κενῶν τοῦ στρατοῦ, ἠναγκάσθη νὰ πλάσῃ τὴν ἔκτακτον ἐφεδρείαν, ἵνα θεραπεύσῃ τὴν ἐπικειμένην τότε μεγάλην ἀνάγκην. Κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον, τὸ τέλος τοῦ Ῥωσσοτουρκικοῦ πολέμου ἔπεισε τὴν Ἑλλάδα, ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀσπασθῇ τὴν καθολικὴν στρατολογίαν· ἐξεδόθη δὲ ὁ νόμος τοῦ 1878, ὁ ὁποῖος ἀνενέωσε τὸν θεσμὸν τῆς ἐφεδρείας, καὶ ἐκήρυξε τὴν ὑποχρέωσιν πρὸς ἐφεδρείαν ἑξαετῆ, καὶ διέταξεν, ἵνα οἱ ἔφεδροι καλῶνται περιοδικῶς εἰς ἀσκήσεις, καὶ ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ καλῇ αὐτοὺς ὑπὸ τὰ ὅπλα ἐν ὥρᾳ πολέμου. Ἀπὸ τοῦ 1878 ὅμως μέχρι τοῦ 1882, ἡ ἐφεδρεία δὲν συνεκλήθη, διότι δὲν εἶχον κανονισθῆ ἀκόμη, οὐδὲ ὁ τρόπος, οὐδὲ ὁ χρόνος τῶν ἀσκήσεων. Ἀλλὰ κατὰ τὰ 1882 τὰ στρατιωτικὰ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ, ἐδημιούργησαν νέαν ἀνάγκην, διὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἐφεδρεία ἠδύνατο νὰ κληθῇ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπιστρατείας, ἐνῷ μέχρι τοῦ 1882 ἡ ἐφεδρεία ἠδύνατο νὰ συγκληθῇ μόνον ἐν ὥρᾳ πολέμου. Τὸ νομοθέτημα ὅμως τοῦτο τοῦ 1882 ἐζήτησε νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰ δικαιώματα τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ δὲν ἀφῆκεν ἐλευθέραν τὴν Κυβέρνησιν νὰ καλῇ τὴν ἐφεδρείαν, ἀλλ’ ὑπεχρέωσεν αὐτὴν, ἂν μὲν ἡ Βουλὴ ᾖναι παροῦσα, αὐθημερὸν νὰ εἰσαγάγῃ εἰς αὐτὴν τὸ περὶ συγκλήσεως τῆς ἐφεδρείας Διάταγμα, ἐν ἀπουσίᾳ δὲ αὐτῆς νὰ συγκαλέσῃ αὐτὴν πρὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ Διατάγματος. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ συζητουμένου δημιουργεῖται καὶ τρίτη περίπτωσις, καθ’ ἣν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ καλῇ τὴν ἐφεδρείαν, ἡ περίπτωσις τῆς ἐκτάκτου ἀνάγκης. Ἂν ἡ ἔκτακτος ἀνάγκη ἦτον ὁ πόλεμος, δὲν ἦτον ἀνάγκη τῆς διατάξεως ταύτης, διότι ὑπάρχει νόμος, δι’ οὗ δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐν ὥρᾳ πολέμου νὰ καλῇ τὴν ἐφεδρείαν. Ἂν ἡ ἔκτακτος ἀνάγκη ἦναι ἡ ἐπιστράτευσις, πάλιν δὲν ἦτον ἀναγκαία ἡ διάταξις, διότι ὑπάρχει νόμος δίδων τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ καλῇ τὴν ἐφεδρείαν εἰς τὰ ὅπλα ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατείας. Ποία λοιπὸν εἶναι ἡ ἔκτακτος ἀνάγκη δι’ ἣν ἡ Κυβέρνησις λαμβάνει νῦν τὸ δικαίωμα νὰ καλῇ τὴν ἐφεδρείαν; εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἤθελε χαρακτηρίσει. Οὕτως τὸ Νομοσχέδιον αὐξάνει τὰς ὑποχρεώσεις τῆς ἐφεδρείας, δίδον εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ καλῇ εἰς ὑπηρεσίαν τὴν ἐφεδρείαν καὶ εἰς μίαν ἄλλην περίπτωσιν, τὴν τῆς ἐκτάκτου ἀνάγκης, χωρὶς νὰ ἦναι ἐν γνώσει τὸ Κοινοβούλιον. Εἰς τὴν ἐκτίμησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ—διότι αὐτὸς εἶναι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον· διότι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἔχει πάντοτε τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ Πρωθυπουργὸς— εἰς τὴν ἐκτίμησιν, λέγω, τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀφίνει τὸ Νομοσχέδιον νὰ ἀποφασίζῃ πότε ὑπάρχει ἡ ἔκτακτος ἀνάγκη, καὶ νὰ καλῇ τὴν ἐφεδρείαν καὶ κατ’ αὐτὴν τὴν περίπτωσιν. Καὶ ἂν ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατείας δὲν δύναται νὰ συγκληθῇ ἡ ἐφεδρεία, εἰμὴ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ ἀνακοινῶται αὐθημερὸν τὸ Διάταγμα τῆς συγκλήσεως αὐτῆς εἰς τὴν Βουλὴν ἂν ἦναι παροῦσα, ἢ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ συγκληθῇ προηγουμένως ἡ Βουλή, ἂν ἦναι ἀποῦσα, πρὶν ἢ δημοσιευθῇ τὸ Διάταγμα, ἡ κλῆσις μιᾶς ἢ πλειοτέρων σειρῶν ἐφέδρων ὑπὸ τὰ ὅπλα ἐν ὥρᾳ τῆς ἐκτάκτου ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπει τὸ Νομοσχέδιον, δὲν ἔχει οὐδεμίαν τοιαύτην ἐγγύησιν, δύναται νὰ γείνῃ ἐν παντελεῖ ἀγνοίᾳ τοῦ Κοινοβουλίου, τὸ ὁποῖον, ἐὰν μὲν ἦναι παρὸν, θέλει λάβει γνῶσιν μόνον ἄν τις τῶν βουλευτῶν ἀπευθύνῃ ἐπερώτησιν καὶ ἕνεκα τούτου ἐπιλάβηται τῆς ὑποθέσεως· ἂν δὲ ἦναι ἀπὸν, ἐὰν τὰ μέλη αὐτοῦ ἦναι ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις, μόνον ὅταν οἱ συμπολῖταί των ἔφεδροι καλῶνται εἰς τὰ ὅπλα, δὲν θέλουσι δὲ γνωρίζει διὰ ποῖον λόγον καλοῦνται, οὐδὲ θέλουσι γνωρίζει ἐκ τίνων χρημάτων θέλουσι πληρωθῇ οἱ εἰς τὰ ὅπλα καλούμενοι ἄνδρες. Δὲν εἶναι λοιπὸν μόνον τὸ αὐτόβουλον καὶ ἄνευ οὐδενὸς ἐλέγχου δικαίωμα, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ νομοθετήματος τούτου ζητεῖ νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ συγκαλῇ, ὁπόταν ἂν αὐτῇ δόξῃ, τὴν ἐφεδρείαν εἰς τὰ ὅπλα, ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ Κοινοβουλίου, ἀλλ’ εἶναι ἀκόμη καὶ ἄλλη συνέπεια, ἡ ὁποία ἐπέρχεται, καὶ ἡ ὁποία γεννᾷ οὕτως ἀκόλουθον δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὑπερβαίνῃ τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ἡ Βουλὴ ἐψήφισε διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων διὰ νὰ ἐπαρκῇ εἰς τὰς ἄλλας ἀνάγκας τῶν ὑπὸ τὰ ὅπλα καλουμένων ἐφέδρων. Καὶ τὸ νομοθέτημα τοῦτο κανονίζει ταῦτα, καθ’ ὃν χρόνον ῥητὴ διάταξις τοῦ Συντάγματος παραγγέλλει, ὅτι «κατ’ ἔτος «ἡ Βουλὴ ψηφίζει τὸν προσδιορισμὸν τῆς στρατιωτικῆς «καὶ ναυτικῆς δυνάμεως, τὴν στρατολογίαν καὶ ναυτο«λογίαν καὶ τὸν Προϋπολογισμὸν, καὶ ἀποφασίζει ἐπὶ «τοῦ Ἀπολογισμοῦ.» Καὶ ἂν ἡμεῖς ψηφίσητε ἐφέτος τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων, ὡς τὸ Ὑπουργεῖον σᾶς προέβαλεν αὐτὸν, καὶ ἀπέλθητε μετὰ ἕνα μῆνα εἰς τὰς πατρίδας σας ἂν κατὰ μῆνα Σεπτέμβριον ἢ Αὔγουστον ἡ Κυβέρνησις νομίσῃ, ὅτι παρέστη αὐτῇ ἡ ἔκτακτος ἀνάγκη, ἐκ τῆς ὁποίας ζητεῖ ν’ ἀντλῇ τοιοῦτον δικαίωμα, δύναται νὰ καλέσῃ 30, 40, 50 χιλιάδας ἐφέδρων, καὶ νὰ προκαλέσῃ ἐκτάκτους δι’ αὐτοὺς πιστώσεις, οἱ δὲ Προϋπολογισμοὶ τῶν ἐξόδων, τοὺς ὁποίους ὑμεῖς ἐψηφίσατε, νὰ ὑπερβῶσι κατὰ πολλὰ ἑκατομμύρια, καὶ νὰ κατασταθῇ ἁπλῆ ματαιοπονία, εἰς ἣν ὑπεβλήθητε, τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἡ συζήτησις καὶ ἐπιψήφισις. Πρέπει τάχα ν’ ἀναδράμω εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ Συνταγματικοῦ Πολιτεύματος, διὰ νὰ καταδείξω εἰς ὑμᾶς, ποίαν μεγάλην σημασίαν ἔχει ἡ ὑποχρέωσις τῶν ἐκτελούντων τοὺς νόμους νὰ μὴ δύνανται νὰ ὑπερβαίνωσι τὸν ἀριθμὸν τῶν στρατιωτῶν, τοὺς ὁποίους τὸ Κράτος διὰ τῶν ἀντιπροσώπων αὑτοῦ προσδιώρισε διὰ τοῦ ἐτησίου νόμου περὶ προσδιορισμοῦ τῆς ἐτησίας στρατιωτικῆς δυνάμεως; Ἦτο τάχα μόνον νὰ μὴ ἐπιβληθῶσι βάρη εἰς τὸν λαὸν περισσότερα παρ’ ὅσα οἱ νόμοι ἐπέτρεψαν; Ἦτο τάχα μόνον διὰ νὰ μὴ ὑποβληθῇ τὸ Ταμεῖον εἰς δαπάνας μεγαλειτέρας ἀπὸ ὅσας ἐπέτρεψεν ὁ Προϋπολογισμός; Καὶ δὲν ἀναλογίζεσθε ὅτι ἦτον ἀκόμη καὶ ἡ ἐγγύησις, τὴν ὁποίαν ἡ κοινωνία καὶ ἡ Πολιτεία ὀφείλει πάντοτε νὰ ἔχῃ ἀπέναντι ἐκείνων, εἰς τοὺς ὁποίους ἀνέθηκε καὶ ἐνεπιστεύθη τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων καὶ τὴν διοίκησιν τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν δυνάμεων τοῦ Κράτους, ἡ ἐγγύησις ὅτι δὲν θέλουσιν ὑπερβῆ τὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν τὸ Σύνταγμα ἀνέθηκεν εἰς αὐτοὺς, ἐγγύησις οὐσιώδης ὑπὲρ τῆς διαφυλάξεως τῶν θεσμῶν τῆς χώρας; Καὶ ἐνῷ τοιαῦτα προβάλλει ἡ Ἀντιπολίτευσις διὰ τῶν ῥητόρων αὐτῆς, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅλα ταῦτα θεωρεῖ ἀνάξια ἀπαντήσεως, καὶ σᾶς εἶπε προχθές, ὅτι δὲν εὑρίσκει οὐδὲν ἐξ αὐτῶν τῶν ἐπιχειρημάτων ἄξιον διὰ νὰ ῥίψῃ ἐπ’ αὐτοῦ τοὺς ὀφθαλμοὺς, καὶ διὰ νὰ εἴπῃ ὀλίγας λέξεις διὰ νὰ βεβαιώσῃ τὴν Βουλὴν ἢ διὰ ν’ ἀκούσῃ ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος, ὅτι εἶναι σοφαὶ αἱ διατάξεις τοῦ νόμου του, καὶ ὅτι εἶναι ἀνυπόστατα τὰ ἐπιχειρήματα τῶν Ἀντιπολιτευομένων! Καὶ ὄχι μόνον δὲν ἔκρινεν ἄξιον ν’ ἀπαντήσῃ, ἀλλ’ ἤλεγχε καὶ ᾐτιᾶτο τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, ὅτι τοιαῦτα προβάλλουσι κατὰ τοῦ νομοσχεδίου του ἐπιχειρήματα, ὑπὸ κακῆς πίστεως ἐλαυνόμενοι! Εἶναι περιττὸν νὰ ἀναμνήσω εἰς ὑμᾶς, κύριοι, ποῖοι κανόνες πρυτανεύουσιν, ὅταν οἱ ἰδιῶται πρὸς ἀλλήλους συζητῶσι καὶ συνδιαλέγωνται, ἐὰν οἱ ἰδιῶται οὗτοι ἀνήκωσιν εἰς τὴν τάξιν τῶν εὖ ἠγμένων πολιτῶν. Ἀλλ’ ἂν τοιοῦτοι πρυτανεύωσι κανόνες κατὰ τὸν κανονισμὸν τῶν ἰδιωτικῶν σχέσεων καὶ συζητήσεων, τάχα εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναμνήσω εἰς ὑμᾶς ποῖοι οἱ κανόνες οἱ διέποντες τὰς συζητήσεις ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ; Δὲν γνωρίζω ἀπὸ ποίας ἐποχῆς, καὶ ἂν τὸ γνωρίζω, δὲν θέλω νὰ τὸ ἀναφέρω, ἀπὸ ποίας ἐποχῆς μετετράπησαν αἱ συζητήσεις τοῦ Κοινοβουλίου, ἐπὶ τοσοῦτον ταπεινοῦ πεδίου καταπεσοῦσαι, καὶ ἀντὶ συζητήσεων συντελουσῶν εἰς τὴν ἔρευναν καὶ διαφώτισιν τῶν πραγμάτων, ἐγένοντο παλαίστρα προσωπικῶν ὕβρεων καὶ προσωπικῶν ἐγκλήσεων. Ὡς ἂν δὲν ἤρκουν δὲ ὅσα ἐκτὸς τῆς Βουλῆς γράφονται καὶ ἐν τῷ ἐγχωρίῳ καὶ τῷ ἐξωτερικῷ τύπῳ κατὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὑπὸ γραφίδων, αἱ ὁποῖαι ἀγοράζονται διὰ χρημάτων ἐκ τοῦ Δημοσίου ταμείου καὶ διὰ τῶν παρασήμων τοῦ Κράτους, ἔπρεπε καὶ ἐνώπιον ἡμῶν νὰ ἐμφανίζωνται τοσοῦτον ὑβριστικὸν ἦθος μετερχόμενοι κατὰ τὰς συζητήσεις. Ἤκουσα πρό τινων ἡμερῶν ἀξιοτίμου συναδέλφου, ἰσχυριζομένου, ὅτι τὸ κέντρον τῆς βαρύτητος, ἤτοι ἡ κυρία δύναμις τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων μιᾶς χώρας, ἔγκειται ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ. Ἤκουσα ἄλλου μέλους τοῦ Κοινοβουλίου, ἰσχυρισθέντος, ὅτι ἡ κυρία δύναμις ἔγκειται ἐν τῷ μονίμῳ στρατῷ. Ἀλλ’ οἱανδήποτε γνώμην καὶ ἂν ἔχωσιν οἱ συνάδελφοι οὗτοι, ἐγὼ προσκολλῶμαι εἰς τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὴν ὁποίαν ἐπανειλημμένως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διετράνωσεν. Ὅταν ἦτο ἠναγκασμένος ν’ ἀποδείξῃ διατί κατέφυγεν εἰς τὴν μονοετῆ θητείαν, σᾶς εἶπεν, ὅτι, ἐπειδὴ καὶ ὁ πληθυσμὸς καὶ τὰ μέσα τοῦ Κράτους δὲν ἐπιτρέπουσιν αὐτῷ νὰ ζητήσῃ σχηματισμὸν μονίμου στρατοῦ πολυαρίθμου, ἀναγκάζεται ν’ ἀρκῆται εἰς ὀλιγάριθμον μὲν μόνιμον στρατόν, ἀλλ’ εἰς μεγάλην καὶ πολυπληθῆ ἐφεδρείαν· διότι αὐτὴ μίαν ἡμέραν θέλει πληρώσει τοῦ στρατοῦ τὰς τάξεις, καὶ θέλει καταστήσει τὴν Ἑλλάδα ἱκανὴν νὰ παρατάξῃ ἐπὶ τοῦ πεδίου τῆς μάχης μέγαν ἀριθμὸν στρατιωτικῆς δυνάμεως. Ἀλλὰ ἂν αὐτὴ εἶναι ἡ ἀποστολὴ τῆς ἐφεδρείας, δὲν πρέπει νὰ φροντίσῃ ἡ Βουλὴ ἵνα ὁ θεσμὸς οὗτος, ὁ ὁποῖος μέχρι τοῦδε δὲν ἐλειτούργησεν, ὁ ὁποῖος ἀναγραφεὶς ἐν τῇ νομοθεσίᾳ ἀπὸ τοῦ 1859, ἔμεινε νεκρὸς ἐπὶ 19 ἔτη, ὁ ὁποῖος ἀναγραφεὶς πάλιν ἀπὸ τοῦ 1878, οὐδέποτε ἐτέθη ἐν ἐνεργείᾳ, δὲν ἔχει καθῆκον, λέγω, ἡ Βουλὴ νὰ ἐρευνήσῃ κατὰ τίνα τρόπον θέλει γείνει δυνατὸν νὰ κατασταθῇ ἐνεργὸς καὶ λειτουργῶν ὁ θεσμὸς οὗτος τῆς ἐφεδρείας; Καὶ διὰ νὰ γείνῃ ἐνεργὸς καὶ δρῶν, πρέπει πρὸ παντὸς ἄλλου νὰ ἐθισθῇ ὁ λαὸς εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν ὁ θεσμὸς τῆς ἐφεδρείας τῷ ἐπιβάλλει. Καὶ αὐτὸς ὁ λαὸς, ὁ ὁποῖος γνωρίζει, ὅτι ἐπὶ 19 ἔτη εἶχεν ὑποχρέωσιν πρὸς ἐφεδρείαν, εἰς τὴν ὁποίαν οὐδέποτε ἐκλήθη νὰ ὑπηρετήσῃ, καὶ αὐτὸς ὁ λαὸς, ὁ ὁποῖος καὶ ἀπὸ τοῦ 1878 ἔμαθεν, ὅτι ἔχει ὑποχρέωσιν πρὸς ἐφεδρείαν, εἰς ἣν οὐδέποτε προσεκλήθη, ὁ ὁποῖος τώρα μόνον διὰ πρώτην φορὰν θέλει κληθῆ διὰ ν’ ἀσκηθῇ, ἀποσπώμενος ἀπὸ τὰ ἰδιωτικὰ ἔργα του καὶ ἀναγκαζόμενος νὰ μείνῃ μακρὰν τῆς κατοικίας του τριάκοντα καὶ τεσσαράκοντα ἡμέρας, αὐτὸς ὁ λαὸς δὲν εἶναι ἀνάγκη ἵνα ἐθισθῇ εἰς τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην; Καὶ διὰ νὰ ἐθισθῇ, δὲν πρέπει νὰ καταστῇ ἡ ὑποχρέωσις αὕτη ὅσῳ τὸ δυνατὸν ἐλαφροτέρα καὶ ἠπιωτέρα; Καὶ ὅμως διὰ τοῦ νομοθετήματος τούτου ἐπιζητεῖται τὸ ἀντίθετον αὐτοῦ, καὶ καλούμεθα νὰ ψηφίσωμεν διὰ νὰ γίνῃ τὸ ἐναντίον ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ γίνῃ. Τὴν τριετίαν, ἥτις δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ 1859 ἦτον ἡ πρὸς ἐφεδρείαν ὑποχρέωσις ἐπὶ 19 ἔτη, τὴν ἑξαετίαν, ἐφ’ ἣν διήρκει ἡ ὑποχρέωσις τῶν ἐφέδρων ἀπὸ τοῦ 1868 μέχρι τοῦ 1882, τὴν ἐνεαετίαν ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι σήμερον, ὅτι οὐδέποτε ὁ λαὸς ἐκλήθη πρὸς ἄσκησιν, ἀπὸ σήμερον καὶ εἰς τὸ ἑξῆς καθιστᾶτε ἑνδεκαετίαν ὡς ὑποχρέωσιν αὐτοῦ ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ καὶ ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ. Καὶ ἂν ἦτον ὑποχρεωμένος, ὅταν ἐκαλεῖτο δι’ ὑπηρεσίαν, νὰ καλῆται μόνον ἐν ὥρᾳ πολέμου καὶ ἐπιστρατείας, διὰ τοῦ νομοθετήματος τούτου διατάσσεται, ὅτι δύναται νὰ καλῆται εἰς τὰ ὅπλα καὶ ὅταν ἡ Κυβέρνησις, οἵα δήποτε καὶ ἂν ᾖναι, αὐτοβούλως καὶ κατ’ ἰδίαν αὐτῆς γνώμην, νομίζῃ, ὅτι τὸ Κράτος περιέστη εἰς ἔκτακτον ἀνάγκην, ἀνάγκην ἄλλην πλὴν τοῦ πολέμου, καὶ ἀνάγκην ἄλλην πλὴν τῆς ἐπιστρατείας. Καὶ ἂν ἡ ὑποχρέωσις τοῦ ἐφέδρου εἰς ἐξάσκησιν διήρκει κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1878 ἐπὶ 30 ἡμέρας κατὰ πᾶσαν περίοδον, ἤδη παρατείνεται ἡ ὑποχρέωσις αὕτη μέχρι 40 ἡμερῶν κατὰ πᾶσαν περίοδον. Καὶ σᾶς παρακαλῶ μὴ δώσητε προσοχὴν εἰς τοῦτο τὸ μέχρι· διότι πράγματι ὁ χρόνος τῶν ἀσκήσεων παρατείνεται εἰς 40 ἡμέρας, ὡς θέλετε ἐξαγάγει ἔκ τινος ἄλλου ἄρθρου, κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἀπόντες ὑποχρεοῦνται, ἅμα ἐπανέλθωσι, ν’ ἀσκῶνται ἐπὶ ἡμέρας ἰσαρίθμους πρὸς τὸ γινόμενον τῶν περιόδων, καθ’ ἃς ἦσαν ἀπόντες ἐκ τῶν ἀσκήσεων, ἐπὶ τὸν μέγιστον ὅρον τῆς διαρκείας αὐτῶν, ἤτοι ἐπὶ τὸν ἀριθμὸν 40, ἑπομένως ἐὰν ἦναι κατὰ δύω περιόδους ἀπὼν ὅπως ἄλλοτε, εἰς ἄσκησιν 80 ἡμερῶν. Καὶ μήπως τὸ νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, πραγματοποιεῖ τὸν κύριον σκοπὸν, δι’ ὃν ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία τοῦ 1878 διέταξεν ἵνα ἐκδοθῇ νόμος περὶ ὀργανισμοῦ τῆς ἐφεδρείας; Ποῖος εἶναι ὁ κύριος σκοπὸς αὐτοῦ; Νὰ κανονισθῇ πότε θέλουσι συγκαλεῖσθαι, οἱ ἔφεδροι πρὸς ἐξάσκησιν· δεύτερον ποῦ θέλουσι συγκαλεῖσθαι· τρίτον πῶς θέλουσι συγκαλεῖσθαι, καὶ τέταρτον πῶς θέλει παρέχεσθαι εἰς αὐτοὺς ὁ ἱματισμὸς καὶ ὁ ὁπλισμός. Λύει κἂν τὰ ζητήματα ταῦτα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο; Θέλουσι καλεῖσθαι οἱ ἔφεδροι εἰς ἐξάσκησιν ἐπὶ διάρκειαν μέχρι 40 ἡμερῶν κατὰ πᾶν δεύτερον ἔτος εἰς οἷον δήποτε τόπον ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θέλει προσδιορίσει· ἀλλὰ τὸ Κράτος ἔχει συμφέρον νὰ μὴ ἀφήσῃ αὐτὴν τὴν μεγάλην ἐλευθερίαν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν· διότι ἂν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, εἴτε ὁ νῦν, εἴτε ἄλλος νομίσῃ, ὅτι πρέπει νὰ προσκαλέσῃ τοὺς ἐφέδρους τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων π. χ. εἰς τὴν ἐπαρχίαν Καρδίτσης, τὸ βάρος ἤθελε κατασταθῆ δυσβάστακτον, καὶ οὔτε οἱ ἔφεδροι δὲν ἤθελον μεταβῆ, ἢ ἂν μετέβαινον, ἤθελον ἀρνηθῆ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ μισήσωσι τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην. Ἔχει συμφέρον λοιπὸν ἡ Βουλὴ νὰ περιορίσῃ αὐτὴν τὴν ἐλευθερίαν καὶ νὰ προσδιορίσῃ αὐτὴ ποῦ θέλουσι συνέρχεσθαι οἱ ἔφεδροι, νὰ διατάξῃ αὐτὴ ὅτι ἡ ἐξάσκησις πρέπει νὰ γίνηται κατὰ περιφερείας, καὶ ὅτι οἱ ἔφεδροι ὡρισμένων περιφερειῶν θέλουσι μεταβαίνει εἰς ὡρισμένον κέντρον μὴ ἀπέχον πολὺ τοῦ τόπου τῶν κατοικιῶν τῶν ἐφέδρων διὰ νὰ καταστῇ ἀνεκτότερον τὸ βάρος, καὶ διὰ τῆς συνηθείας καὶ τῆς ἕξεως νὰ καταστῇ αὐτοῖς προσφιλές. Ἢ μήπως νομίζετε, ὅτι πληρεστέρα τις πρόνοια διὰ τοῦ νομοθετήματος τούτου ἐλήφθη περὶ τοῦ τόπου, ἐν ᾧ θέλουσιν ἐνδιαιτᾶσθαι οἱ ἀπὸ τῶν Ἐπαρχιῶν καλούμενοι εἰς οἷον δήποτε κέντρον πρὸς ἐξάσκησιν ἔφεδροι; Νομίζετε δὲ ὅτι εἶναι ἀδιάφορον εἰς τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν, ἂν οἱ ἔφεδροι συγκαλούμενοι εἰς τὸ κέντρον ἐκεῖνοι μένωσιν ἐκτεθειμένοι εἰς παραπήγματα ἀπὸ χιλίας τρύπας διὰ τῶν ὁποίων εἰσέρχεται ὁ ἄνεμος ἐν χειμῶνι, εἴτε εἰς καλύβας εἰς τὰς ἀκτῖνας τοῦ ἡλίου ἐν θέρει ἐκτεθειμένας; Καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ συγχρόνως πρόνοια πρὸς ἀνέγερσιν στρατώνων εἰς τὰ κέντρα ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα θέλουσι συγκαλεῖσθαι τόσος ἀριθμὸς ὁπλιτῶν; Ἢ τάχα νομίζετε, ὅτι πρέπει καὶ ἐκ τῆς ἀνάγκης ταύτης ν’ ἀντλήσετε ἓν εἶδος ρουσφετίου, διὰ νὰ ἐνοικιάζητε τὰς οἰκίας τῶν φίλων σας ὡς στρατῶνας; Ἢ μήπως ἐλήφθη πληρεστέρα πρόνοια διὰ τὸν ἱματισμὸν τῶν ἐφέδρων; Ἐνθυμοῦμαι ὅτι εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὑπάρχει διάταξις, καθ’ ἣν δύναται νὰ χορηγηθῇ σύνταξις εἰς πρώην ὑπουργὸν, ὅταν οὗτος ὑποβάλῃ αἴτησιν ἱκετήριον πρὸς τὴν βασίλισσαν· διότι ἔχει ἡ βασίλισσα εἰς τὴν διάθεσίν της ποσόν τι προωρισμένον διὰ τὰς τοιαύτας ἀνάγκας. Ἀλλὰ σπανιώτατον παράδειγμα εἶναι ὑπουργός τις ἐξερχόμενος τοῦ Ὑπουργείου νὰ ὑποβάλῃ τοιαύτην αἴτησιν. Μόλις τελευταῖον πρό τινων ἐτῶν ὑπεβλήθη τοιαύτη αἴτησις παρὰ τοῦ πρὸ ἔτους ἀποβιώσαντος Πρωθυπουργοῦ· καὶ ἐν τῷ ἐπισήμῳ κόσμῳ τῆς Ἀγγλίας ὑπῆρξαν πολλοὶ οἱ μεμψιμοιρήσαντες ἢ οἱ μειδιάσαντες πρὸς τὴν αἴτησιν. Τὸ αὐτὸ σύστημα ζητοῦσι νὰ εἰσαγάγωμεν τώρα εἰς τοὺς ἐφέδρους, καὶ ζητοῦμεν ἀπὸ αὐτοὺς νὰ ζητήσωσιν αὐτοὶ τὴν χάριν, ἵνα δοθῇ αὐτοῖς δωρεὰν ὁ ἱματισμὸς ἐκ τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο πρέπει νὰ ἰσχυρισθῶσιν ὅτι εἶναι πένητες. Ἀλλ’ ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτῶν δὲν εἶναι ἀποδεκτὸς μόνον ἐὰν προταθῇ, πρέπει νὰ βεβαιωθῇ, καὶ θέλομεν ἰδεῖ τοὺς ἐφέδρους νὰ τρέπωνται εἰς τὰς δημοτικὰς Ἀρχὰς, καὶ ταύτας νὰ ἐφοδιάζωσι διὰ πιστοποιητικῶν τοὺς φίλους αὐτῶν καὶ οὐχὶ τοὺς πολεμίους, καὶ μεθ’ ὅλα ταῦτα θέλομεν ἀναθέσει τὴν ἀνωτάτην κρίσιν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ πρώτιστον καθῆκον ἔχει τὸ Κοινοβούλιον νὰ περιορίζῃ τὴν ἐξουσίαν τῶν Ὑπουργῶν, διότι σκανδαλίζονται καὶ οὗτοι, ὅταν καλῶνται νὰ ἐνασκῶσιν ἐπὶ πάντων διακριτικὴν ἐξουσίαν, καὶ μάλιστα ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἐὰν εἶνέ τις πένης ἢ ὄχι καὶ ἂν πρέπῃ νὰ χορηγηθῇ αὐτῷ ἡ στολὴ δωρεάν· ὁ εὐσυνείδητος Ὑπουργὸς αὐτὸς ἀφίνεται εἰς τὸν πειρασμὸν νὰ κάμῃ χαριστικὴν χρῆσιν τῆς ἐξουσίας του. Ἤκουσα τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου βουλευτοῦ ἐκ Κέας λέγοντος προχθὲς, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἐφεδρείας εἶναι ζήτημα ἐθνικὸν, ὅτι πρέπει νὰ ἐρευνηθῇ κεχωρισμένον τοῦ πολιτικοῦ ἀνταγωνισμοῦ καὶ τῶν κομματικῶν ὑπολογισμῶν. Δὲν γνωρίζω διατί ὁ κ. Κόρπας ἐνόμισεν, ὅτι εἶχε τὸ δικαίωμα ν’ ἀπευθύνῃ εἰς τὴν Βουλὴν τοιαύτην συμβουλήν. Μήπως ἡ Βουλὴ δὲν ἀνεβίβασε πάντοτε τὸ ζήτημα τῶν στρατιωτικῶν ὑποχρεώσεων τοῦ πολίτου, τὸ ζήτημα τοῦ Στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ, εἰς ἀνωτάτην περιωπὴν, εἰς ἣν ἀναβιβάζουσιν αὐτὸ τὰ μεγάλα ἐθνικὰ συμφέροντα, τῶν ὁποίων ἡ τύχη ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ ζητήματος τούτου; Ἀναγνώσατε τὴν νομοθεσίαν. Κατὰ τὸ 1851 ἡ Ἑλληνικὴ νομοθεσία ἀνέγραψεν, ὅτι αἱ παραβάσεις, τὰς ὁποίας ὁ πολίτης πράττει πρὸς τὸ Κράτος μὴ σπεύδων νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν πρὸς αὐτὸ στρατιωτικὴν ὑποχρέωσίν του, εἰσὶ παραβάσεις πολιτικαὶ καὶ πρέπει νὰ δικάζωνται ἀπὸ τὰ κοινὰ δικαστήρια. Ὁ νόμος τοῦ 1851 τοὺς δραπέτας κληρούχους, τοὺς κατὰ τὴν νεωτέραν γλῶσσαν καλουμένους φυγοστράτους, τιμωρεῖ μὲ ποινὴν πλημμελήματος, τὴν ὁποίαν ἐπέβαλον τὰ κοινὰ δικαστήρια. Ἡ Βουλὴ κατὰ τὸ 1878 ἐστέρησε τοὺς πολίτας τῆς εὐκολίας ταύτης, καὶ ὑπήγαγεν αὐτοὺς καὶ δι’ αὐτὰς τὰς περιστάσεις εἰς τὰ στρατιωτικὰ δικαστήρια, καὶ ἐκήρυξεν ὅτι ναὶ μὲν εἶναι παράβασις πολιτική ἡ ἔλλειψις αὕτη τοῦ πολίτου, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ ἔλλειψις αὕτη ἐπηρεάζει τὴν τύχην τοῦ στρατοῦ, παρεδέχθη ἵνα οἱ φυγόστρατοι δικάζωνται ἀπὸ τὸ Στρατοδικεῖον, ἀφαιρέσασα οὕτω μίαν ἐγγύησιν ἀπὸ τοὺς πολίτας καὶ ὑπαγαγοῦσα αὐτοὺς εἰς εἰδικὴν δικαιοδοσίαν. Δὲν εὑρίσκετε ἐνταῦθα τὸ μέγα ἐνδιαφέρον τῆς Βουλῆς, τὸ ὁποῖον ἠθέλησε νὰ ἐκδηλώσῃ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ στρατοῦ; Αὐτὴ ἡ Βουλὴ δὲν ἀπεδέξατο διάταξιν, τὴν ὁποίαν ἐξύμνησεν ὁ κ. Κόρπας, καὶ ἐπήνεσεν ὡς πρακτικωτάτην καὶ ὁ ἀξιότιμος φίλος μου βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, τὴν διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας ἀνεγράφη ἡ παράτασις τῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ στρατῷ ὡς ποινὴ τοῦ πρὸς ὑπηρεσίαν ὑποχρέου πολίτου; Εἰς ποῖον δίκαιον, καὶ ποίαν νομοθεσίαν ἐξωμοιώθη τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον τοῦ πολίτου νὰ ὑπηρετῇ ἐν τῷ στρατῷ πρὸς ποινὴν, ἥτις συνήθως εἶναι ἡ στέρησις τῆς ἰδίας αὐτοῦ ἐλευθερίας ἢ ζημία τοῦ ἀτόμου, ἐπιβαλλομένη εἰς αὐτὸ διὰ ν’ ἀνορθώσῃ τὴν ἕνεκα τῆς εἰς ἣν περιέπεσεν ἔλλειψιν, ἀποδειχθεῖσαν μείωσιν ἠθικότητός του; Καὶ ὅμως ἡ Βουλὴ προθύμως ἀπεδέξατο τοῦτο, ἐπιτρέψασα πάντας τοὺς συλλογισμοὺς καὶ τοὺς κανόνας, οἵτινες κρατοῦσιν ἐν ταῖς θεσμοθεσίαις τῶν κρατῶν. Ἀλλ’ ἀφοῦ τοιαύτην ἡ Βουλὴ ἔδειξε διάθεσιν, ἵνα καταστήσῃ ἐπαρκεῖς τὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις τῆς χώρας ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους καὶ πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τοῦ Ἔθνους, ἀφοῦ ἀπεδέχθη προτάσεις, τοσοῦτον ἀντιτεινούσας εἰς ὅλους τοὺς κανόνας τοὺς νομοθετικούς, ἔρχεσθε καὶ συμβουλεύετε τὴν Βουλὴν νὰ θεωρήσῃ τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο ὡς ἐθνικὸν ζήτημα, διὰ νὰ ἐνδείξητε, ὅτι, ἂν ζητῆται ἡ συμπλήρωσις ἢ ἡ βελτίωσις αὐτοῦ, ἂν ζητῇ ἡ Ἀντιπολίτευσις διὰ τῶν προτάσεών της νὰ καταστήσῃ τὸ νομοθέτημα τοῦτο εὔχρηστον καὶ χρήσιμον πρὸς τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον προβλέπει, ὁρμᾶται ἀπὸ κακὴν πίστιν, ὡς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ἢ λησμονεῖ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Κόρπας ἐσύστησεν εἰς ἡμᾶς! Καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ζητοῦσι νὰ τιμωρήσωσι διὰ τριμήνου προσθέτου ὑπηρεσίας τοὺς ἐφέδρους, οἱ ὁποῖοι δὲν προσέρχονται ἐμπροθέσμως εἰς τὰς ἀσκήσεις. Δὲν ἠξεύρω, ἄν τις ἐξ ὑμῶν ὑπελόγισε τί εἶναι αὐτὴ ἡ τρίμηνος ὑπηρεσία, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται ὡς ποινὴ εἰς τοὺς μὴ ἐγκαίρως προσερχομένους ἐφέδρους. Ἤκουσα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ λέγηται ὅτι ἡ ἐφεδρεία περιλαμβάνει 92,000 ὑποχρέων. Ἀνέγνων τὸ Νομοσχέδιον καὶ εὗρον, ὅτι καθ’ ἕκαστον ἔτος ἥμισυς ἀριθμὸς τῶν ἐφέδρων τούτων θέλει καλεῖσθαι εἰς τὰς ἀσκήσεις, δηλαδὴ 40 χιλιάδες. Ὑποθέσατε, κύριοι, ὅτι ἐκ τῶν 40 χιλιάδων ἐφέδρων δὲν προσέρχονται ἐμπροθέσμως οὐχὶ τὰ 8)10, ὡς θέλει συμβῆ κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος, οὐχὶ τὰ 6)10, ἀλλὰ τὰ 5)10, οἱ ἡμίσεις. Ἀφίνετε λοιπὸν τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ τιμωρήσῃ διὰ τριμήνου ὑπηρεσίας 23 χιλιάδας ἐφέδρων. Δὲν μοῦ κάμνετε τὴν χάριν νὰ πολλαπλασιάσητε τοὺς ἀριθμοὺς αὐτούς; Ἐὰν διὰ 23,000 ἐφέδρους ὑπολογίσητε τριῶν μηνῶν ὑπηρεσίαν, εἶναι τὸ αὐτὸ ὡς ἂν ἔχητε ὑπηρεσίαν ἐτησίαν 5,750 ἀνδρῶν. Πόσας δαπάνας θέλετε νὰ προϋπολογίσητε κατ’ ἔτος δι’ ἕκαστον στρατιώτην; Ἂν δι’ ἕκαστον στρατιώτην δαπανᾷ τὸ Κράτος 800 δραχμὰς, πολλαπλασιάσατε τοὺς 5,750 ἄνδρας πρὸς τὰς 800 δραχμὰς, καὶ θέλετε συναγάγει, ὅτι θέλετε δαπανήσει 4,600,000 δραχμὰς, διὰ νὰ νὰ τιμωρήσητε διὰ τριμήνου προσθέτου ὑπηρεσίας τοὺς μὴ προσελθόντας ἐμπροθέσμως εἰς τὰς ἀσκήσεις 23,000 ἐφέδρους. Καὶ τὴν δαπάνην ταύτην δὲν ἐπεψηφίσατε ὑμεῖς, οὐδ’ ὑπάρχει ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων. Εἶναι ἡ ποινή, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μόνος, καὶ ἡ ὁποία ἐπάγει ὄχι μόνον ὑπηρεσίαν περισσοτέρων ἀνδρῶν, ἀλλὰ καὶ δαπάνας περισσοτέρας, ἀφ’ ὅσας διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐχορηγήσατε. Τὸ νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, ἔπρεπε νὰ προταθῇ κατὰ ῥητὴν διάταξιν τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας τῆς 27 Νοεμβρίου 1878, τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 71, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει τὸ καθῆκον τοῦτο εἰς τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν. Ἀλλὰ τὸ νομοθέτημα τοῦτο κατὰ παράξενον ἐπινόησιν δὲν εἰσήχθη πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 71 τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου, ἀλλ’ εἰσήχθη πρὸς κατάργησιν καὶ ἀκύρωσιν τῆς διατάξεως ταύτης· διότι διὰ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου δὲν κανονίζεται ὁ τρόπος ἢ ὁ χρόνος τῶν ἀσκήσεων, ἀλλὰ μεταβάλλονται πολλαὶ διατάξεις τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας καὶ αὐτοῦ τοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ. Μία ὅμως τῶν διατάξεων αὐτοῦ εἶναι ἀληθῶς πρωτότυπος. Μοὶ φαίνεται ἀληθῶς πρωτότυπος ἡ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν τὴν ποινὴν τῆς φυγοστρατείας ἢ τῆς ἀνυποταξίας, ὡς τὸ Νομοσχέδιον ἀναγράφει αὐτήν, ἐπιβάλλει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐὰν ἡ Βουλή, ἀπομακρυνομένη ἀπὸ τοὺς γενικοὺς κανόνας, ἀπεδέχθη ὡς ἔγκλημα στρατιωτικὸν τὴν μὴ ἐμπρόθεσμον προσέλευσιν τῶν πολιτῶν, ἵνα ἐκπληρώσωσι τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῶν, εἴτε ὡς ἀπόγραφοι, εἴτε ὡς ἔφεδροι· ἂν διὰ τοῦτο ἀφῄρεσε τοὺς πολίτας ἀπὸ τῶν πολιτικῶν δικαστηρίων, δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ παραπέμψῃ αὐτοὺς εἰς τὰ εἰδικὰ δικαστήρια, τὰ Στρατοδικεῖα· δὲν ἠδύνατο ὅμως ν’ ἀφαιρέσῃ αὐτοὺς καὶ ἀπὸ τὰ στρατιωτικὰ Δικαστήρια, καὶ νὰ ἐμπιστευθῇ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλλῃ εἰς αὐτοὺς τὴν ποινὴν τῆς ἀνυποταξίας. Ἤθελεν εἶσθαι βεβαίως πρωτότυπος διάταξις, οἱ Ὑπουργοὶ νὰ ἐνασκῶσι ποινικὴν ἐξουσίαν, ἐὰν ποινικὴ ἦναι ἡ ἐξουσία, περὶ ἧς πρόκειται. Οὐδ’ εἶναι παράξενον, ἐὰν ἡ χρῆσις τοιαύτης ἐξουσίας ἔφερεν εὐάρεστα ἀποτελέσματα, ὡς ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Ζυγομαλᾶς σᾶς παρέστησεν, ἀναγκάσασα τοὺς ὑποχρέους νὰ προσέρχωνται ἐμπροθέσμως εἰς τὸν στρατόν. Εἶναι τὸ αὐτὸ, ὡς ἐὰν ἐπρόκειτο, ἵνα ἐξασφαλίσητε τὴν ἀπαρτίαν τῆς Βουλῆς, νὰ διατάξητε διὰ νομοθετήματος, ἵνα μὴ οἱ προσερχόμενοι κατὰ τὴν ὥραν τῶν συνεδριάσεων βουλευταὶ ζεύγνυνται εἰς τὴν ἅμαξαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· βεβαίως ὅλοι ἤθελον προσέρχονται, ἵνα ἀποφύγωσι νὰ ζευχθῶσιν εἰς τὴν ἅμαξαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἦναι διατεθειμένη νὰ μεριμνήσῃ περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς ἐφεδρείας, ἡ ἀνάγκη τοιούτου ὁμολογουμένως ὑπάρχει, ἀλλὰ πρέπει διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τούτου νὰ κανονίσητε τὰ τῶν ἀσκήσεων μόνον, οὐχὶ δὲ νὰ δημιουργήσητε ἄλλας ὑποχρεώσεις ἀπὸ ἐκείνας, τὰς ὁποίας οἱ νόμοι ἐδημιούργησαν μέχρι τοῦδε, οὐδὲ ἄλλας περιστάσεις πρὸς κλῆσιν εἰς ὑπηρεσίαν τῆς ἐφεδρείας. Ἀρκεῖ ἡ πρὸς ὑπηρεσίαν ὑποχρέωσις αὐτῶν νὰ καλῶνται μόνον ἐν ὥρᾳ πολέμου ἢ ἐπιστρατείας. Πρέπει δὲ ἰδίως νὰ μεριμνήσητε, ἵνα κανονίσητε ὅσον τὸ δυνατὸν πληρέστερον τὰς λεπτομερείας τῶν ἀσκήσεων τῶν ἐφέδρων, περιορίζοντες ὅσον οἷόν τε τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ κανονίζοντες ἐκ τῶν προτέρων τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον οἱ πολῖται θέλουσιν ἐκπληρώνει τὰς ὑποχρεώσεις των, διότι οὕτω θέλετε καταστήσει ἀνεκτέλεστον τὴν ὑποχρέωσιν αὐτῶν. Πρὸ παντὸς δὲ οἱ ἔφεδροι, ὡς καὶ οἱ στρατιῶται, πρέπει νὰ γνωρίζωσι τί ὀφείλουσιν εἰς τὸ Κράτος, ἵνα δύνανται νὰ ρυθμίζωσιν οὕτω τὰ καθ’ ἑαυτοὺς, ὥστε νὰ γνωρίζωσι κατὰ ποίαν ἐποχὴν ἀπαλλάσσονται τέλος πάντων τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῶν πρὸς τὸ Κράτος, οὐδὲ ν’ ἀφεθῇ εἰς τὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ νὰ ἐντείνῃ ἢ διαστέλλῃ τὸν χρόνον τῆς διαρκείας τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης τῶν πολιτῶν. Ἰδίως δὲ πρέπει νὰ μὴ ἀφήσητε ἐλευθερίαν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὸν προσδιορισμὸν τοῦ τόπου, εἰς τὸν ὁποῖον θέλουσι συγκαλεῖσθαι οἱ ἔφεδροι δι’ ἀσκήσεις. Πρέπει ρητῶς νὰ διαταχθῇ ὑπὸ τοῦ νόμου, ὅτι αἱ ἀσκήσεις θέλουσι γίνεσθαι κατὰ στρατιωτικὰς περιφερείας, αἵτινες εὔχομαι νὰ μὴ ὑπερβαίνωσι τὸ ὅριον τοῦ Νομοῦ, οὐδέποτε δὲ ν’ ἀποτελῶσι κέντρα πολὺ ἀπέχοντα τῆς κατοικίας τῶν καλουμένων εἰς ἀσκήσεις. Τὸ ζήτημα εἶναι ἀληθῶς σοβαρὸν καὶ ἄξιον ἐμβριθοῦς μελέτης. Διὰ τοῦτο εἶναι ἀναγκαῖον νὰ λησμονήσητε τὴν πολιτικὴν κατάταξιν, τὴν ὁποίαν ἕκαστος ὑμῶν ἔχει ἐν τῇ Βουλῇ, νὰ λησμονήσῃ καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅτι εἶναι Ἀντιπολίτευσις, καὶ ἡ Συμπολίτευσις, ὅτι ὑποστηρίζει τὸ Ὑπουργεῖον. Τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο δὲν πρέπει νὰ καταταχθῇ εἰς τὴν κοινὴν τάξιν τῶν Νομοσχεδίων· πρέπει ἐνώπιον αὐτοῦ νὰ διαῤῥηχθῶσιν ἢ νὰ χαλαρωθῶσιν οἱ δεσμοὶ οἱ συνδέοντες τοὺς κυρίους βουλευτὰς πρὸς ἀλλήλους ἢ καθ’ ὁμάδας· διότι, ἐὰν καὶ τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο ἐρευνήσητε κατ’ ἄλλον τρόπον, θέλετε παραβῆ καθῆκον ἐπὶ τῇ παραλείψει τοῦ ὁποίου θέλετε ἀναδεχθῆ μεγάλην εὐθύνην. Ἐὰν ἀληθῶς καταστῇ δύσκολον νὰ συγκαλῶνται οἱ ἔφεδροι εἰς τὰς ἀσκήσεις, ἐὰν καταστῇ δύσκολος ἡ ἐκτέλεσις τῶν ὑποχρεώσεων τῶν ἐφέδρων, ὁ ἀναγεννηθεὶς οὗτος θεσμὸς τῆς ἐφεδρείας θέλει καὶ αὖθις μείνει νεκρὸς, ὅπως ἔμεινε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν δεκαοκταετηρίδα, θέλετε δὲ στερήσει τὸν στρατὸν τοῦ φυτωρίου ἐκείνου, ἀπὸ τοῦ ὁποίου πάντες ἐλπίζομεν, ὅτι θέλομεν ἀντλεῖ τοὺς ἀναγκαίους ἄνδρας, ἵνα συμπληρῶμεν αὐτόν. Ἡ Συμπολίτευσις καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐν πᾶσι τοῖς Κοινοβουλίοις δύνανται νὰ διΐστανται κατὰ τὰς γνώμας, δύνανται νὰ διαφωνῶσι περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκτελέσεως τῶν γενικῶν μέτρων ἢ τῆς θεραπείας τῶν ἀναγκῶν, αἵτινες ὑπάρχουσιν· ἀλλ’ ὀφείλουσι νὰ μὴ λησμονῶσιν, ὅτι ὁμοιάζουσι πρὸς δύω ἀδελφάς, αἵτινες ἐν τῷ οἰκογενειακῷ βίῳ συζητοῦσι καὶ μεριμνῶσι πῶς θὰ διατάξωσι τὰ τοῦ οἴκου αὑτῶν καὶ πῶς νὰ διαῤῥυθμίσωσι τὰς ἰδίας των ὑποθέσεις. Ἐὰν ἀπό τινος ὡρισμένου χρόνου ἐφαρμακεύθησαν αἱ συζητήσεις τοῦ Κοινοβουλίου, ἐὰν εἰσήχθη ἡ χρῆσις τῶν προσωπικῶν ἐγκλήσεων, ἐὰν καθιερώθη ὡς ἐπιτετραμμένον νὰ παριστῶμεν τοὺς ἀντιλέγοντας ὡς μὴ εὐσυνειδήτως ἐκπληροῦντας τὸ καθῆκον καὶ ἀνθρώπους ὑπὸ ἰδιοβουλίας ἐλαυνομένους, μὴ λησμονήσητε, κύριοι, ὅτι θέλομεν φθάσει μετά τινα καιρὸν νὰ ἴδωμεν τὴν Συμπολίτευσιν καὶ τὴν Ἀντιπολίτευσιν ὡς δύω Μαινάδας, ἑκατέρα τῶν ὁποίων θέλει ὁρμᾷ ν’ ἀποσπάσῃ τὰς τρίχας ἀπὸ τῆς κεφαλῆς τῆς ἑτέρας.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Στάϊκος.

§15ΤΙΝΕΣ. Ὁ κ. Στάϊκος παραιτεῖται.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φιλάρετος.

§17Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀρκούντως ἐφωτίσθη, οὐδὲ εἶμαι ἐγὼ ὁ κατάλληλος ν’ ἀναπτύξω τὸ Νομοσχέδιον ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν· ἄλλως τε οἱ ρήτορες τῆς Συμπολιτεύσεως καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἱκανὰ εἶπον καὶ πάντες συνεφώνησαν εἰς τοῦτο, ὅτι ἔχει ἀνάγκην ταχείας ὀργανώσεως ἡ ἐφεδρεία, ἀλλ’ ἀπεκρούσθη καὶ δικαίως καὶ ὀρθῶς τὸ ἄρθρον 15, διὰ τοῦ ὁποίου καθιεροῦται ἡ αὐθαίρετος θέλησις τῆς Κυβερνήσεως ὡς νόμος τοῦ Κράτους. Δὲν πρόκειται λοιπὸν νὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν, ἀλλ’ ἁπλῶς τροπολογίαν ὑποβάλλω καὶ διὰ τῆς τροπολογίας μου ζητῶ νὰ μείνῃ τὸ καθεστὼς καὶ νὰ μὴ καθιερωθῇ τὸ κάκιστον αὐτὸ προηγούμενον ἵνα ὁ Πρωθυπουργὸς ὡς ἄλλος Σερδὰρ–Ἐκρὲμ συγκαλεῖ τὸν στρατὸν χωρὶς νὰ ἐρωτᾷ τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους. Ζητῶ νὰ ἐπαναληφθῇ ἐν τῷ ἄρθρῳ 15 τοῦ Νομοσχεδίου, ὅ,τι ὑπάρχει ἐν τῷ νόμῳ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, δηλαδὴ ἀντὶ τῶν λέξεων τοῦ Ὑπουργικοῦ Νομοσχεδίου «ὑφισταμένης ἐκτάκτου ἀνάγκης» νὰ ἀντικαταστῇ. «Ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατείας, ἢ πολέμου ἐπιτρέπεται νὰ τηρῶνται εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ ἐπὶ τρεῖς μῆνας οἱ ἐξ αὐτοῦ ἀφυπηρετοῦντες καὶ μεταβαίνοντες εἰς τὴν ἐφεδρείαν ἄνδρες καὶ μόνον ἐὰν τοῦτο διαταχθῇ διὰ Β. Διατάγματος, προκαλουμένου ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ὁ χρόνος οὗτος δύναται νὰ παραταθῇ ἐπὶ ἓν ἔτι τρίμηνον δυνάμει ὁμοίου Β. Διατάγματος. «Παρούσης τῆς Βουλῆς, τὸ Διάταγμα περὶ τῶν πρώτων τριῶν μηνῶν ἀνακοινοῦται εἰς αὐτὴν αὐθημερὸν, ἀπούσης δὲ τῆς Βουλῆς, ἐκδίδεται τὸ Διάταγμα μετὰ προηγουμένην σύγκλησιν αὐτῆς καὶ ἀνακοινοῦται εἰς αὐτὴν εὐθὺς, ὡς συνέλθῃ.»

§18ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐξακολουθοῦσι, κύριοι, τὰ στρατιωτικὰ αὐτῶν πειράματα, καὶ χάριν αὐτῶν νέα κατ’ ἔτος ὑποβάλλουσιν εἰς τὴν Βουλὴν στρατιωτικὰ Νομοσχέδια συμπληροῦντα δῆθεν, ἀλλὰ μᾶλλον μεταβάλλοντα, ἢ ἀνατρέποντα βάσιν τινὰ τῶν ἤδη ἐψηφισμένων στρατιωτικῶν νόμων. Καὶ χάριν μὲν τῶν φυλακῶν, τῶν ταχυδρομείων, τῶν τηλεγράφων, τῶν δρόμων καὶ τῶν σιδηροδρόμων κατέφυγον εἰς ἀλλοεθνεῖς, κηρύξαντες οὕτω ὅτι ὁ τόπος στερεῖται ἀνδρῶν ἱκανῶν πρὸς τὸ ἔργον τῆς βελτιώσεως ἢ τῆς ἀναμορφώσεως τῶν εἰρημένων κλάδων τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας. Προκειμένου ὅμως περὶ τῆς συντάξεως τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν δυνάμεων, ἀπεκρούσθη, ὅπερ παράδοξον, ἡ εἰς ξένους προσφυγὴ, καὶ ἀνέλαβεν αὐτὴν, ὅπερ παραδοξότερον, καίτοι δὲν τυγχάνει οὔτε ἀγωγῆς οὔτε παιδεύσεως στρατιωτικῆς, αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, λίαν μὲν φιλοτίμως ἐργαζόμενος καὶ ἀτρύτους καταβάλλων κόπους, πρὸς τὴν ἐπιτέλεσιν ὅμως ἔργου ἀπαιτοῦντος ὑπέρ τι καὶ ἄλλο ἄνδρα εἰδικῶς πεπειραμένον περὶ τὰ στρατιωτικὰ καὶ ἀνεγνωρισμένης περὶ αὐτὰ ἱκανότητος· διότι ἡ ἀποτυχία ἐν τοιούτῳ ἔργῳ συνεπάγεται ἐθνικὸν ὄλεθρον, ἐν ᾗ μάλιστα περιῆλθον στάσιν τὰ τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Ἀναμφισβητήτως δὲ, κύριοι, πρὸς τὴν ἐπίλυσιν τηλικούτου ζητήματος δὲν ἐπαρκοῦσιν ἡ καλὴ θέλησις, οἱ πολλοὶ κόποι καὶ μόχθοι, αἱ γενναῖαι δαπάναι· προσαπαιτεῖται καὶ ἡ στρατιωτικὴ ἐκείνη ἔμπνευσις, ἡ τῶν ὀλίγων ἀρετὴ, ἡ ἀναφαινομένη μὲ τὴν κατὰ βάθος μελέτην τῆς τε κατὰ θεωρίαν καὶ κατὰ πρᾶξιν στρατιωτικῆς τέχνης καὶ μὲ τὴν γνῶσιν τὴν ἀκριβῆ τοῦ πνεύματος τῆς χώρας, τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν μέσων αὐτῆς, καὶ τῶν περιστάσεων ὑπὸ τὰς ὁποίας αὕτη διατελεῖ. Ἔχει τὴν ἀρετὴν ταύτην ὁ κ. Πρωθυπουργός; Ἔχουσιν αὐτὴν οἱ τυχὸν ὑπάρχοντες ὑποβολεῖς; ὄχι, λέγουσιν αἱ πολλαὶ ἀντιφάσεις, τὰ ἀλλεπάλληλα καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἄστοχα καὶ βεβιασμένα στρατιωτικὰ πειράματα, διὰ τῶν ὁποίων ἀπασχολοῦσιν ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ 1880 καὶ βαυκαλίζουσι τὸν δαπάναις τοῦ ὁποίου γίνονται Ἑλληνικὸν λαόν· ὄχι, λέγει γεγωνυίᾳ τῇ φωνῇ αὐτὴ ἡ κατάστασις τοῦ στρατοῦ, καὶ ἐπαναλαμβάνουσιν οἱ σεβόμενοι τὴν ἀλήθειαν ἀξιωματικοὶ αὐτοῦ. Ἐν τούτοις τὰ πειράματα ταῦτα προκαλοῦσι μὲν τὰ μειδιάματα τῶν δυναμένων νὰ ἐκτιμήσωσι τὴν πραγματικὴν αὐτῶν ἀξίαν, ἀλλὰ διεγείρουσι καὶ τὴν μῆνιν ἐκείνων, κατὰ τῶν ὁποίων ὑποτίθεται, ὅτι ἀπευθύνονται καὶ προέρχονται οὗτοι εἰς διωγμοὺς κατὰ τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ εἰς προκλήσεις, αἵτινες ἐξερεθίζουσι καὶ τὸν πλέον ἀπαθῆ. Ἐν τούτοις χάριν τῶν πειραμάτων τούτων, ἀπὸ τοῦ 1880 ἰδίως, ὑποβάλλεται ὁ Τόπος εἰς θυσίας ὑπερτέρας τῶν δυνάμεων αὐτοῦ, καὶ ἀνέλαβε βάρη, ὑπὸ τὰ ὁποῖα κάμπτεται. Ἐν τούτοις χάριν τῶν πειραμάτων τούτων κατὰ τὸ τρέχον ἔτος πρόκειται νὰ δαπανηθῶσιν 20 ὅλα ἑκατ. ἐκ τῶν ἱδρώτων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ 23,130 ἄνδρες ἐκ τοῦ λαοῦ τούτου ἀποσπῶνται ἐκ τῶν κόλπων τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν καὶ ἀπὸ τῆς παραγωγικῆς αὐτῶν ἐργασίας· καὶ οὕτως ὑφίσταται τὸ Ἔθνος ἑτέραν ζημίαν, ἀνερχομένην καὶ ταύτην εἰς 20 ἐπίσης καὶ πλέον ἑκατ., ὑπολογιζομένου τοῦ καθαροῦ κέρδους ἑκάστου ἐκ τῶν ἀνδρῶν τούτων εἰς 2½ δραχ. καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἐπὶ ἓν ἔτος. Ἐν τούτοις χάριν τῶν πειραμάτων τούτων πρόκειται νὰ συγκαλέσωμεν τὴν ἐφεδρείαν καὶ νὰ ὑποβάλωμεν εἰς νέας θυσίας τὸν λαὸν, ἀνερχομένας καὶ ταύτας εἰς οὐκ ὀλίγα ἑκατομμύρια. Καὶ εἰς ὅλας ταύτας τὰς θυσίας ὑποβάλλεται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὅπως συνταχθῇ στρατὸς κατὰ τὸν τύπον καὶ τὸ ἀφομοίωμα τῶν στρατῶν τῆς Γερμανίας καὶ τῆς Γαλλίας, ὅπερ δυστυχῶς τυγχάνει ὂν λίαν δύσκολον ἐν χώρᾳ μὴ προκεχωρημένῃ ἐν τῇ ἀναπτύξει, ἐν χώρᾳ στερουμένῃ καὶ χειρῶν καὶ ἀναλόγου ἀριθμοῦ πρὸς τὸ ἔργον ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν καὶ μέσων χρηματικῶν καὶ πολλῶν ἐφοδίων, ἀναγκαίων εἰς τοιοῦτον στρατὸν, καὶ τῆς ἁρμοζούσης Ἐθνικῆς ἀγωγῆς, ἐν χώρᾳ, ἔνθα ἰσχύει τὸ σύστημα τῶν προσωπικῶν Κυβερνήσεων. Ἐπὶ τοῖς βεβαιουμένοις καὶ παρατόλμοις τούτοις πειράμασιν, εἶναι ἀληθὲς, δὲν εὐθύνεται μόνη ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Ἡ Οἰκουμενικὴ λεγομένη Κυβέρνησις, ἥτις ἐκλήθη ὑπὸ τοῦ λαοῦ εἰς τὴν Ἐξουσίαν, ὅπως ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον τῶν πατέρων ἡμῶν, ἀγωνιζομένη ὑπὲρ πίστεως καὶ πατρίδος ἐκ τῶν ἐνόντων, ὅπως καὶ οὗτοι ἠγωνίσθησαν, καὶ ἥτις ἀντὶ τούτου ἐπέβαλε τὴν ἀπραξίαν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐπήνεγκε διαζύγιον, ἐλπίζω προσωρινὸν, μεταξὺ τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ τῶν ἐν τῇ Ἀνατολῇ χριστιανικῶν λαῶν, καὶ ἐξετέθη, ὡς μὴ ὤφειλεν, ἀπέναντι τοῦ κολοσσοῦ τοῦ ἀρκτῴου, καὶ κατεδίκασε τὴν Ἑλλάδα εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς ἐπαιτείας καὶ τῆς ἀπαισίου συμμαχίας, αὕτη, κύριοι, πρώτη μετεφύτευσεν ἄνευ τῆς ἐλαχίστης προπαρασκευῆς εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ σύστημα τῆς γενικῆς στρατολογίας, ὅπερ ἀπεπλάνησε μετ’ οὐ πολὺ τοὺς τολμηροὺς καὶ μετὰ θυσίας ἀνυπολογίστους ἤγαγε τὴν Ἑλλάδα εἰς συνθήκας ἀδόξους καὶ ἐπιβούλους καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν ἀπομόνωσιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν διατελεῖ πρὸς μεγίστην τοῦ Ἑλληνισμοῦ ζημίαν. Τί ζητῶ, κύριοι, εἰς τοιαύτην αὐστηρὰν ἐπίκρισιν ὑποβάλλων τὸ τε παρελθὸν καὶ τὸ παρόν; Ὁποίαν ἂν ἔχω γνώμην περὶ τοῦ πρακτέου ἐπὶ τοῦ σπουδαίου καὶ σοβαροῦ τούτου ζητήματος; Τὴν γνώμην ταύτην παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νά μοι ἐπιτρέψῃ, ὅπως ἐν ὀλίγοις ἐκθέσω. Εἶπον κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὁ τελευταῖος Ρωσσοτουρκικὸς πόλεμος μετήλλαξε τὴν ὄψιν τῶν Ἀνατολικῶν πραγμάτων καὶ ἀλλοίαν τῆς πρότερον ἔδωκε τροπὴν εἰς τά τῆς Ἀνατολῆς πράγματα. Πρότερον ἐπάλαιον ἐν τῇ Ἀνατολῇ πρὸς ἐπικράτησιν τρία ἐθνολογικὰ στοιχεῖα, τὸ Ρωσσικὸν, τὸ Τουρκικὸν καὶ τὸ Ἀνατολικοχριστιανικὸν, ἀγωνιζόμενα τὸ πρῶτον ἀγῶνα βίας καὶ κατακρατήσεως, τὸ δεύτερον ἀγῶνα συντηρήσεως τοῦ βίᾳ ἱδρυθέντος καθεστῶτος, τὸ δὲ τρίτον τὸν ἅγιον ὑπὲρ Πίστεως καὶ Πατρίδος ἀγῶνα. Καὶ μέχρι μὲν τοῦ Κριμαϊκοῦ πολέμου ἐπεκράτει ἐν τῇ Δυτικῇ Εὐρώπῃ ἡ ἰδέα, ὅτι ἡ Τουρκία ἠδύνατο ἐκπολιτιζομένη νὰ χρησιμεύσῃ ὡς προπύργιον κατὰ τῶν Πανσλαβιστικῶν ἰδεῶν. Μετὰ τὸν Κριμαϊκὸν ὅμως πόλεμον, γνωστοῦ γενομένου ὅτι ὁ ἀσθενὴς πάσχει νόσον ἀνίατον, ἐγκατελείφθη τὸ δόγμα περὶ ἀκεραιότητος τῆς Τουρκίας, καὶ ἔστρεψεν ἡ Εὐρώπη τὴν προσοχὴν αὑτῆς πρὸς τοὺς ἐν τῇ Ἀνατολῇ χριστιανικοὺς λαούς. Ἀλλὰ τελουμένου τοῦ τελευταίου Ρωσσοτουρκικοῦ δράματος, ὁ δαιμόνιος ἀνὴρ ἀπεκάλυψε σελίδα, τέως ἄγνωστον, τοῦ τεραστίου αὑτοῦ πολιτικοῦ προγράμματος καὶ καὶ ἅμ’ ἔπος ἅμ’ ἔργον ἡ Αὐστρία ὡδηγήθη εἰς τὰ προπύργια τῆς Θεσσαλονίκης καὶ τῶν Ἰωαννίνων. Τὸ μέγα τοῦτο γεγονὸς προδίδει σκέψεις καὶ ἀπόφασιν, ὅπως τὸ δὴ λεγόμενον Ἀνατολικὸν ζήτημα μετατραπῇ εἰς καθαρῶς Εὐρωπαϊκὸν, καὶ ἀπειλεῖται ἐντεῦθεν ἀγὼν ἀπαίσιος, ὑπενθυμίζων τοῖς πᾶσιν ἐποχὰς σκότους καὶ βαρβαρότητος. Ἀπὸ τῶν βουλευμάτων τούτων θὰ προβῇ εἰς τὰ ἔργα ἡ γηραιὰ Εὐρώπη, ἀναζητοῦσα εἰς τὴν βίαν καὶ τὴν κατάκτησιν τὴν θεραπείαν τῶν κοινωνικῶν αὑτῆς ἑλκῶν· δὲν θὰ προβῇ, ἄδηλον ἐπὶ τοῦ παρόντος. Τῆς Εὐρώπης ὅμως διατελούσης ὑπὸ τὰς ἰδέας ταύτας, ὁ Ἑλληνισμὸς ὀφείλει νὰ στρέψῃ ὅλην αὑτοῦ τὴν προσοχὴν πρὸς τά ἔσω, ἡσυχίαν ἄγων, περιφρονῶν τὰς ἀσυνέτους τῶν ἀδιορθώτων προσκλήσεις καὶ διαῤῥυθμίζων τὰ πάντα ἐπὶ τὰ κρείττω, σπεύδων δὲ καὶ εἰς τὴν σύνταξιν τῶν στρατιωτικῶν αὑτοῦ δυνάμεων, ἀλλὰ βραδέως, ἵνα μὴ ἐξαντληθῶσι τὰ μέσα αὐτοῦ πρὸ τῆς συντελέσεως τοῦ ἔργου, ἀπαιτοῦντος καὶ χρόνον καὶ θυσίας μεγάλας, τούτου δὲ συντελεσθέντος, ἐπιληφθῇ τοῦ ἐπιβαλλομένου αὐτῷ ἔργου ὡς κατ’ ἐξοχὴν ἐκπολιτιστικοῦ στοιχείου, ὅταν μετὰ τὴν ἐκτύλιξιν τῶν ἐν τῇ Ἀνατολῇ σημάνῃ πρὸς τοῦτο ἡ ὥρα, καὶ θὰ σημάνῃ αὕτη, ἐὰν ὁ Ἑλληνισμὸς πολιτευθῇ αὐτοβούλως, μεριμνῶν περὶ τῆς ὅλης Ἀνατολῆς καὶ μὴ συμμετέχων ὁποιουδήποτε ἔργου βίας, διότι τὸ ὅπλον τοῦ Ἑλληνισμοῦ δὲν εἶναι ἡ βία, εἶναι ὁ λόγος· ἀμυνόμενος δὲ ὁ Ἑλληνισμὸς ἐξέπληξε τόν τε ἀρχαῖον καὶ νέον κόσμον καὶ κατέδειξε τὸ σθένος τῆς ψυχῆς αὑτοῦ, καὶ ἐδίδαξε τοῖς πᾶσιν, ὅτι τὸ μέγιστον τῶν ἀγαθῶν εἶναι ἡ ἐλευθερία· ἀμυνόμενος ἤγειρε τρόπαια δόξης ἐν Μαραθῶνι, ἐν Σαλαμῖνι, ἐν Πλαταιαῖς· ἀμυνόμενος ἦρε τρόπαια ἐλευθερίας ἐν Σουλίῳ, ἐν Τσεσμὲ, ἐν Μεσολογγίῳ, ἐν Ἀρκαδίῳ· διὰ τοῦ λόγου ἐξεπολίτισε τὸν ἀρχαῖον κόσμον καὶ μετέδωκε κατὰ τὸν μεσαίωνα εἰς τὴν Εὐρώπην τὸν Χριστιανισμὸν, καὶ ἔσωσεν αὐτὴν ἐκ τῆς ἀποβαρβαρώσεως· διὰ τοῦ λόγου θὰ μεταδώσῃ καὶ σήμερον εἰς τὴν Ἀνατολὴν τὴν εὐνομίαν, τὴν ἰσοπολιτείαν καὶ τὰ ἀγαθὰ τοῦ πολιτισμοῦ· διὰ τοῦ λόγου θὰ πείσῃ τοὺς πάντας, ὅτι ἡ Ἀνατολὴ, ἐὰν ἡ ἀνθρωπότης δὲν ἀνακόψῃ τὴν πρὸς τὰ πρόσω πορείαν αὐτῆς, θὰ Ἑλληνίσῃ ἐπὶ τέλους κατ’ ἀνάγκην. Δέον, κύριοι, νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον τῆς συντάξεως τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν δυνάμεων κατὰ τὸ σύστημα τῆς γενικῆς στρατολογίας, τεῖνον ὅμως μᾶλλον εἰς τὴν ἄμυναν καὶ συνδεόμενον μετὰ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ περὶ ἱδρύσεως σχολῶν σκοποβολῆς νόμου. Ἀποδέχομαι τὴν μονοετῆ θητείαν, ὑπὲρ τῆς ὁποίας καὶ ἐψήφισα, διότι ἄλλως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσαχθῇ καὶ λειτουργήσῃ παρ’ ἡμῖν ἡ γενικὴ στρατολογία. Προϊόντος τοῦ χρόνου, πιθανὸν νὰ ἰσχύσωσιν ἄλλαι ἰδέαι, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ παρόντος ὑπὸ τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελεῖ ἡ Ἀνατολὴ, πᾶν μέτρον ἐπαυξάνον τὰς ὑπερόγκους ἤδη διὰ τὸν στρατὸν δαπάνας τοῦ Κράτους, καὶ τὰ βάρη τοῦ λαοῦ, δὲν συντελεῖ εἰς τὴν εὐεξίαν τῆς πολιτείας, οὔτε εἰς τὴν κρείττονα σύνταξιν τοῦ στρατοῦ. Διὰ ταῦτα δὲν συμφωνῶ μετὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὡς πρὸς τὴν διετῆ θητείαν.

§19ΤΙΝΕΣ. Δὲν πρόκειται περὶ διετοῦς θητείας.

§20ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐν τούτοις ὑπεστηρίχθη ὑπὸ τοῦ κ. Μαυρομιχάλη καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐν γένει ἡ διετὴς θητεία.

§21ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν εἴπομεν, ὅτι θέλομεν τὴν διετῆ θητείαν.

§22ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν συνηγορῶ ὅμως ὑπὲρ τῆς συγκλήσεως τῆς ἐφεδρείας κατὰ τὸ τρέχον ἔτος, οὔτε ὑπὲρ τῆς ἐξουσίας, ἣν ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ δώσῃ αὐτῇ ἡ Βουλή, ὅπως παρατείνῃ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἐφέδρων ἐπὶ 3 μῆνας καὶ ἐν ἀνάγκῃ ἐπὶ 6. Δὲν ἀπειλούμεθα· ἄρα οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος, ὅπως προβῶμεν ἐπαυξάνοντες τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους καὶ τὰ βάρη τοῦ λαοῦ. Οἱ ὑπάρχοντες ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοὶ ὁμολογουμένως δὲν ἐπαρκοῦσιν, ὅπως ἐκγυμνάσωσι τοὺς στρατολογουμένους ἄνδρας. Τίς θὰ ἐκγυμνάσῃ τότε τοὺς συγκληθησομένους ἐφέδρους; Ἐὰν δὲ δὲν ἔχωμεν τοὺς ἐκγυμνάσοντας αὐτοὺς, διατί ν’ ἀποσπάσωμεν αὐτοὺς ἐκ τῶν ἔργων αὐτῶν; Πρὸ τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τοῦ στρατωνισμοῦ δὲν ἐπιτρέπεται, νομίζω, νὰ συγκαλῶμεν νέους κατὰ χιλιάδας εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ· ἡ ὑγεία τοῦ στρατιώτου εἶναι πολύτιμος καὶ δι’ αὐτὸν καὶ διὰ τὴν Πολιτείαν· ἀναγκαῖον λοιπὸν, πρὶν προσκαλέσωμεν αὐτὰς τὰς χιλιάδας, νὰ λύσωμεν τὸ πρὸ καιροῦ ἄλυτον καὶ δυσδιάλυτον ζήτημα τοῦ στρατωνισμοῦ. Ἀσέβειαν δὲ ἠθέλομεν πράξει πρὸς τὸ Πολίτευμα καὶ τὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ, ἐὰν ἠθέλομεν ἐπιτρέψει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ παρατείνῃ αὐθαιρέτως τὴν ὑπηρεσίαν τῶν στρατιωτῶν καὶ τῶν ἐφέδρων. Δὲν προχωρῶ, κύριοι, περαιτέρω, ἵνα μὴ ἐπασχολήσω τὴν Βουλὴν διὰ λόγων ἀργῶν, κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τοὐλάχιστον τὴν μέχρι τοῦδε, ἣν ἐποιήσατο ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, παντὸς ὅ,τι προέρχεται ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ περάνω τὸν λόγον, χωρὶς νὰ ἐκδηλώσω τὴν λύπην καὶ τὴν ἀγανάκτησιν, ἣν αἰσθάνεται πᾶς ὁ μὴ τυφλώττων καὶ βλέπων, ὅτι ἐπιβάλλομεν βάρη ἐπὶ βαρῶν εἰς τὸν λαὸν, ὅτι καταδαπανᾶται τὸ ἐκ τοῦ ἱδρῶτος τοῦ λαοῦ εἰσπραττόμενον χρῆμα, ὅτι παραμελοῦνται ἡ Ἐκκλησία, ἡ ἐκπαίδευσις, ἡ δικαιοσύνη, ἡ διοίκησις, ἡ γεωργία καὶ ἡ βιομηχανία, καὶ τὰ πάντα χάριν πειραμάτων στρατιωτικῶν χρησίμων, μόνον ὅπως ὑποστηρίζηται ἐπί τινα χρόνον προσωπική τις Κυβέρνησις. Εἴπωμεν, κύριοι, τὴν ὅλην ἀλήθειαν, διότι μόνη ἡ ἀλήθεια σώζει. Ἐὰν ἡ πολιτικὴ δὲν ἀποξενωθῇ ἐντελῶς τῆς διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, ἀδύνατον νὰ ἔχωμεν στρατὸν ἄξιον τῆς ἀποστολῆς Ἐθνικοῦ στρατοῦ. Ἐὰν δὲν ἀναθέσωμεν τὴν σύνταξιν τοῦ στρατοῦ εἰς ξένους ἀξιωματικοὺς, ἀδύνατον ἡ πολιτικὴ ν’ ἀποξενωθῇ τῆς διοικήσεως τοῦ στρατοῦ. Ἀποκρούομεν, ἀποκρούουσι τὸ ἐκ ξένων ἀξιωματικῶν ἐπιτελεῖον; Τότε ἵνα τί ἀποσπῶμεν τοὺς νέους ἀπὸ τῶν κόλπων τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν καὶ ἀπὸ τῶν παραγωγικῶν αὐτῶν ἔργων, ὅταν, ἀντὶ νὰ διδάξωμεν αὐτοῖς τὸ σέβας πρὸς τοὺς νόμους καὶ τὴν Πολιτείαν, τὸ κατὰ πειθαρχίαν ἄρχεσθαι καὶ ἄρχειν, καὶ καταστήσωμεν αὐτοὺς ἄνδρας ἱκανοὺς, ὅπως νικῶσι τοὺς ἐχθροὺς, ἢ θνήσκωσι τοῖς νόμοις πειθόμενοι, διδάσκωμεν αὐτοῖς τὴν ἀσέβειαν πρὸς τοὺς νόμους καὶ πᾶσαν ἰδέαν καθήκοντος; Ἵνα τί ἐξαντλῶμεν τὸν Τόπον; Ἵνα τί ἐπιβαρύνωμεν ἐπὶ τοσοῦτον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν; Τότε ἂς ἐγκαταλείψωμεν τὸ σύστημα τῆς γενικῆς στρατολογίας, ἂς ἐγκαταλείψωμεν τὴν ἐλπίδα, ὅτι δυνάμεθα νὰ συντάξωμεν στρατὸν μόνιμον, ἰσχυρὸν καὶ πολυάριθμον, καὶ ἂς ἀσπασθῶμεν τὴν σύνταξιν τὴν στρατιωτικὴν τῆς Ἑλβετίας, τῆς Ἀμερικῆς, ἢ καὶ αὐτῆς τῆς Ἀγγλίας.

§23Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρετάθη ὑπὲρ τὸ δέον ἡ συζήτησις τοῦ προκειμένου Νομοσχεδίου, διότι τόσον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καθὼς καὶ πολλοὶ ἐκ τῶν προαγορευσάντων, δὲν περιωρίσθησαν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν διατάξεων αὐτοῦ καὶ μόνον, ἀλλ’ ἐξέτειναν τὸν λόγον ἐπὶ τῶν διατάξεων τοῦ ἑτέρου στρατιωτικοῦ Νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον συνεπεβλήθη μετ’ αὐτοῦ, ὡς καὶ ἐπὶ τῶν ἐν γένει στρατιωτικῶν πραγμάτων τῆς χώρας. Θέλω εἴπει ὀλίγας λέξεις, περιοριζόμενος ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν ἐφεδρείαν. Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο ἀποῤῥέει ἀπὸ τὸν στρατολογικὸν νόμον τοῦ 1878, ρητὴ διάταξις τοῦ ὁποίου διαλαμβάνει, ὅτι τὰ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, τῆς ἐφεδρείας καὶ τῆς ἐθνοφρουρᾶς θέλουσι κανονισθῆ δι’ εἰδικῶν νόμων. Εἶναι λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον, κατὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, συμπλήρωμα τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου, ὅπως συμπλήρωμα αὐτοῦ θεωρεῖται καὶ ὁ πρὸ πολλοῦ ψηφισθεὶς νόμος περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ἀλλ’ ὁ ἐννοῶν τί ἐστὶν ὀργανισμὸς καὶ ἀναγινώσκων τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν θέλει εὕρει ἐν αὐτῷ οὐδεμίαν διάταξιν, ἐκ τῆς ὁποίας νὰ δύναται τὸ νομοσχέδιον νὰ κληθῇ ὀργανισμὸς τῆς ἐφεδρείας. Ἐὰν δὲ καί τις ἀμφιβάλῃ περὶ τούτου, θέλει πεισθῆ, ὅτι ὀρθῶς λέγω, ἐὰν τὸ παραβάλῃ μὲ τὸν ὑπάρχοντα νόμον, τὸν ὁποῖον καλοῦμεν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ. Ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, καθὼς ὅλοι γνωρίζομεν, διαλαμβάνει εἰς πόσα σώματα διαιρεῖται ὁ στρατὸς καὶ ἐκ πόσων ἀνδρῶν συνίσταται ἕκαστον, ἀπὸ πόσους καὶ ποίους βαθμολόγους διοικεῖται. Ὅθεν, προκειμένου νὰ ὀργανίσωμεν τὴν ἐφεδρείαν, ὀφείλομεν νὰ κανονίσωμεν εἰς πόσα σώματα θέλουσι διαιρεθῆ οἱ ἀποτελοῦντες αὐτὴν ἄνδρες, πόσους θέλει περιέχει ἕκαστον σῶμα, ἀπὸ πόσους καὶ ποίους βαθμοφόρους θὰ διοικῆται καὶ εἰς ποῖον τόπον καὶ κατὰ τίνα χρόνον θὰ γυμνάζηται· ἀλλ’ οὐδὲν τοιοῦτον ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ τούτῳ, καθὼς παρετήρησε καὶ ὁ κ. Δηλιγιάννης, ἀπαντᾶται. Βλέπω δὲ, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐν αὐτῷ πολλαὶ διατάξεις ὅλως περιτταί. Τοιαύτη εἶναι παραδείγματος χάριν ἡ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἐφεδρεία καλεῖται δι’ ὑπηρεσίαν καὶ πρὸς ἄσκησιν, ἀλλὰ τοῦτο περιέχεται ἐν τῷ στρατολογικῷ νόμῳ. Ἐπίσης καὶ ἡ ἑτέρα, ἡ διαλαμβάνουσα ὅτι ἡ ἐφεδρεία καλεῖται δι’ ὑπηρεσίαν, ὅπως διαλαμβάνει ὁ νόμος περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ· ἀφοῦ ὑπάρχει τοιαύτη διάταξις, τίς ἡ ἀνάγκη νὰ τὴν κυρώσωμεν διὰ νέας διατάξεως; Ἐὰν κληθῇ ἡ ἐφεδρεία, βεβαίως θὰ κληθῇ κατὰ τὸν νόμον καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νά γείνῃ ἄλλως. Ποῖον λοιπὸν σκοπὸν ἔχει κυρίως τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο; Κατ’ ἐμὲ οὐδὲν ἄλλο προτίθεται ἡ Κυβέρνησις εἰμὴ μόνον τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἄρθρου 15· ἀντὶ δὲ νὰ φέρῃ Νομοσχέδιον μὲ ἄρθρον μοναδικὸν, διαλαμβάνον τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου τούτου, προσέθηκε καὶ ἄλλα 14, τὰ ὁποῖα μικρὰν ἢ οὐδεμίαν ἀξίαν ἔχουσι, διότι οὐδὲν περὶ ὀργανισμοῦ τῆς ἐφεδρείας περιέχουσι. Πρόκειται λοιπὸν καθαρῶς περὶ ἐπιψηφίσεως τοῦ ἄρθρου 15, ὅπερ εἶναι ἡ βάσις καὶ ἡ οὐσία τοῦ προκειμένου Νομοσχεδίου, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ὀφείλει νὰ ἐπιστήσῃ ἡ Βουλὴ ὅλην αὑτῆς τὴν προσοχήν· διότι κατ’ ἐμὲ διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου ὄχι μόνον ἐπιβάλλονται βάρη δυσβάστακτα εἰς τὸν λαὸν, ἀλλὰ παραβιάζεται καὶ οὐσιώδης τοῦ Συντάγματος διάταξις. Κατὰ τὸ ἄρθρον 15 δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν οὐχὶ ἐν ὥρᾳ πολέμου ἢ ἐπιστρατείας, οὐχὶ δηλαδὴ εἰς τὰς περιστάσεις, καθ’ ἃς ἀναγνωρίζομεν ὅλοι ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ καλῇ τὴν ἐφεδρείαν εἰς τὰ ὅπλα, ἀλλὰ καὶ εἰς πᾶσαν ἄλλην περίστασιν, τὴν ὁποίαν τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἤθελε χαρακτηρίσει ὡς παρουσιάζουσαν ἔκτακτον ἀνάγκην, δίδεται, λέγω, τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ κρατῇ εἰς τὰ ὅπλα τοὺς ἄνδρας, τῶν ὁποίων ἡ ὑπηρεσία ἔληξε, καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ νὰ καλῇ δύω σειρὰς ἐκ τῆς ἐφεδρείας. Ἑπομένως ἐὰν ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, θὰ δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ κρατήσῃ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ 10,000 ἀνδρῶν, τῶν ὁποίων ἔληξεν ἡ ὑπηρεσία· καὶ ἐνῷ ἡ Βουλὴ ψηφίζει τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ διὰ τοῦ ἐτησίου νόμου εἰς 29,000 π. χ. ἄνδρας, ἡ Κυβέρνησις λαμβάνει τὸ δικαίωμα νὰ αὐξήσῃ αὐτὸν κατὰ 10,000 ἀκόμη. Δύναται προσέτι νὰ καλέσῃ καὶ 2 σειρὰς ἐφέδρων· ἐπειδὴ δὲ ἑκάστη σειρὰ περιέχει 10,000 ὁπλίτας, ἡ αὔξησις θέλει ἀναβιβασθῇ κατὰ 20 χιλ. ἔτι. Κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἀντὶ τῶν 30,000 ἀνδρῶν, τοὺς ὁποίους ἐχορήγησεν ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία διὰ τοῦ ἐτησίου νόμου περὶ στρατιωτικῆς δυνάμεως, δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ καταρτίσῃ στρατὸν ἀπὸ 60,000, καὶ νὰ κάμῃ τοῦτο, χωρὶς νὰ ζητήσῃ τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς. Καὶ δὲν δύναταί τις νὰ μοὶ ἀντιτάξῃ τὴν ἔνστασιν τῆς δαπάνης, λέγων, πόθεν θέλει πληρώσει τὸν στρατὸν αὐτόν; διότι, ὡς γνωρίζομεν, ὁ λογιστικὸς νόμος χορηγεῖ τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λαμβάνῃ ἐκτάκτους πιστώσεις διὰ Βασιλικῶν Διαταγμάτων. Ἑπομένως, ἀφοῦ λάβῃ τὸ δικαίωμα νὰ χαρακτηρίζῃ πᾶσαν περίστασιν ὡς ἔκτακτον καὶ νὰ καλῇ εἰς τὰ ὅπλα περισσοτέρους πολίτας, δύναται νὰ λάβῃ πίστωσιν διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος καὶ νὰ κάμῃ τὰς ἀναγκαίας δαπάνας. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑποβάλῃ κατόπιν τὴν πίστωσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ τοῦτο θὰ γείνῃ ἀργὰ, ὅτε καὶ τὰ χρήματα θὰ ἦναι πληρωμένα, καὶ ὁ λαὸς ὑπέστη ἤδη τὸ πρόσθετον στρατιωτικὸν βάρος, καὶ τότε θ’ ἀκούσωμεν ἴσως ἀπὸ τοὺς Ὑπουργοὺς «πάρετε τὸ πετσί μας». Ἐὰν ἐπρόκειτο μόνον περὶ χρημάτων, ἴσως τὸ κακὸν εἶναι ὀλιγώτερον· ἀλλὰ, κύριοι, πρόκειται περὶ φόρου τοῦ αἵματος, καὶ ὡς πρὸς τὸν φόρον αὐτὸν τὸ Σύνταγμα καὶ ἡ Πολιτεία ἔθεσε μεγαλειτέρους περιορισμοὺς, ἀπαιτήσασα οὐ μόνον νὰ κανονίζηται διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἡ δαπάνη, ἥτις ἀναγκαιοῖ διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ καὶ νὰ προσδιορίζηται ὁ ἀριθμὸς τῶν στρατιωτῶν, νὰ ἦναι γνωστὸν δηλαδὴ ἐκ τῶν προτέρων ποῖον εἶναι τὸ βάρος τῆς κοινωνίας. Ἀφοῦ δὲ τὸ Σύνταγμα ἀπαιτεῖ τὴν κατ’ ἔτος ψήφισιν τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα ἐναντίον ρητῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος νὰ κρατῇ εἰς τὰ ὅπλα διπλάσιον ἀριθμὸν ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε; Τοῦτο, κύριοι, εἶναι τὸ αὐτὸ, ὡς ἂν ἡ Κυβέρνησις προέτεινε νόμον, διαλαμβάνοντα ὅτι, ἐὰν δὲν ἐπαρκέσῃ ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων τοῦ 1884, ἔχει αὕτη τὴν ἄδειαν νὰ διπλασιάσῃ τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, ἐπιβάλλουσα διπλασίους φόρους. Ὅπως ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ζητεῖ τὴν ἄδειαν νὰ διπλασιάζῃ τὸν φόρον τοῦ αἵματος, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἄλλη Κυβέρνησις δύναται νὰ ζητήσῃ νὰ διπλασιάσῃ τοὺς φόρους ἐν ἐκτάκτῳ ἀνάγκῃ. Ἐγὼ, κύριοι, εὑρίσκω τὸ ἄρθρον αὐτὸ τοῦ Νομοσχεδίου ἐντελῶς ἀντισυνταγματικὸν, καὶ θαυμάζω τὴν εὐκολίαν, μὲ τὴν ὁποίαν ὡμίλησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, παρατηρήσας πρὸς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, ὅτι θεωρεῖ περιττὸν ν’ ἀπαντήσῃ. Κατ’ ἐμὲ οὐ μόνον δὲν ἦτο περιττὸν, ἀλλ’ ἀπεναντίας ἦτο καὶ εἶναι πολὺ ἀναγκαῖον· περιμένω δὲ νὰ ἀκούσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ πάντα ἄλλον, διὰ νὰ ἐννοήσω πῶς συμβιβάζεται μὲ τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος ἡ ἀπόλυτος ἄδεια τῆς αὐξήσεως τοῦ στρατοῦ μέχρι διπλασιασμοῦ. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἐπιστρατεύσεως ἢ πολέμου, εἶναι βεβαίως συγκεχωρημένη ἡ αὔξησις, ἀλλὰ τότε ὁ νόμος διαλαμβάνει, ὅτι πρέπει νὰ καλῆται ἡ Βουλή. Χορηγεῖται μὲν τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς τὰς προπαρασκευαστικὰς ἐργασίας, ἀλλ’ οὐδὲν ὁριστικὸν δύναται νὰ γείνῃ ἄνευ τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς. Ἐνταῦθα ὅμως ἡ Βουλὴ τίθεται ἐκποδὼν, καὶ ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ τὴν ἄδειαν νὰ αὐξήσῃ τὸν στρατὸν κατὰ 30,000, χωρὶς νὰ ἐρωτήσῃ καθόλου τὴν Βουλὴν, χωρὶς νὰ ὑποβάλῃ τὴν πρᾶξίν της εἰς τὴν Βουλὴν, οὐδὲ νὰ τὴν γνωστοποιήσῃ πρὸς αὐτήν. Τοῦτο εὑρίσκω ἄντικρυς ἀντιβαῖνον εἰς τὸ Σύνταγμα, καὶ διὰ τοῦτο δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ἦμαι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίος εἰς τὸ Νομοσχέδιον· διότι, καθὼς σᾶς προεῖπον, τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ἔχει ἄλλον σκοπὸν, ἄλλην σημασίαν παρὰ τὸ ἄρθρον 15. Δὲν ζητεῖ διὰ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου ἡ Κυβέρνησις ἄλλο τίποτε παρὰ τὴν ἄδειαν νὰ δύναται, ὁπότε τὸ νομίσῃ ἀναγκαῖον, νὰ διπλασιάζῃ τὸν στρατόν.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ἐζήτησε τὸν λόγον· ἑπομένως κηρύττεται περατωμένη ἡ συζήτησις. Προηγεῖται ἡ πρότασις τοῦ κ. Ζηνοπούλου περὶ παραπομπῆς εἰς Ἐπιτροπὴν καὶ τῶν δύω νομοσχεδίων πρὸς μελέτην. Λοιπὸν θέλω ἐρωτήσει τὴν Βουλὴν, ἐὰν παραδέχηται τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ζηνοπούλου.

§25ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. βουλευτοῦ Εὐρυτανίας Ζηνοπούλου, ὅτι τὰ νομοσχέδια πρέπει νὰ παραπεμφθῶσι προηγουμένως εἰς Ἐπιτροπὴν πρὸς μελέτην, λέγουσι ναί· οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἡ ψηφοφορία).

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν συνόλῳ 154. Εἶπον ναὶ 53, ὄχι 101· ὥστε ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη διὰ ψήφων 101. Θέλω ἐρωτήσει ἤδη περὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχήν...

§28ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως (θόρυβος).

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ προσέλθωσι δύω ψηφολέκται. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία).

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν 146. Εἶπον ναὶ 109 ὄχι 37. Ἡ ἀρχὴ ἐγένετο δεκτὴ διὰ ψήφων 109. Ἄρχεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου.

§31ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Αὔριον τὰ καθέκαστα (θόρυβος).

§32ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Δὲν εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ψηφοφορία ἀπέδειξεν ὅτι εἴμεθα 146 (θόρυβος).

§34Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διὰ τῆς μιᾶς ψηφοφορίας δὲν ἐγένετο δεκτὴ ἡ πρότασις περὶ ἀποστολῆς τοῦ Νομοσχεδίου εἰς Ἐπιτροπήν· διὰ τῆς ἑτέρας ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀρχή. Πρόκειται νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ Νομοσχεδίου. Ἐπειδὴ μία τῶν διατάξεων τούτων εἶναι ἡ τοῦ ἄρθρου 15, ἣν ἡμεῖς θεωροῦμεν ἀντιβαίνουσαν εἰς τὸ Σύνταγμα, δηλῶ ἐν ὀνόματι τῶν συναδέλφων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι τὴν ἑσπέραν ταύτην δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ μετάσχωμεν τῆς συζητήσεως, διότι ἔχομεν λόγον, ἵνα σκεφθῶμεν περὶ τούτου, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συναινέσῃ ν’ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον.

§35ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι περίεργος ἡ πρότασις τοῦ κ. Δηλιγιάννη· ἀφοῦ ἀδιακόπως ὡμίλησαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 15, λέγουν ὅτι ἤδη ἔχουν ἀνάγκην νὰ σκεφθῶσι.

§36ΜΙΛΗΣΗΣ. Μᾶς εἶναι ἀναγκαία ἡ ἀναβολή, διότι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ σκεφθῶμεν τί θέλομεν πράξει, ἂν ἡ Συμπολίτευσις ψηφίσῃ τὸ ἄρθρον (θόρυβος καὶ φωναὶ ἐκ δεξιῶν). Ἡμεῖς δὲν ἀξιοῦμεν νὰ ἔχωμεν τὴν πίεσιν ὑμῶν εἰς ὅ,τι μέλλομεν νὰ πράξωμεν, οὔτε ἐδήλωσα ἐγὼ τί μέλλει νὰ πράξῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις. Παρακαλῶ νὰ μὴ παρεξηγηθῶσιν οἱ λόγοι μου. Ἔχομεν ἁπλῶς ἀνάγκην νὰ σκεφθῶμεν τί ὀφείλομεν καὶ πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ πρὸς τὸ Ἔθνος νὰ πράξωμεν, ἂν ἡ πλειοψηφία θελήσῃ νὰ ψηφίσῃ τὸ 15 ἄρθρον. Ὀφείλετε λοιπὸν νὰ μᾶς δώσητε καιρὸν νὰ σκεφθῶμεν ἐπὶ τόσον σοβαροῦ ζητήματος. Ἂν δὲν τὸ πράξητε, θὰ ψηφίσητε τὸ ἄρθρον μονομερῶς καὶ συλλογισθῆτε τὰς συνεπείας (θόρυβος).

§37ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Ὅσα μέχρι τοῦδε ἐλέγετε, ἦσαν ἄνευ σκέψεως;

§38ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ προχωρήσωμεν.

§39ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Πῶς νὰ προχωρήσωμεν; Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§40ΠΟΛΛΟΙ. Ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Γίνεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου).

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες μόνον 109· δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 8 Μ. Μ.).