1883.12.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 35

τῆς 19 Δεκεμβρίου 1883

(Δευτέρα)

Ὥρα 4 Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ δεύτερον Τμῆμα κατέθεσε τὴν ἔκθεσίν του ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Γόρτυνος, προτεῖνον τὴν ἐπικύρωσιν. (Ὅρα Παράρτημα). Ἀναφορὰ τῶν ἐμπόρων Ἀθηνῶν ζητοῦσα τὴν παραδοχὴν τοῦ περὶ δανείου Νομοσχεδίου πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως οὐδεὶς ἐζήτησε τὸν λόγον· εἰσερχόμεθα λοιπὸν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§2ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω, ὅτι ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως καλὸν θὰ ἦτον, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ ἀροτριώντων κτηνῶν, νὰ προηγηθῇ τοῦτο.

§3ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Οὐδεμία ὑπάρχει καὶ νὰ ἀναγνωσθῇ.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προηγεῖται ἡ ἐκλογὴ Μεσσήνης· κατὰ συνέπειαν θὰ προηγηθῇ αὕτη καὶ κατόπιν ἐρχόμεθα εἰς τὸ περὶ ἀροτριώντων κτηνῶν. Συγχρόνως ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς ἐπὶ διαφόρων παραπεμφθεισῶν εἰς αὐτὴν ἀναφορῶν. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα). Λοιπὸν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Μεσσήνης ζητεῖ τις τὸν λόγον;

§5ΜΠΟΥΤΟΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι πρέπει νὰ λάβῃ τὸν λόγον ὁ εἰσηγητὴς καὶ νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ τοὺς λόγους, δι’ οὓς ζητεῖ τὴν ἀκύρωσιν τῆν ἐκλογῆς· μετὰ ταῦτα ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω τὸν λόγον.

§6ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Οἱ λόγοι εἶναι ἐκτεθειμένοι ἐν τῇ ἐκθέσει.

§7ΒΑΛΒΗΣ. Μετὰ τὴν ἔκθεσιν, κύριοι, τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν ὡς εἰσηγητὴς ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Μεσσήνης, ἥτις ἔκθεσις εἶναι λίαν ἐμπεριστατωμένη καὶ ἀναφέρει ἅπαντα τὰ γεγονότα, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἡ πλειονοψηφία ὑποβάλλει πᾶν ὅ,τι προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν, νομίζω ὅτι εἶναι περιττὴ πᾶσα πλέον ἀνάπτυξις τῶν λόγων αὐτῶν. Ματαιοπονία φρονῶ θὰ ἦναι καὶ πρόσκομμα εἰς τὰ ἔργα τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία ἐπισπεύδει νὰ ἐκδικάσῃ τόσα ἄλλα ἔργα κατεπείγοντα. Ἐὰν ὅμως παρουσιασθῇ ἀνάγκη νὰ συμπληρώσω ἐλλεῖπόν τι ἐν τῇ ἐκθέσει, τοῦτο προθύμως θέλω τὸ πράξει.

§8ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ κύριος Μποῦτος.

§10ΜΠΟΥΤΟΣ. Καὶ ἐγὼ, κύριοι Βουλευταὶ, θεωρῶ περιττὸν πάντη μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἐντίμου εἰσηγητοῦ καὶ τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων ἐν γένει, ἐκ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται ἡ ἀνηλικιότης τοῦ ἐκλεχθέντος, νὰ προσθέσω τι· καταθέτω μόνον εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς πιστοποιητικὸν τοῦ ἐνταῦθα Β. Γυμνασίου, ἐκ τοῦ ὁποίου ἀποδεικνύεται ὅτι ὁ ἐκλεχθεὶς κατὰ τὸ σχολικὸν ἔτος 1873–74 κατετάχθη εἰς τὸ Γυμνάσιον μὲ ἡλικίαν 14 ἐτῶν, ἐξῆλθε δὲ κατὰ τὸ σχολικὸν ἔτος 1877–78 μὲ ἡλικίαν 17 ἐτῶν, ὥστε διατρέχει ἤδη τὸ 23–24 ἔτος τῆς ἡλικίας του.

§11Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§12ΜΠΟΥΤΟΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος, κύριοι βουλευταὶ, νὰ παρακολουθήσω τὸν πρὸ ἐμοῦ καταβάντα τοῦ βήματος· διότι, ἐκτὸς τοῦ πραγματικοῦ μέρους τῆς ἐκλογῆς, ἀνέμιξε τὴν διοίκησιν ἐν Μεσσηνίᾳ, τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα καὶ ἐν γένει τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν ἦτον ἀνάγκη νὰ εἴπω τὴν ἀτομικήν μου γνώμην, βεβαίως δὲν ἤθελον διστάσει νὰ δώσω ψῆφον ἐπικυρωτικὴν τῆς προκειμένης ἐκλογῆς (θόρυβος εἰς τὰ ἀκροατήρια).

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητῶ τὴν ἄδειαν παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ κενωθῶσι τὰ ἀκροατήρια.

§14ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Κενοῦνται τὰ ἀκροατήρια).

§15ΜΠΟΥΤΟΣ. Ἡ ἐμὴ γνώμη εἶναι ὅτι τὸ Σύνταγμα ἠδίκησεν ὁλοκλήρους ἡλικίας, ἀποκλεῖσαν αὐτὰς ἀπὸ τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγεσθαι. Ἀλλ’ ἀπέναντι τῆς ῥητῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος, ἀπαιτούσης διὰ τὸν ἐκλέξιμον νὰ ἔχῃ συμπεπληρωμένον τὸ 30ον ἔτος τῆς ἡλικίας, πᾶσα συζήτησις εἶναι, κατ’ ἐμὲ, περιττὴ καὶ ἄσκοπος, διότι δὲν δύναται ἡ Βουλὴ ν’ ἀκυρώσῃ διάταξιν συνταγματικήν. Καὶ ἂν ὁ προαγορεύσας ἐστήριζε τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς εἰς τὴν νέαν συνταγματικὴν θεωρίαν ὅτι ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος εἶναι συμβουλευτικὴ, ἡ Βουλὴ ἠδύνατο ἀμέσως νὰ ἐκφέρῃ ψῆφον συμφώνως πρὸς τὰ κείμενα, ἀλλὰ προέβη εἰς ἀνάπτυξιν παραστήσας τὸν ἐκλεχθέντα ὡς ἔχοντα συμπεπληρωμένον τὸ 30ον ἔτος τῆς ἡλικίας του, στηριχθεὶς εἰς ἓν πιστοποιητικὸν περὶ τοῦ δευτέρου γάμου τοῦ μακαρίτου Κουμουνδούρου, πατρὸς τοῦ ἐκλεχθέντος. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔλθω εἰς λεπτομερείας, ἀλλ’ ἐν ὀλίγοις σᾶς λέγω τὰ περὶ τῆς ἡλικίας τοῦ ἐκλεχθέντος, ἵνα πεισθῆτε ὅτι ἤδη διατρέχει τὸ 24ον ἔτος τῆς ἡλικίας του. Κατὰ τὰ κείμενα, ἡ ἀπόδειξις τῆς ἡλικίας δὲν βεβαιοῦται ἄλλως παρὰ διὰ ληξιαρχικῶν βιβλίων, ἢ τοῦ Μητρώου τῶν ἀῤῥένων· ἀλλ’ ὁ νόμος περὶ ληξιαρχικῶν βιβλίων δὲν ἐλειτούργει τότε, οὐδὲ λειτουργεῖ ἤδη, καὶ μόνον μᾶς μένει τὸ Μητρῷον τῶν ἀῤῥένων. Ὁ νόμος περὶ στρατολογίας τοῦ 1878, τὸν ὁποῖον εἰσήγαγεν ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὁ πατὴρ τοῦ ἐκλεχθέντος, διαγράφει ἀκριβῶς τὸν τρόπον τῆς συντάξεως τῶν Μητρῴων, τὰ ὁποῖα, συντασσόμενα κατὰ νομίμους διατυπώσεις, παρέχουσι πλήρη ἀπόδειξιν, διότι ἐπιβάλλουσι τὴν μεγίστην τῶν ὑποχρεώσεων εἰς τὰ ἄτομα, τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν· δὲν δύναμαι νὰ ἀδικήσω, οὔτε κἂν νὰ ὑποθέσω ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τότε, ὁ ὁποῖος ἐξετέλεσε τὸν Νόμον περὶ στρατολογίας, δὲν ἐδήλωσε τὰ τέκνα του. Τοὐναντίον, ἐκ τῶν ἐγγράφων ἀποδεικνύεται ὅτι ἐδήλωσε ταῦτα τῷ 1879, καὶ ὁ πρῶτος υἱὸς τοῦ μακαρίτου Κουμουνδούρου, ὁ προαγορεύσας ἐξελέχθη μὲ ἡλικίαν 32 ἐτῶν, ὁ δὲ δεύτερος ὁ ἐκλεχθεὶς, μὲ ἡλικίαν 20 ἐτῶν. Ὅτι Ἐγένετο δήλωσις, ἐξάγεται ἐκ τῶν ἐγγράφων, διότι οἱ ἁρμόδιοι συντάσσουν τὸν ὑπὸ στοιχεῖον Α κατάλογον, ἐπιτροπὴ δὲ συγκειμένη ἀπὸ τὸν Δήμαρχον, τὸν Εἰρηνοδίκην καὶ τὸν Ἐφημέριον ἑκάστου χωρίου, περιέρχεται τὰ χωρία καὶ συντάσσει τὸν ὑπὸ στοιχεῖον Β πίνακα. Ἐκ τῆς ἐρεύνης, ἡ ὁποία ἐγένετο ἀπὸ τὴν Διοίκησιν, ἡ δήλωσις μὲν τοῦ μακαρίτου Κουμουνδούρου δὲν ὑπάρχει, οὔτε ὁ ὑπὸ στοιχ. Α πίναξ· ὑφίσταται ὅμως ὁ ὑπὸ στοιχεῖον Β. πίναξ εἰς τὸ Ἐπαρχεῖον, ὑπογεγραμμένος ἀπὸ τὸν Δήμαρχον, τὸν Εἰρηνοδίκην καὶ τὸν Ἐφημέριον τοῦ χωρίου, ἐν τῷ ὁποίῳ ἀναφέρεται ἡ ἡλικία τοῦ Κωνσταντίνου Κουμουνδούρου 32 ἐτῶν καὶ τοῦ Σπυρίδωνος Κουμουνδούρου 20 ἐτῶν· αὐτὴ δὲ ἡ ἡλικία ἀναφέρεται καὶ εἰς τὸ καθ’ ἑαυτὸ Μητρῷον τῶν ἀῤῥένων, τὸ ὁριστικόν. Δὲν πιστεύω μετὰ τὰ ἐκτεθέντα νὰ ὑπάρχῃ ἀμφιβολία καμμία περὶ τῆς ἡλικίας. Ἔτι πλέον, κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος 1880, προσθέτω καὶ τοῦτο, ὅτε συνεπλήρωσε τὸ 21ον ἔτος καὶ κατὰ τὸν Στρατολογικὸν Νόμον ὑπέκυψεν εἰς κλήρωσιν, ὁ ἴδιος Σπυρίδων Κουμουνδοῦρος, ἐν Βερολίνῳ διαμένων, ἐζήτησεν ἀναβολὴν κατατάξεως.

§16Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπὶ τῇ ὁμολογίᾳ τοῦ πληρεξουσίου του.

§17ΜΠΟΥΤΟΣ. Ὑπάρχει αἴτησις τοῦ Σπ. Κουμουνδούρου ἐκ Λειψίας, τοῦ ἔτους 1880, δι’ ἧς ζητεῖ ἀναβολὴν κατατάξεως, τὰ δὲ ἔγγραφα εἰς τὴν αἴτησίν του ἐπεσύναψεν ὁ ἐνταῦθα πληρεξούσιός του, διότι ἐκεῖνος βεβαίως ἐκεῖ δὲν εἶχε τοιαῦτα, καὶ ἡ αἴτησίς του ἐγένετο δεκτὴ καὶ ἀνεβλήθη ἡ κατάταξίς του εἰς τὸν στρατὸν, δυνάμει Ὑπουργικῆς ἀποφάσεως, διότι εἶχεν ἀδελφὸν τὸν προαγορεύσαντα ὑπηρετοῦντα, εἰς τὸν στρατόν.

§18ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πῶς συμβαίνει νὰ ὑπάρχῃ τὸ συμβόλαιον τοῦ γάμου εἰς τὰ 1850 καὶ ὁ πρωτότοκος υἱός του νὰ μὴν ἔχῃ τὴν νόμιμον ἡλικίαν;

§19ΜΠΟΥΤΟΣ. Θὰ σᾶς εἴπω. Ἀλλὰ ἐκτὸς τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα σᾶς ἐμνημόνευσα, κατέθεσα πρὸ ὀλίγου εἰς τὸ Προεδρεῖον πιστοποιητικὸν τοῦ βʹ. Γυμνασίου τῶν Ἀθηνῶν, ἐξ οὗ ἀποδεικνύεται ὅτι ὁ Σπ. Κουμουνδοῦρος εἰσῆλθεν εἰς τὸ Γυμνάσιον κατὰ τὸ ἔτος 1873–74 μὲ ἡλικίαν 14 ἐτῶν καὶ ἐξῆλθεν εἰς τὸ 1877–78 μὲ ἡλικίαν 17 ἐτῶν, καὶ τὸ πιστοποιητικὸν τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἶναι δήλωσις τοῦ ἐκλεχθέντος, συμφωνεῖ μὲ τὴν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ πατήρ του. Ὥστε κατὰ τὸ 1883, ὅτε ἐνηργήθη Βουλευτικὴ ἐκλογὴ, ὁ Σπ. Κουμουνδοῦρος διέτρεχε τὸ 24ον ἔτος τῆς ἡλικίας του. Ἠναγκάσθην, κύριοι, νὰ ἐκταθῶ ὀλίγον εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀνηλικότητος, διότι ὁ πρὸ ὀλίγου ἀγορεύσας ἐπειράθη δι’ ἀοριστολογιῶν νὰ ῥίψῃ ἐνδοιασμὸν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ὁ Σπ. Κουμουνδοῦρος εἶναι ἐνήλικος ἤδη καὶ δὲν διατρέχει τὸ 24ον ἔτος τῆς ἡλικίας του, ὡς τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα μαρτυροῦσι τοῦτο. Μὲ ἠρώτησεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ξηροχωρίου, πῶς συμβαίνει ὁ δεύτερος γάμος τοῦ μακαρίτου Κουμουνδούρου νὰ ἐτελέσθη τὸ 1850, καὶ ὁ Σπ. Κουμουνδοῦρος νὰ ἐγεννήθη τὸ 1859. Νομίζω, ὅτι ἡ ἐρώτησις ἦτο περιττή. Ἀναμφισβήτητον εἶναι ὅτι ὁ δεύτερος γάμος τοῦ μακαρίτου Κουμουνδούρου ἐτελέσθη κατὰ τὸ 1850, ἀλλ’ ὅτι ἀπὸ τοῦ ἔτους ἐκείνου μέχρι τοῦ 1859 δὲν ἀπέκτησε τέκνα, ὁ δὲ Σπ. Κουμουνδοῦρος ἐγεννήθη κατὰ τὸ 1859. Ἴσως, κύριοι, διὰ τοὺς ἐντίμους βουλευτὰς τῶν νέων ἐπαρχιῶν ἦτον ἀναγκαία ἡ ἀνάπτυξις αὕτη περὶ τῆς ἡλικίας, ἀλλὰ διὰ τοὺς βουλευτὰς τῶν παλαιῶν ἐπαρχιῶν ἦτον ἐντελῶς περιττὴ, καὶ νομίζω, ὅτι ἀδικῶ τὴν νοημοσύνην τῶν κ. κ. βουλευτῶν, ἂν ἐπιμένω ὁμιλῶν περὶ τῆς ἡλικίας τοῦ Σπ. Κουμουνδούρου, διότι ἅπαντες οἱ βουλευταὶ ἢ τουλάχιστον οἱ πλεῖστοι γνωρίζουσιν αὐτήν. Ἀλλ’ ὁ προαγορεύσας ἀφῆκε τὸ πεδίον τοῦτο, μετέβη εἰς ἕτερον· ἦλθε καὶ σᾶς ἐζήτησε διὰ τῆς ἐπικυρωτικῆς ψήφου σας νὰ θέσητε τέρμα εἰς τὴν ἔκρυθμον ἐν Μεσσηνίᾳ κατάστασιν. Σᾶς παρέστησεν ὅτι ἐκεῖ εἶναι ἀγρία ἡ κατάστασις, ὅτι ἡ Διοίκησις ἠμέλησε τὸ καθῆκόν της, ὅτι φόνοι ἐπὶ φόνων τελοῦνται, τάξις καὶ ἀσφάλεια δὲν ὑπάρχει, καὶ ὅτι, ἂν ἀκυρώσητε τὴν ἐκλογήν, θὰ αἱματοκυλισθῇ ἡ Μεσσηνία. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι ἀπὸ τῆς πρώτης Συνόδου, τίποτε ἄλλο ἐντεῦθεν δὲν ἠκούετε εἰμὴ ἐπερωτήσεις περὶ τῆς καταστάσεως τῆς Μεσσηνίας, περὶ τῆς κακῆς ἐκεῖ διοικήσεως καὶ περὶ ἐπεμβάσεων τῶν στρατιωτικῶν ἰδίως Ἀρχῶν· καὶ ὅταν ἤρχοντο ἐπίσημοι πληροφορίαι, τί ἀπεδεικνύετο; ὅτι οὐδὲν εἶχε λάβει χώραν. Ἀλλ’ ἂν σᾶς εἴπω αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὅτι ἐνηργήθησαν δημοτικαὶ ἐκλογαὶ, καθὼς καὶ ἡ Βουλευτικὴ, καὶ καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν αὐτῶν πρὸ καὶ μετὰ δὲν ἔλαβε χώραν οὔτε ἕν ράπισμα, τί θὰ εἴπητε; Ἐνηργήθησαν δημοτικαὶ ἐκλογαὶ καὶ μόνον ἕν ἐπεισόδιον, ἐν Κατσαροῦ, ἔλαβε χώραν, περὶ οὗ ἔκαμε λόγον ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου κύριος Κ. Κουμουνδοῦρος.

§20Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὸν δῆμον Ἀνδανείας μὲ τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν δὲν συνέβη τι; Ὁ δικαστὴς Οἰκονόμου δὲν συνέλαβε τὸν ἐνωμοτάρχην καὶ τὸν ἀφώπλισε, καὶ τὸν ἔστειλε δεμένον εἰς τὴν ἀνάκρισιν;

§21ΜΠΟΥΤΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβές.

§22Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν πολιορκήσατε σεῖς μὲ τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν τοὺς Ἠλιάδας;

§23ΜΠΟΥΤΟΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω. Σᾶς εἶπον, κύριοι, ὅτι οὐδὲν ἔλαβε χώραν κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς Βουλευτικῆς ἐκλογῆς. Ὁ ἔντιμος συνάδελφος μοὶ ἐνθύμισε μίαν περίστασιν, δὲν εἶχε δὲ καὶ ἄλλην νὰ μοὶ ὑπενθυμίσῃ, ἀλλ’ αὕτη ἐπιβαρύνει τοὺς φίλους του, διότι ἐκεῖνοι προεκάλεσαν τὴν σκηνήν, καθ’ ἣν εὐτυχῶς οὐδὲν ἀπευκταῖον ἔλαβε χώραν. Οἱ ἴδιοι φίλοι του εἶχον φονεύσει τὸν ἀδελφὸν τοῦ Ἰωάννου Χ. Ἠλιοπούλου, φίλου μου, μεθ’ οὗ συνεπλάκησαν καὶ πρὸ ὀλίγου κατεδικάσθησαν ἀπὸ τὸ Κακουργιοδικεῖον Ναυπλίας εἰς 5–10 ἐτῶν εἱρκτήν. Ἠκούσατε λοιπὸν ποῖον ἦτο τὸ μέγα ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν πρὸ τῆς ἐκλογῆς καὶ κατὰ τὴν ἐνέργειαν αὐτῆς, οὐδὲν πλέον τούτου. Ἦλθον αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαί. Καὶ ἐδῶ, κύριοι, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ σᾶς διηγηθῶ τὴν ὑπόθεσιν, περὶ ἧς πολλάκις ὁ ἔντιμος συνάδελφος ἔκαμε λόγον καὶ ἐζήτησε μάλιστα καὶ ἔγγραφα, καὶ πρὸς τούτοις ὡμίλησε καὶ περὶ δολοφονίας καὶ δολοφόνων. Ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου τὸ πλεῖστον τοῦ χρόνου διέτριψεν εἰς τὸν δῆμον Οἰχαλίας κατὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς· ὁ ἀδελφός μου Δήμαρχος, μετὰ φίλων εἶχε μεταβῆ εἰς τὸ χωρίον Κατσαροῦ τοῦ δήμου Οἰχαλίας καὶ εἶχε καταλύσει εἰς τὰς διαφόρους οἰκίας τῶν φίλων μας. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἐπὶ κεφαλῆς 200 ἢ 300 ὁπλοφόρων εἰσῆλθε κατόπιν εἰς τὸ χωρίον μετὰ μίαν ἢ 2 ὥρας. Ὡς ἦτον ἑπόμενον οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου καὶ οἱ φίλοι μου, οἱ μεταβάντες πρὸ αὐτοῦ εἰς τὸ χωρίον, εἶχον ἐξέλθει καὶ παρετήρουν τοὺς εἰσερχομένους ὁπλοφόρους, ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ὁποίων ἦτον ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ὅστις ἐσταμάτησεν εἰς τὴν πλατείαν τοῦ χωρίου, ἐξακολουθούντων τῶν φίλων του τοὺς πυροβολισμούς· εἷς ἀνεψιός μου, Σπηλιώτης, ἱστάμενος μετ’ ἄλλων εἰς τὸν ἐξώστην μιᾶς οἰκίας φίλου, μοῦ ἔπεσε θῦμα τῶν πυροβολισμῶν τῶν φίλων τοῦ Κ. Κουμουνδούρου.

§24Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβές.

§25ΜΠΟΥΤΟΣ. Εἶναι ἀκριβέστατον, εἶναι γεγονὸς αὐτὸ, ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἔπεσε θῦμα, διότι σφαῖρα τοῦ διέῤῥηξε τὸ κρανίον, διεκινδύνευσαν δὲ καὶ οἱ λοιποὶ οἱ ἐν τῇ οἰκίᾳ· διότι ὁ πυροβολισμὸς κατὰ τῆς οἰκίας ἐξηκολούθει, καὶ ὁ τύπος τῶν σφαιρῶν ἰδίως ἐπὶ τοῦ ταβανίου τῆς οἰκίας εἶναι ἀνεξάλειπτος.

§26Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διαβεβαιοῦτε τοῦτο μὲ τὸν λόγον τῆς τιμῆς σας;

§27ΜΠΟΥΤΟΣ. Μάλιστα· καὶ σεῖς περὶ τούτου εἶσθε πεπεισμένος. Ἐκτὸς τοῦ γεγονότος αὐτοῦ, θῦμα τοῦ ὁποίου ἔπεσεν, ὡς εἶπον, ὁ ἀνεψιός μου, οὐδὲ ἁπλοῦν ῥάπισμα ἠκούσθη κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν. Ἐγὼ, κύριοι, πρὸς τιμὴν τῆς Ἐπαρχίας Μεσσήνης ὀφείλω νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὅτι ἐκεῖ αἱ ἐκλογαὶ ἐνεργοῦνται ἐν τάξει καὶ ἡσυχίᾳ, ὅταν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπεμβαίνει. Δὲν γνωρίζω, κύριοι, ποίαν ἰδέαν ἔχει ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου περὶ δολοφόνων καὶ κακούργων. Ὑπῆρξα φίλος τῆς οἰκογενείας του ἐπὶ πολλὰ ἔτη, γνωρίζω τὰ κατ’ αὐτὴν ὅσον οὐδεὶς ἄλλος, καὶ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἡ πολιτεία της οὐδὲν ἔχει τὸ μεμπτὸν, γνωρίζει καὶ ὁ προλαλήσας τὰ κατ’ ἐμὲ καλῶς καὶ δύναται νὰ μαρτυρήσῃ ἂν ἠθέλησά ποτε νὰ στηριχθῶ εἴτε εἰς φυγοδίκους, εἴτε εἰς κακούργους, εἴτε εἰς ἄτακτα στοιχεῖα. Ἐκ τῶν προηγουμένων αὐτῶν δύναται νὰ κρίνῃ ἡ Βουλὴ καὶ τὴν παροῦσαν πολιτείαν μου καὶ τὴν μέλλουσαν. Ἠναγκάσθην, κύριοι, παρὰ τὴν συνήθειάν μου νὰ περιαυτολογήσω διὰ ν’ ἀπαντήσω εἰς ὑπαινιγμοὺς, ἥκιστα τιμῶντας ἐκείνους, οἵτινες τοὺς ἐξήνεγκον· οἱ ὑπαινιγμοὶ δὲν ἁρμόζουσιν εἰς ἄνδρας ἔχοντας τὸ θάῤῥος νὰ ὑποστηρίξωσι τὰς ἰδέας των, ὡς ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου. Ἂς κατέλθῃ εἰς τὰ πράγματα διὰ νὰ δώσῃ εὐρυτέραν ἐξήγησιν καὶ ἀπάντησιν. Ἕν μόνον προσθέτω—καὶ δὲν δύναται νὰ τὸ ἀρνηθῇ ὁ προαγορεύσας—ὅτι ὁ ἀδελφός μου καθ’ ὃν χρόνον ἐγίνοντο οἱ πυροβολισμοί, ἦτον εἰς μεμακρυσμένην οἰκίαν. Εἰς τὸν φιλήσυχον δὲ χαρακτῆρα αὐτοῦ ὀφείλεται ἡ πρόληψις ἄλλων δυστυχημάτων, διότι μετὰ τὸν φόνον τοῦ ἀνεψιοῦ μου ἑπόμενον ἦτο νὰ γείνωσι δυστηχήματα, ὅταν εἰς ἓν χωρίον ἦσαν ἑκατέρωθεν ὡπλισμένοι πλέον τῶν 400. Μετὰ τὴν παρέκβασιν ταύτην εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐνδιατρίψω ἐπ’ ὀλίγον εἰς τὰ περὶ τῆς πράξεως τοῦ Πρωτοδίκου Καλαμῶν, διότι ὁ συνάδελφός μου ἐκεῖ στηριχθεὶς, ᾠκοδόμησεν ὅ,τι εἶπε κατὰ τῆς Διοικήσεως ἐν Μεσσηνίᾳ. Βεβαίως ἡ Βουλὴ δὲν πρόκειται ἤδη νὰ ἐξετάσῃ τὰ περὶ διοικήσεως ἐν Μεσσηνίᾳ, πολὺ δ’ ὀλιγώτερον ν’ ἀκούσῃ λεπτομερείας καὶ ἀναιρέσεις περὶ ὅσων ἀναφέρει τὸ πρακτικὸν τοῦ δικαστηρίου· διὰ τοῦτο, ἀποφεύγων νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, βεβαιῶ μόνον ὅτι τὸ πλεῖστον τῶν ἐκτεθέντων παρὰ τοῦ Συμβουλίου τῶν Πρωτοδικῶν ἐξετέθη ἀνακριβῶς· ἀφίνων δὲ τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος ἂν ἦτο περίστασις ὅπως τὸ Δικαστικὸν Συμβούλιον ἀσκήσῃ τὸ ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 82 τοῦ Δικαστικοῦ ὀργανισμοῦ ἔκτακτον αὐτὸ δικαίωμα, πληροφορῶ, τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ Δικαστικὸν αὐτὸ Συμβούλιον, διὰ νὰ ᾖ συνεπὲς πρὸς ὅσα ἐξέθεσεν ἐν τῷ περιωνύμῳ αὑτῷ πρακτικῷ, ἐπολιτεύθη ἄκον, καὶ ἠδίκησε πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἄλλως θὰ ἐτύγχανον δικαιοσύνης. Ἐννοῶ, κύριοι, ὅτι ὅλα αὐτὰ δὲν ἔχουν σχέσιν εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν. Ἐσκόπουν μάλιστα νὰ μὴ κάμω διόλου λόγον, εἰ καὶ πλεῖστα ἄλλα ἠδυνάμην νὰ εἴπω, ἔχοντα σχέσιν πρὸς τὸ θέμα τοῦτο, διὰ ν’ ἀποδείξω, ὅτι τάξις καὶ ἀσφάλεια ὑπάρχει ἐν Μεσσηνίᾳ καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις πάντοτε ἔλαβε μέτρα ἀφ’ ἧς ἀνῆλθε εἰς τὴν Ἐξουσίαν. Ἀρνεῖται ὁ ἔντιμος συνάδελφος, ὅτι ὁ πρὸ τοῦ Μπαϊρακτάρη, ὁμολογουμένως ἐκπληρώσαντος τὸ καθῆκον του ὡς πρέπει, δὲν μετέβη ἐκεῖ, καὶ δὲν ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του ἀξιεπαίνως ὁ ἀξιωματικὸς Λώρης....

§28Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ἅμα φύγῃ ὁ Μπαϊρακτάρης, ἐπαναλαμβάνονται τὰ ἴδια.

§29ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ δι’ αὐτὸ δὲν φεύγει.

§30ΜΠΟΥΤΟΣ. Καὶ ἐγὼ συμφωνῶ μαζῆ σας νὰ μὴ φύγῃ ὁ Μπαϊρακτάρης. Κύριοι βουλευταὶ, ἔχετε δικαίωμα νὰ εἴπητε κατὰ τὴν ἰδέαν τοῦ προαγορεύσαντος, ἐπικυροῦντες τὴν ἐκλογὴν διὰ νὰ καθήσῃ ὁ ἐκλεχθεὶς εἰς τὴν κενὴν θέσιν τοῦ πατρός του, ἂς κοιμηθῇ ὁ νόμος, ἂς παραβιασθῇ τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ εἴπητε ὅτι ἔχει συμπεπληρωμένον τὸ 30 ἔτος τῆς ἡλικίας του, διότι ἔχετε ἐπίσημα ἔγγραφα, μαρτυροῦντα, ὅτι κατὰ τὸ ἔτος, καθ’ ὃ ἐξελέχθη, διέτρεχε τὸ 24 ἔτος τῆς ἡλικίας του. Ἐγὼ, κύριοι, δὲν ἔχω οὐδὲν συμφέρον εἰς τὴν ἐκλογὴν αὐτήν· ὁμολογῶ, ὅτι ἡ ἐκλογὴ διεξήχθη νομίμως, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ σιωπήσω καὶ νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ὁ ἐκλεχθεὶς ἔχει τὰ νόμιμα προσόντα· ἐπὶ τούτου δὲ ἐλπίζω, ὅτι δεκατέσσαρες βουλευταὶ θὰ εὑρεθῶσι σύμφωνοι μαζῆ μου, ὅπως ἀποτελέσωμεν ὁμοῦ τὸν ἀριθμὸν 15 καὶ ζητήσωμεν τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν. Τότε ἂς εἴπῃ ὅστις θέλει, ὅτι ὁ ἐκλεχθεὶς ἔχει συμπεπληρωμένον τὸ 30 ἔτος τῆς ἡλικίας του.

§31ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι,...

§32ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετὰ, ἀρκετὰ, καταβῆτε.

§33ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι τὸ μητρῷον δὲν στηρίζεται εἰς δήλωσιν....

§34ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, κύριε Κουμουνδοῦρε.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις καὶ ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς συνεπτυγμένως, ἐὰν ἡ ἐκλογὴ Μεσσήνης εἶνε ἔγκυρος.

§36ΜΠΟΥΤΟΣ. Θὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ Τμήματος.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις εἶναι συνεπτυγμένη, ἀλλ’ ἕκαστος βουλευτὴς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ πρῶτον τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς, καὶ δεύτερον ἐὰν ὁ ἐκλεχθεὶς ἔχει τὰ προσόντα. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ κατὰ τύπον ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τώρα ὁ ἐκλεχθεὶς ἔχει τὰ προσόντα τῆς ἡλικίας; οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι.) Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§38ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Παρεδέχθη.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὕτω ἀντελήφθη τὸ Προεδρεῖον.

§40ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Τὸ ἀντίθετον, κύριε Πρόεδρε.

§41ΕΤΕΡΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§42Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διατί δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως; Τὸ ἀντίθετον.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ μὴ παραδεχόμενοι ὅτι ἔχει τὰ προσόντα τῆς ἡλικίας ὁ ἐκλεχθεὶς βουλευτὴς Μεσσήνης νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοὶ, ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα ἀμφίβολον).

§44ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἔχει τὰ προσόντα λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι.

§46Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εὐγνωμονῶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μετὰ παῤῥησίας ἐγέρθησαν καὶ ἐζήτησαν τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς. Ἐγὼ παραιτοῦμαι τῆς προτάσεως.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ὅτι δὲν ἔχει τὰ προσόντα.

§48ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ.....

§49ΠΟΛΛΟΙ. Ἐτελείωσε τὸ ζήτημα, κύριε Φιλάρετε (θόρυβος).

§50ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πολὺ καλὰ, παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι ἐγὼ ἐζήτησα νὰ γείνῃ ὀνομαστικὴ ψηφοφορία.

§51Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ νὰ κάμω νὰ μὴ στενοχωρηθῇ ὁ κ. Φιλάρετος, ὁμολογῶ ἐγὼ ὅτι ὁ ἀδελφός μου δὲν ἔχει τὴν νόμιμον ἡλικίαν, ἀφοῦ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶδε δὶς τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς τὸ ἐπικυρωτικὸν καὶ ἐστρέβλωσε καὶ διέστρεψεν αὐτό.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἕπεται τὸ Νομοσχέδιον περὶ τῆς φορολογίας τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Πρὸ τούτου ὅμως ἔχω ν’ ἀνακοινώσω τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν τοῦ βουλευτοῦ Τροιζηνίας πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν· «Πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν. Αʹ) Νὰ προσαχθῶσιν αἱ ἐκθέσεις τῶν ἀπὸ τοῦ 1878 συσταθεισῶν μέχρις ἐσχάτως ἢ καὶ ἀποσταλεισῶν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐπὶ καταρτισμῷ πολεμικοῦ στόλου ἐπιτροπῶν, ἐπίσης καὶ ἀτόμων, ἐὰν τοιαῦτα ὑπεβλήθησαν εἰς παρομοίαν ἐντολὴν, ἐπακολουθούσης ἑκάστῃ ἐκθέσει καὶ τῆς σχετικῆς ἐκτιμήσεως τοῦ κατὰ καιρὸν Ὑπουργοῦ, καθὼς καὶ ἰδίας ἐπ’ αὐτῶν κρίσεως τοῦ ἐνεστῶτος Ὑπουργοῦ, καὶ εἰς τί αὗται ἀπέληξαν, μετὰ τοῦ λόγου, δι’ ὃν αὗται δὲν ἀπέφερον τὸ σκοπούμενον ἀποτέλεσμα, ἢ εἰς τί ἐχρησίμευσαν; Βʹ) Ποία ἡ προσωπικὴ γνώμη τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ πολεμικοῦ στόλου, καὶ τί περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἐνήργησεν ἄχρι τοῦδε; Γʹ) Νὰ προσαχθῶσιν αἱ ἐκθέσεις τῶν διαφόρων ἄλλων ἀποστολῶν ἐξ ὁμάδων ἢ ἀτόμων περὶ θεμάτων ἀφορώντων τὸ πολεμικὸν ναυτικόν, λ. χ. περὶ μελέτης ναυκλάστρων ἐν Δανιμαρκίᾳ, καὶ διατί δὲν μετέβησαν οἱ ἀπεσταλμένοι οὗτοι καὶ εἰς Ἀγγλίαν, καὶ τίς ἡ ἐκ τῆς ἀποστολῆς ταύτης ἔμπρακτος ὠφέλεια, πόση δὲ ἡ δαπάνη; Δʹ) Γνωρίζει τι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν περὶ τῶν ἐργασιῶν καὶ τῶν κεφαλαίων τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ἐθνικοῦ στόλου, καὶ εἰς ποῖον σημεῖον εὕρηνται αἱ μελέται αὐτῆς περὶ ἐθνικοῦ στόλου; Εʹ) Νὰ προσαχθῶσιν ἐκθέσεις τῶν κυβερνητῶν τῶν διαφόρων πλοίων τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ περὶ τῆς καταστάσεως ἑκάστου πλοίου ἐν γένει καὶ ἰδίᾳ τῆς στερεότητος τοῦ σκάφους καὶ τῶν ἀναγκῶν αὐτοῦ, τῶν μηχανῶν, τῆς ἐξαρτίσεως, τοῦ πληρώματος, ἐὰν ἦνε εἰς τὴν προσήκουσαν δύναμιν, τῶν ἐν ἑκάστῳ ἐφοδίων καὶ μέσων τοῦ πολέμου, καὶ ἐὰν μετ’ ἐπιστημονικῆς εὐσυνειδησίας τῶν κυβερνητῶν καὶ συναισθήσεως τῆς εὐθύνης διὰ τὸ μέλλον καὶ τὴν ἱστορίαν τῆς πατρίδος κρίνωνται ὅτι δύνανται νὰ ἐκτελέσωσιν, ὡς ἔχουσι σήμερον, ναυμαχικὴν ἀποστολήν, ἕκαστον κατὰ τὸν πολεμικὸν προορισμόν του, ἢ τίνος ἔχουσιν ἀνάγκην, ὅπως ὦσιν ἑτοιμοπόλεμα; Ὁμοίως δὲ νὰ ὑποβάλῃ περὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου ἐκθέσεις κεχωρισμένας δι’ ἕκαστον πλοῖον καὶ τὸ Διευθυντήριον τοῦ Ναυστάθμου. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 19 Δεκεμβρίου 1883.

Ὁ Βουλευτὴς Τροιζηνίας

Χ. Δ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ.»

Συγχρόνως ἀνακοινῶ καὶ δύω ἀναφορὰς δύω τυφλῶν ζητούντων βοήθειαν, αἱ ὁποῖαι θὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν. Ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ζητεῖ τις τὸν λόγον; (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς ά. ἀνάγνωσιν).

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων. Ὁ κύριος Βαλσαμάκης ἔχει τὸν λόγον.

§54ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τὸ ἀπασχολοῦν τὴν Βουλὴν ζήτημα περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἶνε ἐξ ἐκείνων, πρὸς λύσιν τῶν ὁποίων ὀφείλομεν νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὰ φῶτα, τὴν ἐργασίαν καὶ τὴν πεῖραν τῶν ἄλλων Ἐθνῶν. Φρονῶ δὲ ὅτι ἔχομεν τοσοῦτο μᾶλλον ἀνάγκην αὐτῶν, καθ’ ὅσον πρόκειται περὶ ζητήματος, εἰς τὸ ὁποῖον, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ τὸ εἴπω, ὀλίγοι ἐξ ἡμῶν εἰσὶν οἱ εἰδικῶς ἐνδιατρίβοντες περὶ τὰ τοιαῦτα ζητήματα καὶ ὀλίγοι εἰσὶν οἱ δυνάμενοι διὰ τῆς φωνῆς των νὰ δώσωσι κῦρος εἰς τὴν λύσιν αὐτοῦ. Μεγάλα Ἔθνη, κύριοι, καὶ κατὰ τὸν ἀριθμὸν, καὶ κατὰ τὴν ἰσχὺν, καὶ κατὰ τὰ πλούτη, καὶ κατὰ τὰ φῶτα, εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην, εἰς ἣν καὶ ἡμεῖς εὑρέθημεν, καὶ κατέφυγον εἰς τὸ μέσον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἀλλ’ ἐὰν ὑπήκουσαν εἰς τὴν ἀνάγκην καὶ εἰς ταύτην ὑπεβλήθησαν, εὐθὺς ἀμέσως, ἅμα παρῆλθεν αὕτη, ἐφρόντισαν περὶ τῆς ἄρσεώς της. Πάλη ὅμως ἠγέρθη, καὶ ἐπιφανεῖς ἄνδρες ἀνέλαβον τὸν ἀγῶνα ν’ ἀποδείξωσιν, ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἔχει τὰ ἀγαθά της, καὶ ἀσύμφορος εἶνε ἡ ἄρσις αὐτῆς διὰ δανείων. Ὑπεστηρίχθη, κύριοι, ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία προάγει τὴν βιομηχανίαν, καὶ ἐθεωρήθη μάλιστα ἀναγκαία εἰς Τόπον, ὅπου ἡ βιομηχανία εἶνε ἀρτισύστατος· πρὸς ὑποστήριξιν δὲ τῆς γνώμης ταύτης ἐπεκαλέσθησαν τὰ ἀναφαινόμενα κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἀποτελέσματα. Καὶ πράγματι εὐθὺς ὡς αὕτη ἐπιβάλλεται, ἀμέσως ἐπέρχεται καὶ ἡ διαφορὰ μεταξὺ μετάλλου καὶ χαρτονομίσματος, ἥτις αὐξάνει ἀναλόγως τῶν περιστάσεων. Ἡ τοιαύτη δὲ διαφορὰ ἰσοδυναμεῖ μὲ προστατευτικὸν ὑπὲρ τῆς βιομηχανίας νόμον· διότι ἡ ξένη βιομηχανία εἰσάγουσα τὰ ἐμπορεύματά της ἐν τῷ Τόπῳ, ὑποχρεοῦται εἰς τὴν ἀξίαν, ἣν εἶχον αὐτὰ πρὶν, νὰ προσθέσῃ καὶ τὴν διαφορὰν μεταξὺ μετάλλου καὶ χαρτονομίσματος, ὑπερτιμῶσα αὐτὰ κατὰ 15 ἢ 20 τοῖς ἑκατὸν, ἐνῷ τὰ ἐντόπια, μὴ ὑποκείμενα εἰς τὴν ἀνάγκην ταύτην, δύνανται νὰ συναγωνίζωνται μετὰ κέρδους· ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον διαρκεῖ ἐπὶ τοσοῦτον, καὶ καθ’ ὅσον ἐν τῷ Τόπῳ διατηροῦνται τὰ πράγματα, ὡς εἶχον πρὶν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἤτοι ἐνόσῳ ἡ βιομηχανία ἐξακολουθεῖ νὰ πληρώνῃ τὰ αὐτὰ ἐνοίκια, τοὺς ἰδίους μισθοὺς, καὶ ἐν γένει νὰ καταβάλλῃ τὰς ἰδίας δαπάνας διὰ τὴν παραγωγὴν, τὰς ὁποίας κατέβαλε καὶ πρὶν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἢ ἂν ἐργάζηται διὰ ξένων κεφαλαίων, τὰ δάνεια αὐτῆς συνωμολόγησε πρὶν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἀλλ’ ἡ ἐλάττωσις τῆς ἀξίας τοῦ χαρτονομίσματος ἐπιφέρει τὴν μείωσιν τῆς δυνάμεως αὐτοῦ τῆς ἀνταλλαγῆς, ὡς ἐκ τοῦ ὁποίου ὁ ἐργάτης μὴ δυνάμενος διὰ τοῦ ἡμερομισθίου, ὅπερ ἐλάμβανε πρὶν, νὰ προμηθευθῇ τὰ αὐτὰ πράγματα, ἐξ ἀνάγκης ἀπαιτεῖ τὴν αὔξησιν αὐτοῦ, καὶ ἡ ὤθησις αὕτη καθίσταται γενική ὥστε τὰ πάντα ὑπερτιμῶνται ἐπὶ τοσοῦτον, ὅση εἶνε ἡ διαφορὰ μεταξὺ χαρτονομίσματος καὶ συναλλάγματος, καὶ κατὰ συνέπειαν ἡ βιομηχανία ἐπανέρχεται, ὡς πρὸς τὴν δαπάνην τῆς παραγωγῆς, εἰς τὸ πρὸ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας σημεῖον. Μετὰ τὴν ἄρσιν ταύτης θὰ παρέλθῃ καιρὸς διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἡ ὑποτίμησις τῶν πραγμάτων, ἀναλόγως τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ χαρτονομίσματος, καὶ ἡ βιομηχανία θὰ δαπανᾷ περισσότερα διὰ νὰ παραγάγῃ τὰ προϊόντα της, θὰ ὑποχρεωθῇ δὲ νὰ καταβιβάσῃ τὴν ἀξίαν των, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ συναγωνισθῇ μὲ τὰ προϊόντα τῆς ξένης βιομηχανίας, καὶ θὰ ὑποστῇ ζημίαν ἀνωτέραν ἢ ἴσην μὲ τὴν ὠφέλειαν, τὴν ὁποίαν ἔλαβε κατ’ ἀρχάς. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὴν βιομηχανίαν, τὴν προμηθευομένην ἐν τῷ Τόπῳ τὰς πρώτας ὕλας καὶ καταναλίσκουσαν τὰ προϊόντα της ἐν τῷ Τόπῳ. Ἡ κατ’ ἀρχὰς ὅθεν ἀναφαινομένη ὠφέλεια μεταβάλλεται κατόπιν εἰς ζημίαν, μένει δὲ ὡς ἀποτέλεσμα βέβαιον ἡ διαφορὰ τῆς ἀξίας τοῦ χαρτονομίσματος, ἡ ἐκ τῆς αὐξομειώσεως προερχομένη, ἡ ὁποία παράγει ζημίας ἢ ὠφελείας διαδοχικάς, αἱ ὁποῖαι ἐπὶ τέλους συμψηφίζονται καὶ μένει ὡς πόρισμα ἡ ἀβεβαιότης, ἥτις βλάπτει καὶ τὴν βιομηχανίαν καὶ τὸ ἐμπόριον καὶ πᾶσαν ἐν γένει συναλλαγήν. Ἀλλὰ ζημιοῦται καὶ τὸ Δημόσιον, διότι καταβάλλει τὴν διαφορὰν εἰς πᾶσαν δαπάνην γενομένην εἰς τὸ Ἐξωτερικόν, καὶ δὲν δύναται νὰ ἔχῃ προϋπολογισμὸν στερεόν, καθότι καὶ οὗτος παρακολουθεῖ τὴν διαφορὰν τοῦ συναλλάγματος καὶ τὰς αὐξομειώσεις τοῦ χαρτονομίσματος. Ζημιοῦται καὶ ὡς πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους του· διότι ναὶ μὲν πληρόνει αὐτοὺς εἰς τραπεζογραμμάτια, ἀλλὰ ταῦτα δὲν ἔχουσι τὴν ἀξίαν, ἣν ἀντιπροσωπεύουσιν. Ἐὰν δὲ ὁ ἐργαζόμενος, εἴτε ἐπιστήμων εἶναι, εἴτε ἁπλοῦς ἐργάτης, ἐργάζεται τοσοῦτον, καθ’ ὅσον πληρώνεται, ἕπεται, ὅτι ἡ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας πραγματικὴ μείωσις τῶν μισθῶν χαλαροῖ τὸν ζῆλον τῶν ὑπαλλήλων, καὶ ὑποχρεοῦται τὸ Δημόσιον ἢ νὰ αὐξάνῃ τοὺς μισθούς, ἢ νὰ προσθέτῃ ὑπαλλήλους, διὰ ν’ ἀναπληροῖ τὴν ἔλλειψιν τῆς ἐργασίας τῶν ἄλλων. Αὐτὸ τοῦτο συμβαίνει καὶ εἰς τὴν Δημοτικὴν Διοίκησιν. Ταῦτα, κύριοι, κατέδειξεν ἡ μελέτη καὶ ἡ πεῖρα τῶν ἄλλων Ἐθνῶν, καὶ τούτων ἐπωφελούμενοι, οὐδεὶς παρίσταται συνήγορος τῆς καταναγκαστικῆς κυκλοφορίας, εἴμεθα ἅπαντες σύμφωνοι ὡς πρὸς τὰ κακά, τὰ ὁποῖα ἐπιφέρει εἰς πάντα Τόπον, καὶ ἂν ὑπάρχῃ διαφωνία, αὕτη ἀφορᾷ εἰς τὰ μέσα πρὸς θεραπείαν τοῦ κακοῦ. Ἀλλ’ ἐνῷ δυστυχῶς τοσοῦτόν τινες ἐξηγέρθησαν κατὰ τοῦ ὑποβαλλομένου πρὸς θεραπείαν μέσου, οὐδὲν ἄλλο μέσον προτείνουσιν, ἀλλὰ ὑποδεικνύουσι τὰ πολὺ προσωρινὰ ἐμβαλώματα. Ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Σωτηρόπουλος, προοιμιαζόμενος τοῦ λόγου του, ἰσχυρίσθη, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα μᾶς ὑποχρεοῦσι σήμερον νὰ καταφύγωμεν πρὸς θεραπείαν εἰς τὸ προτεινόμενον μέτρον. Ἀλλὰ συζήτησις τοιαύτη δὲν ὑπόσχεται πρακτικὸν ἀποτέλεσμα· θὰ λάβῃ εὐρείας διαστάσεις καὶ τὸ πολὺ θὰ καταλήξῃ εἰς τὸ συμπέρασμα «ὁ ἀναμάρτητος βαλέτω τὸν λίθον». Τὸ βέβαιον, κύριοι, καὶ τὸ ἀναμφισβήτητον εἶναι, ὅτι ἐθνικαὶ περιστάσεις καὶ ἔκτακτοι ἀνάγκαι ὑπεχρέωσαν τὸ Κράτος νὰ καταβάλῃ ἐκτάκτους δαπάνας. Αἱ ἔκτακτοι δαπάναι ἔφερον τὰ ἐλλείμματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὰ ὁποῖα ὑπεχρεώθημεν κατὰ καιροὺς νὰ θεραπεύσωμεν διὰ δανείων, καὶ ἐφθάσαμεν τοιουτοτρόπως εἰς τὸ σημεῖον, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐξ ἀνάγκης ὀφείλομεν νὰ σκεφθῶμεν καὶ νὰ ἐργασθῶμεν, ὡς σκεπτόμεθα καὶ ἐργαζόμεθα. Τὸ Ἔθνος, κύριοι, κατέβαλε προθύμως πᾶν ὅ,τι ἐζητήθη ὑπ’ αὐτοῦ, ὅπως ἱκανοποιηθῇ τὸ αἴσθημά του καὶ ἵνα ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του πρὸς τοὺς ἀδελφούς του· καθῆκον ἔχομεν νῦν νὰ σκεφθῶμεν πῶς πρέπει νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὰς ὑλικὰς αὐτοῦ ἀνάγκας, διὰ τὰς ὁποίας ὡσαύτως προθύμως παρέχει τὰ μέσα. Τὸ Ἔθνος ἐπιζητεῖ συγκοινωνίαν, ἰσοζύγιον, τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, παρασκευὰς κτλ. Ἀλλὰ ταῦτα πάντα, κύριοι, διὰ νὰ τὰ ἀποκτήσωμεν, ἐξ ἀνάγκης ὀφείλομεν νὰ ἐπιζητήσωμεν τὰ μέσα. Τὸ Ἔθνος εἶναι πρόθυμον εἰς τὴν θυσίαν, ἡμεῖς δὲ ὀφείλομεν, ἀκολουθοῦντες τὴν ἐπιθυμίαν αὐτοῦ, ν’ ἀναλάβωμεν τὸ ἔργον πρὸς ἐξεύρεσιν τῶν μέσων. Καὶ τί ὀφείλομεν νὰ πράξωμεν; Τί ἔπραξαν τὰ λοιπὰ ἔθνη, ὅταν εὑρέθησαν εἰς τοιαύτας περιστάσεις; ὑπεχρεώθησαν, διὰ νὰ αὐξήσωσι τὰ εἰσοδήματα τοῦ Κράτους, τὰ ἀναγκαιοῦντα πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν, νὰ ἐπιβάλωσι φόρους, καὶ τόσους, ὅσους εἶχεν ἀνάγκην τὸ Κράτος, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ σημεῖον, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκει. Ἀλλ’ ὅταν, κύριοι, πρόκηται νὰ σκεφθῇ τις περὶ ἐπιβολῆς φόρων, ἐννοεῖται, ὅτι πρόκειται νὰ σκεφθῇ περὶ διαβήματος, τὸ ὁποῖον, ὅπως δήποτε, ἀπαιτεῖ τόλμην, ἀπαιτεῖ θάῤῥος. Καὶ τοιοῦτον τὸ οἰκοδόμημα περὶ τοῦ ὁποίου ἐλάλησεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Τριφυλίας, καὶ τοῦ ὁποίου ἀνέλαβε τὴν οἰκοδομὴν ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶχε δὲ συνεργάτας περὶ τοὺς 150 βουλευτάς, οἵτινες τὸν συνέδραμον μετὰ ζέσεως, συνεργαζόμενοι μετ’ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Τριφυλίας ἀνεῦρεν, ὅτι τὸ οἰκοδόμημα τοῦτο ᾠκοδομήθη ἐπὶ τῆς ἄμμου, καὶ ὅτι τούτου ἕνεκεν ἐγκατελείφθη ὑπὸ τῶν μεταστάντων εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ἐμέμφθη δὲ καὶ πάλιν ἐκείνους, οἵτινες ἀπεφάσισαν νὰ συνδράμωσιν εἰς τὴν στερέωσιν αὐτοῦ, ἐνῷ οὗτοι ἐσκέφθησαν τοὐλάχιστον, ὅτι καθῆκον ἔχουσι, πρὶν ἀποφασίσωσι νὰ κατεδαφίσωσι τὸ ὑπάρχον, νὰ σκεφθῶσιν ἐὰν ἦναι εἰς θέσιν νὰ οἰκοδομήσωσιν. Ὑπεχρεώθην, κύριοι, ν’ ἀναφέρω ὅ,τι εἶπον, διότι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Τριφυλίας καὶ πάλιν ἔθιξε τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ πάλιν ἠθέλησε νὰ κατακρίνῃ τοὺς ἐντεῦθεν πρὸς τὰ ἐκεῖ μετατοπίσαντας, καὶ ὅπως μεμφθῇ τοὺς μὲν, καὶ ἐπαινέσῃ τοὺς δὲ, ὑπεχρεώθη νὰ συγχύσῃ τὰς ἐποχὰς, κατὰ τὰς ὁποίας συνέβησαν αἱ μεταστάσεις Πλὴν, ἐνῷ, κύριοι, παραδεχόμεθα πάντες, ὅτι ὀφείλομεν νὰ θεραπεύσωμεν τὸ νόσημα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ποῖα εἶναι τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἐπροτάθησαν; Εἰς ποῖον ἄλλο μέσον δυνάμεθα νὰ καταφύγωμεν ἢ εἰς τὸ μέσον τοῦ δανείου; Μὴ τάχα τὰ λοιπὰ Ἔθνη, τὰ ὁποῖα εὑρέθησαν εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν, ἔπραξαν ἄλλως πως; Αἱ οἰκονομίαι, τὰς ὁποίας πολλοὶ ἐπικαλοῦνται, ὅσον μεγάλαι καὶ ἂν ὦσι, δύνανταί ποτε νὰ θεραπεύσωσι τὸ κακόν; Δυνάμεθά ποτε δι’ αὐτῶν νὰ ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, νὰ ἐπιτύχωμεν τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, νὰ κατασκευάσωμεν σιδηροδρόμους, νὰ τελειοποιήσωμεν τὴν ὁδοποιίαν μας; Καὶ δὲν εἶμαι ἐγὼ, κύριοι, ἐναντίος εἰς τὰς οἰκονομίας, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ὀφείλομεν νὰ κάμωμεν διάκρισιν μεταξὺ οἰκονομιῶν καὶ οἰκονομιῶν. Εἶναι οἰκονομίαι, τὰς ὁποίας δύναται ἐκ τῶν προτέρων ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ καὶ αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσι τὴν δαπάνην εἰς τὸ προσωπικὸν τῆς Διοικήσεως, καὶ οἰκονομίαι, αἱ ὁποῖαι ἐπιτυγχάνονται κατὰ τὴν διαχείρισιν, καὶ διὰ τούτων δύνανται σπουδαῖα νὰ ἐπιτευχθῶσιν ἀποτελέσματα, ὡς κατέδειξεν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1882, ἐνῷ διὰ τῶν πρώτων μηδαμινὸν ἔσεται τὸ ἐξαγόμενον, ἡ δὲ ἐπιτυχία των δύναται νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ἐπιδιωκομένου σκοποῦ. Ἐῤῥέθη ὅτι, ἐὰν ὁ Προϋπολογισμός μας φθάσῃ εἰς τὸ ἰσοζύγιον καὶ δώσῃ καὶ περισσεύματα, δυνάμεθα δι’ αὐτῶν ν’ ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, καὶ τοιουτοτρόπως ν’ ἀποφύγωμεν τὸ δάνειον. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ὅτι δὲν ἔχομεν πρὸς τὸ παρὸν περισσεύματα, ἐκτὸς τοῦ ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἤμεθα βέβαιοι, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους, καὶ ἂν παρουσίαζε τοιαῦτα, θὰ τὰ παρεῖχε διαρκῶς, διότι ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὰς αὐτὰς περιστάσεις, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἐξαρτᾶται καὶ ἡ ἰδιαιτέρα οἰκονομία ἑκάστου ἀτόμου, ὀφείλομεν πάντοτε νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸ δάνειον διὰ ν’ ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· διότι, καὶ ἐὰν διὰ τῶν περισσευμάτων ἠδυνάμεθα ν’ ἄρωμεν αὐτὴν, μέχρις οὗ αὕτη ἐπιτευχθῇ, ἡ ζημία ἥτις θέλει ἐπέλθει ἐν τῷ μεταξύ, θὰ ἦναι πολὺ σπουδαιοτέρα τῆς ζημίας ἐκ τοῦ δανείου. Ὑπεβλήθη καὶ ἑτέρα γνώμη, διὰ τῆς ὁποίας φρονεῖ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἄρτης, ὅτι δύναται οὐχὶ νὰ θεραπεύσῃ, ἀλλὰ πρὸς τὸ παρὸν νὰ οἰκονομήσῃ τὰς περιστάσεις, νὰ ἐλαττώσῃ τὸ κακὸν καὶ νὰ δώσῃ καιρὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ περὶ ὠφελιμωτέρου δανείου εἰς καταλληλοτέρας περιστάσεις. Κύριοι, ὁμολογῶ ὅτι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ Τραπεζικὰ, δὲν εἶμαι ἐπὶ τοσοῦτον ἐνήμερος, ὥστε νὰ δύναμαι μὲ ἑδραίαν πεποίθησιν νὰ κρίνω περὶ αὐτῶν, ἀλλ’ οὐχ ἧττον λογικῶς σκεπτόμενος ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἄρτης, εὑρίσκω ὅτι ὁ σκοπὸς, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει, οὐδαμῶς ἐπιτυγχάνεται· διότι, ἐὰν ἐνόησα καλῶς, τὸ σχέδιόν του συνίσταται εἰς τοῦτο: ἡ Κυβέρνησις δύναται δανειζομένη 20,000,000 νὰ χρησιμοποιήσῃ αὐτὰ πρὸς ἀγορὰν συναλλάγματος, ὅπερ νὰ πωλῇ κατὰ καιροὺς εἰς τὴν ἀγορὰν, ἵνα τοιουτοτρόπως σταματήσῃ τὴν κερδοσκοπίαν, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τούτου ἐξασκοῦσιν οἱ κερδοσκόποι. Δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου φρονεῖ, ὅτι ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς δυνάμεθα νὰ σταματήσωμεν εἰς ἓν δεδομένον σημεῖον τὸ συνάλλαγμα, ἀφ’ ἑτέρου ἀφαιροῦμεν ἐκ τῆς κυκλοφορίας τὰ 20,000,000 τοῦ χαρτονομίσματος, καὶ τοιουτοτρόπως ὀλιγοστεύει κατὰ τὸ ποσὸν τοῦτο ἡ κυκλοφορία αὐτοῦ, ἥτις ὡς ἐκ τοῦ πλεονάζοντος πρὸς τὰς ἀνάγκας ποσοῦ ἐπιφέρει τὴν ὑποτίμησιν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ὅτι τὸ σχέδιον τοῦτο ἐμπεριέχει τὴν ἰδέαν ἐν αὐτῷ τῆς ὑποχρεώσεως ἑνὸς τρίτου προσώπου, ἤτοι τῆς Τραπέζης, τοῦ νὰ μὴ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια, τὰ ὁποῖα τηρεῖ ἐν τῷ ταμείῳ αὑτῆς, καὶ τοῦ νὰ τηρήσῃ τὴν κυκλοφορίαν τοῦ χαρτονομίσματος εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἤθελε προσδιορίσει Σύμβασις μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Τραπέζης, οὐχ ἧττον αὐτὸ δὲν δύναται νὰ ἐπιτύχῃ τὸν σκοπὸν διὰ δύω, νομίζω, λόγους· πρῶτον, διότι κατ’ ἀρχὴν ἡ ἰδέα νὰ ὑποχρεώσωμεν τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀναλάβῃ Τραπεζικὰς ἐργασίας—καὶ Τραπεζικὴ ἐργασία εἶναι ἡ ἀγορὰ καὶ ἡ πώλησις συναλλάγματος—ἐκτὸς τοῦ ὅτι αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἔχει τὸ ἄτοπον, δὲν θὰ δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιτύχῃ τὸ σκοπούμενον, ἤτοι νὰ ἐμποδίσῃ τὴν αὐξομείωσιν τοῦ συναλλάγματος, διότι καὶ νὰ συναγωνισθῇ δὲν δύναται ἀπέναντι ἐκείνων, οἵτινες ὡς τέχνην ἔχουσι τὴν Τραπεζιτικὴν ἐργασίαν, καὶ τὰς περιστάσεις δὲν δύναται νὰ ὑποβάλῃ εἰς κανόνας· καὶ δεύτερον δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ὁ περιορισμὸς τοῦ χαρτονομίσματος· διότι, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἀποσύρομεν ἀπὸ τὴν κυκλοφορίαν χαρτονόμισμα διὰ τῆς πωλήσεως τοῦ συναλλάγματος, κατόπιν πρέπει ν’ ἀγοράσωμεν ἐκ νέου συνάλλαγμα διὰ χαρτονομίσματος, καὶ ἑπομένως τὸ χαρτονόμισμα, τὸ ὁποῖον ἀφῃρέσαμεν, πωλοῦντες, θέλομεν πάλιν θέσει εἰς κυκλοφορίαν, ἀγοράζοντες. Ὥστε τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον προσδοκᾶται διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ χαρτονομίσματος, δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ. Βεβαίως ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀφίετο ἐλευθέρα εἰς τὰς ἀγορὰς, ἄνευ ἀμφιβολίας θὰ ἠδύνατο νὰ κανονίσῃ τὴν τιμὴν τοῦ συναλλάγματος, ἀλλ’ ἔχει νὰ συναγωνισθῇ, ἐπαναλαμβάνω, μετ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἔργον τὴν τοιαύτην ἐργασίαν, καὶ οἱ ὁποῖοι, ἀγοράζοντες τὸ συνάλλαγμα κατὰ τὰς διαφόρους ἐποχὰς, κερδοσκοποῦσιν, ἀποβλέποντες εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας, τὰς ὁποίας ὡς ἁρμοδιώτεροι καὶ εὐστοχώτερον κρίνουσιν. Ἐὰν λοιπὸν θέλωμεν νὰ ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, τί ὀφείλομεν νὰ πράξωμεν, εἰς ποῖα ἄλλα μέσα δυνάμεθα νὰ προστρέξωμεν; ἐξ ἀνάγκης ὀφείλομεν νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸ δάνειον, καὶ εἰς τοῦτο κατέφυγε καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Σπουδαία ἀντίῤῥησις μέχρι τοῦδε δὲν ἐγένετο· διότι ἐκεῖνος, ὅστις ἤθελεν ἀναλάβει νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ ἐναντίον, ὤφειλε συνάμα νὰ ὑποδείξῃ καὶ τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ τὴν ἄρωμεν, ἢ ν’ ἀποφύγωμεν τοὐλάχιστον τὰ κακὰ αὐτῆς. Ἀλλ’ ἀφοῦ οὐδὲν σπουδαῖον μέτρον ἐπροτάθη, τὸ δὲ προσωρινὸν μέτρον, τὸ ὑποδειχθὲν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἄρτης, δὲν εἶναι τὸ φέρον εἰς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπὸν, ἕπεται ὅτι ἐξ ἀνάγκης ὀφείλομεν νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸ μέσον ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον κατέφυγον ὅλα τὰ Ἔθνη, τὰ ὁποῖα εὑρέθησαν εἰς ἃς καὶ ἡμεῖς ἀνάγκας. Ἀλλ’ ὁ ἀγὼν κυρίως περιστρέφεται κατὰ πρῶτον εἰς τὸ ἐὰν, εἰς ἣν κατάστασιν εὑρίσκονται τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, ἐπιτρέπηται νὰ δανεισθῶμεν ἢ οὔ. Κύριοι, δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω ὅσα ἐν τῇ ἐκθέσει μου ὡς Εἰσηγητὴς ἐν ὀνόματι τῆς πλειοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω. Ἡ μειοψηφία ἢ μᾶλλον οἱ μειοψηφήσαντες ἰσχυρίζονται, ὅτι δὲν ἔχομεν ἰσοζύγιον, καὶ ἑπομένως ὅτι δὲν πρέπει νά σκεφθῶμεν περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἡμεῖς δὲ ὑπεστηρίξαμεν καὶ ὑποστηρίζομεν, ὅτι ἔχομεν ἰσοζύγιον, διότι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1884 παριστᾷ πλῆρες τὸ ἰσοζύγιον, ἐνῷ ἐμπεριέχει ἐν ἑαυτῷ καὶ τὴν δαπάνην τὴν ἀπαιτουμένην διὰ τὴν χρῆσιν τῶν δανείων τῶν 120,000,000 καὶ τῶν 40,000,000, ἔχομεν δὲ πεποίθησιν εἰς τὸ ἰσοζύγιον, στηριζόμενοι εἰς τὰ τεκμήρια, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε δυνάμεθα ν’ ἀρυσθῶμεν ἐκ τῆς διαχειρίσεως τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Καὶ τεκμήριον σπουδαιότατον εἶναι ὁ Ἀπολογισμὸς τοῦ 1882. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 82 ἔφερεν ἔλλειμμα σπουδαῖον, ὁ δὲ Ἀπολογισμὸς αὐτοῦ ἀφ’ ἑνὸς μὲν φέρει αὔξησιν εἰς τὰς προσόδους, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐλάττωσιν εἰς τὰς δαπάνας. Ἐὰν λοιπὸν συγκρίνωμεν τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸ 82 πρὸς τὴν ἐνέργειαν αὐτῆς κατὰ τὸ 84, ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν πίστιν εἰς τὸν ὑποβαλλόμενον Προϋπολογισμὸν, διότι βλέπομεν τὴν Κυβέρνησιν ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἀναβιβάζουσαν τὰ ἔσοδα πέραν τῶν πραγματικῶν ἐσόδων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐπιδιώκουσαν τὴν οἰκονομίαν κατὰ τὴν διαχείρισιν. Καὶ πράγματι ἐκ τοῦ Ἀπολογισμοῦ τοῦ 82 προέκυψεν ὅτι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ αὐτοῦ ὑπελογίσθη διαφορὰ ἐσόδων ἐπὶ ἔλαττον περὶ τὰ ἓξ ἑκατομμύρια, ἡ δὲ προϋπολογισθεῖσα δαπάνη ἠλαττώθη κατὰ τὴν διαχείρισιν κατὰ πολλὰ ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ ὀφείλομεν ὡσαύτως νὰ ὑπολογίζωμεν καὶ τὴν αὔξουσαν δύναμιν τοῦ Τόπου. Ὁ κ. Εἰσηγητὴς τῆς μειοψηφίας καὶ εἰς τὴν ἔκθεσίν του καὶ ἀγορεύων ἀκόμη ἀνεφώνησε, καὶ ποῦ εὑρίσκεται ἡ αὔξουσα αὕτη δύναμις τοῦ Τόπου; Ἀπορῶ πῶς ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Πατρῶν δὲν ἀνευρίσκει αὐτήν, ἀφοῦ ἔχει ἐνώπιόν του τὴν αὔξησιν τοῦ πλούτου καὶ τὴν καθημερινὴν πρόοδον τοῦ Τόπου, ὅπερ οὐδὲν ἄλλο δηλοῖ ἢ αὔξησιν τῶν προσόδων τοῦ Κράτους, διότι ὁ πλοῦτος ἐπιφέρει τὴν παραγωγὴν καὶ τὴν κατανάλωσιν, καὶ αὗται εἶναι αἱ κύριαι πηγαὶ, ἐκ τῶν ὁποίων ἀρύεται τὸ Δημόσιον τὰς προσόδους του. Ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ Προϋπολογισμοὶ τοῦ Κράτους δὲν πείθουσι περὶ τῆς αὐξούσης δυνάμεως τοῦ Τόπου; Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1881, τὸν ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Τριφυλίας ἀγορεύων ἐπεκαλέσθη, δὲν δεικνύει αὔξουσαν δύναμιν τοῦ Τόπου; Εἰς τὸν Ἀπολογισμὸν τοῦ ἔτους ἐκείνου τὰ εἰσοδήματα δὲν ὑπερτέρουν τοὺς ὑπολογισμούς, οὓς ἡ τότε Κυβέρνησις ἔκαμεν, ὅταν κατέστρωνε τὸν Προϋπολογισμόν; Εἰς τὸν Ἀπολογισμὸν τοῦ 1882 δὲν παρατηρεῖται ὡσαύτως τὸ φαινόμενον τοῦτο εἰς πολὺ ἀνώτερον βαθμόν; Τὸ φαινόμενον δὲ ὀφείλει νὰ ἐπισύρῃ τὴν προσοχὴν τοῦ Κοινοβουλίου, ὅταν μάλιστα παρατηρῆται εἰς τὴν αὔξησιν τῶν προσόδων τοῦ τελωνιακοῦ κλάδου· καθότι, ἐνῷ ηὐξήσαμεν τοὺς δασμοὺς, καὶ ἐνῷ ἐπὶ τῆς αὐξήσεως αὐτῆς ὑπελογίσαμεν τὸ εἰσόδημα τῶν εἰσαγομένων, κατὰ τὴν γενομένην αὔξησιν ὄχι μόνον ἐλάβομεν τὸ εἰσόδημα τὸ ὑπολογισθὲν, ἀλλὰ καὶ ὑπερτερήσαμεν, καὶ διὰ νὰ παρουσιασθῇ τοιοῦτόν τι, ὀφείλει νὰ ὑπάρχῃ σπουδαία δύναμις ἐν τῷ Τόπῳ· διότι, κατ’ ἀρχὴν οἰκονομικὴν, ὁ διπλασιασμὸς τῶν δασμῶν δὲν ἐπάγεται τὸν διπλασιασμὸν τῶν ἐσόδων, δηλαδὴ ἡ προσθήκη τῶν 2 καὶ 2 δὲν φέρει 4, ὡς συνέβη ἐσχάτως ἐν Ρωσσίᾳ, ὅπου μετὰ τὸν διπλασιασμὸν τῶν δασμῶν τὸ ἔσοδον πολλὰ ὀλίγον ὑπερτέρησε τὸ πρὶν τῆς αὐξήσεως. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὡς πρὸς τὸ ἰσοζύγιον τοῦ ἔτους 1884, καὶ ἡ ἀμφιβολία αὕτη ὁμολογῶ, ὅτι ἔχει τὰς βάσεις της, διότι πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῶσι κατὰ πρώτην φορὰν φόροι, τοὺς ὁποίους δὲν ἐδοκιμάσαμεν, καὶ τῶν ὁποίων τὸ προϊὸν δὲν εἶναι γνωστὸν ἐκ τῶν προτέρων, ὀφείλομεν νὰ διστάσωμεν ἀπέναντι τῆς τοιαύτης ἀμφιβολίας, καὶ νὰ ἀποκρούσωμεν τὸ δάνειον, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι δὲν ἔχομεν ἰσοζύγιον; Δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, προτιμῶμεν τὴν νόσον, προτιμῶμεν τὸν σάρακα, τὸν καταβιβρώσκοντα, κατὰ τὴν ῥῆσιν τοῦ κ. Σωτηροπούλου, τὰ σπλάγχνα τῆς κοινωνίας, διότι ἀμφιβάλλομεν ὡς πρὸς τ’ ἀποτελέσματα τῶν νέων φόρων; Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὡς ἐγὼ δὲν ἐδίστασα ὡς εἰσηγητὴς νὰ ἐκθέσω μίαν ἰδέαν ἀπέναντι τοῦ τοιούτου δισταγμοῦ, δὲν εἶναι προτιμότερον, ἀφοῦ πρόκειται νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν διὰ 3½ ἢ 4,000,000, νὰ μὴ τὸ πράξωμεν, ἀλλ’ ὡς μέχρι τοῦδε ἐδιοικούμεθα νὰ διοικηθῶμεν ἀκόμη ἐπὶ ἓν ἢ καὶ ἐπὶ δύω ἔτη, ἀλλὰ νὰ μὴ σταματήσωμεν ἀπέναντι τῆς τοιαύτης ἀμφιβολίας; Πρόκειται, κύριοι, νὰ προσθέσωμεν 3½ ἕως 4,000,000 διὰ τῆς ἀναγωγῆς τῶν μισθῶν τῶν ὑπαλλήλων εἰς νέας δραχμάς. Καὶ τί εἶναι προτιμότερον;—καὶ ἀποτείνομαι πρὸς ὑμᾶς καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν εὐσυνείδητον γνώμην ὑμῶν καὶ αὐτῶν ἀκόμη τῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι ἴσως αὐτὴν τὴν στιγμὴν θὰ ἐξεγείρωνται κατὰ τῆς τοιαύτης γνώμης — προτιμότερον εἶναι νὰ ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν καὶ ν’ ἀφήσωμεν τοὺς μισθοὺς ὡς ἔχουσιν, ἢ νὰ μὴ ἄρωμεν αὐτὴν καὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀναγωγὴν τῶν παλαιῶν δραχμῶν εἰς νέας; Νομίζω, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ δισταγμὸς, καὶ πᾶς τις δύναται νὰ βεβαιωθῇ, ὅτι συμφερωτέρα εἰς τοὺς ὑπαλλήλους εἶναι ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἢ ἡ ἀναγωγὴ ἄνευ τῆς ἄρσεως. Καὶ πράγματι, κύριοι, ἄνευ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ὁ ἔχων μισθὸν διακοσίας δραχμὰς λαμβάνει 200 πραγματικὰς δραχμὰς, ἐὰν ὅμως δὲν ἄρωμεν αὐτὴν καὶ προσθέσωμεν τὸ 12%, θὰ λάβῃ μὲν 224 δραχμὰς, ἀλλ’ ἐὰν τὸ συνάλλαγμα ὑπερτιμηθῇ κατὰ 15%, ἔχομεν διαφορὰν ἀμέσως 30%, καὶ τότε θὰ λάβῃ μόνον 194 πραγματικάς· ἐὰν δὲ προβῇ καὶ περαιτέρω, ἐὰν φθάσῃ π. χ. εἰς τὸ 20 καὶ τὸ 25 καὶ 30% ἐννοεῖται ὅτι θὰ ἐλαττοῦται ὁ μισθὸς ἐπὶ τοσοῦτον, ὅσον ὑποτιμᾶται καὶ τὸ χαρτονόμισμα, καὶ θὰ συμμετέχῃ ὡς πολίτης καὶ τῶν λοιπῶν κακῶν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἐγὼ βεβαίως ἐπιθυμῶ, καὶ ἐπειδὴ πιστεύω εἰς τὸ ἰσοζύγιον, φρονῶ, ὅτι ὀφείλομεν νὰ σκεφθῶμεν καὶ περὶ τούτου, καθότι, κύριοι, εἶναι βέβαιον, ὅτι ἐπὶ τοσοῦτον ἐργάζεταί τις εἴτε ἐπιστήμων εἴτε ἁπλοῦς ἐργάτης εἶναι, καθ’ ὅσον καὶ ἀμείβεται. Ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ὀφείλομεν νὰ κάμωμεν διάκρισιν μεταξὺ ὑπαλλήλων καὶ ὑπαλλήλων. Καὶ ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου, καθόσον, ὁσάκις παρουσιάζεται τὸ ζήτημα, οὐδεμία διάκρισις γίνεται, ἐνῷ ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι δὲν ἔχουσι τὴν αὐτὴν ἀποστολὴν, τὰ αὐτὰ ὑψηλὰ καθήκοντα, τὰς αὐτὰς ὑποχρεώσεις, τὰς αὐτὰς ἀναλόγως τῆς θέσεώς των καὶ τῆς ὑπηρεσίας, ἥν παρέχουσιν εἰς τὸ Κράτος, ἀπολαυάς. Οἱ οἰκονομικοὶ ὑπάλληλοι ἔχουσι βεβαίως σπουδαίαν ὑπηρεσίαν, διότι ἐξ αὐτῶν ἐξήρτηται ἡ πρόσοδος τοῦ Κράτους, ἀλλὰ σχετικῶς πρὸς τοὺς λοιποὺς ὑπαλλήλους οὗτοι ἀμείβονται πολὺ γενναιότερον, καὶ διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν μισθῶν δὲν θὰ ἐμποδίσητε αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ νὰ ἐξέρχωνται τῆς ὑπηρεσίας οἱ πλεῖστοι εὐποροῦντες. Δὲν ἐννοῶ, ὅτι καταχρῶνται, ὄχι· ἀλλ’ ἔχουσιν ἐκτὸς τοῦ μισθοῦ καὶ πολλὰ ὠφελήματα. Ἀλλὰ δύνασθε νὰ εἴπητε τὸ αὐτὸ διὰ τοὺς Δικαστικούς; Οἱ δικασταὶ, κύριοι, ἐκ τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται ἡ περιουσία μας, ἡ τιμή μας καὶ ἐλευθερία μας, ἐκτὸς τοῦ μισθοῦ των δὲν δύνανται νὰ δεχθῶσι καὶ παρὰ τοῦ φίλου των ἔτι καὶ τὸ μικρότατον δῶρον, ἐὰν δὲν θέλωσι νὰ παρεξηγηθῶσιν. Οἱ τῆς παιδείας ἔχουσι τὰς ὡρισμένας ὥρας, καθ’ ἃς διδάσκουσιν, ἀλλ’ ἔχουσι καὶ ἐλευθέρας ὥρας, κατὰ τὰς ὁποίας, ἐὰν θέλωσι νὰ ἐργασθῶσι καὶ νὰ κοπιάσωσι, δύνανται νὰ καταναλώσωσιν εἰς ἰδιαίτερα μαθήματα, καὶ οὕτω νὰ προσθέσωσιν εἰς τὸν μισθόν των.

§55ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Οἱ δὲ στρατιωτικοί;

§56ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἰδοὺ διατί φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ διάκρισις μεταξὺ ὑπαλλήλων καὶ ὑπαλλήλων καὶ νὰ αὐξήσωμεν μὲν τοὺς μισθοὺς, ἀλλὰ νὰ φροντίσωμεν κατὰ πρῶτον ὑπὲρ τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, ὑπὲρ τῶν κατωτέρων στρατιωτικῶν, ὑπὲρ τῶν διδασκάλων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ οὕτω βαθμηδόν. Τὴν γνώμην ταύτην, συμπεριληφθεῖσαν ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς πλειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς, εἶχον καθῆκον ὡς εἰσηγητὴς αὐτῆς ν’ ἀναπτύξω, καὶ τὸ καθῆκον τοῦτο τοσοῦτον μᾶλλον μοὶ ἐπεβάλλετο, καθόσον ὁ εἰσηγητὴς τῆς μειονοψηφίας παρεπονέθη, ὅτι αὕτη συμπεριελήφθη ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς πλειονοψηφίας, χωρὶς νὰ γείνῃ γνωστὴ εἰς τὰ μέλη τῆς μειοψηφίας. Ἀλλὰ ἐὰν δὲν ἔλαβον γνῶσιν, ἂς αἰτιῶνται ἑαυτοὺς, διότι, ἐάν παρευρίσκοντο κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, ἡ ὁποία ἐκ συμφώνου εἶχε προσδιορισθῆ, ὅπως ὑποβληθῶσιν αἱ ἐκθέσεις, θὰ ἐλάμβανον γνῶσιν, καὶ θὰ συνεζήτουν ἐπ’ αὐτῆς· ἀλλ’ ἐν ᾧ ἡ τελευταία συνεδρίασις ἐγένετο τὴν Τετάρτην καὶ εἴχομεν ὁρίσει τὴν Παρασκευὴν διὰ σύσκεψιν, παρὰ προσδοκίαν τὴν Πέμπτην ὑπέβαλον τὴν ἔκθεσίν των οἱ μειονοψηφοῦντες εἰς τὴν Βουλήν, θέλοντες νὰ δείξωσιν οὕτω, ὅτι ἡ βραδύτης διὰ τὴν συζήτησιν προέρχεται ἐξ ἡμῶν!

§57Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε Βαλσαμάκη, νὰ σᾶς παρακαλέσω, πρὶν προβῆτε εἰς ἕτερον θέμα, ὅπως διασκεδάσητε ἀμφιβολίαν τινά· ὅτι ἡ ἰδέα αὐτὴ ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἀφομοίωσις τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων, δὲν ἦτον ἰδέα τῆς πλειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ἰδική σας.

§58ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Αὐτὸ τὸ εἶπον, ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ ἤδη, ὅτι ἦτον ἰδέα ἰδική μου καὶ ἀναλαμβάνω μόνος ἐγὼ τὴν εὐθύνην.

§59ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀφοῦ δὲν ἔγεινε λόγος, ὀφείλετε νὰ τὴν ἀναλάβητε.

§60ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δὲν εἶνε ἀληθὲς τοῦτο· ἐὰν ἠθέλατε παρευρεθῆ κατὰ τὴν ἀποφασισθεῖσαν συνεδρίασιν, ἠθέλατε ἀκούσει τοὺς λόγους καὶ ἠθέλατε συζητήσει ἐπ’ αὐτῶν, διότι ἐγένετο συζήτησις, καὶ μακρά.

§61Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Τοῦτο εἶναι ἀληθές.

§62ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Καὶ ἕνεκα τῆς συζητήσεως, ἥτις ἐγένετο κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, ἐπῆλθον καὶ τὰ σβέσματα ἐν τῇ ἐκθέσει, περὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο λόγος, καὶ μάλιστα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ περὶ τούτου ἐπικαλοῦμαι καὶ τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ, ὁ ὁποῖος παρέστη εἰς τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην.

§63ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ παρέστην ἀληθῶς εἰς τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην καὶ σᾶς εἶπον, ὅτι ἦτο συνεδρίασις οἰκογενειακὴ, οὐδέποτε δὲ ἐπισήμως κατὰ τὰς συνεδριάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς ἐγένετο λόγος περὶ ἐλαττώσεως ἢ αὐξήσεως τῶν μισθῶν τῶν ὑπαλλήλων· διότι ἐνομίζομεν, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ πλειονοψηφία καὶ ἡ Βουλὴ σύμπασα εἶχον ἀποφασίσει τὴν ἀναγωγήν.

§64Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἡ ἀπόφασις αὕτη ἐγένετο· ἀλλ’ οὐχ ἧττον εἶνε ἀληθὲς, ὅτι ὁ κ. Εἰσηγητὴς πρὸ τῆς καταθέσεως τῆς ἐκθέσεως ὑπέβαλε τὴν ἰδέαν ταύτην εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ἐγένετο συζήτησις ἐπ’ αὐτῆς.

§65ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἀπορῶ πῶς ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἀπέδωκεν οἰκογενειακὸν χαρακτῆρα εἰς τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην τῆς Ἐπιτροπῆς, ἥτις κατ’ ἐμὲ ἦτον ἡ σπουδαιοτέρα πασῶν, καθόσον εἰς τὰς προηγουμένας συνεδριάσεις ἐκδηλοῦνται ἁπλῶς αἱ διάφοροι γνῶμαι, ἀλλὰ κατὰ τὴν τελευταίαν ὑποβάλλεται τὸ πόρισμα τῶν συζητήσεων, καὶ ἀποδεικνύεται ἐὰν ὁ Εἰσηγητὴς ἀντελήφθη τῶν ἰδεῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ ἐὰν ἐξέθηκε τὸ πόρισμα τῶν συζητήσεων, καὶ ἐὰν τὸ πόρισμα τοῦτο εἶνε ἀπαύγασμα τῶν ὅσων ἐλέχθησαν ὑπὸ τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς.

§66ΜΕΤΑΞΑΣ. Αὐτὴ ἡ ἡμέρα εἶχεν ὁρισθῆ μόνον πρὸς ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεως· ἡ συζήτησις εἶχεν ἐξαντληθῆ κατὰ τὰς προηγουμένας ἡμέρας.

§67ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Οὔτε εἴμεθα κατὰ τὴν τελευταίαν ἡμέραν ἐν ἀπαρτίᾳ.

§68Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπεται οὔτε κατὰ διάνοιαν νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀπαρτία, ἀφοῦ μόνον ἡ πλειονοψηφία ἠδύνατο ν’ ἀποτελέσῃ ἀπαρτίαν.

§69ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἀλλὰ τὰ μέλη τῆς μειοψηφίας ἰσχυρίζονται κατὰ δεύτερον λόγον, ὅτι δὲν ἀρκεῖ τὸ ἰσοζύγιον διὰ νὰ συνομολογήσωμεν δάνειον, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται καὶ περίσσευμα, καὶ ἐνόσῳ δὲν πραγματοποιηθῇ τοῦτο, δὲν δυνάμεθα νὰ ἔλθωμεν εἰς τοιαύτην σκέψιν. Ἰδοὺ τί λέγουσιν ἐν τῇ ἐκθέσει των· «ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις ἐξα«κολουθεῖ τὸ αὐτὸ σύστημα τῶν δαπανῶν καὶ δὲν ἀπο«δέχεται τὸ σύστημα τῶν οἰκονομιῶν, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχο«μεν τὰ θετικὰ ἀποτελέσματα τῶν ψηφισθέντων φόρων, «ἐφ’ ὅσον τουτέστι δὲν εἴμεθα βέβαιοι ὅτι ἐφθάσαμεν ἢ «θέλομεν φθάσει προσεχῶς εἰς πραγματικὸν ἰσοζύγιον «καταλιμπάνον καὶ περίσσευμα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ἑνὸς «μεγάλου δανείου, δὲν εἶνε ἐπιτετραμμένον νὰ προβῶμεν «εἰς τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας». Ὁ δὲ εἰσηγητὴς προσέθεσεν, ὅτι τὰ μέλη τῆς μειοψηφίας ὑπεχρεώθησαν ν’ ἀρνηθῶσι ψῆφον, ὅταν πρόκηται περὶ τῆς λύσεως τοῦ δευτέρου ζητήματος, καθόσον δὲν δύνανται ν’ ἀποφανθῶσι περὶ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, μέχρις οὗ δὲν ὑποβάλλονται οἱ Ἀπολογισμοὶ τοῦ 1883 καὶ 1884. «Καὶ πῶς ἦτο δυνατὸν «(λέγει ὁ κ. Εἰσηγητὴς) νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ οἰκονομικὴ «κατάστασις τοῦ Τόπου καὶ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Τό«που τὸ ἐπιτρέπει, ἐνῷ δὲν ἔχομεν ὑπ’ ὄψει Προϋπολο«γισμόν, ἐνῷ δὲν ἔχομεν ὑπ’ ὄψει τὸν Ἀπολογισμὸν τῆς «χρήσεως τοῦ 1882; Πῶς νὰ ἀποφανθῶμεν ἐπὶ τοῦ θέ«ματος τούτου, χωρὶς νὰ ἔχωμεν τὸ ὁριστικὸν ἀποτέλε«σμα τῆς χρήσεως τοῦ 1883;» Ἀλλὰ τοιοῦτοι ἰσχυρισμοὶ δύνανται νὰ ὀνομασθῶσιν ἐνστάσεις ἀναβλητικαί, αἱ ὁποῖαι φέρουσι τὸ ἀπροχώρητον, καθόσον ἀφορᾷ τὴν συζήτησιν. Ἐὰν ὀφείλωμεν νὰ περιμένωμεν τὸν Ἀπολογισμὸν τοῦ 1883, πρέπει νὰ παρέλθῃ πᾶσα ἡ χρῆσις αὐτοῦ, ἥτις λήγει τὸ 1884, καὶ ἂν ὀφείλωμεν νὰ περιμένωμεν καὶ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1884, ἐπὶ τοῦ ὁποίου κυρίως στηριζόμεθα, πρέπει νὰ περιμένωμεν καὶ τοῦ 1885· ἀλλὰ τοιαῦται ἐνστάσεις σταματοῦσι πᾶσαν συζήτησιν, συνδυαζόμεναι δὲ μὲ ὅσα προηγουμένως ἀνέγνωσα, ἀποτελοῦσι πολιτικὴν συζήτησιν, διότι ἡ μειονοψηφία λέγουσα ὅτι, ἐνόσω ὑπάρχει ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, δὲν δύναται ν’ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀρνεῖται τὴν ἐπ’ αὐτῆς συζήτησιν· καὶ δὲν ἐννοῶ νὰ μεμφθῶ ποσῶς τὰ μέλη τῆς μειονοψηφίας καὶ τοὺς μειονοφρονοῦντας, διότι ἕκαστος ἐπιθυμεῖ ν’ ἀναθέσῃ πᾶν ἔργον εἰς τὰς χεῖρας ἐκείνου, εἰς τὸν ὁποῖον ἔχει πεποίθησιν, ἀλλὰ καταδικάζω τὸν τρόπον τῆς συζητήσεως. Ἀλλ’ ἔχομεν, κύριοι, ἀνάγκην περισσεύματος, ἵνα προβῶμεν εἰς τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας; οὐχί· διότι αὐτὴ αὕτη ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας παρέχει τὰ μέσα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου, καὶ ἐπὶ τούτου ὑποχρεοῦμαι νὰ ἐπαναλάβω καὶ προφορικῶς ὅσα ἐν τῇ ἐκθέσει μου ἔγραψα. Τὸ Δημόσιον ὑποχρεοῦται νὰ πληρώνῃ εἰς μέταλλον εἰς τὸ ἐξωτερικόν·

Πλὴν τούτων ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ σημειοῦνται διάφοροι δαπάναι, πληρονόμεναι μὲν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀλλὰ μὲ τὴν ἀπαιτουμένην ὡς ἐκ τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος αὔξησιν.

Καὶ ταῦτα ἐκτὸς τῶν δαπανῶν ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἀπρόοπτοι ἀνάγκαι δύνανται νὰ προκαλέσωσιν, οἷον ἀποστολὰς εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν κτλ. Ἐπὶ τοῦ ἀνωτέρω ποσοῦ ἐὰν ὑπολογήσωμεν ὡς διαφορὰν συναλλάγματος 15%, ἔχομεν δαπάνην 4,386,825· ἀλλὰ τὸ συνάλλαγμα δύναται νὰ φθάσῃ εἰς τὰ 18, τὰ 20 καὶ περαιτέρω, ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει ἡ ἀπαιτουμένη δαπάνη διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἶνε μικροτέρα κατὰ πολὺ τῆς ἀπαιτουμένης διὰ τὴν συνομολόγησιν δανείου, καὶ κινδυνεύομεν νὰ δαπανήσωμεν περισσότερα τηροῦντες τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Ὅταν, κύριοι, ἔχωμεν προηγούμενα Ἐθνῶν στηριζομένων ἐπὶ βάσεων ἄλλων οἰκονομικῶν, καὶ τὰ ὁποῖα, ἕνεκα οἰκονομικῶν ἐσωτερικῶν διαταράξεων καὶ ἄλλων λόγων, κατήντησαν νὰ φθάσουν εἰς τὰ 40 καὶ 50%, δύνασθε ν’ ἀμφιβάλλητε ὅτι, ὑπαρχούσης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, εἶναι φόβος νὰ διατρέξωμεν καὶ ἡμεῖς αὐτὸν τὸν κίνδυνον, ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐξαιρετικὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν Ἀνατολήν; Ἔχετε ἀμφιβολίαν ὅτι πᾶσα διατάραξις εἰς τὴν Ἀνατολὴν θὰ φέρῃ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο, καὶ θὰ ὑποχρεωθῶμεν νὰ πληρώσωμεν διπλάσια ἴσως τῶν ὅσων ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ δανείου; Καὶ δυνάμεθα ἀπέναντι τοιούτων κινδύνων νὰ σταματήσωμεν ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους δὲν ἐπιτρέπουσι τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας; Ὁ κίνδυνος, τὸν ὁποῖον διατρέχομεν, μᾶς ἐπιβάλλει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συνομολόγησιν δανείου, καθόσον μάλιστα δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν διὰ τὴν χρῆσιν αὐτοῦ (θόρυβος). Ἀλλὰ διϊσχυρίζονται, ὅτι ἡ σύμβασις ἔχει ὄρους βαρεῖς, ὅτι τὸ δάνειον προσβάλλει τὴν πίστιν τοῦ Κράτους, ὅτι εἶναι δάνειον τοκογλυφικόν, μέλλον νὰ ἐπιβαρύνῃ τὰς μελλούσας γενεάς, καὶ ὅπως καταδείξωσι τοῦτο, ἐστηρίχθησαν εἰς λογαριασμοὺς, τοὺς ὁποίους παρατηροῦμεν καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς μειονοψηφίας καὶ ἠκούσαμεν καὶ παρὰ ἀξιοτίμων μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου. Ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι εἰς τὰ τραπεζιτικὰ δὲν ἐμβαθύνω, καὶ ὅτι δυσκολεύομαι εἰς τὴν λεπτότητα τοῦ μηχανισμοῦ τῶν συμβάσεων, ἀλλ’ εἰσὶ καὶ ζητήματά τινα καὶ λογαριασμοὶ τόσον καταφανεῖς, ὥστε ἀπορῶ πῶς τοὺς ἐπικαλοῦνται καὶ ἐπιμένουσιν εἰς αὐτούς. Καὶ κυρίως ἐστηρίχθησαν εἰς τὸ ἄρθρον 10, διὰ τοῦ ὁποίου δίδονται λόγῳ ἀποζημιώσεως καὶ ἐξόδων τῆς δημοσίας ἐγγραφῆς φρ. 2,300,000, καὶ εἰς τὸ ἄρθρον 7, ἕνεκα τοῦ ὁποίου δικαιοῦνται οἱ λαμβάνοντες ἀπὸ τοῦδε τὰς 110,000 ὁμολογίας, νὰ λάβωσι τὸν τόκον, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἄρξωσι τῆς καταθέσεως τοῦ ποσοῦ τῶν 37,000,000, ἤτοι ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου. Ἐπειδὴ δὲ ἡ καταβολὴ θὰ γίνῃ εἰς τρεῖς δόσεις, ἡ διαφορά, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ 1ης, 2ας καὶ 3ης, κατὰ μέσον ὅρον, δίδει εἰς τοὺς μετόχους δικαίωμα ν’ ἀπολαύσωσι τόκον ἓξ μηνῶν, χωρὶς νὰ καταβάλλωσι τὸ χρῆμα. Ἀλλὰ τὸ ἄρθρον 10 ὁρίζει· «ὅτι τὸ ἥμισυ τοῦ ποσοῦ τούτου θέλει συμψηφισθῆ εἰς τὴν τελευταίαν δόσιν τῆς καταβολῆς τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 6 τιμήματος τῶν 110,000 ὁμολογιῶν, ἃς ὁριστικῶς (ferme) ἀνεδέχθησαν αἱ συμβαλλόμεναι Τράπεζαι, τὸ δὲ ἕτερον ἥμισυ θέλει πληρωθῆ τοῖς συμβαλλομένοις, μετὰ τὸ πέρας τῆς δημοσίας ἐγγραφῆς». Ἐνταῦθα φρονῶ, ὅτι δὲν ἀπαιτεῖται λογιστικὴ ἱκανότης διὰ νὰ κατίδῃ τις τὸ λάθος· διότι, μὴ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψει τῆς προθεσμίας, ὑπολογίζεται τὸ ὅλον ποσὸν τῶν 2,300,000, εἰς τοῦτο προστίθεται καὶ τὸ ποσὸν (juissanse) τοῦ 1,375,000 καὶ τὸ ὅλον ποσὸν ἀφαιρεῖται ἀπὸ τὸ (ferme). Ἡ διαφορὰ δὲ τῆς ἐργασίας αὐτῆς ἔχει τὰ ἀκόλουθα ἀποτελέσματα· ἐκ τοῦ προηγουμένου ποσοῦ τῶν 3,675,000 ἀφαιρεῖται τὸ ἀναλογοῦν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, καὶ τὸ ὁποῖον δυνάμει τῆς συμβάσεως μένει εἰς ὠφέλειαν τοῦ Δημοσίου, ἤτοι δραχμαὶ 875,000, καὶ μένει ὑπόλοιπον 2,800,000, ὅπερ ἐξαιρούμενον ἀπὸ τὸ ποσὸν τῶν 28,675,000, διότι τόσον μένει τὸ (ferme), ἀφαιρουμένων τῶν 9,000,000 τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, μένει ὑπόλοιπον 25,875,000, καὶ ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τούτου φθάνουσιν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἀναλογεῖ τὸ 11½%· ἐνῷ, ἐὰν εἰς τὸ ἥμισυ τῶν 2,300,000, ἤτοι εἰς τὸ ποσὸν 1,150,000, προστεθῇ τὸ ποσὸν τῶν 1,375,000, καὶ ἐκ τοῦ ὅλου ἀφαιρεθῇ τὸ ποσὸν τῶν 875,000, ἔχομεν ὑπόλοιπον 1,650,000, ὅπερ ἀφαιρούμενον ἐκ τοῦ 28,675,000 φέρει ὑπόλοιπον 27,025,000, ἤτοι ἀναλογίαν 6%. Δὲν λαμβάνει ὅθεν ὠφέλειαν ἡ ὁμὰς κατὰ τοὺς ἀκριβεῖς ὑπολογισμοὺς 11½%, ἀλλὰ 6%.

§70ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Μετὰ τὸ πέρας τῆς δημοσίας ἐγγραφῆς.

§71ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Πότε εἶναι τὸ πέρας;

§72ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν.

§73ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὄχι, αὐτὴ ἡ ἑρμηνεία ἠδύνατο νὰ δοθῇ, ἐὰν δὲν ὑπῆρχε τὸ ἄρθρον 5 συνδυαζόμενον μετὰ τοῦ ἄρθρου 10. Ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ἄρθρου 5 ἀφαιρεῖ, φρονῶ, πᾶσαν ἀμφιβολίαν, διότι κατ’ αὐτὸ «ἐντὸς προθεσμίας 18 μηνῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ κυροῦντος τὴν παροῦσαν νόμου κτλ. θέλει ἐκδοθῆ εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν κτλ»· ἡ προθεσμία αὕτη δύναται νὰ παραταθῇ τῇ συγκαταθέσει τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ ἕξ ἔτι μῆνας κατ’ ἀνώτατον ὅρον. Ὁπωσδήποτε δὲ ἥμισυ ἐκ τοῦ ἀνωτέρω ποσοῦ θέλει δοθῆ κατὰ τὴν τελευταίαν δόσιν τῆς προκαταβολῆς, ἤτοι εἰς τὸ τέλος τῶν 9 μηνῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου, τὸ δὲ ἕτερον ἥμισυ μετὰ τὸ πέρας τῆς δημοσίας ἐγγραφῆς, ἥτις δύναται νὰ ἦναι βραχυτέρα ἢ μακροτέρα, ἀλλὰ πάντοτε ἀφοῦ περατωθῇ ἡ ἐγγραφὴ, καὶ κατὰ συνέπειαν ὀφείλει νὰ ὑπολογισθῇ εἰς τὸ λοιπὸν δάνειον τὸ ἕτερον ἥμισυ. Ἀλλὰ, κύριοι, τὰ 2,300,000 δίδονται δι’ ὅλην τὴν ἐργασίαν τὴν ἀπαιτουμένην διὰ τὴν συνομολόγησιν τοῦ ὅλου δανείου· ἂν λοιπὸν αὐτὰ ἦναι ἀμοιβὴ, ἡ ὁποία χρησιμεύει διὰ τὸ ὅλον δάνειον, πῶς δύνασθε αὐτὴν νὰ τὴν καταλογίσητε εἰς τὴν μερίδα τοῦ σταθεροῦ δανείου καὶ οὐχὶ εἰς τὸ ὅλον δάνειον; Ἡ ἔκδοσις τοῦ δανείου ἀπαιτεῖ δαπάνας. Διὰ νὰ ἀνοίξωσιν οἱ μεγάλοι οἶκοι τῆς Εὐρώπης τὰ γραφεῖά των ἀπαιτεῖται ἀμοιβὴ, καὶ ἡ ἀμοιβὴ αὕτη εἶναι τοσοῦτον μεγαλειτέρα, ἐφ’ ὅσον εἶναι μεγαλειτέρα καὶ ἡ πίστις, ἣν χαίρουσι. Πῶς λοιπὸν τὴν ἀμοιβὴν τὴν περιορίζεται μόνον εἰς τὸ ferme; Ἐὰν παραδεχθῆτε, κατὰ τὴν κρίσιν σας, ὅτι τὰ 2,300,000 δίδονται ὡς ἀμοιβὴ τῶν συναλλαττομένων μόνον καὶ μόνον διὰ τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἀναλαμβάνουν ὁριστικῶς εἰς τὸ δάνειον, τότε πᾶσα ἡ λοιπὴ ἐργασία, καθ’ ὑμᾶς, παραχωρεῖται δωρεὰν διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ δανείου. Ἐπέστησαν τὴν προσοχήν των ὡσαύτως οἱ ὄντες κατὰ τοῦ δανείου εἰς τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 5, κατὰ τὸ ὁποῖον αἱ ὑπολειπόμεναι 110 χιλ. ὁμολογίαι δὲν θέλουσιν ἐκδοθῆ εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν ἢ ἐκποιηθῆ πρὸ τῆς ἐξοφλήσεως τῆς δοθησομένης ἀπὸ τὰς συμβαλλομένας Τραπέζας καταβολῆς.

§74ΜΑΝΕΤΑΣ. Θὰ χρησιμεύσῃ καὶ δι’ αὐτὰς ἡ ἀμοιβὴ τῶν 2,300,000;

§75ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον 6 «ἐκ τῶν κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον κτλ., ἐπὶ δὲ τῶν ὑπολοίπων ἑκατὸν δέκα χιλιάδων διατηροῦν δικαίωμα αἱρέσεως ἐπὶ τῇ αὐτῇ τιμῇ τῶν φράγκων 342½ ἐντὸς τῆς ἀνωτάτης προθεσμίας τοῦ ἄρθρου 5, παραγράφου ά, ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον αὗται δὲν ἤθελον διατεθῆ κατὰ τὴν δημοσίαν ἐγγραφήν». Ἄρα καὶ αἱ 110 χιλιάδες ἐκδίδονται εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν, καὶ μόνον ἐὰν δὲν καλυφθῶσιν, ἔχουσι τὸ δικαίωμα τῆς αἱρέσεως.

§76ΜΑΝΕΤΑΣ. Ἂν δὲν ἐνασκήσουν τὸ δικαίωμα τῆς option, θὰ πάρουν 2,300,000;

§77ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Θὰ τὰ πάρουν· ἐγὼ δὲν εἶπον τὸ ἐναντίον. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ 5ου ἄρθρου, κατὰ τὸ ὁποῖον αἱ 110,000 μετοχαὶ δὲν δύνανται νὰ διατεθῶσιν εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν, οὔτε νὰ ἐκποιηθῶσι πρὸ τῆς ἐξοφλήσεως τῆς προκαταβολῆς, καὶ τὸ ὁποῖον συνδυάζοντες μὲ τὰς διατάξεις τὰς ἀφορώσας τὴν option ἰσχυρίζονται, ὅτι ἐξαρτώμεθα ἀπὸ τὴν προαίρεσιν τῶν Τραπεζιτῶν, οἵτινες, ἂν θέλουν τοκογλυφικῶς νὰ μᾶς ἐκμεταλλευθῶσι, τὸ κατορθώνουν, ὁρίζοντες τὴν δημοσίαν ἐγγραφὴν εἰς τιμὰς ὑψηλὰς, καὶ οὕτω δὲν θὰ καλυφθῇ τὸ δάνειον, καὶ μὴ καλυπτομένου, δὲν θὰ ἤμεθα εἰς θέσιν νὰ πληρώσωμεν τὴν προκαταβολὴν, ἀντὶ τῆς ὁποίας λαμβάνουσι τὰς ἐπὶ ἐνεχύρῳ μετοχὰς εἰς πολὺ κατωτέραν τιμὴν, καὶ ἰδοὺ ἡ ζημία. Ἀλλὰ ὁ ὅρος, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται οὔτε νὰ ἐκποιήσῃ, οὔτε νὰ ἐκδώσῃ, δὲν ἀπαγορεύει καὶ τὴν ἐνεχυρίασιν ἀλλ’ οἱ ἀναλαμβάνοντες τὴν ἔκδοσιν τοῦ τοιούτου δανείου τοσοῦτον σπουδαίου καὶ οἱ προκαταβάλλοντες ἕνα ποσὸν οὐχὶ τυχαῖον, ἤτοι 72,000,000, δὲν θὰ ἔχωσι βεβαίως τὸ συμφέρον, ἵνα τὸ δάνειον ναυαγήσῃ, ἀλλ’ ἔχουσι τὸ συμφέρον καὶ νὰ πολιτευθῶσι τιμίως, καὶ νὰ ἐργασθῶσι πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ ὀφειλέτου αὐτῶν, ἐν ᾧ κεῖται καὶ τὸ ἴδιον συμφέρον. Ἀλλὰ καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελον καταφύγει αὐτοὶ εἰς τοιοῦτον δόλον, ἡ Κυβέρνησις δύναται διὰ τῶν 110 χιλιάδων μετοχῶν νὰ πορισθῇ τὰ χρήματα τῆς προκαταβολῆς (ἀναγινώσκει) «ἢ θέλουν ἐκδοθῇ εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν κτλ..........». Ἀλλὰ δὲν δύναται τὰς μετοχὰς αὐτὰς τοῦ δανείου νὰ τὰς προσφέρῃ εἰς ἄλλην ὁμάδα, καὶ νὰ λάβῃ τὰ ἀναγκαῖα χρήματα;

§78ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Αὐταὶ εἶνε ἐνέχυρον.

§79ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὑπάρχει τὸ ποσὸν τῆς option, τὸ ὁποῖον ἐνεχυριάζεται εἰς τὴν ὁμάδα, τὸ δὲ ἄλλο ποσὸν τῶν 90,000 μένει εἰς τὰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ μὴ τὰς δώσῃ εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν, οὔτε νὰ τὰς ἐκποιήσῃ.

§80ΠΑΠΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἑπομένως οὔτε νὰ τὰς ἐνεχυριάσῃ.

§81ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Διατί; ἡ ἐνεχυρίασις εἶνε ἐκποίησις;

§82ΠΑΠΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Μάλιστα· διότι ἀποτέλεσμα τῆς ἐνεχυριάσεως εἶνε ἡ ἀναγκαστικὴ ἐκποίησις.

§83ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐὰν δὲν πληρώσῃ· ἀλλὰ ἐνεχυριάζουσα πληρώνει. Λοιπὸν ἐπαναλέγω, ὅτι δὲν δύναται νὰ λάβῃ χώραν τοιοῦτόν τι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς συναλλαττομένους ὡς πρὸς τὸ δάνειον αὐτό. Ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι καὶ ἂν λάβῃ χώραν τὸ τοιοῦτον, ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὰ μέσα νὰ τὸ ματαιώσῃ. Δὲν μᾶς παρέχεται τὸ δικαίωμα, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ὑπάρξῃ δόλος, ν’ ἀντιτάξωμεν καὶ ἡμεῖς ὅλα τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἐπιτρέπονται, ἀπέναντι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι παραβαίνουν τὸν λόγον των, τὴν σύμβασιν, καὶ καταφεύγουσιν εἰς τὸν δόλον; Καὶ φρονεῖτε, κύριοι, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὅτι οἱ ἔχοντες εἰς τὰς χεῖράς των τὸν χάρτην εἶνε ἐν ἀσφαλείᾳ;

§84ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Τὸ συμφέρον των ἀπαιτεῖ νὰ ἐπιτύχῃ τὸ δάνειον.

§85ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Κατηγορήθη προσέτι ἡ σύμβασις, ὅτι, ὡς συνομολογεῖται τὸ δάνειον, ἡ ἄρσις θὰ ἐπέλθῃ ἀποτόμως, καὶ ὡς ἐκ τούτου δύνανται νὰ πάθωσι τὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατηγορίαν ταύτην, ὄχι μόνον δὲν ἔχει οὐδεμίαν ὑπόστασιν, ἀλλὰ δύναται νὰ κατηγορηθῇ ἡ σύμβασις, ὅτι παρέχει ἐν ὑπερβολῇ ὅλα τὰ μέσα διὰ νὰ γίνῃ ἡ ἄρσις βαθμιαία, καὶ εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ ἐπέλθῃ διατάραξις τῶν συμφερόντων οὐδενός· διότι οὐ μόνον ἐν τῇ συμβάσει παρέχεται ἀρκετὸς χρόνος ἀπὸ τῆς ψηφίσεως αὐτῆς διά τε τοὺς ἰδιώτας καὶ τὰς Τραπέζας νὰ κανονίσωσι τὰς σχέσεις των καὶ τὰς δοσοληψίας των, ἀλλὰ προσέτι ἐκ τῆς ἰδιαιτέρας θέσεως, εἰς ἣν εὑρίσκονται αἱ Τράπεζαι ἡμῶν ἀπέναντι τοῦ Κράτους, δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ οὐδεμία διατάραξις εἰς τὴν κοινωνίαν. Εἶνε ἀληθές, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἐγεννήθη ἐν Ἰταλίᾳ, ἀλλὰ αἱ Τράπεζαι ἐκεῖ ἦσαν ἐκτεθειμέναι μὲ τοσοῦτον ποσὸν χαρτονομίσματος, ὥστε ἔπρεπε νὰ δοθῇ εἰς αὐτὰς ὁ καιρὸς νὰ περιορίσωσι τὸ χαρτονόμισμα, ὥστε, ἐπανερχομένης τῆς κυκλοφορίας τοῦ μεταλλικοῦ, νὰ εἶνε ἕτοιμαι εἰς τὰς πληρωμάς των· ἀλλ’ αἱ Τράπεζαι, αἱ ἰδικαί μας, ὄχι μόνον δὲν εὑρίσκονται εἰς τοιαύτην θέσιν, ἀλλὰ καὶ σήμερον δύναται ν’ ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, χωρὶς νὰ αἰσθανθοῦν κλονισμόν τινα, διότι δὲν εἶνε εὔκολον νὰ σωρευθοῦν τὰ γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρὸς ἐξαργύρωσιν, καὶ τοῦτο διότι δὲν ὑποχρεοῦται ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ ἀνταλλάξῃ τὸ χαρτονόμισμά της μὲ μεταλλικόν, πρέπει ὁ κάτοχος τοῦ χαρτονομίσματος νὰ ἔλθῃ ἐνταῦθα. Ἀλλ’ ἡ πλειοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς, κύριοι, δὲν ἀπέκρυψεν, ὅτι οἱ ὅροι τῆς συμβάσεως εἶνε βαρεῖς. Ἀλλὰ μὴ τάχα οἱ ὅροι τῶν μέχρι τοῦδε συνομολογηθέντων δανείων ἐκ μέρους τοῦ Κράτους εἶνε ὀλιγώτερον βαρεῖς; Δὲν ἀπόκειται εἰς ἐμὲ νὰ προστρέξω εἰς τοιαύτην σύγκρισιν· εἶναι ἐπὶ τοσοῦτον γνωστὰ τὰ παρελθόντα, ὥστε εἶναι καὶ περιττὸν νὰ προβῇ τις εἰς τοιαύτην σύγκρισιν· μόνον τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον παρεχωρήθη εἰς τὴν ὁμάδα τὴν συνομολογήσασαν τὸ δάνειον τῶν 120 ἑκατομμυρίων νὰ συστήσῃ Τράπεζαν ἐν Ἠπειροθεσσαλίᾳ, τοῦτο μόνον ἔφερεν εἰς τὴν ὁμάδα ἐκείνην κέρδος ἓξ περίπου ἑκατομμυρίων. Ἐψήφισα ὅμως καὶ τὸ δάνειον ἐκεῖνο μὲ τὴν αὐτὴν πεποίθησιν, μεθ’ ἧς ψηφίζω καὶ τὸ σημερινὸν, καὶ ὅπερ ψηφίζω, ὄχι διότι τὸ εὑρίσκω, ὅτι εἶναι ὑπὸ ἐπιθυμητοὺς ὅρους, ἀλλ’ ὡς ἐψήφιζον τὸ δάνειον ἐκεῖνο, οὕτω καὶ σήμερον ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι, εἰς ἣν θέσιν εὑρίσκεται ἡ Ἑλλὰς, δὲν δύναται νὰ εὕρῃ χρήματα εὐθηνότερα, ἐνῷ ἔχει ἀνάγκην χρημάτων ὡς καὶ τότε. Τὴν πίστιν τῆς Ἑλλάδος ἐν τῇ Εὐρώπῃ κυρίως ἐπηρεάζει ἡ πολιτικὴ ἡμῶν θέσις, ἥτις ἐξαρτᾶται ἀπὸ τοιαῦτα περιστατικά, ὥστε δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι, καίτοι τὰ οἰκονομικὰ εἶναι ἀνθηρὰ, ἀνθηρότερα ἀπὸ τὰ οἰκονομικὰ ἄλλων Κρατῶν, πιστεύεται ὅμως, ὅτι δύνανται νὰ καταπέσωσιν ἀπὸ μιᾶς στιγμῆς εἰς ἄλλην. Καὶ εἰς τί ἄλλο ὀφείλεται ἡ σημερινὴ ἡμῶν κατάστασις; Πάντα ὅσα ἐδανείσθημεν μέχρι τοῦδε διατί ἄλλο τὰ ἐδανείσθημεν, ἢ διὰ τὰς θυσίας, εἰς τὰς ὁποίας ἑκουσίως ὑπεβλήθημεν ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν μας, διότι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ μὴ τοὺς βοηθήσωμεν; Ἐὰν λοιπὸν δὲν συμμερίζεσθε τὴν ἰδέαν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν εὐθηνότερον δάνειον, δὲν σᾶς πείθει τοὐλάχιστον ἡ γενομένη μέχρι τοῦδε ἐργασία πρὸς εὕρεσιν τοῦ προτεινομένου δανείου; Ἐὰν οἱ ὅροι αὐτοῦ ἦναι τόσον ὠφέλιμοι πρὸς τὴν ὁμάδα, πρὸς τὴν ὁποίαν συναλλαττόμεθα, διατί δὲν ἔχομεν μέχρι τοῦδε ἄλλας προσφορὰς συναγωνιζόμενας μὲ τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις; Τὸ δάνειον διαπραγματεύεται πρὸ πολλοῦ, καὶ πρὸ πολλοῦ ἐγένετο γνωστὸν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Ἐργασία πρὸς συνομολόγησιν δανείου ἐγένετο, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ἡ Κυβέρνησις δὲν κατώρθωσε μεθ’ ὅλους τοὺς ἀγῶνας καὶ τὰς προσπαθείας, τὰς ὁποίας κατέβαλε, νὰ εὕρῃ δάνειον ὑπὸ καλλιτέρους ὅρους. Τί ἄλλο δεικνύει, παρ’ ὅ,τι δάνειον εὐθηνότερον δὲν ἠδυνάμεθα νὰ συνομολογήσωμεν; Καὶ ἂν δὲν δυνάμεθα νὰ συνομολογήσωμεν καλλίτερον δάνειον, πρέπει νὰ μείνωμεν εἰς ὅ,τι ἅπαντες ἀνεξαιρέτως ὁμολογοῦμεν, ὀφείλομεν νὰ μείνωμεν μὲ τὸν σάρακα, τὸν καταβιβρώσκοντα τὰς σάρκας μας; Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα, καὶ τοιουτοτρόπως ἐγὼ τὸ βλέπω, καὶ ὀφείλω κατ’ ἀνάγκην νὰ δεχθῶ τὸ δάνειον, μολονότι ἔχει βαρεῖς ὅρους. Εἰς τὴν ἰδέαν ταύτην δύνανται ν’ ἀντείπωσιν, ὅτι μετὰ δύω ἢ τρία ἔτη δύναται νὰ συνομολογηθῇ εὐθηνότερον δάνειον. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ τοῦτο ὡς πιθανὸν, συμφέρει εἰς τὸ Κράτος νὰ ὑποφέρῃ τὴν ζημίαν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐπὶ 2 ἢ 3 ἔτη; Καὶ συμφέρει νὰ μένῃ εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν ἀπέναντι τῆς ἐπικειμένης καταστάσεως τῆς Ἀνατολῆς, καταστάσεως, ἥτις θὰ ἐπιφέρῃ ἀνυπολογίστους ζημίας καὶ καταστροφὰς κοινωνικὰς εἰς τὸ Κράτος, ἐὰν μᾶς εὕρῃ μὲ ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν; Μεταβαίνω, κύριοι, εἰς τὰ δάνεια τῶν 12,000,000 καὶ τῶν 40,000,000. Ὡς εἶπον διακοπτόμενος, δὲν εἶδον σκέψιν τινὰ τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀποκρούουσαν τὴν ἰδέαν νὰ συμπεριληφθῶσι τὰ δάνεια ταῦτα ἐν τῇ γενικῇ συμβάσει. Κατὰ τὴν συζήτησιν ὅμως εἶδον, ὅτι ὁ κ. Εἰσηγητὴς τῆς μειοψηφίας εὗρε κυρίως τὸ ἄτοπον εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς τοιαύτης συγχωνεύσεως, διότι ἐν τῇ αὐτῇ συμβάσει ἐσυγχωνεύθησαν ἡ εἰρήνη καὶ ὁ πόλεμος, καὶ ὑπὸ πολιτικὴν ἔποψιν ἐμέμφθη τὴν σύμβασιν καὶ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν δύναται νὰ ἐννοήσῃ πῶς ἡ Κυβέρνησις ἐπιδιώκει τὴν εἰρήνην καὶ τὸν πόλεμον. Πλὴν ἡ Κυβέρνησις, ἐπιδιώκουσα τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου, στηρίζεται εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς εἰρήνης, ἀλλ’ ἡ εἰρήνη προπαρασκευάζει τὸν πόλεμον. Τὸ δάνειον τῶν 12 ἑκατ. ἀποβλέπει εἰς ἔργα εἰρήνης· ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἶναι ὡσαύτως ἐνέργεια καὶ πρᾶξις εἰς τὴν διόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, καὶ ἑπομένως ἔργον εἰρήνης. Τὸ δάνειον τῶν 40 ἑκατομμυρίων διὰ τὰς προπαρασκευὰς δὲν ἀφορᾷ εἰς προπαρασκευὰς τῆς στιγμῆς, διότι πρόκειται περὶ ἐργασίας, ἥτις ἀπαιτεῖ χρόνον πολὺν, πρόκειται περὶ ἔργου, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχωμεν ἕτοιμον, ὅταν παρουσιασθῇ ἡ ἀνάγκη· ἀλλὰ ταῦτα εἰσὶν ἔργα εἰρήνης, δύνανται δὲ νὰ θεωρηθῶσι καὶ ὡς προπαρασκευὴ, διότι καὶ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ἡ ὁδοποιΐα, καὶ οἱ σιδηρόδρομοι, καὶ ἡ βελτίωσις τῶν οἰκονομικῶν μας δύνανται νὰ ἐξηγηθῶσι τοιουτοτρόπως, διότι δι’ αὐτῶν τὸ Κράτος δύναται νὰ ἐνεργήσῃ ταχέως ἐν δεδομένῃ στιγμῇ, καὶ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας θὰ μᾶς παράσχῃ τὰ μέσα τῆς ἐνεργείας. Καὶ διατί νὰ μὴ συμπεριληφθοῦν τὰ δύω δάνεια; Ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐδόθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ ἄδεια νὰ δανεισθῇ, καὶ συνεπείᾳ τούτου, οὐ μόνον ἀνέλαβεν ὑποχρεώσεις, ἀλλὰ προκατέβαλε καὶ δαπάνας. Ἄν δὲ ὑποχρεώσωμεν τὴν Κυβέρνησιν κεχωρισμένως νὰ ζητήσῃ τὰ δάνεια ταῦτα καὶ ἑπομένως νὰ προβῇ εἰς τὰς ἀπαιτουμένας συμφωνίας καὶ θυσίας διὰ τὴν ἔκδοσιν αὐτῶν, βεβαίως, κύριοι, ἡ ζημία, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποστῇ, πραγματοποιοῦσα κεχωρισμένως τὰ δάνεια ταῦτα, θὰ ἦναι πολὺ μεγαλειτέρα ἐκείνης, ἥτις θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν ὅρων, οὓς ὅμως δὲν δύναται νὰ ἐπιτύχῃ.

§86Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διὰ τὰ 40,000,000 τῶν πλοίων, ἔγινε τίποτε;

§87ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Παρὼν εἶναι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς ὃν δύνασθε νὰ ἀποταθῆτε καὶ νὰ μάθετε. Στηριζόμενος εἰς ὅσα γινώσκω καὶ ἐγὼ καὶ σεῖς, σᾶς λέγω, ὅτι ἐνέργειαι ἐγένοντο μέχρι τοῦδε ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀπεσταλμένοι ἐστάλησαν, καὶ διαπραγματεύσεις ἔλαβον χώραν, καὶ αἱ προπαρασκευαστικαὶ ἐργασίαι ἔφθασαν μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ μόνον τὴν δαπάνην διὰ τὴν κατασκευήν. Κύριοι, ὡς πρὸς τὴν ἄρσιν, ἐνῷ πάντες εἴμεθα σύμφωνοι, οὐχ ἧττον ὅμως ἐξεφράσθη ἀμφιβολία τις, ἡ ὁποία ἀφορᾷ αὐτὴν τὴν ἄρσιν, ἤτοι ὡς πρὸς τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον τρέχομεν, ἅμα τῇ ἄρσει τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, νὰ ἐκλείψῃ ὁλοσχερῶς τὸ χρῆμα ἀπὸ τὸ Κράτος, καὶ ἑπομένως νὰ πάθωμεν ἐκ χρεωκοπίας. Καὶ ἄλλα Ἔθνη, κύριοι, σοφὰ καὶ πλούσια ἔσχον αὐτὸν τὸν φόβον, προκειμένου νὰ ἄρωσι καὶ αὐτὰ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· δὲν εἶναι ὅθεν παράδοξον, ἐὰν καὶ παρ’ ἡμῖν τοιαύτη θεωρία ἀνεφάνη. Οἱ ἔχοντες τοὺς φόβους τούτους, στηρίζονται εἰς τὴν δυσαναλογίαν μεταξὺ εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς· ἀλλὰ τί νομίζετε, ὅτι συμβαίνει ὡς πρὸς τοῦτο διὰ τὰ ἄλλα Κράτη; ἀκούσατε. Ἡ Ἀγγλία κατὰ τὸ 1877 εἶχεν εἰσαγωγὴν 8,610,000,000 καὶ ἐξαγωγὴν 5,024,000,000, ἤτοι διαφορὰ ἐπέκεινα τῶν 3,000,000,000. Εἰς τὰ 1878 7,979,000,000 εἰσαγωγήν, ἐξαγωγὴν εἰς δὲ 4,873,000,000· τὸ 1879, 7,809 ἑκατομμύρια εἰσαγωγὴν καὶ 4,837,000,000 ἐξαγωγήν. Ἡ Γαλλία τὸ 1877 3,870,000,000 εἰσαγωγὴν, καὶ 3,436,000,000 ἐξαγωγήν· τὸ 1878 4,176,000,000 εἰσαγωγήν, καὶ 3,180,000,000 ἐξαγωγήν· εἰς τὰ 1879 4,595,000,000 εἰσαγωγὴν, καὶ 3,163,000,000 ἐξαγωγήν. Τὸ Βέλγιον, ἡ Ὀλλανδία καὶ ἄλλα Κράτη ὡσαύτως δυσαναλογίαν παρουσιάζουσι μεταξὺ εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς, καὶ ὑπερτερεῖ καὶ εἰς ταῦτα ἡ εἰσαγωγή. Ἡ δὲ Ἰταλία, ὅτε παρουσιάσθη τὸ Νομοσχέδιον διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος, ἤτοι τῷ 1880, παρουσίασε διαφορὰν ἀπὸ 93 ἑκατομμύρια, κατὰ δὲ τὸ ἔτος, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη ὁ νόμος, μέχρι τοῦ ἑβδόμου μηνὸς παρουσίασε διαφορὰν ἐξ 106 ἑκατομμυρίων εἰσαγωγῆς ἀνωτέραν τῆς ἐξαγωγῆς. Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι τὸ φαινόμενον τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἐμποιεῖ τοσούτους ἐνδοιασμοὺς, παρατηρεῖται καὶ εἰς ἄλλα Κράτη. Ἡ ἐξήγησις αὐτοῦ δύναται ν’ ἀποδοθῇ εἰς τὴν ἔλλειψιν τακτικῶν στατιστικῶν· προέρχεται καὶ ἐκ τοῦ ὅτι τὰ εἰσαγόμενα ἐκτιμῶνται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἰς ἐξωγκωμένας τιμὰς, ἕνεκεν τῆς ἐπιβαρύνσεως αὐτῶν ὑπὸ τῶν ἐξόδων, ἐνῷ τὰ ἐξαγόμενα ἐκτιμῶνται εἰς τὴν πρώτην αὐτῶν ἀξίαν. Δὲν γίνεται παρατήρησις εἰς τὰ ἐξαγόμενα, τὰ ὁποῖα δὲν πληρώνουσι δασμόν. Ἀλλὰ τὸ βέβαιον εἶναι, κύριοι, ὅτι, ἐκτὸς τῶν ὅσων ἀνέφερον, ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι πόροι, οἵτινες εἰσάγουσι τὸ χρῆμα εἰς τὸν Τόπον. Γνωρίζετε ὅτι ἡ ναυτιλία εἰσάγει χρῆμα, ὅτι οἱ ἀποδημοῦντες ἐκ τῆς Ἑλλάδος, οἵτινες ἐργάζονται εἴτε ὡς ἔμποροι, εἴτε ὡς ναυτίλοι, εἰσκομίζουσι μέταλλον, καὶ οὕτως ἀναπληροῦται ἡ ἐκ τῆς ἐξαγωγῆς προϊόντων ἔλλειψις. Καὶ ἂν θέλητε, κύριοι, νὰ πεισθῆτε περὶ τούτου, λάβετε νῆσόν τινα ἀπὸ τὰς Ἰονίους νήσους, ἥτις, κεχωρισμένη ὡς νῆσος, ἀποτελεῖ τελωνιακῶς ἰδιαίτερον κράτος ἕνεκα τοῦ ἐπικρατοῦντος φορολογικοῦ συστήματος, λάβετε τὴν Κεφαλληνίαν π. χ. Ἐὰν, κύριοι, θελήσητε νὰ πληροφορηθῆτε τὴν διαφορὰν μεταξὺ εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς, θὰ ἐκπλαγῆτε, διότι ἡ εἰσαγωγὴ εἶναι, ἐὰν δὲν λανθάνωμαι, ἄνω τοῦ διπλασίου τῆς ἐξαγωγῆς. Πόθεν λοιπὸν πορίζονται τὰ χρήματα οἱ κάτοικοι, τὰ ὁποῖα στέλλουσιν εἰς τὸ ἐξωτερικόν; Ἐὰν δὲν ὑπῆρχον ἄλλοι πόροι, ἐντὸς ὀλίγου οὔτε ὀβολὸς θὰ ἔμενεν ἐν τῷ Τόπῳ, διότι ἡ εἰσαγωγὴ ἤθελεν ἀποῤῥοφήσει ὅλα τὰ κεφάλαια. Ἀλλ’ ὁ τοιοῦτος φόβος καὶ θεωρητικῶς ἀποκρούεται, διότι ἐπικρατεῖ ὁ κανὼν τῆς ἰσοῤῥοπίας, κανονίζων τὰς συναλλαγάς· καὶ ὅπου ὑπάρχει ἄφθονον τὸ χρῆμα, ἐκεῖ ἐπέρχεται καὶ ὑπερτίμησις τῶν πραγμάτων· ὅπου δὲ ἐλλείπει τὸ χρῆμα, ἐκεῖ ἐπέρχεται ἡ ὑποτίμησις· καὶ οὕτως ἐνταῦθα μὲν τρέχει τὸ χρῆμα, ἐκεῖ δὲ ἐξέρχεται διὰ νὰ εὕρῃ εὐθηνοτέραν ἀγοράν. Αὐτὸς εἶναι ὁ κανὼν, ὁ κανονίζων τὰς σχέσεις καὶ τὰς συναλλαγὰς τῶν διαφόρων Κρατῶν καὶ Τόπων, καὶ αὐτὸς ἐπιφέρει τὴν ἰσοῤῥοπίαν, ὥστε δὲν ἐπέρχεται ποτὲ ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον φοβοῦνται, ὅτι δύναται νὰ ἐπέλθῃ διὰ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ τὸ ὁποῖον ἄλλως τε δὲν παρακωλύει ἡ ὕπαρξις αὐτῆς, διότι εἰς τὸ ἐξωτερικὸν δὲν στέλλομεν καὶ νῦν χαρτονόμισμα. Κύριοι, καταλήγω τὸν λόγον, διότι δὲν θέλω ἐπὶ πλέον νὰ καταχρασθῶ τῆς ὑπομονῆς σας. Ἀπευθύνομαι εἰς τὸν Εἰσηγητὴν τῆς μειοψηφίας, ὅστις ἀνεμνήσθη ἐμοῦ κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του, καὶ ἐπεκαλέσθη τεμάχιον ἀγορεύσεώς μου τοῦ παρελθόντος ἔτους, διὰ τοῦ ὁποίου ἀποτεινόμενος πρὸς τὸν τότε καὶ σήμερον Πρωθυπουργὸν, τῷ ἔλεγον, ὅτι πρέπει νὰ κλείσῃ τὰ ὦτα εἰς τὰς συμβουλὰς τῶν χρηματιστῶν, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ στηριζόμενος κατέληξεν ἀποτεινόμενος πρὸς ἐμὲ διὰ τῶν ἑξῆς· «Κύριε Βαλσαμάκη, τί ἄλλο ἐστὶν ἡ παροῦσα σύμβασις, ἢ γλυκὺ ᾆσμα τῶν Σειρήνων τοῦ Χρηματιστηρίου;» Ἀλλ’ ὁ κ. Εἰσηγητὴς τῆς μειοψηφίας δὲν διέκρινεν, ὅτι πρόκειται περὶ δύω ἐργασιῶν λίαν διαφορετικῶν καὶ λίαν διακεκριμένων. Ἄλλη εἶναι ἡ ἐργασία περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ἄλλη εἶναι ἡ ἐργασία τῆς συνομολογήσεως τοῦ δανείου· ἡ μὲν μία ἐργασία εἶναι ἐργασία οἰκονομολογικὴ, ἡ δὲ ἑτέρα εἶναι ἐργασία Τραπεζική· ἡ μὲν δύναται νὰ ᾖναι ἐντελῶς ἀνεξάρτητος, καὶ ἀποβλέπει εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, καὶ πᾶσα σκέψις γίνεται ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους καὶ τῆς πολιτικῆς· ἡ δὲ ἑτέρα ἐξ ἀνάγκης δὲν δύναται νὰ γείνῃ, ἐὰν δὲν προστρέξῃ τις εἰς τὰ ὄργανα ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων ἐκτελοῦνται αἱ τοιαῦται ἐργασίαι. Δὲν ἔχει λοιπὸν σχέσιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον τότε, μὲ ὅ,τι σήμερον ὑποστηρίζω. Σήμερον ὑποστηρίζω τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ εἰς τοῦτο δὲν ἔχομεν ἀνάγκην τῶν συμβουλῶν τοῦ Χρηματιστηρίου· προκειμένου ὅμως περὶ εὑρέσεως χρημάτων, δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἄλλως, ἢ νὰ προσέλθωμεν εἰς τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἵτινες ἐντὸς τῶν δωματίων των ἔχουσι τοὺς σιδηροῦς κλωβοὺς, ἐντὸς τῶν ὁποίων ᾄδουσι τὰ παντοδύναμα πτηνά. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ ἀποφύγωμεν, πρέπει δὲ νὰ εὐχώμεθα τοιοῦτοι κλωβοὶ καὶ τοιαῦτα πτηνὰ νὰ ὑπάρχωσιν ἐν ἀφθονίᾳ καὶ εἰς τὸ Κράτος ἡμῶν. Ἐὰν δὲ οἱ ἔχοντες τοὺς κλωβοὺς ἀρέσκωνται εἰς τὴν σύμβασιν, δὲν ἐπιθυμοῦσιν ὅμως καὶ τὴν ἄρσιν, διὸ καὶ οἱ φοιτηταὶ τοῦ Χρηματιστηρίου καταβοῶσι κατ’ αὐτῆς, καὶ εἰσὶν οἱ βιαιότατοι ἐχθροί της.

§88ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Παρῆλθεν ἡ ὥρα, κύριε Πρόεδρε.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 8 Μ. Μ.)