1884.02.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 54

τῆς 28 Φεβρουαρίου 1884.

(Τρίτη)

Ὥρᾳ 4. Μ. Μ. Ἀπαρτίας γενομένης περὶ ὥραν 4ην καὶ ¼ μ. μ. ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Χθὲς, κύριοι, ὅτε ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου κ. Λεβίδης ἐζήτησε πληροφορίας περὶ τῆς ὑποθέσεως τῶν ἱπποσιδηροδρόμων, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπεσχέθη νὰ φέρῃ τὰ ἔγγραφα· ἐπὶ τῇ παρακλήσει μου δὲ ὅπως ἀποφύγωμεν συζήτησιν, μᾶς ὑπεσχέθη καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις αὕτη. Εἶναι ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ νὰ τεθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ὡρισμένως, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπεσχέθη ὁριστικῶς ἐντὸς τριῶν ἢ τεσσάρων ἡμερῶν νὰ φέρῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, διότι ἐν τῇ πρωτευούσῃ μέγας κίνδυνος ἐπίκειται εἰς ὅλους τοὺς πολίτας. Ἡ ὑποβληθεῖσα δὲ ἀναφορὰ δὲν εἶναι μόνον τῶν ἁμαξηλατῶν, ἀλλὰ καὶ ὅλων τῶν ἰατρῶν καὶ ἄλλων ἰδιωτῶν, οἵτινες ἔχουσιν ἁμάξια. Εἶναι κίνδυνος τῆς ζωῆς, καὶ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ ὡρισμένως ἡ ὑπόσχεσις εἰς τὰ πρακτικά.

§3ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Καὶ σήμερον ἤθελον καταθέσει τὰ ἔγγραφα, ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο νὰ μεταφρασθῇ εἰς τὸ γραφεῖον ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Rontel, ἥτις εἶναι Γαλλιστὶ γεγραμμένη. Ἐὰν τελειώσῃ σήμερον ἡ μετάφρασις, καὶ κατὰ τὴν συνεδρίασιν θὰ ἔλθῃ· ἐὰν αὔριον, αὔριον θὰ ἔλθῃ. (Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικά).

§4ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπέβαλον χθὲς πίνακα περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν φόρων καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ οἴνου καὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν. Ὑποβάλλω σήμερον πίνακα περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ σιγαροχάρτου.

§5ΤΙΝΕΣ. Καὶ πότε ἐπὶ τοῦ καπνοῦ;

§6ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μεθαύριον.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἀναγινώσκεται τὸ Νομοσχέδιον περὶ ἐφεδρείας. Εἰς τὰ καθέκαστα. Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκεται). Ζητεῖ τις τὸν λόγον;

§8Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ πρώτη παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἔχω νὰ ὑποβάλω, μᾶλλον ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου πρώτου τοῦ ἑτέρου Νομοσχεδίου· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀμφότερα τὰ Νομοσχέδια σχετίζονται, καὶ ἀμφότερα ἐπιβάλλουν βάρη, θεωρῶ εὔκαιρον, ἐπίσης καὶ ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ Νομοσχεδίου περὶ ἐφεδρείας νὰ ὑποβάλω αὐτήν. Ἀμφότερα τὰ νομοσχέδια ἐπιβάλλουν νέας ὑποχρεώσεις εἰς τοὺς ὑποχρέους πρὸς στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ἢ ἐντείνουν ἔτι μᾶλλον τὰς ὑπαρχούσας ὑποχρεώσεις. Ἀλλ’ αἱ νέαι αὗται ὑποχρεώσεις θὰ βαρύνουν τοὺς ἐν τῷ μέλλοντι μόνον ὑπηρετήσοντας ἢ ὑποχρεοῦν καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καὶ σήμερον ὑπηρετοῦν εἴτε ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ ἢ ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ. Ἐκ τοῦ νόμου αὐτοῦ δὲν ἐξάγεται σαφῶς ἡ ἔννοια, ἀλλὰ τὸ ἄρθρον πρῶτον τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ στρατολογικοῦ νόμου λέγει ὅτι ἡ ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ ὑπηρεσία ὁρίζεται εἰς δέκα μὲν ἔτη διὰ τοὺς «διανύοντας κτλ.» Ἡ χρῆσις τῆς λέξεως «διανύοντας» ἐνδεικνύει ὅτι ὑπάρχει ἡ ἰδέα ὅτι μόνον οἱ ἤδη ὑπηρετοῦντες ὑποβάλλονται εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τῶν νέων Νομοσχεδίων, οὐχὶ δὲ καὶ οἱ ἤδη ἀφυπηρετήσαντες· ἂν αὐτὴ ἦναι ἡ ἔννοια τῶν Νομοσχεδίων, οὐδεμίαν ἔχω ἀντίῤῥησιν· ἀλλ’ ἂν ὁ συντάκτης τοῦ Νομοσχεδίου ἐννοῇ ὅτι αἱ ὑποχρεώσεις αὗται ἐπιβάλλονται καὶ ἐπὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦν ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ καὶ διάγουσιν οἱονδήποτε ἔτος τῆς ἐφεδρείας κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον, νομίζω ὅτι αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ ὑπονοῆται, ἀλλὰ πρέπει ῥητῶς νὰ τεθῇ. Καλὸν εἶναι νὰ τεθῇ ἢ σαφηνισθῇ, ὅπως μὴ ὑπάρχῃ ἀμφισβήτησις καὶ ἀμφιβολία. Καὶ μολονότι οἱ νόμοι οἱ ἐπιβάλλοντες βάρη στρατιωτικὰ εἰς τοὺς πολίτας δὲν δύνανται νὰ φέρουν εἰς δικαστικὰς ἔριδας, οὐχ ἧττον καλὸν εἶναι ἐν τῇ διοικητικῇ ἐκτελέσει τῶν Νομοσχεδίων νὰ μὴ ἐπικρατῇ ἀμφιβολία περὶ τῆς ἐκτάσεως τοῦ νόμου. Δευτέρα παρατήρησις εἶναι ἡ ἑξῆς. Ὁ συντάκτης τοῦ Νομοσχεδίου ἐνόμισε καλὸν ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ αὐτοῦ νὰ ὁρίσῃ τίς εἶναι ὁ προορισμὸς τῆς ἐφεδρείας τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ· δύω λοιπὸν προορισμοὺς ἔθετο, πρῶτον ὅτι ἡ ἐφεδρεία μέλλει ν’ αὐξάνῃ τὴν δύναμιν τῶν ὑφισταμένων σωμάτων, καὶ δεύτερον νὰ χρησιμεύῃ εἰς συγκρότησιν νέων σωμάτων καὶ ὑπηρεσιῶν. Καὶ αἱ δύω αὗται περιπτώσεις βεβαίως ἀνάγονται εἰς τὸν προορισμὸν τῆς ἐφεδρείας. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ τρίτος προορισμὸς τῆς ἐφεδρείας, τὸ νὰ χρησιμεύῃ ἐν καιρῷ εἰρήνης εἰς συγκρότησιν ἰδιαιτέρων σωμάτων, δηλαδὴ σωμάτων, τὰ ὁποῖα, σχηματιζόμενα ἐν καιρῷ εἰρήνης, τουλάχιστον κατὰ τὰ στελέχη αὐτῶν θὰ ἦναι ὁπωσοῦν ὠργανισμένα διὰ τὴν ὥραν τοῦ πολέμου. Ἐρωτῶ ἂν περὶ αὐτῆς τῆς περιπτώσεως προβλέπῃ τὸ Νομοσχέδιον διὰ τῆς φράσεως «νέων σωμάτων», ἢ ἐννοεῖ δι’ αὐτῆς μόνον τὴν περίπτωσιν τῆς ἐν ὥρᾳ πολέμου ἐξ ἀνοργανίστων ἐφέδρων συγκροτήσεως σωμάτων. Ἡ ὕπαρξις ἐν ὥρᾳ εἰρήνης σωμάτων ἐφεδρείας, ὠργανισμένων κατὰ τὰ στελέχη, εἶναι σπουδαῖον ἐφόδιον, διότι ἐν καιρῷ πολέμου συγκρότησις νέων σωμάτων δὲν εἶναι οὔτε ἐπιτυχής, οὔτε εὔκολος. Τὸ ἔργον εἶναι ἰδίως δύσκολον ἕνεκα τῆς ταχύτητος τῶν σημερινῶν πολέμων, ἰδίως διά τινα σώματα, π. χ. τὸ ἱππικὸν, διότι τοῦ σώματος αὐτοῦ ἡ συγκρότησις διὰ τὴν Ἑλλάδα εἶναι δυσχερὴς ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως ἵππων γεγυμνασμένων, τοὺς ὁποίους ἐν ὥρᾳ πολέμου πρέπει νὰ τρέξωμεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν διὰ ν’ ἀγοράσωμεν. Πρόκειται δὲ περὶ σώματος, τὸ ὁποῖον εὐθὺς ἐν ἀρχῇ τοῦ πολέμου πρέπει νὰ ᾖναι ἕτοιμον’ διότι τοῦ ἱππικοῦ κυρία ἀποστολὴ εἶναι εὐθύς, ἅμα κηρυχθῇ ὁ πόλεμος, νὰ ἐξέλθῃ ἐκτὸς τῶν συνόρων, ὅπως προστατεύσῃ τὴν ἐπιστράτευσιν τοῦ λοιποῦ στρατοῦ, ὅπως ἀναγνωρίσῃ τὰς θέσεις τοῦ ἐχθροῦ ἢ τὰ μᾶλλον ἐπίκαιρα σημεῖα, νὰ καταστρέψῃ δρόμους καὶ σιδηροδρόμους, ἢ νὰ προστατεύσῃ αὐτοὺς, καὶ τὰ τοιαῦτα. Τὸ ἱππικόν, ἐνῷ δὲν δύναται νὰ σχηματισθῇ ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης, καὶ ἂν ὑπάρχωσι παρ’ ἡμῖν οἱ πρὸς τοῦτο ἔφεδροι, εἶναι σήμερον παρ’ ἡμῖν ἀναλόγως ἀνεπαρκὲς, διότι μόνον τρεῖς Ἱππαρχίας ἔχομεν, ἤτοι 12 ἴλας, ἐνῷ κατὰ τὴν ἀναλογίαν, τὴν ἐπιβαλλομένην ἐκ τῆς φύσεως τῆς ἐχθρικῆς χώρας, ἔπρεπε τοὐλάχιστον νὰ ἔχωμεν ἑτοίμην μίαν ἴλην ἀνὰ δύο τάγματα, ἑπομένως ἐπὶ 36 ταγμάτων 18 ἴλας ἱππικοῦ. Ἐξ ὅλων τῶν ὅπλων τὸ ἱππικὸν εἶναι ἐκεῖνο, ὅπερ ἐν καιρῷ εἰρήνης πρέπει νὰ ᾖναι τὸ μᾶλλον ἐγγύτερον τῆς ἐν καιρῷ πολέμου δυνάμεως. Καὶ ὅμως ἐν εἰρήνῃ εἶναι ἀνεπαρκὴς ἡ ἐνεργὸς αὐτοῦ δύναμις παρ’ ἡμῖν, ἀνεπαρκὴς δὲ καὶ ἡ ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ δύναμις αὐτοῦ. Ἐκτὸς τούτου ἐπεθύμουν νὰ μάθω παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τί ἐννοεῖ τὸ ἄρθρον διὰ τῶν λέξεων «ὑφισταμένων σωμάτων». Ἐννοεῖ τὰ ὅπλα, ἢ τὰ corps d'armée; Ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν corps d'armée δὲν ὑπάρχουν, ἀλλὰ τάγματα· ἂν οὕτως ἔχῃ, τὸ ἀκριβὲς τότε εἶναι νὰ εἴπωμεν «τῆς δυνάμεως τῶν ὑφισταμένων ταγμάτων». Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ ἐφεδρείας νομίζω καλὸν νὰ πληροφορήσῃ ἡμᾶς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἂν ἐκτελῆται ἡ ὑπηρεσία, ἥτις, νομίζω, ἐκ τοῦ στρατολογικοῦ νόμου ἐπιβάλλεται εἰς τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα, τοῦ νὰ παρακολουθῶσι τοὺς ἀφυπηρετοῦντας ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ καὶ νὰ γνωρίζωσιν ἀκριβῶς, ἐὰν ζῶσι καὶ ποῦ ζῶσιν, ἂν ὑπέπεσαν εἰς νόσον, ἥτις τοὺς καθιστᾷ ἀχρήστους εἰς ὑπηρεσίαν, ἂν τέλος δὲν ἐπῆλθεν εἰς αὐτοὺς οὐδεμία τῶν μεταβολῶν ἐκείνων, αἵτινες τοὺς καθιστῶσιν ἀνικάνους προσωρινῶς ἢ διαρκῶς πρὸς ὑπηρεσίαν ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ. Τοῦτο δ’ εἶναι σπουδαῖον, διότι νομίζω, ὅτι ἡ ἀτελὴς περὶ ταῦτα ὑπηρεσία ἠνάγκασε τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εἰσαγάγῃ τὰς αὐστηρὰς ἐκείνας διατάξεις ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς συγκλήσεως τῆς ἐφεδρείας, καὶ διὰ τὴν παράβασιν τοῦ ὁποίου ἔθετο ποινὰς αὐστηροτάτας. Οὕτω κατὰ τὰ Νομοσχέδια ἀρκεῖ, ὅπως ἐπέλθωσιν αὐστηρόταται συνέπειαι, νὰ ἐγένετο πρόσκλησις τῶν ἐφέδρων, δημοσιευθεῖσα ἁπλῶς διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁρίζουσα ἁπλῶς τὴν κατηγορίαν τῶν ὑπὸ τὰ ὅπλα καλουμένων ἐφέδρων. Ἂν φαντασθῇ τις εἰς ποίαν ἐλεεινὴν ἀκόμη κατάστασιν διατελεῖ παρ’ ἡμῖν ἡ συγκοινωνία, θὰ εὕρῃ τὴν διάταξιν ἐκείνην αὐστηροτάτην, ὅπως χρησιμεύσῃ ὡς δικαιολόγησις ἐπιβολῆς τῶν ποινῶν, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλουν τὰ κατωτέρω ἄρθρα. Τοῦτο δὲν θὰ ἐγίνετο, ἂν ἡ ὑπηρεσία ἐξετέλει ὅσα διαγράφει ὁ νόμος αὐτῇ, ὅπως εἰς πᾶσαν στιγμὴν γινώσκῃ ποῖοι ἀληθῶς ἔφεδροι, ἱκανοί, ζῶσι καὶ ποῦ ζῶσι. Νομίζω ὅτι, ἂν ἐγίνετο παρ’ ἡμῖν ὅ,τι γίνεται παρ’ ἄλλοις Κράτεσιν, ἂν ἐδίδοντο τοῖς ἀφυπηρετοῦσι βιβλία, ἐν οἷς σημειοῦνται ἡ ἐποχὴ καὶ ὁ τόπος τῶν περιοδικῶν ἀσκήσεων, καθὼς καὶ πολλαὶ ἄλλαι χρησιμώταται τοῖς ἐφέδροις ὁδηγίαι, θὰ ἐπρολαμβάνοντο πολλὰ ἄτοπα, διότι θὰ συνεμορφοῦντο ἀφ’ ἑαυτῶν πρὸς τὰς ὁδηγίας τὰς ἐγγεγραμμένας ἐν τῷ βιβλίῳ. Ἂν παρηκολούθουν τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα τοὺς ἀφυπηρετοῦντας ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ, καὶ ἐγίνωσκον ἀκριβῶς ποῦ διαμένουν, θὰ ἦτον εὔκολον διὰ τῶν φύλλων πορείας, τὰ ὁποῖα θὰ ἐξέδιδον, νὰ εἰδοποιῶσι προσωπικῶς τοὺς ἐφέδρους, εἴτε καλοῦνται ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν πρὸς ἀσκήσεις, εἴτε δι’ ὑπηρεσίαν. Διὰ τοῦτο θὰ ἦτο καλὸν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ δεχθῇ, ὅπως ἦναι ὡρισμένος καὶ γνωστὸς ὁ τόπος τῶν ἀσκήσεων, νὰ ἐφαρμοσθῇ δὲ τὸ σύστημα τῶν ἀτομικῶν βιβλίων τῶν ἐφέδρων. Οὕτω καθιστῶμεν εὐχερεστέραν τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων τῶν ἐφέδρων καὶ περιορίζομεν τὸ πλῆθος τῶν ποινῶν, ὅπερ ὑπὸ τὸ σημερινὸν σύστημα θὰ ἐπικρατήσῃ.

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ πρώτη ἐρώτησις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἀφορᾷ εἰς τὴν ἰσχὺν τοῦ νόμου, τουτέστιν ἂν ὁ νόμος οὗτος προώρισται, ἵνα ἐφαρμοσθῇ μόνον εἰς τοὺς ἐφέδρους, τοὺς μετὰ τὴν ψήφισιν αὐτοῦ κατασταθησομένους ἐφέδρους, ἢ ἂν θὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἤδη ἔφεδροι· ἀναντιῤῥήτως ἀφορᾷ καὶ εἰς τούτους. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ περὶ τούτου ἀμφιβολία, διότι ὁμιλεῖ ὁ νόμος περὶ ἐφέδρων, οὐδὲ νομίζω, ὅτι δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀναδρομικὴ διάταξις, κανονίζουσα τὰ τῶν μελλουσῶν ὑποχρεώσεων τῶν ἐφέδρων. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι κατὰ τὸν κείμενον νόμον ὁ ἔφεδρος ἔχει ὡρισμένην τινὰ ὑποχρέωσιν, κατὰ δὲ τὸν νέον τοῦτον νόμον θέλει ἔχει ὑποχρέωσιν διάφορον· δὲν ἀποτελεῖ ὅμως τοῦτο ἀναδρομικὴν ἰσχὺν τοῦ νόμου τούτου, διότι δὲν ἀφορᾷ εἰς κεκτημένον τι δικαίωμα τοῦ ἐφέδρου. Ὁ κανονισμὸς τῶν ὑποχρεώσεων τῶν πολιτῶν, ὁ διὰ νόμων στρατιωτικῶν γινόμενος, ἀφορᾷ εἰς τὰ τῆς Πολιτείας, καὶ ἡ Πολιτεία δύναται νὰ κανονίζῃ ταῦτα ὅπως ἑκάστοτε νομίζει δικαιότερον καὶ συμφερώτερον. Δικαίωμα κεκτημένον δὲν ὑπάρχει, ὥστε νὰ δύναται νὰ θεωρηθῇ, ὅτι ὁ διάφορος κανονισμὸς προσβάλλει τὸ δικαίωμα τοῦτο καὶ νὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη ρητῆς περὶ τούτου μνείας, ἂν ἤθελεν ὑποτεθῆ ὅτι, καίτοι ἀναδρομικὴ ἡ διάταξις, πρέπει ὅμως καὶ νὰ ψηφισθῇ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ διάταξις πρέπει νὰ ψηφισθῇ, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀναδρομικὴ, καὶ ἑπομένως οὐδεμία ὑπάρχει χρεία ἰδιαιτέρας περὶ τούτου μνείας ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ. Δευτέρα ἐρώτησις τοῦ κ. βουλευτοῦ εἶναι ἡ ἀφορῶσα εἰς στελέχη ἐφέδρων ἐν εἰρήνῃ. Ἡ οἰκονομία τοῦ νόμου δὲν ὑποθέτει τὴν ὕπαρξιν τοιούτων στελεχῶν, ἡ οἰκονομία τοῦ νόμου ὑποθέτει, ὅτι οἱ ἔφεδροι πάντες ἐν εἰρήνῃ θέλουσι κατατάττεσθαι ἐντὸς τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, ὁποῖος ὑπάρχει καὶ πρὸ τῆς κλήσεως τῶν ἐφέδρων. Ἂν ἐν καιρῷ πολέμου παραστῇ ἀνάγκη συστάσεως νέων σωμάτων, ὁ νόμος ὁ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ προβλέπει περὶ τούτου, ἀλλ’ ἐν εἰρήνῃ οὐδεμία ὑπάρχει ἀνάγκη ἰδιαιτέρων στελεχῶν, οὐδὲ συμβιβάζεται πρὸς τὴν οἰκονομίαν τοῦ νόμου ὁ καθορισμὸς τοιούτων στελεχῶν. Ὅ,τι εὑρίσκομεν ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ σχετικὸν, εἶναι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 14, καθ’ ἣν εἰς ἕκαστον Νομὸν θέλει σχηματισθῆ εἷς ἔμπεδος λόχος, ὑπαγόμενος ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Στρατολογικοῦ Γραφείου, τηρῶν εἰδικὴν ἀποθήκην ὑλικοῦ στρατοῦ καὶ προωρισμένος αʹ) νὰ ἐφοδιάζῃ μὲ τὰ κεκανονισμένα εἴδη (ὁπλισμὸν, ἀποσκευὴν καὶ ἐνδυμασίαν), καὶ βʹ) νὰ ἐκγυμνάζῃ, ὁσάκις ἤθελε διαταχθῆ παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τοὺς ὑπὸ τὰ ὅπλα κατὰ τὸν νόμον καλουμένους πρὸς ὑπηρεσίαν ἢ ἀσκήσεις ἄνδρας. Τὸ προσωπικὸν τοῦ ἐμπέδου λόχου λαμβάνεται μεταξὺ τοῦ ὑπηρετοῦντος εἰς τὸ Στρατολογικὸν Γραφεῖον. Τοῦτο τὸ προσωπικὸν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς εἰδικῶς ἀφορῶν εἰς τὰ τῶν ἐφέδρων· ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ τοῦτο προσωπικὸν ἔκτακτον, διότι, ὡς λέγει τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 14, τὸ προσωπικὸν τοῦ ἐμπέδου λόχου λαμβάνεται μεταξὺ τοῦ ὑπηρετοῦντος εἰς τὸ Στρατολογικὸν Γραφεῖον. Ἑπομένως οὐδεμία ἐκ τοῦ σχηματισμοῦ τοῦ ἐμπέδου λόχου ὑπάρχει ἀνάγκη προσθήκης προσωπικοῦ. Ἑτέρα παρατήρησις τοῦ κ. βουλευτοῦ ὑπῆρξε, τί ἐννοοῦμεν διὰ τῆς λέξεως «σωμάτων». Προσέθηκεν ὁ κ. βουλευτὴς, ὅτι ἂν διὰ τῆς λέξεως ταύτης ἐννοῶμεν «ταγμάτων», ἦτο ὀρθὸν νὰ μεταχειρισθῶμεν τὴν λέξιν ταύτην. Ἀλλὰ ἂν καὶ ἐννοῶμεν διὰ τῆς λέξεως «σωμάτων» τὰ τάγματα ὡς νῦν ἔχουσι τὰ τοῦ στρατοῦ, δὲν μετεχειρίσθημεν τὴν λέξιν «ταγμάτων,» τοῦτο μὲν διότι τὰ τάγματα τοῦ ἱππικοῦ φέρουσιν εἰδικὴν ὀνομασίαν, ἡ ὀνομασία δὲ ἡ κοινὴ τῶν ταγμάτων ἐν τοῖς διαφόροις ὅπλοις εἶναι ἡ τῶν σωμάτων, τοῦτο δὲ διότι ὁ νόμος περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἐπιτρέπει τὸν καταρτισμὸν σωμάτων εὐρυτέρων, ἤτοι συνταγμάτων, ταξιαρχιῶν κτλ. Ἠρώτησε προσέτι ὁ κ. βουλευτὴς ἐὰν παρακολουθῶνται ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας οἱ ἔφεδροι ἐν ταῖς ἑστίαις αὐτῶν, ἵνα ἐν πάσῃ στιγμῇ δύναται αὕτη ν’ ἀνευρίσκῃ αὐτοὺς, νὰ γινώσκῃ τὴν δύναμιν αὐτῶν καὶ τὰς μεταβολὰς, τουτέστι πόσοι ἔπαυσαν ἔχοντες τὴν ἱκανότητα, πόσοι ἤλλαξαν κατοικίαν καὶ τὰ τοιαῦτα. Τοῦτο βεβαίως εἶναι ἐκ τῶν χρησιμωτάτων, καὶ, τολμῶ εἰπεῖν, ἐκ τῶν ἀναγκαιοτάτων· ἀναντιῤῥήτως δὲ δὲν ἐκτελεῖται ἔτι μετὰ τῆς προσηκούσης ἀκριβείας, οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκπληρωθῇ κατ’ ἐντέλειαν παρ’ ἡμῖν· ὅσον ὅμως δύναται ἡ ὑπηρεσία παρασκευάζεται πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης, καὶ νομίζω ὅτι ἤδη ἐκτελεῖται τοῦτο πολὺ κάλλιον, ἢ ὅτι ἐξετελεῖτο πρότερον. Ἔχω δὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι μετὰ χρόνον βραχὺν θὰ ἐκτελῆται κάλλιον ἔτι, ἢ ὅτι ἐκτελεῖται ἤδη. Ὁ σχηματισμὸς μάλιστα τῶν ἐμπέδων λόχων θέλει συντελέσει εἰς τοῦτο τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ κατὰ τὸ ἄρθρον 13 τοῦ νόμου εἰς τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα θὰ διορίζεται εἰς τὸ ἑξῆς διευθυντὴς ταγματάρχης, ἵνα παρ’ αὐτῷ συγκεντρῶται ἡ τοιαύτη ὑπηρεσία.

§10ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ πρῶτον ἄρθρον λέγει ρητῶς, ἡ ἐφεδρεία προώρισται εἰς τὴν αὔξησιν τῆς δυνάμεως καὶ τὴν συγκρότησιν νέων σωμάτων καὶ ὑπηρεσιῶν· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν ὅτι ἡ οἰκονομία τοῦ νόμου δὲν προϋποθέτει τὴν σύστασιν νέων στελεχῶν. Αὐτὰ τὰ νέα σώματα θὰ συστηθῶσιν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπαρχόντων στελεχῶν ἢ ἐπὶ τῇ βάσει νέων; Εἶπεν ἐν καιρῷ εἰρήνης δὲν θὰ ἔχωμεν διαρκῆ τοιαῦτα σώματα. Ὅταν θὰ παρουσιασθῇ ἔκτακτος ἀνάγκη, τουτέστιν ὁ πόλεμος ἢ ἡ ἐπιστρατεία, τότε εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματισθῶσι τοιαῦτα σώματα...

§11ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐρωτᾷ ἂν τὰ στελέχη θὰ ὑπάρχωσι ὡργανισμένα ἐν καιρῷ εἰρήνης...

§12ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν καιρῷ εἰρήνης στελέχη ἐφεδρείας δὲν θὰ ὑπάρχωσιν.

§13ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν, ἀφοῦ ἡ ἐφεδρεία προώρισται νὰ κανονίσῃ ταῦτα ἐν καιρῷ εἰρήνης;

§14ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἀναχωρεῖ ἀπὸ ὑποθέσεως, ἥτις εἶναι ἐντελῶς ἀνακριβὴς, ὅτι ἡ ἐφεδρεία προώρισται διὰ τὴν κατάστασιν τῆς εἰρήνης. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ διατελῶμεν πάντοτε ἐν εἰρήνῃ, δὲν θὰ εἴχομεν ἐφεδρείαν· τὴν ἐφεδρείαν ἔχομεν ἀκριβῶς διὰ τοῦτο, διότι ὑποθέτομεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιστῇ καὶ πόλεμος· χάριν λοιπὸν τοῦ πολέμου παρασκευάζονται οἱ ἔφεδροι· διὰ νὰ ἦναι δὲ παρεσκευασμένοι οἱ ἔφεδροι καὶ ἐντελῶς συντεταγμένοι κατὰ τὴν ὥραν τοῦ πολέμου, ἐν καιρῷ εἰρήνης ἀσκοῦνται, ἀλλὰ δὲν ὑπηρετοῦσι.

§15ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἠκούσατε, κύριοι, τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Πρόκειται διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου καὶ τοῦ ἄρθρου τοῦ νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, νὰ ὑποχρεωθῶσιν ἄνδρες ἀνήκοντες εἰς τὴν ἐθνοφρουρὰν, οἵτινες, ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἔχουν κεκτημένον δικαίωμα νὰ ἦναι ἐν τῇ ἐθνοφρουρᾷ, δηλαδὴ οἱ προσενεγκόντες τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν κατὰ τὸ ἔτος 1880 καὶ ἄγοντες τότε τὴν ἡλικίαν τῶν 28, 29 καὶ 30 ἐτῶν, καὶ οἵτινες ἤδη εὑρίσκονται ἐν τῇ ἐθνοφρουρᾷ, ἐν ᾗ οὐδεμίαν ἄλλην ὑποχρέωσιν ἔχουσιν, ἢ ἐν καιρῷ πολέμου νὰ φυλάττωσι τὰς ἑστίας καὶ τὰς οἰκογενείας των. Ἀλλὰ διὰ τοῦ νόμου τούτου τοὺς ἀναγκάζετε νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐκ νέου ὡς στρατιῶται, ἐνῷ δὲν ἔχουν οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἄδικον νὰ δώσωμεν ἀναδρομικὴν δύναμιν, ὅσον ἀφορᾷ αὐτοὺς τοὺς κεκτημένους τὸ δικαίωμα τοῦτο τοῦ ἐθνοφρουροῦ, καὶ νὰ τεθῇ διάταξις ὅτι ἤδη οἱ ἄγοντες τὴν ἡλικίαν τῶν 30, 31 καὶ 32 ἐτῶν, νὰ μὴ προσέρχωνται εἰμὴ ἐν καιρῷ πολέμου, καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ κατατάσσωνται εἰς τὴν τάξιν τῶν ἐφέδρων. Ἐλπίζω ὅτι πάντες ἐνδιαφερόμενοι ὑπὲρ τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν, δὲν πρέπει νὰ ζητῶμεν θυσίας ὑπεράνω τῶν δυνάμεων αὐτῶν, καὶ διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ὑποχρεώσωμεν τοὺς ἤδη ἐθνοφρουροὺς νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν ἐφεδρείαν.

§16ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διαφωνῶ ἄντικρυς πρὸς τὸν κ. βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς. Νομίζω, ὅτι δικαίωμα τοῦ πολίτου κατὰ τῆς Πολιτείας οὐδέποτε ὑφίσταται· ὅτι τὰ δικαιώματα αὐτῆς κανονίζει ἡ Πολιτεία ὡς αὐτῇ δοκεῖ· ἐὰν δὲ ὁ κανονισμὸς τῶν δικαιωμάτων τούτων θεωρηθῇ βαρὺς, ἡ τοιαύτη ἐκτίμησις οὐδὲν παράγει δικαίωμα ὑπὲρ τοῦ πολίτου, ὅπως μὴ ἐπιτελέσῃ τὰς ἐκ τοῦ τοιούτου κανονισμοῦ ἐπιβαλλομένας αὐτῷ ὑποχρεώσεις. Τὸ ζήτημα, ὅπως εἶχε παρουσιασθῆ πρότερον, ἠδύνατο νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἵνα ἐξετασθῇ ἐὰν ἦναι εὔλογος ἡ ἀξίωσις τῆς Πολιτείας, ἐὰν ἡ ἐπαύξησις τῆς ὑποχρεώσεως τῶν ἐφέδρων δὲν εἶναι ὑπερβολικὴ, ἐὰν τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα εἶχον ὑπηρετήσει ἐπὶ μακρὸν χρόνον ἐν ἐπιστρατείᾳ, δύνανται ν’ ἀπαλλαχθῶσι· ταῦτα δύνανται νὰ ἐξετασθῶσι καὶ δύνανται νὰ ὑπάρξωσι γνῶμαι καὶ ὑπὲρ καὶ κατά· δὲν δύναται ὅμως νὰ ὑπάρξῃ γνώμη ὀρθὴ ὑποστηρίζουσα, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα οὔτε νὰ προσθέσῃ βάρος τι εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ πολίτου, οὔτε νὰ τὸν ὑποβάλλῃ εἰς ὑποχρεώσεις, εἰς ἃς πρότερον δὲν ὑπεβάλλετο. Ἐὰν παρεδεχόμεθα τὴν ἀρχὴν τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ἤτοι τὴν ἀρχὴν ὅτι ὁ ὑφιστάμενος κανονισμὸς τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ πολίτου ἀποτελεῖ κεκτημένον ὑπὲρ αὐτοῦ δικαίωμα, ἄσκοπος θ’ ἀπέβαινεν ὁ ἀγὼν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὑπὲρ τῆς διετοῦς θητείας· διότι ἂν ἦναι ἀληθὲς ὅτι ὁ πολίτης ἔχει κεκτημένον δικαίωμα ἐπὶ τῶν ἅπαξ περὶ τῶν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ καθορισθέντων, οἱαδήποτε ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ὑπὲρ τῆς διετοῦς θητείας δὲν θέλει ἐφαρμοσθῆ, εἰμὴ εἰς ἐκείνους, οἵτινες δὲν ἔχουν εἰσέτι γεννηθῆ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀναπόδραστος συνέπεια τῆς ἀρχῆς, ὑπὲρ ἧς συνηγορεῖ ὁ κ. βουλευτής. Εὐθὺς ὡς παραδεχθῶμεν, ὅτι παραβιάζεται κεκτημένον δικαίωμα, διὰ τῆς προσθήκης νέων ὑποχρεώσεων εἰς τὰς νῦν ἐπιβαλλομένας, πάντα τὰ βρέφη ἔχουσι κεκτημένον δικαίωμα ἐπὶ τὴν μονοετῆ θητείαν, καὶ δὲν δύνανται νὰ ὑποχρεωθῶσιν ἵνα ὑπηρετήσωσιν, ὅταν συμπληρώσωσι τὴν νόμιμον ἡλικίαν, εἰμὴ μόνον ἓν ἔτος, καὶ ἐὰν ἐν τῷ μεταξὺ ἡ Βουλὴ ἤθελε παραδεχθῆ τὴν γνώμην τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου, ἤτοι τὴν διετῆ θητείαν. Ἀφίνω λοιπὸν κατὰ μέρος τὴν ἔνστασιν ταύτην τὴν νομικὴν ἢ συνταγματικήν, διότι δὲν ἠξεύρω, ἂν οἱ φέροντες αὐτὴν ἀνάγωσι καὶ μέχρι παραβιασμοῦ τοῦ Συντάγματος τὸ ζήτημα, ἢ ἂν μόνον ἐπικαλῶνται τὴν ἐφαρμογὴν νόμου. Ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν θεωρῶ, ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος βάσιμος, ἵνα μὴ ἐπιβάλωμεν τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην εἰς τοὺς πολίτας. Διὰ τῆς προσθήκης ταύτης εἶναι βέβαιον, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς προσκτᾶται δύναμιν λίαν σπουδαίαν· διότι ἀντὶ ἐννέα ἡλικιῶν, θὰ ἔχωμεν ἕνδεκα ἡλικίας γεγυμνασμένας καὶ χρησίμους ἐν καιρῷ πολέμου, καὶ εἰς τοῦτο ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ μὴ ἀποδώσῃ τὴν προσήκουσαν σημασίαν. Ἀφοῦ πάντες οἱ ὁμιλήσαντες ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου συνεφώνησαν, ὅτι σκοπὸς τοῦ στρατιωτικοῦ ἡμῶν ὀργανισμοῦ εἶναι ἡ συγκρότησις ἐφεδρείας, ἕπεται, ὅτι ὅσον ἡ ἐφεδρεία εἶναι ἰσχυροτέρα, κατὰ τοσοῦτον εἶναι τελεσφορώτεροι οἱ θεσμοὶ ἡμῶν οἱ στρατιωτικοί. Ἐὰν δυνάμεθα ἀντὶ ἐφεδρείας ἐννέα ἡλικιῶν νὰ ἔχωμεν ἐφεδρείαν ἕνδεκα ἡλικιῶν, πρέπει νὰ ἦναι λίαν σπουδαία ἡ ἔνστασις κατὰ τοιούτου μέτρου, ἵνα πεισθῇ ἡ Βουλή, ὅπως ἀπόσχῃ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ. Ἐν εἰρήνῃ αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ ἐφέδρου, ὅπως κανονίζονται διὰ τῶν δύω Νομοσχεδίων, δὲν εἶναι ὑπερβολικαί. Αἱ ὑποχρεώσεις τῶν ἐφέδρων κατὰ τὰ Νομοσχέδια ταῦτα εἶναι ἡ ἄσκησις ἅπαξ κατὰ δύω ἔτη καὶ κατ’ ἀνώτατον ὅρον ἐπὶ 40 ἡμέρας. Ἀμφιβάλλω ἐὰν ἡ ἄσκησις θέλῃ διαρκέσει καθ’ ὅλην τὴν διορίαν τῶν 40 ἡμερῶν. Εἶναι ἀληθές, ὅτι εἷς τῶν ἀγορευσάντων, δὲν ἐνθυμοῦμαι ποῖος, ἰσχυρίσθη, ὅτι αἱ 40 ἡμέραι δὲν ἦσαν ἀνώτατος ὅρος, καίτοι οὕτω τὸ Νομοσχέδιον ἐκφράζεται, ὅτι εἶναι ὁ ὅρος ὁ ἀπαραίτητος, καὶ εἰς ἀπόδειξιν τούτου ἀνέφερεν, ὅτι ἑτέρα διάταξις τοῦ Νομοσχεδίου ὁρίζει ὅτι, ἐὰν δὲν προσέλθωσι κατὰ τὸν χρόνον τὸν προσδιωρισμένον οἱ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ διαμένοντες, ὑποχρεοῦνται, ὅταν ἐπανακάμψωσι, νὰ ἀσκηθῶσι τοσάκις 40 ἡμέρας, ὅσας περιόδους ἐφεδρικῆς ὑπηρεσίας παρέλειψαν· τοῦτο ἐθεώρησεν ὡς ἀπόδειξιν, ὅτι αἱ 40 ἡμέραι ἀποτελοῦσιν ἀπαραίτητον ὑποχρέωσιν, παρορῶν, ὅτι εἰς τὸν μὴ προσελθόντα πρὸς ἄσκησιν δικαίως ἐπιβάλλεται ἡ ὑποχρέωσις νὰ ὑπηρετήσῃ τὸν μακρότερον χρόνον, εἰς τὸν μὴ παραλείψαντα ὅμως, ἵνα παραστῇ ἐγκαίρως, οὐδὲν ὑπάρχει τὸ καθιστῶν ἀναγκαίαν τὴν ἐπιβολὴν τοῦ ἀνωτάτου ὅρου τῶν ἀσκήσεων. Ἀλλὰ καὶ 40 ἡμερῶν ἐὰν ἦναι ἡ διάρκεια τῆς ἀσκήσεως ἅπαξ κατὰ δύω ἔτη, δὲν εἶναι ὑπερβολικὴ πρὸς ἐκεῖνον, ὅστις ἔχει τὴν συνείδησιν τοῦ πρὸς τὴν Πολιτείαν καθήκοντος, καὶ ἐννοεῖ, ὅτι προσφέρει εἰς τὸ Κράτος ἡ σύνταξις τῆς ἐφεδρείας ἰσχὺν, δύναμιν, ἐπιτρέπουσαν τῇ Ἑλλάδι, ἵνα λογίζηται μεταξὺ τῶν Ἐθνῶν ἐν τῷ κόσμῳ. Ἀλλ’ ἡ γενομένη προσθήκη τῶν δύω ἐτῶν τῆς ἐν εἰρήνῃ ἀσκήσεως τῶν ἐφέδρων δὲν ἐγένετο καὶ ἄνευ ἀνταλλάγματος· διότι τὰ δύω ταῦτα ἔτη δὲν λαμβάνονται ἀπὸ ἡλικιῶν, ἐντελῶς ἀπηλλαγμένων ὑποχρεώσεων στρατιωτικῶν, ἀλλὰ λαμβάνονται ἀπὸ ἡλικιῶν, ὑποβεβλημένων εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τῆς ἐθνοφρουρᾶς, τὰς ὁποίας θέλομεν κανονίσει κατόπιν· δὲν ἠξεύρω δὲ ἐὰν αἱ ὑποχρεώσεις ἐν εἰρήνῃ τῆς ἐθνοφρουρᾶς θέλωσιν εἶσθαι διάφοροι ἢ αἱ τῶν ἐφέδρων. Ὅ,τι σήμερον δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, εἶναι, ὅτι ἡ ἔλλειψις νόμου περὶ ἐθνοφρουρᾶς, κανονίζοντος τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῆς, δὲν ἐπάγεται ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τοιούτων ὑποχρεώσεων· ὥστε καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν συμφερόντων τῆς Πολιτείας καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς δικαιοσύνης πρὸς τὰ πρόσωπα, οὐδεμίαν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ προβῶμεν εἰς τροποποίησιν τῶν προταθέντων.

§17ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀμφισβητῶ τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ἐξέθεσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ Πολιτεία δύναται νὰ κανονίσῃ τὰς ὑποχρεώσεις τῶν πολιτῶν, ὅπως νομίσῃ συμφερώτερον, ἀλλὰ θέλω νὰ ἐξετάσω ἐὰν ὅπως ἔχει τὸ νομοσχέδιον δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ ἐκείνων τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἔπαυσαν νὰ ἀνήκουν εἰς τὴν ἐφεδρείαν. Νομίζω, ὅτι ὅπως ἔχει τὸ νομοσχέδιον δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ, διότι πραγματεύεται περὶ προσώπων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἔφεδροι καὶ δὲν δύνανται νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου αὐτοῦ. Πάντες λοιπὸν εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ προσέρχωνται ὡς ἔφεδροι; Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν δίδουσιν εἰς τὸν νόμον.

§18ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. βουλευτὴς δὲν ἔχει ὑπ’ ὄψιν του τὸ κείμενον τοῦ Νομοσχεδίου, διότι ὑποθέτει, ὅτι τὸ ἄρθρον εἶναι συντεταγμένον ἄλλως, ἢ ὡς ἔχει. Τὸ ἄρθρον δὲν ὁμιλεῖ περὶ ἐφέδρων, εἰς οὓς ἐπιβάλλει ὑποχρεώσεις· ἐὰν ὡμίλει περὶ ἐφέδρων, θὰ ἦτο προσφυὴς ἡ παρατήρησις, ὅτι ὁ παύσας νὰ ἦναι ἔφεδρος δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ὑποβαλλόμενος εἰς τὴν ὑποχρέωσιν· ἀλλὰ τὸ 1ον ἄρθρον τοῦ Νομοσχεδίου οὐδὲν λέγει περὶ ἐφέδρων· λέγει «ἡ ἐφεδρεία τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ προώρισται εἰς τὴν αὔξησιν τῆς δυνάμεως τῶν ὑφισταμένων σωμάτων καὶ ὑπηρεσιῶν τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ καὶ τὴν συγκρότησιν νέων σωμάτων καὶ ὑπηρεσιῶν», ὥστε οὐδεὶς περὶ τούτου λόγος. Ἀλλὰ πρὸς τὸ ἄρθρον 1ον τοῦ στρατολογικοῦ νομοσχεδίου δύναται νὰ σχετισθῇ ἡ παρατήρησις αὕτη· ἐκεῖνο δὲ λέγει ἐπὶ πόσον χρόνον διαρκεῖ ἡ ὑποχρέωσις τοῦ πολίτου. Οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦτο μέχρι τοῦδε ἡ διάρκεια τῆς ὑποχρεώσεως, ἀφοῦ νεώτερος νόμος παρατείνει τὴν ὑποχρέωσιν μέχρις ἄλλης ἡλικίας, πάντες οἱ ἐντὸς τῆς ἡλικίας ταύτης ὑποβάλλονται εἰς τὴν νέαν ὑποχρέωσιν.

§19Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καὶ κατὰ τὸν ἀγῶνα, κύριοι, ὅστις διήρκεσεν ἐννέα ἔτη, δὲν ἦσαν ὑποχρεωμένοι οἱ ὑπερήλικες ἐπὶ τόσα ἔτη, ὅσα θέλει νὰ τοῖς ἐπιβάλῃ ὁ κ. Τρικούπης, καὶ κρίμα ὅτι δὲν ἔζη τότε, κύριος οἶδε ποῖα μεγάλα ἔργα ἤθελε διαπράξει!! Καὶ ἠξεύρετε τί συμβαίνει; προσδιορίζει ἕνδεκα ἔτη ἐφεδρείαν. Καὶ ἠξεύρετε ἀκόμη ποία θὰ ἦναι ἡ ἡλικία, ἕνεκα τῆς ὁποίας θὰ ζητηθῇ ἐπὶ πλέον ἡ ὑπηρεσία; Εἶναι ἐκεῖνοι οἵτινες ὑπηρέτησαν κατὰ τὸ 1877 μέχρι τοῦ 1881 ὡς ἔφεδροι, ἐκεῖνοι οἵτινες ὑπηρέτησαν πλέον ἢ δύω ἔτη, καὶ ἐκ τῶν ὁποίων ἕνεκα τῶν κακουχιῶν τῆς ἐπιστρατεύσεως ἔλλειψαν ὄχι μόνον τὸ δέκατον, ἀλλὰ τὸ ¼. Λοιπὸν οἱ νόμοι τοῦ κ. Τρικούπη οὐδεμίαν ἄλλην ἀποστολὴν ἔχουσιν, ἢ νὰ βασανίσωσι τὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος, καὶ διὰ τοῦτο περιέχουσι διατάξεις, αἵτινες βασανίζουσι, χωρὶς νὰ ὠφελῶσι καθόλου. Τί ἄλλο σημαίνει νὰ ὑπηρετήσωσιν ὅσοι ἄγουσι τὸ 33 καὶ 32 ἔτος τῆς ἡλικίας των; Καὶ τίς ἠξεύρει πόσοι ζῶσιν εἰσέτι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ὑπηρέτησαν τότε; Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ Πολιτεία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλλῃ βάρη, ἀλλ’ ἡ Πολιτεία ὑποτίθεται ὅτι ἔχει ἀντιπροσώπους, οἱ ὁποῖοι τὴν πονοῦν, καὶ οἵτινες ὀφείλουν νὰ φροντίζουν ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Τόπου. Ὁ νόμος ὁλόκληρος δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, εἰμὴ μία περιπλοκὴ διατάξεων, ἡ ὁποία καθιστᾷ τὴν Κυβέρνησιν ἀπόλυτον ἄρχοντα τῆς τύχης καὶ τῆς ἐλευθερίας τῶν πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν ἀτυχίαν νὰ ἦναι νεώτεροι τῶν 40 ἐτῶν· καὶ ἂς εὐχαριστηθῶμεν ἡμεῖς, οἵτινες εἴμεθα πλέον τῶν 40 ἐτῶν, διότι δὲν ὑπαγόμεθα εἰς τὰς καταδιώξεις αὐτοῦ τοῦ νόμου. Ὁ νόμος αὐτός, κ. Πρωθυπουργέ, ἐδανείσθη ἀπὸ διατάξεις ξένων νόμων, καὶ ἐκεῖ ἐθεώρησαν ὅτι ἐν ἀνάγκῃ δύνανται νὰ φθάσωσι μέχρι τῆς ἡλικίας τῶν 30 ἐτῶν, εἰς κλίματα μάλιστα ὅπου ἡ ἀνάπτυξις εἶναι βραδυτέρα· ὥστε ἡ Ἑλλὰς ὡς Ἀνατολὴ πρέπει νὰ ἔχῃ μικροτέραν ἡλικίαν καθιερωμένην, διότι ἡ ἀνάπτυξις εἶναι ταχυτέρα. Λοιπὸν βαίνετε ἐναντίον καὶ αὐτῆς τῆς φύσεως (θόρυβος). Κύριοι, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν ὅτι αὐταὶ αἱ διατάξεις εἶναι βαρεῖαι, διότι ποτὲ τὸ Ἔθνος δὲν ᾐσθάνθη τόσον βάρος ὅσον ἀπὸ τὸ 1877 καὶ ἐντεῦθεν, ὅτε ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν ἡ γενικὴ ἐπιστράτευσις· ἑπομένως οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ἀρνεῖται, ὅτι μεγάλα παράπονα ἐγεννήθησαν καὶ ἀκούονται ἀκόμη διὰ τὴν τοιαύτην ὑποχρέωσιν.

§20ΠΙΚΟΥΛΑΚΗΣ. Τριάκοντα ἡμέραι εἶναι αὐταί!

§21ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τριάκοντα ἡμέρας λέγετε, κύριε Πικουλάκη, ἀλλ’ οὗτος εἶναι ὁ ἐλάχιστος ὅρος, ἀναβαίνει ὅμως μέχρις ἓξ μηνῶν· καὶ πιστεύω ὅτι οἱ συμπολῖταί σου, ἂν καὶ στρατιωτικὸς λαός, δὲν θὰ εὕρωσι πολλὴν εὐχαρίστησιν νὰ ὑπηρετήσωσιν ὡς στρατιῶται, ὅταν ἐνθυμῶνται μάλιστα πόσον τοὺς ἐβασάνισεν ἄλλοτε εἷς ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος μαζῆ μὲ τοὺς ἰδικούς μου συμπολίτας τοὺς ἐσφενδόνισεν ἄνευ ἀφορμῆς ἀπὸ τὰς Καλάμας εἰς τὰς Πάτρας. Ἔπρεπε, κύριε, νὰ ὑπηρετήσῃς, ὡς ἐγώ, ὡς διοικητικὸς ὑπάλληλος, ἵνα ἴδῃς ποίαν ἰδέαν ἔχουσιν οἱ ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν περὶ τῶν ὑποχρεώσεων τῶν πολιτῶν. Ταῦτα δὲ τὰ λέγω ὄχι ἀπὸ κομματισμόν, ἀλλ’ ὡς ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος εἶδον, ἐνήργησα, καὶ εἰργάσθην νὰ ἐμποδίσω τοιαύτας καταχρήσεις. Οὐδεὶς μᾶς ἐγγυᾶται, ὅτι ἐντὸς ὀλίγου δὲν θὰ ἔλθῃ εἰς ἄλλος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος νὰ φαντασθῇ στρατόπεδα διὰ νὰ φέρῃ ξένους Στρατάρχας νὰ τὸν θαυμάσωσι καὶ διὰ νὰ ἔχῃ πολὺν στρατὸν νὰ ἐπιδείξῃ, νὰ μᾶς προτείνῃ νὰ ἐπεκτείνωμεν μέχρι τοῦ 50 ἔτους τὴν ἐφεδρείαν. Καὶ εἶναι βέβαιον ὅτι σεῖς πρῶτος, κ. Πικουλάκη, θὰ τὸν ψηφίσετε τοιοῦτον νόμον· καὶ νομίζω, ὅτι πολὺ μετριοφρόνως φερόμενος μέχρι τοῦδε ὁ κ. Τρικούπης δὲν σᾶς φέρει νὰ ψηφίζητε πᾶν ὅ,τι τοῦ καταιβάζει τὸ κεφάλι. Μάλιστα ὁ κ. Τρικούπης ἐὰν μάθῃ, ὅτι πρόκειται νὰ ἔλθωσι νὰ θαυμάσωσι τὸν ὁποῖον αὐτὸς μορφώνει στρατὸν καί τινες αὐτοκράτορες, θὰ συλλάβῃ τὴν ἰδέαν πρὸς περισσοτέραν ἐπίδειξιν νὰ παρουσιασθῶσιν οἱ στρατιῶταί του μὲ μεγαλειτέραν ἡλικίαν, ὄντες 40 καὶ 50 ἐτῶν, διότι τότε θὰ ἦναι σοβαρώτεροι καὶ σεβαστότεροι. (Πτερυγίζει πτηνὸν εἰς τὴν αἴθουσαν. Οἱ ὑπουργικοὶ δόντες προσοχὴν εἰς αὐτὸ θορυβοῦν). Ὅταν σᾶς ζητήσωσιν οἱ ἐντολεῖς Σας λόγον διὰ τὴν ψήφισιν αὐτοῦ τοῦ Νόμου, νὰ τοῖς εἰπῆτε ὅτι ἐψηφίσθη χωρὶς νὰ τὸν ἐννοήσητε, διότι κατὰ τὴν συζήτησιν εἰσῆλθεν εἰς τὴν Βουλὴν ἓν πτηνὸν, ὅπερ εἵλκυσε τὴν προσοχήν Σας (γέλως). Κύριοι, ἐπαναλαμβάνω νὰ προκαλέσω τὴν προσοχήν σας εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Νόμου τούτου· διότι σεῖς θὰ κλαύσητε πρῶτοι, ὄχι διότι θὰ ὑποφέρητε οἱ ἴδιοι, ἀλλὰ διότι θὰ ἀκούσητε παράπονα πικρὰ, φωνὰς καὶ ἀρὰς τῶν συμπολιτῶν σας, καὶ δὲν θὰ ἦσθε εἰς κατάστασιν νὰ διορθώσητε τίποτε. Ἐνθυμοῦμαι, κύριοι, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1845 μέχρι τοῦ 1848 ὑπῆρχεν ἡ ἄμεσος φορολογία διαφεύγουσα τὰς καταπιέσεις τῶν ἐνοικιαστῶν, ἂν καὶ ἐγένοντο μερικαὶ καταχρήσεις πρὸς βλάβην τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ αὗται ἦσαν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, ἀπαλλαγέντος ἀπὸ τὰς καταπιέσεις τῶν ἐνοικιαστῶν· κατὰ τὸ 1849 ἐπανῆλθε τὸ σύστημα τῆς ἐνοικιάσεως. Βεβαιωθῆτε, ὅτι ὅσοι Βουλευταὶ ἐψηφοφόρησαν τότε ὑπὲρ τῆς ἐνοικιάσεως δὲν ἐτόλμησαν νὰ φανῶσιν εἰς τὸν τόπον των καθ’ ὃν καιρὸν οἱ ἐνοικιασταὶ ἐβεβαίωνον καὶ συνέλεγον τοὺς φόρους διὰ μυρίων καταπιέσεων. Καὶ νομίζετε, κύριοι, ὅτι εἶναι μικρὰ καταπίεσις νὰ λαμβάνητε τοὺς οἰκογενειάρχας, ὡς εἶναι ἐν Ἑλλάδι ἅπαντες οἱ ἄνω τῶν 25 ἐτῶν, καὶ νὰ τοὺς στέλλητε εἰς τὸν στρατόν; Λοιπὸν λέγω νὰ μείνῃ ἡ ἐφεδρεία εἰς τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, ἡ ὁποία ὑπάρχει καὶ σήμερον· μάλιστα ἐγὼ, ὅταν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα, ἔλεγον εἰς τὸν προλαλήσαντα ὅτι κακῶς ἐξήγησε τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, διότι δὲν ἐπίστευόν ποτε, ὅτι τοιαύτη διάταξις θὰ ὑπεστηρίζετο ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν· ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς ἤνοιξε τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ εἶπεν ὅτι αὐτὸς εἶναι πράγματι ὁ σκοπὸς τοῦ Νόμου, νὰ παρατείνῃ τὸν χρόνον τῆς ἐφεδρείας. Ἐγὼ ἔχω καὶ μίαν ἄλλην ἰδέαν, νὰ προσδιορίσωμεν διὰ τοῦ Νόμου εἰς ποίας περιστάσεις θὰ προσκαλῶνται οἱ ἔφεδροι. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους συμφωνῶ μὲ τὰς παρατηρήσεις τοῦ προλαλήσαντος συναδέλφου μου καὶ θεωρῶ ὅτι ἡ ἡλικία τῆς ἐφεδρείας δὲν πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ πλέον τοῦ ὁρίου, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει μέχρι τοῦδε, καὶ ὁρισθῶσι διὰ τοῦ νόμου ὅτι ἑκάστης Ἐπαρχίας ἁπάσης οἱ ἔφεδροι νὰ συγκεντρῶνται εἰς τὸ ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ Νομοῦ ἑδρεῦον τάγμα· ἂν δὲ ἀνάγκη εὐρυτέρας ἐκγυμνάσεως δὲν ἐπιτρέπῃ τοῦτο, νὰ συγκεντρῶνται πάντες οἱ ἔφεδροι ἑκάστης Ἐπαρχίας εἰς τὸν αὐτὸν τόπον.

§22Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐπειδὴ κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον χαρακτηρίζεται ὡς ὀργανισμὸς τῆς ἐφεδρείας, καθόσον ἐθεώρησεν ἑαυτὸν ὑπόχρεων νὰ εἰσαγάγῃ νομοσχέδιον τοιοῦτον, δυνάμει τῆς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1878 ἐπέβαλεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἐπειδὴ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τὸ χαρακτηρίζει ὡς τοιοῦτον, ἐνῷ πράγματι δὲν εἶναι, ἐπιθυμῶ νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις τινάς. Ἡ ἐφεδρεία καλουμένη πρόκειται ν’ αὐξήσῃ τὴν δύναμιν τῶν ὑπαρχόντων σωμάτων καὶ νὰ δημιουργήσῃ νέα σώματα· καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν αὔξησιν τῆς ὑπαρχούσης δυνάμεως ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ ἐπιτρέπει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καλουμένης τῆς ἐφεδρείας, νὰ διπλασιάσῃ τὴν δύναμιν τῶν ταγμάτων· διότι κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, ἐνῷ ἐν εἰρήνῃ τὰ τάγματα σύγκεινται ἐκ 500 ὡς ἔγγιστα ἀνδρῶν, ἐν ὥρᾳ πολέμου ἀποτελοῦνται ἐκ 1000. Ἀλλ’ ἀφοῦ τὰ σώματα τὰ ὑπάρχοντα γείνωσι πλήρη καὶ φθάσωσιν εἰς τὴν ἐμπόλεμον δύναμιν, πέραν τῆς ὁποίας δὲν ἐπιτρέπεται ὡς ἐπιβλαβὲς ν’ αὐξήσωσιν οἱ πλεονάζοντες ἔφεδροι, διὰ τίνων στελέχεων θὰ συγκροτήσωσι τὰ νέα σώματα; Πῶς φέρει ὀργανισμὸν περὶ ἐφεδρείας χωρὶς νὰ προνοήσῃ περὶ τῶν στελέχεων τῆς ἐφεδρείας, διότι ὁ ὑπάρχων κανονισμὸς δὲν ἐπιτρέπει νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὰ σώματα νέοι ἄνδρες πέραν ὡρισμένου ἀριθμοῦ. Οἱ πλεονάζοντες λοιπὸν τί θὰ γείνωσιν;

§23ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐὰν ἐρωτᾷ ὁ κ. βουλευτὴς ποῦ θὰ εὑρεθῇ τὸ προσωπικὸν, εἶναι βέβαιον ὅτι θίγει ζήτημα, τὸ ὁποῖον πολλὰς παρέχει τὰς δυσκολίας· ποῦ θὰ εὑρεθῇ τὸ ἀνώτερον προσωπικὸν εἶναι τῳόντι ἐξ ἐκείνων τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ὄχι μόνον παρ’ ἡμῖν, ἀλλὰ καὶ εἰς ἅπαντα τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα παρεδέχθησαν τὸ σύστημα τοῦτο, παρέσχον δυσκολίας μεγίστας. Ἐὰν ὅμως ἐρωτᾷ δυνάμει τίνος νόμου θὰ τὸ πράξωμεν, τῷ ἀπαντῶ, δυνάμει τῶν κειμένων νόμων, κατὰ τοὺς ὁποίους ἐν ἐπιστρατείᾳ ἢ πολέμῳ δύνανται νὰ ἐπενεχθῶσι μεταβολαὶ διὰ Β. Διαταγμάτων εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, καὶ τοῦτο γνωρίζει ἄριστα ὁ κ. βουλευτής.

§24Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅταν ψηφίζωνται νόμοι, καὶ νόμοι στρατιωτικοὶ, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν ἐπιτρέπεται ἀναβολὴ ἐκτελέσεως κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἐφαρμογῆς, πρέπει ἐκ τῶν προτέρων νὰ λαμβάνηται πρόνοια· ὁσάκις δὲ δὲν λαμβάνεται τοιαύτη, τότε δὲν πρέπει νὰ φέρωνται προώρως καὶ ἀκαίρως νομοθετήματα. Ἐν ὅσῳ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐξεύρει τὰ μέσα, δυνάμει τῶν ὁποίων νὰ δυνηθῇ νὰ σχηματίσῃ τὰ στελέχη τῆς ἐφεδρείας, δὲν δύναται νὰ προσκαλέσῃ ἐφεδρείαν, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχει ἀξιωματικοὺς καὶ ὑπαξιωματικούς. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶπεν ὅτι νομίζει ὅτι ἀγνοῶ τὸν περὶ διοργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ νόμον, κατὰ τὸν ὁποῖον, ὁσάκις προσκαλοῦνται οἱ ἔφεδροι, ἐκ τῶν ὑπαρχόντων σωμάτων ἀφαιροῦνται οἱ βαθμολόγοι· ἀλλ’ ἐνῷ τὰ σώματα, καλουμένης τῆς ἐφεδρείας, πρόκειται νὰ διπλασιάσωσι τὴν δύναμιν τῶν ἀνδρῶν αὐτῶν, καὶ ἔχουσι πλέον παρά ποτε ἀνάγκην τῶν παρόντων βαθμολόγων, τότε εἰς τὴν στιγμὴν τὴν μᾶλλον κρίσιμον, ὅτε καὶ ὁ τελευταῖος δεκανεὺς εἶναι μία δύναμις εἰς ἕνα λόχον, τότε φρονῶ, ὅτι εἶναι λίαν ἄτοπον νὰ ἀφαιρεθῇ μέγας ἀριθμὸς ἐκ τῶν ὑπαρχόντων στελέχεων, ἵνα σχηματισθῶσι τὰ νέα τάγματα. Εἶπον καὶ ἄλλοτε ὅτι αὐτοὶ οἱ συνδυασμοὶ ἐπὶ ἄλλων ζητημάτων δύνανται νὰ ἔχωσιν ἀξίαν, γνωρίζω δὲ ὅτι ἐπὶ χρηματιστικῶν ἐπιχειρήσεων αἱ Combinaisons ἔχουσι τὸν πρῶτον λόγον· ἀλλ’ ἐπὶ στρατιωτικῶν ζητημάτων διαχειρισμοὶ τοιοῦτοι δὲν ἐπιτρέπονται, καὶ ὅταν ὁ ὑπάρχων στρατὸς πρόκηται νὰ διπλασιασθῇ, ἵνα τεθῇ εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν, εἶναι ἔγκλημα δι’ Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀποσύρῃ βαθμολόγους, ἵνα τοὺς δώσῃ εἰς τὴν ἐφεδρείαν. Διὰ τοῦτο καὶ εἰς τὴν πρώτην μου ἀγόρευσιν εἶπον, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔχει ἀνάγκην μελέτης καὶ μελέτης ἐπισταμένης ἐξ ὅλων τῶν συναδέλφων οἵας δήποτε πολιτικῆς χροιᾶς, ἀλλ’ εἰς τὴν μετριόφρονα αὐτὴν πρότασίν μου ἀντετάχθη ἄρνησις καὶ ἀκόμη συζητοῦμεν ἐπ’ αὐτοῦ. Καὶ λέγει μὲν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ἔλυσαν οὔτε οἱ Εὐρωπαϊκοὶ στρατοί· ἀλλ’ ἀφοῦ εἶναι τόσον σπουδαῖον, πῶς μὲ τόσην εὐκολίαν ὑποβάλλουν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θέλει κανονίσει διαρκῶς τὰ περὶ ἐφεδρείας τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ; Νομίζω λοιπὸν ὅτι, ἐὰν μὲ παρέπεμψεν εἰς τὸν περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ νόμον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ τοῦ ὁποίου αἱ πρόσθετοι ὑπηρεσίαι καὶ τὰ πρόσθετα σώματα πρόκειται νὰ διοικηθῶσιν ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ ὑπαξιωματικοὺς τοῦ μονίμου στρατοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ διαπλασιασθῇ, νομίζω ὅτι εἶναι λίαν ἄτοπον, τὸ θεωρῶ δὲ κατὰ τοσοῦτον μᾶλλον, καθ’ ὅσον ἐπιθυμῶ ἡ Πατρίς μου εἰς τὸ μέλλον νὰ μὴ προσκαλῇ εἰς ἐπιστράτευσιν καὶ συγκαλῇ τὴν ἐφεδρείαν ἕνεκα πολιτικῆς κερδοσκοπείας. Ἐπιθυμῶ, ὅταν συγκαλῆται ἡ ἐφεδρεία, πράγματι τὸ Ἔθνος νὰ ἔχῃ ἀπόφασιν νὰ κηρύξῃ τὸν πόλεμον. Ἐὰν πρόκηται νὰ συγκαλέσωμεν τὴν ἐφεδρείαν διὰ νὰ κερδοσκοπῶμεν πολιτικῶς ἢ διὰ νὰ κάμωμεν ἀπομιμήσεις γελοίας, νομίζω ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν εἶναι ἄξιος τοιαύτης τύχης, καὶ ὅτι ἐπὶ τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλουσι τόσον μεγάλα βάρη εἰς τὸν λαὸν, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ παίζωμεν, καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν ὤφειλε νὰ ζητήσῃ ἡ Κυβέρνησις ὀργανισμὸν περὶ ἐφεδρείας’ ἐνῶ δὲν ἐφρόντισεν ἀκόμη οὔτε περὶ μονίμου ὀργανισμοῦ τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ.

§25ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ὀρθῶς παρετήρησεν, ὅτι ἐπὶ θεμάτων τοιαύτης σπουδαιότητος δὲν ἐπιτρέπεται νὰ παίζωμεν. Ἀλλ’ ἔχων ὑπ’ ὄψιν τὴν παρατήρησιν ταύτην, νομίζω, ὅτι ὤφειλε ν’ ἀπόσχῃ ἀπὸ τῆς ἑτέρας, τουτέστι τοῦ νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως μὴ προβῇ εἰς κανονισμὸν τῶν θεμάτων τούτων, πρὶν ἢ λυθῶσι ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀνεγνώρισεν, ὅτι πανταχοῦ δὲν ἐλύθησαν. Ἐὰν τὰ ἄλλα Κράτη ἐνόμιζον, ὅτι ἠδύναντο μὴ παίζοντα ν’ ἀποδεχθῶσι τοιαύτην ἀρχήν, οὐδαμοῦ ἠθέλομεν ἔχει στρατοὺς σήμερον, οὐδαμοῦ ἠθέλομεν ἔχει ὠργανωμένην ἐφεδρείαν. Ἀλλὰ παρενόησεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐντελῶς καὶ τὸν χαρακτῆρα τῶν δυσχερειῶν, περὶ ὧν ὡμίλησα. Δὲν ὡμίλησα περὶ δυσχερειῶν, αἱ ὁποῖαι παρεμποδίζουσι τὴν λειτουργίαν τῆς ἐφεδρείας, ἀλλ’ ὡμίλησα περὶ δυσχερειῶν πανταχοῦ ἀναγνωριζομένων περὶ τὴν τελειοποίησιν αὐτῆς κατὰ τὰς ἀνάγκας τῆς τακτικῆς. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, ἐὰν ἐξήταζε κατὰ τίνα τρόπον θέλει ἐφαρμοσθῆ ὁ νόμος περὶ ἐφεδρείας ἐν Ἑλλάδι, καὶ ποῖαι εἶναι αἱ δυνάμεις, τὰς ὁποίας θέλομεν προσθέσει εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατὸν, ἤθελεν ἰδεῖ, ὅτι παρ’ ἡμῖν αἱ δυσχέρειαι εἶναι μικρότεραι ἢ ἐν ἄλλαις Ἐπικρατείαις· διότι ὁ στρατὸς ἡμῶν εἶναι ὠργανωμένος ἀκριβῶς πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ δύναται νὰ περιλάβῃ ἐν τοῖς στελέχεσι τῆς εἰρήνης ὅσον ἔνεστι πλεῖστον στρατὸν ἐφέδρων, καὶ ἰδοὺ εὐθὺς παρατηρῶ, ὅτι εἰς μόνον τὸ πεζικὸν καὶ τὰ εὐζωνικὰ, ἔχοντες 36 τάγματα, δυνάμεθα νὰ περιλάβωμεν 36,000 ἀνδρῶν ἐντὸς τῶν 36 ταγμάτων, καὶ 36,000 ἀνδρῶν δὲν ἀρκοῦσιν εἰς τὸν κ. βουλευτήν; Νομίζει, ὅτι εἶναι μικρὰ δύναμις, δύναμις 36 χιλ. ἀνδρῶν μόνον πεζικοῦ; Ἀλλὰ προσθέτομεν εἰς ταῦτα τοὺς ἐμπέδους λόχους, καὶ τοῦτο ἐντελῶς ἐλησμόνησεν ἐν τῇ ὁμιλίᾳ αὑτοῦ ὁ κ. βουλευτής· δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αὐτὴ αὕτη ἡ ἔλλειψις τῶν βαθμοφόρων πρὸς καταρτισμὸν νέων σωμάτων ἐπέβαλεν εἰς τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα ἐδέχθησαν τὸ σύστημα τοῦτο, τὴν ἐξεύρεσιν τρόπου, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ ἔλλειψις νὰ καταστῇ ὅσον ἔνεστιν ὀλιγώτερον ἐπαισθητή. Ὁ κ. βουλευτὴς φαίνεται νομίζων, ὅτι ὅσοι ἐξέλθωσιν εἰς ἐκστρατείαν, τόσοι ἐξακολουθοῦσιν ὑπάρχοντες μέχρι τέλους αὐτῆς· νομίζει, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη φροντίδος περὶ ἀναπληρώσεως τῶν κενῶν, καὶ προβὰς εἰς ὑπολογισμούς, καθ’ οὓς ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς, ἐὰν ἦναι ἀκριβεῖς αἱ πληροφορίαι, αἱ δοθεῖσαι παρὰ τοῦ Ὑπουργείου, δύναται ν’ ἀριθμήσῃ δύναμιν 90 χιλ. ἀνδρῶν, νομίζει ὅτι καὶ τὰς 90 ταύτας χιλ. ἀνδρῶν θὰ τὰς ἴδῃ ἀμέσως ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ. Ἐντελῶς ἐλησμόνησεν, ὅτι μέγιστον μέρος τῆς δυνάμεως ταύτης θέλει παραμείνει ἐν τῇ χώρᾳ, ἵνα ἀναπληροῖ, ἐφ’ ὅσον ἡ ἀνάγκη παρουσιάζεται, τά κενά. Ὅταν οὕτως ἐκτιμήσῃ τὰ τοῦ στρατοῦ, θέλει ἰδεῖ, ὅτι αἱ δυσχέρειαι, αἱ ὁποῖαι ἀναγνωρίζονται πανταχοῦ, πρέπει καὶ παρ’ ἡμῖν ν’ ἀναγνωρίζωνται· ἀλλὰ δὲν ἔχουσι τὴν σπουδαιότητα, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε ν’ ἀποδώσῃ εἰς αὐτὰς, καὶ ὅτι μάλιστα εἰς ἄλλα Κράτη, ὅπου αἱ δυσχέρειαι εἶναι μεγαλείτεραι, δὲν ἐνόμισαν, ὅτι πρέπει διὰ τοῦτο ν’ ἀπόσχωσιν ἀπὸ τοῦ νὰ κανονίσωσι τὰ τῆς ἐφεδρείας. Ἐὰν ἐξετάσωμεν τὰ τῶν στελεχῶν ἡμῶν τῶν νῦν ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ καὶ τὰ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀναπληρώσεως αὐτῶν ἐν πολέμῳ, θέλομεν εὕρει, ὅτι ἴσως δὲν ἔχομεν ἀνάγκην προσθέτων σωμάτων. Ἀπέναντι τοιαύτης καταστάσεως ἔπρεπε νὰ διστάσωμεν νὰ φέρωμεν νόμον περὶ ἐφεδρείας, τὸν μόνον νόμον, ὁ ὁποῖος δικαιολογεῖ πάντα ὅσα ἐθυσιάσαμεν μέχρι τοῦδε, πάντα ὅσα ἐπράξαμεν διὰ τὰ τοῦ στρατοῦ; Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου εἶναι ἐκ τῶν ἐργασθέντων εἰς τὴν ψήφισιν παρὰ τῆς Βουλῆς τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας τοῦ 1878. Ἐὰν ἐνόμιζεν, ὅτι δὲν θὰ ἠδυνάμεθα μετὰ 6 ἔτη ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης νὰ ψηφίσωμεν νόμον περὶ ἐφεδρείας, δὲν ἦτο δικαιολογημένος προτείνων εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὑποστηρίζων τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου τοῦ 1878. Ἡ μόνη δικαιολόγησις τοῦ νόμου ἐκείνου εἶναι ὁ νῦν προτεινόμενος εἰς τὴν Βουλὴν νόμος. Ὅσοι νομίζουσιν, ὅτι ὁ νόμος οὗτος ἐπιβάλλει ὑποχρεώσεις εἰς τὸ Ἔθνος ὑπερβολικὰς, ἐκεῖνοι εἶναι ἐναντίοι τοῦ στρατολογικοῦ νόμου τοῦ 1878, ἐκεῖνοι ἐννοοῦν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δύναται νὰ ἔχῃ μόνον στρατὸν χάριν τῆς ἐσωτερικῆς αὑτῆς ὑπηρεσίας. Ὅσοι ὅμως φρονοῦσιν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δύναται νὰ ἔχῃ στρατὸν παρατάττουσα πάντας τοὺς δυναμένους νὰ φέρωσιν ὅπλα πολίτας, ἐκεῖνοι δὲν δύνανται νὰ καταψηφίσωσι τοιούτου Νομοσχεδίου, δὲν δύνανται νὰ ζητήσωσι τὴν ἀναβολὴν τοιούτου Νομοσχεδίου, καὶ ἐάν τις ἐπρότεινε καὶ ὑπεστήριξεν ἐν τῇ Βουλῇ τὸν νόμον περὶ γενικῆς στρατολογίας τοῦ 1878, καὶ σήμερον ἀρνεῖται νὰ ψηφίσῃ τὸν νόμον περὶ ἐφεδρείας, ἐκεῖνος παίζει ἐν οὐ παικτοῖς.

§26Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ, μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εὐκρινέστατα καὶ εὐρύτατα ἀνέπτυξεν ὅσα ἔδει, εἶναι περιττὸν νὰ ὁμιλήσω, οὐχ ἧττον ὅμως ὀφείλω μίαν παρατήρησιν εἰς τὸν ἀξιότιμον κύριον βουλευτὴν ἐξ Οἰτύλου, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς ἐπεξεργασθείσης τὸν νόμον τοῦ 1878. Ἐγνώριζε λοιπὸν κάλλιστα ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι ἀντιγραφὴ πιστὴ πλὴν τοῦ χρόνου τῆς θητείας καὶ διὰ τοῦτο ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Οἰτύλου συνάδελφον, ἔχει ὁ Γαλλικὸς στρατὸς στελέχη ἐφεδρείας; ἔχει ὁ Ἰταλικὸς στρατὸς στελέχη ἐφεδρείας; κάθε ἄλλο· ἔχει ὁ Γαλλικὸς στρατὸς ἐφέδρους ἀξιωματικοὺς ὑποδεεστέρους, οἱ ὁποῖοι πόθεν λαμβάνονται δὲν εἶναι τῆς ὥρας νὰ ἐξηγήσω· αὐτοὶ ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατεύσεως ἐνισχύουσι τὸ προσωπικὸν τῶν λόχων, ἡ δὲ ἐφεδρεία συγχωνεύεται εἰς τὰ διάφορα στρατιωτικὰ σώματα κατὰ τὸ ὅπλον εἰς τὸ ὁποῖον ἦτον ἕκαστος, καὶ τὰ στελέχη εἶναι οὕτως ὠργανισμένα, ὥστε δύνανται νὰ περιλάβουν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρους ἄνδρας. Τὰ δύω ἑκατομμύρια τῆς ἐφεδρείας τῆς Γαλλίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιληφθοῦν ὅλα εἰς τὰ σώματα· ὑπάρχουν στελέχη, ἀλλὰ στελέχη ἐθνοφρουρᾶς καὶ ἴσως ἐδῶ γίνεται ἡ σύγχυσις. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται σήμερον περὶ τούτου· νὰ μὴ αἰτιώμεθα ὅμως τὴν Κυβέρνησιν ὅτι δὲν ἐπρονόησε περὶ ὀργανισμοῦ ἐφεδρείας.

§27Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὀφείλω ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἔντιμον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Καὶ ἐν πρώτοις ὑπέδειξεν εἰς τὸ Σῶμα, ὅτι τὸ πλεῖστον τῶν ἐφέδρων θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, τὸ δ’ ὑπολειπόμενον θὰ καταταχθῇ εἰς τοὺς ἐμπέδους λόχους, καὶ ὑπέθεσεν, ὅτι κηρυχθεὶς ὑπὲρ τῶν ἀσκήσεων ἐνόμισα, ὅτι ὅλος ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐφέδρων θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, ἐνῷ ἐγὼ τὸ ἀπέκρουσα διὰ δύω λόγους· πρῶτον, διότι τὰ σώματα δὲν δύνανται πέραν ἑνὸς ὁρίου νὰ αὐξήσωσι τὸν ἀριθμὸν τῶν στρατιωτῶν, καὶ δεύτερον διότι οἱ ὑπολειπόμενοι ἔφεδροι δὲν θὰ ἔχωσι βαθμολόγους. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς μᾶς ὑπέδειξε τοὺς ἐμπέδους λόχους· καὶ πρὶν νομοθετηθοῦν οἱ ἔμπεδοι λόχοι, ἐφήρμοσε τὸ σύστημα αὐτὸ, καὶ πρό τινων μηνῶν εἰς τὴν ἀπογραφὴν τοῦ Ἰουλίου, νομίζω, ὅλοι τοῦ Νομοῦ τῆς Ζακύνθου κατετάχθησαν εἰς τὸν λόγον τῆς Ζακύνθου, ὁ ὁποῖος ἐν ὥρᾳ εἰρήνης δὲν ἠδύνατο ν’ ἀριθμῇ περισσοτέρους τῶν 100 ἀνδρῶν, καὶ δὲν εἶχεν οὔτε τὸν πρέποντα ἀριθμὸν τῶν βαθμολόγων· ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἕνεκα πολιτικῶν λόγων ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ κατατάξῃ ὅλους τοὺς ἐκ Ζακύνθου ἐκεῖ, καθὼς ὅλους τοὺς ἐκ Κεφαλληνίας εἰς τὴν Κεφαλληνίαν, καὶ ὅπου ὑπῆρχον τάγματα ἢ λόχοι ἔκαμε νὰ εἰσέλθουν ὅλοι οἱ τῆς στρατολογικῆς περιφερείας. Ἀλλ’ αἱ καταστάσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι ἀπελπιστικαί, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς βαθμολόγους, διότι κατὰ μὲν τὸ 1883 ἀπελύθησαν 173 ὑπαξιωματικοὶ, κατὰ δὲ τὸ 1884 600 τόσοι, ἐν ὅλῳ 1000 ὡς ἔγγιστα· ἐνῷ σήμερον κατὰ τὰς τελευταίας καταστάσεις καθυστερεῖ ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαξιωματικῶν ἔτι πλέον...... (θόρυβος). Ἀλλὰ μᾶς παρουσιάζουν στελέχη καὶ ἀντὶ οἱ διοικηταὶ τῶν στελεχῶν νὰ ἦνε λοχαγοί, νὰ ἦνε ταγματάρχαι. Αὐτὴν τὴν οἰκονομίαν κάμνουν. Ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι οἱ ἔμπεδοι λόχοι οἱ συγκροτούμενοι ἀπὸ ἕνα λοχαγὸν τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ προβιβάσουν εἰς ταγματάρχην...... Πῶς θὰ ἐκπαιδεύσωσι τοὺς ἄνδρας, καὶ πῶς πρόκειται νὰ πληρώσωσι τὰ κενὰ τοῦ ἐν ἐκστρατείᾳ στρατοῦ; Μοὶ εἶπον ὅτι εἰς ἄλλα μέρη τοῦ κόσμου τὸ τοιοῦτον ἀκόμη δὲν ὑπάρχει μάλιστα. Ἐκεῖ ὅμως ὑπάρχει τι τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει ἐνταῦθα, ἐκεῖ κατώρθωσαν οὐχὶ νὰ ἔχουν ἀξιωματικοὺς ἐφέδρους, ἀλλὰ ν’ ἀνατεθῶσι τὰ καθήκοντα εἰς ἀποστράτους ἀξιωματικούς. Ἐκτὸς δὲ τούτου παρὰ τοῖς Γάλλοις ἰδίως, καὶ ὑποθέτω καὶ παρὰ τοῖς Γερμανοῖς, ὑπάρχουν σώματα εἰδικὰ, συγκροτούμενα ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐξ ὑπαξιωματικῶν, εἰς τοὺς ὁποίους ἐδόθη τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνουν ὑπηρεσίαν ἐν τῇ Πολιτείᾳ καὶ αὐτοὺς τοὺς μεταχειρίζονται...Παρ’ ἡμῖν ὅμως δὲν ὑπάρχει τίποτε· διὰ τοῦτο φρονῶ, πρὶν ἢ λάβωμεν μέτρον περὶ ἐφέδρων, πρέπει νὰ φροντίσωμεν πρότερον περὶ τοῦ μονίμου στρατοῦ, ὁ ὁποῖος καθυστερεῖ ἐν πολλοῖς. Θὰ σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα· εἷς στρατιώτης εὐπαίδευτος, ἐργαζόμενος παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπροτάθη παρὰ τοῦ λόχου του εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ δεκανέως· ὁ στρατιώτης, ἔχων ὑπερεσίαν 5 μηνῶν καὶ καραδοκῶν τὴν στιγμὴν τῆς ἀπαλλαγῆς του, δὲν ἐθεώρησε κατάλληλον νὰ δώσῃ ἐξετάσεις, ἀλλὰ πολλοὶ συνάδελφοί του τῷ εἶπον, ἀφοῦ σὲ προτείνει ὁ λόχος, διατί σὺ ἀποφεύγεις αὐτὴν τὴν τιμὴν; αὐτὸς εἶπε δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ ἔχῃ σκοτούραις, διότι πράγματι ἡ θέσις τοῦ στρατιώτου εἶναι ἀνετωτέρα τῆς τοῦ δεκανέως, διότι ὁ στρατιώτης εὐθύνεται διὰ τὸν ἑαυτόν του, ὁ δὲ δεκανεὺς καὶ διὰ τοὺς ὑπ’ αὐτὸν 10 ἄνδρας. Ἔγεινε δεκανεὺς, ἀλλὰ παρητήθη· ἐπροτίμησε νὰ ἦναι γραφεὺς μέχρις οὗ λήξῃ ἡ θητεία του, παρὰ νὰ ἔχῃ τὰ βάρη τοῦ δεκανέως. Βλέπετε, κύριοι, ὅτι ὅλα τὰ στρατιωτικὰ νομοθετήματα δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἦναι πλημμελῆ. Ἐνόσω, πεισθῆτε, δὲν ἔχετε θητείαν, ἡ ὁποία νὰ ἦναι τὸ ἀντάλλαγμα τῶν θυσιῶν τοῦ φόρου τοῦ αἵματος, μὴ φρονεῖτε δι’ οἱονδήποτε νομοθετημάτων ὅτι τὸ Ἔθνος θὰ διοργανωθῇ στρατιωτικῶς· δύναται νὰ ἦναι ἔνοπλον, ἀλλ’ ὄχι στρατιωτικῶς ὠργανωμένον. Ἡ μονοετὴς θητεία εἶναι ὁ θάνατος τοῦ στρατοῦ, καὶ ὅστις θέλει ἂς εἴπῃ ὅτι ἐν οἱᾳδήποτε στιγμῇ τοῦ ἔτους, μετὰ τὰς ἐπανειλημμένας κληρώσεις, τὰς ὁποίας ἔχομεν, ἂν δύναται οἱαδήποτε Κυβέρνησις νὰ παρατάξῃ οὐχὶ πρὸς ἐκστρατείαν, ἀλλὰ πρὸς ἁπλῆν ἐκδρομὴν πλέον τῶν 1000 ἀνδρῶν· διότι τὰ ⅔ εἶναι ἐντελῶς νεοσύλλεκτοι. Οἱ ἔμπεδοι λόχοι τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν θὰ συμβάλλωσιν εἰς τίποτα. Ἂν δὲ ἐγὼ, ὁ ὁποῖος ἐψήφισα καὶ ἤμην εἷς τῶν θιασωτῶν τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου τοῦ 1878 καὶ εἶχον μέγαν σύμμαχον τὸν κ. Τρικούπην τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἐψήφισα κατὰ πεποίθησιν ὑπὲρ τῆς γενικῆς στρατολογίας καὶ ὑπὲρ τῶν συνεπειῶν καὶ βαρῶν, τὰ ὁποῖα ἐπέβαλεν εἰς τὸν λαὸν, ἦτο διότι ἐπίστευσα, ὅτι τὸ Ἔθνος εἶχεν ἐντολὴν νὰ παρασταθῇ εἰς τὸ ζήτημα τῆς Ἀνατολῆς οὐχὶ ἄοπλον, ἀλλὰ πράγματι ἔνοπλον. Ὁ νόμος ὁ ψηφισθεὶς περὶ μονοετοῦς θητείας περιεῖχε τὴν Ἐφεδρείαν ὡς λέξιν, ἀλλ’ ὄχι τὸ πρᾶγμα· διότι, ἂν νομίζητε ὅτι εἶναι ἔφεδρος ὁ πολίτης ὁ ὑπηρετήσας 6 μῆνας ἢ ἓν ἔτος, πλανᾶσθε, καὶ πλανώμενοι ὑποβάλλετε τὸν λαὸν εἰς θυσίας, καὶ ὅταν θὰ παρουσιασθῇ ἡ στιγμὴ, θ’ ἀποδειχθῇ, ὅτι τὸ Ἔθνος δὲν ἔχει στρατόν. Μοὶ εἶπον τοῦτο Εὐρωπαῖοι, ὅταν ἐν καιρῷ τῆς ἐπιστρατείας ἀπεστάλησαν παρὰ τῶν Κυβερνήσεών των διὰ νὰ ἐξελέγξωσι τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων τῆς Ἑλλάδος στρατιωτικῶς καὶ δώσωσι γνώμην κατὰ πόσον ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἑτοιμοπόλεμος, μ’ εἶπον ὅτι δὲν ἔχετε παρὰ νεοσυλλέκτους. Ἐξ αὐτοῦ τοῦ πόνου, κύριοι, ἐξ αὐτῆς τῆς ἀληθείας, ἡ ὁποία πρέπει νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν συνείδησιν καὶ τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ πεισθῆτε ὅτι ὅλα τὰ στρατιωτικὰ νομοθετήματα ἔχουν ἓν ἐλάττωμα, ὅτι ἐπιβάλλουν βάρη χωρὶς νὰ ἔχουν τὸ ἀντάλλαγμα, καὶ ἐνῷ ἐπιβάλλουν φόρους εἰς τὸν Τόπον, ὅτε πρόκειται περὶ τῆς τιμῆς καὶ ἀξιοπρεπείας αὐτοῦ, καὶ φόρους δυσβαστάκτους χάριν ἐπιδείξεως στρατιωτικῶν γνώσεων, αἱ ὁποῖαι ἐκ τῆς πείρας δὲν ἀπεδείχθησαν ἀληθεῖς, νομίζω ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς Ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους νὰ ἐπιβάλλωσι τούτους, ὅταν ἐπείσθησαν ὅτι δὲν ἔχουσι τὸ ἀντάλλαγμα. Ὅταν δὲ πρόκηται νὰ ἐξυπηρετηθῶσι σκοποὶ ἐπιδεικτικοὶ καὶ πολιτικὴ κερδοσκοπία, τότε τὰ βάρη ταῦτα εἶναι ἀφόρητα.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις.

§29ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὑπάρχει τροπολογία· νὰ προστεθῇ ἡ λέξις «ἐθνοφρουρός».

§30ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αὐτὴ ἔχει θέσιν εἰς τὸ ἄλλο Νομοσχέδιον.

§31ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ὑπέδειξεν εἰς τὴν ὁμιλίαν του, ὅτι δὲν ἔχει ἀντίῤῥησιν ν’ ἀποδεχθῇ τροπολογίαν, ἡ ὁποία ν’ ἀπαλλάξῃ τοὺς ἐθνοφρουροὺς, οἵτινες παρέσχον ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατῷ· ἂν ἡ Βουλὴ ἔχῃ τὴν γνώμην νὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν, ἡ ὁποία ἀφορᾷ εἰς δύω ἡλικίας τῶν 30 καὶ 32.....

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ἔλθῃ τὸ ἄρθρον τοῦ ἄλλου Νομοσχεδίου, τότε τὴν προτείνετε.

§33ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὴν ἀφίνομεν τότε.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1ου. (Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὰ ἄρθρα 1, 2, 3, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§36ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν διασάφησιν παρακαλῶ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ἐῤῥέθη, νομίζω, ὅτι ἡ ἐφεδρεία δὲν καλεῖται εἰς ἄλλην ὑπηρεσίαν, εἰμὴ δι’ ἐπιστράτευσιν ἢ διὰ πόλεμον ὡρισμένως· ἐὰν τοῦτο ᾖναι ἀληθὲς, δὲν νομίζετε, ὅτι εἰς τὴν δευτέραν παράγραφον πλεονάζουν αἱ λέξεις διὰ τοὺς ἀπαλλαγέντας «καλοῦνται ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατείας ἢ πολέμου»; Ἀφοῦ ὅλοι δὲν καλοῦνται εἰμή, διὰ τὸν αὐτὸν λόγον, πρὸς τί αὐτὴ ἡ διαστολή; Ἐὰν μείνουν αἱ λέξεις, ἕκαστος θὰ ἐννοῇ, ὅτι οἱ μὲν ἄλλοι ἔφεδροι δύνανται νὰ καλῶνται καὶ δι’ ἄλλας ὑπηρεσίας, μόνοι δὲ οἱ ἀπαλλαγέντες καλοῦνται ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατείας ἢ πολέμου.

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οἱ ἀπαλλαγέντες, ἐὰν δὲν περιελαμβάνετο ἐν τῷ νόμῳ διάταξις περὶ αὐτῶν, ἠδύνατο νὰ ὑποτεθῇ ὅτι καθὸ ἀπαλλαγέντες δὲν θέλουσιν ὑπηρετήσει οὐδὲ ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ, λογικὴ δὲ θὰ ἦτο ἡ τοιαύτη ἑρμηνεία, διότι ἀπαλλαγείς τις ἀπὸ ὑπηρεσίαν ἐν τῷ μονίμῳ στρατῷ, φυσικὸν εἶναι νὰ ὑποτεθῇ, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἐναντία διάταξις, ὅτι ἀπαλλάσσεται ἀπὸ ὑπηρεσίας καὶ ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ. Ἐν τούτοις ἁπανταχοῦ ὅπου τὸ σύστημα τοῦτο ἐφηρμόσθη ἐθεωρήθη ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ μονίμου στρατοῦ οὗτος δὲν εἶναι ἐπαρκὴς πρὸς ἀπαλλαγὴν καὶ ἀπὸ τῶν ὑποχρεώσεων τῶν ἀσκήσεων τῆς ἐφεδρείας ἐν ὥρᾳ εἰρήνης καὶ ἀπὸ τῶν τῆς ὑπηρεσίας ἐν ὥρᾳ πολέμου. Ἐν περιπτώσει ἐπιστρατείας ἢ πολέμου ἐθεωρήθησαν ὡς δευτερεύοντες λόγοι αἱ οἰκογενειακαὶ ὑποχρεώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐν εἰρήνῃ θεωροῦνται πρωτεύουσαι· προκειμένου δὲ περὶ ἀσκήσεων, ἑπόμενον ἦτο νὰ ἐκτελέσωσιν αὐτὰς ὡς ἀπαλλαγέντες, ἵνα δύνανται ἐν περιπτώσει ἐπιστρατείας νὰ κληθῶσιν ὑπὸ τὰ ὅπλα. Διὰ τοῦτο ἐν μὲν τῷ ἄρθρῳ 4, ἔνθα κανονίζονται τὰ τῆς ὑπηρεσίας, ἀναγράφεται ἡ ὑποχρέωσις τοῦ ἀπαλλαγέντος, ὅπως ὑπηρετήσῃ ἐν περιπτώσει ἐπιστρατείας ἢ πολέμου, ἐν δὲ τῷ ἄρθρῳ 6, ὅπου ἀναγράφεται ἡ ὑποχρέωσις πρὸς ἄσκησιν, ῥητῶς πάλιν εὑρίσκομεν διάταξιν περὶ τῆς ὑποχρεώσεως τῶν ἀπαλλαγέντων, ἵνα προσέλθωσιν εἰς τὰς ἀσκήσεις. Ἀναγράφει ὁ νόμος ἐν τῷ ἄρθρῳ 4 τὰς ὑποχρεώσεις τῶν ἀπαλλαγέντων πρὸς ὑπηρεσίαν, προσθέσας καὶ τὰς περιπτώσεις, καθ’ ἃς ὑφίστανται αὗται, ἤτοι ὅταν πρόκηται περὶ ἐπιστρατείας ἢ περὶ πολέμου, ὅτε αἱ οἰκογενειακαὶ ὑποχρεώσεις ὑποχωρῶσιν ἀπέναντι γενικωτέρας ὑποχρεώσεως. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο δὲν θεωρῶ ἀπολύτως ἀναγκαίαν τὴν φράσιν· ἡ φράσις δὲν ἐτέθη πρὸς σκοπὸν πλάγιον· ἐὰν θέλετε, δύνασθε νὰ τὴν ἀφαιρέσητε· ἐὰν αἱ ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκα, εἶναι ἀρκοῦσαι, δύνασθε ν’ ἀρκεσθῆτε εἰς ταύτας· δὲν ἔχομεν λόγον, ὅπως διατηρηθῇ ἡ φράσις ἐτέθη ἁπλῶς διὰ τὸν λόγον ὃν εἶπον, τουτέστιν ἵνα ἀποδείξῃ ὅτι εἰς ὑπηρεσίαν καλεῖται ὁ ἔφεδρος, διότι πρόκειται περὶ ἐπιστρατείας ἢ πολέμου.

§38ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Καὶ ἐγὼ θεωρῶ, ἀλλ’ ὑπ’ ἄλλην ἔποψιν, ἀπαλειπτέαν τὴν φράσιν. Δὲν εἶναι ὀρθοὶ οἱ ὅροι «ἐπιστρατείας ἢ πολέμου». Ἐν τῷ Ἀγγλικῷ Πολιτεύματι καὶ ἐν τῷ Ἀμερικανικῷ ἰδίως παρεδέχθησαν τοὺς ἑξῆς τρεῖς ὅρους· καλοῦνται ὑπὸ τὰ ὅπλα οἱ ἔφεδροι 1) πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν νόμων, ὅταν δὲν ἀρκῇ ἡ τακτικὴ ἔνοπλος δύναμις· 2) πρὸς καταστολὴν ἀνταρσίας· 3) πρὸς ἀπόκρουσιν εἰσβολῆς. Ἑπομένως συμφωνῶ καὶ ἐγὼ ν’ ἀπαλειφθῶσιν αἱ ῥηθεῖσαι φράσεις, διότι εἰς τὸ ἄρθρον 15, ὅπου ἡ Κυβέρνησις ἐπεφύλαξεν εἰς ἑαυτὴν τὸ δικαίωμα νὰ καλῇ τὴν ἐφεδρείαν ἐν ἐκτάκτῳ ἀνάγκῃ, τότε δύναται νὰ συμπεριληφθῇ καὶ ἡ ἐκτέλεσις τῶν νόμων (θόρυβος). Διατί θορυβεῖτε; νομίζετε, ὅτι ἔχετε ἐλευθερίας πλείονας τῶν ὑπαρχουσῶν ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ Ἀμερικῇ; Μόνον εἰς τὴν Δημοκρατίαν εἰς τὴν Ἀμερικὴν καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν εἶναι ἡ ἀληθὴς ἐλευθερία· ἐκεῖ λέγουν, ὅτι, ὅταν δὲν ἀρκῶσιν αἱ δυνάμεις αἱ τακτικαὶ, τότε καλεῖται ἡ ἐφεδρεία.

§39ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, νομίζω, ἐλησμόνησεν, ὅτι οἱ ἀπαλλασσόμενοι δυνάμει τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, ἀπαλλάσσονται μόνον ἐν ὥρᾳ εἰρήνης, ἑπομένως ἐν ὥρᾳ πολέμου οὐδεὶς ἀπαλλάσσεται, καὶ ἑπομένως δὲν ἔχει ἀνάγκην ὁ νόμος νὰ τὸ ἀναγράφῃ ἐνταῦθα. Ἀλλ’ ἡ διάταξις ἔχει σχέσιν πρὸς τὸ ἄρθρον 15, καὶ ἐτέθη, ὅτι οἱ ἀπαλλαγέντες καλοῦνται ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατείας ἢ πολέμου, ὅπως διακρίνῃ τοὺς μὴ ἀπαλλαγέντας ἐφέδρους, οἵτινες δύνανται νὰ κληθῶσι καὶ δι’ ὑπηρεσίαν, καὶ οὐχὶ ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατείας ἢ πολέμου, ἡ πρόσκλησις δι’ αὐτῶν εἶναι ἡ προπαρασκευὴ τῆς ἐπιστρατείας, ὡς ἐξήγησεν ὁ κ. Πρωθυπουργός· ὥστε, ἐὰν δὲν ἔχητε τὴν διάταξιν ταύτην, τότε καὶ οἱ ἀπαλλαγέντες θὰ προσκαλῶνται. Ὥστε θεωρῶ, ὅτι πρέπει νὰ μείνωσιν αἱ λέξεις, διότι ὑπάρχει τὸ ἄρθρον 15.

§40ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει ν’ ἀπαλειφθῶσι.

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ θεωρῶ τοῦτο ἀδιάφορον. Ἀλλὰ μετὰ τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ὁ κύριος βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ἵνα μὴ θεωρηθῇ, ὅτι ἀφῃρέθησαν αἱ λέξεις, ἵνα οἱ ἀπαλλαγέντες ὑποβληθῶσιν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 15, αἱ λέξεις πρέπει νὰ μείνωσιν.

§42ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὀρθὸν νομίζω νὰ ὑποβάλω ἑτέραν παρατήρησιν. Καὶ οἱ ἀπαλλαγέντες προσκαλοῦνται κατὰ τὸ ἄρθρον 4 ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατείας ἢ πολέμου· ἀλλὰ ποίαν παρασκευὴν ἔλαβον οὗτοι; Μόνον τὴν ἐκ τῶν κατὰ διετίαν ἀσκήσεων τῆς ἐφεδρείας; Ἀλλ’ αὕτη εἶναι ἀνεπαρκής, ἂν μάλιστα κληθῶσι κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη. Διὰ τοῦ ἄρθρου 6 ἐννοεῖ ἆρά γε τὸ Νομοσχέδιον νὰ καταργήσῃ ἄλλην τινὰ διάταξιν τοῦ ἄρθρου 39 τοῦ νόμου τοῦ 1878, καθ’ ἣν οἱ ἀπαλλαγέντες καλοῦνται εἰς ἰδιαίτερα γυμνάσια, κανονιζόμενα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν; Ἐφηρμόσθη μέχρι τοῦδε ἡ διάταξις αὕτη, ἢ εἶναι ἐλπὶς νὰ ἐφαρμοσθῇ; Ἂν δὲν ἐφαρμοσθῇ, εἶναι ἄτοπον νὰ θεωρῶνται ἔφεδροι καὶ νὰ καλῶνται μετὰ τῶν ἐφέδρων πρὸς ὑπηρεσίαν ἄνδρες, οὐδεμίαν λαβόντες ἐκπαίδευσιν· ἄσκησις 20–30 ἡμερῶν μετὰ τῶν ἐφέδρων κατὰ διετίαν δὲν ἀρκεῖ νὰ μορφώσῃ αὐτούς.

§43ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, ἀναγράφον ῥητῶς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου ἐκείνου, αἵτινες καταργοῦνται, δὲν περιλαμβάνει τὸ ἄρθρον 39 μεταξὺ τῶν καταργουμένων· ὡς πρὸς δὲ τὰς ἀσκήσεις τῶν ἀπαλλαγέντων, καὶ τὴν προπαρασκευὴν αὐτῶν, ἵνα ὑπηρετήσωσιν ἐν πολέμῳ, παρατηρῶ—καὶ εἰς τοῦτο ἀφορᾷ ἡ παρατήρησις τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου εἶχον ὑποβάλει, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. βουλευτὴν ἐξ Οἰτύλου—ὅτι πάντες οἱ ὑπόχρεοι ἵνα ὑπηρετήσωσι δὲν κατατάσσονται ταυτοχρόνως ἐν τῷ στρατῷ, ἀλλὰ πολλοὶ κατατάσσονται ἐν τοῖς ἐμπέδοις λόχοις, ἵνα λάβωσι τὴν ἄσκησιν. Τὸ ἄρθρον 14 τοῦ νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ στρατολογικοῦ νόμου ῥητῶς λέγει, ὅτι οἱ ἔμπεδοι λόχοι ἔχουσι σκοπὸν, τὴν ἄσκησιν τῶν ἀπαλλαγέντων ἐν ὥρᾳ εἰρήνης καὶ ἐν γένει τῶν μὴ ἠσκημένων, ἐν περιπτώσει ἐπιστρατείας ἢ πολέμῳ· οὗτοι ἀφοῦ ἐκεῖ ἀσκηθῶσι, θέλουσιν ἀποσταλῆ εἰς τὰς τάξεις.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε ἡ ἀπάλειψις τῶν λέξεων ἀποῤῥίπτεται. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4 ὡς ἔχει, νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 5.

§45ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀπὸ πότε ἄρχονται αἱ 40 ἡμέραι; ἀπὸ τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν θὰ ἐμφανισθῶσιν εἰς τὰ σώματα ἢ εἰς τὰ Στρατολογικὰ Γραφεῖα;

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τὰ Στρατολογικὰ Γραφεῖα βεβαίως.

§47ΤΙΝΕΣ. Νὰ σημειωθῇ.

§48ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν θέλετε νὰ τεθῇ ἐν τῷ νόμῳ;

§49ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι, διότι τὸ αὐτὸ ἔπρεπε νὰ τεθῇ τότε καὶ εἰς τοὺς ἄλλους νόμους, ὅπου πρόκειται περὶ ἐνάρξεως τῆς ὑποχρεώσεως.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται κατὰ τὴν τροπολογίαν).

§51ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδῶ προτείνω, ἵνα προστεθῇ δευτέρα παράγραφος, σκοποῦσα εἰς τοῦτο· ἐθεωρήσαμεν, ὅτι ἐνδέχεται ἕνεκα ἀπροόπτων περιστάσεων ἐν ἔτει τινὶ νὰ μὴ δύνανται νὰ προσκληθῶσιν οἱ ἔφεδροι· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ποῖον θέλει εἶσθαι τὸ ἔτος τῆς κλήσεως τῶν ἐφέδρων; Κατὰ τὸ τροπολογηθὲν ἄρθρον ἔτος τῆς κλήσεως ἑκάστου ἐφέδρου εἶναι τὸ περιττὸν ἢ τὸ ἄρτιον κατὰ τὸ ἔτος τῆς γεννήσεώς του· ἂν ἐγεννήθη τις ἐν περιττῷ ἔτει, θὰ καλῆται νὰ ὑπηρετήσῃ ἐν περιττῷ ἔτει, τὸ ἀνάπαλιν δὲ, ἂν ἐγεννήθη ἐν ἀρτίῳ. Τοῦτο ἐτέθη οὕτως, ἵνα γινώσκῃ ἕκαστος κατὰ ποῖον ἔτος εἶναι ὑπόχρεως καὶ κατὰ ποῖον εἶναι ἀπηλλαγμένος. Ἀλλ’ ὅτε ἐπέλθῃ ἐξ ἀνωτέρας βίας, ἐκ λόγων οἱωνδήποτε, ἡ μὴ ἄσκησις τῶν ἐφέδρων κατά τι ἔτος, τί θέλει συμβῆ τότε; Τὸ ἔτος τὸ ἑπόμενον ὁ κατὰ τὸ προηγούμενον ὑπόχρεως θέλει εἴπει, ὅτι δὲν εἶναι ὑπόχρεως· διότι, ἂν τὸ ἔτος ἐκεῖνο ἦναι περιττὸν, οὗτος ἔχει ὑποχρέωσιν ἐν τῷ ἀρτίῳ, καὶ τὸ ἀνάπαλιν, ἀφοῦ εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν κατὰ τὸ ἀμέσως προηγούμενον ἔτος. Διὰ τοῦτο ἐνομίσαμεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ προσθέσωμεν διάταξιν, καθ’ ἣν ἐν περιπτώσει μὴ ἀσκήσεως τῆς ἐφεδρείας κατά τι ἔτος μεταβάλλεται ὁ ὅρος, ἡ ὑποχρέωσις ἡ ἐν ἀρτίῳ ἔτει τροποποιεῖται ἐν περιττῷ, καὶ ἡ ἐν περιττῷ τροποποιεῖται ἐν ἀρτίῳ. Ἡ προσθήκη ἔχει οὕτω (ἀναγινώσκει)· «Ἄν ποτε συμβῇ κατά τι ἔτος νὰ μὴ κληθῇ ἡ ἐφεδρεία πρὸς ἄσκησιν, οἱ ἔφεδροι, οἵτινες ὤφειλον νὰ κληθῶσι κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο, καλοῦνται πρὸς ἄσκησιν κατὰ τὸ ἀμέσως ἑπόμενον ἔτος· τότε δὲ ἐν τῷ μέλλοντι ἀντιστρέφεται ἡ ἐν τοῖς ἀνωτέρω δυσὶν ἐδαφίοις ἀντιστοιχία τῶν ἐτῶν τῆς κλήσεως πρὸς τὰ ἔτη τῆς γεννήσεως, καλουμένων κατὰ τὰ ἄρτια ἔτη τῶν κατὰ τὰ περιττὰ γεννηθέντων καὶ τἀνάπαλιν».

§52ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μολονότι δὲν εἶμαι ὑπὲρ οὐδεμιᾶς ἐξαιρέσεως εἰς τὰ στρατιωτικὰ, οὐχ ἧττον ἐν τῷ ἄρθρῳ 6, τὸ ὁποῖον δι’ οὐδένα ἔφεδρον ποιεῖται ἐξαίρεσιν, ἑπομένως οὔτε διὰ τοὺς ἀπαλλαγέντας τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας, διότι καὶ τούτους καλεῖ εἰς τὰ γυμνάσια, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις ὑπὲρ ἐκείνων ἐξ αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν ὥραν τῶν ἀσκήσεων εἶναι στηρίγματα οἰκογενειῶν. Ἐπὶ 40 ἡμέρας θέλετε ν’ ἀποσπάσητε ἀπό τινα οἰκογένειαν τὸν μόνον υἱὸν π. χ. ὅστις συντηρεῖ αὐτὴν διὰ τῆς καθημερινῆς ἐργασίας του καὶ ὅστις ἀπαλλάττεται μὲν τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας ἐν εἰρήνῃ ἕνεκα λόγων οἰκογενειακῶν, ἀλλὰ δὲν ἀπαλλάσσεται καὶ τῆς ἀσκήσεως εἰς τὰ γυμνάσια. Μεταξὺ τῶν οἰκογενειῶν, εἰς ἃς ἀνήκουσιν οἱ ἀπαλλαγέντες, ὑπάρχουν τινὲς, αἵτινες ἀδύνατον νὰ ζήσωσι καὶ μίαν ἡμέραν, ἅμα λάβετε τὸν συντηροῦντα αὐτάς. Τοῦτο εἶναι σκληρὸν, καὶ θὰ διεγείρῃ μεταξὺ τῶν ἀπαλλαγέντων σφοδρὰ παράπονα καὶ πολλὰς καθυστερήσεις καὶ δικαίας ἀρνήσεις. Τοῦτο πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Βουλή. Ἀφοῦ δὲ καὶ ἐν Γαλλίᾳ, παρὰ τῆς ὁποίας ἐδανείσθημεν τὰ πλεῖστα τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, γίνεται ἡ ἐξαίρεσις αὕτη ἐν ὥρᾳ ἀσκήσεων ὑπὲρ τῶν στηριγμάτων οἰκογενειῶν, καίτοι μάλιστα ἐκεῖ εἶναι πολὺ βραχύτερος ὁ χρόνος τῶν ἀσκήσεων ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ, δὲν ἐννοῶ διατὶ παρ’ ἡμῖν νὰ τεθῇ τόσῳ γενικὸς ὁ κανὼν καὶ οὐδεμία νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τόσων οἰκογενειῶν, αἱ ὁποῖαι πρόκειται ἐπὶ 40 ἡμέρας νὰ ἐγκαταλειφθῶσιν ἄνευ προστάτου ἄνευ βοηθοῦ. Ἐννοῶ νὰ ἐκγυμνάζωνται οἱ ἀπαλλακτέοι, διότι πάντες δὲν εἶναι στηρίγματα οἰκογενειῶν, ἀλλ’ ὅσοι εἶναι στηρίγματα καθημερινὰ, δὲν εἶναι δίκαιον ν’ ἀποσπῶνται ἐπὶ 40 ἡμέρας ἀπὸ τὰς οἰκογενείας των.

§53ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ πρόνοια περὶ τῶν στηριγμάτων τῶν οἰκογενειῶν ἐπιβάλλεται, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι, ἂν παραδεχθῶμεν ἐξαίρεσιν περὶ τῶν στηριγμάτων τῶν οἰκογενειῶν, τὰ 97 ἑκατοστὰ περιλαμβάνονται ἐν τῇ ἐξαιρέσει· διότι κύριος λόγος τῆς ἀπαλλαγῆς εἶναι τὸ ὅτι εἶναί τις στήριγμα οἰκογενείας. Ὁ Γαλλικὸς νόμος περιέχει πλείονας περιπτώσεις ἀπαλλαγῆς τοῦ ἡμετέρου νόμου, ἐν αἷς καί τινας δυναμένας νὰ μὴ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν στηριγμάτων οἰκογενειῶν. Ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν, ἂν παραδεχθῶμεν τοιαύτην ἀρχὴν, εἶναι ταυτόσημον καὶ νὰ εἴπωμεν, ὅτι οἱ ἀπαλλαγέντες δὲν θὰ καλῶνται εἰς ἀσκήσεις. Ὁμολογῶ ὅτι περί τινων δύναται νὰ γείνῃ σκέψις, ἀλλ’ ἂν θεωρῶμεν, ὅτι οἱ οὕτω ἀπαλλαγέντες πρέπει νὰ ἦναι ὑπόχρεοι εἰς ὑπηρεσίαν ἐν ἐπιστρατεύσει ἢ ἐν πολέμῳ, εἶναι καὶ πρὸς αὐτοὺς τούτους ἄδικον νὰ μὴ τοῖς δίδωμέν τινα ἄσκησιν ἐν ὥρᾳ εἰρήνης. Διὰ τοῦτο ἄνευ τινὸς ἐξαιρέσεως περιελάβομεν τὴν διάταξιν. Ὡς εἶπον, ἂν εἴμεθα τῆς ἰδέας, ὅτι πρέπει νὰ ἐξαιρέσωμεν τὰ στηρίγματα τῶν οἰκογενειῶν, πρέπει τότε ν’ ἀπαλείψωμεν ἐντελῶς τὸ ἐδάφιον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὰς ἀσκήσεις τῶν ἀπαλλαγέντων, διότι σχεδὸν πάντες οἱ ἀπαλλαγέντες παρ’ ἡμῖν εἶναι στηρίγματα οἰκογενειῶν.

§54Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Κατὰ τὸ 1878 πρὸς τὸ 1879 συνετάχθησαν τὰ πάγια μητρῷα τῶν ἀῤῥένων, κατὰ δὲ ῥητὴν διάταξιν τοῦ νόμου καθ’ ἕκαστον ἔτος πρέπει νὰ ἐκτυπῶνται παρὰ τῶν δήμων τὰ μητρῷα τῶν ἀῤῥένων ἑκάστου ἔτους. Ἀλλὰ γνωρίζω, ὅτι ἐλάχιστοι τῶν δήμων τοῦ Κράτους, ἴσως οὐδεὶς, ἐξετέλεσε τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην. Ἐπειδὴ σήμερον κατὰ τὴν τροπολογίαν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου, ὅπερ συζητοῦμεν, τὰ μητρῷα τῶν ἀῤῥένων ἔχουσι μεγίστην σημασίαν, διότι οἱ προσκαλούμενοι προσκαλοῦνται κατὰ τὰ ἄρτια ἢ περιττὰ ἔτη τῆς γεννήσεως αὐτῶν, τὰ ἐμφαινόμενα ἐν τοῖς μητρῴοις τῶν ἀῤῥένων, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν καὶ παραγγείλῃ εἰς τοὺς δήμους τοῦ Κράτους τὴν ἐκτύπωσιν τῶν μητρῴων τῶν ἀῤῥένων, δηλαδὴ ἀπὸ τοῦ 1880 καὶ ἐπέκεινα, νὰ ἐξακολουθῇ δὲ κατ’ ἔτος ἡ δημοσίευσις τῶν μητρῴων τῶν ἀῤῥένων· διότι παντάπασι δὲν συμφέρει ὁ μυστικισμὸς ἐπὶ τούτων καὶ τὸ νὰ ἐμπιστεύηταί τις εἰς τὰ χειρόγραφα τῶν δήμων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6 μετὰ τῆς προσθήκης τῆς ἀναγνωσθείσης παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν).

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7.

§56ΔΗΜ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐπιμένω, κύριοι, νὰ δώσετε προσοχὴν εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου τοῦ νὰ προσδιορίζῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὸ τάγμα ἢ τὸ στρατόπεδον, ὅπου θὰ ἀποστέλλετε νὰ ὑπηρετήσῃ ἕκαστος ἔφεδρος. Κύριοι, λέγω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀφήσωμεν τὴν ἐν τῷ 7ῳ ἄρθρῳ μεγάλην ἐξουσίαν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προσδιορίζῃ ποῦ θὰ γυμνασθῇ ἕκαστος ἔφεδρος καὶ ἐν καιρῷ εἰρήνης. Πρέπει νὰ περιορισθοῦν ὡρισμένως τὰ κέντρα, εἰς ἃ θὰ ὑπάγωνται οἱ ἔφεδροι κατ’ ἐπαρχίας καὶ νομοὺς, ἄλλως θὰ ἔχῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἓν φοβερὸν ὅπλον ὅπως πιέζῃ, ὅσον ἠμπορεῖ, τοὺς ἀντιπάλους του. Μὴ ἐνθαῤῥύνεσθε δὲ, κύριοι, διότι εἶσθε σήμερον ὑπουργικοί. Σᾶς ἀναφέρω ἓν ἀνέκδοτον. Ὅτε, κύριοι, κατὰ τὰ 1852 ἔγινεν ὁ νόμος περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν ἦτον Ὑπουργὸς ὁ μακαρίτης ὁ Μήλιος· ἐνομοθετήθη ὅτι καὶ εἰς τοὺς διαθεσίμους καὶ ἐν ἀργίᾳ νὰ προσδιορίζηται ὁ τόπος τῆς διαμονῆς των. Ὅλοι ὕψωσαν φωνὴν κατὰ τῆς διατάξεως ταύτης. Ὁ Μήλιος βεβαίως στρατιωτικὸς νοήμων ἐνόει τὸ βάρος τῆς διατάξεως ταύτης, ἀλλ’ ὑπείκων εἰς ἐντολὴν ἀνωτέραν ἔθεσεν αὐτὴν τὴν διάταξιν· τίς πιστεύει, κύριοι, ὅτι τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἐφηρμόσθη πρῶτον εἰς αὐτόν; Καὶ προσδιώρισαν τόπον τῆς διαμονῆς του τὸ ἔρημον φρούριον τῆς Μονεμβασίας καὶ οὐχὶ τὴν Πόλιν. Λοιπὸν καὶ σεῖς σήμερον ψηφίζετε μίαν διάταξιν δίδουσαν τοιαύτην δύναμιν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, χωρὶς νὰ γνωρίζητε ποία εἶναι ἡ θέσις σας, ὅταν εὑρεθῆτε εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἠμπορεῖτε, κύριοι, νὰ κάμετε νομιμοφρονέστερον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἀπὸ τὸν σημερινόν; Ἡμεῖς οἱ πολιτικοὶ ἐλέγομεν ἂς περιέλθῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν εἰς χεῖρας πολιτικοῦ, διὰ νὰ περιορίσωμεν τὰς καταχρήσεις. Τέλος ἀπεκτήσαμεν τώρα καὶ τοῦτο· βεβαιωθῆτε ὅτι σήμερον εἶναι χειρότεραι αἱ καταχρήσεις καὶ ἔχομεν περισσοτέρους προβιβασμούς, καὶ κανονισμοὺς αὐθαιρέτους, ὁποίους οὐδεὶς ἐκ τῶν στρατιωτικῶν καὶ ἐκ τῶν μεγάλων ἀκόμη ἀνδρῶν τοῦ ἀγῶνος ἤθελε τολμήσει νὰ κάμῃ· ὡς πρὸς τὰς τοποθετήσεις δὲ τῶν χωροφυλάκων καὶ τῶν στρατιωτῶν ὡς τὰς ἔκαμεν ὁ κ. Τρικούπης, κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, τί νὰ εἴπω; Εἶχε παντοῦ ἐντοπίους ἀποσπασματάρχας καὶ χωροφύλακας· εἰς τὸν Ἅγιον Πέτρον ἔγειναν φόνοι, εἰς τὴν Τρίπολιν ἔπρεπε νὰ ἐπαναστατήσῃ ὅλη ἡ Τρίπολις διὰ νὰ μετατεθῶσιν ἀπὸ ἐκεῖ οἱ 130 ἐντόπιοι χωροφύλακες. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ ἀφίνωμεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τοιαύτην ἐξουσίαν, νὰ προσδιορίζῃ πότε νὰ ἐλαττώνῃ καὶ πότε νὰ ἐκτείνῃ τὴν θητείαν. Πότε ἄλλοτε ἔγεινεν αὐτό; Ἐὰν ἐρωτήσητε, θὰ μάθητε ὅτι οὔτε ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ῥωσσίας ἔχει τοιαῦτα δικαιώματα, διότι ὀφείλει διὰ τοιαύτας ὑπηρεσίας νὰ συννενοηθῇ μὲ τὸν αὐτοκράτορα· ἀλλ’ ὁ αὐτοκράτωρ προστάζει τὸν Ὑπουργὸν, ἐνῷ ἐδῶ ὁ Ὑπουργὸς προστάζει τὸν Βασιλέα. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ἀφίνομεν μίαν ἐξουσίαν μεγάλην εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ πρέπει νὰ κατανοήσωμεν τοῦτο, διότι ἐξ αὐτοῦ θέλουν ἐπέλθει μεγάλα ἀδικήματα καὶ πικραὶ ἀντεγκλήσεις. Νομίζετε, κύριοι, (ἀποτεινόμενος πρὸς τοὺς ὑπουργικοὺς βουλευτὰς) ὅτι ὡς ὑπουργικοὶ θὰ δυνηθῆτε μὲ τὰς τοιαύτας διατάξεις τοῦ νόμου νὰ πιέσητε ἡμᾶς; Εἶσθε ἐλεεινοί! Διότι τίς γνωρίζει τί θὰ γίνῃ μετὰ ἕνα ἢ δύο ἢ καὶ περισσοτέρους μῆνας; Μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ἂν ὑποφέρωμεν ἡμεῖς, οἵτινες ἀποκρούομεν τὴν ψήφισιν τοῦ τοιούτου νόμου, θὰ ἔχωμεν τὴν παρηγορίαν ὅτι δὲν εἴμεθα οἱ αἴτιοι τῶν βασάνων μας· ἀλλ’ ἂν πιεσθῆτε σεῖς, πόσον πικρὰ θὰ ἦναι τὰ βάσανά σας, τὰ ὁποῖα καθιερώσατε διὰ τῆς ψήφου σας! (Θόρυβος).

§57ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι καὶ δίκαιον καὶ ὀρθὸν ὅπως ἀποδεχθῇ ἡ Κυβέρνησις τροπολογίαν, καθ’ ἣν ἀφαιρουμένων τῶν λέξεων «εἰς τὰ ὁριζόμενα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου σώματα» τεθῇ ἡ φράσις «εἰς τὰ ἑδρεύοντα ἐν ταῖς Πρωτευούσαις τῶν Νομῶν σώματα»· διότι δὲν εἶναι οὔτε ὀρθὸν, οὔτε δίκαιον, ὅπως ἀφήσωμεν αὐθαίρετον τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ ὁρίσῃ τὴν τοποθέτησιν τῶν ἐφέδρων πρὸς ἄσκησιν· διότι δύναται νὰ γείνῃ μεγάλη κατάχρησις, ἐκτὸς ἂν καταρτισθῶσι διάφορα εἰδικὰ στρατόπεδα. Τὴν εὐθύνην τῶν καταχρήσεων θὰ ἔχωσι βεβαίως ἐκεῖνοι, οἵτινες θὰ ψηφίσωσι τὴν διάταξιν ταύτην. Προτείνω αὐτὴν τὴν τροπολογίαν.

§58Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις ἡ ἐγγεγραμμένη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅπως ἔχει, εἶνε ἐντελῶς ἀόριστος καὶ ἐπιβλαβὴς, τόσον διὰ τὴν Κυβέρνησιν, ὅσον καὶ διὰ τὸν στρατόν· ἡ δὲ προταθεῖσα τροπολογία παρὰ τοῦ προλαλήσαντος κ. Ζυγομαλᾶ νομίζω, ὅτι εἶνε πολὺ περιεκτική· τὸ ν’ ἀναγκασθῇ ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀσκῇ τοὺς ἐφέδρους εἰς τὰ ἐν τοῖς διαφόροις Νομοῖς ὑπάρχοντα τάγματα, θέλει κατακερματίσει τὸν στρατὸν, καὶ ὁ λόγος τῆς συγκλήσεως δὲν θὰ ἔχῃ ἀποτελέσματα. Εἰς ὅλα τὰ Κράτη, εἰς ὅσα ἐφήρμοσαν τὸ σύστημα τοῦτο, ἐφρόντισαν νὰ κατορθώσωσιν, ὥστε οἱ πολῖται εὐκόλως νὰ δύνανται νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων των, καὶ διὰ τοῦτο τὸ σύστημα τῆς γενικῆς στρατολογίας εἰς αὐτὸ ἀποβλέπει. Ἐὰν ἀναγκάσητε τὸν Πελοποννήσιον νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Στερεὰν Ἑλλάδα καὶ τἀνάπαλιν, δὲν ἐπιτυγχάνετε ὅ,τι ζητεῖτε, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἀπομακρύνετε τὸν οἰκογενειάρχην, ζημιοῦτε καὶ τὸ Κράτος, διότι παρέρχεται εἰς μάτην ὁ χρόνος· ἐνῷ ἄλλως τὸ πλεῖστον τοῦ χρόνου θέλει δαπανᾶται εἰς ἀσκήσεις. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῶσι τρία ἢ τὸ πολὺ τέσσαρα κέντρα, τὰ ὁποῖα δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ προσδιορίσῃ καὶ εἰς τὰ ὁποῖα νὰ δύνανται νὰ προσέρχωνται τὸ ταχύτερον οἱ ἔφεδροι. Νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη εἶναι θεμελιώδης, καὶ πρέπει νὰ φροντίσωμεν ὅπως καταστῇ ἐπωφελὴς, διότι ἄλλως τὸ ζήτημα δὲν θὰ ἔχῃ καμμίαν πρακτικὴν ἀξίαν, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ δυνηθῇ ἐντὸς ἐλαχίστου χρόνου νὰ ἔχῃ τοὺς ἐφέδρους καὶ νὰ τοὺς ἀσκήσῃ. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον πρέπει δι’ αὐτοῦ τοῦ νόμου νὰ προσδιορισθῶσιν ὡς κέντρα τὰ μέρη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ παρέχουν εὐκολίαν εἰς τοὺς πολίτας καὶ θὰ ὑποβάλλουν εἰς ὀλιγωτέρας δαπάνας τὸ Κράτος. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι εἶναι ζητήματα, τὰ ὁποῖα ὀφείλομεν νὰ κανονίσωμεν, καὶ ἰδίως ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ἔχει πλήρη τὰ στοιχεῖα καὶ δύναται νὰ ὁρίσῃ ποῖα θεωρεῖ ὡς κατάλληλα σημεῖα πρὸς ἐκγύμνασιν τῶν ἐφέδρων. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸ ἄλλο ἄρθρον, ἐκτὸς ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ᾖναι ἕτοιμος νὰ ὑποδείξῃ τὰ σημεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ προσκαλέσωμεν τοὺς ἐφέδρους, ὥστε καὶ αὐτοὶ εὐκολώτερον νὰ προσέρχωνται καὶ τὸ Δημόσιον νὰ ὑφίσταται ὀλιγωτέρας δαπάνας. Δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου θέλομεν κατορθώσει νὰ μὴ δαπανᾶται καὶ πολὺς χρόνος καὶ τὸ Κράτος νὰ μὴ ζημιοῦται καὶ ἡ ἐξάσκησις νὰ ᾖναι καλλιτέρα.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπάρχουσι δυσχέρειαι ἀνυπέρβλητοι εἰς τὴν παραδοχὴν προτάσεως οἱασδήποτε κατ’ ἀρχήν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἤδη νὰ προσδιορισθῇ ὁ ἐντοπισμὸς, οὕτως εἰπεῖν, τῆς ἀσκήσεως τῶν ἐφέδρων καὶ δι’ ἄλλους λόγους, ἀλλὰ καὶ διότι οἱ ἔφεδροι, ἵνα ἀσκῶνται καταλλήλως, δέον νὰ ἐπανέρχωνται εἰς τὰ ὅπλα, εἰς τὰ ὁποῖα προϋπηρέτησαν, τὰ δὲ ὅπλα τὰ εἰδικὰ παρ’ ἡμῖν δὲν ὑπάρχουσιν εἰς πολλὰ σημεῖα, ὑπάρχουσιν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἰς ἓν σημεῖον· ἑπομένως ὡς πρὸς πᾶσαν τὴν κατηγορίαν τῶν προϋπηρετησάντων εἰς τὰ εἰδικὰ ὅπλα, ἡ διάταξις, περὶ ἧς ἐγένετο λόγος, εἶναι ἀνεφάρμοστος. Ὁ ὑπηρετήσας ἐν τῷ πυροβολικῷ μόνον ἐν Ἀθήναις δύναται νὰ ἦναι χρήσιμος· ὁ ὑπηρετήσας εἰς τὸ ἱππικὸν, μόνον ἐν Ἀθήναις, ἢ ἐν Ἄργει, ἢ ἐν Τυρνάβῳ· ὁ δὲ εἰς τὸ μηχανικὸν, μόνον ἐν Ἀθήναις. Ὥστε ἀφοῦ ἀφαιρέσωμεν πᾶσαν ταύτην τὴν τάξιν, εἰς ἣν δὲν δύναται νὰ ἐπεκταθῇ τὸ εὐεργέτημα, περὶ οὗ πρόκειται, μένει τὸ ζήτημα περιωρισμένον εἰς μόνους τοὺς ἐν τῷ πεζικῷ ὑπηρετήσαντας. Ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τούτους δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ γείνῃ τοιοῦτος κανονισμός. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου εἶπεν, ὅτι εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀνήκει νὰ ὑποδείξῃ τὰ σημεῖα, εἰς ἃ δύνανται νὰ γείνωσιν αἱ συγκεντρώσεις ἐκ τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἔχει, ἢ ὤφειλε νὰ ἔχῃ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ ἀποχρώντως διακεκριμένα τοιαῦτα στοιχεῖα, διότι ταῦτα ἀποκτῶνται διὰ τῆς πείρας· διὰ τῆς προηγουμένης ἐφαρμογῆς διατάξεων τοιούτων δὲν ἔχομεν ἀποκτήσει τοιαύτην πεῖραν· ὥστε πάντα τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν, εἶναι αὐθαίρετα, καὶ ὅ,τι δήποτε ἂν ἀποφασίσωμεν, κινδυνεύομεν νὰ θέσωμεν περιορισμούς, οἱ ὁποῖοι θὰ παρεμποδίσωσιν ἐκεῖνο, ὅπερ ἐπιζητοῦμεν. Ἤδη βαίνομεν οὐχὶ ἐπὶ γνωστῶν καὶ προδήλων, διότι ἀγνοοῦμεν τίνες εἶναι καὶ αὐτοὶ οἱ ἀριθμοί· γνωρίζομεν τοὺς ὑποχρεουμένους, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ προσδιορίσωμεν κατ’ ἀκρίβειαν καὶ τοὺς προσελευσομένους. Δέον δὲ νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἰδίως αἱ ἀσκήσεις αὗται πρέπει ν’ ἀπολήγωσιν εἰς γενικὴν ἐκγύμνασιν, ἵνα ὦσιν ὠφέλιμοι ὄχι εἰς τοὺς συγκαλουμένους μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὸν τὸν μόνιμον στρατόν. Πρέπει νὰ ἔχωμεν ἀσκήσεις τῶν τριῶν ὅπλων, καὶ ἀσκήσεις τῶν τριῶν ὅπλων ἤδη μόνον ἐν Ἀθήναις δύνανται νὰ γείνωσιν. Ἐὰν λοιπὸν παραδεχθῶμεν τὴν γνώμην τῆς κατατάξεως εἰς διάφορα τάγματα, δυνάμεθα εἰς τὰ τάγματα τὰ ἐκτὸς τῆς πρωτευούσης νὰ ἐκγυμνάσωμεν τοὺς στρατιώτας εἰς τὰ γενικὰ γυμνάσια τῶν τριῶν ὅπλων; Ἀλλὰ προσέτι αἱ προτάσεις τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν ὑποθέτουσιν, ὅτι ἡ κατάταξις θέλει γείνει ἐν τῷ τάγματι, ἔνθα ἡ ἕδρα τοῦ Νομοῦ· καὶ σήμερον ἐκτὸς τῆς Σύρου ὑπάρχουσι τάγματα εἰς ὅλας τὰς ἕδρας τῶν Νομῶν, πρὸ μικροῦ δὲν ὑπῆρχον σήμερον παρὰ ταῖς πλείσταις ἕδραις Νομοῦ ὑπάρχουσι δύω τάγματα, ἀλλ’ ἡ τοιαύτη τῶν ταγμάτων διανομὴ θὰ ἦναι διαρκής; Πλὴν τούτου τὰ τάγματα καὶ ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουσιν εἰς τὴν ἕδραν ἑκάστου Νομοῦ πρέπει νὰ συγκεντρωθῶσιν, ἵνα καταστῇ δυνατὴ ἡ γενικωτέρα ἐκγύμνασις, ἀλλὰ τὰ τῆς συγκεντρώσεως ἐξαρτῶνται ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐφέδρων ἑκάστου Νομοῦ· ἐπίσης ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐφέδρων ἑκάστου Νομοῦ ἐξήρτηται καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ταγμάτων, ἅτινα θέλουσι περιλάβει αὐτούς. Πάντα ταῦτα δὲν δύνανται νὰ κανονισθῶσιν ἐκ τῶν προτέρων. Πρέπει ν’ ἀφεθῇ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν χρόνος τις, καὶ ἀφοῦ ἐπὶ δύω ἢ τρία ἔτη δυνηθῶμεν νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν ἐφαρμογὴν τῶν διατάξεων τούτων ὡς ἔχουσι, θὰ δυνηθῶμεν νὰ προβῶμεν καὶ ἓν βῆμα περαιτέρω· σήμερον δὲν δυνάμεθα ἢ ν’ ἀφεθῶμεν εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τῆς Κυβερνήσεως.

§60Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι θὰ διευκολυνθῇ ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως, προκειμένου μετ’ ὀλίγον νὰ γείνῃ εἷς θεσμὸς, ὅστις συνδέεται πραγματικῶς μὲ τὴν τύχην τοῦ Τόπου, καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ ἐρευνήσωμεν τὰ ζητήματα διὰ μακρῶν, διὰ νὰ πεισθῇ ἡ Κυβέρνησις ὅτι, ἀφοῦ ἀπεφασίσαμεν νὰ καταστήσωμεν πραγματικὴν τὴν γενικὴν στρατολογίαν, πρέπει ν’ ἀκολουθήσωμεν τοὺς κανόνας ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἠκολούθησαν ἄλλα Κράτη, τὰ ὁποῖα ἐδημιούργησαν καὶ διατηροῦν αὐτὸν τὸν θεσμόν. Σήμερον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν λέγει ὅτι τὸ μέτρον αὐτὸ θὰ ἦτο καλὸν, ἐὰν εἴχομεν τόσον πολὺν στρατὸν εἰς τόσα πολὰ κέντρα, ὥστε νὰ δυνάμεθα τοὺς διαφόρους ἐφέδρους νὰ τοὺς φέρωμεν εἰς τὰ ἐγγύτερα, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ὑπάρχει, καὶ διὰ τοῦτο ὀφείλομεν νὰ ἀφήσωμεν τὴν μετάβασιν αὐτῶν εἰς τὰ οἰκεῖα Σώματα. Διατί δὲ συμβαίνει τοῦτο; διότι δὲν διῃρέθη τὸ Κράτος ἀπ’ ἀρχῆς εἰς στρατιωτικὰς μεγάλας φρουράς. Ἀλλ’ εἶναι καιρὸς, κύριοι, νὰ γείνῃ ἡ διαίρεσις καὶ νὰ σχηματισθῶσι τρία ἢ τέσσαρα κέντρα, διότι αἱ Ἐπαρχίαι τῆς Θεσσαλίας μετὰ τοῦ Νομοῦ τῆς Φθιώτιδος δύνανται ν’ ἀποτελῶσιν ἓν κέντρον, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ προσέλθωσιν οἱ ἔφεδροι τῆς περιφερείας ἐκείνης, οἵτινες μετ’ ὀλίγας ἀσκήσεις θέλουσιν ἐπανέλθει εἰς τὰς ἑστίας των. Ἐπίσης ἄλλο κέντρον δύναται νὰ σχηματισθῇ εἰς τὴν Πελοπόννησον καὶ οὕτω καθεξῆς. Κύριοι, τὸ νὰ ἔχετε τρία τάγματα Μηχανικοῦ ἐν Ἀθήναις καὶ ὁλόκληρον τὸ Πυροβολικὸν, δὲν νομίζω ὅτι σπουδαίως μεριμνᾶτε περὶ τοῦ στρατοῦ. Ὁ στρατὸς, κύριοι, εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου εἶναι διῃρημένος κατὰ μεγάλας μονάδας καὶ κατὰ μεγάλας φρουράς. Συγκέντρωσις χάριν ἐπιδείξεως ἢ δι’ ἄλλους λόγους βλάπτει, καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν ἀξιωματικοὺς καταδικασμένους νὰ ἦναι ἐκτὸς τῆς Πρωτευούσης διαρκῶς. Ἀλλὰ σήμερον δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Τὸ καθεστὼς εἶναι ὅτι, μόλις θέλομεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν Νόμον περὶ ἀνικάνων ἐφέδρων, παρουσιάζονται δυσκολίαι, διότι ὅλα τὰ τεχνικὰ Σώματα εἶναι ἐν Ἀθήναις. Διατί; ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ, πρὸς ἐκπαίδευσιν. Ἀλλ’ ὅταν ἔχετε ἐκ χιλίων ἀνδρῶν τάγματα καὶ πλέον τοῦ ἑνὸς, εἶναι ἀρκετὴ ἡ ἐκπαίδευσις; Ἀντὶ νὰ ἔχετε ὁλόκληρον τὸ Πυροβολικὸν εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ τὰ τρία τάγματα τοῦ Μηχανικοῦ, ἠδύνασθε νὰ τὰ τοποθετήσετε εἰς δύω ἢ τρία σημεῖα. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον νομίζω, ὅτι ἡ σημερινὴ τοποθέτησις τοῦ στρατοῦ δὲν εἶναι ἡ ἐμπρέπουσα, διότι δὲν δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν πλήρη ἐφαρμογὴν τοῦ περὶ στρατολογίας Νόμου καὶ τῶν συναφῶν πρὸς αὐτὸν νομοθετημάτων.

§61ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς Λακεδαίμονος ἐπρότεινεν, ὅπως οἱ εἰς τὸ αὐτὸ ὅπλον ἀνήκοντες ἐξ ἑκάστης Ἐπαρχίας ἔφεδροι ἀποστέλλωνται εἰς τὸ αὐτὸ σῶμα, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ δὲν ἔφερεν ἀντίῤῥησιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐγὼ συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τὸν κ. Βουλευτὴν Οἰτύλου προτείνοντα νὰ προσδιορισθῶσι κέντρα, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ συνέρχωνται οἱ ἔφεδροι ἑκάστης περιφερείας καὶ νὰ γυμνάζωνται· ἀλλ’ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ εὑρίσκῃ ἀνυπέρβλητον πρόσκομμα ἐν τῇ προτάσει ταύτῃ, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Δημητρακάκη, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν βλέπω κανὲν κώλυμα ὑφιστάμενον. Μὴ νομίσετε, κύριοι, ὅτι ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ψηφίζομεν, εἶναι νόμος μόνιμος, καὶ δὲν γνωρίζομεν ὁπόσοι καὶ ὁποῖοι Ὑπουργοὶ θὰ τὸν ἐφαρμόσουν· ἑπομένως ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν ὅλα τὰ μέτρα, ὅπως ἐξασφαλισθῶμεν κατὰ παντὸς κινδύνου καὶ κατὰ πάσης καταχρήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ πολιτικὸν συμφέρον ἢ ἡ κακὴ θέλησις δύναται νὰ ὠθήσῃ οἱονδήποτε Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν· δὲν ὁμιλῶ περὶ τοῦ παρόντος. Φρονῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι εἶναι λίαν ἐπικίνδυνον νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ νὰ κρατῇ ἐκ τῶν ἐφέδρων τῆς Μαντινείας τὸν Α εἰς τὴν Τρίπολιν, νὰ στέλλῃ δὲ τὸν Β εἰς τὴν Λακεδαίμονα καὶ τὸν Γ. εἰς τὴν Κέρκυραν ἢ τὴν Βόνιτσαν. Αὐτὸ, κύριοι, εἶναι πρᾶγμα πολὺ ἐπικίνδυνον, καὶ ὅπως εἶναι συντεταγμένον τὸ Νομοσχέδιον, ἀφίνει τὴν ἐλευθερίαν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ τοποθετῇ τοὺς ἐφέδρους εἰς ὅποιον μέρος θέλει. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι, ἐὰν δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἄλλο τι, πρέπει νὰ προσθέσωμεν εἰς τὸν νόμον τὴν διάταξιν, ὅτι οἱ εἰς τὸ αὐτὸ ὅπλον καὶ εἰς τὴν αὐτὴν Ἐπαρχίαν ἀνήκοντες πρέπει νὰ στέλλωνται εἰς τὸ αὐτὸ μέρος· τότε οἱ τῆς Ἐπαρχίας Λακεδαίμονος λ. χ. θὰ σταλῶσιν εἰς τὸ αὐτὸ τάγμα. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἐὰν δὲν θέλῃ νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, νὰ δεχθῇ τοὐλάχιστον τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δημητρακάκη.

§62ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν μέριμναν καὶ δι’ ὅσα ἐζήτησεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης καὶ ὁ κύριος βουλευτὴς Λακεδαίμονος· ἀλλὰ συγχρόνως νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι, ὁμιλοῦντες περὶ ἐφέδρων ὑπαγομένων εἰς δύω τάξεις, εἰς ἐφέδρους προϋπηρετήσαντας καὶ εἰς ἐφέδρους ἀπαλλαγέντας, πρέπει νὰ φροντίσωμεν δι’ ἀμφοτέρους. Ὡς φαίνεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐφρόντισε μόνον περὶ τῶν προϋπηρετησάντων, ἀλλὰ περὶ τῶν ἀπαλλαγέντων δὲν ἐφρόντισεν. Οἱ μὴ προϋπηρετήσαντες ἀνέρχονται εἰς 32,000 κατὰ τὴν κατάστασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν· ἀλλ’ ἐὰν προσθέσετε καὶ δύω σειρὰς, αἵτινες ἀπηλλάγησαν κατὰ τὰ δύω τελευταῖα ἔτη, ἀνέρχονται εἰς 42,000 ἢ 45,000, οἱ ἀπαλλαγέντες αὐτοὺς πῶς θὰ τοὺς γυμνάσετε; εἰς ποῖον ὅπλον θὰ τοὺς κατατάξετε; Εἰς τὸ 11 ἄρθρον γίνεται λόγος περὶ τῶν προϋπηρετησάντων, ὅτι τάσσονται εἰς τὸ ὅπλον, εἰς ὃ εἶχον προϋπηρετήσει, ἀλλ’ αὐτοὶ δὲν προϋπηρέτησαν. Λοιπὸν παρακαλῶ, ὅπως οἱ ἀπαλλαγέντες γυμνάζωνται εἰς τοὺς ἐμπέδους λόχους εἰς τὴν ἕδραν τοῦ αὐτοῦ Νομοῦ, συγχρόνως δὲ ὅτι δὲν κατατάσσονται εἰς ἄλλο ὅπλον ἢ τὸ πεζικὸν, διότι εἶναι ἐντελῶς ἀγύμναστοι.

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον, ὁρίζον τὰ τῶν ἀσκηθησομένων εἰς τὰ εἰδικὰ ὅπλα, περιωρίσθη εἰς μόνους τοὺς προϋπηρετήσαντας, καὶ τοῦτο ἦτο φυσικὸν, ἀπορῶ δὲ πῶς ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς περὶ τούτου ἔφερε παρατήρησιν, διότι μόνοι οἱ προϋπηρετήσαντες δύνανται νὰ ἀνήκωσιν εἰς τὰ εἰδικὰ ὅπλα καὶ νὰ κληθῶσιν ἑπομένως εἰς αὐτά. Οἱ ἀπαλλαγέντες, ὡς μὴ προϋπηρετήσαντες, δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι σύνδεσμόν τινα πρὸς τὰ εἰδικὰ ὅπλα, δι’ ὃν νὰ κληθῶσιν εἰς αὐτά. Περὶ δὲ τῶν μὴ καλουμένων εἰς τὰ εἰδικὰ ὅπλα, ἀλλ’ ἀσκουμένων εἰς τὸ πεζικὸν, αὐτὴ αὕτη ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν ἐν τέλει εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι μέγιστος θὰ ἦναι ὁ ἀριθμὸς τῶν κληθησομένων εἰς ἀσκήσεις, ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον νὰ κανονίσωμεν ἀπὸ τοῦδε τὸν τρόπον τῆς κατατάξεως αὐτῶν, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ γινώσκωμεν, ἐὰν ὁ ἀριθμὸς δὲν θὰ ἦναι ἀνώτερος ἐκείνου, τὸν ὁποῖον δύνανται νὰ περιλάβωσι τὰ κατὰ τόπους τάγματα. Ὁ κανὼν οὗτος, ὅστις κατ’ ἀρχὴν εἶναι ὀρθὸς, ἐφηρμόσθη κατὰ τὸ πλεῖστον καὶ εἰς τὰς κατατάξεις τῶν ἐτησίων κληρούχων. Ἐγένετο φροντὶς ὅπως ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον ἀπομακρύνωνται οὗτοι ἀπὸ τῶν ἑστιῶν αὐτῶν· εἰς τοιοῦτον δὲ βαθμὸν ἐλήφθη περὶ τούτου φροντὶς, ὥστε πρὸ ὀλίγου, νομίζω, αὐτὸ τοῦτο ἐγένετο ἀντικείμενον μομφῆς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ληφθέντος τοῦ παραδείγματος ἐκ Ζακύνθου· ἀλλ’ ὁ λαβὼν ἐκεῖθεν τὸ παράδειγμα δὲν εἶπεν, ὅτι τὸ αὐτὸ ἐγένετο πανταχοῦ, ὅτι οὐδεμία ἐξαίρεσις ἐγένετο, ἐκτὸς μόνον ὅταν οἱ ἀριθμοὶ ἦσαν τοσοῦτον μεγάλοι, ὥστε ἐδέησε νὰ μετακινήσωμεν ἀπὸ τῶν ταγμάτων, τῶν οὕτω πασχόντων πληθώραν, εἰς ἄλλα τάγματα περιέχοντα μικρότερον ἀριθμόν. Αὐτὸ τοῦτο συνέβη ἐν Θεσσαλίᾳ. Ἐν Θεσσαλίᾳ ἐπληρώθησαν αἱ τάξεις, καὶ ἐδέησε τινὰς ἐκ τῶν καταταχθέντων νὰ ἀποστείλωμεν ἀλλαχοῦ· ἐλήφθη ὅμως πρόνοια, ὅπως ἀποσταλῶσιν ὅσον ἔνεστιν ὀλιγώτερον μακράν. Ἀφοῦ πρῶτον ἀπὸ τάγματος εἰς τάγμα ἐντὸς τῆς Θεσσαλίας ἐγένετο ἡ μετάθεσις, κατόπιν προέβημεν εἰς ἀποστολὴν ἀνδρῶν εἰς Λαμίαν καὶ εἰς Χαλκίδα. Δὲν πιστεύω δὲ, ὅτι ὑπάρχει κίνδυνος νὰ μὴ ἀκολουθῆται ὁ κανὼν οὗτος πάντοτε, καὶ ἐὰν μὴ ἀναγραφῇ ἐν τῷ νόμῳ. Ἐὰν ὅμως ἀναγραφῇ ἐν τῷ νόμῳ, τί θὰ γείνῃ, ὅταν παρουσιασθῇ τοιοῦτος πλεονασμός; Ἐὰν δὲ παρουσιάζηται τοιοῦτος πλεονασμός, προκειμένου περὶ κατατάξεως μιᾶς ἡλικίας, τῆς τῶν κληρωτῶν, πόσον πιθανώτερον, ἢ μᾶλλον πόσον βεβαιότερον δὲν εἶναι, ὅτι τὸ κακὸν τοῦτο θὰ παρουσιασθῇ, ὅταν πρόκηται περὶ κατατάξεως πέντε ἡλικιῶν, ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ κατάταξις δὲν γείνῃ, ὅπως ἐπιτρέπει τὸ ἄρθρον 7, εἰς δύω τμήματα; Ὡς εἶπον λοιπὸν, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀφήσωμεν κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν ἐλευθέραν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐφαρμόσῃ τὰ τοῦ νόμου, ὅπως αἱ περιστάσεις ἐπιτρέπουσιν, ἵνα ὁδηγηθῶμεν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς εἰς τὰ τοῦ ὁριστικοῦ νομοθετικοῦ κανονισμοῦ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου θεωρεῖ, ὅτι πρέπει τὰ εἰδικὰ ὅπλα νὰ μὴ ὦσι συγκεντρωμένα, καὶ νὰ μὴ ὦσι συγκεντρωμένα ἰδίως ἐν Ἀθήναις· αἱ δύω αὗται γνῶμαι εἶναι διακεκριμέναι ἀπ’ ἀλλήλων· δύναταί τις νὰ συμφωνήσῃ πρὸς αὐτὸν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὦσι τὰ ὅπλα συγκεντρωμένα ἐν Ἀθήναις, ἀλλὰ νὰ μὴ συμφωνῇ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὦσι συγκεντρωμένα, ὅταν μάλιστα ὅλον τὸ μηχανικὸν ἀποτελῇ ἓν σύνταγμα. Οἱ φρονοῦντες, ὅτι ὁ στρατὸς ἡμῶν πρέπει νὰ ἦναι ὠργανωμένος κατὰ συντάγματα, βεβαίως φρονοῦσι τοῦτο περισσότερον, προκειμένου περὶ τοῦ μηχανικοῦ. Ἐὰν δὲ παραδέχωνται τὴν ἀρχὴν τῶν συνταγμάτων εἰς τὸ μηχανικὸν, προτείνοντες τὸν ἀποχωρισμὸν ἑνὸς τάγματος αὐτοκεφάλου, ἀναιροῦσι τὴν ἀρχὴν ὑπὲρ ἧς ἀγωνίζονται.

§64ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἕδρα τοῦ τάγματος ἠμπορεῖ νὰ ἦναι ἡ Λάρισσα.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι ὑπάρχουν ἐν τῇ ὑμετέρᾳ γνώμῃ δύω ἰδέαι, ἡ μία ἰδέα συγκεντρώσεως ἐν Ἀθήναις, καὶ ἡ ἄλλη ἀφορῶσα ἀπολύτως εἰς τὴν συγκέντρωσιν· ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχῃ συγκέντρωσις, εἴτε ἐν Ἀθήναις εἶναι, εἴτε ἐν Λαρίσσῃ, ἡ δυσκολία εἶναι ἡ αὐτὴ, μάλιστα προκειμένου περὶ Πελοποννησίων εἶναι μεγαλειτέρα, ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν· διότι τότε θὰ ἀναγκασθῶσι νὰ ὁδεύσωσι μέχρι Λαρίσσης. Τί θέλομεν δυνηθῆ νὰ πράξωμεν ἐν τῷ μέλλοντι, ἵνα συνδυάσωμεν τὰ τῆς τοποθετήσεως τοῦ στρατοῦ πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ νέου συστήματος, τοῦτο εἶναι ἀδύνατον νὰ τὸ καθορίσωμεν ἀπὸ τοῦδε, καὶ ἐνόσῳ τοῦτο εἶναι ἀδύνατον, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ περιλάβωμεν διατάξεις περιοριστικὰς ἐν τῷ νόμῳ.

§66ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἄρθρον μὲ φέρει εἰς νέαν τινὰ παρατήρησιν. Κατὰ τὸ ἄρθρον οἱ ἔφεδροι πάντες ὀφείλουσι νὰ προσέλθωσιν εἰς τὸ στρατολογικὸν Γραφεῖον. Μεταξὺ αὐτῶν θὰ ὑπάρχωσι καὶ ἀνίκανοι πρὸς πᾶσαν ὑπηρεσίαν, καταστάντες τοιοῦτοι μετὰ τὴν ἀφυπηρέτησίν των, ἢ μετὰ τὴν τελευταίαν ἄσκησιν τῆς ἐφεδρείας. Περὶ τῆς ἐξετάσεως καὶ βεβαιώσεως τῆς ἀνικανότητος αὐτῆς ὁρίζει ἄλλο ἄρθρον τοῦ ἑτέρου Νομοσχεδίου, ἀλλ’ ὑποθέτω, ὅτι θὰ παρουσιάζηται καὶ πλῆθος ἐφέδρων, οἵτινες δὲν εἶνε ἀνίκανοι ἐντελῶς, ἀλλὰ προσκαίρως μόνον· διότι ἀσθενοῦντες κατὰ τὴν ἐποχὴν τῶν προσκλήσεων, δὲν δύνανται ἀπολύτως ἢ ἄνευ κινδύνου νὰ προσέλθωσι. Θὰ ἐπιτραπῇ ὁ λόγος τῆς ἀσθενείας αὐτῆς καὶ ποία διαδικασία θὰ ἐφαρμοσθῇ διὰ τὴν πιστοποίησιν τῆς ἀσθενείας αὐτῶν; Ἀφοῦ δ’ οἱ μὴ προσερχόμενοι κατὰ τὰς ἀσκήσεις θὰ τιμωρῶνται κατὰ τὸν νόμον, πρέπει ἀπὸ τοῦδε νὰ σκεφθῶμεν καὶ νὰ μὴ ἀφήσωμεν νὰ ἐπιβάλλωνται ποιναί, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ἐν τῷ νόμῳ οὐδὲν ἀπαντᾷ περὶ τούτου. Πιθανὸν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργὸς νὰ μοὶ ἀντιτάξῃ τὸν αὐτὸν συλλογισμὸν, τὸν ὁποῖον ἀντέταξε διὰ τὰ στηρίγματα οἰκογενειῶν, ὧν τὴν ἀπαλλαγὴν ἐκ τῶν ἀσκήσεων ἐζήτησα, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι διά τινας καταχρήσεις νὰ γείνῃ ἡ ἐξαίρεσις κανών. Προτιμότερον νὰ ἀνεχθῇ τις τινὰς καταχρήσεις, παρὰ νὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα εἰς τὴν χωροφυλακὴν νὰ ἀποσπᾷ διὰ τῆς βίας τοὺς ἀσθενεῖς ἐφέδρους ἀπὸ τῆς κλίνης. Περὶ τούτου νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ σκεφθῇ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργὸς, καὶ ἢ νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις, ὅτι τοῦτο, ὅπερ λέγω, ἐννοεῖ, ἢ ἐν τῷ νόμῳ αὐτῷ νὰ κανονίσῃ τὰ περὶ τούτου.

§67ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν ἡ παρατήρησις ἀφορᾷ εἰς τοὺς ἀνικάνους, κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ νόμου οἱ ἀνίκανοι οὗτοι δύνανται νὰ παρουσιασθῶσιν εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια καὶ πρὸ τῆς ἐποχῆς. Ἐὰν ὅμως ἀφορᾷ εἰς τοὺς μὴ ἔχοντας διαρκῆ ἀνικανότητα, ἀλλ’ ἐκ τυχαίας περιστάσεως, ἐκ παροδικῆς ἀσθενείας μὴ δυνηθέντας νὰ παρουσιασθῶσι, δὲν βλέπω τὸν λόγον, δι’ ὃν ὡς πρὸς τούτους δὲν δυνάμεθα νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια. Ἄλλως, ἡ πρακτικὴ μέχρι τοῦδε δὲν ἔδωσεν ἀφορμὴν νὰ δυσπιστῶμεν πρὸς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια· ἐξ ἐναντίας νομίζω, ὅτι ἡ ἐν γένει ὑπηρεσία αὐτῶν ὑπῆρξε τοιαύτη, ὥστε νὰ παράσχῃ πεποίθησιν, ὅτι ἐργάζονται ἐν εἰλικρινείᾳ. Τούτου ἕνεκα νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει περίστασις, ἵνα λάβωμεν εἰδικὴν πρόνοιαν.

§68ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ κ. Δεληγεώργης λέγει πόθεν θὰ προέρχεται ἡ βεβαίωσις τῆς ἀσθενείας...

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο εἶναι ἀδύνατον νὰ κανονισθῇ.

§70ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νὰ ἀπαλλάσσωνται οἱ ἀδυνατοῦντες νὰ προσέλθωσι, βεβαίως εἶναι δίκαιον· νομίζω δὲ, ὅτι δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 100 τοῦ νόμου τοῦ 1878, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἀδυνατοῦντες νὰ προσέλθωσιν ἕνεκα ἀνωτέρας βίας καὶ ἀνεξαρτήτως τῆς θελήσεώς των, δικαιολογοῦνται καὶ πέραν τῆς προθεσμίας. Αὐτὴν τὴν διάταξιν ἐννοεῖ ἐφαρμοζομένην ἀπὸ τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, ἐνῷ μέχρι τοῦδε ἀπεφάσιζεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν;

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι ἐν τῷ νόμῳ, ἐν ἄρθρῳ 4.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρεῖς τροπολογίαι ἐπροτάθησαν, περὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Ὁ μὲν βουλευτὴς Ἀττικῆς ἐπρότεινε νὰ προσέρχωνται εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Νομοῦ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Ἔρχεται ἡ δευτέρα πρότασις τοῦ κ. βουλευτοῦ Οἰτύλου, ὁ ὁποῖος ἐζήτησε νὰ ὁρισθῶσιν ἐν τῷ νόμῳ σημεῖα...

§73ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἔφερε πρότασιν· ἁπλῶς ἐζήτησε νὰ ὁρίσῃ ἡ Κυβέρνησις· ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ τὸ πράξῃ, δὲν ὑπάρχει πρότασις τοιαύτη.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔρχεται λοιπὸν ἡ ἄλλη πρότασις, τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ κ. Δημητρακάκης, δηλαδὴ νὰ ἀντικατασταθῇ τὸ «προσδιορίζει ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν», «οἱ εἰς τὰ αὐτὰ ὅπλα ἀνήκοντες ἐκ μιᾶς Ἐπαρχίας ἀποστέλλονται εἰς τὸ αὐτὸ σῶμα». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ κείμενον τοῦ ἄρθρου 7 ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 8.

§75ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει).

§76Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι δίκαιον, ὅπως ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δεχθῇ μικράν τινα τροποποίησιν, ἵνα ὄχι μόνον οἱ δηλοῦντες τὴν πρόθεσιν ταύτην πρὸ ἑνὸς ἔτους ἐκγυμνάζωνται, ἀλλὰ καὶ οἱ ἔφεδροι, οἱ ὁποῖοι δηλοῦσιν, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἐκγυμνάζωνται κατὰ τὸ ἔτος, καθ’ ὃ ἐκλήθησαν, ἄνευ μεγίστης βλάβης τῶν οἰκογενειακῶν ἢ ἐμπορικῶν καὶ βιομηχανικῶν αὐτῶν συμφερόντων, πειστικῶς βεβαιουμένης, καὶ τοῦ ἐπαγγέλματός των, δύνανται νὰ ἐκγυμνάζωνται τὸ ἀμέσως ἑπόμενον ἔτος· τοῦτο δὲ ν’ ἀποδεικνύηται δι’ ἀποφάσεως τοῦ οἰκείου Δημοτικοῦ Συμβουλίου.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται προσθήκη εἰς τὸ ἄρθρον, καθ’ ἣν οἱ μὴ δυνάμενοι νὰ ἐκγυμνάζωνται καθ’ ὃ ἔτος καλοῦνται, νὰ δύνωνται ν’ ἀσκῶνται κατὰ τὸ ἑπόμενον. Οἱ δεχόμενοι αὐτὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη. (Εἶτα γίνεται δεκτὸν τὸ 8 ἄρθρον ὡς ἔχει).

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 9.

§79ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει).

§80Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι τὸ ἄρθρον 9 περιέχει διάταξιν ἀληθῶς δρακόντειον, καὶ πιστεύω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν, οὐδὲ δίκαιον νὰ ψηφισθῇ ὡς ἔχει· διότι κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο ἀρκεῖ νὰ εὑρεθῇ πολίτης τις ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ καθ’ ἃς ἡμέρας προσεκλήθη εἰς ἀσκήσεις ἢ ἐφεδρεία, ὥστε, ἐπανερχόμενος εἰς τὴν ἡμεδαπὴν, νὰ ὑπηρετήσῃ τὸν μέγιστον ὅρον τῶν 40 ἡμερῶν ἐφ’ ὅσας περιόδους ἔλειψε κατὰ τὴν σύγκλησιν τῆς ἐφεδρείας, ἐνῷ πιθανὸν ἡ ἐφεδρεία νὰ μὴ ἠσκήθη ἐπὶ 40 ἡμέρας, ἀλλ’ ἐπὶ ἐλάσσονας. Λέγω, ὅτι ἡ διάταξις εἶναι δρακόντιος, διότι πιθανὸν ὁ πολίτης, ὅστις εὑρέθη εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, νὰ εὑρέθη ἐκεῖ πρὸ τῆς συγκλήσεως τῆς ἐφεδρείας, διὰ τίνα λοιπὸν λόγον, ἐπανερχόμενος ἐνταῦθα, ἐνῷ δὲν γίνεται ἔνοχος ἀδικήματός τινος, νὰ ὑποβληθῇ εἰς ὑπηρεσίαν ἀνωτέραν ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπεβλήθησαν οἱ εὑρεθέντες ἐν τῇ ἡμεδαπῇ; Πιστεύω, ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ ὑπηρετήσῃ καὶ οὗτος ἐπὶ τοσαύτας ἡμέρας, ἐφ’ ὅσας ἠσκήθησαν οἱ ἄλλοι ἔφεδροι, καὶ νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰς τὸν ὁποῖον ἀπεδόθησαν τόσα ἄλλα ὀνόματα, Πομπήϊος, Ἀλέξανδρος, δὲν θὰ ζητήσῃ νὰ κληθῇ καὶ Δράκων.

§81ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι δικαία ἡ πρότασις, διότι ἀφοῦ διὰ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου ἀπαλλάσσονται προσωρινῶς τῶν ἀσκήσεων οἱ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν διαμένοντες ἔφεδροι, ἄδικον εἶνε νὰ τιμωρῶνται, καίτοι μὴ καλούμενοι προσωρινῶς ν’ ἀσκηθῶσι. Δυνατὸν νὰ γείνῃ κατάχρησις, καί τινες εὑρισκόμενοι ἐν τῇ ἡμεδαπῇ, ὅπως ἀποφύγωσι τὰς ἀσκήσεις, νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, ἀλλὰ δὲν πρέπει, νομίζω ἕνεκα τῶν ὀλίγων, οἱ ὁποῖοι πιθανὸν νὰ ποιήσωσι τὴν κατάχρησιν ταύτην, νὰ ὑποχρεώσωμεν μὲ τοιαύτην βαρεῖαν ὑποχρέωσιν ὅλους.

§82ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ διάταξις αὕτη τοῦ νόμου καθιεροῖ ἀληθῶς, ὅτι ὁ ἐκτὸς τοῦ Κράτους διαμένων ὑποχρεοῦται, ὅταν ἔλθῃ, νὰ ὑποβληθῇ εἰς ἀσκήσεις. Δύναται νὰ συμβῇ ὥστε νὰ ᾖναι εὐκολωτέρα εἰς τὸν ἐκτὸς τοῦ Κράτους ἢ εἰς τὸν ἐντὸς αὐτοῦ διαμένοντα ἡ ἔγκαιρος προσέλευσις καὶ ὅμως ἐν τῷ γενικῷ μέτρῳ ἐκρίθη πρέπον νὰ δοθῇ εἰς ἐκεῖνον ἄδεια, ἵνα ἀναβάλῃ τὴν ἔλευσίν του· ἀλλ’ ἐὰν ἡ ἄδεια αὕτη ἐδίδετο ἄλλως ἢ ἐπὶ τῷ ὅρῳ τῆς μακροτάτης ὑπηρεσίας, ἴσως θὰ ἐγίνετο ἐνίοτε κατάχρησις τῆς ἀδείας ταύτης. Εἰς τοῦτο ἄρα εἶναι χρήσιμος ἡ διάταξις, ἥτις εἶναι καὶ δικαία, ἀφοῦ εἶναι ἀντάλλαγμα παρεχομένης εὐκολίας ὅτι ἐὰν δύνηται νὰ ἐπανέλθῃ ὁ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ διαμένων, δὲν θὰ ἀμελήσῃ νὰ ἐπανέλθῃ, ὁ δ’ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ διαμένων δὲν θέλει ἀπέλθει σκοπίμως εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἀμφότεροι, ἵνα ἀποφύγωσι τὴν αὔξησιν τῆς ὑποχρεώσεώς των, θέλουσι προτιμήσει ν’ ἀσκηθῶσι καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ ἄσκησίς των θὰ ᾖναι εὐκολωτέρα εἰς τὸ Κράτος καὶ ὀλιγοδαπανωτέρα, ἢ ἂν ἠσκοῦντο, ὁπόταν εἰς ἕκαστον αὐτῶν ἀρέσκῃ.

§83ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑποχρέωσις ὑπάρχει πρὸς ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ διὰ τὰς ἀσκήσεις λέγει τὸ ἄρθρον, ὅτι ἀπαλλάσσονται προσωρινῶς· ἀφοῦ δὲν λέγει ὅτι καὶ αὐτοὶ προσκαλοῦνται καὶ ὑποχρεοῦνται ἑκάστοτε ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ νὰ προσέρχωνται εἰς τὰς ἀσκήσεις, εὑρίσκετε δίκαιον νὰ ἐπιβάλληται καὶ ποινή; Τοῦτο θὰ τὸ ἐνόουν, ἂν ἔλεγε τὸ ἄρθρον ὅτι καὶ αὐτοὶ ὑποχρεοῦνται νὰ προσέρχωνται.

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ καταπίεσις εἶναι ἐν τῇ φράσει, οὐχὶ ἐν τῇ ἐννοίᾳ· ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν τὸ αὐτὸ κατὰ τὸν ἄλλον τρόπον, ἐπροτιμήθη ὅμως νὰ ῥηθῇ κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον, ἵνα μὴ νομίζωσιν οἱ ἐκτὸς τοῦ Κράτους διαμένοντες ὅτι παρανομοῦσι. Εἶναι κακὸν νὰ συνειθίσωσιν οὗτοι εἰς τὴν ἰδέαν, ὅτι παρανομοῦσι καὶ ὅτι μὴ προσερχόμενοι εἰς τὰς ἀσκήσεις παραβαίνουσι νόμον τῆς πατρίδος των.

§85ΡΑΛΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι διὰ τοῦ ἄρθρου 9ου, ὅπως εἶναι συντεταγμένον καὶ τὸ πρῶτον καὶ τὸ δεύτερον ἐδάφιον αὐτοῦ, θὰ φθάσωμεν ἀκριβῶς εἰς τὸ ἀντίθετον ἀποτέλεσμα ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἐπεδίωξαν οἱ συντάκται αὐτοῦ. Θὰ ἐξαναγκασθῶσι πάντες οἱ Ἕλληνες, οἱ βιοῦντες εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, εἰς ἀειφυγίαν· διότι εἶναι ἀδύνατον ὅσῳ φιλοπάτριδες καὶ ἂν ὑποτεθῶσιν οἱ ἐγκατεστημένοι εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν καὶ διαμένοντες ἐν αὐτῇ χάριν τῆς ἐμπορίας των ἢ τῆς βιομηχανίας των ἐπὶ ἓξ ἢ ὀκτὼ ἔτη, νὰ προσέλθωσιν ἐνταῦθα, ὅπως ὑπηρετήσωσιν ἐπὶ 120 ἢ 160 ἡμέρας. Θὰ ἔχητε Ἕλληνας, οἱ ὁποῖοι καταδικάζονται εἰς ἀειφυγίαν ἕνεκα καὶ τοῦ αʹ. καὶ τοῦ βʹ. ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 9· διότι τὸ ἄρθρον 9 τοῖς ἀπαγορεύει ἐπὶ ποινῇ ἀμέσου κατατάξεως εἰς τὸν Στρατὸν, καὶ ἂν οἱ ἔφεδροι δὲν ἐκγυμνάζωνται πλέον, τοῖς ἀπαγορεύει νὰ θέσωσι τὸν πόδα των ἐπὶ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους, καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν αἱ ὑποθέσεις των ἤθελον τοὺς ὑποχρεώσει νὰ διαβῶσιν ἁπλῶς ἐκ τοῦ λιμένος τοῦ Πειραιῶς ἢ ἄλλου Ἑλληνικοῦ, ὑπόκεινται εἰς τὴν ποινὴν τοῦ φυγοστράτου ἢ τοῦ ἀνυποτάκτου. Καὶ γνωρίζετε ποία εἶναι ἡ ποινὴ αὕτη; ἀνέρχεται ἀπὸ ἑνὸς εἰς τρία ἔτη. Διὰ τοιούτων ὑποχρεώσεων καὶ τοιούτων ποινῶν θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀντίθετον ἀποτέλεσμα τοῦ ἐπιδιωκομένου καὶ θὰ ἐξαναγκάσωμεν πάντας τοὺς Ἕλληνας τοὺς χάριν τοῦ ἐμπορίου των ἢ τῆς βιομηχανίας των, καὶ χάριν τῆς πατρίδος των διαμένοντας εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, νὰ μὴ προσέλθωσι ποτὲ πλέον εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§86Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν νομίζω, ὅτι τὰ Νομοσχέδια τὰ εἰσαγόμενα εἰς τὴν Βουλὴν, ἀποτελοῦσιν ἕνα θόλον, ἐκ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ πιστεύῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἀρκεῖ νὰ γείνῃ πρότασις, ὅπως μικρός τις λίθος ἀφαιρεθῇ, καὶ τότε τὰ Νομοσχέδια θέλουσι πέσει· διότι νομίζω, ὅτι τότε οὐδεμίαν βάσιν, οὐδεμίαν ἀξίαν ἔχουσι. Δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ πιστεύῃ ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἐξ ἐπαγγέλματος πᾶσαν πρότασιν πρέπει νὰ τὴν ἀποκρούῃ, διότι τότε δὲν πρόκειται νὰ συζητῶμεν περὶ βελτιώσεως νόμου, ἀλλὰ νὰ παραδεχώμεθα ἁπλῶς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ, ὅτι εἶνε ἀλάνθαστον. Ποῖοι εἶνε αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι διατρίβουσι κατὰ μέγα μέρος εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, καὶ οἱ ὁποῖοι, ὑποθέτει ὁ νομοθέτης, ὅτι δὲν θὰ προσέλθωσιν; Εἶνε οἱ ἔμποροι, οἱ βιομήχανοι, οἱ ναῦται, ἡ λογία νεολαία τοῦ ἔθνους, οἵτινες διατρίβουσιν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν διὰ μεγάλας καὶ σπουδαίας ὑποθέσεις. Ποία εἶνε ἡ μεγαλειτέρα βλάβη; Δὲν εἶνε νομίζετε νὰ ἐπιβάλληται εἰς αὐτοὺς ἡ ποινὴ αὕτη, οἵτινες οὐδόλως ἔπταισαν, ἀλλ’ εὑρέθησαν ἴσως πολὺ πρὶν ἢ ἐκδοθῇ τὸ Διάταγμα περὶ ἀσκήσεων τῆς ἐφεδρείας εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, χάριν τοῦ ἐπαγγέλματος αὐτῶν τοῦ βιοποριστικοῦ, ἢ τῆς ἀναπτύξεως αὐτῶν; Δὲν νομίζετε, ὅτι εἶνε μεγαλειτέρα βλάβη νὰ ἀναγκάζωμεν αὐτοὺς νὰ διακόψωσιν ὅλα αὐτὰ τὰ στάδια, τὰ ὁποῖα ἐπιφέρουσι καὶ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς Πολιτείας, ἵνα ἔλθωσιν ἐνταῦθα καὶ ὑποβληθῶσιν εἰς μίαν ποινὴν ἄδικον; Νομίζω, ὅτι εἶνε ὅλως ἀνεπιεικὲς καὶ ἄδικον τοῦτο, καὶ πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν θὰ θελήσῃ νὰ ἐπιμείνῃ εἰς αὐτό.

§87ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς νομίζει, ὅτι ἀποκρούομεν τὴν γνώμην του, καίτοι εἶναι λογικὴ, διότι νομίζομεν, ὅτι πρέπει νὰ ὑποστηρίζωμεν πᾶν τὸ παρ’ ἡμῶν προτεινόμενον. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὸν κ. βουλευτὴν, ὅτι, ὅταν προτείνῃ τι λογικὸν, θέλομεν τὸ παραδεχθῇ (θόρυβος)· ἡ δὲ παρατήρησις τοῦ κ. βουλευτοῦ, ἡ ἀφορῶσα εἰς τοὺς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ διαμένοντας, δεικνύει, ὅτι ἐκτιμᾷ τὴν διάταξιν ταύτην τοῦ νόμου ὅλως διαφόρως, ἢ ὅπως ἐξετιμήσαμεν αὐτὴν ἡμεῖς. Οἱ λόγοι, δι’ οὓς περιελάβομεν ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ τὴν διάταξιν, δὲν εἶναι ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους αὐτὸς ὑποθέτει. Ὁ κ. βουλευτὴς ὑποθέτει, ὅτι ἡμεῖς περιελάβομεν διατάξεις, ἀπαλλαττούσας τοὺς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ διαμένοντας Ἕλληνας, διότι αἱ ὑποθέσεις αὐτῶν εἶναι τοιαύτης φύσεως, ὥστε δὲν τοῖς ἐπιτρέπουσι νὰ ἔλθωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Δὲν ἔχω λόγον τινὰ, ἵνα ὑποθέτω, ὅτι αἱ ὑποθέσεις τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἔχουσι σχετικῶς πρὸς τὸ πρόσωπον σπουδαιότητα μεγαλειτέραν τῶν ἐν τῇ ἡμεδαπῇ· ὑποθέτω μάλιστα, ὅτι μεγαλειτέραν δυσχέρειαν αἰσθάνεται ὁ χωρικὸς, ὁ μὴ ἔχων σπουδαίας ὑποθέσεις, ἀπολύτως ἐξεταζομένας, ἵνα ἐγκαταλίπῃ τὴν ἑστίαν του καὶ προσέλθῃ πρὸς ἄσκησιν, ἢ ὁ πλούσιος ἔμπορος, ὁ ἔχων τὰ μέσα, ἵν’ ἀντικαταστήσῃ ἄλλον εἰς τὸ ἔργον του, ὁ ἔχων γραφεῖον, δυνάμενον νὰ λειτουργήσῃ καὶ ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν ἄλλων, καὶ ἔχων τὰ χρηματικὰ κεφάλαια, ἵνα ἔλθῃ καὶ συντηρηθῇ ἐνταῦθα, διαρκούσης τῆς ἀσκήσεως ἀλλὰ τὴν ἄδειαν ἐδώκαμεν, διότι ἡ ἀπόστασις ἀπὸ τῆς χώρας δύναται νὰ καθιστᾷ εἰς τὸν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ διαμένοντα σπουδαῖον νὰ ἔχῃ τὴν ἐκλογὴν τοῦ χρόνου. Δὲν ἐννοοῦμεν οὐδόλως, ὡς ὑπέθεσεν ὁ ἕτερος ἐξ Ἀττικῆς κ. βουλευτὴς, ὅτι πρέπει ν’ ἀπαλλάξωμεν αὐτὸν τῆς ὑποχρεώσεως, ἀλλ’ ἐνομίσαμεν ὅτι, ἐπειδὴ οὗτος πρέπει νὰ ἔλθῃ ἀπὸ τόπον μεμακρυσμένον, καὶ ἑπομένως ἡ ὑποχρέωσις δι’ αὐτὸν εἶναι πολυχρονιωτέρα, πρέπει νὰ τῷ ἐπιτρέψωμεν νὰ ἐκλέξῃ τὴν ἐποχὴν, ἀλλὰ νὰ τὴν ἐκλέξῃ μεταξὺ τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης ὑποχρεώσεως. Ἂν δὲν κατορθώσῃ ἐν διαστήματι δύω ἐτῶν νὰ εὕρῃ τὴν κατάλληλον στιγμήν, ἵνα ἐκπληρώσῃ τὴν ὑποχρέωσίν του, οὐδόλως νομίζομεν, ὅτι ἡ ἐπιείκεια ἐπιβάλλει ἡμῖν ὑποχρέωσιν, ἵνα τὸν ἀπαλλάξωμεν ἐκ τῆς δευτέρας ὑποχρεώσεως, ἢ καὶ πάλιν ἐκ τῆς τρίτης. Ἐὰν ἐπαναλάβῃ τὴν ἀπουσίαν, νομίζομεν, ὅτι πρέπει νὰ φανῶμεν αὐστηροὶ, διότι σκοπὸς τοῦ νόμου δὲν εἶναι νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς αὐτὸν ν’ ἀναβάλῃ ἐπὶ πλέον μιᾶς περιόδου τὴν ἔλευσίν του. Νομίζω, ὅτι τὴν διάταξιν ταύτην τοῦ νόμου διὰ νὰ ἐκτιμήσωμεν πρεπόντως, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἐν ἀντιπαραβολῇ πρὸς τὰς σχετικὰς διατάξεις ξένων νομοθετημάτων, ἀλλὰ τοιαύτας δὲν εὑρίσκω, διότι πάντες οἱ ξένοι νόμοι, οἱ ἀφορῶντες εἰς τὸ σύστημα τῆς γενικῆς στρατολογίας καὶ τῆς πρὸς ταύτην συνδεομένης ἐφεδρείας, ἐπιβάλλουσι πλήρη τὴν ὑποχρέωσιν εἰς τὸν διαμένοντα ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, οἵαν καὶ εἰς τὸν διαμένοντα ἐν τῷ ἐσωτερικῷ. Δὲν πρέπει νὰ φρονῶμεν, ὅτι οἱ Γερμανοὶ ἰδίως δὲν ἔχουσιν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ πολίτας, οἵτινες ἐπίσης σπουδαῖα διαχειρίζονται συμφέροντα, ὅσον καὶ οἱ Ἕλληνες. Ἡμεῖς πολλάκις παρέστημεν ἐνταῦθα μάρτυρες τῆς ἀναχωρήσεως ξένων, διότι ἐκληροῦντο εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ τῆς πατρίδος των, ἢ ἐκαλοῦντο εἰς τὰς ἀσκήσεις τῆς ἐφεδρείας, καὶ νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει παράδειγμα Γερμανοῦ, διαμένοντος ἐν Ἑλλάδι, ὅστις δὲν ἀνεχώρησεν ἐγκαίρως, ἵνα καταταχθῇ ἢ παρευρεθῇ εἰς τὰς ἀσκήσεις, καθ’ ἣν ἡμέραν ὥριζεν ὁ νόμος. Δὲν δυνάμεθα δυστυχῶς ἐνταῦθα νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν νόμον μετὰ τῆς αὐτῆς αὐστηρότητος, μεθ’ ἧς δύνανται νὰ ἐφαρμόσωσιν αὐτὸν οἱ Γερμανοὶ, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ τὸν ἐφαρμόσωμεν διὰ λόγον τινά, ὁ ὁποῖος δὲν περιποιεῖ τιμὴν μεγάλην εἰς ἡμᾶς· διότι, ἂν ἠθέλομεν εἰπεῖ, ὅτι ὁ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ εἶναι ὑπόχρεως νὰ ἔλθῃ νὰ ὑπηρετήσῃ μετὰ τῶν ἄλλων συνεπαρχιωτῶν του, διατρέχομεν τὸν κίνδυνον, κατὰ γενικὸν κανόνα, νὰ ἴδωμεν τὴν τοιαύτην διάταξιν παραβιαζομένην, ἀλλ’ ἀναγκασθέντες ν’ ἀναγνωρίσωμεν κανόνα ἐξαιρετικόν, θέτομεν καὶ περιορισμούς· δὲν δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἔσχατον σημεῖον, χαρακτηρίζοντες ὡς ἀδίκημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον, ἂν περιέχῃ τι ἄτοπον, τὸ περιέχει ἐν τῇ ἄκρᾳ αὐτοῦ ἐπιεικείᾳ.

§88ΡΑΛΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς ἐλησμόνησεν ἐντελῶς τὸν χαρακτῆρα τοῦ Ἔθνους ἡμῶν· ἐλησμόνησεν, ὅτι πρόκειται περὶ ἐθνικότητος κοσμοπολιτικῆς, καὶ ὅτι ἤθελεν εἶναι τὸ μεγαλείτερον δυστύχημα διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἐὰν ἤθελεν ἔχει τοὺς νόμους τῆς Ρωσσίας, οἱ ὁποῖοι ἀπαγορεύουσιν εἰς τοὺς ὑπηκόους Ρώσσους νὰ ἐξέρχωνται τῆς Ἐπικρατείας ἄνευ τῆς ἀδείας τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἕνεκα τοῦ νόμου τούτου ἢ οἱ συμπολῖται ἡμῶν δὲν θὰ τολμῶσι νὰ ἐξέρχωνται τῶν ὁρίων τῆς Ἑλλάδος, ἢ ἅπαξ ἐξερχόμενοι, δὲν θὰ ἐπανέρχωνται. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐλησμόνησε νὰ πραγματευθῇ καὶ τὴν δευτέραν παράγραφον τοῦ ἄρθρου, καθ’ ἣν καὶ ἐκεῖνος, ὅστις δὲν ἐπανέρχεται ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ διέρχεται ἁπλῶς ἐξ αὐτῆς, μεταβαίνων εἰς ἕτερον τόπον πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει, καταδιώκεται. Καὶ οὗτος κατὰ τὴν δευτέραν παράγραφον τοῦ ἄρθρου 9 καταδικάζεται ὡς ἀνυπότακτος εἰς 1–3 ἐτῶν φυλάκισιν. Ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς φείδεται περισσότερον τῶν χωρικῶν Μεσολογγίου ἀπὸ τῶν Ἑλλήνων ἐκείνων, οἵτινες διατρέχουσι τὴν ἀλλοδαπὴν καὶ τὰς θαλάσσας, ὅπως δημιουργήσωσι περιουσίαν χάριν τῆς οἰκογενείας των, ἀλλὰ καὶ χάριν τῆς πατρίδος των· ἐγὼ ὅμως φείδομαι μᾶλλον τούτων, διότι δὲν εἶδον πολλοὺς Μεσολογγίτας χωρικούς ν’ ἀφήσωσιν ἑκατομμύρια εἰς τὸ Ἔθνος· εἶδον ὅμως πολλοὺς ἐμπορευομένους εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν πράξαντας τοῦτο. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ ἄρθρον 9, ὡς ἔχει, ἂν μείνῃ, θέλει ἀδικήσει τὴν ἐθνικότητα ἡμῶν, ἡ Βουλὴ δ’ ἔχει καθῆκον νὰ μὴ τὸ περιλάβῃ ἐν τῷ νόμῳ περὶ ἐφεδρείας.

§89ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδόλως πρόκειται περὶ ἐργατῶν θαλάσσης ἐν τῷ νόμῳ τούτῳ· οὗτοι ὑπάγονται εἰς ἕτερον νόμον, καὶ αἱ περὶ ἐφεδρείας διατάξεις οὐδὲν ἔχουσι κοινὸν πρὸς αὐτούς· ὡς πρὸς δὲ τοὺς ἄλλους, ἡ διάταξις, ἣν περιελάβομεν, εἶναι διάταξις ἐπιεικείας, καὶ τὸ σημεῖον, μέχρι τοῦ ὁποίου ἐφθάσαμεν, εἶναι τὸ ἀκρότατον. Ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἄρθρου, περὶ οὗ ὡμίλησεν ὁ κ. βουλευτής, οὐδὲν ἄλλο περιέχει ἢ τοῦτο, ὅτι ἡ ἐπιείκεια δίδεται εἰς τοὺς ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ διαμένοντας, ἐφ’ ὅσον διαμένουσιν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἀλλ’ ἅμα ὡς ἔλθωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα, τοῖς δίδεται ὀκταήμερος προθεσμία, ἵνα ἐκτελέσωσι τὴν ὑποχρέωσιν αὐτῶν. Δὲν δύνανται νὰ ὦσιν ἀπηλλαγμένοι ὑποχρεώσεως ὅσοι εἴτε ἐκ τύχης εἴτε ἐκ προθέσεως διαμένουσιν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ κατὰ τὴν ὥραν τῶν ἀσκήσεων, διότι τότε θὰ παρείχομεν εὐρὺ τὸ στάδιον εἰς τὴν ὑπεκφυγὴν καὶ θ’ ἀνεγνωρίζομεν προνομιούχους ἐν τῷ Κράτει, ἀναξίους νὰ φέρωσι τὸ ὄνομα τοῦ πολίτου Ἕλληνος.

§90ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Θὰ εἰδοποιῶνται οἱ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ Ἕλληνες ὑπήκοοι νὰ προσέλθωσι, διότι πρέπει νὰ ἔχωσι γνῶσιν, ὅτι εἶναι ὑπόχρεοι νὰ ἔλθωσι νὰ ὑπηρετήσωσιν· διότι ὅταν διατελῶσιν ἐν ἀγνοίᾳ, τότε βεβαίως 8 ἡμέραι δὲν ἀρκοῦσι.

§91ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἕκαστος γινώσκει ἂν ἐγεννήθη εἰς περιττὸν ἔτος ἢ εἰς ἄρτιον· ἂν ἐγεννήθη εἰς περιττὸν, εἶναι ὑπόχρεως κατὰ τὰ περιττὰ ἔτη, ἂν ἐγεννήθη εἰς ἄρτιον, εἶναι ὑπόχρεως κατὰ τὰ ἄρτια.

§92ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἂν ὑπάρχῃ ἄγνοια ἐν τῇ Ἑλλάδι, εἶναι πότε ἐγεννήθη τις· ἐρωτῶ τὸν κ. βουλευτὴν ἐκ Τρικκάλων νὰ μοὶ εἴπῃ, πότε ἐγεννήθη, εἰς ἄρτιον ἢ εἰς περιττὸν ἔτος; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμίλησε περὶ Ἑλλήνων, ὡς νὰ ἐπρόκειτο περὶ Γερμανῶν· ὡς λαὸς αὐτὸς εἶναι πρὸ αἰώνων ἐλεύθερος, κύριοι, καὶ εἰς αὐτὸν γνωρίζει ἕκαστος πότε ἐγεννήθη καὶ πόσων ἐτῶν εἶναι.

§93ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Γνωρίζουσι καὶ τὰ καθήκοντά των.

§94ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὅσον σὺ καὶ ἐγώ. Μᾶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπαντῶν εἰς τοὺς ἐξ Ἀττικῆς ἐντίμους βουλευτὰς, ὅτι οἱ Γερμανοὶ, ἅμα γείνουν ἐπίστρατοι, ἀναχωροῦσι· τοῦτο τὸ κάμνουν μόνον, ὅταν ἦναι πόλεμος (Θόρυβος).

§95ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἀριστερόθεν). Αὔριον, αὔριον.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς τελειώσωμεν ἀπόψε αὐτὸ τὸ ἄρθρον. (Ἀναχωροῦσι πολλοὶ βουλευταὶ ἐξ ἀριστερῶν).

§97ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ (κατερχόμενος τοῦ βήματος). Κύριε Πρόεδρε, δὲν δύναμαι νὰ ἐξακολουθήσω τὴν ὁμιλίαν, διότι, ὡς βλέπετε, ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ· εἶναι 8¼ ἡ ὥρα.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 8¼ Μ. Μ.)