1883.12.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 28

τῆς 10 Δεκεμβρίου 1883

(Σάββατον)

(Ὥρα 3 Μ. Μ).

(Ἀπαρτίας γενομένης ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐπεκυρώθησαν τὰ Πρακτικὰ τῆς προηγουμένης Συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τηλεγράφημα ἐκ Κερκύρας τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου. «Πρόεδρον Βουλῆς. Ἱκετεύομεν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν μὴ ἀναβαλεῖν ἐπιψήφισιν δανείου.»

§2Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποβάλλω ἀναφορὰν ἀπευθυνομένην πρὸς τὴν Βουλὴν, διὰ τῆς ὁποίας οἱ ὑπογεγραμμένοι 150 Θεσσαλοὶ κατάδικοι καί τινες ὑπόδικοι, εὑρισκόμενοι εἰς τὰς φυλακὰς, ἀναφέρουσιν, ὅτι κατηγορήθησαν καὶ κατεδικάσθησαν δι’ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν οὐχὶ κατὰ τὸ κυρίως διάστημα τῆς ἐπαναστάσεως ἐν Θεσσαλίᾳ, ἀλλὰ κατὰ τὸ μεσαλαβῆσαν ἀπὸ τῆς παύσεως τῆς ἐπαναστάσεως μέχρι τῆς προσαρτήσεως τῆς Θεσσαλίας εἰς τὴν Ἑλλάδα· λέγουσιν, ὅτι εἰσὶν ἐπαναστάται, κατὰ δὲ τὴν παῦσιν τῆς ἐπαναστάσεως καὶ τὴν ἀναχώρησιν τῶν ὁπλαρχηγῶν κατεδιώχθησαν σφοδρῶς ὑπὸ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἤθελον καταστραφῆ ἐντελῶς, ἐὰν προσήρχοντο εἰς τὰς ἑστίας των· διὰ νὰ ἀποφύγωσι λοιπὸν τὴν καταδίωξιν καὶ διὰ νὰ διατηρήσωσιν ἁρματωλικήν τινα, διαμαρτύρησιν μέχρι τῆς προσαρτήσεως, κατέφυγον εἰς τὰ ὄρη ἔνοπλοι, καὶ μετὰ τὸ τέλος τοῦ ζητήματος καταθέσαντες τὰ ὅπλα προσῆλθον εἰς τὸν στρατηγὸν κ. Σοῦτσον, ὅστις τοὺς ἀφῆκεν ἐλευθέρους· ἀλλὰ κατόπιν συνελήφθησαν καὶ κατεδικάσθησαν εἰς ποινὰς βαρείας. Ὁμολογοῦσιν, ὅτι κατὰ τὸ διάστημα ἐκεῖνο ὑπέπεσαν εἰς ἀτακτήματά τινα ἀλλ’ αἱ πράξεις των, δι’ ἃς κατεδικάσθησαν, δὲν δύνανται νὰ φέρωσι τὸν χαρακτῆρα τῶν ληστειῶν, ἀλλ’ εἶναι ἐκ τῶν συνήθων συνεπειῶν καὶ ἀτακτημάτων τοῦ ἁρματωλικοῦ βίου· λέγουσιν ὅτι, καταδιωκομένων αὐτῶν καταστρέφονται αἱ οἰκογένειαί των, ὅτι εἰς τὴν ἰδίαν κατηγορίαν εὑρίσκονται 500–600 Μακεδόνες καὶ Ἠπειρῶται, οἵτινες καταδιώκονται παρὰ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως, ἀναφέρουσι δὲ καὶ τὸ νομικὸν ζήτημα τῆς ἀναρμοδιότητος τῶν Ἑλλην. δικαστηρίων καὶ παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ τὴν ἀναφοράν των εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ληφθῇ πρόνοια καὶ συμπεριληφθῶσι καὶ οὗτοι εἰς τὸ μέτρον, εἰς ὅπερ ὑπήχθησαν οἱ κατὰ τὴν ἐπανάστασιν ἐγκληματήσαντες, ἤτοι τὸ τῆς ἀμνηστείας. Νομίζω, ὅτι οἱ λόγοι οὗτοι εἶναι ἄξιοι προσοχῆς, καὶ προσέτι, ἐπειδὴ τὸ νομικὸν ζήτημα τῆς ἀναρμοδιότητος τῶν δικαστηρίων φρονοῦσι πολλοί, ὅτι κατ’ ἀνάγκην καὶ οὐχὶ κατὰ πεποίθησιν ἐλύθη ὅπως ἐλύθη, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ τὴν ἀναφοράν των αὐτὴν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ὅπως γείνῃ ἡ ἀπαιτουμένη μελέτη καὶ ἐνέργεια.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σταλῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν.

§4Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ἐν Ναυπλίῳ καὶ ἐν Ἄργει συμβολαιογράφοι μοί ἔπεμψαν ἀναφορὰν ἀπευθυνομένην εἰς τὴν Βουλὴν, δι’ ἧς ἀναφέρουσιν, ὅτι ὁ νόμος περὶ χαρτοσήμου τοῦ 1877 ἠδίκησε τοὺς συμβολαιογράφους, ἰδίως δὲ τοὺς ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ἔνθα ὀλίγα συμβόλαια γίνονται, ἀφορῶσι δὲ ταῦτα μικρᾶς ἀξίας συναλλαγὰς καὶ ἕνεκα τούτου ἠλαττώθησαν τὰ εἰσοδήματα αὐτῶν εἰς βαθμὸν τοιοῦτον, ὥστε δὲν ἀπολαμβάνουσιν οὔτε τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα πρὸς τὸ ζῆν, καὶ παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβωσι πρόνοιαν, ὅπως τροποποιηθῇ ὁ νόμος περὶ χαρτοσήμου. Τοιαῦτα παράπονα εἶχον ἀκούσει καὶ παρὰ τῶν συμβολαιογράφων τῆς ἐπαρχίας μου, ἀλλὰ καὶ οἱ ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ συμβολαιογράφοι παρεπονοῦντο πρὸ τριῶν ἢ τεσσάρων ἐτῶν καὶ ἔκαμνον πολὺν θόρυβον καὶ ὑπέβαλον ἀναφορὰς εἰς τὸ ὑπουργεῖον περὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου· ἔπαυσαν δὲ παραπονούμενοι, διότι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ὡς γνωστόν, αἱ συναλλαγαὶ ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ ἐπολλαπλασιάσθησαν, καὶ οἱ συμβολαιογράφοι ἐδῶ ἱκανοποιοῦνται, ἀλλὰ δὲν συμβαίνει τὸ αὐτὸ καὶ διὰ τοὺς ἐν ταῖς ἐπαρχίαις συμβολαιογράφους δι’ οὓς δίκαιον νὰ ληφθῇ πρόνοιά τις.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπίσης καὶ ἡ ἀναφορὰ αὕτη θὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν.

§6Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμιλῶν χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος....

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατόπιν θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ τότε λαμβάνετε τὸν λόγον.

§8ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δύω λέξεις θὰ εἴπω, ὅτι πρέπει νὰ ὁμιλήσω.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διατί δὲν τηρεῖτε τὸν Κανονισμόν; Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ λάβητε τώρα τὸν λόγον. Σεβάσθητε τὸν Κανονισμόν· θὰ ἔχητε τὸν λόγον κατόπιν.

§10ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἐζήτησε διαφόρους πληροφορίας καὶ καταστάσεις. Ὡς πρὸς τοὺς λογαριασμοὺς τῆς διαχειρίσεως τοῦ 1882 κατὰ τὸ ἄρθρον 93 τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ Νόμου, εἶπον ὅτι οὗτοι ἑτοιμάζονται καὶ θέλουσιν ὑποβληθῆ πληρέστερον, δηλαδὴ ὁλόκληροι οἱ λογαριασμοὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1882 ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1882 μέχρι 31 Ὀκτωβρίου 1883 κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον· ἐλπίζω ἐντὸς ὀλιγίστων ἡμερῶν νὰ ὑποβληθῶσι.

§11ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐζήτησαν, τοὺς λογαριασμοὺς τῆς διαχειρίσεως τοῦ 1882, τὸ Ὑπουργεῖον ὤφειλε νὰ ὑποβάλῃ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἔτους 1883, διότι τὸ Ὑπουργεῖον ὤφειλε νὰ ὑποβάλῃ τοὺς λογαριασμοὺς τούτους ἐντὸς τῶν τριῶν πρώτων μηνῶν καὶ νὰ τοὺς δημοσιεύσῃ διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως.

§12ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ τὸ ὁποῖον ποτὲ δὲν ἐγένετο μέχρι τοῦδε, ὡς ἠξεύρετε ὑμεῖς ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐνῷ θὰ γίνηται εἰς τὸ ἑξῆς. Μέχρι τοῦδε οὐδέποτε ἐγένετο ἡ δημοσίευσις αὕτη, ἡ ἀπαιτουμένη ὑπὸ τοῦ λογιστικοῦ Νόμου οὐδ’ ἐπὶ τῆς Ὑπουργίας τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος. Ἀλλ’ ἀπό τινων μηνῶν ἤρξαντο δημοσιευόμενα τ’ ἀπαιτούμενα παρὰ τοῦ Νόμου, μάλιστα πλειότερα, διότι ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως δημοσιεύονται τὰ τῶν μηνιαίων καταστάσεων τῶν χρήσεων καὶ διαχειρίσεων καὶ τῶν μηνιαίων ἰσοζυγίων.

§13ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔπρεπε νὰ τὰ ἔχητε ἕτοιμα ὕστερον ἀπὸ τὰ μέσα, ἅτινα διαθέτει τὸ Γενικὸν Λογιστήριον καὶ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπῆρχον τότε.

§14ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐζήτησε δεύτερον ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος τὰς ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τοῦ δανείου τῶν 120,000,000 ἐκθέσεις τῆς πρὸς ἐξέλεγξιν αὐτοῦ συστηθείσης κατὰ τὸ 1882 ἐπιτροπῆς. Ταῦτα πάντα κατετέθησαν. Ἐζήτησε τρίτον, πίνακα τῆς καθ’ ἑκάτερον τῶν μηνῶν Σεπτεμβρίου καὶ Ὀκτωβρίου εἰσπραχθέντων ἐσόδων τοῦ 1882. Ὑποβάλλω σημείωσιν περιέχουσαν τὰς πληροφορίας ταύτας. Ἐζήτησε τέταρτον, πίνακα δηλοῦντα τὰ ἀπὸ τῆς 1ης Νοεμβρίου μέχρι 31 Ὀκτωβρίου 1883 εἰσπραχθέντα ἔσοδα τῆς χρήσεως 1881. Περιέχεται καὶ ἡ πληροφορία αὕτη ἐν τῷ σημειώματι. Πέμπτον, πίνακα δηλοῦντα τὰ ἀπὸ τῆς 1ης Νοεμβρίου μέχρι 31 Ὀκτωβρίου 1882 εἰσπραχθέντα ἔσοδα τῆς χρήσεως 1880. Ἐπίσης καὶ ἡ πληροφορία αὕτη περιέχεται ἐν τῷ αὐτῷ σημειώματι. Ἕκτον, πληροφορίαν περὶ τοῦ σημείου, εἰς ὃ ἔφθασεν ἡ πρὸς τακτοποίησιν τῆς ὑπηρεσίας τῶν δανείων ἐν τῷ Γενικῷ Λογιστηρίῳ ἀρξαμένη ἐργασία. Ὡς πρὸς τὰ δάνεια τῶν 120,000,000, τῶν 60,000,000 καὶ τοῦ τῶν ἐτῶν 1821 καὶ 1825, ἡ ἐργασία αὕτη εἶναι πλήρης· πάντα τὰ τοκομερίδια καὶ πάντες οἱ τίτλοι, οἱ ἐξοφληθέντες, εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τὰ βιβλία. Ὡς πρὸς τὰ προγενέστερα τῶν δανείων τούτων δάνεια, ἡ τακτοποίησις δὲν ἠδυνήθη νὰ γείνῃ μέχρι τοῦδε, διότι δὲν ὑπάρχει χῶρος οὔτε ἐν τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ, οὔτε ἐν τῷ Λογιστηρίῳ, ὅπως τοποθετηθῶσι τὰ τοκομερίδια· εὐθὺς ὡς εὑρεθῇ ὁ χῶρος, θέλει γείνει ἡ ἐργασία τῆς τακτοποιήσεως.

§15ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ δώσῃ πληροφορίας εἰς τὴν Βουλήν, ἂν ὁ ἑλληνοδιδάσκαλος Λιδωρικίου Γεώργιος Κ. Ἀνδρίτσου καταγίνεται εἰς τὸ ἔργον του, ἢ ἐπιστατῇ εἰς τὴν κατασκευὴν δημοσίας ὁδοῦ ὡς ἐργολάβος. Παρακαλῶ ἐπίσης τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ζητήσῃ καὶ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἀντίγραφον τοῦ συμβολαίου, ὅπερ συνετάχθη μεταξὺ τοῦ ἐργολάβου Κ. Ζούμη καὶ τοῦ ἑλληνοδιδασκάλου Γεωργίου Κ. Ἀνδρίτσου διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ ἀπὸ τοῦ παραλίου Βυτρινίτσης μέχρι Ἀναθέματος, δι’ οὗ μεταβιβάζεται τὸ ἔργον τῆς κατασκευῆς ἀπὸ τὸν πρῶτον εἰς τὸν δεύτερον. Ἐπίσης παρακαλεῖται ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ πόσος καπνὸς ἐκόπη ἀπὸ τῆς 14ης Νοεμβρίου μέχρι σήμερον εἰς τὸ κοπτήριον Δωρίδος, διότι καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας ἀπὸ τῆς 14 Νοεμβρίου μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης δὲν ἐκόπη οὔτε μία ὀκὰ καπνὸς, τὸ δὲ κοπτήριον Δωρίδος ἔχει εἴσπραξιν μέχρι τοῦδε 23 δραχμὰς, καὶ ταύτας διότι παντοπώλης τις εἶχεν ἠγορασμένον ἐκ τῶν προτέρων 7 ὀκάδας καπνοῦ κομμένου, τὸν καπνὸν δὲ τοῦτον μετέφερεν εἰς τὸ ἐργοστάσιον διὰ νὰ περιτυλιχθῇ μὲ τὰς ταινίας, ἀλλ’ ὁ ἐργοστασιάρχης Κόταρης ἔλαβεν ἐκτὸς τοῦ φόρου καὶ δικαιώματα κοπῆς, καὶ διὰ τοῦτο εἰσεπράχθησαν 23 δραχμαί. Αἱ πληροφορίαι μου ἀκόμη προβαίνουν μέχρι τούτου, ὅτι ὁ ἐργοστασιάρχης αὐτὸς, μὴ ἔχων καμμίαν ἐργασίαν, δὲν παρευρίσκεται ποτὲ εἰς τὴν θέσιν του, ἀλλ’ ἀπουσιάζει πάντοτε.

§16Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, διάφοροι ποιμένες, καταγόμενοι ἐκ τῆς ἐπαρχίας Μαντινείας ἰδίως τοῦ Δήμου Βαλτετσίου, κατέρχονται καὶ διαχειμάζουσι τὸν χειμῶνα εἰς τὴν ἐπαρχίαν Τροιζηνίας. Ἡ παρουσία τῶν ποιμένων τούτων, ὡς ἐννοεῖτε, γίνεται πρόξενος πολλῶν ὠφελειῶν εἰς τοὺς κατοίκους τῶν μερῶν ἐκείνων, διότι ἐκτὸς τῆς ἐνοικιάσεως τῶν λειβαδίων των, ἔχουσιν ἄφθονα καὶ εὐθηνὰ καὶ ὅλα τὰ προϊόντα τῶν ποιμνίων. Φαίνεται ὅμως, ὅτι ἐπικρατοῦν καὶ διενέξεις τινὲς μεταξὺ τῶν ποιμένων καί τινων ἐκ τῶν κατοίκων, οἱ ὁποῖοι ἔφθασαν μέχρι τοσούτου βαθμοῦ, ὥστε ἐσκέφθησαν καὶ περὶ ἀπελάσεως τῶν ποιμένων, καὶ ἠκούσατε καὶ αὐτὸν τὸν ἀξιότιμον ἐκ Τροιζηνίας Βουλευτὴν κ. Δουζίναν ἐκδηλώσαντα τὴν ἰδέαν αὐτὴν τῆς ἀπελάσεως τῶν ποιμνίων ἐκ τῆς ἐπαρχίας του. Ἐπειδὴ ὅμως ἡ ἀπέλασις ἐθεωρήθη ὡς μέτρον οὐχὶ τόσον ἐντελῶς σύμφωνον πρὸς τὴν νομοθεσίαν, διενοήθησαν νὰ ἐπιτύχωσι τὴν ἀπέλασιν τῶν ποιμνίων δι’ ἄλλου τινὸς τρόπου, καὶ διὰ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τοῦ δήμου Τροιζῆνος ἐπέβαλον τοσούτους βαρεῖς φόρους εἰς τὰ ἐξαγόμενα ἐκεῖθεν ἀρνία καὶ ἄλλα προϊόντα τῶν ποιμένων, ὥστε οἱ δυστυχεῖς ποιμένες, οἵτινες ὑποβάλλονται ἤδη εἰς τοσαύτας δαπάνας καὶ εἰς τὴν πληρωμὴν τοσούτων ἄλλων δικαιωμάτων, κηρύττουσιν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον πλέον νὰ ἀνθέξωσι καὶ διανοοῦνται νὰ προβῶσιν εἰς τὴν ἐκποίησιν τῶν ποιμνίων. Ἕνεκα τούτου ὑποβάλλουσιν ἀναφορὰν εἰς τὴν Βουλὴν ὑποπτεύοντες, ὅτι τὸ ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις νομοσχεδίου, εἰσαχθησομένου εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς δυνάμει τίνος νόμου συνετάχθη τὸ ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, δι’ οὗ ἐπιβάλλονται οἱ φόροι. Ἐὰν συνετάχθη ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου περὶ λιμενικῶν ταμείων τὸ ψήφισμα, ὑποβληθήσεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Διὰ τοῦτο καταθέτω τὴν ἀναφορὰν ταύτην τῶν ποιμένων, φέρουσαν πλείστας ὑπογραφὰς, ἵνα σταλῇ εἰς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, παρακαλούμενον νὰ ἐνεργήσῃ ὅ,τι δίκαιον καὶ νὰ προστατεύσῃ τὴν κτηνοτροφίαν τὴν τοσοῦτον χρήσιμον εἰς τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας καὶ τοῦ Ἔθνους.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σταλῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτος εἶναι ἐγγεγραμμένος ὁ κ. Τζάνες.

§18ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Προηγοῦμαι διὰ λόγον προσωπικὸν (ἀναβαίνει τὸ Βῆμα).

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ναὶ, ἀλλὰ πρὶν ἀναβῆτε τὸ Βῆμα, πρέπει νὰ ζητήσητε τὴν ἄδειαν ἀπὸ τὸν Πρόεδρον· ἄλλως, καταργεῖται τὸ Προεδρεῖον, καὶ δὲν ἐννοῶ τοῦτο.

§20Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Προηγοῦμαι ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, καὶ ὁ κ. Κατσικαπῆς πρὸ παντὸς ἄλλου, διότι θὰ ἀπαντήσωμεν εἰς ζήτημα προσωπικόν.

§21ΤΖΑΝΕΣ. Ἐπειδὴ, κ. Πρόεδρε, θὰ ὁμιλήσῃ ὁ ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς κ. Δηλιγιάννης, ὑποχωρῶ, ἐπιφυλασσόμενος νὰ ὁμιλήσω μετ’ αὐτὸν κατὰ σειράν.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Οἰκονόμου παρεχώρησεν εἰς τὸν κ. Δηλιγιάννην. Τώρα ὁ κ. Κατσικαπῆς λέγει ὅτι ἔχει ν’ ἀπαντήσῃ ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος ἐπίσης καὶ ὁ κ. Ἀργυρόπουλος· ἀλλὰ πᾶς, ὅστις ἀντιλέγει εἰς ἕνα προαγορεύσαντα, ἀποβλέπει εἰς ἕνα προσωπικὸν λόγον.

§23ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὄχι, κ. Πρόεδρε, ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ ζητήματος, ὅπερ ἀφορᾷ καθαρὰ προσωπικῶς ἐμὲ, καὶ διὰ τοῦτο ζητῶ τὸν λόγον.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλὰ, ἔχετε τὸν λόγον καὶ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ κρίνῃ.

§25Ν. ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Χθὲς, κύριοι, ἀνελθὼν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ νὰ ἀντικρούσῃ ὅσα κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν ἐξέθηκα, ἀνέγνω τηλεγράφημα, τὸ περιεχόμενον τοῦ ὁποίου, νομίζω, ἐνθυμεῖσθε πάντες. Ὁποῖον τὸ περιεχόμενον; Ἐν καιρῷ τῆς ἐνεργείας τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, ἐγὼ, ὁ συνάδελφός μου κ. Ἀναγνωστόπουλος, ὁ κ. Ἀνδρίτσου, πρώην Βουλευτὴς, καί τις ἄλλος περιωδεύαμεν τὴν ἐπαρχίαν, συνοδευόμενοι ὑπὸ φυγοδίκων! Ἐσπεύσαμεν ἀμέσως ἐγὼ καὶ ὁ συνάδελφός μου κ. Ἀναγνωστόπουλος νὰ διαψεύσωμεν αὐτὸ καὶ νὰ ἀποδώσωμεν τὸν προσήκοντα χαρακτηρισμόν· ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι δὲν ἀρκεῖ μόνη ἡ διάψευσις· αὕτη ἴσως ἱκανοποιεῖ ἡμᾶς εἰς τὴν συνείδησις καὶ τῶν βουλευτῶν καὶ τοῦ κοινοῦ, ἀλλὰ βεβαίως δὲν ἱκανοποιεῖ καὶ τὸν νόμον. Διὰ τοῦ τηλεγραφήματος τούτου ἀποδίδεται ἡμῖν πρᾶξις ἀξιόποινος, πρᾶξις μισαρὰ, οἵα εἶναι ἡ σύμπραξις καὶ συνεργασία μετὰ φυγοδίκων. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἱκανοποιηθῇ ὁ νόμος. Ὑποπτεύομεν, καὶ δικαίως, κύριοι, ὅτι τὸ τηλεγράφημα τοῦτο δὲν εἶναι γνήσιον· τὸ τηλεγράφημα τοῦτο ἐχαλκεύθη ἐνταῦθα. Ἰδοὺ διατὶ λέγομεν ὅτι πρέπει νὰ ἱκανοποιηθῇ ὁ νόμος· εἶναι ἔργον τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς. Ἀδιαφορῶ ἐὰν τὸ τηλεγράφημα ἐστάλη ἔκτοτε ἢ ἐχαλκεύθη ἐνταῦθα· ἐξετάζω μόνον τὸ περιεχόμενον. Καὶ ἀπορῶ, ἐὰν ἐστάλη τοιοῦτον τηλεγράφημα εἰς τὸν ὑπουργὸν ἔκτοτε, διατὶ κρατεῖ ἀκόμη εἰς χεῖράς του αὐτὸ καὶ δὲν τὸ ἔχει εἰς χεῖράς της ἡ Δικαιοσύνη! Διὰ τοῦ τηλεγραφήματος αὐτοῦ καταγγέλλονται πρόσωπα πολιτευόμενα, ὅτι συναγελάζονται μετὰ φυγοδίκων· καὶ ὅμως μένει τὸ τηλεγράφημα τοῦτο εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ εἰς τὰς χεῖρας τοῦ ὑπουργοῦ! Ἰδοὺ ὁ λόγος, ὁ ἐξαναγκάζων με νὰ πιστεύω ὅτι τὸ τηλεγράφημα δὲν ἐστάλη ἐκεῖθεν· διότι ἄλλως ἔπρεπε νὰ διέλθῃ τὴν φυσικὴν ὁδὸν, ἥτις ἄγει πρὸς τὴν Δικαιοσύνην. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνος αὐτὸς ὁ λόγος, ὅστις μὲ κάμνει νὰ ὑποπτεύωμαι, ὅτι τὸ τηλεγράφημα ἐχαλκεύθη ἐνταῦθα· ἔχει καὶ ἕτερον λόγον, ὃν ὀφείλω νὰ ἐκθέσω. Ἀμέσως μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ τηλεγραφήματος καὶ τὴν διάψευσιν, ἣν ἀμέσως καὶ μετὰ πολλῆς ἀγανακτήσεως ἐποιησάμεθα, ὁ κ. Λιδωρίκης, ὅστις, καθ’ ἃ εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἦτον ὁ ἀποστείλας τὸ τηλεγράφημα, ἔσπευσε νὰ εἴπῃ εἰς τὸν κ. Ἀναγνωστόπουλον, ὅτι λάθος ἐγένετο, ὅτι κακῶς ἀντεγράφη, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Ἀναγνωστοπούλου. Διὰ τοῦτο, κύριοι, φρονῶ ὅτι, συνηγορῶν ὑπὲρ τοῦ νόμου, δικαιοῦμαι νὰ ἀπαιτήσω σήμερον παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης νὰ κατάσχῃ τὸ τηλεγράφημα καὶ τὸ παραπέμψῃ εἰς τὸν κ. Εἰσαγγελέα καὶ νὰ ζητήσῃ παρ’ αὐτοῦ αὐστηρὰν καὶ ταχεῖαν ἀνάκρισιν περὶ τούτου, ἵνα ἀποδειχθῇ ἂν ἐχαλκεύθη ἢ οὔ, ἵνα πεισθῶμεν περὶ τῆς ἀληθείας τοῦ περιεχομένου. Καὶ εἰ μὲν ἀποδειχθῇ ὅτι εὑρέθησαν πολιτευταὶ συναγελαζόμενοι καὶ συμπράττοντες μετὰ φυγοδίκων, πρέπει οὗτοι νὰ σταλῶσιν εἰς τὰς φυλακάς· εἰ δὲ ἀποδειχθῇ ὅτι συκοφαντοῦνται οἱ πολιτευταὶ οὗτοι, τότε πρέπει οἱ συκοφαντοῦντες νὰ σταλῶσιν εἰς τὰς φυλακὰς, καὶ εἶναι ἄξιοι τῆς κοινῆς περιφρονήσεως. Ἀνεξαρτήτως ὅμως τοῦ περιεχομένου τοῦ τηλεγραφήματος, ἔχω τὸ θάῤῥος νὰ προκαλέσω τὸν κύριον Λιδωρίκην, ὅστις κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἔγραψεν αὐτὸ τὸ τηλεγράφημα, νὰ ἀνέλθῃ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ νὰ ὀνομάσῃ ἕνα κἂν φυγόδικον ὑπάρχοντα ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Δωρίδος, πρὸς ὃν διάκειμαι ἐν σχέσεσιν ἢ κἂν προστατεύω. Ἀναλογιζόμενος τὴν εὐθύνην, ἣν φέρω διὰ τὰς ἐκφράσεις καὶ διὰ τὰς παραστάσεις μου, ἔχω τὸ θάῤῥος νὰ εἴπω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὅτι ὁ κ. Λιδωρίκης προστατεύει ὅλους τοὺς ἐν Δωρίδι φυγοδίκους· ὁ κύριος Λιδωρίκης προστατεύει τὸν φυγόδικον Ἀλέξιον Καρακλῆν, κ. ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης· ὁ κ. Λιδωρίκης προστατεύει τοὺς φυγοδίκους Μαντσαβέους· ὁ κ. Λιδωρίκης προστατεύει τὸν ἐξάδελφόν του φυγόδικον Παναγ. Σταματογιάννην. Καὶ μόνον τοῦτο; Ὁ κ. Λιδωρίκης εἶχε μέχρι πρὸ 12 ἡμερῶν εἰς τὴν οἰκίαν του τὸν φυγόδικον Παναγ. Σταματογιάννην, ἐξάδελφόν του. Καὶ νομίζετε, κύριοι, ὅτι περιορίζομαι μόνον εἰς τοὺς λόγους. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω, κύριοι, ἐπιστολὴν, ἣν θέλω καταθέσει εἰς τὸν Εἰσαγγελέα, ἂν προσκληθῶ, καὶ διὰ τῆς ὁποίας μοὶ γράφουν τὰ ἑξῆς· «Καταχωρίσατε εἴς τινα ἐφημερίδα ὅτι ὁ δήμαρχος Τωλοφῶνος Ἀγησίλαος Δρόσου εἰς τὰς 10 τρέχοντος μηνὸς ἡμέραν Πέμπτην εἶχεν ἀφ’ ἑσπέρας τὸν φυγόδικον Παναγ. Ἰω. Σταματογιάννην μαζῆ του, τὸν ἔφερεν εἰς τὴν παραλίαν Βυτρινίτζης δημοσίᾳ, καὶ τοῦ ἔδωκεν εἰσιτήριον, καὶ τὸν ἀπέστειλεν εἰς Ἀθήνας πρὸς τὸν βουλευτὴν Γ. Λιδωρίκην διὰ νὰ τὸν ἀπαλλάξῃ.» Προσθέτω, κύριοι, ὅτι πρὸ τριῶν ἡμερῶν, ἀκριβῶς τὴν παρελθοῦσαν Τετάρτην, ἀνεχώρησεν ἐντεῦθεν ὁ Παναγιώτης Μαντσαβᾶς ἐκ τοῦ χωρίου Πλέσσας, πατὴρ δύω φυγοδίκων κατηγορουμένων ἐπὶ φόνοις, ὅστις ἐφωδιάσθη μὲ γράμματα ἐντεῦθεν πρὸς τοὺς ἐν Ἀμφίσσῃ διὰ νὰ κατορθώσουν τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν κατηγορουμένων. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε χθὲς μίαν ἀλήθειαν, ἀλλὰ μεγάλην ἀλήθειαν’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε χθές, ὅτι τὰ πολιτικὰ πάθη τυφλώνουν τὸν ἄνθρωπον. Ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προσέθετεν εἰς τοῦτο, ὅτι καὶ τὰ αἰσθήματα τῶν ἰδιαιτέρων συμπαθειῶν, ὄχι μόνον τυφλώνουν, ἀλλὰ καὶ μωραίνουν τὸν ἄνθρωπον, ἡ ἀλήθεια ἤθελεν εἶσθαι μεγαλειτέρα.

§26Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Προκειμένου, κύριοι, ν’ ἀπολογηθῶ καὶ ἀποκρούσω ὕβριν προσωπικὴν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μοὶ ἀπηύθυνε χθὲς, καὶ γνωρίζων τὴν ἀδυναμίαν μου περὶ τὸ ὁμιλεῖν ἀπὸ τοῦ Βήματος τούτου καὶ τὸ δύσκολον τῆς θέσεώς μου, εὑρισκόμενος ἀπέναντι τοῦ δεινοτέρου καὶ ἐπιτηδειοτέρου ῥήτορος καὶ σοφιστοῦ καὶ διαστροφέως, παρακαλῶ νὰ μὲ ἀκούσητε μὲ ἐπιείκειαν, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄτεχνον τῆς ὁμιλίας μου. Ὅταν κατὰ πρῶτον ὡμίλησα περὶ τοῦ ἠλιθίου στρατιώτου, δὲν ἐνόουν νὰ προκαλέσω περὶ τούτου συζήτησιν, οὐδὲ ἐνόμιζον τὸ πρᾶγμα τόσον σπουδαῖον, ὥστε νὰ γείνῃ, ὅσος ἐγένετο λόγος καὶ νὰ ἀπασχοληθῇ ὅσον ἀπησχολήθη ἡ Βουλὴ, οὐδὲ ἐνόουν νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν ἀπόλυσιν αὐτοῦ, ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔδωκε τοιαύτην ἑρμηνείαν εἰς τὸν Νόμον, ὅτι δὲν δύνανται ν’ ἀπαλλαχθῶσιν οἱ ἀνίκανοι, οἱ μὴ δόντες ἐγκαίρως τὰς αἰτήσεις περὶ ἀπαλλαγῆς, ἀνεγνώρισε δὲ τὴν ἀνάγκην τῆς ἀπολύσεως αὐτῶν καὶ ὑπέβαλεν Νομοσχέδιον, περὶ τούτου, καὶ δὲν ἐσκόπουν νὰ κάμω ἐκ δευτέρου λόγον περὶ τούτου. Ὡς παράδειγμα μόνον τὸ ἀνέφερα ἐν τῇ συζητήσει περὶ τῶν ἀνικάνων καὶ παρεκάλεσα, ἐὰν ἦτο δυνατὸν, νὰ ληφθῇ περὶ αὐτοῦ προσωρινόν τι μέτρον διὰ νὰ μὴ βασανίζηται· ἔπραξα δὲ τοῦτο ἐκ φιλανθρωπίας ἁπλῆς καὶ οὐδόλως ἐπρόκειτο νὰ ὠφεληθῶ ἐκ τούτου, διότι οὔτε ἐκλογεὺς εἶναι ὁ στρατιώτης αὐτὸς, καθὸ ἠλίθιος, οὔτε ἀνήκει εἰς οἰκογένειαν ἐνδιαφερομένην ὑπὲρ αὐτοῦ ἢ ἐνδιαφέρουσάν με πολιτικῶς· εἶναι εἷς ἁπλοῦς παράφρων τῶν ἀγυιῶν καὶ οὔτε εἷς ἐκλογεὺς ἤθελεν ὑποχρεωθῇ εἰς ἐμὲ διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν προστασίαν μου. Ἀλλ’ ὅταν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνελθὼν τὸ Βῆμα τοῦτο εἶπεν, ὅτι ἐγὼ ὁμιλήσας περὶ τοῦ στρατιώτου δὲν εἶπον τὴν ἀλήθειαν, ὅτι εἶναι οὗτος ὑγιὴς καὶ ὅτι προσεπάθησα νὰ διαφθείρω τὸν ἰατρὸν, ὅπως παραστήσῃ αὐτὸν ψευδῶς ὡς ἠλίθιον, τὸ ζήτημα ἤλλαξε· προσεβλήθην βαρέως καὶ ὤφειλον ν’ ἀπολογηθῶ καὶ ἐπιζητήσω ἱκανοποίησιν. Μὲ προσέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, χωρὶς νὰ ἔχῃ οὐδεμίαν πρὸς τοῦτο εὔλογον ἀφορμὴν, καὶ μὲ προσέβαλεν ἐν γνώσει τῆς ἀδικίας καὶ τοῦ ψεύδους τῶν λόγων του· ἔπραξε δὲ τοῦτο, διότι πρὸ πολλοῦ ἐπεθύμει νὰ μὲ προσβάλῃ καὶ μ’ ἐκδικηθῇ καὶ ἐζήτει εὐκαιρίαν—ὅπως θέλετε πεισθῆ ἐξ ὅσων κατόπιν θὰ σᾶς εἴπω—καὶ ἔλαβεν ὡς ἀφορμὴν τὴν πρώτην ὁμιλίαν μου. Ἐνόμισεν, ὅτι ἤθελον ὑποχωρήσει εἰς τὴν ἐπιμονήν του καὶ εἰς τὴν ἐπανάληψιν τῆς προσβολῆς καὶ ἀπέναντι τοῦ ὄγκου τῆς θέσεώς του, καὶ ἀπέναντι ψευδοῦς ἐπισημότητος τῶν ἐλεεινῶν ἀποδείξεων, τὰς ὁποίας μᾶς ἔφερε, καὶ δὲν γνωρίζει ὅτι ὅσον ἐλάχιστος καὶ ἂν ἦμαι ἀπέναντι αὐτοῦ εἰς ὅλα τ’ ἄλλα, εἰς τὸ ζήτημα ὅμως τῆς τιμῆς, εἰς τὸ ζήτημα τῆς φιλοτιμίας, οὔτε ἀπέναντι αὐτοῦ, οὔτε ἀπέναντι οὐδενὸς θέλω ὑποχωρήσει ποτέ. Διὰ νὰ διαψεύσω τοὺς λόγους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἔφερον ἐδῶ τὸν ἠλίθιον στρατιώτην, τὸν περιέφερα εἰς τὴν πόλιν, τὸν ἐξέθεσα εἰς τὰ δημοσιώτερα μέρη, ἔνθα τὸν εἶδον οἱ πλεῖστοι τῶν βουλευτῶν καὶ χιλιάδες πολιτῶν ἄλλων, ἐπρότεινα νὰ ζητηθῶσι πληροφορίαι παρὰ τῶν ἁρμοδίων στρατιωτικῶν Ἀρχῶν καὶ παρὰ τῶν ἐν Ἄνδρῳ Ἀρχῶν, σᾶς εἶπον νὰ ἐρωτήσητε περὶ αὐτοῦ τὸν πρῶτον τυχόντα στρατιώτην τοῦ πεζικοῦ, ἐζήτησα νὰ προσαχθῇ ὁ στρατιώτης ἐνώπιον τῆς Βουλῆς συνεδριαζούσης, καὶ ὠνόμασα μετὰ θάῤῥους ἄτιμον τὸν ἐν γνώσει δόντα τῷ κ. Πρωθυπουργῷ πληροφορίας ἀντιθέτους τῶν λόγων μου, καὶ ἤδη ἐπαναλαμβάνω τοῦτο ἀπεκδυόμενος τοῦ ἀνευθύνου τοῦ ἀπὸ τοῦ Βήματος τούτου ὁμιλοῦντος καὶ θὰ τὸ δηλώσω αὔριον καὶ διὰ τοῦ τύπου. Ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπέναντι τοιούτων ἀναμφισβητήτων ἀποδείξεων, ἀπέναντι τοιαύτης ἐπιμονῆς του καὶ τῶν ῥητῶν ἰσχυρισμῶν μου ἠρκέσθη νὰ φέρῃ ἀπόδειξιν τοῦ ἰατροῦ ὑπαγορευθεῖσαν αὐτῷ, ἣν ἐξ ἀρχῆς προσέβαλον ὡς ψευδῆ, ἀφοῦ δεκακισχίλιοι πολῖται καὶ στρατιῶται ἐν Ἀθήναις ἐγνώρισαν ἤδη ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως τὸν ἠλίθιον στρατιώτην, καὶ εἰς τὸ κοινὸν δὲν ἔμεινεν οὐδ’ ἐλαχίστη ἀμφιβολία περὶ τῆς ἀληθείας τῶν λόγων μου, ἐνόμισα ὅτι ἡ ἱκανοποίησις μοὶ ἐγένετο πλήρης, ἡ δὲ περαιτέρω ἀνακίνησις τοῦ ζητήματος καθίστατο ἀηδὴς, καὶ ἐσιώπησα διὰ νὰ παύσῃ τὸ σκάνδαλον, ὅπερ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπροκάλεσεν ἐκ πάθους. Ἀλλ’ ἰδοὺ χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ Βήματος τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος, ἔκρινε καλὸν νὰ κάμῃ μνείαν καὶ τοῦ ἀηδοῦς αὐτοῦ σκανδάλου, καὶ εἶπεν ὅτι ἐγὼ δ’ ὠροδοκήσας δι’ ἑπτὰ δραχμῶν, ἔπειτα τὸν στρατιώτην νὰ προσποιηθῇ τὸν ἠλίθιον! Μετὰ τὰ ἐπὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως βεβαιωθέντα, ἡ πρᾶξις αὕτη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ διὰ τῶν ἀσχημοτέρων λέξεων, εἶναι πρᾶξις ταπεινὴ καὶ ἀνάρμοστος εἰς πάντα ἄνθρωπον κατέχοντα καὶ τὴν ἐλαχίστην ἔστω ἐν τῇ κοινωνίᾳ θέσιν· εἶναι ἡ πρᾶξις αὕτη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐντροπὴ οὐ μόνον δι’ αὐτὸν, ἀλλὰ διὰ τὸ κόμμα, τοῦ ὁποίου προΐσταται, καὶ διὰ τὸ Ἔθνος, τὸ ὁποῖον διοικεῖ (Ψιθυρισμός)· διότι, ὅταν ὁ Πρωθυπουργὸς ἑνὸς Ἔθνους φθάσῃ εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν, πρέπει πάντες ν’ ἀπελπισθῶσι καὶ ν’ ἀπογοητευθῶσι διὰ τὴν κατάπτωσιν. Ποίαν ἰδέαν θὰ λάβωμεν περὶ τῶν ἄλλων ἔργων καὶ τῶν λόγων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τῶν μᾶλλον ἐνδιαφερόντων, ὅταν κρίνωμεν αὐτὸν ἐκ τῶν μικρῶν τούτων, τὰ ὁποῖα οὐδένα ἄλλον σκοπὸν ἔχουν παρὰ νὰ προσβληθῇ ἀδίκως εἷς ἀντιπολιτευόμενος βουλευτής; Καὶ δὲν δύναταί τις νὰ μὲ κατηγορήσῃ ὅτι, τὴν θέσιν μου ἀγνοῶν, ὁμιλῶ ἀσεβῶς περὶ τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος τῆς Κυβερνήσεως. Τὴν θέσιν μου τὴν γνωρίζω πολὺ καλά· ἀλλ’ ὅσον ἐλάχιστος καὶ ἂν ἦμαι, ἐπαναλαμβάνω, προκειμένου περὶ τῆς τιμῆς μου, νομίζω ὅτι κατὰ τοῦτο δὲν εἶμαι καθόλου ὑποδεέστερος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ ὅταν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μετὰ τόσης εὐκολίας μὲ προσβάλῃ οὐδόλως σεβόμενος τὴν τιμήν μου, δικαιοῦμαι καὶ ἐγὼ ν’ ἀντεπεξέλθω διὰ τοῦ ἰδίου τρόπου, διὰ τρόπου δριμυτέρου μάλιστα, διότι ἐγὼ εἶμαι ὁ προσβαλλόμενος καὶ προσβάλλομαι ἀδίκως διὰ τὴν τιμίαν καὶ ἔνθερμον ἐκπλήρωσιν τῶν πρὸς τὴν πατρίδα καθηκόντων μου, ὅπως θέλετε κατόπιν ἐννοήσει, ὅταν σᾶς εἴπω τὸν λόγον τῆς τοιαύτης κατ’ ἐμοῦ ἐπιθέσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Καὶ εἶμαι λοιπὸν ἐγὼ τοσοῦτον κακοήθης ὥστε νὰ μεταχειρισθῶ τοιαῦτα μέσα διὰ νὰ παραστήσω ψευδῶς ἕνα στρατιώτην ἠλίθιον; Καὶ τίς θὰ ἦτο ὁ σκοπὸς τῆς τοιαύτης πράξεως; Νὰ γεννήσωμεν ἕνα λόγον ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τῆς Κυβερνήσεως; Ἀλλὰ μήπως δὲν ὑπάρχουσι χίλιοι ἄλλοι σπουδαιότεροι λόγοι πρὸς κατηγορίαν τῆς Κυβερνήσεως; Διὰ νὰ παραστήσωμεν τὴν οἰκτρὰν τοῦ στρατοῦ κατάστασιν; Καὶ τίς ὑπάρχει ὁ ἀγνοῶν καὶ μὴ ὁμολογῶν τὴν κακὴν τοῦ στρατοῦ κατάστασιν; Καὶ ποῦ εἶδον ἐγὼ τὸν στρατιώτην διὰ νὰ τὸν δωροδοκήσω; Τὴν πρώτην ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν μετέβην καὶ ἐζήτησα νὰ τὸν λάβω, δὲν τὸν ἀφῆκαν· μετὰ δύω δὲ ἡμέρας μοῦ τὸν ἔφερον ἐδῶ συγγενής τού τις. Καὶ πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ δώσω δραχμὰς εἰς ἄνθρωπον, ὅστις δὲν γνωρίζει τί θὰ εἴπῃ δραχμή; Καὶ πῶς ἤθελον δώσει ἐγὼ εἰς αὐτὸν χρήματα, ἀφοῦ ὑπὲρ αὐτοῦ ἐπρόκειτο; Καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ προσποιῆταί τις τὸν ἠλίθιον ἐκ γενετῆς ἐπὶ εἴκοσιν ὅλα ἔτη; Καὶ διατί ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἐζήτησε πληροφορίας παρὰ τῶν ἐν Ἄνδρῳ Ἀρχῶν καὶ τῶν στρατιωτικῶν Ἀρχῶν τῶν ἐνταῦθα; Καὶ διατί τώρα τὸν ἔλουσαν καὶ ἤρχισαν νὰ θεραπεύωσι τὰς πληγάς του καὶ τὸν ἐνέδυσαν μὲ ἐνδύματα νέα; Τὰ νέα ἐνδύματα θὰ τοῦ βάλουν γνῶσιν; Καὶ διατί τὸν ἔχουν κλεισμένον εἰς τὸν στρατῶνα, καὶ δὲν τὸν ἀφίνουν νὰ ἐξέλθῃ, καὶ δὲν ἀφίνουν κανένα νὰ τὸν πλησιάζῃ; Ἐὰν τὸν εἶχον πέντε ἢ ἓξ ἡμέρας νὰ τὸν θέσω εἰς τὴν ἐξέτασιν καὶ τὴν δοκιμασίαν ἰατρῶν καθηγητῶν, ἤθελον σᾶς φέρει πιστοποίησιν αὐτῶν περὶ τῆς καταστάσεως αὐτοῦ. Ἀλλὰ δὲν θὰ σταματήσω ἕως ἐδῶ, θὰ σᾶς φέρω ἔγγραφον μαρτυρίαν παρὰ πάντων τῶν κατοίκων τοῦ δήμου Κορθίου, ὑπογεγραμμένην καὶ παρὰ πάντων τῶν ἐν Ἀθήναις διαμενόντων ἐκ τοῦ δήμου ἐκείνου, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω μὲν ὅτι ὁ κ. Τρικούπης θὰ εἴπῃ ὅτι ἐπλαστογράφησα τὰς ὑπογραφὰς, ἀλλὰ ἐγὼ ὁμιλῶ διὰ νὰ κρίνῃ τὸ κοινόν. Ἐγείρεται τώρα βεβαίως ἡ ἀπορία, τίνες εἶναι οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τοσοῦτον προφανῶς διαστρέφων τὰ πράγματα, παραμορφώνων τὴν ἀλήθειαν καὶ μέσα ταπεινὰ μεταχειριζόμενος ἐπετέθη κατ’ ἐμοῦ καὶ ἐπιμένει νὰ μὲ προσβάλῃ, ἀφοῦ ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐκ τῶν ῥητόρων τῆς Βουλῆς, οἵτινες πολεμοῦσιν αὐτὸν, καὶ κατὰ τῶν ὁποίων ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἔχθραν ἕνεκα τοῦ πολέμου, τὸν ὁποῖον τοῦ κάμνουν; Ἐγὼ βεβαίως ἐν τῇ Βουλῇ δὲν δύναμαι νὰ τῷ προξενήσω οὐδὲν κακὸν, διότι οὐδὲν ἄλλο ὅπλον ἔχω ἐκτὸς τῆς ψήφου μου μόνης· ἀλλ’ ὑπάρχει ἐν τούτοις λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργός, μοὶ ἐπιτίθεται καὶ θέλει νὰ μὲ προσβάλῃ. Γνωρίζετε, κύριοι, πολλοὶ ἐξ ὑμῶν, ὅτι ἐπὶ δεκαοκτὼ ὅλα ἔτη ἀπὸ τοῦ 1866 εἶμαι ἀναμεμιγμένος εἰς τὰ πολιτικὰ πράγματα τῆς ἡρωΐδος Κρήτης, καὶ μετ’ ἄλλων πολλῶν Κρητῶν διακρινομένων ἐπὶ πατριωτισμῷ καὶ νοημοσύνῃ, ἐπὶ ἡρωϊσμῷ καὶ ἰσχύϊ ἐν Κρήτῃ ἐργάζομαι διὰ πασῶν τῶν ἀληθῶς ἀσθενῶν δυνάμεών μου, ἐλάχιστος βέβαια ἐγὼ μεταξὺ αὐτῶν, ἐν τῷ ἐθνικῷ ἀγῶνι τῆς Κρήτης. Ἐν Κρήτῃ διεξάγεται συνεχῶς ἐθνικὸς ἀγών, καὶ τὸ λέγω διὰ νὰ τὸ μάθωσιν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν τὸ γνωρίζουσι καὶ φρονοῦσιν ὅτι ἐν Κρήτῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ εἰσιν ἀσφαλῆ καὶ ἀνενόχλητα. Ὁ Ἑλληνισμὸς ἐν Κρήτῃ καταπολεμεῖται καὶ καταδολιεύεται, κύριοι, πολὺ περισσότερον παρὰ ἐν Μακεδονίᾳ, ἀλλ’ εὐτυχῶς ἐν Κρήτῃ ὑπάρχει τὸ φρόνημα τὸ ἀκατάβλητον τοῦ ἥρωος λαοῦ, τὸ σιδερένιο στῆθός του, ἐπὶ τοῦ ὁποίου κατασυντρίδονται πᾶσαι αἱ ξενικαὶ ἐνέργειαι. Δὲν πρέπει, ἐν τούτοις, νὰ ἀναπαυώμεθα, διότι ὑπάρχουσι περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας αἱ ἀντεθνικαὶ ἐνέργειαι ἐτελεσφόρησαν καὶ ἄνευ αὐτῶν ἡ Κρήτη θὰ ἦτον ἤδη ἐλευθέρα. Διὰ τοῦτο οἱ γνωρίσαντες τὰ πολιτικὰ πράγματα τῆς Κρήτης πατριῶται ἀμύνονται ἀκαταπαύστως ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνισμοῦ, καταπολεμουμένου καὶ καταδολιουμένου, ἐν Κρήτῃ μόνοι διὰ τῶν ἰδίων μέσων, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐντεῦθεν βοηθείας, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐντεῦθεν προσοχῆς. Ἀλλ’ ἡ θέσις τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ ἐθνικῷ ἀγῶνι τῆς Κρήτης, ἡ πορεία τοῦ κ. Τρικούπη δὲν μᾶς ἐφάνη καλή. Πάντες οἱ εἰς τὰ Κρητικὰ πράγματα ἐργαζόμενοι ἐπείσθησαν ὅτι ἡ πολιτεία τοῦ κ. Τρικούπη ἐν τῷ ἐθνικῷ ἀγῶνι τῆς Κρήτης εἶναι βλαβερά, εἶναι πολέμιος τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Καὶ κατ’ ἀρχὰς μὲν πατριῶται ἁγνοὶ κατέστησαν γνωστὴν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τὴν κατάστασιν τῶν ἐν Κρήτῃ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐντελῶς ἠγνόει καὶ εἰσέτι δυστυχῶς ἀγνοεῖ, καὶ παρέστησαν αὐτῷ τὴν κατάστασιν ταύτην διὰ νὰ συμμορφώσῃ μὲ ταῦτα τὴν πολιτικήν του, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὸ αὐτὸ ἐγένετο διὰ δημοσιεύσεων, ὧν ἄλλαι μὲν ἐκ Κρήτης ἐστάλησαν, ἄλλαι δὲ παρ’ ἐμοῦ ἐγράφησαν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠδιαφόρησε καὶ ἐξηκολούθησε τὴν πορείαν του, ἐπανελήφθησαν δὲ δριμύτεραι αἱ δημοσιεύσεις, καὶ παραστάσεις ἔγγραφοι ἐγένοντο ἐκ μέρους τῶν βουλευτῶν τῆς Κρήτης πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν, ὅστις ἠδιαφόρησε καὶ πάλιν καὶ ἐξηκολούθησε τὸ ἔργον του. Ἀνεγνώρισα τὴν ἀνάγκην νὰ παρουσιασθῶ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἔλαβον δὲ περὶ τούτου ῥητὴν παραγγελίαν καὶ παρὰ τῶν βουλευτῶν τῆς Κρήτης καὶ παρουσιάσθην εἰς αὐτὸν καὶ ἐξέθεσα αὐτῷ διὰ μακρῶν τὴν θέσιν τῶν πολιτικῶν πραγμάτων τῆς Κρήτης, τὸ ἐπιβλαβὲς τῶν ἐνεργειῶν αὐτοῦ ἐν τῷ ἐθνικῷ ἀγῶνι καὶ τὰς ὀδυνηρὰς συνεπείας, ἀλλ’ ὁ κ. Τρικούπης ἠδιαφόρησε καὶ ἐξηκολούθησε τὸ ἐπιβλαβὲς διὰ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα ἔργον του. Ἐπανελήφθησαν αἱ δημοσιεύσεις ἐντονώταται, καταγγέλλουσαι ῥητῶς τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ ἐθνικῷ ἀγῶνι τῆς Κρήτης ὡς ἀντεθνικήν. Ἐπανελήφθησαν ἐντονώταται διαμαρτυρήσεις τῶν βουλευτῶν τῆς Κρήτης πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διὰ τῶν ὁποίων ἠρώτων, διατί ἡ Κυβέρνησις τῆς μητρὸς Ἑλλάδος, ὑπὲρ τῆς ὁποίας ἀγωνιζόμεθα, κατατρέχει τὸν ἀγῶνα ἡμῶν; Διατί αὕτη γίνεται ὄργανον καὶ ὑποστηρικτὴς τῶν πολεμούντων τὸν Ἑλληνισμὸν ἐν Κρήτῃ; Τῷ κατεδείκνυον δὲ τὴν κατάστασιν τῆς Κρήτης, τῷ παρίστανον τὸ ἄτοπον τῶν ἐνεργειῶν του καὶ παρεκάλουν τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀλλάξῃ πορείαν· ἄλλως, ἐπέῤῥιπτον τὴν εὐθύνην τῶν σπουδαίων συνεπειῶν ἐπὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠδιαφόρησε, καὶ ἐξηκολούθησαν αἱ δημοσιεύσεις δριμύταται καὶ αἱ διαμαρτυρίαι τῶν βουλευτῶν τῆς Κρήτης καὶ ἐξακολουθεῖ ὑφισταμένη ἡ διάστασις μεταξὺ τῆς Κρήτης καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχε τὸ ἐθνικώτατον καὶ ἀνδρικὸν φρόνημα τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ, ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ θερμοτάτη στοργὴ καὶ ἀφοσίωσις αὐτοῦ πρὸς τὴν μητέρα Ἑλλάδα, ἡ ἐπὶ δύω ἔτη διαμονὴ τῆς Κυβερνήσεως ταύτης ἐν τοῖς πράγμασιν, ἤρκει διὰ νὰ ἀπολέσωμεν τὴν Κρήτην. Ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ ἐγὼ ἐξετέλεσα τὸ κατ’ ἐμαυτὸν, ἐλάχιστον ὅμως τοῦ ὅλου μέρους. Τὴν ἐξέγερσιν τῆς Κρήτης τὴν ἔκαμον οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτῆς, ἀναγκασθέντες εἰς τοῦτο ἐκ τῶν κακῶν ἐνεργειῶν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόμισεν, ὅτι ἐγὼ ἐκ πνεύματος ἀντιπολιτεύσεως ὑπεκίνησα ὅλον αὐτὸν τὸν θόρυβον καὶ τὴν ἐξέγερσιν καὶ τὰς διαμαρτυρήσεις τῆς Κρήτης, ἐνόμισε δὲ τοῦτο, διότι γνωρίζει ὅτι τὰ πλεῖστα ἐκ τῶν κατ’ αὐτοῦ δημοσιευθέντων ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἄρθρων τὰ ἔγραψα ἐγώ, καθόσον τὰ τελευταῖα ἔφερον τὴν ὑπογραφήν μου, διότι ὡμίλησα αὐτῷ περὶ τῶν Κρητικῶν πραγμάτων καὶ διότι, καὶ ὡς εἴρηται, ἄλλοτε παρουσιασθεὶς τῷ ἐνεχείρισα ἐντονωτάτην πρὸς αὐτὸν διαμαρτύρησιν τῶν βουλευτῶν τῆς Κρήτης.

§27ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ τὰ ἄρθρα δὲν τὰ ἀνέγνωσα ποτὲ, πρώτην φορὰν τὸ ἀκούω.

§28ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἐπίστευσεν ὅτι ἐγὼ τὰ μέγιστα συνετέλεσα εἰς τὸν θόρυβον αὐτὸν καὶ τὸ σκάνδαλον, τὸ ὁποῖον οὐσιωδῶς τὸν ἐτάραξε, καὶ τὸ ἐξεφράσθη μάλιστα, ὅτι ἐγὼ τὰ μέγιστα συνετέλεσα, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές. Οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Κρήτης καὶ οἱ λοιποὶ πρόκριτοι εἰσὶν ἄλλοι μὲν ἐπιστήμονες, ἄλλοι δὲ νοημονέστατοι ἄνθρωποι, καὶ δὲν εἶμαι ἐγὼ ἄξιος νὰ ὑποδείξω καὶ διδάξω εἰς αὐτοὺς τὸ καθῆκόν των, τὸ ὁποῖον γνωρίζουσι πολὺ καλὰ, οὐδὲ ἄλλος τις ἔξωθεν δύναται νὰ τοῖς ἐπιβάλῃ θέλησιν ἢ γνώμην. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπίστευσεν ὅτι ἐγὼ συνετέλεσα εἰς ταῦτα καὶ διὰ τοῦτο ἐχολώθη ἐναντίον μου, καὶ ἰδοὺ κύριοι, ὁ λόγος δι’ ὃν ἐπεθύμει νὰ μὲ προσβάλῃ, καὶ παρουσιασθείσης ἀφορμῆς, ἔπραξε τοῦτο, τοσοῦτον προφανῶς διαστρέψας τὴν ἀλήθειαν καὶ μέσα ποταπὰ μεταχειρισθείς. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, κύριοι, διὰ τοὺς ὁποίους τοσοῦτον καταπολεμοῦμαι ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς Ἐξουσίας πλειότερον ἴσως παντὸς ἄλλου βουλευτοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Αὐτοὶ εἶναι, κύριοι, οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους κατὰ τὴν δημοτικὴν ἐκλογὴν ἠδιαφόρησεν ἐντελῶς ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰ ἐν Κορθίῳ κατ’ ἐμοῦ ἐνεργηθέντα. Κατὰ τὴν δημοτικὴν ἐκλογὴν, μπερπάντες τινὲς καὶ κατεργαρέοι ἐν τῷ δήμῳ Κορθίου, ἐπαγγελλόμενοι τὴν κομματάρχην, οἱ ὁποῖοι ἦσαν συνειθισμένοι εἰς ἑκάστην δημοτικὴν καὶ βουλευτικὴν ἐκλογὴν νὰ θέτωσιν εἰς τὰ βαλάντιά των ἄλλος δύω καὶ ἄλλος τρεῖς χιλιάδας δραχμῶν ἐκ τοῦ ταμείου τοῦ κ. Μαυροκορδάτου, τὰς ὁποίας ἔχασαν τώρα ἐξ αἰτίας μου, ἐμελέτησαν καὶ ἀπεφάσισαν νὰ μὲ βγάλουν ἀπὸ τὴν μέσην, νὰ μὲ φονεύσωσι. Καὶ πρὶν ἢ μεταβῶ ἐκεῖ μοῦ τὸ ἀνήγγειλαν οἱ φίλοι μου, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν τὸ ἐπίστευσα, ἀλλ’ ὅταν μετέβην καὶ εἶδον τὰ πράγματα, ἐπείσθην περὶ τούτου.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετέβητε τώρα εἰς ἄλλην συζήτησιν.

§30ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ μὴ ὑποτεθῇ ὅμως ὅτι φοβοῦμαι καὶ τὰ ἐλάχιστα πράγματα ἐκλαμβάνω ὡς μεγάλα, ἔκαμα ὅτι δὲν τὸ ἐπίστευον καὶ ἐπερίμενα νὰ εὕρω ἀποδείξεις ἀναμφισβητήτους. Κατέχοντες τότε οἱ εἰρημένοι δημοτικὰ ἀξιώματα, ὥπλισαν κατσικοκλέπτας τινὰς, οὓς ἐνθαῤῥύναντες, δι’ ὑποσχέων ἀτιμωρησίας καὶ δι’ εὐνοίας τῆς Κυβερνήσεως, ὤθησαν εἰς τὸ ἔγκλημα, καὶ εἶχον κατορθώσει νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἐν τῷ δήμῳ οὔτε εἷς στρατιώτης νὰ τοὺς συλλάβῃ ἐν ἐπιτυχίᾳ τοῦ ἐγκλήματος. Μετὰ τὴν πρώτην ἀπόπειραν ἐτηλεγράφησα εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ὁριστικῶς ἀπεφάσισαν νὰ μὲ φονεύσωσι καὶ ἐζήτησα νὰ σταλῶσιν εἰς τὸν δῆμον Κορθίου 5–6 στρατιῶται, ἀφοῦ ἄλλως τε ἦσαν καὶ παραμοναὶ ἐκλογῶν, ἵνα μὴ ἀναγκασθῶ καὶ ἀντεπεξέλθω διὰ τῶν ἰδίων μέσων καὶ συμβῶσι δυστυχήματα.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται τώρα περὶ τούτου.

§32ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐζήτησα τὸ αὐτὸ καὶ ἀπὸ τὰς ἐν Ἄνδρῳ Ἀρχὰς καὶ ἀπὸ τὰς ἐν Σύρῳ, ἀλλ’ ἠδιαφόρησαν πάντες. Μετὰ τὴν δευτέραν ἀπόπειραν ἐζήτησα τηλεγραφικῶς πάλιν ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ φροντίσῃ περὶ τῆς τάξεως, τὸ ὁποῖον ἔκαμα καὶ κατὰ τὴν τρίτην ἀπόπειραν, ἀλλ’ ἠδιαφόρησεν ἐντελῶς ἐκ προθέσεως. Τὰς δὲ συνεπείας τῆς ἀδιαφορίας του θέλετε τὰς ἴδει εἰς τὴν προσεχῆ ἐκλογὴν, ἐὰν ἡ Ἑλλὰς θὰ ἔχῃ τὸ δυστύχημα νὰ κάμῃ τὰς ἐκλογὰς ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Ἡ τοιαύτη τῆς Κυβερνήσεως ἔνοχος ἀδιαφορία ἐνθαῤῥύνει τοὺς ἐγκληματίας ἐκείνους, οἵτινες θὰ θελήσωσι νὰ ἐπαναλάβωσιν ἐν τῇ μελλούσῃ ἐκλογῇ τὰ αὐτὰ, καὶ τότε θὰ ἰδῆτε τί θέλει συμβῆ. Αὐτοὶ εἶναι, κύριοι, οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους διοίκησις δι’ ἐμὲ καὶ τοὺς φίλους μου δὲν ὑπάρχει καὶ κυρίως δὲν ὑπάρχει δικαιοσύνη. Τὸ δικαστήριον τῆς Σύρου καὶ ἰδίως ἡ Εἰσαγγελία δι’ ἐμὲ καὶ τοὺς φίλους μου εἶναι ἐξ ἐπαγγέλματος κατήγορος καὶ διώκτης ἀπηνὴς, ἐνῷ διὰ τοὺς ἀντιθέτους μου καὶ τοὺς φίλους των εἶναι ἐξ ἐπαγγέλματος συνήγορος καὶ ὑπερασπιστὴς καὶ προστάτης (θόρυβος).

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἤδη τὸ προσωπικὸν θέμα.

§34ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι εἰς τὸ τέλος. — Περὶ τῶν συμβάντων ἐν τῷ δήμῳ Κορθίου κατὰ τὴν ἐκλογὴν, μεθ’ ὅλην τὴν ἐντεῦθεν ἐνέργειαν, μεθ’ ὅλην τὴν περὶ ἐμοῦ κακίστην προδιάθεσιν μελῶν τινων τοῦ δικαστηρίου καὶ τοῦ εἰσαγγελέως, δὲν ἠδυνήθη τὸ δικαστήριον νὰ μὴ παραπέμψῃ πάντας σχεδὸν τοὺς ὑπ’ ἐμοῦ καταγγελθέντας, δὲν ἠδυνήθη ν’ ἀθωώσῃ οὔτε τοὺς ὡς ἠθικοὺς αὐτουργοὺς καταγγελθέντας, διὰ τὴν ἀθώωσιν τῶν ὁποίων κατεβλήθη μεγάλη προσπάθεια, ἔπαυσε μόνον πρὸς καιρὸν ἡ κατ’ αὐτῶν καταδίωξις· καὶ γνωρίζετε πάντες τί θὰ εἴπῃ παῦσις πρὸς καιρὸν τῆς καταδιώξεως ἐν τοιαύταις περιστάσεσιν. Ἂν ὅμως ὑπῆρχε δικαιοσύνη τιμία καὶ ἀμερόληπτος, ἔπρεπε πάντες νὰ παραπεμφθῶσι, καὶ νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὸ Κακουργοδικεῖον καὶ ὄχι εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον, εἰς ὃ παρεπέμφθησαν. Τὰ Εἰρηνοδικεῖα ἐν Ἄνδρῳ εἶναι τὰ ἰδιαίτερα γραφεῖα τῶν ἀντιθέτων μου, ἐκτὸς τοῦ Εἰρηνοδικείου Γαυρίου, οὗ τὸν διευθύνοντα ἀπορῶ πῶς μέχρι τοῦδε δὲν κατώρθωσαν νὰ διαφθείρωσιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ κανονικὴ Διοίκησις τοῦ κ. Τρικούπη, αὐτὴ εἶναι ἡ ἀφατρίαστος Δικαιοσύνη του, καὶ ὁ Θεὸς γνωρίζει ἀκόμη τί μέλλομεν νὰ ἴδωμεν.

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὀφείλω νὰ καταθέσω εἰς τὸ Προεδρεῖον τὸ ἐπίσημον ἔγγραφον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστήριξα τὴν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν ἔδωκα πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐπληρώθησαν ἑπτὰ δραχμαὶ πρὸς τὸν στρατιώτην.

§36ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καταγγέλλω αὐτὸ ὡς ψευδὲς, καὶ ὀφείλετε νὰ τὸ στήλητε εἰς τὴν ἀνάκρισιν.

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ἔγγραφον τοῦτο εἶναι ἀναφορὰ τοῦ Βʹ. λόχου τοῦ 20οῦ τάγματος πρὸς τὴν διοίκησιν τοῦ τάγματος καὶ ἔχει οὕτω (ἀναγινώσκει). Τὸ ἔγγραφον τοῦτο διεβιβάσθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ νὰ ζητηθῇ ἡ ἀνανέωσις τοῦ ἱματισμοῦ τοῦ στρατιώτου εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἔλαβον γνῶσιν τοῦ ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον καὶ ἤδη καταθέτω.

§38ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τί γίνονται, κ. Πρόεδρε, αἱ τῶν Ἐπιτροπῶν ἐκθέσεις περὶ τοῦ δανείου;

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτυπώθησαν καὶ διενεμήθησαν ἔχουν δὲ

ὡς ἑξῆς·

ΕΚΘΕΣΙΣ

Τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως, ἀφορώσης τὴν συνομολόγησιν δανείου ἐκ δραχμῶν 170,000,000. Ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἔσχε τοὺς θιασώτας της, καὶ ὑπῆρξεν ἐποχὴ, καθ’ ἣν ἀνεφάνησαν συνήγοροι ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως αὐτῆς, ἀλλ’ ἡ ἐπιστημονικὴ μελέτη καὶ ἔρευνα, καὶ ἡ πεῖρα τῶν ἐθνῶν, τὰ ὁποῖα ὡς ἐκ τῆς ἀνάγκης ὑπεβλήθησαν εἰς ταύτην, κατέδειξε τὸ λελανθασμένον τῆς τοιαύτης θεωρίας, καὶ ἀπεκάλυψεν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἰς τοὺς ὑπὲρ αὐτῆς συνηγόρους προσβαλλόμενα συμφέροντα, νῦν δὲ οἱ πάντες συνομολογοῦσιν ὅτι ἀποτελεῖ ἔκρυθμον κατάστασιν, καθιστᾷ ἀμφιβόλους τὰς συναλλαγὰς, διαταράσσει τὴν ἐμπορικὴν κίνησιν καὶ τὴν ἐν γένει οἰκονομίαν τοῦ τόπου, προκαλεῖ φοβερὰς οἰκονομικὰς κρίσεις, καὶ ἐπιφέρει διαρκῆ ἀπώλειαν εἰς τὸ διεθνὲς ἐμπόριον αὐτοῦ· τοιαύτη δὲ κατάστασις δὲν δύναται νὰ δικαιολογηθῇ διὰ τῆς ἀνάγκης, καὶ πᾶσα προσπάθεια πρὸς ἄρσιν αὐτῆς ἀφορᾷ εἰς τὸ ἀγαθὸν τοῦ τόπου, εἰς τοῦτο δὲ σύμφωνα εὑρέθησαν ἅπαντα τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ διαφωνία μόνον ἠγέρθη ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἄρσεως, διῃρέθησαν δὲ αἱ ἐπὶ τούτου γνῶμαι. Καὶ ἰσχυρίσθησάν τινες, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ τόπου δὲν ἐπιτρέπει τὴν συνομολόγησιν δανείου· ἀλλ’ ἄνευ δανείου ἡ ἄρσις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ, διότι καὶ σπουδαῖα περισσεύματα ἂν παρεῖχεν ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους, ἐκτὸς τῆς ἀβεβαιότητος αὐτῶν ὡς ἐκ τῆς ἀβεβαιότητος τοῦ Προϋπολογισμοῦ, θὰ ἀπῃτεῖτο χρόνος μακρὸς πρὸς ἀπόσβεσιν τοῦ χρέους διὰ τῶν περισσευμάτων, καὶ ἐν τούτοις τὸ κακὸν καὶ αἱ ζημίαι, αἵτινες παρορματοῦσι τῇ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, θὰ ἦσαν πολὺ σπουδαιότεραι τοῦ κακοῦ καὶ τῶν ζημιῶν, ἃς οἱ κατὰ τοῦ συνομολογηθέντος δανείου ἐνιστάμενοι καθορῶσι. Πλὴν καὶ ἡ γνώμη, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους δὲν ἐπιτρέπει τὴν διὰ δανείου ἄρσιν, δὲν εἶναι καθ’ ἡμᾶς ὀρθὴ, καθόσον, ἐξ ὅσων δυνάμεθα εὐτυχῶς νὰ κρίνωμεν λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψει τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους 1882, καὶ ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε γνωστῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους καὶ ἐκ τοῦ ὑποβληθέντος Προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐλευσομένου ἔτους γεννᾶται ἡ πεποίθησις ὅτι τὸ προϊὸν τῶν ἐφαρμοσθέντων φόρων καὶ ἡ αὔξουσα δύναμις τοῦ τόπου, εἰς ἣν μετὰ πεποιθήσεως ὀφείλομεν ν’ ἀποβλέπωμεν, ἐξασφαλίζουσι τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅπερ καθίσταται ἔτι μᾶλλον ἀσφαλέστερον διὰ τῆς ἄρσεως, καὶ ὅτι αὕτη ἀναγκαίως ἐπιφέρει τὴν αὔξησιν τῆς περιουσίας τῶν πολιτῶν ἐπὶ τοσοῦτον, καθ’ ὅσον εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ μετάλλου καὶ χαρτονομίσματος, παρέχει τὴν ἀσφάλειαν εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ τὰς συναλλαγὰς, καὶ συντείνει εἰς τὴν εὐημερίαν καὶ τὴν ἐν γένει καλὴν οἰκονομίαν τοῦ τόπου, ταῦτα δὲ πάντα προάγουσι τὴν παραγωγὴν καὶ τὴν κατανάλωσιν, αἵτινές εἰσιν ἡ κυρία πηγὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Παρατηρητέον δὲ ὅτι, ὡς ἔχουσι παρ’ ἡμῖν τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὡς ἐκ τῆς ὑπάρξεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἡ ἄρσις αὐτῆς παρέχει αὐτὴ ἀφ’ ἑαυτῆς τὰ μέσα διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ συνομολογηθησομένου δανείου καθότι ἡ ἄρσις συνεπιφέρει τὴν ἀπόσβεσιν δαπανῶν ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, αἱ ὁποῖαι βαρύνουσιν αὐτὸν ὡς ἐκ τῆς ὑπάρξεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἡ δὲ ἀπαλλαγὴ ἀπαιτεῖ θυσίαν, τὴν ὁποίαν ἀπέναντι τοιούτου ἀγαθοῦ ὀφείλομεν νὰ ὑποστῶμεν, καὶ ἐὰν ἔτι ὑπάρχῃ ἀμφιβολία ὡς πρὸς τὴν πραγματοποίησιν τοῦ ὑποσχομένου διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἰσοζυγίου. Πρὸς ἀπόδειξιν δὲ τούτου ἀρκεῖ ἁπλῆ ἀριθμητικὴ ἐργασία καταδεικνύουσα ἀφ’ ἑνὸς ποία ἡ ἐπελευσομένη οἰκονομία διὰ τῆς ἄρσεως, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ποία ἡ ἀπαιτουμένη δαπάνη διὰ τὴν τοσοῦτον ἐπιθυμουμένην παρὰ πάντων ἄρσιν. Τὸ Δημόσιον ὑποχρεοῦται νὰ πληρόνῃ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, εἰς μέταλλον·

Πλὴν τούτων, ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ σημειοῦνται διάφοροι δαπάναι πληρονόμεναι μὲν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀλλὰ μὲ τὴν ἀπαιτουμένην ὡς ἐκ τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος αὔξησιν.

Τὰ ἀνωτέρω ποσά εἰσιν αἱ βέβαιαι καὶ τακτικαὶ, οὕτως εἰπεῖν, δαπάναι τοῦ Δημοσίου· ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ ἕτεραι δαπάναι, αἵτινες δὲν συμπεριλαμβάνονται εἰς αὐτὰ, καθότι δὲν δύνανται ἐκ τῶν προτέρων νὰ ὑπολογισθῶσιν. Ἐπὶ τοῦ ἀνωτέρω ποσοῦ, ἐὰν ὑπολογίσωμεν ὡς διαφορὰν συναλλάγματος 15)00, ἔχομεν δαπάνην ἐκ 4,386,825 δραχμῶν, ἥτις θὰ ἐκλείψῃ σχεδὸν καθ’ ὁλοκληρίαν διὰ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, προσέτι θὰ ἐκλείψῃ καὶ ἡ δαπάνη τοῦ πρὸς τὰς Τραπέζας δανείου ἐκ δραχμῶν 630,000. Ἀλλὰ ἐκ τῶν γνωστῶν ἡμῖν ἀποτελεσμάτων τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ τῶν ὅσων μέχρι τοῦδε ἔλαβον χώραν, δύναταί τις ἀπὸ τοῦδε ἀσφαλῶς νὰ ὑπολογίσῃ, ἐὰν ἐμμείνωμεν εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, διαφορὰν πολὺ ἀνωτέραν τῶν 20%, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δαπάνην ἀνωτέραν καὶ τῶν 6,000,000 δραχμῶν. Διὰ δὲ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἤτοι διὰ τὸ ποσὸν, ὅπερ πρὸς τοῦτο ἀπαιτεῖται διὰ 72,000,000 πραγματικὸν δάνειον, ὀνοματικὸν δὲ 110,000,000, θὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς μὲ δαπάνην 6,500,000. Ἐκ τῆς ἁπλῆς ὅθεν συγκρίσεως τῆς ἐγγραφησομένης ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ δαπάνης διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ τῆς ἐπιτευχηθησομένης διὰ τῆς ἄρσεως οἰκονομίας καταδεικνύεται ὅ,τι προεξεθέσαμεν. Πλὴν ἐνταῦθα ἡ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει εἰς τὰς σκέψεις τοῦ Κοινοβουλίου γεγονὸς, ὅπερ κατ’ αὐτὴν δέον νὰ ληφθῇ ὑπὸ σκέψιν κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τῶν περιστάσεων, αἵτινες συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς ἄρσεως. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1884 ἐπιβαρύνεται μὲ δαπάνην 3½ περίπου ἑκατομμυρίων διὰ τὴν ἀναγωγὴν τοῦ μισθοῦ των ὑπαλλήλων εἰς νέας δραχμὰς, καὶ τὸ μέτρον τοῦτο ὑπαγορεύεται ὑπὸ τοῦ συμφέροντος τῆς Πολιτείας καὶ τῆς ὀφειλομένης πρὸς τοὺς ὑπηρετοῦντας αὐτὴν ἀμοιβῆς. Πλὴν, ἐὰν ἡ τοιαύτη δαπάνη, ὡς πρὸς τὴν σχέσιν αὐτῆς μὲ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δύναται νὰ κλονίσῃ τὴν πεποίθησιν ἐκείνων, οἵτινες ἐπιθυμοῦσι μὲν τὴν ἄρσιν, ἀλλ’ ἀμφιταλλαντεύονται ὡς πρὸς τὴν παραδοχὴν τοῦ μέτρου, διότι ἀμφιβάλλουσιν εἰς τὰ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1884, προτιμητέον, κατὰ τὸ φρόνημά τινων μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, νὰ ἀπαλειφθῇ ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἡ τοιαύτη δαπάνη, καὶ νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἄρσις, διότι οὕτω ἐξυπηρετεῖται τὸ συμφέρον τῆς τε Πολιτείας καὶ αὐτῶν τῶν ὑπαλλήλων. Οἱ ὑπάλληλοι ἰδίως ὑποφέρουσιν ἅπαντα τὰ κακὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καθότι τὸ εἰσόδημα αὐτῶν εἶναι ὁ καταβαλλόμενος πρὸς αὐτοὺς εἰς τραπεζογραμμάτια μισθὸς, ὅστις ἐλαττοῦται ἑκάστοτε τοσοῦτον, ὅση εἶνε ἡ διαφορὰ τοῦ συναλλάγματος, εἰς τρόπον ὥστε ὁ ἔχων μισθὸν 100 ἢ 200 δραχμὰς λαμβάνει 85 ἢ 170, ἐὰν ἡ διαφορὰ συνίσταται εἰς 15%, 80 δὲ ἢ 160, ἐὰν εἰς 20%, καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἐὰν δὲ λάβῃ φοβερωτέρας διαστάσεις ἡ ὑποτίμησις, ὅπερ οὐδαμῶς εἶναι ἀπίθανον, ὁ βίος αὐτῶν θὰ καταστῇ αἰνιγματώδης, καὶ τὰ ἀποτελέσματα θὰ ὦσι βεβαίως δυσάρεστα. Τὸ συμφέρον ὅθεν αὐτῶν ὑπαγορεύει νὰ ἐξασφαλίσωμεν αὐτοῖς διὰ τῆς ἄρσεως τὰς 100 ἢ 200 δραχμὰς κατὰ μῆνα, ἢ νὰ τοῖς προσθέσωμεν μὲν 12%, νὰ τοῖς ἀφαιρῶμεν δ’ ὅμως διὰ τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος τὸ 15 ἢ 20 ἢ καὶ περιπλέον τοῖς ἑκατόν. Φρονοῦμεν ὅθεν, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ τόπου δὲν κωλύει τὴν συνομολόγησιν δανείου. Πλὴν δισταγμοὶ ἐξεφράσθησαν καὶ ἀντιῤῥήσεις ἐγένοντο ὡς πρὸς τὴν σύμβασιν, ἥτις ὑπὸ μελῶν τινων τῆς Ἐπιτροπῆς ἐθεωρήθη ὡς ἐμπεριέχουσα τοσοῦτον βαρεῖς ὅρους, ὥστε προτιμητέα εἶναι ἡ δι’ ἄλλων μέσων ἐλάττωσις τῶν κακῶν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Καὶ βεβαίως οἱ ὅροι τῆς συνομολογουμένης συμβάσεώς εἰσιν βαρεῖς, ὡς τοιοῦτοι ἦσαν καὶ βαρύτεροι ἔτι οἱ ὅροι τινῶν ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε συνομολογηθέντων δανείων. Καὶ ἐὰν μὲν ἦτον ἐφικτὴ ἡ ἐλάττωσις τῶν κακῶν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας δι’ ἄλλων μέσων καὶ ἄνευ μεγάλης ζημίας, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ περιμένωμεν ἕως οὗ ἀνατείλῃ αἰσιώτερον οἰκονομικὸν δι’ ἡμᾶς μέλλον ὡς πρὸς τὴν παρὰ τοῖς ἀλλοδαποῖς πίστιν ἡμῶν· ἀλλὰ τὰ ὑποδειχθέντα ἁπλῶς ὑπό τινων μέτρα ἀπαιτοῦσιν ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν ζημίαν καὶ τὴν θέλησιν τῶν Τραπεζῶν, ἣν ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ἐκβιάσωμεν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ στηρίζονται εἰς τὸν περιορισμὸν εἰς ὡρισμένον ποσὸν τοῦ χαρτονομίσματος, καὶ τὸ τοιοῦτον δύναται νὰ φέρῃ κακὰς συνεπείας καὶ νὰ καταστῇ αἰτία σπουδαίων εἰς τὰς ἀγορὰς διαταράξεων, ἤτοι πρὸς θεραπείαν τοῦ κακοῦ προτείνεται μέσον, τοῦ ὁποίου αἱ συνέπειαι δύνανται, καθ’ ἡμᾶς, νὰ ὦσιν ἐπιζήμιοι, ὡς καὶ ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας προερχόμεναι. Ἡ πολιτικὴ ἡμῶν θέσις, ὡς ἐκ τῆς καταστάσεως τῆς Ἀνατολῆς καὶ πολλῶν ἄλλων λόγων, εἶναι τοιαύτη, ὥστε δυσκόλως δυνάμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν τὴν πίστιν ἐκείνην, ἥτις γεννᾶται ἐκ τῆς οἰκονομικῆς θέσεως μιᾶς χώρας, συνδυαζομένης μὲ τὴν πολιτικὴν θέσιν αὐτῆς· διότι, καὶ ἂν ἔτι ἀποφασίσωμεν νὰ διατελῶμεν ἐν εἰρήνῃ, ὑψηλότερα καὶ ἱερώτερα καθήκοντα δύνανται νὰ μᾶς ἐπιβάλλωσιν ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν ἐνέργειαι συνεπάγουσαι ἐκτάκτως καὶ παρὰ τὰς δυνάμεις μας θυσίας, ἕως οὗ δὲ διαρκεῖ ἡ τοιαύτη ἐν Ἀνατολῇ κατάστασις, θὰ πάσχῃ καὶ ἡ οἰκονομικὴ ἡμῶν εἰς τὰ Εὐρωπαϊκὰ Χρηματιστήρια πίστις. Φρονοῦμεν ὅθεν ὅτι ὅσον εὐνοϊκαὶ καὶ ἂν παρουσιασθῶσιν εἰς τὸ μέλλον αἱ περιστάσεις, μικρὸν θὰ ὠφεληθῶμεν· ἀλλ’ ἐν τούτοις, ὡς ἐκ τῆς ἀναβολῆς, θὰ ἐξακολουθήσωμεν ὑποκείμενοι εἰς τὰς ἀνυπολογίστους ἐπιζημίους συνεπείας τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ἀπέναντι τῆς τοιαύτης θέσεως ὑποχρεούμεθα νὰ συστήσωμεν τὴν παραδοχὴν τῆς συμβάσεως. Ὡς πρὸς τὰ δάνεια τῶν 10 καὶ 12 ἑκατομμυρίων, ταῦτα δικαιοῦται ἡ Κυβέρνησις νὰ συνομολογήσῃ καὶ ἄνευ τῆς παραδοχῆς ὑπὸ τῆς Βουλῆς τοῦ συζητηθησομένου Νομοσχεδίου κατὰ τοὺς ψηφισθέντας νόμους, δυνάμει τῶν ὁποίων προέβη καὶ εἰς τὰς παρ’ αὐτῶν ἐξουσιοδοτημένας δαπάνας. Ἐξεταστέον ὅθεν μόνον ἐὰν συμφέρῃ εἰς τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου πρὸς ἄρσιν τῆς καταναγκαστικῆς κυκλοφορίας νὰ συμπεριληφθῶσι καὶ τὰ δάνεια ταῦτα. Ἡ συνομολόγησις ἀμφοτέρων τῶν δανείων ἐπιτρέπεται ὑπὸ ὅρους κρείττονας τῶν τῆς συνομολογηθείσης καὶ ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως· ἀλλὰ, προκειμένου περὶ δαπανῶν, αἵτινες ἀφορῶσιν ἀφ’ ἑνὸς τὴν διὰ σιδηροδρόμων ἀνάπτυξιν τῆς συγκοινωνίας τοῦ Κράτους, καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὴν θεραπείαν ἀνεγνωρισμένων ἐθνικῶν ἀναγκῶν, καὶ αἱ ὁποῖαι βαθμηδὸν καὶ κατὰ χρονικὰ διαστήματα θὰ καταβληθῶσιν, ἡ Ἐπιτροπὴ, σκεπτομένη ὅτι ἡ συνομολόγησις ὑπὸ τοὺς ὁριζομένους διὰ τῶν νόμων ὅρους ἔσεται δύσκολος, νῦν δὲ ἀδύνατος, καθότι ἄλλως θὰ ἐπετυγχάνοντο τοιοῦτοι ὅροι δι’ ὅλον τὸ δάνειον, ὁ δὲ χωρισμὸς αὐτῶν καὶ ἡ κεχωρισμένη σύναψις θὰ ὑποβάλῃ τὸ Δημόσιον εἰς δαπάνας τοιαύτας, αἵτινες θὰ ἰσοφαρίσωσι σχεδὸν τὴν ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν ὅρων ὠφέλειαν, παραδέχεται τὴν σύμβασιν καὶ ὡς πρὸς τὰ δάνεια ταῦτα, πεποιθυῖα ὅτι ἡ Κυβέρνησις, λαμβάνουσα αὐτὴν, θὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν της, ἐργαζομένη πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ τόπου. Οἱ Πρόεδροι τῆς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν

Ἐπιτροπῆς

ΣΠ. ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ.

τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ

Ἐπιτροπῆς

ΗΛ. ΠΑΠΑΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ

Ὁ Εἰσηγητὴς Ν. Βαλσαμάκης. Ὁ γραμματεὺς Ι. Καρτάλης Τὰ μέλη Ἀντ. Πετρίτσης, Κ. Θεοδώρου, Π. Μποῦτος, Χ. Χρηστόπουλος, Ι. Γεωργαντᾶς, Δ. Ζέγγελης, Ν. Γεωργιάδης, Ἠλ. Ποταμιᾶνος, Δ. Μουτσόπουλος, Δ. Στάϊκος, Π. Σκουμπουρδῆς, Δ. Τουρνάκης, Θ. Κανάρης. Ἐπιφυλασσόμεθα νὰ φέρωμεν γνώμην καὶ ψῆφον μετὰ τὴν ἐν τῇ Βουλῇ συζήτησιν. Α. Φωτήλας, Σ. Κουκούλεζας. Εὑρίσκων τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως βαρεῖς, νομίζω ἀναγκαίαν τὴν τροποποίησίν τινων ἐξ αὐτῶν οὕτως, ὥστε ν’ ἀποβῇ τὸ δάνειον σύμφωνον πρὸς τὰς ἀνάγκας ἡμῶν καὶ πρὸς τὰς οἰκονομικὰς περιστάσεις, ἐν αἷς συνομολογοῦμεν τὸ δάνειον. Κ. Καραπάνος.

ΕΚΘΕΣΙΣ ΜΕΙΟΝΟΨΗΦΙΑΣ

Ἐπὶ τῆς συμβάσεως τοῦ δανείου τῶν 170,000,000. Πρὸς τὴν Βουλήν· Κύριον καθῆκον καὶ πρωτίστη φροντὶς τοῦ Κοινοβουλίου πρέπει νὰ ᾖναι ἡ ρύθμισις τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας, καὶ μάλιστα ὅταν ταῦτα διατελῶσιν εἰς οὐχὶ εὐάρεστον κατάστασιν. Ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἶναι βεβαίως ἀνώμαλος κατάστασις διὰ τὰς συναλλαγὰς παντὸς τόπου, καὶ δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἡ μάστιξ τοῦ ἐμπορίου. Ἐκεῖνο πρὸ πάντων, ὅπερ βλάπτει κατὰ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, εἶναι αἱ συνεχεῖς καὶ ἀπότομοι αὐξομειώσεις τῆς ἀξίας τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου καὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος. Ἀλλ’ ἂν ᾖναι ἀληθὲς, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις δὲν προβαίνουσιν εἰς τὴν καθιέρωσιν τῆς καταναγκαστικῆς κυκλοφορίας, εἰμὴ πιεζόμεναι ὑπὸ ἀναποδράστων ἀναγκῶν, εἶναι ἐπίσης ἀληθὲς, ὅτι καὶ εἰς τὴν ἄρσιν αὐτῆς πρέπει νὰ προβαίνωσι μετὰ μεγάλης τῆς περισκέψεως, διότι ἡ ἀπότομος αὐτῆς ἄρσις ἐπιφέρει ἀναμφισβητήτως ζημίας ἀνυπολογίστους. Ἡ μειονοψηφία τῶν Ἐπιτροπῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπὸ τῶν ἰδεῶν τούτων ἐμφορουμένη, παρεδέχθη μὲν κατ’ ἀρχὴν ὡς ἐπιβαλλομένην ἐν λίαν προσεχεῖ μέλλοντι τὴν ἄρσιν τῆς καταναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀλλ’ ἐμμένουσα εἰς τὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας πέρυσι κατὰ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ οἰκονομικοῦ αὐτῆς προγράμματος ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς προέταξε, φρονεῖ, ὅτι δύω τινὰ ἐπιβάλλουσι τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς ὑποβληθείσης συμβάσεως· Α) Φρονεῖ ἡ μειονοψηφία ὅτι, ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις ἐξακολουθεῖ τὸ αὐτὸ σύστημα τῶν δαπανῶν καὶ δὲν ἀποδέχεται τὸ σύστημα τῶν οἰκονομιῶν, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχομεν τὰ θετικὰ ἀποτελέσματα τῶν ψηφισθέντων φόρων, ἐφ’ ὅσον τουτέστι δὲν εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι ἐφθάσαμεν ἢ θέλομεν φθάσει προσεχῶς εἰς πραγματικὸν ἰσοζύγιον, καταλιμπάνον καὶ περίσσευμα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ἑνὸς μεγάλου δανείου, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἄρσιν τῆς καταναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἥτις ἐν τοιαύτῃ περιστάσει ἔσται προσωρινή· Β) Φρονεῖ ἐπίσης, ὅτι δὲν συμφέρει εἰς τὸ Κράτος νὰ προβῇ εἰς τὴν ἄρσιν διὰ τῆς συνομολογήσεως δανείου, οἷον τὸ προτεινόμενον, διὰ τοῦ ὁποίου μεγάλα καὶ ἀκατονόμαστα βάρη ἐπιβάλλονται εἰς τὴν χώραν. Τὰς ἰδέας ταύτας τῆς μειονοψηφίας ἐνίσχυσεν ἔτι μᾶλλον καὶ ἓν ἀξιότιμον μέλος τῆς πλειονοψηφίας, ὁ κ. Καραπάνος, ὑποβαλὼν ὅτι καὶ τὰ κακὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας δυνάμεθα ἄλλως νὰ θεραπεύσωμεν καὶ δάνειον ὑπὸ εὐνοϊκωτέρους ὅρους νὰ συνάψωμεν. Ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, μετὰ πολλὰς συζητήσεις, ἐτέθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τὸ ἑξῆς ἐρώτημα: πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ δάνειον ὑπὸ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως, τῆς ὑποβληθείσης ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως; Ἡ μειονοψηφία ἀπήντησεν ἀδιστάκτως, ὅτι δὲν πρέπει, διότι οἱ ὅροι αὐτοῦ εἰσιν αὐτόχρημα ἐξευτελιστικοὶ διὰ τὸ Κράτος, καθόσον δι’ αὐτῶν στιγματίζεται ἡ πίστις καὶ δεσμεύεται τὸ οἰκονομικὸν μέλλον τῆς χώρας ἡμῶν. Καὶ τῳόντι ἕν βλέμμα ἀρκεῖ νὰ ρίψῃ τις ἐπὶ τῆς συμβάσεως, καὶ θέλει πεισθῆ περὶ τούτου. Κυρίως ἐφιστᾷ ἡ μειονοψηφία τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν τριῶν ἑπομένων ὅρων· Αʹ.) Τοῦ ὅρου τῆς ἐπιστροφῆς τῆς προκαταβολῆς τῶν 35 ἑκατομμυρίων ἐντὸς δύω ἐτῶν, κατὰ τὸ ἄρθρον 9. Βʹ.) Τοῦ ὅρου τοῦ ἄρθρου 5, καθ’ ὃν ἀπαγορεύεται νὰ ἐκδοθῶσιν εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν ἢ ἐκποιηθῶσιν αἱ δῆθεν μένουσαι ἐλεύθεραι 90,000 μετοχαὶ πρὸ τῆς ἐξοφλήσεως τῆς προκαταβολῆς, καθ’ ὃν δηλοῖ ὅτι ἐνεχυριάζονται ὁμολογίαι 230,000, ἀντιπροσωπεύουσαι κεφάλαιον ὀνοματικὸν 115 ἑκατομμυρίων ὑπὲρ τῆς ἐκ 35,000,000 προκαταβολῆς. Γʹ.) Τοῦ ὅρου τῆς ἐνεχυριάσεως εἰς τὴν ὁμάδα τῶν συμβαλλομένων τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου, δανείου ἠγγυημένου διὰ προσόδων ἐπαρκῶν, αἵτινες, κατὰ τὴν ἐπίσημον βεβαίωσιν τῆς Κυβερνήσεως ἐν ἄρθρῳ 2 τῆς συμβάσεως, ἀνέρχονται εἰς 15,000,000. Καὶ ὅταν μία Κυβέρνησις δύναται, ἐκτὸς τῆς πίστεως τῆς χώρας, νὰ διαθέσῃ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ἑνὸς δανείου τὸ ἀνωτέρω ποσὸν, φρονεῖ ἡ μειονοψηφία ὅτι καὶ δάνειον μὲ συμφέροντας ὅρους δύναται νὰ συνομολογηθῇ. Ἀλλὰ διὰ τῆς προκειμένης συμβάσεως βεβαιοῖ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὅτι ἐξέλιπεν ἡ πίστις τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἐθεωρήθη κατόρθωμα νὰ συνομολογηθῇ τὸ δάνειον, καὶ νὰ ὑποθηκευθῶσι καὶ τὰ τελευταῖα σπουδαῖα ἔσοδα τοῦ Δημοσίου Ταμείου. Ἐνῷ δὲ τὰ δάνεια τῶν 60 ἑκατομμυρίων καὶ τῶν 120 ἑκατομμυρίων, τὰ συναφθέντα ἐν ἀνωμάλοις καιροῖς, καὶ πρὸ τῆς ἀνακτήσεως τῶν νέων ἐπαρχιῶν, ἐν ἐποχῇ, δυνάμεθα εἰπεῖν, πολέμου, συνωμολογήθησαν ὑπὸ καλλιτέρους ὅρους, ἤδη, ἐν εἰρήνῃ, ἐν ἰσοζυγίῳ, ὡς ἰσχυρίζονται, προβάλλουσιν ἡμῖν δάνειον οἷον τὸ προτεινόμενον. Καὶ ζητοῦσι δι’ αὐτοῦ νὰ προβῶσι ταχέως καὶ εἰς τὰς ναυτικὰς παρασκευάς. Ἀλλὰ λησμονοῦσιν ὅτι διὰ τοῦ ὅρου τοῦ ἄρθρου 5ου δεσμεύονται ἐπὶ διετίαν, μὴ δυνάμενοι νὰ διαπραγματευθῶσι τὰς ὁμολογίας, τὰ ὁποίας κρατοῦσι. Πῶς λοιπὸν θὰ προβῶσιν εἰς ναυτικὰς παρασκευάς; Ἀλλ’ ἡ μειονοψηφία φρονεῖ, ὅτι, ἀφοῦ διὰ τὰς ναυτικὰς παρασκευὰς καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἐσωτερικῶν σιδηροδρόμων ἐπετράπη δι’ ἄλλων εἰδικῶν νόμων ἡ συνομολόγησις δανείου ὑπὸ καλλιτέρους ὅρους, δὲν πρέπει νὰ ἀνακληθῇ ἡ ἄδεια ἐκείνη. Οὐχ ἧττον, καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ἐπίκαιρον τῶν ναυτικῶν παρασκευῶν καὶ τὸν τρόπον τῆς πρὸς ταύτας ἐνεργείας, ἐπιφυλάσσεται νὰ κάμῃ λόγον ἐν τῷ καθήκοντι χρόνῳ ἐν τῇ Βουλῇ. Ἡ μειονοψηφία δὲν ἠρκέσθη εἰς τὰς γενικὰς ταύτας παρατηρήσεις ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, ἀλλὰ προέβη καὶ εἰς τὴν λεπτομερῆ ἐξέτασιν τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, καὶ κατέδειξε τὸ ἀσύμφορον καὶ ἐπαχθὲς τῶν ὅρων τούτων. Κρίνει δὲ καθῆκον αὑτῆς νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς τὰς κυριωτέρας παρατηρήσεις της. Εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν ἐκδοθήσονται 220,000 ὁμολογίαι, ἀντιπροσωπεύουσαι κεφάλαιον ὀνοματικὸν 110,000,000. Μένουσι δὲ εἰς τὸ Κράτος πρὸς διάθεσιν 120,000 ὁμολογίαι, ἀντιπροσωπεύουσαι κεφάλαιον ὀνοματικὸν 60,000,000. Ἐκ τῶν 220,000 ὁμολογιῶν ἡ ὁμὰς τῶν τραπεζιτῶν ἀναλαμβάνει ὁριστικῶς (ferme) κατὰ τὰ ἄρθρα 6 καὶ 7 τῆς συμβάσεως 110,000 ὁμολογίας ἀξίας 55,000,000 ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου. Ἀντὶ τῶν 55,000,000 ὀνομαστικῶν, πόσον ποσὸν πραγματικοῦ κεφαλαίου θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον; Κατὰ τὸ ἄρθρον 7, ἐπειδὴ αἱ ὁμολογίαι ἀντὶ τῆς τιμῆς τῶν 500 δραχμῶν ὀνοματικῶν θὰ ἐκδοθῶσιν εἰς τὴν τιμὴν 342½ πραγματικῶν, θὰ καταβάλῃ ἡ ὁμὰς τὸ ποσὸν 37,675,000. Ἀλλ’ ἆρά γε θὰ καταβάλῃ πράγματι ἀκέραιον τὸ ποσὸν τοῦτο; οὐχί. Δέον νὰ ἀφαιρεθῶσιν ἐξ αὐτοῦ πολλὰ ποσά· π. χ. δέον νὰ ἀφαιρεθῇ τὸ ποσὸν τῶν ἐξόδων 2,300,000, τὸ ποσὸν τῶν τόκων ἐπὶ κεφαλαίου μὴ καταβληθέντος (jouissance) ἀνερχομένου εἰς 1,375,000, τὸ ποσὸν 9,000,000, διὰ τὰ ὁποῖα συμμετέχει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, καὶ ἥτις εἶναι ὑπόχρεως καὶ σήμερον νὰ καταβάλῃ αὐτὸ τὸ ποσὸν δυνάμει τῆς ἀπὸ 8 Ὀκτωβρίου 1880 συμβάσεως μεταξὺ αὐτῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐπειδὴ κατὰ τὴν ἤδη ὑποβαλλομένην πρὸς ἔγκρισιν σύμβασιν τῆς αὐτῆς Τραπέζης, αὕτη δὲν συμμετέχει τῶν ὠφελειῶν τῆς ὁμάδος, δέον νὰ ἀφαιρεθῶσι τὰ εἰς τὴν συμμετοχὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀναλογοῦντα· ἑπομένως ἐκ τῶν ἀνωτέρω ἐξόδων καὶ τόκων ἐν ὅλῳ 3,675,000, δέον νὰ ἀφαιρεθῇ τὸ ¼, ἤτοι 875,000. Μένει δὲ τὸ ποσὸν 2,800,000, ὅπερ μετὰ τῶν 9,000,000 ἀποτελεῖ τὸ ποσὸν τῶν 11,800,000, καὶ τοῦτο τὸ ποσὸν πρέπει νὰ ἐκπέσωμεν ἐκ τῶν 37,675,000, διὰ νὰ ἴδωμεν πόσα ὁριστικῶς λαμβάνομεν. Τὸ ὑπόλοιπον δὲ τοῦτο εἶναι 25,875,000, τὰ ὁποῖα λαμβάνομεν ἀπέναντι τῶν 110,000 ὁμολογιῶν. Κατὰ ταῦτα ἡ ὁμὰς δίδει ὁριστικῶς 25,875,000 καὶ λαμβάνει ὠφέλειαν 2,800,000, ὅπερ σημαίνει ὅτι λαμβάνει κέρδος 11½%! Ἔχομεν καὶ προσωρινὸν δάνειον, ἢ προκαταβολὴν, κατὰ τὰ ἄρθρα 8 καὶ 9, ἐκ 35,000,000. Ἀντὶ τούτων λαμβάνει ἡ ὁμὰς τὰς ἄλλας 110,000 ὁμολογίας. Ἐπὶ τούτων ἔχουν δικαίωμα αἱρέσεως (option) ἐπὶ τῇ αὐτῇ τιμῇ τῶν 342½. Ἐν περιπτώσει μὴ ἐνασκήσεως τοῦ δικαιώματος τούτου, ἡ χορηγηθεῖσα προκαταβολὴ θέλει ἀποδοθῆ ὁλοσχερῶς μετὰ δύω ἔτη. Καὶ ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου τῶν 35,000,000 δέον νὰ ἀφαιρεθῶσι ποσά τινα, ὡς τὸ περιπλέον προμηθείας λογιζομένης πρὸς ½% ἐπὶ 3 ἑξαμηνίας, ἐνῷ εἶναι δοτέα ἐφάπαξ, ἡ διαφορὰ τόκων καὶ κανονισμοῦ δόσεων, εἴτε καταβαλλομένων εἴτε μὴ, εἰς ἃς δύναται νὰ δώσῃ χώραν τὸ ἀόριστον τῶν ἄρθρων 8 καὶ 9. Ἀλλ’ ἐρωτῶμεν, ἐν περιπτώσει μὴ ἐνασκήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς αἱρέσεως, πόθεν θὰ δυνηθῇ τὸ Κράτος νὰ ἐπιστρέψῃ ὁλοσχερῶς τὰ 35,000,000 ἐντὸς τῶν δύο ἐτῶν; Θὰ ἐπαναφέρωμεν λοιπὸν πάλιν τὴν καταναγκαστικὴν κυκλοφορίαν; Βεβαίως θὰ τὸ πράξωμεν, ἀφοῦ οὔτε τὰς ὁμολογίας θὰ δυνάμεθα νὰ ἐκποιήσωμεν, οὔτε ἄλλοθεν νὰ εὕρωμεν χρήματα. Αἱ ὁμολογίαι μας θὰ ἐκπέσωσι, θὰ ἐκτεθῶσιν εἰς πλειστηριασμὸν, καὶ ἴσως τὰς κρατήσουν αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ἀντὶ 50%! Καὶ δὲν θὰ ἔχωσιν εἰς χεῖρας των μόνον 110,000 ὁμολογίας, ἀλλ’ 140,000, ἤτοι κεφάλαιον ὀνοματικὸν 70,000,000. Παραλείπει ἡ μειονοψηφία νὰ ἐκτυλίξῃ καὶ ἄλλας ἀσχημίας τῆς συμβάσεως, καὶ ἄλλας ὠφελείας τῆς ὁμάδος. Ἐνῷ κατὰ τὸ ἄρθρον 9 τῆς συμβάσεως τῶν 120,000,000 οἱ συμβαλλόμενοι ἀναλαμβάνουν πάσας τὰς δαπάνας τῆς ἐκδόσεως, δημοσιεύσεως καὶ λοιπὰς, ὡς καὶ τὴν κατασκευὴν τῶν τίτλων, μόνον δὲ τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου ἔμειναν εἰς βάρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀντὶ ὅλων δὲ τῶν δαπανῶν ἐχορηγήθη τὸ ποσὸν τῶν 300,000 διὰ τοῦ ἄρθρου 10 τῆς προκειμένης συμβάσεως, μόνον διὰ τὰ ἔξοδα ἐκδόσεως καὶ δημοσιεύσεως δίδονται 2,300,000, τὰ δὲ λοιπὰ ἔξοδα, ὡς κατασκευὴ τῶν τίτλων κτλ. μένουν εἰς βάρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐπίσης καὶ ἡ πληρωμὴ τῆς ἀποστολῆς εἰς τὰ διάφορα μέρη, κατὰ τὸ ἄρθρον 11. Ἐπίσης παραλείπει νὰ κάμῃ λόγον ἐκτενῆ περὶ τοῦ ἄρθρου 4, καθ’ ὃ ἀπαλλάσσονται παντὸς φόρου αἱ ὁμολογίαι, ἐνῷ φορολογοῦνται πᾶσαι αἱ ἀνώνυμοι ἑταιρίαι, καὶ εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν γενικὴ τοῦ τόπου ἀπαίτησις, χάριν τῆς ἀναλογικῆς ἰσότητος ἐν τῇ φορολογίᾳ, εἶναι νὰ φορολογηθῶσι καὶ τὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα μεγάλας ὠφελείας θέλουσι προσπορίσει, ἐν τῇ εἰδικῇ ταύτῃ περιστάσει, εἰς τὴν συμβαλλομένην ὁμάδα. Διὰ τοὺς λόγους τούτους, καὶ ὅσους κατὰ τὴν συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς θέλουσιν ὑποβάλει τὰ μέλη τῆς μειονοψηφίας, προτείνει ἡ μειονοψηφία τὴν ἀπόῤῥιψιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ συνομολογήσεως δανείου 170,000,000 καὶ τῶν συνημμένων συμβάσεων. Ἀθῆναι, 8 Δεκεμβρίου 1883. Τὰ μέλη Α. Κοντογούρης, Α. Ζυγομαλᾶς, Δ. Κάρτσωνας, Δ. Χατζόπουλος, Ν. Μεταξᾶς, Κ. Σαλταφέρος, Λ. Στράτος, Κ. Τράκας, Θ. Φλογαΐτης, Τ. Μαυρομμάτης.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Δηλιγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§41Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δύω ἀληθῶς ἑβδομάδας συζητοῦμεν περὶ τῆς πολιτείας τοῦ Ὑπουργείου κατὰ τὸ διάλλειμμα τῶν δύω Βουλευτικῶν Συνόδων. Κατὰ τὰς δύω ταύτας ἑβδομάδας ἠκούσαμεν δύω Ὑπουργῶν, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ μὲν μᾶς ἀπήγγειλε νέον ἐξωτερικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, ὁ δὲ μετ’ ἀφελείας, ὁποίαν εἶχεν ὁ υἱὸς τοῦ Ἀδὰμ Ἄβελ, παρέστη εἰς τὴν Βουλὴν ἐρωτῶν τί ὤφειλε νὰ πράξῃ ἵνα ἐμποδίσῃ τὴν λαθροχειρίαν, ἡ ὁποία συνετελέσθη πρὸς διάθεσιν τῶν μετοχῶν τῆς Ἑταιρίας τῆς Κωπαΐδος. Ἠκούσαμεν καὶ ῥητόρων τῆς Συμπολιτεύσεως· ἀλλ’ οἱ πλεῖστοι αὐτῶν ἠσχολήθησαν ἵνα συνηγορήσωσιν ὑπὲρ τοῦ ἰδίου οἴκου, δικαιολογοῦντες τὴν πολιτικὴν μετάστασιν, τὴν ὁποίαν διαπράξαντο κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας. Ἠκούσαμεν καὶ ἑνὸς ἢ δύω ῥητόρων τῆς Συμπολιτεύσεως, οἱ ὁποῖοι ἔθιξαν κατά τι τὰ πρὸς συζήτησιν θέματα. Ἀλλὰ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ δὲν ἠκούομεν, καὶ ἔπρεπεν ν’ ἀνέλθῃ ἐπὶ τὸ βῆμα ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Δωρίδος, ἔπρεπε ν’ ἀγορεύσῃ, ὡς ἠγόρευσεν, ὁ κ. Κατσικαπῆς, διὰ νὰ ἀναγκασθῇ καὶ ὁ κ. Πρωθοπουργὸς νὰ μετάσχῃ τῆς συζητήσεως ταύτης. Καὶ ἔκρινεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἅπας ὁ χρόνος οὗτος τῶν δύω ἑβδομάδων, τὰς ὁποίας κατηνάλωσαμεν εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην, ὅτι κατηναλώθη μάτην, καὶ ἐπὶ ζημίᾳ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, διότι ἠδυνάμεθα νὰ χρησιμοποιήσωμεν αὐτὸν εἰς συζητήσεις ἄλλας, αἵτινες ἠδύνατο νὰ ὑπηρετήσωσι τὰ γενικὰ συμφέροντα. Δὲν ἔχω τὴν γνώμην ταύτην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἐὰν ἡ πολιτικὴ αὕτη συζήτησις ἔχῃ σκοπὸν, ἐὰν ὁ σκοπὸς οὗτος ἔχῃ σημασίαν, ὁποίαν ἐγὼ ἀποδίδω εἰς τὴν πολιτικὴν ταύτην συζήτησιν, παντάπασι δὲν μεταμέλομαι, ἐὰν εἰσηγησάμην τὴν πολιτικὴν ταύτην συζήτησιν, γενόμενος αἴτιος νὰ καταναλωθῇ ὁ κατ’ αὐτὴν καταναλωθεὶς χρόνος. Ἐὰν μάλιστα ἠδυνάμην νὰ ἐλπίζω, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ὁ σκοπός, τὸν ὁποῖον ἡ πολιτικὴ αὕτη συζήτησις προτίθεται, δὲν ἤθελον διστάσει νὰ συντελέσω νὰ καταναλωθῶσιν οὐχὶ δύω, ἀλλὰ δέκα καὶ δύω ἑβδομάδες. Καὶ ποῖον προτίθεται σκοπὸν ἡ συζήτησις αὕτη; Σκοπὸν ἔχει νὰ ἐρευνήσῃ τὸ πρόγραμμα τῆς πλειονοψηφίας ὡς κόμματος, ἢ τὸ πρόγραμμα τοῦ Ὑπουργείου ὡς προελθόντος ἐκ τῆς πλειονοψηφίας; Ἔχει σκοπὸν νὰ ἐξετάσῃ ἐὰν τὸ πρόγραμμα εἴτε τοῦ κόμματος εἴτε τῆς Κυβερνήσεως ἐξυπηρετῇ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἐὰν εἶναι καλὸν ἢ κακόν, ἐὰν εἶναι ὠφέλιμον ἢ ἐπιζήμιον; Ἔχει σκοπὸν νὰ ἐξετάσῃ ἐὰν τὸ πρόγραμμα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἴτε ὡς πρόγραμμα κόμματος, εἴτε ὡς πρόγραμμα μελλούσης Κυβερνήσεως, εἶναι καλὸν ἢ κακόν, ἐὰν ὑπηρετῇ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους ἢ ζημιοῖ αὐτά; παντάπασιν. Ἡ συζήτησις αὕτη ἔχει ἄλλον σκοπόν· ἔχει σκοπὸν νὰ ἐξετάσῃ ἐὰν τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἐκλήθη αὕτη νὰ κυβερνήσῃ, ἂν τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐκ τοῦ κόμματος τούτου προῆλθεν, ἐὰν τὸ πρόγραμμα αὐτὸ ἐξετελέσθη ἢ δὲν ἐξετελέσθη· ἔχει σκοπὸν νὰ ἐρευνήσῃ, ἵνα καταστήσῃ ψηλαφητὸν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὅτι αἱ ὑποσχέσεις, αἵτινες ἐδόθησαν εἰς αὐτόν, ἠθετήθησαν, ὅτι τὰ συμβόλαια, τὰ ὁποῖα διὰ τῶν ὑποσχέσεων ἐκείνων ὑπέγραψεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μετὰ τῶν Κυβερνητῶν αὐτοῦ, συνεπείᾳ τῶν ὁποίων ἔδωκεν εἰς αὐτοὺς τὴν ἐμπιστοσύνην του, δυνάμει τῆς ὁποίας οὗτοι ἀνῆλθον εἰς τὰ ἑδώλια ταῦτα, κατεξεσχίσθησαν καὶ ἐποδοπατήθησαν παρ’ αὐτῶν. Τὰ προγράμματα τῶν κομμάτων καὶ τῶν Κυβερνήσεων δὲν εἶναι θέματα μαθητῶν, ὧν ἡ ἀρετὴ συνίσταται εἰς τὴν καλὴν σύνθεσιν τοῦ λόγου, ἢ εἰς τὴν ἐπιτυχῆ ἐκλογὴν τῶν λέξεων ἢ τῶν φράσεων, αἵτινες ἀπετέλεσαν τὸν λόγον· τὰ προγράμματα τῶν κομμάτων καὶ τῶν Κυβερνήσεων δὲν εἶναι ἀποφθέγματα σχολῶν, ἢ ἀκαδημιῶν, ἅτινα αἱ σχολαὶ συνεκώμισαν ἐκ τῶν ἐπιστημονικῶν ἀληθειῶν ἢ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς πεῖρας. Τὰ προγράμματα τῶν κομμάτων καὶ τῶν Κυβερνήσεων εἶναι ὑποσχέσεις διδόμεναι, αἱ δὲ ὑποσχέσεις αὗται δὲν εἶναι δωρεαὶ γινόμεναι εἰς τὸν λαόν· δὲν εἶναι παροχαί, τὰς ὁποίας ἐκ μεγαλοθυμίας ἀπονέμουσιν εἰς αὐτόν, ἀλλ’ εἶναι ὑποσχέσεις, δι’ ὧν ζητεῖται νὰ πεισθῇ ὁ λαὸς νὰ δώσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην του εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐὰν οἱ ἐν τῷ ἰδιωτικῷ βίῳ ἀθετοῦντες τὰς ὑποσχέσεις των παρέχουσι τὸ δικαίωμα εἰς ἐκείνους, οὓς ἐξηπάτησαν, νὰ ἐναγάγωσιν αὐτοὺς ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, ἐνώπιον τίνος ἄλλου δικαστηρίου δυνάμεθα νὰ ἐναγάγωμεν ἡμεῖς ἐκείνους, οἵτινες ἐπανειλημμένως μᾶς ἀπήγγειλαν προγράμματα μετὰ τῆς προαιρέσεως νὰ ἀθετήσωσι ταῦτα, ἢ μετ’ ἀδυναμίας νὰ ἐκτελέσωσι τὰς δι’ αὐτῶν δοθείσας ὑποσχέσεις; Ποῖον ἄλλο δικαστήριον ὑπάρχει ἢ τὸ δημόσιον τοῦτο βῆμα, ἀπὸ τὸ ὁποῖον θ’ ἀκούσῃ ἡ Ἑλλὰς σύμπασα πᾶν ὅ,τι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἀπευθύνωσι τοιαύτην ἀγωγήν, ἀπαγγέλλουσιν ἐντεῦθεν; Καὶ ἂν ὁ τοιοῦτος ἔλεγχος ἤθελε παραγάγει ἀκραιφνῶς τὸν σκοπὸν, ὃν αἱ συζητήσεις αὗται προτίθενται, ἐὰν ἐκεῖνοι, οἵτινες συνεδρεύουσιν ἐνταῦθα ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἴτε δὲν πείθονται περὶ τῆς ἀθετήσεως τῶν προγραμμάτων καὶ τῆς παραβάσεως τῶν ὑποσχέσεων, εἴτε δὲν θέλουσι νὰ πεισθῶσι, τὸ κέρδος οὐχ ἧττον, ὅπερ ἐκ τοῦ ἐλέγχου τούτου παράγεται, εἶναι σημαντικὸν καὶ ἀντάξιον τῆς ἀπωλείας τοῦ χρόνου, ὅστις κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην καταναλίσκεται, διότι διδάσκεται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς οὐχὶ μόνον ποίαν τύχην ἔλαβον αἱ ὑποσχέσεις, αἵτινες ἐδόθησαν πρὸς αὐτὸν, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ πῶς ἐκπληροῦσι τὰ ἔργα αὐτῶν ἐκεῖνοι, οὓς ἔταξεν ἐπιμελητὰς τῆς τηρήσεως τῶν ὑποσχέσεων τούτων. Ἀλλ’ ἐὰν καὶ μετὰ τὰς ἀποδείξεις τῆς ἀθετήσεως τῶν ὑποσχέσεων, ἐὰν καὶ μετὰ τὰς παραστάσεις περὶ παραβάσεως τῶν συμβολαίων καὶ τῶν προγραμμάτων ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐξακολουθῇ νὰ μένῃ ἀδιάφορος θεατὴς τῶν τελουμένων, ὁ λαὸς οὗτος εἶναι ἀνάξιος νὰ ἐπιμελῆται πλέον τῆς τύχης αὐτοῦ. Τοιοῦτον φαίνεται ὑπολαμβάνουσι τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἐκεῖνοι, οἵτινες χθὲς σᾶς ἐκαυχήθησαν ὅτι γνωρίζουσιν αὐτὸν κάλλιον ἡμῶν. Τοιοῦτον φαίνεται ὑπολαμβάνουσι τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν οἱ φρονοῦντες, ὅτι, ἀφοῦ ἠθέτησαν τὰς πρὸς αὐτὸν ὑποσχέσεις των, καθ’ ἣν ὥραν ἐνάγονται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς διὰ νὰ δικαιολογήσωσι τὴν πολιτείαν των, διὰ νὰ δικαιολογήσωσι τὴν πολιτικήν των, ὅτι δύνανται νὰ δράξωνται καὶ τῆς εὐκαιρίας ταύτης, ἵνα δώσωσιν εἰς αὐτὸν νέας ὑποσχέσεις καὶ νὰ πειραθῶσι νὰ ἀπατήσωσι καὶ αὖθις αὐτόν. Ἕν μόνον πηγάζει ἀληθῶς κακὸν ἐκ τῶν συζητήσεων τούτων, ὅτι ὁ λαὸς διδάσκεται νὰ δυσπιστῇ πρὸς τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας τῆς Χώρας. Καὶ τὸ δίδαγμα τοῦτο δύναται νὰ ἦναι ὀλέθριον ἐν χώρᾳ, οἵα ἡ Ἑλλάς, καὶ παρὰ λαῷ, οἷος ὁ Ἑλληνικός. Εἶναι ὅμως κακὸν τοῦτο ἀναπόφευκτον· διότι ἐν χώρᾳ, εἰς τὴν ὁποίαν δύναται νὰ τολμᾷ ἕκαστος νὰ ἀθετῇ δημοσίᾳ τὰς ὑποσχέσεις του, νὰ παραβαίνῃ τὰς δημοσίας διομολογήσεις του, εἶναι ἀναπόφευκτον νὰ συμβῇ τὸ καλόν, τὸ ὁποῖον ὑπέμνησα, διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ἄλλο τι καλόν, τὸ καλὸν νὰ ὁδηγηθῇ ὁ λαὸς ἵνα σώζηται εἰς τὸ μέλλον ἀπὸ τῶν ἀγυρτῶν. Ἐὰν ἦναι ἀληθὴς ἡ περὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ γνώμη ἐκείνων, οἵτινες ἐκαυχήθησαν χθὲς ὅτι γνωρίζουσιν αὐτόν, ἐὰν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι τοσοῦτον εὐαπάτητος, ὥστε δύναταί τις ἀτιμωρητεὶ νὰ τὸν ἀπατᾷ ἐπανειλημμένως καὶ κατὰ συνέχειαν, τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέφερα, δὲν εἶναι πλέον κακόν, διότι ἡ πρὸς τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας τῆς Χώρας δυσπιστία εἶναι ἀναγκαιότατον δίδαγμα εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἐὰν δὲ ἡ γνώμη αὐτῶν δὲν εἶναι ἀληθής, ἐὰν ὁ λαὸς δὲν εἶναι τοσοῦτον εὐαπάτητος, ἐὰν φωτιζόμενος δύναται νὰ ὁδηγηθῇ ἵνα ἀποφεύγῃ τοὺς ἀγύρτας, τότε ἂς συντελεσθῇ καὶ τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον ἐξέθηκα, τὸ κακὸν τοῦ νὰ δυσπιστῇ πρὸς τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας τῆς Χώρας, διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ καλὸν τῆς σωτηρίας αὐτοῦ ἐπὶ τὸ μέλλον. Ἀρκεῖ νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι ὁ λαὸς δὲν εἶναι τοιοῦτος, οἷον ὑποθέτουσιν οἱ καυχώμενοι ὅτι ἐγνώρισαν αὐτόν· ἄλλως, καὶ ἡ δυσπιστία καὶ ἡ ἐμπιστοσύνη αὐτοῦ πρὸς τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας τῆς Χώρας εἶναι ἄχρηστος καὶ ἀνωφελής, διότι τοιοῦτος λαὸς δὲν εἶναι ἄξιος τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν του, οὔτε οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες τῆς Χώρας εἰσὶν ἄξιοι τοῦ τοιούτου λαοῦ αὐτῆς. Ὁ τοιοῦτος λαὸς ὁμοιάζει πρὸς τοὺς ποικίλους ἐκείνους συρφετούς, οἵτινες συνωθοῦνται εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα τῶν πόλεων, εἰς τὰ ὁποῖα τοιχοκολλῶνται τὰ προγράμματα τῶν δημοσίων θεαμάτων καὶ παραστάσεων, διὰ ν’ ἀναγινώσκωσι τὰς νέας προαγγελλομένας παραστάσεις καὶ νὰ σπεύδωσι νὰ θεῶνται αὐτῶν. Ὁ τοιοῦτος λαὸς ἀκούει τὰς δημοσίας συζητήσεις μετ’ ἀδιαφορίας, ὡσεὶ πρόκειται περὶ ἀλλοτρίων καὶ οὐχὶ περὶ τῶν ἰδίων αὐτοῦ συμφερόντων. Καὶ πῶς ἄλλως, ἐὰν δὲν κατηναλίσκομεν τὰς δύω ἑβδομάδας ἠδυνάμεθα νὰ ἐρευνήσωμεν ἐὰν αὐτὸ τὸ περιώνυμον κόμμα τῶν πέμπτων ἐτήρησε τὰς ὑποσχέσεις, τὰς ὁποίας ἔδιδεν, ὅταν ὑπὸ 18 μελῶν συγκροτούμενον ἔσπευδε καθ’ ἡμέραν νὰ πληροῖ δι’ ἐλπίδων τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, καὶ νὰ ἐφοδιάζῃ αὐτὸν διὰ παντοίων ὑποσχέσεων, ἵνα τὸν παρασύρῃ ὄπισθέν του ν’ ἀνέλθῃ ἐκεῖ ὅπου ἀνῆλθεν; Πῶς ἄλλως ἠδυνάμεθα νὰ ἐρευνήσωμεν ἐὰν τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον παρήχθη ἐκ τῆς πλειοψηφίας, εἰς τὴν ὁποίαν μετεβλήθη τὸ κόμμα τῶν πέμπτων, ἐλθὸν ὡς ὑπουργεῖον, ἐτήρησε τὰς ὑποσχέσεις αὐτοῦ, εἰμὴ κρίνοντες τὰς πράξεις αὐτοῦ, ἐξετάζοντες τὴν πολιτείαν αὐτοῦ, βασανίζοντες τὴν διοίκησιν αὐτοῦ; Καὶ μᾶς λέγουσι μικρολόγους, διότι ζητοῦμεν νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι δὲν ὑπῆρξε κόμμα ἐν Ἑλλάδι τοσοῦτον προσωπικόν, ὅτι τὰ κόμματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατήγγειλε τὸ κόμμα τῶν πέμπτων ὡς κόμματα προσωπικὰ, ὅτι οὐδὲν ἐξ αὐτῶν ἦτο τοσοῦτον προσωπικὸν ὅσον κατεδείχθη κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους χρόνους τὸ κόμμα, τοῦ ὁποίου οἱ ἀντιπρόσωποι εἰσὶ σήμερον εἰς τὴν Ἀρχήν! Καὶ μᾶς ἐπικρίνετε ὡς μικρολόγους, διότι ἐπιχειροῦμεν νὰ ἀποδείξωμεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸν λαὸν πόση ὑπάρχει ἀπόστασις ἀπὸ τῶν ὑποσχέσεων ὑμῶν μέχρι τῆς πορείας καὶ τῶν πράξεων ὑμῶν! Καὶ εἶναι αὐτοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατήγγελλον τὸ κόμμα τοῦ μακαρίτου Κουμουνδούρου ὡς κόμμα προσωπικὸν, ὡς κόμμα συνδεόμενον διὰ τῶν συμφερόντων, καὶ ἐστερημένον ἰδέας, ὡς γυμνὸν ἐννοιῶν! Εἶναι αὐτοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατήγγελλον τὴν συναλλαγὴν, οἱ ὁποῖοι κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους χρόνους δὲν ἔπραξαν πρᾶξιν ἄνευ τοῦ σκοποῦ τῆς συναλλαγῆς, δὲν ἠρνήθησαν πρᾶξιν ἄνευ σκοποῦ συναλλαγῆς! Ἀλλὰ μᾶς εἶπεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν: συναλλαγή! Καὶ ποῦ ὑφίσταται; Συναλλαγὴ εἶναι, διότι διορίζομεν τοὺς φίλους ἡμῶν; Καὶ ἔχετε τὴν ἀξίωσιν νὰ διορίζωμεν τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν; Γνωρίζω ὅτι τὰ κόμματα ἔχουσιν ἀντιπάλους, δὲν ἐγνώριζον ὅτι τὰ κόμματα ἔχουσιν ἐχθρούς. Ἀλλ’ εἴτε ἀντιπάλους εἴτε ἐχθροὺς ἔχουσι τὰ κόμματα, αἱ Κυβερνήσεις δὲν ἔχουσιν οὔτε ἐχθροὺς, οὔτε ἀντιπάλους. Ἐὰν, ἐν ὅσῳ εἶναι μακρὰν τῆς Ἀρχῆς τὰ κόμματα, ἀνταγωνίζωνται κατὰ τὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμόν, καὶ ζητῶσι νὰ ἐπικρατήσωσι διὰ νὰ ἀναχθῶσιν εἰς τὴν Ἀρχήν, ὅταν ὅμως ἀνέρχωνται εἰς τὴν Ἀρχὴν, ἐκεῖνα τὰ μέλη τῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα εἰσέρχονται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν εἶναι πλέον μέλη κομμάτων, ἀλλ’ εἶναι Κυβερνῆται τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἐὰν νομίζητε, ὅτι ἔχετε δικαίωμα νὰ διορίζητε εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν μόνους τοὺς φίλους σας, πῶς ὑπελάβετε ὅτι ἔχετε δικαίωμα ν’ ἀποκλείσητε τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας πάντας ἐκείνους ὅσους δὲν θεωρεῖτε φίλους ὑμῶν; Καὶ μήπως ἡ ἱκανότης καὶ ἡ τιμιότης, μήπως ἡ χρηστότης καὶ ἡ χρησιμότης εἶναι ἀποκλειστικὸν προνόμιον τῶν φίλων ὑμῶν; Μήπως ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν εἶνε φίλοι ὑμῶν, εἶναι ἀθύρματα ἀνάξια προσοχῆς, ἄχρηστα εἰς τὴν διοίκησιν καὶ ἀλυσιτελῆ εἰς τὴν Πολιτείαν; Καὶ εἶχον τὸ θάῤῥος προχθὲς νὰ ἀναστῶσιν ἀπὸ τῆς ἕδρας των, καὶ νὰ διακόψωσι τὸν εὔγλωττον βουλευτὴν ἐξ Ἑρμιονίδος, διὰ νὰ διαψεύσωσιν αὐτόν! Διὰ ποίας διαψεύσεως; διὰ τῆς ὑπομνήσεως ὅτι ἀκόμη διατηροῦσιν οἱ Ὑπουργοὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ.

§42ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ ἐπροβιβάσθη μάλιστα.

§43ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ ἀδελφὸς τοῦ κ. Μίληση, τὸν ὁποῖον πέντε ὑπουργεῖα διετήρησαν εἰς τὴν θέσιν του, μολονότι ὁ κ. Μίλησης ἦτον ἀμείλικτος ἀντιπολιτευόμενος ἑκάστου τῶν Ὑπουργείων ἐκείνων. Καὶ μᾶς ἔφερον ὡς ἀπόδειξιν, ὅτι ἐπροβίβασαν τὸν κ. Μίλησην, χωρὶς νὰ ἐνθυμῶνται, ὅτι αὐτοὶ εἰσηγήθησαν τὸν περιλάλητον νόμον περὶ προξενικῆς ὑπηρεσίας, καθότι ὁ νόμος αὐτὸς ἐδίδαξεν εἰς αὐτοὺς, ὅτι ὤφειλον πρὸ παντὸς ἄλλου νὰ προβιβάσωσι τὸν κ. Μίλησην! Ἀλλ’ ὁμολογῶ ὅτι ἡ ἐν τῇ συνειδήσει τῶν Κυβερνητῶν διάκρισις τοῦ κομματάρχου ἀπὸ τὸν Κυβερνήτην τῆς χώρας, ἀπαιτεῖ καὶ μεγίστην εὐθυκρισίαν καὶ λεπτοτάτην διάνοιαν· ἀπαιτεῖ δὲ πρὸ πάντων πλήρη συνείδησιν τῶν καθηκόντων πρὸς τὴν χώραν, ἀπαιτεῖ ἰδίως ἀρετὴν πολιτικὴν ἄλλην, τὴν λήθην τοῦ ἐγὼ, τὴν ὑποταγὴν τοῦ ἐγὼ εἰς τὰ γενικὰ συμφέροντα. Ἀμφιβάλλω, ἐὰν οἱ Κυβερνῆται τῆς χώρας ἔχωσι τὰς ἀρετὰς ταύτας· διὰ τοῦτο ἐνδίδω καὶ ἀπονέμω πρὸς αὐτοὺς πλῆρες τὸ δικαίωμα νὰ διορίζωσαι μόνους τοὺς φίλους των, καὶ νὰ ἀποκλείωσι τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας πάντας τοὺς μὴ φίλους των· ἀπονέμω καὶ αὐτὸ ἀκόμη τὸ δικαίωμα, ὅπου ἂν εὕρωσι φίλους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐν τῇ δημοσίᾳ ὑπηρεσίᾳ, καὶ τούτους νὰ ἀποβάλωσι ἀπὸ ταύτης. Ἀλλὰ ποῖος ἐδίδαξεν εἰς αὐτοὺς, ποῖος συνεβούλευσεν αὐτοὺς, ποῖος ἔπεισεν αὐτοὺς, ὅτι ἔχουσιν ἢ εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ διδάξωσι τοὺς ὑπαλλήλους τῆς Διοικήσεως ὅτι εἶναι πράκτορες τῶν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις κομμάτων τῶν φίλων των; Ποῖος εἶπεν εἰς αὐτοὺς, ὅτι, ἀφοῦ διώρισαν τοὺς φίλους των, ἔπρεπε ν’ ἀπογυμνωθῶσιν ἀπὸ τὸ καθῆκον τῆς ἐπιτηρήσεως αὐτῶν, ἔπρεπε νὰ ἀφίνωσιν αὐτοὺς νὰ διασπείρωσι τὰ χρήματα τοῦ Δημοσίου κατὰ βούλησιν, νὰ παραβαίνωσι τοὺς νόμους, καὶ νὰ μὴ ἀκούηται φωνὴ βροντώδης ἀπὸ τὰ κέντρα τῶν Ὑπουργείων ἀναστέλλουσα τὸν φατριασμὸν τῶν ὀργάνων τούτων; Διωρίσατε τοὺς φίλους σας, ἀλλ’ ὠφείλετε νὰ τοὺς διδάξητε τὴν ἀμεροληψίαν πρὸς τοὺς διοικουμένους. Διωρίσατε τοὺς φίλους σας, ἀλλ’ ὠφείλετε νὰ διδάξητε αὐτοὺς τὸ σέβας πρὸς τὸ χρῆμα τοῦ Δημοσίου. Διωρίσατε τὰ σκεύη τῆς ἐκλογῆς σας, ἀλλ’ ὠφείλετε νὰ τὰ διδάξητε, ὅτι ὀφείλουσι πρὸ πάντων νὰ σέβωνται τοὺς νόμους, οὐδέποτε δ’ ὅτι δύνανται νὰ παραβαίνωσιν αὐτούς. Καὶ ἐδίδαξαν τοὺς φίλους των, ἀντὶ νὰ ἦναι ἀμερόληπτοι, νὰ κλείωσι τὰ δημόσια γραφεῖα ἐν ταῖς ἐπαρχίαις εἰς προσερχόμενον φίλον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ ἐδίδαξαν αὐτοὺς τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου ταμείου νὰ θεωρῶσι κτῆμα τοῦ κυβερνῶντος κόμματος, προωρισμένα νὰ θεραπεύωσι τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ. Καὶ ἐδίδαξαν τοὺς φίλους των, ὅτι οἱ νόμοι πρέπει νὰ ὑποκύπτωσι καὶ οὗτοι εἰς τὰ συμφέροντα τῆς φατρίας. Μικρολογίαι ἦσαν τὰ ἆθλα τοῦ φυγοδίκου Ξυνιάρη, τὰ ὁποῖα ἀνέγραψε δικαστικὴ ἀπόφασις, ζωγραφίζουσα τὴν δημοσίαν δύναμιν, συμπράττουσαν μετὰ τῶν φυγοδίκων! Μικρολογία ἦτον ἡ ἀνάμνησις τῶν φυγοδίκων τοῦ Πάρνωνος, ὅπου δικαστικὴ ἀπόφασις ἐπιστοποίησεν, ὅτι ἐντόπιοι χωροφύλακες μετὰ φυγοδίκων ἀπέκλειον τοὺς ἐκλογεῖς ἀπὸ τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας! Μικρολογία ἦσαν οἱ φυγόδικοι τῆς Νυμφασίας, περὶ τῶν ὁποίων κατὰ δύω Συνόδους ἐκόπτετο ἐνταῦθα εἷς τῶν βουλευτῶν τῆς Γόρτυνος, καὶ οἱ ὁποῖοι συμπεριώδευον μετὰ τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ αὐτῶν τῶν ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς! Ἢ δὲν εἶδον τὰς ἐκθέσεις τῶν δικαστικῶν ἀντιπροσώπων, αἵτινες περιέγραφον τὰ κατὰ τὰς ἐκλογὰς τὰς δημοτικὰς ἄθλα τῶν φυγοδίκων τούτων; Ἀλλὰ τί θέλετε περὶ φυγοδίκων; Δὲν ἐνθυμεῖσθε τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἔδωκαν οἱ Ὑπουργοὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι δὲν εἶναι φυγόδικοι, οἱ δι’ ἐντάλματος συλλήψεως καταδιωκόμενοι, ἀλλ’ ὅτι φυγόδικοι εἶναι μόνοι ὅσοι κρύπτονται εἰς τὰ δάση, ὅσοι ἐγκαταλείπουσι τὴν κοινωνίαν; Ὅταν ὅμως ἡ Ἀρχὴ δὲν καταδιώκῃ, ἀλλ’ ἀφίνῃ αὐτοὺς ἐν ταῖς πόλεσιν, ὅταν μένωσιν ἐν ταῖς οἰκίαις των, ὅταν ἡ Ἐξουσία ἀνέχηται αὐτοὺς ἐμπορευομένους ἢ συμβιοῦντας μετὰ τῶν ἄλλων συμπολιτῶν, τότε δὲν εἶναι φυγόδικοι, εἶναι ἐνταλματίαι! Μικρολογία εἶναι νὰ συνιστῶνται δημοτικὰ σχολεῖα ἄνευ διδασκάλων διὰ νὰ πληρώνωνται ἐνοίκια διδακτηρίων! Μικρολογία εἶναι ἡ μετακίνησις ἐντὸς ἑνὸς ἔτους 1179 διδασκάλων, ἢ ὁ διορισμὸς εἰς θέσεις μὴ νενομοθετημένας! Μικρολογία εἶναι ὁ προσδιορισμὸς μισθῶν, τοὺς ὁποίους νόμος δὲν προσδιώρισεν, ἢ ὁ προσδιορισμὸς μισθοῦ ἀνωτέρου ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ὁ Προϋπολογισμὸς προσδιώρισεν, ἀφοῦ νόμος δὲν ὑπάρχει κανονίζων τὰ τῆς θέσεως ταύτης! Μικρολογία εἶναι ἡ ἔρευνα τῆς διασπορᾶς τῶν κληροδοτημάτων ἐκείων, διὰ τὰ ὁποῖα ἐκόπτοντο, ὅταν ἐξ αὐτῶν διωρίζοντο ὑπότροφοι, υἱοὶ ἢ ἀπόγονοι ἀγωνιστῶν καὶ υἱοὶ ἢ ἀπόγονοι ὑπαλλήλων, τὰ ὁποῖα ὅμως διεσκόρπισαν εἰς πληρωμὴν ἐνοικίων ναυτικῶν σχολῶν μὴ λειτουργουσῶν, καὶ εἰς πληρωμὴν μισθῶν διδασκάλων καὶ καθηγητῶν μὴ διδαξάντων! Ἦσαν προσωπικὰ τὰ παλαιὰ ἐκεῖνα κόμματα! Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸ κόμμα, τοῦ ὁποίου προΐσταται ὁ ἡγέτης τῆς Κυβερνήσεως, ποῖος δεσμὸς συνδέει τὰ μέλη αὐτοῦ; Τὸ πρόγραμμα τοῦ Ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον ἐγράφη ἐπὶ τοῦ χάρτου καὶ ἀπηγγέλθη ἀπὸ τοῦ βήματος, ἢ αἱ πράξεις τοῦ Ὑπουργείου, διὰ τῶν ὁποίων τοῦτο ἠθέτησεν ἕκαστον γράμμα τοῦ προγράμματος ἐκείνου; Καὶ ἡ συναλλαγὴ ποῦ ἐσταμάτησεν; Ἐσταμάτησε τάχα πρὸ τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης; Γνωρίζετε τὴν πληθὺν τῶν ἐκκρεμῶν ποινικῶν δικογραφιῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν εἰς τὰ ἀνακριτικὰ γραφεῖα. Ἐκεῖ ὑπάρχουσι λειτουργοὶ συλλέγοντες ἐκείνας ἐξ αὐτῶν, αἵτινες ἀποτελοῦσι κατηγορίαν κατὰ τῶν μὴ φίλων τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπισπεύδουσι τὴν διεξαγωγὴν αὐτῶν καὶ εἰσάγουσι ταύτας εἰς τὰ δικαστήρια, ἀφίνουσι δὲ ἐκκρεμεῖς καὶ σκονισμένας καὶ παραγραφομένας τὰς κατὰ τῶν φίλων τοῦ κόμματος. Εἶναι μικρὸν τὸ κακόν, τὸ ὁποῖον προέρχεται ἕνεκα τῆς ἀπὸ τὴν τακτικὴν ταύτην προερχομένης ἀτιμωρησίας τῶν ἐγκλημάτων, διότι ἐν παραβολῇ πρὸς αὐτὸ εἶναι μέγιστον ἔτι τὸ κακόν, τὸ ὁποῖον προέρχεται ἀπὸ τὴν διαίρεσιν τῶν Ἑλλήνων εἰς πολίτας καταδιωκομένους δυνάμει τοῦ Νόμου διὰ τὰς πράξεις, ἃς ἔπραξαν, ἀλλὰ καὶ εἰς πολίτας ἀκαταδιώκτους διὰ πᾶν ὅ,τι ἔπραξαν. Καὶ μήπως ἐσταμάτησαν πρὸ τῆς πολιτικῆς δικαιοσύνης; Διστάζω, καὶ ἤθελον νὰ τὸ ἀποφύγω· ἀλλὰ ἀναγκάζομαι νὰ τὸ ἀναφέρω. Δὲν παρῆλθον τρεῖς ἑβδομάδες, ὅτε δίκη τοῦ Δημοσίου κατά τινος, τὴν ὁποίαν καθῆκον εἶχον νὰ ὑποστηρίξωσιν ἐνώπιον τῶν ἐν Ἀθήναις δικαστηρίων οἱ Νομικοὶ Σύμβουλοι, τοὺς ὁποίους ἁδρῶς μισθοδοτεῖ τὸ Δημόσιον, σκοποῦσα νὰ ἐξαναγκάσῃ αὐτὸν νὰ πληρώσῃ 8,000 φράγκα, τὰ ὁποῖα ἐχρεώστει ἀναντιῤῥήτως ἐκ τελῶν ὀφειλομένων εἰς τὸ Δημόσιον, ἐδικάσθη ἐρήμην, διότι ὁ ὑπερασπιζόμενος αὐτὴν Νομικὸς Σύμβουλος δὲν παρευρέθη εἰς τὴν Συνεδρίασιν. Δὲν γνωρίζω ποῖον εἶδος συναλλαγῆς εἶναι τοῦτο, καὶ ἂν ἡ ἐγκατάλειψις τῆς δίκης κατὰ τὴν πρώτην δικάσιμον ἐκείνην ἐγένετο, ἵνα ἀπατήσωσιν ἐκεῖνον μεθ’ οὗ συνηλλάγησαν, σκοποῦντες νὰ ἀνακόψωσι τὴν κατ’ ἐρήμην ἐκδοθησομένην ἀπόφασιν, ἢ ἂν ἐγένετο μετὰ τῆς ἀποφάσεως νὰ ἐγκαταλείψωσι τὴν δίκην, ὥστε ἐκεῖνος, μεθ’ οὗ συνηλλάγησαν, νὰ ἀποφύγῃ κατόπιν τὴν πληρωμὴν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ὤφειλεν εἰς τὸ Δημόσιον. Ἐπεθύμουν νὰ εἶχον εἰς τὴν ἐξουσίαν μου τὰ τηλεγραφήματα, τὰ ὁποῖα ἀντηλλάγησαν πρό τινος καιροῦ μεταξὺ τοῦ τηλεγραφείου Ἀθηνῶν καὶ τοῦ τηλεγραφείου Χαλκίδος, μεταξὺ τοῦ τηλεγραφείου Ἀθηνῶν καὶ τοῦ τηλεγραφείου Πειραιῶς, διότι ἤθελα σᾶς ἀποδείξει ποῖαι προσπάθειαι κατεβλήθησαν, ἵνα πεισθῇ εἷς πρόεδρος δικαστηρίου, διαμένων ἐν ἀδείᾳ ἐν Χαλκίδι, νὰ μεταβῇ εἰς τὴν θέσιν του, καὶ ἤθελα σᾶς ἀποδείξει πῶς Τμηματάρχης, διαπεπιστευμένος τοῦ Πρωθυπουργοῦ, διενυκτέρευσεν ἐν Πειραιεῖ περιμένων τὸ ἐκ Χαλκίδος ἀτμόπλοιον, καὶ πῶς κατὰ τὸ μεσονύκτιον ἐτηλεγράφει εἰς τὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργὸν, καὶ ἐζήτει νὰ διατάξῃ νὰ μὴ ἀποπλεύσῃ τὸ ἀτμόπλοιον κατὰ τὴν ὡρισμένην ὥραν εἰς Κόρινθον, ἀλλὰ νὰ περιμείνῃ τὸ ἀπὸ Χαλκίδος περιμενόμενον, ἵνα δυνηθῇ νὰ παραλάβῃ τὸν ἐρχόμενον ἐκ Χαλκίδος πρόεδρον. Καὶ ἤθελον σᾶς ἀποδείξει πῶς ὁ Τμηματάρχης ἐκεῖνος κατὰ τὴν 2 ὥραν μετὰ τὸ μεσονύκτιον καθησύχασε διὰ τηλεγραφήματος τὸν κ. Λομβάρδον, ὅτι καὶ ὁ πρόεδρος τοῦ δικαστηρίου ἔφθασεν ἐν Πειραιεῖ καὶ ἡ συνέντευξις ἔλαβε χώραν καὶ τὰ πάντα ἐτελείωσαν αἰσίως! Ἐγὼ δὲν ἔχω ἐν χερσὶ τὰ ἐπίσημα τηλεγραφήματα, ἀλλ’ ἀναγινώσκω τὰς ἐφημερίδας· εἶδον, ὅτι, ἀφοῦ συνετελέσθησαν πᾶσαι αἱ μεταθέσεις τοῦ προσωπικοῦ τῶν δικαστηρίων, ἀφοῦ δὲν ὑπῆρχε πλέον οὐδεμία ἀφορμὴ, διότι εἶχον ἀρχίσει τῶν δικαστηρίων αἱ ἐργασίαι, οὐδὲ χρόνος ἑπομένως ἵνα μετατίθενται οἱ δικασταὶ, εἷς ἀνακριτὴς αἴφνης ἐξώσθη ἀπὸ ἓν πρωτοδικεῖον, εἰς ὃ ὑπηρέτει· ἀλλ’ ἀναγινώσκων τὰς ἐφημερίδας εἶδον, ὅτι τέλος πάντων ἓν πρωτοδικεῖον ἠθώωσεν ἕνα κατηγορούμενον, καὶ οὕτως ἐστέφθησαν διὰ τοῦ ἀποτελέσματος πᾶσαι αὗται αἱ ἐργασίαι! Δὲν ἐνοχλοῦμαι, ἂν ἠθωώθη ὁ κατηγορούμενος· εἶχον πεποίθησιν ὅτι κατεδιώκετο ἀδίκως. Ἐνοχλοῦμαι ὅμως, ὅταν βλέπω τοὺς Ὑπουργοὺς τοῦ βασιλέως, μεριμνῶντας πρὸς ἀθώωσιν τῶν μὲν, ἢ πρὸς καταδίωξιν τῶν δὲ, καὶ ὠθοῦντας τὴν καταδιωκτικὴν Ἀρχὴν τῆς δικαιοσύνης νὰ καταδιώκῃ τώρα μὲν τοῦτον τὸν βουλευτὴν, τώρα δὲ ἐκεῖνον, διότι παρεπονέθη διὰ τηλεγραφήματος πρὸς τὸν βασιλέα. Καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναφέρεσθαι, γυμνὸν ἀπὸ πάσης δημοσιεύσεως τοῦ περιεχομένου τῆς ἀναφορᾶς, ἐκτελούμενον μετὰ τῆς ἐμπιστοσύνης καὶ τῆς πεποιθήσεως, τὴν ὁποίαν οἱ πολῖται πρέπει νὰ ἔχωσι πρὸς τὸν ἀνώτατον ἄρχοντα, ἐχαρακτηρίσθη κατὰ τοὺς χρόνους τούτους ὡς ἐξύβρισις καὶ συκοφαντία. Καὶ ὁ βουλευτὴς ὁ τηλεγραφῶν ἤχθη ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου ὡς ὁ πρῶτος συκοφάντης καὶ ὡς ὁ τελευταῖος ὑβριστὴς τῆς κοινωνίας. Καὶ μᾶς ὡμίλουν χθὲς περὶ προγραμμάτων! Καὶ μᾶς ἔλεγον, διατί μικρολογεῖτε καὶ ἀσχολεῖσθε περὶ τὰ ταπεινὰ αὐτὰ ζητήματα; Διατί δὲν ἐξετάζετε τὸ πρόγραμμα ἡμῶν ἂν τὸ εὑρίσκητε καλὸν ἢ κακόν; Ποῖον πρόγραμμα νὰ ἐξετάσωμεν! Ποῦ ὑπάρχει τὸ πρόγραμμα τοῦτο; Καὶ ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει, ἀναγκάζομαι νὰ καταβῶ εἰς τὰς μικρολογίας, εἰς ἃς σεῖς κατηναλώσατε ὅλον τὸν κυβερνητικὸν χρόνον, καὶ συνεκεντρώσατε πᾶσαν τὴν μέριμναν, διότι εἴχετε ὡς σκοπὸν οὐχὶ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ προγράμματός σας, ἀλλὰ τὴν θεραπείαν τῆς φιλαρχίας σας. Ἀναγκάζομαι νὰ ἐρευνήσω ἂν ἐξετελέσθησαν αὐταὶ αἱ βελτιώσεις τῶν ταχυδρομείων, διὰ τὰς ὁποίας δι’ ἁδρᾶς δαπάνης ἐκαλέσατε ἐξ Εὐρώπης ὀργανωτήν. Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς τοὺς κατοικοῦντας ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, τίς ἐμπιστεύεται νὰ δώσῃ ἐπιστολὴν εἰς τὸ ταχυδρομεῖον, εὑρισκόμενον, οὐχὶ ἐν πρωτευούσῃ ἐπαρχίας, ἀλλ’ ἐν πρωτευούσῃ Δήμου; Ἐρωτῶ, πότε ἐλάβετε ἐπιστολὴν, ἡ ὁποία διέρχεται διὰ τοιούτου ταχυδρομικοῦ γραφείου; Ἢ νομίζετε, ὅτι ἡ ὀργάνωσις τῶν ταχυδρομικῶν γραφείων συνίσταται εἰς τὴν ἵδρυσιν γραμματοκιβωτίων εἰς τὰς ὁδοὺς τῆς πόλεως, ἢ εἰς τὴν πολυτελῆ διαῤῥύθμισιν καὶ διασκευὴν τῶν αἰθουσῶν τοῦ ἐν Ἀθήναις ταχυδρομικοῦ καταστήματος, καὶ τὸ ὁποῖον δι’ ἁδρᾶς δαπάνης ἀνεσκευάσατε; Καὶ μᾶς προηγγείλατε, ὅτι μετεκαλέσατε ἐξ Εὐρώπης ὀργανωτὴν τῶν φυλακῶν, καὶ ἐζητεῖτε νὰ ψηφίσωμεν καὶ δι’ αὐτὸν ἔξοδα, τὰ ὁποῖα καὶ ἐν τῇ οἰκονομικῇ στενοχωρίᾳ, ἐν ᾗ κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα διατελεῖ τὸ Δημόσιον, ἐψήφισεν ἡ Βουλή, ὑποτασσομένη εἰς τὴν θέλησίν σας! Ποίας φυλακὰς ὠργανώσατε; Ποῦ αὗται κεῖνται; Ποῖα συστήματα ἐν αὐταῖς εἰσηγάγετε; Καὶ εἴχετε νὰ εἰσαγάγητε σύστημα ἄλλο, ἀφοῦ ἡ σοφὴ Ἀντιβασιλεία σᾶς ἐπροίκισε μὲ τὸ τελειότερον τῶν συστημάτων ἀπὸ τοῦ 1836; Δὲν λειτουργεῖ τὸ σύστημα ἐκεῖνο, διότι δὲν ὑπάρχει οἰκοδομὴ ἐπιτηδεία πρὸς ἐφαρμογὴν αὐτοῦ. Καὶ σεῖς, ἀντὶ νὰ οἰκοδομήσητε πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος τῆς Ἀντιβασιλείας οἰκοδόμημα κατάλληλον, μετεκαλέσατε ἐξ Εὐρώπης ὀργανωτὰς τῶν φυλακῶν! Δὲν μᾶς λέγετε ποίας βελτιώσεις ἐπεφέρετε ἐπὶ τῆς τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας, διὰ τὴν ὁποίαν μετεκαλέσατε ἐξ Εὐρώπης ὀργανωτὴν τῆς ὑπηρεσίας ταύτης, ἐπιβαρύνοντες τὸν Προϋπολογισμὸν δι’ ἄλλης δαπάνης; Ἡ ἄγνοια τοῦ παρελθόντος, ἡ ἄγνοια τῆς ἱστορίας καὶ τῆς διοικήσεως εἶναι τὸ πρῶτον γνώρισμά σας. Δὲν γνωρίζετε ὅτι ἡ τηλεγραφικὴ ὑπηρεσία ὠργανώθη ἀπὸ τοῦ 1858 ὑπὸ ἀλλοδαπῶν διακεκριμένων, καὶ νομίζετε ὅτι τὰ πάντα παρελάβετε νὰ διοργανώσητε ὑμεῖς δι’ ἀλλοδαπῶν ὀργανωτῶν, ὅπως παρασκευάσητε νέα εὐτυχῆ ἔτη τοῦ δημοσίου βίου τῆς Πατρίδος. Καὶ ἐπλουτίσατε τὴν διοίκησιν διὰ στατιστικῶν γραφείων ἐν διαφόροις γραφείοις! Φιλολογῶν δὲ κατὰ πᾶσαν ἡμέραν εἰς τὴν ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, οὐδαμοῦ εὗρον στατιστικὴν τῆς πολιτικῆς καὶ ποινικῆς Δικαιοσύνης. Δὲν εὗρον οὐδὲ αὐτό, τὸ ὁποῖον προτοῦ νὰ συστηθῶσι τὰ στατιστικὰ ὑμῶν γραφεῖα ἐδημοσιεύετο, πίνακας τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐμπορίου, τοὺς ὁποίους βραδέως μὲν ἀλλ’ ἐδημοσίευε πάντοτε ἡ ὑπηρεσία. Ἀλλὰ τὰ στατιστικὰ γραφεῖα ἤθελεν ἡ Κυβέρνησις, διότι εἶχε σχέδια, διότι ἤθελε νὰ παρασκευάσῃ τὸ τελωνειακὸν δασμολόγιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἔμελλε νὰ ἀντικαταστήσῃ τὸ νῦν ἰσχῦον! Τὸ καθῆκον δὲ τοῦτο ἐπεβάρυνεν ὑπὲρ πάντα ἄλλον τὴν ἐνεστῶσαν Κυβέρνησιν, διότι, ἂν τὸ τελωνειακὸν δασμολόγιον κατέστησεν ἄξιον ἀνακαινίσεως ἡ πάροδος τοῦ χρόνου ἀπὸ τῆς ἐκδόσεώς του, αἱ ἀλλεπάλληλοι ὅμως προσθῆκαι τῶν τελωνειακῶν τελῶν, τὰς ὁποίας ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐπρότεινεν ἀναβιβάσασα τὰ τέλη κατὰ 50%, τὴν ἀνάγκην ταύτην κατέστησαν ἐπικειμένην, διότι τὸ δασμολόγιον, ὡς ἔχει, ἀνατρέπει ὅλως τὴν ἁρμονίαν, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας κινεῖται τὸ ἐμπόριον. Καὶ μᾶς ὑπεσχέθησαν ἀπὸ τοῦ 1882, ὅτι ἔμελλον νὰ μᾶς εἰσαγάγωσι νέον τελωνειακὸν δασμολόγιον ἀλλ’ οὐδὲ κατὰ τὸ 1882, οὐδὲ κατὰ τὸ 1883 μᾶς εἰσήγαγον αὐτό. Καὶ ἀκόμη χθὲς ἠκούετε τὸν Πρωθυπουργὸν ἔχοντα πλήρη τὰ θυλάκιά του διὰ νέων ὑποσχέσεων, καὶ ἐπαγγελλόμενον αὖθις ὅτι θέλει εἰσαγάγει νέον τελωνειακὸν δασμολόγιον. Μᾶς ἐπεδείκνυε μάλιστα τὴν σοφίαν, μεθ’ ἧς συνέταξεν αὐτὸ, ὑπολαμβάνων ὡς σοφίαν τὸ ἄλφα πάσης τελωνειακῆς μελέτης, τὰς κοινοτέρας περὶ τὰ τοιαῦτα γνώσεις, ὅτι τὸ τελωνειακὸν δασμολόγιον πρέπει νὰ περιέχῃ ἐλάττωσιν τῶν τελῶν, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλονται ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων τῆς πρώτης ὕλης, καὶ ὅτι ἀπ’ ἐναντίας πρέπει νὰ αὐξάνῃ τὰ τέλη τὰ ἐπιβαλλόμενα ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα δὲν χρησιμεύουσιν ὡς πρώτη ὕλη. Καὶ ἀνέγνωτε εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως Διάταγμα περὶ συστάσεως ἐπιτροπῶν παρὰ τοῖς τελωνείοις, διὰ νὰ ἐξεύρωσι τὰς τιμὰς τῶν διαφόρων ἀντικειμένων, τῶν εἰσαγομένων ἔξωθεν διὰ τῶν τελωνείων’ ἀλλὰ δὲν ἐμάθετε καὶ ἂν συνετάχθη ποτὲ ἔκθεσις ὑπὸ τῶν ἐπιτροπῶν αὐτῶν, καὶ ἂν ὑπεβλήθησαν τοιαῦται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ ἂν ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν συνετάχθη τὸ νέον δασμολόγιον, τοῦ ὁποίου τὴν εἰσαγωγὴν αὖθις ὑπόσχονται. Ἀλλὰ ποίας τέλος πάντων προσήνεγκεν ὑπηρεσίας τὸ στατιστικὸν γραφεῖον; Εἶναι τάχα ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μοὶ διηγήθη ἐργοστασιάρχης τις τοῦ Πειραιῶς; Πρέπει νὰ σᾶς ἀφηγηθῶ αὐτὸ οὐχὶ ἵνα ἐκπλαγῆτε, οὐχὶ ἵνα γελάσητε, ἀλλὰ διὰ νὰ ῥίψητε τοὺς ὀφθαλμοὺς χαμαί. Εἰς τὸ Στατιστικὸν Γραφεῖον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἀνετέθη ἡ βεβαίωσις τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων, πιθανῶς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πινάκων, τοὺς ὁποίους, δημοσιευθέντας διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, πολλοὶ ἐξ ὑμῶν ἴδετε καὶ ἐμελετήσατε. Τὸ Στατιστικὸν λοιπὸν Γραφεῖον, κρατοῦν ἐν χερσὶ τὸ φῶς τῆς στατιστικῆς καὶ τὴν δᾷδα τῆς ἐπιστήμης, προέβη εἰς τὴν βεβαίωσιν τοῦ φόρου τῶν οἰνοπνευμάτων ἐπὶ τῶν παραγόντων τοιαῦτα ἐργοστασίων τοῦ Πειραιῶς. Μίαν πρωΐαν ὅμως μανθάνει ἐργοστασιάρχης τις ἔκπληκτος, ὅτι ὁ φόρος, τὸν ὁποῖον ἐβεβαίωσαν ἵνα πληρώσῃ, ἀνήρχετο εἰς ἓν ἑκατομμύριον κατ’ ἔτος (ἱλαρότης). Καὶ ὁ ἄνθρωπος περίτρομος ἀνέρχεται εἰς τὰς Ἀθήνας, σπεύδει πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἀπευθύνεται εἰς τὸν Δικαστικὸν Σύμβουλον, ὅστις, βλέπων τὸ γεγονὸς, ἐκπλήσσεται, καὶ ἴσως αὐτὸς ἔπεισε τὸν Πρωθυπουργὸν ἢ τὸν προκάτοχον αὐτοῦ Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ν’ ἀφαιρέσῃ τὴν βεβαίωσιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων ἀπὸ τὸ Στατιστικὸν Γραφεῖον, καὶ νὰ ἀναθέσῃ αὐτὴν, δὲν ἠξεύρω, εἰς ποῖον ἄλλο γραφεῖον. Καὶ παρεστάθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πάλλοντες τὸ δόρυ καὶ τεθωρακισμένοι θώρακα ἀδιάτρητον, βεβαιοῦντες ὅτι θέλουσιν ἀπειλήσει τὴν Γαλλίαν, καὶ θέλουσιν ἀναγκάσει αὐτὴν νὰ μειώσῃ τὸ ἐπὶ τῆς σταφίδος πληρωνόμενον ἐν Γαλλίᾳ εἰσαγωγικὸν τέλος! Καὶ εἰσήγαγον τὸν νόμον περὶ διαφορικῶν τελῶν, διὰ τοιούτων ὑποσχέσεων πειρώμενοι νὰ θίξωσι τὰ συμφέροντα τῶν βουλευτῶν τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν. Καὶ ἐπλάνων οὕτω τοὺς ἁπλουστέρους, καὶ ἐτέρποντο ἐν μέσῳ τῶν χειροκροτημάτων. Ὅταν ὅμως ἔμαθον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἔναρξις διαπραγματεύσεως μετὰ τῆς Γαλλίας πρὸς συνομολόγησιν εἴτε ἐμπορικῆς συνθήκης εἴτε εἰδικῆς συμφωνίας, σκοπούσης τὴν μείωσιν τῶν ἐπὶ τῆς σταφίδος εἰσαγωγικῶν τελῶν, ἐνόσω τυγχάνει ἰσχύων ὁ περὶ διαφορικῶν τελῶν νόμος, διότι ἡ Γαλλία δὲν ἔστεργε νὰ παρασταθῇ ὡς ἐκβιαζομένη δι’ αὐτοῦ, τότε ἐγκατέλιπον τὸν περὶ διαφορικῶν τελῶν νόμον, καὶ ἐτράπησαν εἰς τὴν ἔκδοσιν ἀλλεπαλλήλων Διαταγμάτων, δι’ ὧν ἐκήρυξαν τὴν ἀναστολὴν τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου περὶ διαφορικῶν τελῶν, ἵνα ἄρωσι τὴν δυσκολίαν, τὴν ὁποίαν ἡ Γαλλία προέβαλεν, ἀρνουμένη νὰ προβῇ εἰς ἔναρξιν διαπραγματεύσεως πρὸς συνομολόγησιν εἴτε ἐμπορικῆς συνθήκης εἴτε εἰδικῆς συμφωνίας. Καὶ παρεστάθησαν ἀνορθωταὶ τῶν νόμων ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐδίστασαν, τὴν ἰδίαν ἑαυτῶν ματαιότητα θεραπεύοντες, νὰ παραδῶσι τοὺς νόμους πρὸς ἴδιον ὄφελος, ἰδιοποιούμενοι τιμὰς, ὧν δὲν ἠξιώθη ὁ Νικηταρᾶς καὶ ὁ Τζαβέλας! Οἱ ὑπάρχοντες λοιπὸν ὑπουργοὶ εἶναι οἱ διοικηταὶ τῆς χώρας ἢ οἱ πορθηταὶ τῆς χώρας; Καὶ μᾶς ὠνόμασαν μικρολόγους, διότι ἠσχολήθημεν εἰς τὰ μικρὰ ταῦτα ἀντικείμενα, ἠσχολήθημεν εἰς τὴν ἔρευναν τῶν ταπεινῶν αὐτῶν συμφερόντων, καὶ δὲν ἀνυψώθημεν εἰς τὰ ὕψη τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν μᾶς ἐπηγγείλαντο. Καὶ δὲν ἠρωτήσαμεν τοὺς κκ. Ὑπουργοὺς τί τέλος πάντων συνήντησαν εἰς τὸν βίον των κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματός των περὶ ἐξωτερικῆς πολιτικῆς! Ἀλλὰ μετὰ τίνος νὰ συζητήσωμεν περὶ ἐξωτερικῆς πολιτικῆς; Νὰ συζητήσωμεν μετὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὁ ὁποῖος διὰ τοῦ προγράμματός του κατὰ τὴν 4ην Μαρτίου τοῦ 1882 μᾶς μετέδιδε τὰς περὶ ἐξωτερικῆς πολιτικῆς ἰδέας του; Νὰ συζητήσωμεν μετ’ ἐκείνου τῶν ἡγετῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τοῦ 1880, ὁ ὁποῖος τυγχάνει νῦν Πρωθυπουργός, περὶ τοῦ προγράμματος τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ 1880 συνεβούλευεν ὡς ἁρμόζον εἰς τὴν Ἑλλάδα; Ἢ νὰ συζητήσωμεν μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν περὶ τοῦ προγράμματος, τὸ ὁποῖον προχθὲς μᾶς ἀπήγγειλε, καὶ τὸ ὁποῖον ἀναιρεῖ καὶ διαφέρει ὅλως καὶ τῶν δύω προγραμμάτων τοῦ κ. Τρικούπη, ἀναιρεῖ καὶ τὸ πρόγραμμα τοῦ κ. Τρικούπη ὡς ἀντιπολιτευομένου κατὰ τὸ 1880, καὶ τὸ πρόγραμμα τοῦ κ. Τρικούπη ὡς Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὸ 1882; Ὑπῆρχε Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας προΐστατο ὑπέροχος πολιτευτὴς, καταλιπὼν ἀληθῶς κενὸν δυσαναπλήρωτον ἐν τῷ πολιτικῷ ἀνταγωνισμῷ. Τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης ἐγὼ μετεῖχον ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀπετελεῖτο ἀπὸ διαφόρους ὁμάδας, ἀπὸ κόμματα καὶ ἄτομα. Ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς διετείνετο, ὅτι ἦτον ἡγέτης κόμματος, καὶ εἶχεν ἀκόμη τότε ἀληθῶς τὸ πρόγραμμα εἰς χεῖρας, τὸ ὁποῖον τὸ πέμπτον κόμμα εἶχεν ἀναπετάσει. Ἀλλ’ ὁ ἀριθμὸς τῶν φίλων αὐτοῦ δὲν εἶχεν ἀκόμη προσεγγίσει αὐτὸν εἰς τὸ ἔδαφος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου διὰ τῆς δυνάμεως τῶν ἀριθμῶν ἵστανται τὰ κόμματα. Τότε ὁ ἡγέτης τῆς ὁμάδος ἢ τοῦ κόμματος τούτου, νῦν Πρωθυπουργὸς, ἤλεγχεν ἡμᾶς καθημένους ἐκεῖ, καὶ μᾶς ἐδίδασκε ποίαν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν πρέπει ν’ ἀκολουθήσωμεν, καὶ μᾶς ἤλεγχε, διότι ἡ πολιτικὴ, τὴν ὁποίαν ἠκολουθοῦμεν, δὲν ἦτον ἐκείνη, τὴν ὁποίαν μᾶς συνεβούλευεν (ἀναγινώσκει). «Εἶναι πλάνη καὶ πλάνη ὀλεθρία, ἔλεγε τότε ὁ νῦν Πρωθυπουργός, ὅτι τὰ μικρὰ ἔθνη δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι πολιτικήν. Εἶναι πλάνη, ὅτι ἡ Κυβέρνησις μικροῦ Κράτους ὀφείλει, ἵνα μὴ ἐκθέσῃ τὸ Κράτος τοῦτο εἰς τὴν δυσμένειαν ἢ εἰς τὴν ψυχρότητα ἄλλων Δυνάμεων, ὅτι ὀφείλει τὸ Κράτος τοῦτο οὐδεμίαν διὰ τῆς Κυβερνήσεώς του νὰ ἐκφράζῃ πολιτικήν. Φρονῶ, ὅτι Κράτος, ἔχον ὑποχρεώσεις, ὁποίας ἔχει ἡ Ἑλλὰς, δὲν δύναται τὰς ὑποχρεώσεις ταύτας νὰ ἐκπληρώσῃ ἄνευ φίλων, καὶ φίλους δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ὅστις θέλει τοὺς πάντας νὰ εὐχαριστῇ. Ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος δὲν δύναται νὰ διεξαγάγῃ τὸ μέγα ἐθνικὸν ἡμῶν ζήτημα εἰμὴ ἐν συμπράξει μετ’ ἄλλων Δυνάμεων· πᾶσα δὲ δαπάνη παρασκευῆς, ἵνα γίγνηται λυσιτελῶς, πρέπει νὰ ἔχῃ ὡς προορισμὸν τὴν σύμπραξιν ταύτην, διότι μεμονωμένη ἐνέργεια τῆς Ἑλλάδος οὐδέποτε δύναται νὰ ἔχῃ αἴσιον ἀποτέλεσμα. Ἀλλ’ ἃ θέλωμεν ἐν συμπράξει μετ’ ἄλλων νὰ ἐνεργῶμεν, πρέπει νὰ τοὺς ἐμπνέωμεν πεποίθησιν· πρέπει νὰ ἠξεύρωσιν οὗτοι ὅτι τοὺς θεωροῦμεν ὡς φίλους· πρέπει, ἵνα μᾶς παρέξωσι τὴν συνδρομήν των, νὰ γινώσκωσιν ὅτι ἔχομεν ἐθνικὴν πολιτικήν, συμβιβαζομένην μὲ τὰς γνώμας αὐτῶν». Ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν ἔχει πλέον τὴν γνώμην ταύτην, καὶ τὸ νέον πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι τὸ ἀνωτέρω πρόγραμμα, ὅπερ ἀνέγραφεν ὡς κανόνας ἀπαραβάτους οὐχὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ 1880, ἀλλὰ κανόνας μέλλοντας διαρκῶς νὰ ρυθμίζωσι τὴν μέλλουσαν πολιτείαν τῆς χώρας, ἐφ’ ὅσον οἱ πόθοι της δὲν ἐξεπληρώθησαν, δὲν ἔχει πλέον τοὺς κανόνας τούτους τὸ νέον πρόγραμμα τοῦ Ὑπουργοῦ (ἀναγινώσκει) «Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, μᾶς ἔλεγε προχθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἡ ἐνεστῶσα, ὡς πρὸς τὴν συμπεριφορὰν καὶ τὰς σχέσεις αὐτῆς πρὸς τὰς ἄλλας μικρὰς ἢ μεγάλας Δυνάμεις, ὑπὸ οὐδεμιᾶς κατέχεται προκαταλήψεως. Καὶ συμμερίζεται μὲν βεβαίως τὴν κοινὴν Ἐθνικὴν πεποίθησιν ἐπὶ τὰ κραταιὰ ἐκεῖνα ἔθνη, τὰ ὁποῖα δὲν ἔπαυσαν εἰς πᾶσαν παρουσιαζομένην περίστασιν νὰ ἀποδεικνύωσιν ἐμπράκτως τὴν εὔνοιαν αὐτῶν πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλ’ εἰς τὸ μεταβλητὸν τῶν πολιτικῶν πραγμάτων ἀφορῶσα, καὶ ἀναλογιζομένη τὴν ἐντεῦθεν ἀείποτε ἐπικειμένην ἀλλοίωσιν τῶν διεθνῶν σχέσεων, δὲν ἐθεώρησε καὶ δὲν θεωρεῖ οἱανδήποτε τῶν λοιπῶν Δυνάμεων ὡς ἀδιαλλάκτως ἐχθρὰν ἢ ὡς ἀναγκαίως δυσμενῆ πρὸς αὐτήν». Τώρα βλέπετε ἐγένοντο οἱ Ὑπουργοὶ ὀπαδοὶ τῆς ἴσης εὐγνωμοσύνης. Τώρα βλέπετε λέγουσιν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μεριμνῶμεν περὶ οὐδενὸς ἄλλου ἢ πῶς νὰ κρατύνωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς, πῶς δὲ ἐν στιγμῇ δοθείσῃ ν’ ἀσχοληθῶμεν νὰ συμβιβάσωμεν τὰ συμφέροντα ἡμῶν μετὰ τῶν συμφερόντων τῶν ἰσχυρῶν, διὰ ν’ ἀντλήσωμεν ἐκ τοῦ συμβιβασμοῦ τούτου δύναμιν καὶ νὰ διασώσωμεν τὰ ἡμέτερα συμφέροντα. Ἀλλὰ τί ἄλλο ἐλέγομεν ἡμεῖς κατὰ τὸ 1880 καὶ πρότερον; Πῶς ἄλλως ἐπολιτευόμεθα, ὅτε μετὰ στόμφου μᾶς ἠλέγχετε, καὶ ὅτε μᾶς παριστᾶτε, διότι δὲν ἐκηρυσσόμεθα ἀπολύτως δυσμενεῖς καὶ πολέμιοι πρὸς ὡρισμένας Δυνάμεις, μᾶς παριστᾶτε ἐργάτας τῶν συμφερόντων ἐκείνων, δηλαδὴ προδότας τῶν συμφερόντων τῆς Πατρίδος ἡμῶν; Καὶ ἐνθυμεῖσθε τὴν συντελεσθεῖσαν προδοσίαν! Καὶ ἐνθυμεῖσθε τὰς στροφὰς τῶν ὀφθαλμῶν, καὶ ἐνθυμεῖσθε τὸν πάταγον καὶ τὰς πλαστογραφίας τῶν κειμένων, καὶ τὰ δημοσιευθέντα τότε πρὸς ἀποπλάνησιν τοῦ κοινοῦ λιβελλογραφήματα! Ἴσως ἐκεῖνοι, οἵτινες δὲν ἀκολουθοῦσι τὸν δημόσιον βίον τῆς Ἑλλάδος, ἴσως ἐκεῖνοι δὲν ἠδυνήθησαν νὰ γνωρίσωσιν ἀκόμη ἕκαστον τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς Χώρας· ἐκεῖνοι ὅμως, οἱ ὁποῖοι ἠδυνήθησαν νὰ ἴδωσι καὶ νὰ πεισθῶσιν, ὅτι αἱ ἔννοιαι τῶν λέξεων καὶ τῶν πράξεων παραποιοῦνται διὰ νὰ ἐξυπηρετηθῇ ἡ φιλαρχία, ὅτι ὄχι μόνον ἡ ἔννοια τῶν φράσεων καὶ τῶν λέξεων παραποιοῦνται, ἀλλ’ ὅτι καὶ ἀπὸ τοῦ Βουλευτικοῦ βήματος ἀκόμη ἀναγινώσκονται ἐπίσημα ἔγγραφα καὶ δὲν ἀναγινώσκεται τὸ ἀληθὲς περιεχόμενον αὐτῶν, ἀλλ’ ἀναγινώσκεται περιεχόμενον ἄλλο μὴ ἀληθὲς, αὐτοὶ δὲν ἐκπλήσσονται διὰ τὰς παραλλαγὰς τῶν προγραμμάτων, διότι αὐτοὶ γνωρίζουσιν ὅτι ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ εἶναι διά τινας μέσον πρὸς ἐξυπηρέτησιν φιλαρχικῶν σκοπῶν. Ἂν ἐκάθητο ἐκεῖ ὁ Κουμουνδοῦρος, ἂν διεχειρίζετο ἀκόμη σήμερον τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προγράμματος, τὸ ὁποῖον εἴχομεν κατὰ τὸ 1880, δὲν ἤθελεν ἀπαγγείλει ὁ κ. Κοντόσταυλος τὸ νέον πρόγραμμά του· ἠθέλετε ἀκούσει ἐπαναλαμβανόμενον καὶ σήμερον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ 1880 σᾶς ἔλεγον. Καὶ ὅταν ἡμεῖς, οὐχὶ ἐρευνῶντες τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν, διότι γνωρίζομεν τὰ ἀλληλαναιροῦντα διάφορα προγράμματα τῶν Ὑπουργῶν, οὐχὶ ἐξετάζοντες πῶς ἐφήρμοσαν αὐτὴν, διότι γνωρίζομεν ὅτι οὐδεμίαν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν ἐφαρμόζουσιν, ἀλλ’ ὅταν ἠθέλομεν νὰ ἐλέγξωμεν αὐτοὺς κομποῤῥημονοῦντας καὶ μεγαλοῤῥημονοῦντας ἄλλοτε, ὅταν ἠθέλομεν νὰ ἐλέγξωμεν αὐτοὺς ἐρωτήσαντες αὐτοὺς, δὲν εἶσθε σεῖς, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἐπεκρίνετε, διότι ἐντὸς 18 μηνῶν δὲν ἐτελειώσαμεν τὸ ζήτημα τῆς διαῤῥυθμίσεως τῶν ὁρίων τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, καὶ σήμερον ἐπὶ 18 μῆνας τί ἐπράξατε διὰ τὸ εὐτελέστατον καὶ ἀνάξιον διπλωματικῆς μερίμνης ζήτημα τῶν ἐκτελεστηρίων τῶν Προξένων; τότε ἀνέβησαν ἐπὶ τὸ βῆμα, καὶ μᾶς εἶπον, ὅτι ὁ Δηλιγιάννης ἐπικρίνει τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ποίαν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν νὰ ἐπικρίνω, ὅταν γνωρίζω, ὅτι δὲν ἔχετε οὐδεμίαν, καὶ ὅταν γνωρίζω ὅτι καθ’ ἕκαστον ἔτος ἀναπεταννύετε νέαν σημαίαν κατὰ τὰς περιστάσεις ὡς πρόγραμμα ἐξωτερικῆς πολιτικῆς; Ποίαν ἐξωτερικὴν πολιτικήν; Τὰς προσπαθείας, τὰς ὁποίας διετυμπανίζετε ὅτι ἐμέλλετε νὰ καταβάλητε διὰ νὰ σταματήσητε εἰς τὴν Μητροβίτσαν τοὺς ἀπειλοῦντας τὸν Ἑλληνισμόν, ἢ τὰς προσπαθείας, τὰς ὁποίας ἐφαίνεσθε ὅτι ἐπιστεύομεν, ὅτι ἐσκοπεῖτε νὰ καταβάλητε, διὰ νὰ σταματήσητε τὸν χείμαῤῥον τῶν ἀπὸ τοῦ βοῤῥᾶ Σλάβων; Ἐχρησίμευον εἰς ὑμᾶς οἱ φόβοι οὗτοι, καὶ ἠσχολεῖσθε νὰ καταπτοήσητε τὸ Ἑλληνικὸν κοινὸν διὰ τῶν φόβων ἐκείνων, διὰ νὰ ἐγείρητε δυσπιστίαν πρὸς τοὺς κυβερνῶντας τότε τὴν χώραν, ἐπειδὴ ἐζητεῖτε νὰ καταλάβητε τὴν θέσιν των. Κατελάβετε αὐτήν, καὶ οἱ ἐχθροὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐλησμονήθησαν, καὶ ἔμεινε καὶ ἡ Μητροβίτσα καὶ ἡ Βάρνα ἀπηλλαγμέναι πάσης ἐνοχλήσεως ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν! Ἂν εἶχον περὶ ἐμαυτοῦ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν δὲν παύει νὰ μεταδίδῃ εἰς τοὺς ἄλλους ὁ Πρωθυπουργὸς ὅτι ἔχει περὶ ἑαυτοῦ, ἠδυνάμην νὰ εἴπω, ὅτι εἶχον δικαίωμα νὰ σᾶς κινήσω ἀγωγὴν ἐπὶ ὑπεξαιρέσει διὰ τὸ νέον πρόγραμμα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπηγγείλατε, διότι δὲν εἶναι πρόγραμμα ἰδικόν σας, εἶναι πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ὑπεστηρίξαμεν καὶ ἐν τῇ Ἐθνικῇ Συνελεύσει καὶ κατὰ τὸ 1869, καὶ καθ’ ὅλον τὸν δημόσιον βίον μας εἶναι πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον δὲν θέλομεν παύσει ἐφαρμόζοντες ἐν ὅσῳ δὲν ἐπέλθη εἰς ἡμᾶς ἡ ἀνάγκη ν’ ἀπόσχωμεν τοῦ δημοσίου βίου τῆς πατρίδος ἡμῶν. Ἀλλὰ τὸ πρόγραμμα τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸ περὶ ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, συνδέεται μὲ μελέτας καὶ ἐργασίας, μὲ ἐπικρίσεις καὶ σχέδια, εἰς τὰ ὁποῖα καὶ ταῦτα δὲν εὑρίσκω τὴν Κυβέρνησιν, ἔχουσαν τὴν αὐτὴν γνώμην, τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν φέρ’ εἰπεῖν, εἶχε σήμερον, ἢ ἐκείνην, ἣν εἶχε χθές, ἢ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν εἶχε προχθές· (ἀναγινώσκει): «Οὕτω σκεπτομένη ἡ Κυβέρνησις, μᾶς ἔλεγε «προχθὲς ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργὸς, καὶ οὐδε«μιᾶς ὑφισταμένης ἀνάγκης πρὸς ἄμεσον «δρᾶσιν, ἐθεώρησε καθῆκον αὐτῆς, ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ τηρή«σῃ τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐνεργείας αὐτῆς εἰς πᾶσαν ἐνδεχο«μένην τοῦ μέλλοντος περιπέτειαν, ἐξ ἑτέρου δὲ νὰ ἐπιδοθῇ «μετὰ πάσης αὐτῆς τῆς δυνάμεως εἰς τὴν παρασκευὴν τῶν «μέσων ἐκείνων, ἄνευ τῶν ὁποίων ἡ προστασία τῶν ἐθνικῶν «συμφερόντων, τῶν μεγάλων ἐθνικῶν συμφερόντων, εἰς τὴν «κατάλληλον ὥραν θὰ ἦτον ἀνέφικτος». Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτε ἦτο ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, καὶ ὅτε ἡ Ἑλλὰς δὲν εὑρίσκετο εἰς τὸ σημεῖον, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται νῦν, ὅτε ἡ Ἑλλὰς εἶχεν ἐκκρεμὲς μέγα ζήτημα ἐθνικὸν, ὅτε ἡ Ἑλλὰς δὲν ἐγνώριζεν εἰς ποίας περιπλοκὰς θέλει εὑρεθῆ, καὶ τίνων μέσων ἤθελε παρασταθῆ ἡ ἀνάγκη, διὰ νὰ ἐπισπευσθῇ τὸ πέρας τοῦ ζητήματος ἐκείνου, τότε ὁ πρωθυπουργὸς μᾶς ἔλεγεν· (ἀναγινώσκει) «εἶναι βεβαίως ἡ κατάστασις τῆς Ἀνατολῆς τοιαύτη, ὥστε ἐπιθυμητὸν ἦτον ἀπὸ τοῦδε νὰ ἤμεθα ἕτοιμοι· ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν εἴμεθα ἕτοιμοι, τί δυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἄλλο παρὰ νὰ ἐργασθῶμεν, ὅπως, ἐὰν ἡ ἀνάγκη δὲν παραστῇ ἐντὸς τοῦ ἔτους, ἐντὸς δύω ἐτῶν, ἀπὸ τοῦ χρόνου ὅμως ἐκείνου νὰ παρίστανται συντεταγμέναι καὶ νὰ ἄρχωνται αὐξανόμεναι αἱ δυνάμεις ἡμῶν, ὥστε μετὰ περίοδον πέντε ἢ δέκα ἐτῶν νὰ δυνηθῶμεν νὰ φθάσωμεν πλησίον τῆς πλήρους αὐτῶν ἀναπτύξεως;» Καὶ ἐνῷ κατὰ τὸ 1880, τοιαύτης οὔσης τῆς πολιτικῆς καταστάσεως τῆς χώρας, τοιαῦτα ἐφρόνει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περὶ τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν ναυτικῶν παρασκευῶν, κατὰ τὸ 1882 μᾶς ἔλεγεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι «πᾶσα ἡμέρα παρερχομένη χωρὶς νὰ προβῶμεν εἰς τὰς ναυτικὰς παρασκευὰς, ἡ ἡμέρα αὕτη διαγράφεται διὰ τὸ μέλλον τοῦ Ἑλληνισμοῦ» (ἀναγινώσκει) «ἀλλὰ τίς δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι δύναται νὰ λήξῃ ἡ παροῦσα Σύνοδος, ἔλεγε κατὰ Μάρτιον τοῦ 1882, χωρὶς νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ τὸ ἀναγραφὲν δάνειον ὑπὲρ τῶν ναυτικῶν παρασκευῶν τοῦ Κράτους; Πᾶσα ἡμέρα, ἡ ὁποία παρέρχεται, καὶ δὲν γίνεται ἔναρξις τῆς κατασκευῆς τοῦ στόλου, εἶναι ἡμέρα διαγραφομένη διὰ τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος. Ἐλεύθερος εἶναι ὅστις θέλει νὰ καταψηφίσῃ τὸ περὶ παρασκευῶν νομοσχέδιον, οὐδεὶς ὅμως δύναται νὰ φρονῇ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦ περὶ ναυτικῶν καὶ στρατιωτικῶν παρασκευῶν δανείου δὲν θέλει ψηφισθῆ ἐπικροτοῦντος τοῦ Ἑλληνισμοῦ». Πῶς παραλλάσσουσιν αἱ περιστάσεις! Κατὰ τὸ 1880, ὅτε ἔπρεπε νὰ ἐλέγξῃ τὰς μικρὰς παρασκευὰς, αἵτινες ἐγίνοντο, ὑπάρχοντος ἐκκρεμοῦς τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος, καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς χώρας ἀγνοουσῶν εἰς ποίας περιπλοκὰς ἠθέλομεν εὑρεθῆ, κατὰ τὸ 1880 μᾶς ἔλεγεν, ὅτι αἱ παρασκευαὶ πρέπει νὰ γίνωνται, ἀλλὰ βεβαίως οὐχὶ ἀμέσως, θέλουσιν ἀπαιτηθῆ 2, 5, ἕως 10 ἔτη, διὰ νὰ φθάσωμεν πλησίον εἰς τὸ σημεῖον τῆς πλήρους ἀναπτύξεως. Ἀλλ’ εἰς τὰ 1882 ἀπῄτει τὴν ἡμέραν ἐκείνην νὰ ψηφισθῇ τὸ δάνειον, καὶ μᾶς τὸ ἔλεγε διὰ νὰ μᾶς δείξῃ, ὅτι τὰ ὑπόλοιπα τῶν δανείων 25 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἐλέγομεν νὰ λάβῃ διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἑνωθῶσι μὲ τὰ 10 ἑκατομμύρια τῶν παρασκευῶν, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ πληρώσῃ τὴν πρώτην δόσιν τοῦ στόλου. Ποίου στόλου; Πόσας δόσεις ἐπληρώσατε διὰ τὸν στόλον; Ἐδαπανήσατε ἔξοδα περιηγήσεων, ἐδώκατε ἐπιμίσθια ἁδρὰ εἰς τοὺς οἰκείους καὶ φίλους σας διὰ νὰ διατρίβωσι καὶ περιέρχωνται τὰς χώρας τῆς Εὐρώπης. Καὶ ἂν ἐχρησιμοποίουν τὸν καιρὸν ἐκεῖνον, τοὐλάχιστον διδασκόμενοι καὶ μελετῶντες, ἵνα γείνωσι κρείττονες ἑαυτῶν, ἔστω καὶ ἡ δαπάνη αὕτη· ἀλλ’ ὁ καιρὸς αὐτῶν παρῆλθε μάτην, καὶ δὲν μᾶς ἔμεινεν εἰμὴ ἡ ἀνάμνησις, ὅτι ἐδαπανήσαμεν δωρεὰν 200 ἢ 300 χιλιάδων φράγκων. Διατί λοιπὸν δὲν ἐπραγματοποιήσατε τὸ δάνειον τῶν 40 ἑκατομμυρίων, διὰ τὸ ὁποῖον ἐκρατεῖτε μέχρι τοῦ μεσονυκτίου τὴν Βουλὴν ἐνταῦθα, ἐμπαίζοντες τοὺς ἀντιλέγοντας καὶ λοιδοροῦντες τὴν ἐπιμονὴν αὐτῶν διὰ ἃ ἀγορεύσωσι κατὰ τοῦ νομοσχεδίου σας; Διατί δὲν τὸ ἐπραγματοποιήσατε; Δὲν ἦτο ἀνάγκη χρημάτων, διότι δὲν εἶσθε ἀκόμη ὥριμοι διὰ νὰ προβῆτε εἰς ἀγορὰν στόλου; Καὶ δὲν ἠξεύρετε αὐτὸ, ὅταν μᾶς εἰσήγετε τὸν Νόμον αὐτὸν καὶ μᾶς ἐβιάζετε νὰ ψηφίσωμεν αὐτὸν τὴν νύκτα τῆς 10 Ἰουλίου; Ἢ δὲν ἐπραγματοποιήσατε τὸ δάνειον, διότι δὲν ἠδύνασθε νὰ εὕρητε τραπεζίτας δυναμένους νὰ σᾶς δώσωσι 40 ἑκατομμύρια ὑπὸ τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους σᾶς ἐπετράπη ἡ συνομολόγησις τοῦ δανείου; Ἀλλὰ τότε πῶς ἀπησχολεῖτε μάτην τὴν Βουλὴν, ἐνῷ δὲν εἶσθε βέβαιοι ὅτι σᾶς ἦτο δυνατὴ ἡ συνομολόγησις τοῦ δανείου; Ἀλλὰ δὲν ἐπείραζεν, ἐὰν ἀπησχολεῖτο ἡ Βουλή· δὲν ἐπείραζεν, ἂν συνεκροτοῦντο συνεδριάσεις, τῶν ὁποίων ἡ ἀνάμνησις θλίβει πάντα ποθοῦντα τὸ Κοινοβουλευτικὸν σύστημα, ἀρκεῖ ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ἐξῆλθε μὲ ἕνα Νόμον δανείου τεσσαράκοντα ἑκατομμυρίων, καὶ ἀρκεῖ ὅτι ἐκήρυξεν εἰς τὸν Ἑλληνισμὸν ὅτι ἤθελε βεβαίως ψηφισθῆ τὸ Νομοσχέδιον κατὰ τὴν Σύνοδον ἐκείνην! Καὶ εὐτύχημα ἦτο, διότι δὲν προέβησαν εἰς παραγγελίας πλοίων, ἢ εἰς ἀγορὰς πλοίων. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτε ἐπεσκέφθην δύω πλοῖα, τὰ ὁποῖα ἠγόρασεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τὰ 1880, καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅταν διηρχόμην τὰς διαφόρους διαιρέσεις τῶν πλοίων ὁδηγούμενος ὑπὸ ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ, ἐνθυμοῦμαι τί ἤκουον νὰ λέγωσιν ἔμπειροι καὶ πρακτικοὶ ἄνθρωποι περὶ τῆς καταστάσεως τῶν πλοίων τῆς «Ὕδρας» καὶ τῶν «Σπετσῶν». Συμφέρον ἦτον ἀληθῶς, καὶ κατὰ τὴν γνώμην ἐκείνων, ὅτι οἱ ἐπιχειρήσαντες νὰ δαπανήσωσιν ἀπὸ τοῦδε εἰς ναυτικὰς παρασκευὰς, δὲν ἔδωκαν παραγγελίαν πρὸς κατασκευὴν στόλου ἢ πρὸς ἀγορὰν πλοίων· διότι ἐνθυμοῦμαι, ὅταν ὁδηγούμενος ὑπὸ ἀξιωματικοῦ τοῦ Βασιλικοῦ Ναυτικοῦ εἰς τὰς τορπιλλοφόρους, τὰς ὁποίας οἱ προκάτοχοι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἶχον προμηθευθῆ, καὶ εἰς τὰς τορπιλλοφόρους, τὰς ὁποίας τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο εἶχε προμηθευθῆ κατὰ τὸ 1880 ἐξ Ἀγγλίας, ἐνθυμοῦμαι εἰς ποίαν περιῆλθον ἔκστασιν, ὅτε κατεδεικνύοντο τὰ ἐλαττώματα τῶν παραγγελθεισῶν ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου τούτου, καὶ ὅταν μοὶ ἐδίδετο ἡ πληροφορία ὅτι καὶ ἐδαπανήσαμεν ἀκριβώτερα, διὰ νὰ ἀποκτήσωμεν αὐτάς! Καὶ μᾶς ἐκαυχήθησαν χθὲς ὅτι δὲν ἐσταύρωσαν τὰς χεῖρας, ἐξακολουθοῦντες ἀναλόγως τῶν δυνάμεών των διὰ νὰ παρασκευάσωσι πληρώματα πλοίων καὶ ἀξιωματικοὺς στόλου, καὶ μᾶς ἐπέδειξαν τὸν πλοῦν τοῦ Ἄρεως, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπέβησαν δώδεκα δόκιμοι διὰ νὰ πλεύσωσι μέχρι Γιβραλτάρ, ὡς τὸ σχολεῖον τὸ ὁποῖον ἐπενόησαν! οἱ δόκιμοι, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τέσσαρα ἔτη ἔμενον ἄπρακτοι, οὐδεμιᾶς διδασκαλίας διδομένης εἰς αὐτοὺς, τρέχοντες τὸν κίνδυνον ν’ ἀπομάθωσι καὶ τὰ ὀλίγα γράμματα, τὰ ὁποῖα ἐν τῇ στρατιωτικῇ Σχολῇ εἶχον μάθει! Καὶ μετὰ τοσαύτην ἀργίαν ἐνθυμήθησαν νὰ τοὺς διατάξωσι νὰ πλεύσωσιν εἰς τὴν Μεσόγειον καὶ μέχρι τοῦ Ἀτλαντικοῦ! Καὶ ἐνθυμήθησαν καὶ μᾶς ἐπέδειξαν τὴν μέριμναν, τὴν ὁποίαν κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς ἐνάρξεως τῆς Βουλῆς ἔλαβον, συστήσαντες ναυτικὴν Σχολὴν διὰ τοὺς ἐπικούρους. Ἴσως διὰ νὰ μᾶς ἀναγκάσωσι νὰ καταδείξωμεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ πάλιν τὸ θάῤῥος, τὸ ὁποῖον ἔχουσι νὰ μὴ συμβουλεύωνται τὸ Κοινοβούλιον· ἴσως ἵνα μᾶς ἀναγκάσωσι νὰ ἀνακοινώσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς ἐμφανίσεώς της ἔπλασαν σχολὴν καὶ προσδιώρισαν μισθοὺς καὶ ἐνομοθέτησαν θέσεις, καὶ δὲν ἔσπευσαν, ἐὰν τὸ πρᾶγμα ἦτο κατεπεῖγον, ἀφοῦ ἐπῆλθεν ἡ Βουλή, νὰ προκαλέσωσι τὴν γνώμην αὐτῆς, καὶ νὰ ζητήσωσι τὴν κύρωσιν αὐτῶν διὰ νομοθετήματος αὐτῆς! Ἐγὼ κατὰ τὸ 1882 ἤμην κατὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ δανείου διὰ ναυτικὰς παρασκευάς. Καὶ κατὰ τὸ 1883 εἶμαι κατὰ τῆς δαπάνης ταύτης· ὄχι διότι δὲ φλέγεται ἡ καρδία μου διὰ τὸ μέλλον τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ὄχι διότι θέλω νὰ ἀφήσω τὸν τόπον, νὰ ἀφήσω τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἀπαράσκευον καὶ ἀπόλεμον, διὰ νὰ μὴ τρέξῃ, ἀνάγκης ἐπιστάσης, νὰ ἐργασθῇ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ πρὸς διάσωσιν τῶν ἐλπίδων αὐτοῦ, ἀλλά, διότι ἐὰν δαπανᾶτε, ὅπως δαπανᾶτε, ἐν χώρᾳ τοσοῦτον οἰκονομικῶς πασχούσῃ, θέλετε περιέλθει εἰς τὴν ἀνικανότητα νὰ ἐκπληρώσητε τὰ πρὸς τὸν Ἑλληνισμὸν καθήκοντά σας. Ψηφίζετε Νομοσχέδιον περὶ δανείου διὰ ναυτικὰς παρασκευὰς, πρὶν ἢ ἐπιτύχητε τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, πρὶν ἢ ἄρητε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, πρὶν ἢ σχηματίσητε περίσσευμα διὰ νὰ συνομολογήσητε δάνειον, διὰ νὰ πληρόνητε τοὺς τόκους αὐτοῦ διὰ τοῦ περισσεύματος. Ἀλλὰ τάχιστα θέλετε καταντήσει ὅπως ἔγεινε τὸ γεῖτον Κράτος, ὅταν ἐκυβέρνα αὐτὸ ἡγεμὼν, ἀγωνιζόμενος νὰ παρασκευάσῃ αὐτὸ στρατιωτικῶς. Ἐπεθύμει νὰ παρασκευάσῃ αὐτὸ καλῶς ὁ ἡγεμὼν ἐκεῖνος, ἀλλὰ δὲν ἐπρονόει περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους αὐτοῦ.

§44ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος ἦτον;

§45ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ Ἀζίζ. — Οἱ πονοῦντες τὸν τόπον των, ἐκεῖνοι, οἵτινες αἰσθάνονται τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἐλευθέρας χώρας πρὸς τὴν μὴ ἐλευθέραν, αὐτοὶ ἀσχολοῦνται νὰ καταστήσωσι τὴν ἐλευθέραν χώραν ἱκανὴν νὰ μεριμνήσῃ ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς ἄλλης. Δὲν ἀσχολοῦνται νὰ ἐκνευρίσωσι τὴν χώραν, ἢ νὰ παραλύσωσι καὶ φέρωσιν αὐτὴν εἰς τὴν κατάστασιν νὰ μὴ δύνηται νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ πρὸς τὴν μὴ ἐλευθέραν καθήκοντα αὑτῆς. Ὅσοι δὲ ἔχουσιν ἐν τῷ τόπῳ των τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ὅσοι ἀκούουσιν ὅτι ἡ ὑπερτίμησις τοῦ συναλλάγματος ἀνεβιβάσθη, ἕνεκα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, εἰς 19%, ὅσοι γνωρίζουσιν ὅτι τὰ ἰσοζύγια τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν συντελοῦνται δι’ ἀλλοιώσεως τῶν ἀριθμῶν, ὅτι οἱ ἀριθμοὶ δὲν μεταβάλλονται κατὰ θέλησιν, ὅτι οἱ Προϋπολογισμοὶ δὲν εἶναι πολιτικὸν πρόγραμμα, ἐν τῷ ὁποίῳ δύνανται κατὰ βούλησιν νὰ γράφωσι καὶ νὰ σβύνωσιν, ὅσοι γνωρίζουσιν ὅτι τὸ ἐπαγγελθὲν ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1882 εἶναι εἰκονικὸν ἰσοζύγιον, ὡς καὶ τὸ τοῦ 1883 δὲν εἶναι ἐπίσης ἰσοζύγιον, αὐτοὶ βεβαίως, ἐὰν ἔχωσι συνείδησιν, πρέπει νὰ ψηφίσωσι κατὰ δαπανῶν τοιούτων, αἰτίων βεβαίως πολλῶν κακῶν τοῦ τόπου καὶ οἰκονομικῶς καταστρεπτικῶν, αὐτοὶ ἀναγκαῖον νὰ ἐκπληρώσωσι τὰ πρὸς τὸν τόπον καθήκοντά των. Καὶ ὅταν σᾶς λέγω κατὰ παρασκευὴν τὴν γνώμην μου ταύτην, γνωρίζω ποῖον κακὸν μὲ ἀπειλεῖ· διότι ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὄπισθεν ἐμοῦ καὶ ἄνωθεν ἐμοῦ κάθηται ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἦτον Ὑπουργὸς κατὰ τὰ 1882, καὶ ὁ ὁποῖος, ὅταν ἠγέρθην νὰ πείσω τὴν Βουλὴν νὰ μὴ συνομολογήσῃ τὴν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης σύμβασιν, διὰ τῆς ὁποίας καθίστα δυσκίνητον καὶ δυσφόρητον τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, μὲ κατήγγελλε καὶ μὲ κατηγόρει ὅτι ἔλεγον ἐκεῖνα, διότι δὲν ἤθελον τὴν ἐπιστρατείαν. Καὶ μοὶ ἔλεγεν, ὅτι ὅσοι δὲν θέλουσι τὴν ἐπιστρατείαν, αὐτοὶ δὲν θέλουσι τὴν δόξαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ! Γνωρίζω λοιπὸν, ὅτι ἄλλος τις παραπλήσιος ἐκείνου, εἴτε κατὰ τὴν εὐσυνειδησίαν, εἴτε κατὰ τὸ θάῤῥος καὶ τὴν τόλμην, δύναται νὰ μοὶ εἴπῃ καὶ σήμερον, ὅτι δὲν θέλω τὰς ναυτικὰς παρασκευὰς, διότι δὲν θέλω τὸ μεγαλεῖον τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Τὸ μεγαλεῖον τοῦ Ἑλληνισμοῦ οὐδεὶς θέλει μᾶς διδάξει, διότι μᾶς ἐδίδαξαν αὐτὸ αἱ παραδόσεις μας, μᾶς ἐδίδαξαν αὐτὸ αἱ θυσίαι τῶν προγόνων μας, μᾶς διδάσκει δὲ αὐτὸ καὶ ἡ ὑποχρέωσις, τὴν ὁποίαν ἔχομεν, νὰ μὴ ἀτιμάσωμεν τὸ ὄνομα, τὸ ὁποῖον φέρομεν. (Γίνεται διακοπὴ ἐπὶ 10 λεπτά.) Ἔφθασα εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο τοῦ λόγου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, κατὰ τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέμνησε τὴν καταναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου εὗρε τὴν εὐκαιρίαν νὰ μὲ παραστήσῃ εἰς τὸ κοινὸν τῆς Ἑλλάδος ὡς αἴτιον τῶν τελευταίων διακυμάνσεων, αἵτινες παρετηρήθησαν ἐπὶ τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος. Δὲν ἤρκει τὸ παρελθὸν, εἰς τὸ ὁποῖον ἔῤῥιπτον μέχρι τῆς χθὲς ὅλα τὰ κακὰ τοῦ ἐνεστῶτος, τὸ ὁποῖον διέβαλλον, ἢ κατὰ τοῦ ὁποίου ἐξετόξευον τὰς πλέον ἀπηνεῖς καὶ ἀτιμωτικὰς κατηγορίας, ἐνθυμήθησαν νὰ χαρακτηρίσωσι καὶ ἐμὲ ὡς ὑπαίτιον τῆς διακυμάνσεως τοῦ συναλλάγματος, διὰ νὰ μοὶ ἀνταποδώσωσι τὴν αἰτίασιν, τὴν ὁποίαν ἀπέδωκα εἰς αὐτοὺς, ὅταν ἀπεδείκνυον αὐτοὺς ὡς αἰτίους τῆς διακυμάνσεως τοῦ συναλλάγματος διὰ τῶν πρὸ ἑξαμηνίας διασπαρεισῶν διαδόσεων περὶ τοῦ δανείου χάριν τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἐνθυμοῦμαι κατὰ τὴν πρώτην Σύνοδον, ὅταν πρὸς τοὺς καθημένους ἐπὶ τῆς θέσεως ταύτης (δεικνύει τὴν θέσιν ἐφ’ ἧς ἐκάθητο ὁ Κουμουνδοῦρος) ἀπηύθυνον τὴν αἰτίασιν, ὅτι αὐτοὶ ἦσαν οἱ αἴτιοι τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐλησμόνουν τότε ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἐπιστρατείας, ἥτις ἦτον ἡ μεταβολὴ τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν εἴχομεν καὶ μετηρχόμεθα μέχρι τοῦ Μαρτίου τοῦ 1880. Ἐλησμόνουν ὅτε διέταξαν τὴν ἐπιστρατείαν καὶ ἐπετέλεσαν αὐτὴν ἀπερισκέπτως, μὴ ἐνθυμηθέντες ὅτι εἶχον ἀνάγκην χρημάτων, ἀναγκαιούντων ὑπὲρ πᾶν ἄλλο διὰ νὰ διαθρέψωσι τὴν ἐπιστρατείαν, καὶ ἠρκοῦτο εἰς 15,000,000, τὰ ὁποῖα ἐπρομήθευεν εἰς αὐτοὺς ὡς προκαταβολὴν ὁ κ. Σκουλούδης, ἐνῷ μόνον αὐτοὶ ἠναγκάσθησαν νὰ δώσωσι παραγγελίας δι’ 24,000,000! Οὕτω κατώρθωσαν νὰ ἐπιβαρύνωσι τὸν ἀποβιώσαντα πολιτευτὴν διὰ τῆς καταστροφῆς, εἰς ἣν ὤθησαν τὸ Ἐξωτερικὸν ζήτημα· ἐζήτουν δὲ, αἰτιώμενοι αὐτοῦ καὶ διὰ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, νὰ καταλογίσωσιν εἰς βάρος αὐτοῦ καὶ ταύτην αὐτοὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες συνετέλεσαν ὑπὲρ πάντα ἄλλον εἰς τὴν ἀνωμαλίαν καὶ ἐπίτασιν τῆς κρατούσης οἰκονομικῆς ἐν τῇ χώρᾳ καταστάσεως. Καὶ ἀφοῦ ἐπεβάλετε τὴν ἐπιστρατείαν, καὶ ἀφοῦ ἐτελείωσε τὸ ἐξωτερικὸν ζήτημα, καὶ ἀφοῦ εἰσήλθομεν εἰς τὸν ὁμαλὸν βίον, καὶ ἀφοῦ ἐλάβετε τὰ ὑπόλοιπα τῶν δανείων 25,000,000 εἰς χρυσὸν καὶ τραπεζικὰ γραμμάτια, ποίαν πρόνοιαν ἐλάβετε διὰ νὰ ἄρητε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν; Τί ἐπράξατε κατὰ τὸ 1882, διὰ νὰ προλάβητε τὰ κακὰ, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία μᾶς ἤγαγε; Τί ἐπράξατε κατὰ τὸ 1883, διὰ νὰ προλάβητε τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον μόλις μετὰ τὴν λῆξιν τῆς τελευταίας Συνόδου διέγνωτε, ὡς μᾶς εἴπετε; Ἐπράξατε κατὰ τὸ 1882 οὐδὲν ἄλλο, ἢ νὰ δημιουργήσητε θέσεις, ὑπηρετοῦντες τὰ συμφέροντα τῆς φατρίας σας. Ἐζητήσατε νὰ σπαταλήσητε τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα εἴχετε, καὶ διὰ τῶν ὁποίων ἠδυνήθητε νὰ ζήσητε καὶ κατὰ τὴν πρώτην καὶ κατὰ τὴν δευτέραν Σύνοδον. Καὶ ὅταν αὐτὰ ἐξηντλήθησαν, τότε ἐνθυμήθητε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, καὶ μᾶς ἐπροτείνατε δάνειον, διὰ νὰ ἄρητε αὐτὴν, ἀλλὰ ἰδίως διὰ νὰ ζήσητε τὸν ὑπόλοιπον χρόνον, πληροῦντες τὰ ἐλλείμματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Καὶ ὅταν εἴδητε τὸ συνάλλαγμα ὑπερτιμώμενον κατὰ 19 τοῖς ἑκατὸν, τότε ἐξυπνήσατε καὶ ἐμεριμνήσατε νὰ ἄρητε κακὸν, πρὸ τόσου χρόνου μαστίζον τὴν χώραν! Ἀλλὰ καὶ τότε μετεβλήθητε ἀπὸ Κυβερνητῶν εἰς κυβευτὰς, καὶ διεδίδετε εἰδήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦσαν ἀληθεῖς, εἰδήσεις, ὅτι συνωμολογήσατε τὸ δάνειον πρὸς τὸ καλὸν τῆς χώρας, καὶ ὅτι ἕνεκα αὐτοῦ θέλετε δαπανήσει ὡς Κυβέρνησις ὀλιγώτερα χρήματα, ἢ ὅσα ἠθέλετε δαπανήσει πληρόνοντες τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ συναλλάγματος, ὅταν ἔχητε νὰ ἀποστείλητε εἰς Εὐρώπην μεταλλικόν. Δὲν διεδίδετε εἰς τὴν χώραν, ὅτι συνωμολογήσατε δάνειον, ὅτι συνεζητήσατε περὶ τῶν ὅρων αὐτοῦ, ὅτι εἶσθε ἐντελῶς σύμφωνοι, καὶ ὅτι ἀνεβάλετε μόνον τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως διὰ νὰ ὑπογράψητε αὐτὴν κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς Συνόδου τῆς Βουλῆς; Καθ’ ὃν χρόνον διεδίδετε τὰς εἰδήσεις ταύτας, ἦσαν ἀληθῆ ταῦτα, τὰ ὁποῖα διεδίδετε; Μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου ἀκόμη εἶσθε εἰς διαπραγματεύσεις, καὶ τὸν Σεπτέμβριον ἀκόμη διεφωνεῖτε ἐπὶ οὐσιωδῶν ὅρων τοῦ δανείου. Καὶ ἐνῷ δὲν εἴχετε συνομολογήσει τὴν περὶ δανείου συμφωνίαν, ἐνῷ διεφωνεῖτε ἐπὶ οὐσιωδῶν ὅρων, ἐνῷ δὲν εἶσθε σύμφωνοι, διεδίδετε εἰδήσεις μὴ ἀληθεῖς, διὰ νὰ ἐπιτύχητε τὸν σκοπὸν, ὃν προέθεσθε, τὴν ὑποτίμησιν τοῦ συναλλάγματος! Καὶ ἀφοῦ ἐξετέθητε ἐπὶ τοσοῦτον, ἀφοῦ εἴδετε, ὅτι ἦτον ἀδύνατον πλέον νὰ ὀπισθοχωρήσητε, διότι δὲν ἐδύνασθε νὰ παρουσιασθῆτε εἰς τὴν Βουλὴν ἄνευ δανείου καὶ ἄνευ συμβάσεως, ἠναγκάσθητε νὰ ὑποβληθῆτε εἰς τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους οἱ μεθ’ ὧν διεπραγματεύεσθε σᾶς ἐπέβαλον ἀγερώχως. Καὶ εἶσθε σεῖς οἱ ψέξαντες τὰς διαπραγματεύσεις, τὰς γενομένας κατὰ τὸ 1879 πρὸς συνομολόγησιν τοῦ δανείου τῶν 60,000,000! Καὶ εἶσθε σεῖς οἱ ψέξαντες τοὺς ὅρους τοῦ δανείου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον συνωμολογεῖτο, ὅταν τὰ ὅρια τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου ἦσαν ἐπὶ τῆς Ὄρθρυος, ἐνῷ σήμερον διεπραγματεύθητε κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, καὶ συνωμολογήσατε ἐπὶ τέλους δάνειον ἀσυμβίβαστον οὐ μόνον μὲ τὰ συμφέροντα τῆς χώρας, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν ἐδαφικὴν ἐπέκτασιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου! Καὶ εὕρετε ὅτι κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας, ἡ τιμὴ τῆς λίρας τῆς Ἀγγλίας ἀνεβιβάσθη ἀπὸ 27 καὶ 50 ο|ο, εἰς 28 καὶ 50 ο|ο, δηλαδὴ ὑπερετιμήθη τὸ φράγκον κατὰ δύω λεπτὰ καί τινα δέκατα τοῦ λεπτοῦ. Καὶ ἠθελήσατε τὴν ὑπερτίμησιν ταύτην νὰ ἐπιῤῥίψητε εἰς ἡμᾶς, ὡς ἂν ἡμεῖς εἴμεθα κυβευταὶ ἢ πλουτοῦντες ἐκ τοῦ Χρηματιστηρίου. Καὶ ἐλησμονήσατε, ὅτι σεῖς, ὅταν εἰσηγάγετε τὸν νόμον περὶ δανείου, τὸν εἰσηγάγετε διὰ τρόπου, ὁ ὁποῖος ἐκλόνισε τὰς περὶ τῆς σπουδαιότητος τοῦ ἔργου σας πεποιθήσεις τοῦ κοινοῦ. Καὶ ἐλησμονήσατε, ὅτι, ἀφοῦ παρεπέμφθη τὸ δάνειον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅτι εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἐκείνην εἴχετε ὄχι πλειονοψηφίαν, ἀλλ’ ἀπαρτίαν, διότι 14 μέλη εἰσὶ φίλοι σας, ἀποτελοῦντες τὴν ἀπαρτίαν, ἀφοῦ 21 μέλη ἀποτελοῦσι τὴν Ἐπιτροπήν. Καὶ ὅμως οἱ φίλοι σας, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν ἀπαρτίαν καὶ διερμηνεύοντες τὴν γνώμην ὑμῶν καὶ δεχόμενοι τὰς ἰδέας ὑμῶν, δὲν ἠδυνήθησαν νὰ σπεύσωσι, νὰ βασανίσωσι τὸ ταχύτερον τὸ νομοσχέδιον περὶ δανείου, οὔτε νὰ εἰσαγάγωσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἑαυτῶν ἔκθεσιν. Τὰ μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰ ὁποῖα ἀπετέλουν μέρος τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, οὐδέποτε ἀπέστησαν τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ μετὰ ζήλου ἠδυνήθησαν νὰ ἐκπληρώσωσι τὸ καθῆκόν των. Καὶ ὅταν προέλαβον τὴν πλειονοψηφίαν, κατατιθέντα τὴν ἔκθεσίν των ἐνταῦθα, ἐταράσσοντο τὰ μέλη τῆς πλειονοψηφίας, καὶ ἠναγκάσθησαν, πρὶν ἢ ἀντιγράψωσιν αὐτήν, καὶ μετὰ σβεσμάτων καὶ μετὰ διαγραφῶν ἔτι νὰ καταθέσωσιν αὐτὴν τὴν ἐπιοῦσαν εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς. Καὶ εὗρον αἰτίαν τὴν πολιτικὴν συζήτησιν, τὴν ὁποίαν ἐπροκαλέσαμεν, καὶ ἀπέδωκαν εἰς βάρος ἡμῶν τὴν βραδύτητα τῆς συζητήσεως τοῦ νόμου, ὡς ἂν τὸ νομοσχέδιον εἶχεν ὡριμάσει, καὶ εἶχε ταχθῆ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ δὲν ἐκωλύετο ἡ συζήτησις αὐτοῦ ἢ μόνον ἐκ τῆς πολιτικῆς συζητήσεως. Καὶ ἐνῷ ἡ πολιτεία τοῦ Ὑπουργείου ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ δανείου, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν, ἦτο τοιαύτη, ὥστε ἤγειρε τὰς ὑπονοίας καὶ αὐτῶν τῶν ἐνδιαφερομένων φίλων του, ἐνῷ εἷς ἐξ αὐτῶν ἦλθε καὶ ἐζήτει παρ’ ἐμοῦ νὰ ἐφελκύσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, πρὶν ἢ παρέλθῃ τὸ τριακονθήμερον, καὶ οὕτως ἀκυρωθῇ ἡ ψήφισις, ἐνῷ οἱ φίλοι αὐτοῦ περιῆλθον εἰς τοιαύτας ὑπονοίας, ἐλέγχουσι τὴν Ἀντιπολίτευσιν ὅτι ἐστάθη αἰτία νὰ βραδύνῃ τὴν συζήτησιν! Καὶ σᾶς παρέστησαν ὡς παράξενον φαινόμενον, ὅτι, ὅταν εἰσηγησάμεθα τὴν πολιτικὴν συζήτησιν, ἐδηλώσαμεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἑπόμενον εἶναι νὰ ἀποστῶμεν ἀπὸ τοῦ ἔργου τῆς συζητήσεως τοῦ περὶ προτόντων τῶν ὑπαλλήλων νομοσχεδίου. Καὶ μᾶς ἠρώτων χθὲς, δυσπιστεῖτε περὶ τῆς πλειονοψηφίας ἡμῶν; Καὶ δὲν ἐπείσθητε ἀπὸ τὴν πρὸς ἐκλογὴν τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς ψηφοφορίαν, ὅτι ἡμεῖς ἔχομεν τὴν πλειονοψηφίαν; Καὶ ζητεῖτε νὰ θέσητε τὸ Σῶμα εἰς παραλυσίαν διὰ νὰ δοκιμάσητε ἐὰν ἔχωμεν τὴν πλειονοψηφίαν; Ταπεινὴν ἰδέαν ἔχουσι περὶ τῶν φίλων αὐτῶν, ὅσοι λέγουσι ταῦτα. Νομίζουσιν, ὅτι δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην συζητήσεων διὰ νὰ πεισθῶσι, δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην συζητήσεως νὰ ἀποκαλύψωσι τὴν ἀλήθειαν. Αὐτοὶ δὲν ἔχουσιν ἀντίληψιν ἵνα ἀντιληφθῶσι καὶ ἂν παρασταθῶσιν εἰς αὐτοὺς αὐτὰ τὰ πράγματα, αὐτοὶ δὲν ἔχουσι δικαίωμα νὰ κρίνωσιν ἐπὶ τῶν πραγμάτων, καὶ ἐκφέρωσι τὴν γνώμην αὐτῶν, τὴν ὁποίαν ἤθελον ἐκ τῶν συζητήσεων σχηματίσει. Αὐτοὶ εἶναι δεδεσμευμένοι καὶ ὑποχρεωμένοι νὰ ἕπωνται τοῦ ἅρματος τοῦ ὑπουργικοῦ, καὶ ἐκ προκαταβολῆς ἔχουσι δηλώσει, ὅτι οἱαδήποτε συζήτησις καὶ ἂν γείνῃ, ὅ,τι καὶ ἂν ἀποδειχθῇ ἐκ τῶν συζητήσεων ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, αὐτοὶ δὲν ἔχουσι γνώμην ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου. Τοιαύτην γνώμην ἔχουσιν ὑπὲρ τῶν φίλων αὐτῶν! Ἐὰν ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων δὲν ἤρξατο ἀκόμη ἐν τῇ Βουλῇ καὶ παρῆλθον 15 ἡμέραι ἀπὸ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἢ 13 ἀπὸ τῆς τυπώσεως καὶ διανομῆς αὐτοῦ, δὲν πταίομεν, δὲν εὐθυνόμεθα ἡμεῖς. Εὐθύνονται ἐκεῖνοι, οἵτινες ἠδύναντο νὰ ἐπισπεύσωσι τὴν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ βάσανον αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν ἐπέσπευσαν αὐτήν. Εὐθύνονται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐγκατέλιπον ἔκθετον εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, νομίζοντες, ὅτι ἠδύναντο νὰ ἐπιῤῥίψωσι τὴν εὐθύνην τῆς ἀκυρώσεως τῆς συμβάσεως εἰς βάρος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἡμεῖς ὡς ἀντιπολιτευόμενοι εἴμεθα κατὰ τοῦ νόμου περὶ δανείου, ἀλλ’ οὐδέποτε διενοήθημεν διὰ τοιούτων ταπεινῶν καὶ δολίων μέσων νὰ ἐπιφέρωμεν τὴν ἀκύρωσιν τῆς συνομολογηθείσης ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου συμβάσεως. Οὐδέποτε δυνάμεθα νὰ μὴ ἐπιθυμῶμεν νὰ φωτίσωμεν τὴν Βουλήν, νὰ μὴ παραστήσωμεν εἰς τὸν λαὸν τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους θέλομεν ψηφίσει κατὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ δανείου, διότι ὑπὲρ πάντα ἄλλον ἡμεῖς ἔχομεν τὸ συμφέρον νὰ δικαιολογήσωμεν τὴν πολιτείαν καὶ τὰς ψήφους ἡμῶν ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, διότι μόνον εἰς τὴν γνώμην καὶ τὴν κρίσιν αὐτοῦ τοῦ λαοῦ περιορίζομεν πλέον τὴν ἐμπιστοσύνην ἡμῶν, ὅπως τὰ πράγματα περιῆλθον. Καὶ τί παράξενον, ἐὰν ἀπὸ αὔριον δὲν πλημμυρήσῃ τὸ γραφεῖον τοῦ Προεδρείου τῆς Βουλῆς ἀπὸ τηλεγραφήματα ἀπὸ διαφόρους πόλεις; Τί παράξενον, ἐὰν δὲν ἀναγινώσκωμεν μεθαύριον τηλεγραφήματα: «πρὸς Θεοῦ, ἄρατε τὴν ἀναγ«καστικὴν κυκλοφορίαν, σπεύσατε νὰ ψηφίσητε τὸ δάνειο!» Δὲν εἶναι ἡ τακτικὴ, τὴν ὁποίαν οὗτοι πάντοτε μετῆλθον; Ἐλησμονήσατε οὐχὶ τὰ τηλεγραφήματα καὶ τὰ συγχαρητήρια, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐξέγερσιν, τὴν ὁποίαν προεκάλεσαν διὰ τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης; Ἀλλ’ ἐλησμονήσατε τὸ τηλεγράφημα τοῦ δημάρχου Ἀετοῦ, ἐλησμονήσατε τὸ τηλεγράφημα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Λαρίσης, δι’ ὧν ἀνήγγελλον, ὅτι ὁ λαὸς πανηγυρίζει καὶ διασκεδάζει, διότι κατέβη εἰς τὸν νοῦν τοῦ Ὑπουργείου ἡ ἰδέα νὰ ἐπιβάλῃ φόρον ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ οἴνου! Καὶ ἤρξαντο ἀπὸ τῆς σήμερον τὰ τηλεγραφήματα! Καὶ σᾶς ἀνέγνω ἐσπευσμένως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς χθὲς τηλεγράφημα ἐκ Κερκύρας, αὔριον δὲ θέλετε ἔχει ἄλλα, καὶ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας; ἄλλα, διότι αἱ ἐγκύκλιοι τοῦ Ὑπουργείου ἔσπευσαν νὰ προκαλέσωσιν αὐτὰ ὡς ἐκδηλώσεις τοῦ δημοσίου φρονήματος. Ὁ λαὸς βεβαίως ἐπιθυμεῖ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὡς τὴν ἐπιθυμοῦμεν πάντες ἡμεῖς· ἀλλὰ δὲν ἐπιθυμεῖ τὴν προσωρινὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἄρσιν προσωρινὴν, ἡ ὁποία μετ’ ὀλίγα ἔτη θέλει ἐπιφέρει διαρκῆ ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Καὶ τί ἄλλο παρασκευάζει τὸ Νομοσχέδιον περὶ δανείου, εἰμὴ τοιαύτην οἰκονομικὴν κατάστασιν; Μὴ ἑτοιμάζεσθε λοιπὸν νὰ μᾶς εἴπητε, ὅπως συνειθίζετε πάντοτε, ἐγκαλοῦντες τοὺς ἀντιπάλους σας· μὴ ἑτοιμάζεσθε νὰ εἴπητε, ὅτι, ὅσοι δὲν θέλετε τὸ δάνειον, θέλετε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· διότι ἡμεῖς δὲν θέλομεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, καταρώμεθα αὐτὴν, καὶ δὲν τὴν ἠθέλομεν πρὶν ἢ ἐπιβάλητε ὑμεῖς αὐτήν, διότι προεβλέπομεν τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα ἡ ἐγκατάστασις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἤθελε ἐπαγάγει εἰς τὴν Χώραν. Ὁ λαὸς δὲν θέλει τὸν τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖτε τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· διότι συνωμολογήσατε δάνειον, τοῦ ὁποίου οἱ ἐπαχθεῖς ὅροι θέλουσι μᾶς φέρει εἰς οἰκονομικὴν ἀμηχανίαν· καὶ μετ’ οὐ πολὺ θέλετε κρούσει αὖθις τὰς θύρας, ἵνα εὕρητε νέα χρήματα, ἵνα πληρώσητε τὰ νέα ἐλλείμματά σας, θέλετε ζητήσει νέα δάνεια, καὶ τὰ δάνεια ταῦτα δὲν θέλουσι σᾶς δώσει εἰμὴ πάλιν μετὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἐὰν ἡμεῖς, ἐὰν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἦτον ἀνθ’ ὑμῶν Κυβέρνησις, δὲν ἤθελε ἀφήσει νὰ παρέλθῃ διετὴς χρόνος εἰς μάτην, ἐξαντλουμένων τῶν οἰκονομικῶν πόρων τῆς Χώρας, σπαταλωμένων τῶν ὀλίγων περισσευμάτων, τὰ ὁποῖα εἶχον διασωθῆ ἐν τοῖς ταμείοις ἡμῶν. Ἐὰν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἦτο Κυβέρνησις, δὲν ἤθελε μείνει ἀπὸ τοῦ 1882 ἀμέριμνος, δὲν ἤθελε φροντίσει ν’ ἀσχολῆται μόνον νὰ συλλέγῃ ψήφους, ἵνα δύναται νὰ ζήσῃ, καὶ μάλιστα ἐν χρόνῳ, καθ’ ὃν οὐδεμίαν ἀνάγκην ψήφων εἴχετε, διότι περιηγάγετε εἰς ἀνικανότητα πολυπληθὲς κόμμα πολιτικόν. Ἐὰν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἦτο Κυβέρνησις, ἤθελε φροντίσει νὰ καταστήσῃ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ νὰ παρασκευάσῃ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· οὕτω δὲ, ἂν ὄχι κατὰ τὸ 1883, βεβαίως κατὰ τὸ 1884, ἠθέλετε ἰδεῖ ἐκτελουμένην τὴν ἄρσιν, καὶ ἀπαλλασσόμενον τὸν τόπον ἀπὸ τῆς φαγεδαίνης ταύτης τῆς οἰκονομικῆς. Καὶ τώρα ἀκόμη εἶσθε εἰς καιρὸν νὰ μεταβάλητε οἰκονομικὴν πολιτικὴν, καὶ νὰ ζητήσητε ἄλλον τρόπον, ἵνα φθάσητε μετὰ τινα ἔτη εἰς τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀνακουφίζοντες, τό γε νῦν ἔχον, τὰς συναλλαγὰς ἀπὸ τὸ βάρος αὐτό. Ἀλλ’ ἐπιμένετε εἰς οἰκονομικὴν πολιτικὴν πλημμελῆ, διότι σᾶς καθιστᾷ τὴν οἰκονομικὴν ταύτην πολιτικὴν προσφιλῆ ἡ συναλλαγή. Ἡ συναλλαγὴ εἶναι τὸ μόνον μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου διατηρεῖσθε ἔτι ἐν τῇ Ἀρχῇ. Καὶ σᾶς παρεκωλύσαμεν τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ δανείου; Καὶ πότε εἴπετε εἰς τὴν Βουλὴν, πότε ἐπροτείνατε, ὅτι ἡ σύμβασις αὐτὴ συνωμολογήθη ὑπὸ χρονικὸν ὅριον, καὶ ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ, ἐὰν θέλῃ, νὰ διακόψῃ τὴν Πολιτικὴν συζήτησιν, καὶ ἐπιλάβηται ταύτης, ἵνα ἐκφέρῃ γνώμην καὶ ἐπ’ αὐτῆς; Καὶ πότε εἰς τὴν πρότασιν ταύτην ἡ Ἀντιπολίτευσις σᾶς προέβαλε κωλύματα, σᾶς παρενέβαλε προσκόμματα; Ἀλλὰ διατί ὁμιλεῖτε περὶ ἰσοζυγίου; Τὸ ἰσοζύγιον ἐπετεύχθη, σᾶς τὸ ὑπεσχέθησαν ὅταν εἰσῆγον τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1883, καὶ ὅταν ἠθέλησαν νὰ σᾶς πείσωσι νὰ ψηφίσητε τοὺς ἐπαχθεῖς φόρους, τοὺς ὁποίους ἐψηφίσατε. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν τὸ κατώρθωσαν μόνον διὰ τὸ 1883, τὸ κατώρθωσαν καὶ διὰ τὸ 1882 ἀκόμη! Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1882 ἔχει πλέον ἰσοζύγιον! Καὶ σᾶς τὸ ἀνήγγειλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς χθὲς, λησμονῶν ὅτι πρὸ πέντε ἡμερῶν σᾶς ἔλεγεν ὅτι ἔχει ἀκόμη ἔλλειμμα 3 ἑκατομμυρίων. Ἀλλὰ τριῶν μόνον ἑκατομμυρίων ἔχει ἔλλειμμα ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1882; Πρὸ ἑνὸς μηνὸς φωνάζομεν, καὶ ζητοῦμεν νὰ μᾶς δώσητε σημείωσιν τῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα εἰσεπράξατε κατὰ τὸ 1882 ἐντὸς τῆς χρήσεως αὐτοῦ, διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν εἰσεπράξατε ἔσοδα περισσότερα τῶν προϋπολογισθέντων· διότι, ἄλλως, κατὰ τί συνετελέσατε εἰς τὴν μείωσιν τοῦ ἐλλείμματος τοῦ Προϋπολογισμοῦ; Δὲν θέλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἔχει χρέος ἡ Βουλὴ νὰ ἀπαιτήσῃ καὶ μάθῃ καὶ κατὰ τίνα τρόπον εἰσεπράξατε αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγετε ὅτι εἰσεπράξατε· ἐὰν τὰ εἰσεπράξατε, ἐξακολουθοῦντες καὶ ὠθοῦντες τὴν εἴσπραξιν πάντων τῶν ὀφειλομένων εἰς τὸ Δημόσιον, ἢ ἐὰν ἐγκατελείψατε τὰς ἄλλας χρήσεις, ἵνα δυνηθῆτε νὰ ὑφαρπάσητε ὅλα τ’ ἀποταμιεύματα, τὰ ὁποῖα εἶχεν ὁ λαὸς εἰς ὄφελος τοῦ 1882. Καὶ περὶ αὐτῶν ἐζητήσαμεν πίνακα· ἀλλ’ ἕνα μῆνα ζητοῦμεν πίνακα τῶν ἐσόδων τοῦ 1880, τὰ ὁποῖα εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ πρῶτον μετὰ τὸ κλείσιμον τῆς χρήσεως αὐτοῦ ἔτος, καὶ τῶν ἐσόδων τοῦ 1881, τὰ ὁποῖα εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ πρῶτον μετὰ τὸ κλείσιμον καὶ τῆς χρήσεως ταύτης ἔτος, καὶ μόλις σήμερον ἠκούσαμεν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μᾶς εἴπῃ ὅτι κατώρθωσε τέλος πάντων νὰ μᾶς εἰσαγάγῃ τοὺς πίνακας τούτους. Καὶ ὅταν μᾶς προβάλητε τὴν φειδὼ τοῦ δημοσίου χρήματος καὶ τὴν αὐστηρὰν οἰκονομίαν, τὴν ὁποίαν μετήλθετε ἐκτελοῦντες τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1882, καὶ διὰ τῆς ὁποίας κατωρθώσατε νὰ δαπανήσητε ὀλιγώτερα τῶν προϋπολογισθέντων κατὰ 7 ἑκαττομμύρια ἢ κατὰ 10, ἀφ’ ὅσα προϋπελογίσατε, σᾶς ἐζητήσαμεν νὰ μᾶς δώσητε πίνακα τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ἐπραγματοποιήσατε ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1882. Ἀλλὰ καὶ τὸν πίνακα τοῦτον ἕνα μῆνα ζητοῦμεν, διὰ νὰ ἐξακριβώσωμεν τὰ πράγματα, διὰ νὰ σᾶς κρίνωμεν, διὰ νὰ πείσωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς ἂν πράγματι μετήλθετε οἰκονομίας εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἢ αὐθαιρέτως καὶ αὐταρχικῶς, ἐναντίον τῆς γνώμης τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ Κοινοβουλίου, ἵνα μὴ εἴπω δι’ ἀπάτης πρὸς τὸ Κοινοβούλιον, ἐγκατελείψατε ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ἀναγεγραμμένας ὑπὸ τοῦ Κοινοβουλίου ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἵνα ἀποφύγητε τὰς πρὸς πλήρωσιν αὐτῶν προϋπολογισθείσας διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ δαπάνας. Ἀλλ’ ἔχετε τέλος πάντων ἰσοζύγιον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1882; Ἐὰν ἔχητε ἰσοζύγιον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1882, θέλετε ἔχει βεβαίως καὶ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1883. Τὸ ἔτος 1882 δὲν ἀπέφερεν ἀληθῶς προσόδους ἐκ τῶν νέων φόρων, τοὺς ὁποίους ἐψηφίσατε· ἀλλὰ τοῦτο δὲν σᾶς παρακωλύει νὰ ἔχητε ἰσοζύγιον. Ἀφοῦ λοιπὸν κατὰ τὸ 1882 δὲν ἔχετε ἔλλειμμα, ἀλλ’ ἰσοζύγιον, ἀφοῦ καὶ κατὰ τὸ 1883 ἔχετε ἰσοζύγιον, ἴσως ἔπρεπε νὰ ἔχητε καὶ περίσσευμα κατὰ τὸ 1883 διὰ τὴν φυσικὴν πρόοδον τοῦ τόπου καὶ τὴν ἐκ ταύτης φυσικὴν αὔξησιν τῶν εἰσπράξεων. Ἀλλ’ ἔστω· ἀφοῦ ἔχετε ἰσοζύγιον κατὰ τὸ 1882, καὶ ἰσοζύγιον κατὰ τὸ 1883, τί ἐγένοντο τὰ 25,000,000, τὰ ὁποῖα παρελάβετε ἀπὸ τοὺς προκατόχους σας; Τὰ ἔχετε ἄθικτα; Δὲν ἐλάβετε ἀνάγκην αὐτῶν; Ἔχετε ἰσοζύγιον; Δὲν ἔχετε ἔλλειμμα; Ἀλλὰ καὶ ταῦτα κατηναλώσατε, καὶ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας προσέτι δὲν ἀπεδώκατε ὅλας τὰς εἰσπράξεις, τὰς ὁποίας ὠφείλετε νὰ ἀποδώσητε εἰς αὐτό. Καὶ ὅταν ἐδαπανήθησαν τὰ 25,000,000, ὅταν δὲν ἀπεδώκατε τὰ χρήματα τὰ ἀποδοτέα εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, ἔχετε ἢ δὲν ἔχετε ἐλλείμματα καὶ κατὰ τὸ 1882, καὶ κατὰ τὸ 1883; Καὶ ἐκλαμβάνετε τοὺς ἀντιπάλους ὡς ἀνθρώπους, τοὺς ὁποίους ἠμπορεῖτε νὰ μεταχειρίζεσθε ὡς νήπια, ἢ ὡς παίγνια ἐσφαλμένων πληροφοριῶν καὶ μὴ ἀκριβῶν διαδόσεων; Μεγάλην ἔχουσιν εὐκολίαν νὰ μεταχειρίζωνται κατὰ βούλησιν τὰς λέξεις, καὶ νὰ ἀποδίδωσιν οἵαν ἂν βούλωνται σημασίαν εἰς ἑκάστην αὐτῶν. Διὰ τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς ἡ λέξις ἰσοζύγιον ἔχει τὴν αὐτὴν ἔννοιαν μὲ τὴν λέξιν ἔλλειμμα, ἡ ἡμέρα ἔχει τὴν αὐτὴν σημασίαν μὲ τὴν νύκτα, ἡ ἀλήθεια δὲν διαφέρει τοῦ ψεύδους, τὸ 1, εἶναι καὶ 5 καὶ 10 καὶ 20. Ἀλλ’ ἐνῷ τοιαύτη σύγχυσις ἐννοιῶν, ἐνῷ τοιαύτη παραμόρφωσις τῆς ἀληθείας, ἐνῷ τοιαύτη ἀλλοίωσις πραγμάτων ἀποκαλύπτεται ἐν τῇ διοικήσει, καὶ ἐν πάσῃ τῇ ἄλλῃ πορείᾳ ὑμῶν, ἔχετε τὸ θάῤῥος νὰ προσπαθῆτε νὰ περικαλύπτετε αὐτὴν, νὰ σκεπάσητε αὐτήν; Πῶς τολμᾶτε νὰ περικαλύψητε τὴν ἀλήθειαν καὶ τῶν ἀριθμῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀνώτεροι παντός, καὶ τῶν ὁποίων ἡ δύναμις ὑπέρκειται, παρακαθημένη μετ’ αὐτῆς τῆς ἀληθείας; Τάχα δὲν δύνασθε νὰ ἐννοήσητε τὸν Προϋπολογισμόν; Τάχα δὲν ἐννοεῖτε τὰς ἐννοίας τῶν ὅρων, τοὺς ὁποίους μεταχειρίζεσθε; Καὶ μᾶς λέγετε μικρολόγους, διότι σᾶς ἀπασχολοῦμεν μὲ αὐτὰ τὰ μικρὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα θεωρεῖτε ἀνάξια προσοχῆς; Καὶ μᾶς προκαλεῖτε νὰ ἐγκύψωμεν εἰς τὴν ἔρευναν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, καὶ εἰς τὴν ἀποκάλυψιν τῆς δόξης τοῦ Δερβὲν Καραλῆ, καὶ τῆς ἐκστρατείας τῆς Ἀλεξανδρείας! Ἠναγκάσθην νὰ μνημονεύσω τῶν φορολογικῶν νόμων τοῦ παρελθόντος ἔτους· ἀλλὰ μνημονεύων αὐτῶν, ἐνεθυμήθην ἄλλων παραδόξων, τὰ ὁποῖα χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐλέχθησαν, καὶ τὰ ὁποῖα ὀφείλω νὰ μὴ ἀφήσω κεκαλυμμένα ἀπὸ τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν. Ἔχω μάλιστα καθῆκον νὰ ἐλέγξω καὶ τὰ παράδοξα ταῦτα, διότι καὶ ταῦτα δύνανται νὰ συντελέσωσιν εἰς ἀποπλάνησιν τῆς γνώμης τοῦ Κοινοβουλίου. Μετέβησαν ἀληθῶς ἐν Γαλλίᾳ ἀπὸ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν φωσφόρων, τὸν ὁποῖον ἐψήφισαν κατὰ τὸ 1871, εἰς τὸ μονοπώλιον τῶν φωσφόρων, τοῦ ὁποίου ἡ ἰσχὺς ἄρχεται ἀπὸ τὸ ἐρχόμενον ἔτος. Ἀλλὰ διατί μετέβησαν; διότι εἶδον, ὅτι ὁ φόρος ἐπὶ τῶν φωσφόρων εἶναι φόρος μὴ δυνάμενος νὰ ἐφαρμοσθῇ, ἦτο φόρος προσκόπτων εἰς πᾶν βῆμα ἐκτελέσεως, ἦτο φόρος, τοῦ ὁποίου ἡ λειτουργία ἀπέβαινε καταθλιπτικὴ καὶ εἰς τὴν βιομηχανίαν καὶ εἰς τὴν κατανάλωσιν. Καὶ αὐτὸ ἐπικαλεῖσθε, διὰ νὰ δικαιολογήσητε τὴν ἀτέλειαν τοῦ Νόμου περὶ φόρου τοῦ καπνοῦ; Σκοπεύετε καὶ σεῖς ἀπὸ τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ νὰ μεταβῆτε εἰς τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ; Καὶ δὲν ἔχετε τὸ θάῤῥος νὰ μᾶς τὸ εἴπητε ἀπὸ τοῦδε; Προσπαθεῖτε νὰ μᾶς παρασκευάσητε, καὶ διστάζετε νὰ εἴπητε τὴν γνώμην σας, καθ’ ὃ ἔχετε καθῆκον, πρὸς τὴν Βουλήν; Μέγιστα ἐπηνέγκετε ἐπὶ τῆς παραγωγῆς τοῦ καπνοῦ βάρη. Ἐρωτήσατε τὴν Τριχωνίαν, ἵνα μάθητε ὅτι ὑπάρχουσιν ἐναποτεταμιευμέναι 7,800,000 ὀκάδες καπνοῦ ἄνευ ἀγοραστῶν, διότι κατεπιέσατε τὴν ἐμπορείαν τοῦ καπνοῦ. Καὶ ὄχι μόνον τὴν μεγάλην, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν λιανικὴν πώλησιν τοῦ καπνοῦ, διότι ἀφηρέσατε τὴν ἐργασίαν ἀπὸ τὰς διαφόρους ἄλλας τάξεις, αἱ ὁποῖαι ἀσχολοῦνται ὑπηρετοῦσαι τὴν ἐμπορείαν τοῦ καπνοῦ. Ἀλλ’ ἂν τοὐλάχιστον κατεφεύγετε εἰς τὸ μονοπώλιον, ἠθέλετε διδαχθῆ νὰ μὴ παραλείψητε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἐδιδάχθητε νὰ παραλείπητε, ὅταν ἐπεσπεύδετε τὴν ψήφισιν τοῦ Νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον νῦν λειτουργεῖ ὡς νόμος τοῦ Κράτους. Ἔχει μονοπώλιον καπνοῦ ἡ Γαλλία, ἀλλ’ αἱ τιμαὶ τοῦ καπνοῦ, ὁ ὁποῖος ἐκτίθεται εἰς πώλησιν, ποικίλλουσιν ἐπὶ τοσοῦτον, ὅσον ποικίλαι κατ’ εὐπορίαν εἰσὶν αἱ τάξεις τῆς Γαλλικῆς κοινωνίας. Ἔχετε ἐκεῖ καπνὸν δι’ εὐπόρους, εὑρίσκετε καπνὸν καὶ διὰ μὴ εὐπόρους, καὶ ὁ πτωχὸς στρατιώτης εὑρίσκει τὸν tabac de cantine νὰ ἀγοράσῃ μὲ δύω σόλδια, καὶ νὰ δυνηθῇ νὰ καπνίσῃ μίαν ἑβδομάδα ὁλόκληρον, ἐνῷ ἐν Ἑλλάδι καὶ ὁ εὔπορος καὶ ὁ μὴ εὔπορος ὀφείλει νὰ πληρώσῃ τρεῖς δραχμὰς τὸν φόρον ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ, 50 λεπτὰ δικαίωμα κοπῆς, καὶ τὰς ταινίας τοῦ χαρτοσήμου, καὶ θέλει πληρώσει διὰ τὸν καπνὸν ἀκριβώτερον κατὰ 4 καὶ πλέον δραχμὰς ἀπὸ ὅσον ἐπλήρονε, καὶ ὁ δυστυχὴς στρατιώτης, ὁ ὁποῖος λαμβάνει 14 λεπτὰ τὴν ἡμέραν, ἢ πρέπει νὰ παύσῃ νὰ καπνίζῃ, ἢ πρέπει καὶ αὐτὸς νὰ ὑποβληθῇ εἰς ἀγορὰν τοσοῦτον βαρυτίμου καπνοῦ. Ἀλλὰ μᾶς ἔδωκαν τὴν παραμυθίαν, ὅτι τὰ ἔξοδα τῆς βεβαιώσεως τοῦ καπνοῦ καλύπτει τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἰσπράττουσιν ὡς δικαίωμα κοπῆς τοῦ καπνοῦ. Φαντασθῆτε Κράτος, τὸ ὁποῖον προκηρύσσει, ὅτι λαμβάνει ὡς δικαίωμα κοπῆς καπνοῦ 50 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, ἐνῷ δὲν δαπανᾷ 50 λεπτὰ πρὸς τοῦτο, ἀλλὰ πολὺ ὀλιγώτερον, καὶ μένουσιν ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου τόσα, ὥστε νὰ καλύψῃ διὰ τοῦ ὑπολοίπου τὰ ἔξοδα τῆς βεβαιώσεως τοῦ φόρου. Βλέπετε, ὅτι κατὰ τὸν νόμον τοῦτον καὶ αἱ Κυβερνήσεις μετέρχονται τὰ ἔργα τῶν χρηματιστῶν, μὲ μόνην τὴν διαφοράν, ὅτι δὲν ζητοῦσι τόσον ὑπέρογκον apport, ὅσον ἐζήτησεν ὁ κ. Σκουλούδης διὰ τὴν Κωπαΐδα. (Εὖγε ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Καὶ μᾶς ἐπέδειξαν ἄλλο προτέρημα ἄλλου φορολογικοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον πέρυσιν εἰσήγαγον καὶ ἐψήφισαν, τὸ προτέρημα τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ σιγαροχάρτου, ὅτι αὐτὸς εἰσπράττεται ἄνευ ἐξόδων βεβαιώσεως. Καὶ ἐλησμόνησαν ὅτι ὁ ἀγοραστὴς τοῦ σιγαροχάρτου εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ πληρώσῃ πέντε λεπτὰ περισσότερον ἀπὸ τὴν ἀξίαν τοῦ φυλλαδίου εἰς τὸν ἔμπορον, ὅστις τὰ πωλεῖ. Καὶ τίς πληρώνει τὰ ἔξοδα λοιπὸν τῆς βεβαιώσεως τοῦ φόρου, εἰμὴ ὁ καταναλωτής; Καὶ ἐὰν δὲν τὰ πληρόνῃ τὸ Δημόσιον, δὲν πληρόνει ὁ λαὸς μεγαλείτερον ποσὸν ἀπὸ τὸ ποσὸν τοῦ φόρου, τὸν ὁποῖον ὁ νόμος ἐπιβάλλει εἰς αὐτόν; Ἀλλ’ ὡς ἄξιον θαυμασμοῦ ἰδίως προέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὰ μέτρα αὑτοῦ περὶ ἐνισχύσεως τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας καὶ περὶ κατασκευῆς ὁδῶν καὶ γεφυρῶν. Σᾶς εἶπεν, ὅτι ηὐλόγησεν ὁ Θεὸς, καὶ ἐπῆλθεν εἰς αὐτὸν ἡ ἰδέα νὰ μετακαλέσῃ ἐξ Εὐρώπης μηχανικοὺς, εἰς οὓς ἀνέθηκε τὰς μελέτας 76 ὁδῶν· ὅτι ἕως τώρα ἐμελετήθησαν μία ἢ δύω ὁδοὶ, μία ἢ δύω σιδηροδρομικαὶ γραμμαί· ὅτι ἀσχολεῖται νὰ τελειώσῃ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ πέρας τῶν μελετῶν ὅλων τούτων τῶν ὁδῶν, καὶ ὅτι πρόκειται νὰ παραχωρήσῃ εἰς ἐργολαβίαν μεγάλα τμήματα ἀντὶ 4 ἑκατομμυρίων, διὰ νὰ μάθωσιν αἱ ἑταιρίαι ἐν Εὐρώπῃ, καὶ ἔλθωσι νὰ ἀναλάβωσι τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν τούτων. Σᾶς εἶπεν ὅτι ἔχομεν 20,000,000, ὅτι θέλει εἰσπράξει εἰς πέντε ἔτη ἄλλα 20,000,000 τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, καὶ ὅτι δὲν λείπουσιν, εἰμὴ 20 ἑκατομμύρια ἀκόμη, διὰ νὰ κατασκευάσωμεν ὅλας τὰς ὁδοὺς, ὁ δὲ λαὸς θέλει φιλοτιμηθῆ νὰ τὰ δώσῃ. Ἡ μετάκλησις μηχανικῶν ἐξ Εὐρώπης πρὸς κατασκευὴν τῶν ὁδῶν τοῦ Κράτους ἦτον ἀνάγκη, ἥτις εἶχε προσπέσει εἰς τὰς αἰσθήσεις οὐχὶ μόνον τῶν Κυβερνώντων τὴν χώραν, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν τῶν ἁπλῶν ἰδιωτῶν. Ἐβάδιζον οὗτοι τὰς ὁδοὺς τὰς κατασκευασθείσας καὶ διεγίγνωσκον καὶ αὐτοὶ οἱ ἁπλοῖ ἰδιῶται, οἱ ἄμοιροι πάσης ἐπιστήμης, ὅτι πλημμελῶς εἶχε γείνει ἡ διαχάραξις αὐτῶν, ὅτι ἀτελῶς εἶχεν ἐπιτελεσθῆ ἡ κατασκευὴ αὐτῶν. Καὶ ὁ προκάτοχος Πρωθυπουργὸς, μόλις ἐπέρανε τὸ ἐξωτερικὸν ζήτημα, ἀπετάθη καὶ ἐζήτησεν ἐξ Εὐρώπης μηχανικοὺς, καὶ ἐγὼ αὐτὸς, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ὅταν κατὰ τὸ 1880 ἐσυζητοῦμεν πίστωσιν, ἡ ὁποία μᾶς εἶχε ζητηθῆ διὰ τὰς μελέτας τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἐξ Ἀθηνῶν εἰς Λαμίαν καὶ Λάρισαν, συνεβούλευσα τοὺς τότε Κυβερνῶντας νὰ σπεύσωσι νὰ μετεκαλέσωσι μηχανικοὺς ἐξ Εὐρώπης, διὰ νὰ ἔχωμεν περισσοτέραν πεποίθησιν καὶ εἰς τὴν χάραξιν καὶ εἰς τὸν τρόπον τῆς κατασκευῆς τῶν ὁδῶν τῆς χώρας. Ἀλλ’ οὔτε ὁ προκάτοχος τοῦ πρωθυπουργοῦ, οὔτε ἐγὼ, ὅταν συνεβούλευον, οὔτε ἴσως κανεὶς ἐκ τῶν ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ἐμελέτησαν τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας, διενοήθη, ὅτι ἤθελεν ἐπέλθει εἰς τὸν νοῦν τῆς ἐνεστώσης Κυβερνήσεως τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον μετέρχεται πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ὁδοποιΐας τοῦ τόπου. Τίς ἠδύνατο νὰ διανοηθῇ, ὅτι ἤθελον τεθῆ ὑπὸ μελέτην συγχρόνως 76 ἐθνικαὶ ὁδοὶ, αἵτινες ἀποτελοῦσι 4,000 καί τινας ἑκατοστύας χιλιομέτρων; Τίς ἐπίστευεν, ὅτι ἤθελεν ἐπέλθει εἰς τὴν κεφαλήν τινος ἡ ἰδέα, ὅτι αἱ ὁδοὶ αὗται ἠδύναντο ὄχι μόνον νὰ μελετηθῶσιν, ἀλλὰ καὶ ἔναρξις σύγχρονος κατασκευῆς αὐτῶν νὰ γείνῃ, χωρὶς νὰ μελετηθῇ ἓν ὥριμον σχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ ἀσφαλίζῃ τὸν πορισμὸν τῶν χρημάτων, ὧν εἴχομεν ἀνάγκην, καὶ χωρὶς νὰ προσδιορίζηται σύμφωνα μὲ τοὺς ὅρους τοῦ οἰκονομικοῦ τούτου σχεδίου ἡ χρονικὴ διάρκεια, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἠδυνάμεθα νὰ προσδοκῶμεν τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν τούτων! Ἀλλ’ ὅλα συγχρόνως τὰ ἐπιχειροῦμεν, διότι ἐπιχειροῦμεν αὐτὰ διὰ νὰ ἐκπλήξωμεν, νὰ θαμβώσωμεν. Ὀργανόνομεν τὴν τηλεγραφικὴν ὑπηρεσίαν, ὀργανόνομεν τὴν ταχυδρομικὴν, ὀργανόνομεν τὰς φυλακὰς, κατασκευάζομεν 76 ἐθνικὰς ὁδοὺς, σπεύδομεν εἰς ναυτικὰς παρασκευὰς, αἴρομεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Καὶ τί δὲν πράττομεν διὰ τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ κόσμου; Εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ Θεοῦ, λέγει ἡ Γραφὴ, χίλια ἔτη ὡς ἡμέρα μία· ἀλλ’ ἡμεῖς τὴν ἡμέραν τὴν μίαν ζητοῦμεν νὰ διέλθωμεν, ἐκπλήσσοντες τοὺς ἄλλους, ἀμεριμνοῦμεν δὲ ἂν ἐντὸς μιᾶς ἡμέρας ἢ ἐντὸς 1000 ἐτῶν θέλωμεν κατασκευάσει ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπιχειροῦμεν. Καὶ ποῖα 20,000,000 σώζονται ἐκ τοῦ δανείου τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, τὰ ὁποῖα ὑπελόγιζεν ὡς κεφάλαια σωζόμενα πρὸς κατασκευὴν 76 ἐθνικῶν ὁδῶν; Ἡμεῖς γνωρίζομεν, ὅτι μετεκαλέσατε ἐνταῦθα 33 μηχανικοὺς, καὶ ὅτι δαπανᾶτε κατ’ ἔτος πρὸς μισθοδοσίαν αὐτῶν 402,304 δραχμῶν. Ἡμεῖς γνωρίζομεν, ὅτι διὰ τὰς μελέτας μιᾶς ἢ δύω ὁδῶν, τὰς ὁποίας μέχρι τοῦδε κατωρθώσατε νὰ περατώσητε, ἐδαπανήσατε 60,000 δραχμάς. Ἡμεῖς ἐγνωρίζομεν, ὅτι ἀπὸ τὸ δάνειον τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἐδαπανήσατε καὶ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῶν Γάλλων μηχανικῶν εἰς δρόμους, τοὺς ὁποίους κατ’ ἐκλογὴν ἐπροτιμήσατε, ποσὸν οὐχὶ εὐκαταφρόνητον. Τί θέλει σᾶς μείνει ἀπὸ τὰ 20,000,000, ἕως οὗ περαιωθῇ ἡ μελέτη τῶν 76 ὁδῶν; Δέχομαι νὰ σᾶς μείνωσι δέκα ἑκατομμύρια, δέχομαι 12 ἑκατομμύρια. Τότε ποῦ εὑρίσκετε τὰ 20, τὰ ὁποῖα ὑπολογίζετε; Ἀλλὰ πλὴν τούτου, ποῦ εὑρίσκετε τὰ ἄλλα 20 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα προσδοκᾶτε ἐντὸς 5 ἐτῶν διὰ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας; Κατὰ τοὺς λογαριασμοὺς, τοὺς ὁποίους μᾶς ὑπεβάλετε κατὰ τὸ 1882, καὶ κατὰ τὴν ὁμολογίαν ὑμῶν ἀπὸ τοῦ βήματος, μόλις ἐπαρκοῦσιν εἰς τὴν συντήρησιν τῶν κατασκευασθεισῶν ὁδῶν αἱ πρόσοδοι αὐτοῦ. Πῶς λοιπὸν θέλουσι σᾶς περισσεύσει τὰ 20 ἑκατομμύρια ἐντὸς 5 ἐτῶν ἐκ τῶν προσόδων τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Ποῦ δὲ ὑπάρχουσι προσέτι τὰ ἄλλα εἴκοσι, τὰ ὁποῖα ἀφίνετε εἰς τὴν θείαν πρόνοιαν καὶ εἰς τὸν πατριωτισμὸν τῶν Ἑλλήνων; Καὶ θέλετε νὰ σᾶς ἐκλάβωμεν ὡς σπουδαίους; Καὶ θέλετε νὰ πιστεύσωμεν τὰς διαβεβαιώσεις σας; Καὶ ποῖος σᾶς ἔδωκε τὸ δικαίωμα νὰ προτιμήσητε ἐκ τῶν 76 ὁδῶν, ὅσας θέλετε νὰ κατασκευάζητε, τὴν ὁδὸν, φέρ’ εἰπεῖν, τῆς ἐπαρχίας τοῦ κ. Κουμουνδούρου, καὶ νὰ μὴ κατασκευάζητε τὴν ὁδὸν τῆς ἐπαρχίας τοῦ κ. Ρούκη, ἀλλὰ νὰ λέγητε εἰς αὐτὸν νὰ περιμένῃ εἰς τὴν ἐπερχομένην γενεὰν, ὅταν συμπληρωθῇ ἡ ἀρτηριακὴ συγκοινωνία; Καὶ μᾶς ἔδωκεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς τὸ ἄγγελμα, ὅτι ἐκτὸς τῶν 33 μηχανικῶν, τοὺς ὁποίους ἔχει ἐν ὑπηρεσίᾳ, ὅτι μετεκάλεσε καὶ ἑτέρους 20 ἐξ Ἑλβετίας, ὥστε αἱ μελέται νὰ περαιωθῶσιν ἐντὸς βραχέος χρόνου, ἵνα ἀρχίσῃ τὸ ἔργον τῆς κατασκευῆς. Καὶ μᾶς ἔδωκε καὶ μίαν ἀσφάλειαν ὅτι δὲν θέλει ἐκλέγει ἡ Κυβέρνησις τὰς προτιμητέας ὁδοὺς, ἀλλὰ μετεβίβασε τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τοὺς μηχανικούς. Αὐτοὶ θέλουσιν ἐκλέγει ποίαν ὁδὸν θέλουσι κατασκευάσει! Καὶ μᾶς θεωροῦσι Κοινοβούλιον Ἑλληνικὸν, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχῃ γνώμην ἐπὶ τῶν πραγμάτων, ἀφοῦ ἀφαιροῦσιν ἀπὸ ἡμᾶς καὶ τὰ ἁπλούστερα τῶν δικαιωμάτων μας. Ἐζητοῦμεν νὰ μετακληθῶσι μηχανικοὶ ἐξ Εὐρώπης, ἀλλ’ ἐζητοῦμεν συγχρόνως νὰ προσδιορίσωμεν τὴν δαπάνην πρὸς κατασκευὴν τῶν ὁδῶν, καὶ τὸ χρονικὸν διάστημα τῆς κατασκευῆς. Ἐζητοῦμεν ν’ ἀνεύρωμεν πόσας ὁδοὺς καὶ ποίας ὁδοὺς ἠθέλομεν προτιμήσει κατὰ τὸ διάστημα τῆς περιόδου, τὸ ὁποῖον ἤθελε προσδιορισθῆ διὰ τοῦ οἰκονομικοῦ σχεδίου. Δὲν ἐζητοῦμεν τὴν κατασκευὴν ὁδῶν πρὸς πορισμὸν ψήφων· ἐζητοῦμεν ξένους μηχανικοὺς διὰ νὰ ἤμεθα πεπεισμένοι, ὅτι ἡ χάραξις τῶν ὁδῶν θέλει γείνει κατὰ τοὺς κανόνας τῆς τέχνης, καὶ ὄχι διὰ νὰ συστήσωμεν συνεταιρισμὸν μεταξὺ ἐργολάβων καὶ κομματαρχῶν, καὶ διὰ νὰ παράσχωμεν χρηματικὰς εὐκολίας εἰς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους τὰ κομματικὰ συμφέροντα ὑπαγορεύουσι νὰ προστατεύσωσι. Κύριοι, ἀληθῶς πολλὰ εἶπον, ἀλλὰ δὲν πταίω ἐγώ. Σᾶς εἶπον πολλὰ, διότι πολλὰ εἶπε περὶ ὅσων ἐπραγματεύθη ἤδη καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁ ὁποῖος χθὲς ἠσχολήθη νὰ σᾶς εἴπῃ πολλὰ περὶ ὅλων αὐτῶν, διότι ἐπεθύμει νὰ σᾶς εἴπῃ ὀλίγα περὶ ἐκείνου τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀπησχόλησε περισσότερον ἀπ’ ὅλα τ’ ἄλλα. Σᾶς εἶπε πολλὰ περὶ τῶν ἄλλων, διὰ νὰ σᾶς εἴπῃ ὀλίγα περὶ τῆς Κωπαΐδος. Ἠναγκάσθην καὶ ἐγὼ νὰ σᾶς εἴπω πολλά. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ σᾶς ὑποσχεθῶ, ὅτι θέλω κ’ ἐγὼ σᾶς εἰπεῖ ὀλίγα διὰ τὴν Ἑταιρίαν τῆς Κωπαΐδος, διότι τὸ θέμα τοῦτο ἀπεῤῥόφησεν ὑπὲρ πᾶν ἄλλο τὴν ὑμετέραν προσοχήν.

§46ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Αὔριον, αὔριον.

§47ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἔχετε νὰ ὁμιλήσητε ἀκόμη πολὺ, κύριε Δηλιγιάννη;

§48Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔχω ἀκόμη νὰ ὁμιλήσω μίαν καὶ ἡμίσσειαν ὥραν.

§49ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Αὔριον (θόρυβος).

§50ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι, ἀπόψε (θόρυβος).

§51ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἴμεθα κουρασμένοι, εἶναι ὀγδόη ἡ ὥρα.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ πλεῖστον τῆς Βουλῆς θέλει νὰ ἐξακολουθήσῃ.

§53ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἶναι ἔλλειψις τῆς ἀπαιτουμένης λεπτότητος νὰ θέλουν νὰ μᾶς ἐξαναγκάσουν (θόρυβος).

§54ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἄν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ζητῇ ἀναψυχὴν ἢ ἀναβολὴν τῆς ὁμιλίας του, οὐδεὶς δύναται νὰ τὸν ἐμποδίσῃ· ἡ Συμπολίτευσις θέλει διακόψει τὴν Συνεδρίασιν· ἀλλ’ ἀφοῦ θέλει νὰ ἐξακολουθήσῃ, ἡ Συμπολίτευσις, ἔχει τὴν ὑπομονὴν ν’ ἀκούσῃ τὸν ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§55Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ, ἀξιότιμε συνάδελφε, δὲν δύναμαι νὰ ἀφήσω τὸ βῆμα, εἰμὴ ὅταν τελειώσω τὸν λόγον μου, ἢ ὅταν λυθῇ ἡ Συνεδρίασις. Ἄν ὅμως δὲν ἤμην ἐπὶ τοῦ βήματος, ὅταν ἐπήρχετο ἡ ὀγδόη ὥρα μ. μ. ἤθελον ἀπέλθει τῆς Βουλῆς, διότι οὐδαμοῦ εἴθισται τὸ Κοινοβούλιον νὰ ἐργάζηται ὑπὲρ τὰς 5 ὥρας (θόρυβος).

§56ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἀφοῦ ἔχετε τὴν ἰδέαν ὅτι πέραν τῆς 8ης δὲν πρέπει νὰ παρατείνωνται αἱ Συνεδριάσεις, ἔχετε τὸ καθῆκον νὰ κατέλθητε τοῦ βήματος, διότι ὑμεῖς εἶσθε ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως (θόρυβος)· ἄλλως, νὰ μένετε σεῖς εἰς τὸ βῆμα, νὰ ὑποδεικνύητε εἰς τοὺς φίλους ν’ ἀπέλθουν, σεῖς δὲ νὰ λέγητε ὅτι θ’ ἐξακολουθήσητε τὴν ὁμιλίαν σας, δι’ ἐμὲ εἶνέ τι ἀκατανόητον.

§57Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅταν εἶμαι ἐπὶ τοῦ βήματος, ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν ν’ ἀκολουθῶ τὴν γνώμην τῆς πλειοψηφίας· ἀλλὰ τοῦτο δὲν μεταβάλλει τὴν γνώμην μου, ὅτι εἰς τὰς 8 ὥρας μ. μ. πρέπει νὰ λύωνται αἱ Συνεδριάσεις. Μόνον ὅταν ὁ κίνδυνος ἀπειλῇ τὸ Κράτος, ἔχομεν τὸ καθῆκον νὰ μένωμεν διαρκῶς.

§58Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ παρεμπίπτοντος. (Ὁ κ. Δηλιγιάννης κατέρχεται ἀπὸ τοῦ βήματος).

§59ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἀπορῶ πῶς ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπιμένει νὰ ἐξακολουθήσωμεν, ἐνῷ αὐτὸς ὡς ἡγέτης κατὰ τὸ 1879 ἀνεχώρει κατὰ τὴν πέμπτην ὥραν (θόρυβος).

§60ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδέποτε.

§61ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὰ πρακτικά. Τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι δὲν ἔχετε τὴν ἀπαιτουμένην ἁβρότητα. Ὁ ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως σᾶς εἶπεν ὅτι ἐκουράσθη, ὅτι ἔχει ἀνάγκην ἀναψυχῆς, διότι θὰ ἀγορεύσῃ ἀκόμη ἐπὶ πολύ.

§62ΦΩΤΗΛΑΣ. Κύριοι, γεννᾶται ζήτημα χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ζήτημα. Ὑμεῖς οἱ φίλοι τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐνῷ δηλοῦτε ὅτι ὁ κ. Δηλιγιάννης ἔχει ἀνάγκην ἀναψυχῆς, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν συζήτησιν ὅτι δὲν δύναται ὡς ἐκ τοῦ καμάτου ν’ ἀντικρούσῃ ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ....

§63ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Δὲν εἴπομεν αὐτό.

§64ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δηλοῖ ὅτι εἶναι ἕτοιμος νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ὁμιλίαν του. Ἡμεῖς οἱ τῆς Συμπολιτεύσεως βουλευταὶ ἔχομεν ἐπιθυμίαν ν’ ἀκούσωμεν τὴν ὁμιλίαν του, σεῖς δὲ δὲν θέλετε νὰ ἀκούσητε τὸν ἀρχηγὸν, τὸν ὁποῖον ἀκολουθεῖτε. Αὐτὸ εἶναι περίεργον! Δύνασθε νὰ δηλώσητε καὶ ὑμεῖς καὶ ὁ ἀρχηγός σας ὅτι ἔχετε ἀνάγκην ἀναψυχῆς, καὶ ἡμεῖς εἴμεθα σύμφωνοι (θόρυβος).

§65ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπορῶ, κύριοι, διὰ τὴν συζήτησιν ταύτην, εἰς ἣν παριστάμεθα ὡς στρεψόδικοι δικολάβοι ἐνώπιον Εἰρηνοδικείου. Δὲν ἐννοῶ δὲ εἰς ποῖον συμπέρασμα θέλετε νὰ καταλήξητε μὲ τὴν τοιαύτην ἐπιμονήν. Θέλετε νὰ παραστήσητε ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἵνα παρατείνῃ τὰς συνεδριάσεις ὅτι ἔχει ἀνάγκην τῆς ἀναβολῆς ταύτης; Ἡ Ἀντιπολίτευσις δύναται, ἂν θέλῃ νὰ παρατείνῃ τὰς συνεδριάσεις, νὰ τὸ πράξῃ ἐπὶ ἑβδομάδας ὁλοκλήρους.

§66ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ δεξιῶν). Αὐτὸ κάμνετε.

§67ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν ἄλλοτε ὅτι εἶναι ὑπὲρ τῶν εὐρέων συζητήσεων. Καὶ ἐνθυμεῖσθε ποίαν κατανάλωσιν χρόνου ἐπέφερεν ἄλλοτε, ὥστε ἠγανάκτησε καὶ ἡ κοινὴ γνώμη. Λοιπὸν δὲν ἐννοῶ τί θέλετε νὰ παραστήσητε; Θέλετε νὰ καυχηθῆτε διὰ τὸν σωματικὸν ὀργανισμόν σας; ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐδῶ τὸ στάδιον τοιούτων ἐπιδείξεων. Θέλετε νὰ παραστήσητε οἱονεὶ παίζοντες, ὅτι ὁ ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος εὑρίσκεται εἰς διαφωνίαν πρὸς τοὺς φίλους του; ἀλλὰ μὲ τοῦτο δὲν λέγετέ τι σπουδαῖον. Ὁ ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος, ἂν δὲν συνοδεύηται μὲ δύναμιν ὑλικήν, συνοδεύεται ὅμως μὲ δύναμιν συναισθήσεως τοῦ καθήκοντός του. Μὴ προκαλῆτε, κύριοι, τοιαῦτα ζητήματα.

§68ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἀφοῦ ὁ κ. Χατζόπουλος ἐδήλωσεν ὅτι...

§69ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Ὁμιλεῖτε ἐξ ὀνόματος τῆς Κυβερνήσεως; (θόρυβος).

§70ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὄχι· διότι δὲν ἔχω τοιαύτην ἐντολήν. Ἀνήκω εἰς τὴν Συμπολίτευσιν, ἀκολουθῶ τὸν κ. Τρικούπην καὶ θὰ τὸν ἀκολουθῶ, καὶ ἂν λάβω ἀφορμὴν δυσαρεσκειῶν ἐπαρχιακῶν θέλω ἀποσυρθῆ εἰς τὸν ἰδιωτικὸν βίον, ὃν εἶχον καὶ πρότερον, διότι δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ζήσω ὡς πολιτευόμενος. Ἐνταῦθα ἤδη ὡς μέλος τῆς Συμπολιτεύσεως ἐκφράζω γνώμην. Ἂν ἐννοῆτε νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, οἱ βουλευταὶ τῆς Συμπολιτεύσεως εἶναι ἕτοιμοι νὰ μείνωσιν· ἂν δηλοῦτε ὅτι ἐκουράσθη, τότε ἡμεῖς διακόπτομεν (θόρυβος καὶ συνδιαλέξεις θορυβώδεις). (Ἐγείρονται πάντες πρὸς ἀναχώρησιν).

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθιστῶ γνωστὸν ὅτι τὴν Δευτέραν, καίτοι εἶναι ἑορτὴ, ἔχομεν συνεδρίασιν. (Λύεται ἡ Συνεδρίασις. Ὥρα 8. 10|60).