1883.11.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 9

τῆς 15 Νοεμβρίου 1883

(Τρίτη)

(Εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ καλλιτέχνης Ἀγαπητὸς ἐφιλοτέχνησε μίαν εἰκόνα παριστῶσαν τὴν Εὐρώπην παραδίδουσαν εἰς τὴν Ἑλλάδα τὴν Θεσσαλίαν, καὶ ἐξαιτεῖται τὴν συνδρομὴν τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. Σταυρόπουλος Βουλευτὴς Κορινθίας, εἰσάγει ἐκ νέου νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔμεινεν ἐκκρεμὲς ἐκ τῆς παρελθούσης Συνόδου, περὶ συνοικισμοῦ ἐν Κορίνθῳ. (Ὅρα Παράρτημα).

§2ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, οὐ μόνον δὲν ἤμην ποτὲ ὑπὲρ τῆς προστασίας τῶν φυγοδίκων, ἀλλ’ ἠμπορῶ καὶ νὰ καυχηθῶ, ὅτι ὡς δημόσιος λειτουργὸς συνέλαβον τόσους πολλοὺς φυγοδίκους, ὅσους οὐδεὶς ἄλλος δημόσιος ὑπάλληλος. Ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται, διὰ νὰ συλληφθῇ εἷς φυγόδικος, νὰ ἐξοντόνεται ὁλόκληρος ἡ οἰκογένειά του καὶ πρὸ πάντων φυγόδικος, ὁ ὁποῖος δὲν κατέστη μάστιξ τοῦ τόπου. Εἰς τὸ Λεοντάριον τῆς Μεγαλοπόλεως τυγχάνει φυγόδικος ἐπιστήμων ἰατρός, ἀλλ’ ὁ ἐκεῖ ἀποσπασματάρχης ὁ Ἀνθυπολοχαγὸς Κατζαούνης μετὰ τοῦ ἀποσπάσματός του βασανίζει ἅπασαν τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἰατροῦ, τὸν πατέρα, ἀδελφοὺς καὶ πάντας τοὺς ἐκεῖ συγγενεῖς του· ἐκτὸς τῆς καταστροφῆς, ἣν ἐπιφέρει εἰς τὴν περιουσίαν των, βασανίζει καὶ αὐτοὺς προσωπικῶς, περιορίζων τὴν προσωπικήν των ἐλευθερίαν. Δὲν ἠξεύρω ἂν ὁ κ. Στεφανόπουλος, μὲ τὸν ὁποῖον ὑπέβαλον τὸ 1880 Νόμον, καὶ ἂν ὁ υἱοθετήσας τότε αὐτὸν κ. Πρωθυπουργὸς ὁ καὶ νῦν, περὶ τῶν στρατιωτικῶν καταλυμάτων ἐνόουν νὰ λειτουργῇ οὕτω πως. Καταθέτω τὸ περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης τηλεγράφημα τὸ πρὸς ἐμὲ, διὰ νὰ σταλῇ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Στρατιωτικῶν. (Ἀναγινώσκεται).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη τηλεγράφημα τῶν ὑπογραμματέων τοῦ Δικαστηρίου τῶν Πρωτοδικῶν τοῦ Μεσολογγίου ζητούντων νὰ συμπεριληφθῶσιν εἰς τὴν αὔξησιν τῶν μισθῶν. Τὸ τηλεγράφημα ἔχει ὡς ἑξῆς· «Σεβαστὴ Βουλὴν Διὰ τοῦ Κυρίου Προέδρου αὐτῆς Ἀθήνας. Οἱ ὑποφαινόμενοι ὑπογραμματεῖς Πρωτοδικείου Μεσολογγίου προσφεύγοντες μέριμναν Βουλῆς ὑπὲρ δικαίου, παρακαλοῦμεν, ἵνα κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ μὴ παραλειφθῶσι δικαστικοὶ Γραμματεῖς καὶ Ὑπογραμματεῖς, οἵτινες καὶ οὗτοι ἀναμφιβόλως ἀνήκουσι χορείαν δικαστικῶν καὶ οἵτινες νυχθημερὸν ἐργαζόμενοι στερούμενοι συνεργοῦσιν εἰς τὴν κανονικὴν λειτουργίαν δικαστικῆς Ἀρχῆς, ν’ αὐξηθῇ καὶ αὐτῶν ἡ μισθοδοσία ὡς καὶ λοιπῶν δικαστικῶν Ἀρχῶν. Εὐπειθέστατοι (Ἕπονται αἱ ὑπογραφαὶ)» Πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶναι ἡ ἐκλογὴ Τρικκάλων. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῆς ἐκλογῆς;

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παραδέχεται ὡς ἔγκυρον τὴν ἐκλογὴν Τρικκάλων, καὶ τὸ Προεδρεῖον ἀνακηρύττει ὡς νόμιμον Βουλευτὴν τὸν κ. Τακιατζήν. (Ἐνταῦθα ὁ κ. Τακιατζὴς προσέρχεται καὶ δίδει τὸν νόμιμον ὅρκον τοῦ Βουλευτοῦ).

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἤδη τὴν συζήτησιν περὶ παραιτήσεως τῶν Ὑπουργῶν. (Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ Ἀντιπρόεδρος κύριος Κόρπας).

§7Γ. ΡΟΥΦΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§8ΣΤΑΪΚΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§9ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐγὼ προτιμῶ αὐτὰς τὰς διαδηλώσεις παρὰ τὰς διαδηλώσεις ἐν Σερβίᾳ τοῦ λαοῦ.

§10Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις ὑπεστήριξα τὴν τάξιν καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς. Ἐὰν σήμερον παρουσιάζωνται λυπηρὰ φαινόμενα, τὰ ὁποῖα βλέπομεν, αἰτία τούτων εἶνε πρὸ πάντων αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις· (ἐπιδοκιμασίαι καὶ ἀποδοκιμασίαι ἐκ τῶν ἀκροατηρίων καὶ θόρυβος ἐν τῇ αἰθούσῃ). Κύριε Πρόεδρε, εἶσθε Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, καὶ πρέπει νὰ τὸ ἐνθυμηθῆτε, δὲν εἶσθε Πρόεδρος οὔτε τῆς πλειοψηφίας οὔτε τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ βλέπετε, ὅτι προσπαθῶ νὰ κάμω ἡσυχίαν, ὅπως σᾶς ἀκούσωσι.

§12Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ θὰ σᾶς εἴπω ποῖα εἶναι τὰ καθήκοντά σας, ἐὰν δὲν τὰ γνωρίζητε.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ γνωρίζω κάλλιστα.

§14Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρέπει ν’ ἀναγνώσητε τὰ ἄρθρα 87, 88, 89 τοῦ Κανονισμοῦ.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν περιμένομεν νὰ μᾶς μάθητε τὰ καθήκοντά μας.

§16Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρέπει ν’ ἀναλάβητε τὴν ἀστυνομίαν τῆς τάξεως τῆς Βουλῆς εἰς τὰς χεῖράς σας, πρέπει ν’ ἀπαλλάξητε τὴν Βουλὴν ἀπὸ τῆς σπείρας, ἥτις περιστοιχίζει αὐτήν· (ἀποδοκιμασίαι καὶ ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Πρέπει νὰ παύσῃ ἡ Βουλὴ ἀπὸ τοῦ νὰ περιστοιχίζεται ἀπὸ μοιράρχους, ἀνθυπομοιράρχους, ἐνωμοτάρχας, κλητῆρας· τὰ παραδείγματα λοιπὸν τὰ δίδομεν ἡμεῖς τῆς ἀταξίας· δὲν πρέπει νὰ παραπονώμεθα κατὰ τῶν ἀκροατηρίων, ὅταν ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ τόπου δεικνύωμεν πρῶτοι τὴν ἀσέβειαν πρὸς τοὺς νόμους καὶ πρὸς τοὺς κανονισμοὺς τοῦ Κράτους. Ὀφείλει λοιπὸν αὔριον τὸ Προεδρεῖον νὰ ἀναλάβῃ εἰς χεῖράς του τὴν τάξιν, καὶ νὰ μὴ ἦναι ὑποτελὲς καὶ δοῦλον πάντοτε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἀναλάβῃ μόνον τὴν ἀστυνομίαν τῆς Βουλῆς, καὶ τὴν τάξιν νὰ τηρήσῃ διὰ τακτικοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐκ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ.

§17ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὁ προλαλήσας κατέληξε πολὺ ὀρθῶς τὸν λόγον, εἰπὼν ὅτι πρέπει νὰ φρουρῆται ἡ Βουλὴ ἐκ στρατιωτῶν ἐκ τῶν σπλάγχνων τοῦ λαοῦ· ἐγὼ θέλω ὅμως ἐξ ἰδιωτῶν· ἐὰν ὁ λαὸς γείνῃ ἀναίσθητος, αὐτὸς εἶναι χειρότερος ἀπὸ ἡμᾶς. Κύριοι, ἂν τὸ ἀκροατήριον μένῃ ἀναίσθητον, καὶ λαμβάνουν χώραν σκηναὶ, τότε ἡ Ἑλλὰς ἔπρεπε νὰ μεταβῇ εἰς τὴν χειροτέραν θέσιν· ἐπειδὴ δὲ ἤδη ἡ Βουλὴ βλέπει τὰς σκηνὰς καὶ δὲν τιμωρεῖται ποῖος θὰ τὴν τιμωρήσῃ; (θόρυβος).

§18ΧΟΪΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε παρακαλῶ νὰ διακόψητε ἐπὶ 5 λεπτὰ τὴν συνεδρίασιν. (Μέγας θόρυβος ἐν τῇ αἰθούσῃ).

§19ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχουσι, κύριοι, πραγματικὰ γεγονότα ἐν τοῖς λεχθεῖσιν, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ σιωπήσῃ. Καὶ πρῶτον ἠθέλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν νὰ συνδέσῃ μετὰ τῆς ἀποχωρήσεως αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ ὑπουργείου τὸ ζήτημα τοῦ ἐλλείμματος ὑπαλλήλου τινὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Περὶ τοῦ ἐλλείμματος τούτου οὐδεὶς ἐγένετό ποτε λόγος ἰδιαιτέρως μεταξὺ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Πατρῶν καὶ ἐμοῦ. Ἐν ὑπουργικῷ δὲ Συμβουλίῳ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐποιήσατο λόγον ὁ Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν καὶ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν· εἶπεν, ὅτι ἀνακαλύπτεται τοιοῦτον ἔλλειμμα καὶ ἠρώτησε τὶ νὰ πράξῃ, καὶ ἐγὼ μὲν τῷ ἀπήντησα νὰ πράξῃ τὸ καθῆκόν του, ὁ δὲ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐντονώτερον ἐμοῦ εἶπεν, ὅτι τοιαῦτα ζητήματα δὲν φέρονται ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, διότι ἕκαστος Ὑπουργὸς ἐν τῷ κλάδῳ, τὸν ὁποῖον διευθύνει, ἔχει ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα νὰ ἐνεργήσῃ τὸ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας καθῆκόν του, εἰς δὲ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον φέρονται τὰ πολιτικὰ ζητήματα Εὐθὺς ὡς ἤκουσα πρὸ μικροῦ τὴν δῆθεν ἀποκάλυψιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Πατρῶν, ἔστειλα εἰς τὸν κ. Ῥάλλην τότε Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἔλθῃ ἐνταῦθα καὶ διαψεύσῃ τὰ λεγόμενα, ἀλλ’ ἀπήντησεν, ὅτι οὐδὲν ἔχει ἐνδιαφέρον εἰς τὰ λεγόμενα.

§20ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶπεν, ὅτι ἀδιαφορεῖ.

§21ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Πετσάλης γνωρίζει τὴν ἀπάντησιν, διότι αὐτὸς τὸν ἐκάλεσεν.

§22ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχει οὐδένα λόγον, οὔτε ἀφορμὴν εἰς ὅσα λέγονται.

§23ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τότε πρῶτον ἤκουσα περὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ὀλίγας δ’ ἡμέρας πρὸ τῆς ἀποχωρήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Πατρῶν ἀπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὅτε πάλιν ἔφερε τὸν λόγον ἐντὸς τοῦ Ὑπουργείου, ἀλλὰ μᾶλλον πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν, ἤκουσα ὁμιλίαν, ἧς δὲν μετέσχον καὶ καθ’ ἣν, νομίζω, ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ὑπεστήριζε τὰ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα καὶ κατὰ τὴν πρώτην περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Οὐδέποτε ἄλλοτε μεταξὺ τοῦ κ. ἐκ Πατρῶν Βουλευτοῦ καὶ ἐμοῦ ὑπῆρξεν εἴτε ἄμεσος εἴτε ἔμμεσος περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης συνεννόησις. Ὅσον δὲ δι’ αὐτὰ τὰ γεγονότα, τὰ ἀναγόμενα εἰς τὸν ὑπάλληλον ἐκεῖνον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, συνετάχθη ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν σημείωσις περὶ αὐτῶν, καὶ ἐν αὐτῇ εὑρίσκω ὅτι, ἀφοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν εὗρεν ὅτι ὑπῆρχεν ἔλλειμμα, ἀνέφερε τοῦτο πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ συνάμα ἀνέφερε καὶ περὶ τῆς ἀνάγκης, ὅπως διορισθῇ Ἐπιτροπὴ, ἵνα ἐπεξεργασθῇ ἐκ νέου τὴν ἐξέλεγξιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐκτελέσει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν· τὸ δὲ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἔδωσε τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐζητοῦντο. Κατόπιν δὲ τῆς νεωτέρας ταύτης ἐξελέγξεως, κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἀποχωρήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Πατρῶν ἐκ τοῦ Ὑπουργείου, ἔστειλεν οὗτος ἔγγραφον πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν δηλοῦν, ὅτι τὸ ἔλλειμμα ἦτο πραγματικόν· τὸ δὲ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἀφοῦ ἐζήτησε τὴν γνώμην τῶν ἁρμοδίων, θεωρῆσαν, ὅτι διοικητικὸς καταλογισμὸς δὲν ἠδύνατο νὰ ἐκτελεσθῇ διοικητικῶς, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ προέρχηται ἀπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, παρέπεμψε τὸν φάκελλον εἰς τὸ Ἐλεγκὸν Συνέδριον. Καὶ ἐπειδὴ ἐβράδυνε τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον νὰ ἐκδώσῃ τὴν ἀπόφασίν του, ὑπέμνησα αὐτῷ ἐν μηνὶ Ὀκτωβρίου τὴν ἀνάγκην, ὅπως ἐκδώσῃ ταχέως τὴν ἀπόφασίν του. Διὰ τῆς ἐκδοθείσης δὲ ἤδη ἀποφάσεως τοῦ Συνεδρίου καταλογίζεται τῷ ὑπαλλήλῳ ἐκείνῳ ἔλλειμμα 68,967 δραχμῶν, χαρακτηρίζονται δὲ ὡς ἀδικαιολόγητοι δαπάναι 67,519. Κατόπιν δὲ τῆς ἀνακοινώσεως ταύτης τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν διέταξε τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως. Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ τις ἀνευρίσκων τι ἐν τούτοις τὸ δυνάμενον νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τῆς παραιτήσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§24ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατηρεῖται ἀκόμη ὁ ὑπάλληλος οὗτος;

§25ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι. Ἂν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν, Ὑπουργὸς ὢν, ἐνόμιζεν ὅτι ὑπῆρχεν ἀφορμὴ πρὸς ποινικὴν καταδίωξιν, ἠδύνατο νὰ καταγγείλῃ τὸ πρᾶγμα πρὸς τὴν εἰσαγγελίαν καὶ ἠδύνατο καὶ ἀποχωρῶν ἔτι, ὅπως ἀπέστειλεν ἔγγραφον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ καταθέσῃ μήνυσιν εἰς τὴν εἰσαγγελίαν, καὶ, ἂν τοιαῦτα ἐφρόνει, καθῆκόν του ἦτο νὰ πράξῃ τοῦτο, ὄχι μόνον ὡς Ὑπουργὸς, ἀλλ’ ὡς καὶ πᾶς πολίτης λαμβάνων γνῶσιν ἐγκληματικῆς πράξεως. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν δὲν ἐθεώρησε πρέπον νὰ πράξῃ τοῦτο, οὐδ’ εἶμαι ἐγὼ εἰς θέσιν νὰ εἴπω ἐὰν ἔπρεπε νὰ πράξῃ τοῦτο, διότι δὲν ἐμελέτησα τὴν ὑπόθεσιν ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην.

§26ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κατηγγέλθη αὐτὸς ὁ ὑπάλληλος;

§27ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἠδύνατο νὰ πράξῃ τοῦτο· ὑποθέτω ὅμως ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν, ἂν ὑπῆρχε πρὸς τοῦτο ἀφορμὴ, ἦτο κάλλιον παντὸς ἄλλου εἰς θέσιν νὰ γινώσκῃ αὐτὴν, ὡς μελετήσας τὴν ὑπόθεσιν, καὶ θὰ προέβαινεν εἰς τὴν καταγγελίαν ὅτε ἦτον Ὑπουργός. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν εἶπε κατόπιν, ὅτι τὰ αἴτια τῆς ἀποχωρήσεώς του συνεδέοντο καὶ πρὸς τὴν Σχολὴν τῶν δοκίμων. Ὡς πρὸς τὴν Σχολὴν τῶν δοκίμων, ὅπως καὶ ὡς πρὸς τὴν Διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἐν γένει, εἶναι ἀληθές, ὅτι βαθμηδὸν ἤλθομεν εἰς πλήρη διαφωνίαν πρὸς τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, διαφωνίαν, οὐχὶ ἐκφρασθεῖσαν ποτὲ παρ’ αὐτοῦ· διότι οὐδέποτε καὶ εἶπεν, ὅτι εἶχεν ἐναντίαν τῆς ἐμῆς γνώμην, ἀλλὰ παρετήρουν, ὅτι τὸ σύστημα ἐκεῖνο τῶν ἰδεῶν, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἐθεώρουν ὡς τὸ μόνον ὠφέλιμον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν, δὲν ἐπραγματοποιεῖτο. Ἀπηύθυνα παρατηρήσεις πρὸς τὸν τότε συνάδελφον καὶ περὶ τῆς Σχολῆς, ὅτι ἦτο ἀπόλυτος ἀνάγκη, ἐὰν πρόκηται νὰ παρασκευασθῶμεν ναυτικῶς, νὰ ψηφισθῇ ὁ Νόμος περὶ Σχολῆς. Ἐπέμενον καὶ κατὰ τὴν πρώτην Σύνοδον καὶ κατὰ τὴν δευτέραν, εἶδον ὅμως ὅτι δὲν ἐπετύγχανον τοῦ σκοποῦ. Ἐπίσης καὶ ἐπὶ ἄλλων πολλῶν. Περὶ τούτων δὲ ἁπάντων ἐξηγούμην μετὰ τοῦ κυρίου Ράλλη, τότε Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης· τῷ ἀνέφερον τὴν δυσχέρειαν, ἐν ᾗ εὑρισκόμην, συμπεραίνων, ὅτι ἐκ τῶν σκέψεων τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν καὶ τοῦ τρόπου τοῦ ἐργάζεσθαι αὐτοῦ, ἔβλεπον, ὅτι ἦτο ἀδύνατον, ἐνόσῳ ἦτο Ὑπουργὸς ὁ κ. Ροῦφος, νὰ ἐκτελεσθῶσιν αἱ ἰδέαι, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρει ἀναγκαιοτάτας πρὸς ναυτικὴν παρασκευήν. Ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἦτο πληρέστατα σύμφωνος μετ’ ἐμοῦ καὶ ἀνεγνώριζεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ληφθῇ πρόνοια ἄλλη περὶ τῆς Διευθύνσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Καὶ διὰ τοῦτο παρεκάλεσα τὸν κ. Ράλλην ὅπως προσερχόμενος ἐπικυρώσῃ τοὺς λόγους μου, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον ὁ κ. Ροῦφος εἶπεν, ὅτι δὲν ἐγνώριζον τὰ μέλη τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τὰ τῆς Κυβερνητικῆς ἐνεργείας. Ὁ κ. Ράλλης θὰ ἔλεγεν, ἐὰν ἦτο σήμερον παρὼν, ὅτι δὲν ὑπῆρξε πρᾶξις τοῦ Ὑπουργείου, περὶ τῆς ὁποίας δὲν ἐξηγούμην μετ’ αὐτοῦ ἐν πλήρει, ἐν ἀδελφικῇ εἰλικρινείᾳ. Καὶ ἐάν ποτε τυχὸν δὲν τῷ ἀνεκοίνωσά τι, οὐδεὶς ἄλλος ἠδύνατο νὰ ὑπάρχῃ λόγος τῆς παραλείψεως ἢ ὅτι θὰ ἐνόμιζον, ὅτι εἶχε γνῶσιν τοῦ πράγματος, ἀφοῦ ἐν παντὶ ἐπεζήτουν τὴν γνώμην του· διότι εἶχον πολλὴν πεποίθησιν εἰς τὰς κρίσεις του, οὐδὲν ἠδύνατο ν’ ἀγνοῇ· ἐπίσης δέ, πλὴν τοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ, πάντες οἱ ἄλλοι Ὑπουργοὶ ἐγίνωσκον πάντα ὅσα ἐγίνοντο ἐν τῇ Κυβερνήσει, ὅπως καὶ σήμερον πάντες οἱ συνάδελφοι γινώσκουσι πάντα ὅσα πράττονται. Εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν, ὅτι αἰτία τῆς διαφωνίας ὑπῆρξε καὶ ἡ δεξαμενή· καὶ βεβαίως ὑπῆρξε καὶ αὕτη αἰτία ὅπως καὶ ἡ Σχολή· τουτέστι καὶ ὁ κ. Ράλλης καὶ οἱ ἄλλοι Ὑπουργοὶ καὶ ἐγὼ ἐπείσθημεν ἐκ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν καὶ ἐν τούτῳ διηυθύνετο τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διεξαχθῶσι πρεπόντως τὰ τοῦ κλάδου τούτου. Εὕρομεν συμφωνίαν τοῦ προκατόχου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν περὶ κατασκευῆς δεξαμενῆς, ἧς ἡ ἐκτέλεσις εἶχεν ἀνασταλῆ κατόπιν παρὰ τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργοῦ· διότι ὁ Ὑπουργὸς ἐκεῖνος εἶχε θεωρήσει ὅτι, προκειμένου περὶ κατασκευῆς θωρηκτῶν πλοίων, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν πλωτὴν δεξαμενὴν, ὅπως εἶχε σχεδιασθῆ, ἔπρεπε νὰ μεγεθυνθῇ αὕτη. Ἀλλ’ ἠγείρετο τὸ ζήτημα, ἂν ἡ δεξαμενὴ αὕτη μεγεθυνθεῖσα θὰ εἶχε τὴν δύναμιν νὰ δεχθῇ πλοῖα θωρηκτὰ καὶ θὰ ἦτο ἐπίσης εὔχρηστος. Περὶ τούτου δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἡμεῖς γνώμην ἐκ τῶν ἰδίων ἡμῶν γνώσεων· ἐλέγομεν δὲ πρὸς τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸ Συμβούλιον φάκελλον πλήρους ἐργασίας, ὅπως ἀποφασίσωμεν, στηριζόμενοι εἰς τὰς πληροφορίας καὶ τὰς εἰσηγήσεις τῶν ἁρμοδίων. Ἀλλ’ ἡ ἐργασία αὕτη δὲν προσήγετο. Τέλος ἐκινήθη ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, προσήγαγε τὸν φάκελλον καὶ ὡς πρὸς τὸ πόρισμα τῆς μελέτης τῶν ἐγγράφων, νομίζω, ὅτι θὰ ὑπῆρχε διαφωνία, καίτοι δὲν ἐφθάσαμεν μέχρι τοῦ σημείου τούτου μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν. Ἐγὼ εἶχον τὴν ἰδέαν, ὅτι δεξαμενὴ, ἀρχικῶς κατασκευασθεῖσα διὰ πλοῖα ὡρισμένης χωρητικότητος, δὲν ἔπρεπε νὰ μεγεθυνθῇ, ὅπως χωρῇ πλοῖα μεγαλειτέρας δυνάμεως. Ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἐφαίνετο ἔχων ἄλλην ἰδέαν. Ἐν τούτοις ἐπῆλθεν ἡ ἀποχώρησίς του καὶ ἡμεῖς μελετήσαντες πάντα τὰ ἔγγραφα, συνδιασκεφθέντες καὶ προκαλέσαντες νέαν καὶ ὁριστικὴν γνωμοδότησιν, ἀπεφασίσαμεν νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὸ ἀρχικὸν σχέδιον, νὰ συμπληρώσωμεν τὴν παρηγγελμένην καὶ ἡμιτελῆ διατελοῦσαν δεξαμενὴν διὰ τὰ πλοῖα, τὰ ὁποῖα ἤδη ἔχομεν, καὶ νὰ κατασκευάσωμεν δεξαμενὴν κτιστὴν διὰ τὰ μεγαλείτερα. Προσεπαθήσαμεν μάλιστα νὰ ἐκποιήσωμεν τὴν δεξαμενὴν καὶ ἐπὶ ζημίᾳ, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθημεν νὰ εὕρωμεν ἀγοραστήν. Ὡμίλησεν ἔπειτα ὁ ἐκ Πατρῶν Βουλευτὴς περὶ τῶν ἐν Χαλκίδι καὶ περὶ τῆς καταστάσεως, ἐν ᾗ διετέλει τὸ Ὑπουργεῖον. Εἶπεν, ὅτι δὲν ἀνεκοινοῦμεν τὰ γιγνόμενα κατὰ τὰς ἐκλογὰς, ὅτι, ὅτε ἀνέφερε πρὸς τοὺς συναδέλφους του ἢ καὶ πρὸς ἐμὲ περὶ τῶν ἐν Χαλκίδι γιγνομένων, τῷ ἀπηντήσαμεν, ὅτι γίνεται ἀνάκρισις καὶ νὰ μὴ ἐρωτᾷ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς τὰ περὶ τούτου, ἐνθυμοῦμαι ὅμως, ὅτι ἀπηύθυνε μίαν ἐρώτησιν καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὅτε ἀπηύθυνε τὴν ἐρώτησιν ταύτην, ἡ ἀποχώρησις τοῦ κ. Ρούφου ἤδη ἦτο ἀποφασισμένη, καὶ ἑπομένως δὲν ἐθεώρουν αὐτὸν ὡς συνάδελφον. Τῷ ἀπήντησα, ὅτι ὅ,τι ἐπράξαμεν, τὸ ἐπράξαμεν κατ’ ἐπίμονον ἀπαίτησιν τῆς ἁρμοδίας Ἀρχῆς, δηλ. τῆς Νομαρχίας, ὅτι ἡ Νομαρχία ἀπηύθυνεν ἡμῖν τηλεγραφήματα, παριστῶντα, ὅτι ἐὰν ὁ ἐνωμοτάρχης, περὶ οὗ ἐγένετο λόγος, μετεκινεῖτο ἀπὸ τοῦ τόπου, εἰς τὸν ὁποῖον ἦτο διωρισμένος, θὰ παρεβλάπτετο ἡ δημοσία τάξις· ἡμεῖς δὲ, ἐν ἀμφιβολίᾳ περὶ τῶν πραγμάτων, δὲν ἠδυνάμεθα κατόπιν μάλιστα τηλεγραφικῶν πληροφοριῶν καὶ ὄχι ἐκτεταμένων ταχυδρομικῶν ἐκθέσεων, δὲν ἠδυνάμεθα παρὰ νὰ παραδεχθῶμεν τὴν εἰσήγησιν τῆς ἁρμοδίας Ἀρχῆς. Περὶ δὲ τοῦ λιμενάρχου οὐδὲ γνῶσιν ἔχω τοῦ ἀνθρώπου· περὶ τοῦ λιμενάρχου, ὡς τώρα ἐξάγω ἐκ τῶν ἀναγνωσθέντων, ἰδοὺ τί ἴσως συνέβη. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, προκειμένου περὶ δημοτικῶν ἐκλογῶν, ἐξέδοτο ἐγκύκλιον, ἣν καὶ ἐφήρμοσε κατὰ γράμμα, καὶ δι’ ἧς δὲν ἐπετρέποντο αἱ ἄδειαι εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς, ἀνεκαλοῦντο δὲ ἐκ τῶν ἀδειῶν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διετέλουν ἐν ἀδείᾳ· αὐτὴ ἡ διαταγὴ ἐξετελέσθη ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ γράμμα. Τοιοῦτο παρουσιάσθη ζήτημα περὶ τοῦ λιμενάρχου ἐπὶ παραπόνων πολίτου τινός. Τὸ προεδρεῖον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὁσάκις ἐλάμβανε καταγγελίας παρὰ πολιτῶν, ἰδίως κατὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς, παρέπεμπε ταύτας εἰς τὰ οἰκεῖα ὑπουργεῖα, ἵνα ἐνεργηθῶσι τὰ δέοντα· τὴν δὲ ἐπισημείωσιν ἐννοεῖται, ὅτι δὲν ἔγραφεν ὁ Ὑπουργὸς, ἀλλὰ τυπικῶς ὁ ὑπάλληλος· ἦτον αὕτη ἁπλῆ παραπομπὴ, ὅπως ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς μελετήσῃ τὰ ἐν τῷ ἐγγράφῳ καὶ ἐκτελέσῃ ὅ,τι δέον. Τοιαύτη εἶναι ἡ διαβίβασις τοῦ ἐγγράφου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἀνεκοινώθη ὑμῖν πρὸ ὀλίγου, καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ ἐγίνωσκον ποῖον ἦτο τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον κατεῖχε τὴν θέσιν. Ἐγένετο καταγγελία, ὅτι διετέλει ἐν ἀδείᾳ ἀξιωματικὸς κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ἐκλογῶν, παρεπέμφθη δὲ αὕτη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἵνα πράξῃ ὅ,τι δέον. Εἶπε κατόπιν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν, ὅτι διεφώνησε πρὸς ἐμὲ, διότι ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν παρεμπόδιζον τὴν δημοσίευσιν Διαταγμάτων, προερχομένων ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, καὶ εἶπε μάλιστα, ὅτι ἐν γένει ἐνήσκουν τοιαύτην ἐξουσίαν ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Βεβαίως πρὸς οὐδένα ἄλλον τῶν συναδέλφων μου ἐνήσκησα τοιαύτην ἐξουσίαν, οὐδὲ ἦτο δυνατὸν νὰ μείνῃ ἐπὶ ἓν δευτερόλεπτον τῆς ὥρας συνάδελφός μου ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, ἐὰν ἐνήσκουν ἀπέναντι αὐτοῦ τοιαύτην ἐξουσίαν. Εἶπεν ὅτι ὁ κ. Καλλιγᾶς ἐδέχθη τοιοῦτόν τι, προκειμένου περὶ, δὲν ἠξεύρω, τίνος ὑπαλλήλου. Ἔστω βέβαιος ὁ κ. βουλευτὴς, ὅτι ἔχω τοιοῦτον σεβασμὸν πρὸς τὸν κ. Καλλιγᾶν, ὥστε ἐὰν ἠδυνάμην νὰ φαντασθῶ ὅτι ἡ δημοσίευσις ἐγγράφου τινὸς ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ προσκόπτουσα ἕνεκεν ἐμοῦ, θὰ μετέβαινον αὐτοπροσώπως εἰς τὸ Τυπογραφεῖον ἵνα ἄρω τὸ πρόσκομμα.

§28ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ Διάταγμα περὶ τοῦ κ. Τσίτσου δὲν ἐδημοσιεύθη, διότι παρῃτήθη.

§29ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὸν κ. Ῥοῦφον διὰ τί ἔπραξα τοῦτο, τὸ ὁποῖον πρὸς οὐδένα ἔπρεπε νὰ πράξω; Θὰ σᾶς τὸ εἴπω, κύριοι· διότι, ὅτε ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν διεφώνει πρὸς ἐμὲ εἰς τὰ τῆς Σχολῆς, διεφώνει δὲ μὴ λέγων τοῦτο πρὸς ἐμὲ, ταὐτοχρόνως εἶχεν ἄλλην ἰδέαν, εἶχε τὴν ἰδέαν τοῦ διορισμοῦ δοκίμων οὐχὶ κατὰ τοὺς κανόνας, τοὺς ὁποίους ἤθελε ἐπιβάλει ὁ νόμος περὶ τῆς Σχολῆς, ἀλλὰ κατὰ τρόπον ἄλλον. Εἶχε γείνει ἐξέτασίς τις, ἥτις εἶχε προξενήσει κακὴν ἐντύπωσιν· εἶχον ἀνακοινώσει πρὸς τὸ κ. Ῥοῦφον τὰ διαδιδόμενα περὶ τῶν ἐξετάσεων τούτων, καὶ ὁ κ. Ῥοῦφος μοὶ εἶχεν ἀπαντήσει, ὅτι τῷ ὄντι δὲν φαίνεται ὅτι αἱ ἐξετάσεις αὗται ἦσαν ἀποχρώντως αὐστηραὶ, ἀλλ’ ὅτι μοὶ ἔδιδε τὸν λόγον του, ὅτι δὲν ἤθελε πράξει τι κατόπιν τῶν ἐξετάσεων ἐκείνων. Ἐπίσης καὶ περὶ τῶν οἰκονομικῶν ἀξιωματικῶν, περὶ λογιστῶν εἶχον ἀκούσει, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ γείνουν διορισμοὶ, καὶ εἶπον πρὸς τὸν κ. τότε ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸν, ὅτι ἐνόμιζον ὅτι δὲν ἦτο πρέπον ἀπὸ πολιτῶν νὰ γίνωνται ἀξιωματικοί, ἄνευ νόμου κανονίζοντος τὰ προσόντα, καὶ προσόντα λίαν αὐστηρὰ, καὶ μοὶ εἶπε τότε πάλιν, ὅτι μοὶ ὑπέσχετο ὅτι οὐδὲν τοιοῦτον ἤθελε πράξει. Ἔλαβον κατόπιν πληροφορίας παρὰ πολλῶν, ὅτι ὑπεγράφησαν Διατάγματα περὶ λογιστῶν καὶ δοκίμων· τὸ ἀνέφερον πρὸς τὸν τότε ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος μὲ ἐβεβαίωσεν, ὅτι τοιοῦτόν τι δὲν ὑπῆρχεν, ἔλαβον ὅμως θετικὴν πληροφορίαν, ὅτι τοιοῦτό τι ἐγένετο. Τότε ἔστειλα διαταγὴν εἰς τὸ Τυπογραφεῖον, ἐὰν τοιοῦτό τι Διάταγμα ἐστέλλετο ἐκεῖ, νὰ μὲ εἰδοποιήσωσιν. Αὕτη εἶνε ἡ ὑπόθεσις τῶν Διαταγμάτων. Ὡμίλησε κατόπιν περὶ τοῦ Διατάγματος τῆς ὁδοποιίας. Ὅτε αὐτὸ ἦλθεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, νομίζω, ὅτι καὶ ἐπισήμως πλέον ἦσαν διαλελυμέναι αἱ συναδελφικαὶ ἡμῶν σχέσεις, ὥστε δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ περὶ αὐτοῦ συζήτησις· ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν εἶχε στείλει τὸ Διάταγμα εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἐν τῷ φακέλλῳ εὑρίσκετο καὶ τοῦτο, ἀλλὰ δὲν εὑρίσκετο πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ συζητηθῇ καὶ ἐκτελεσθῇ τότε· συνεζητήθη καὶ ἐξετελέσθη βραδύτερον. Ὡμίλησε καὶ περὶ διαφορικῶν τελῶν, καὶ δὲν ἠξεύρω πῶς ἠθέλησε νὰ συνδέσῃ καὶ τὰ διαφορικὰ τέλη πρὸς τὴν ἀποχώρησίν του. Τὸ βέβαιον εἶνε, ὅτι σήμερον διαπραγματευόμεθα μετὰ τῆς ἐνταῦθα Γαλλικῆς πρεσβείας λίαν δραστηρίως περὶ τοῦ θέματος τῆς συνάψεως ἐμπορικῆς συνθήκης, τῆς ὁποίας κύριον θέμα εἶναι ἡ ἐλάττωσις τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος, ὥστε δὲν πιστεύω τὰ διαφορικὰ τέλη νὰ ἔβλαψαν, πιθανὸν νὰ ὠφέλησαν. Περὶ νομισματικοῦ συστήματος ἀφηγήθη σκηνὴν λαβοῦσαν χώραν· ἀμφιβάλλω πολὺ ἂν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἤδη, τότε δὲ ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐνθυμῆται τοιαύτην σκηνήν.

§30Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Δὲν ἦτο τότε.

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁμιλῶ περὶ σκηνῆς, καθ’ ἣν εἴπετε ὅτι ὁ κ. Καλλιγᾶς καὶ ἐγὼ συνεσκεπτόμεθα περὶ νομισματικοῦ συστήματος, προστιθέντες ὅτι οὐδεὶς περὶ νομισματικοῦ συστήματος ἐγένετο λόγος ἐν Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ. Τοιαύτην σκηνὴν δὲν ἐνθυμοῦμαι. Ἐὰν δ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν, ὅτε ἦτον ὑπουργός, δὲν ἔδιδε προσοχὴν εἰς τὰ γιγνόμενα ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ, τοῦτο δὲν ἀφορᾷ εἰς ἐμέ. Ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι τὰς ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ συζητήσεις, διότι τὴν ἀπόφασιν ἐκείνην δὲν ἐλάβομεν χωρὶς νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς σπουδαίας ἀντιῤῥήσεις καὶ νὰ σταθμίσωμεν αὐτὰς καὶ νὰ ἐξετάσωμεν τοὺς ὑπὲρ καὶ κατὰ λόγους.

§32ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐπὶ μῆνα καὶ πλέον διήρκεσεν ἡ ἐν Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ συζήτησις.

§33ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὡμίλησε καὶ περὶ τοῦ δανείου. Περὶ δανείου ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὁ κ. Ροῦφος πάλιν, καθ’ ἣν ἐποχὴν, ὡς εἶπον, αἱ συναδελφικαὶ ἡμῶν σχέσεις εἶχον παύσει, μὲ ἠρώτησε καὶ τῷ ἔδωκα μίαν ἀπάντησιν, διὰ τῆς ὁποίας ἀπέφευγον νὰ τῷ ἀπαντήσω. Τί δὲ θέλει νὰ ἀποδείξῃ διὰ τούτου, δὲν ἐννοῶ. Εἶπεν ὡς πρὸς τὰς διαπραγματεύσεις πρὸς τὴν Τράπεζαν, τὰς ἀφορώσας εἰς τὴν πρόληψιν μεγάλης ὑπερτιμήσεως τοῦ συναλλάγματος, πράγματα ὅλως μυθώδη· ὅτι ἐγὼ ἐσκεπτόμην νὰ κανονίσω τὸ συνάλλαγμα. Εἰς τοιοῦτον σολοικισμὸν βεβαιωθῆτε ὅτι δὲν ἤθελον ὑποπέσει, ὅτε τὸ πρῶτον μάθημα ἐλάμβανον τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας. Εἶπον καὶ χθὲς ὅτι αἱ τότε ἐνέργειαι ἔτεινον οὐχὶ πρὸς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, ριζικῶς καὶ ἀμέσως λαμβανομένην, ἀλλὰ πρὸς ἀναβολήν τινα διὰ περιορισμῶν τῶν κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων καὶ ἄλλων τινῶν συμφωνιῶν πρὸς τὴν Τράπεζαν. Τοῦτο ἐνόησεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν ὡς κανονισμὸν τοῦ συναλλάγματος. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἦλθον ἐνταῦθα νὰ παραδώσω μαθήματα πολιτικῆς οἰκονομίας. Περὶ δὲ τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον ἐπραγματεύθη ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν, περὶ τῶν λόγων τουτέστι τῆς ἀποχωρήσεώς του, δὲν βλέπω νὰ ὑπάρχῃ τι δυνάμενον νὰ στηριχθῇ, ἔστω καὶ κατ’ ἐλάχιστον, ἐπὶ τῆς ἀληθείας.

§34Α. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Κύριοι βουλευταὶ, ἐγένετο λόγος περὶ τῶν παρεκτροπῶν, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν ἐν Χαλκίδι κατὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς. Τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ἠδυνάμην νὰ παρέλθω ἐν σιγῇ καὶ ὡς ἐκ τούτου ἠναγκάσθην νὰ λάβω τὸν λόγον. Ὀφείλω κατὰ καθῆκον νὰ διαφωτίσω τὴν Βουλὴν περὶ τῶν λαβόντων χώραν κατὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Χαλκίδος. Χαίρω δὲ διότι ἡ ὑπόδειξις ἑνὸς ἐκ τῶν πρώην κκ. Ὑπουργῶν ἐνισχύει τὰς πεποιθήσεις μου ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠκολούθησε τὸν δρόμον, τὸν ὁποῖον ὤφειλεν, ὡς ἐκ καθήκοντος, ν’ ἀκολουθήσῃ, ἀλλὰ παρεξετράπη, καὶ τοιουτοτρόπως ἐπηκολούθησαν πράξεις, αἵτινες ὤφειλον νὰ μὴ λάβωσι χώραν. Κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας ὑπῆρχον ἐν Χαλκίδι ἑδρεύοντα δύω πεζικὰ τάγματα, εἰς τὰ ὁποῖα πάντες εἶχον τὴν πεποίθησιν ὅτι, ἐὰν ἀνετίθετο ἡ ἀσφάλεια τῶν ἐκλογῶν, βεβαίως αὗται θὰ ἦσαν λίαν ἐξησφαλισμέναι· ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ ἀσφάλεια ἀνετέθη μόνον εἰς τὴν μοιραρχίαν, καὶ παρὰ τὰς παραστάσεις τῶν πολιτῶν καὶ παρὰ τὰς παραστάσεις τὰς ἰδικάς μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἔμελλον νὰ διευθύνωσι τὰς ἐκλογὰς καὶ νὰ ἐξασφαλίσουν τὴν τάξιν χωροφύλακες, ἔχοτες ἐπὶ κεφαλῆς ἐνωμοτάρχας ἐκλελεγμένους ἀπὸ φίλους τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπειδὴ δὲ ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἀνέφερε περί τινος Μαλαματένιου, θ’ ἀρχίσω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον ἐκ τῶν πράξεων τοῦ κυρίου τούτου, αἵτινες ἔπρεπε νὰ μὴ γείνωσιν ἀνεκταὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καθ’ ὃ καταβιβάζουσαι τὸ πρόσωπον αὐτὸ εἰς τὸν βόρβορον ἐκλογικῶν ἐγκλημάτων, ἐνῷ φέρει τὸ ὄνομα στρατιώτης τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Ὁ ἐνωμοτάρχης οὗτος ἐστάλη κατὰ τοὺς δήμους Κηραίων καὶ Νηλέων πέντε μῆνας πρὸ τῆς ἐνεργείας τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν. Καθ’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς μῆνας ἡ ἐκεῖ διαγωγή του εἶναι σειρὰ ἐγκληματικῶν πράξεων, ἡ δὲ Εἰσαγγελία τῆς Χαλκίδος βρίθει καταγγελιῶν ἀφορωσῶν τοῦτον. Καὶ δὴ κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ παρελθόντος Ἰουνίου συνέλαβε καὶ κατεκράτησε παρανόμως τὸν Ἰωάννην Μακρῆν καὶ ἀπέλυσεν αὐτὸν, ἀφοῦ τὸν ἐκτύπησε διὰ τοῦ βουνεύρου· περὶ τούτου ἐδόθη καταγγελία εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν. Ἠπείλησε νὰ δέσῃ Τριαντάφυλλόν τινα, τὸν ὁποῖον ἐπείσθη νὰ ἀφήσῃ συνεπείᾳ πολλῶν παραστάσεων τῶν πολιτῶν. Ἐπετέθη κατ’ ἀνηλίκου τινὸς Δημητ. Βενέτη, μόνον διὰ τὸν λόγον, ὅτι εἶχεν ἀδελφὸν ἀντιφρονοῦντα πρὸς τὸ κόμμα, τοῦ ὁποίου ἀνέλαβεν αὐτὸς τὴν ὑποστήριξιν. Εἰσέβαλεν εἰς τὸ ἐν Μαντουδίῳ κατάστημα τοῦ ὑποψηφίου δημάρχου Ζάχου καὶ δι’ ἀγρίου τρόπου ἀπέβαλε τοὺς ἐκεῖ εὑρισκομένους φίλους, καὶ ἐξυλοκόπησε τὸν Ζάχον. Συνέλαβε καὶ κατεκράτησε παρανόμως ἐφ’ ὁλόκληρον νύκτα τὸν Γεώρ. Βλάχον καὶ Ἀγγελικάραν, καὶ τὴν πρωΐαν τοὺς ἀπέλυσεν, ἀφοῦ ἀρκετὰ ἐδούλευσε τὸ βούνευρον. Τὴν ἐννάτην Ἰουνίου συνέλαβε τὸν Πέτρον Βενέτην, τὸν ἐκτύπησε, τὸν ἔδεσε διὰ σχοινίου, εἰς τρόπον ὥστε ἔμειναν ἐπὶ ἡμέρας τὰ ἴχνη ἐπὶ τοῦ τραχήλου του, καὶ ἀφοῦ τὸν ἐβασάνισεν ἐπὶ πέντε ὥρας, τὸν ἀπέλυσε. Διὰ τὰς πράξεις του ταύτας κατηγγέλθη ἐπίσης καὶ ἐδικάσθη ἀπὸ τὸ Πλημμελειοδικεῖον Χαλκίδος εἰς ἑξάμηνον φυλάκισιν καὶ στέρησιν τῶν πολιτικῶν του δικαιωμάτων. Ἀνακόψας δὲ τὴν ἀπόφασιν ἐδικάσθη τελευταῖον κατ’ ἀντιμωλίαν, ἀλλὰ τὸ δικαστήριον ἀπέῤῥιψε τὴν ἀνακοπήν του μετ’ ἀποστροφῆς ἕνεκα τῶν ἐγκλημάτων, τὰ ὁποῖα ὁ ἀνάξιος οὗτος στρατιώτης διέπραξεν. Ἐμαστίγωσεν αὐτὸν τὸν ὑπηρέτην τοῦ κ. Ἀβέρωφ, καὶ εἰσέβαλε παρανόμως εἰς τὸν ὑδρόμυλόν του, ἵνα κάμῃ δῆθεν ἐρεύνας, ὁ δὲ σκοπός του ἦτο νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ὁ κ. Ἀβέρωφ περιφρονεῖται καὶ ποδοπατεῖται ὑπὸ τῆς Ἐξουσίας. Συνέλαβε διὰ τοῦ ὑπωνομοτάρχου Ἰω. Νικολάου τὸν υἱὸν τοῦ Παπαστάθη καὶ τὸν ἐκράτησεν εἴκοσιν ὥρας δεδεμένον. Καὶ τέλος, κύριοι βουλευταὶ, ἕξ ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ἔστειλε δύω χωροφύλακας καὶ συνέλαβεν ἐν Μαντουδίῳ τὸν ὑποψήφιον Ζάχον, ὃν μετέφερεν εἰς Ἁγίαν Ἄννην, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ὑπῆρχεν ἔνταλμα λιπομαρτυρίας κατ’ αὐτοῦ. Μοὶ ἐτηλεγράφησαν τοῦτο ἐξ Ἁγίας Ἄννης, μετέβην εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν, ἐπέδειξα τὸ τηλεγράφημα, καὶ διετάχθη αὐθωρεὶ ἡ ἀπόλυσις, συνεπείᾳ ἐντόνου τηλεγραφικῆς διαταγῆς τοῦ κ. Εἰσαγγελέως Χαλκίδος. Ὑπάρχουσι καὶ πολλαὶ ἄλλαι πράξεις παρ’ αὐτοῦ ἐνεργηθεῖσαι, διὰ τὰς ὁποίας βεβαίως θὰ δώσῃ λόγον ἐνώπιον τῆς Δικαιοσύνης. Δὲν ἐγένετο ὅμως ἡ διὰ τῶν χωροφυλάκων ἐπέμβασις μόνον εἰς τοὺς δήμους Κηραίων καὶ Νηλέων, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν δῆμον Ληλαντίων. Ἐκεῖ ἐστάλη ἕτερος ἐνωμοτάρχης Μάρκου, ὅστις διέπραξε ταὐτά. Ἔδεσε δύω φίλους ἑνὸς ὑποψηφίου Δημάρχου καὶ τοὺς κατεκράτησεν ἐπὶ πέντε ὥρας· συνέλαβε τὸν πρῶτον ἐξάδελφον τοῦ αὐτοῦ ὑποψηφίου, καὶ τὸν μετήγαγε συνοδευόμενον ὑπὸ χωροφυλάκων εἰς Χαλκίδα· εἰδοποιηθεὶς δὲ ἐγὼ κατώρθωσα νὰ τὸν ἀπαλλάξω διὰ τῶν διαμαρτυρήσεών μου εἰς τὰς Ἀρχάς· ἀλλ’ ὁ σκοπὸς τοῦ νὰ ἐπιδειχθῇ εἰς τὰ χωρία δεδεμένος καὶ νὰ ἐμπνεύσῃ τὸν τρόμον, ἐξεπληρώθη. Ἀλλὰ καὶ εἰς ἕτερον δῆμον, εἰς τὸν δῆμον Διρφίων, ἕτερος ἐνωμοτάρχης, ὁ Καλκάνης, μετὰ χωροφυλάκων ἔπραξαν ταὐτὰ, πυροβολήσαντες κατὰ πολιτῶν καὶ κόψαντες τὸ ὠτίον ἑνὸς χωρικοῦ. Κατηγγέλθησαν καὶ οὗτοι ἁρμοδίως, καὶ τὸ δικαστήριον τοὺς κατεδίκασεν εἰς 5, νομίζω, ἐτῶν φυλάκισιν. Διὰ τοῦτο σᾶς εἶπον κατ’ ἀρχὰς, ὅτι τὸ σχέδιον ἦτον αἱ ἐκλογαὶ ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Χαλκίδος νὰ ἐνεργηθῶσι διὰ χωροφυλάκων. Ἐζητήσαμεν τηλεγραφικῶς ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ στείλῃ ἐγκαίρως ἀξιωματικοὺς ἢ ὑπαξιωματικοὺς τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ, ἀλλ’ οὐδεμία μᾶς ἐδόθη ἀπάντησις.

§35ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ εἶναι ἀντικείμενον εἰδικῆς συζητήσεως.

§36ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Τὰ λέγω διὰ νὰ ἐνισχύσω τὴν ἰδέαν, ὅτι δικαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς διεμαρτυρήθη περὶ Μαλαματένιου.

§37ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἀφοῦ σᾶς ἱκανοποίησεν ἡ δικαστικὴ ἐξουσία διὰ τῆς καταδίκης αὐτῶν, τί ἀναμιγνύετε τὸ Ὑπουργεῖον;

§38ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Τὸ ὑπουργεῖον εἶναι ὑπαίτιον διὰ τὰς πράξεις ταύτας, διότι δὲν ἐφρόντισε νὰ στείλῃ κατάλληλα πρόσωπα. Τὸ ὑπουργεῖον ἔχει τὴν εὐθύνην, διότι ἐκράτησε μακρὰν τῆς ἕδρας του τῆς Νομαρχίας Χαλκίδος τὸν ἀξιότιμον Νομάρχην κ. Ἰατροῦ ἐπὶ ὀκτὼ περίπου μῆνας, καὶ ἄφησεν ἐκεῖ τὸν Γραμματέα ὡς νομαρχεύοντα, ἵνα προπαρασκευάσῃ αὐτὴν τὴν κατάστασιν, ὁ δὲ Νομάρχης ἔμεινεν ἐδῶ εἰς τὰς Ἀθήνας μισθοδοτούμενος, καὶ ἔλαβε 4,000 περίπου δραχμῶν, μακρὰν τῆς ἕδρας του διατελῶν. Δὲν νομίζετε, ὅτι τοῦτο εἶναι κλοπὴ ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἧς τὴν εὐθύνην φέρει ἡ Κυβέρνησις; Ταῦτα εἶχον ν’ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ταῦτα ἀποτελοῦσι τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἐγκατέλειψα τὰ ἑδώλια τῆς Συμπολιτεύσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνῆκον, καὶ ἐτάχθην εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν.

§39ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω πῶς παρενέβαλε καὶ ἐμὲ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν καὶ πρώην ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ἐξηγῶν τοὺς λόγους τῆς παραιτήσεώς του, ἐνῷ ἡ παραίτησίς μου προηγήθη κατὰ ἓξ ἢ ἑπτὰ μῆνας, καὶ ἂν εἶμαι ἐκ τῶν αἰτίων τούτων, εἶμαι βεβαίως τὸ πλέον ἀπομεμακρυσμένον. Ἀλλ’ ἄλλος ἦτον ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ μὲ ἀναφέρῃ εἰς τὰ διηγήματα, τὰ ὁποῖα ἠκούσατε· ἤθελε νὰ ῥίψῃ μίαν σκιὰν ἐπ’ ἐμὲ, αὐτὸς οἰκειοποιούμενος τὸ φῶς· καὶ ποία ἦτον ἡ σκιὰ; ἀνέφερε λόγους τινὰς ἀμειφθέντας μεταξὺ ἡμῶν περὶ τῆς πιστώσεως, τὴν ὁποίαν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἔφερε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τοῦ κ. Σπάρταλη· εἶπε, νομίζω, ἂν δέν μου διέφυγέ τι, ὅτι τὸ ἔγγραφον, τὸ αἰτιολογοῦν τὴν πρότασιν ταύτην, εἶναι ἐκ τῆς χειρὸς τῶν Διευθυντῶν τῶν Γενικῶν Λογιστηρίων, καὶ ὅτι, ὅταν ἦλθε πρὸς συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, παρετήρησεν, ὅτι ἔδειξα πρὸς τὸν κ. Ροῦφον δυσαρέσκειάν τινα.

§40ΡΟΥΦΟΣ. Ὄχι ὑμεῖς· ὁ κ. Ράλλης· δὲν μὲ ἐνοήσατε καλῶς.

§41ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι ἐγὼ λοιπόν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω κάλλιστα εἶναι τὸ ἑξῆς· ὅτι αὐτὴ ἡ ἀπαίτησις ἦτο πρὸ πολλοῦ ἐκκρεμὴς, ὅτι συχνάκις ἐπανελαμβάνετο ἡ ὑπόμνησις τῆς ἀπαιτήσεως καὶ ὅτι ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον προσεκάλεσα αὐτὸ νὰ ἐξετάσῃ τὴν ἀπαίτησιν καὶ, ἂν ὑπάρχῃ ὅ,τι ἀπαιτεῖται πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἀπαιτήσεως, νὰ ἐκθέσῃ τὰ περὶ τούτου. Ὁ Διευθυντὴς τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου εὑρῆκεν ἔκθεσιν προηγουμένην ἐξ ἐργασίας προγενεστέρας. Διττὴ ἐργασία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, μοὶ εἶπεν, ὅτι ὑπῆρχε πλήρης καὶ ὅτι δύναται νὰ ζητηθῇ ἡ πίστωσις, ἀλλ’ ὅτι τοῦτο ἀνήκει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, εἰς ὃ ἀπεστείλαμεν ὅλα τὰ ἔγγραφα τὰ δικαιολογητικά. Ὁ κ. Ροῦφος μ’ ἐβεβαίωσε τότε, ὅτι ἔχει δεξιώτατον ὑπάλληλον λογιστικὸν, ὅπως ἐπεξεργασθῇ τὰ περὶ τούτου. Μοὶ ἐδόθησαν μάλιστα περιστάσεις, ἐξ ὧν ἐγνώρισα ὅτι εἶναι λίαν ἐντριβὴς εἰς τὸ ἔργον, καὶ ἐπηρκέσθην ἐντελῶς εἰς τὴν βεβαίωσιν ὅτι αὐτὸς ἀναλαμβάνει τὴν περαιτέρω φροντίδα.

§42ΡΟΥΦΟΣ. Σᾶς ὑπομιμνήσκω, ὅτι ἔκαμα Ἐπιτροπήν.

§43ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κατόπιν τὴν ἐκάματε· ἦλθε λοιπὸν ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὅστις περιελάμβανε καὶ αὐτὴν τὴν πίστωσιν· ὅταν ἦλθεν ἡ ὥρα τῆς συζητήσεως, ἐνόμιζον ὅτι ὑπῆρχε μεταξὺ τῶν ἐγγράφων καὶ ἡ ἐπεξεργασία τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ ἠρώτησα ποῦ εἶναι αὕτη, ἀλλὰ δὲν ὑπῆρχεν· ὑπῆρχε μόνον ἡ προγενεστέρα τῶν Ὑπουργείων τῶν Ναυτικῶν καὶ Οἰκονομικῶν. Αὐταὶ ἦσαν αἱ λέξεις, τὰς ὁποίας ἀντηλλάξαμεν καὶ ἐξητάσαμεν μάλιστα ὁμοῦ τὰ ἔγγραφα, καὶ ὁ κ. Ροῦφος ἐκάλεσε τὸν ὑπάλληλον ὃν ἠρώτησεν ἂν ὑπάρχῃ νέα ἐργασία, ἀλλ’ οὗτος εἶπεν ὅτι δὲν ὑπάρχει, καὶ τότε ἀπεσύραμεν τὴν πρότασιν μετὰ τὴν παρατήρησιν, ἥτις ἐγένετο ἐν τῇ Βουλῇ. Τότε διωρίσθη Ἐπιτροπή, ἥτις νὰ ἐξετάσῃ ἐκ νέου τὰ ἔγγραφα ἂν ὑπάρχῃ ἢ μὴ ἀπαίτησις στηριζομένη ἐπὶ δεδικαιολογημένων ἐγγράφων. Αὐτὰ ἐνθυμοῦμαι περὶ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως, ἥτις οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει πρὸς τὰ αἴτια τῶν παραιτήσεων· οὔτε νομίζω, ὅτι ἔδωκαν ταῦτα ἀφορμὴν οἱασδήποτε δυσαρεσκείας μεταξὺ τοῦ κ. Ρούφου καὶ ἐμοῦ. Αὐτὸ ἔχω νὰ εἴπω.

§44ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καὶ ὁ κ. Ράλλης σᾶς εἶπεν ὅτι...

§45ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶπε περὶ κώδωνος, ὅτι σείω τὸν κώδωνα ἵνα καλύψω τοὺς λογισμούς μου.

§46ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὄχι αὐτό· σᾶς εἶπεν ὅτι ὕστερα ἀπὸ τὴν διαφωνίαν....

§47ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὅτι ἔπρεπε νὰ ταχθῶ μὲ τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ὥστε ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, ἡ συναγωγὴ ὅλων ἐκείνων ὅσοι εὑρίσκονται εἰς οἱονδήποτε ζήτημα μὴ σύμφωνοι πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν (θόρυβος). Ἐγὼ ἐνόμιζον, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶναι σύστημα· σεῖς μοὶ λέγετε ὅτι εἶναι ἄθροισμα. Ὥστε καὶ ἐκ τῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅταν ἔχῃ τις διαφωνίαν πρός τινα, πρέπει νὰ ἔρχηται εἰς τὴν συμπολίτευσιν.

§48ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἴπετε ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις εἶναι ἓν ἄθροισμα....

§49ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Σεῖς τὴν χαρακτηρίζετε τοιαύτην.

§50ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀλλ’ ἂν ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶναι ἄθροισμα, εἶνε ἄθροισμα ἐξ αἰσθήματος, ἐνῷ ἡ Συμπολίτευσις εἶναι ἄθροισμα πληρωμένων. Ἐκείνη πληρώνεται, αὐτὴ πολεμᾷ.

§51ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριοι, πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Χαλκίδος ἐξετραγῴδησεν ἐνταῦθα πολλά, ὡς πραχθέντα δῆθεν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Προκαλῶ τὸν ἀξιότιμον κύριον Φλογαΐτην, τὸν ἀνήκοντα εἰς τὰς τάξεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ εἴπῃ ἂν εἰς τὸν δῆμον Νηλέων, ὅπου παρευρέθη κατὰ τὰς ἐκλογὰς, διεπράχθησαν αὐτὰ, τὰ ὁποῖα διηγήθη ὁ κ. Οἰκονόμου.

§52ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὁμιλήσω αὔριον δι’ ὀλίγων περὶ τούτου.

§53Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Παριστάμεθα βεβαίως ἐνώπιον φαινομένου πρωτοφανοῦς οὐχὶ ἐν Ἑλλάδι μόνον ἀλλ’ ἐν παντὶ Κοινοβουλευτικῷ Κράτει. Παριστάμεθα ἐνώπιον τοῦ φαινομένου ὑπουργείου κατηγοροῦντος ἑαυτοῦ· ὑπουργοὶ κατηγοροῦσι δι’ ὡρισμένας παραβάσεις τῶν νόμων καὶ ἄλλας ἀθεμιτουργίας καὶ ἀποδίδουσι ταύτας εἰς ἐκείνους μεθ’ ὧν συνέπραξαν ἐπὶ μακρὸν χρόνον. Ποία εἶναι ἡ θέσις ἡμῶν ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀπέναντι τοιούτου ἐκτάκτου φαινομένου; Εἶναι ἡ θέσις τῶν ζητούντων ἐξηγήσεις καὶ τῶν ἀκροωμένων, ἀλλὰ τῶν ἀκροωμένων μετὰ κατηφείας· διότι ὅ,τιδήποτε καὶ ἂν ἤθελε παραδεχθῇ ὁ μὴ ἔχων προκατάληψιν ὑπὲρ τοῦ μὲν ἢ ὑπὲρ τοῦ δὲ, δὲν εἶναι βεβαίως δυνατὸν ν’ ἀρνηθῇ ὅτι μετὰ κατηφείας θὰ ἀκροασθῇ τις ὑπουργοῦ κατηγοροῦντος αὐτοὺς ἐκείνους μεθ’ ὧν ἐπὶ χρόνον μακρὸν διηύθυνε τὰς τύχας τοῦ Κράτους· καὶ ὅταν ἔχωμεν ἁπλῶς τὴν θέσιν τῶν ζητούντων ἐξηγήσεις ἑκατέρωθεν καὶ τῶν ἀκροωμένων ὡς μόνην αἰτίασιν ἐπὶ τοῦ παρόντος δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν μόνον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρετηρήσαμεν ἐξ ἀρχῆς, τὴν εἴτε ἄμεσον εἴτε ἔμμεσον ὑπεκφυγὴν τῆς ἐκπληρώσεως τοῦ καθήκοντος τῶν ἐξηγήσεων, τὸ ὁποῖον ἡ κοινωνία ἔχει δικαίωμα νὰ ἀπαιτήσῃ παρὰ τῶν ὑπευθύνων· δεύτερον δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἄλλην αἰτίασιν, ἂν τυχὸν βλέπωμέν τι ἀνεπαρκὲς εἰς τὰς διδομένας ἐξηγήσεις. Καὶ νομίζω, ὅτι δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι δύνασθε νὰ θέσητε εἰς πλήρη ἐνέργειαν ὅλα τὰ ἄλλα δικαιώματα ἡμῶν, καὶ πάντα ταῦτα νὰ ᾖναι μάταια, ἐὰν ὀλιγωρηθῇ ὀπωσδήποτε τὸ δικαίωμα, ὅπερ ταύτην τὴν στιγμὴν ἐνασκεῖ τὸ Κοινοβούλιον προπαρασκευάζον τὰ στοιχεῖα, ἵνα ἐνασκήσῃ ἐν καιρῷ τὸ ὑπέρτατον δικαίωμα τοῦ ἀληθοῦς ἐλέγχου, καὶ ἡ κοινωνία συλλέγουσα τὰ στοιχεῖα ἵνα ἐκφέρῃ τὴν ἐτυμηγορίαν της. Πᾶσα ὑπεκφυγὴ, πᾶς περιορισμὸς, οἱοσδήποτε δι’ οἱασδήποτε δεξιότητος καὶ στρατηγικῆς ἤθελεν εἶσθαι ἡ ἐσχάτη προδοσία κατὰ τοῦ Συντάγματος. Κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς Βουλῆς παραιτοῦνται τρεῖς ἐκ τῶν πέντε Ὑπουργῶν καὶ γίνεται γνωστὸν ἐξ ἀρχῆς, ὅτι οἱ δύω παραιτοῦνται μετὰ πλήρους ρήξεως παρὰ τὰς ἰδέας τῶν ἐναπομενόντων δύω συναδέλφων των. Βεβαίως ἡ κοινωνία καὶ τὸ Κοινοβούλιον, τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει εἰς ὅλους τοὺς ὑπουργοὺς καὶ οὐ μόνον εἰς τὸν πρωθυπουργὸν, δύναται νὰ κάμῃ σκέψεις περὶ τῆς θέσεως τῶν ὑπολειφθέντων πρὸς τὴν πλειοψηφίαν, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ εἴπῃ χωρὶς, νὰ δείξῃ τὴν ἐσχάτην περιφρόνησιν εἰς τὸ ἀξίωμα τοῦ ὑπουργοῦ, ὅτι ἐκ τῶν προτέρων καθίσταται ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ παραίτησις ὑπουργοῦ, ἐρχομένου εἰς πλήρη ρῆξιν πρὸς τοὺς συναδέλφους του, δὲν δύναται νὰ ἐνασκήσῃ ἐπιῤῥοὴν εἰς τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς πλειοψηφίας, ἥτις πάντας τοὺς Ὑπουργοὺς περιβάλλει· ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑποθέτω ὅτι συνησθάνθη ἔκτοτε, ὅτι ἠδύνατο νὰ ὑπάρχῃ ἓν τοιοῦτον ζήτημα εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ ὅτι ἠδύνατο ν’ ἀμφιβάλλῃ τις ἂν ἐν τῷ μέλλοντι ἤθελεν ἔχει τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς πλειοψηφίας, ἀλλὰ πρὸς καθησύχασιν τοῦ λαοῦ τοῦ ἀνησυχήσαντος, ὡς ὑπέθεσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, μὴ ἔχασεν οὗτος τὴν ἀριθμητικὴν πλειοψηφίαν, δὲν ἀπεκρίθη μὲν ἐπισήμως, διότι δὲν εἶχε τὴν Βουλὴν παροῦσαν, ἐξεφράσθη ὅμως διὰ δημοσιογραφικοῦ ὀργάνου, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει τὰς ἰδέας του.

§54ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κανὲν ὄργανον δὲν ἀντιπροσωπεύει τὰς ἰδέας μου, οὐδὲ ἀναλαμβάνω τὴν εὐθύνην διὰ πράξεις ἄλλων.

§55ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦ δημοσιογραφικοῦ αὐτοῦ ὀργάνου αἱ ἰδέαι εἶναι τοιαῦται, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ συμβιβάζωνται μὲ τὰς ἰδικάς σας. Πρὸς τὸν ἀνησυχοῦντα λοιπὸν διὰ τὴν πλειοψηφίαν λαὸν τῆς Ἑλλάδος ἐκήρυξεν: ἡσύχασε, λαὲ τῆς Ἑλλάδος, διότι τοὺς ἀποχωρήσαντας Ὑπουργοὺς ἀντικατέστησαν ἄλλοι τόσοι τὸν ἀριθμὸν, διαγκωνιζόμενοι. Τοιαύτην ἰδέαν ἔχει ὁ Πρωθυπουργὸς περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ Συνταγματικοῦ Πολιτεύματος, ὥστε θεωρεῖ, ὅτι κατευνάζει πᾶσαν ἀνησυχίαν ἐκ τῶν προτέρων ἅμα ἀνακοινώσῃ, ὅτι ἀνεπλήρωσε τοὺς ἀριθμούς· οἱ Ὑπουργοὶ, κατὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, δὲν εἶναι παρὰ ἀριθμὸς, καὶ φαίνεται εἰς τὴν πολιτικήν του ἐφαρμόζει τὰς ἰδέας τοῦ μεγάλου Ναπολέοντος περὶ πολέμου καὶ στρατιωτῶν· διότι ἐκεῖνος εἶπεν, ὅτι οἱ στρατιῶται δὲν εἶναι παρὰ οἱ ἀριθμοὶ οἱ λύοντες τὸ πρόβλημα τοῦ πολέμου. Ἀλλ’ ὅτε τέλος πάντων ἡ Βουλὴ μετ’ ἀργοπορίαν, ὅσην ἠδύναντο νὰ ἐπιφέρωσιν οἱ κκ. Ὑπουργοὶ, συνεκλήθη ἢ μᾶλλον συνῆλθεν αὐτοδικαίως καὶ πράγματι δυνάμει τοῦ Συντάγματος, καμμία πρόνοια, ἔστω ἐξ ἁβρότητος, ἐπὶ τέλους δὲν ἐλήφθη, ὥστε νὰ ἀναγγελθῇ τὸ γεγονὸς τοῦ μετασχηματισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐξηγηθῶσιν οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἐπέφερον τὴν μεταβολὴν ἐν τῇ Κυβερνήσει· συνέρχεται ἡ Βουλὴ καὶ εὑρίσκομεν τὴν Κυβέρνησιν τετμημένην εἰς δύω τεμάχια· δὲν δυνάμεθα ν’ ἀναγνωρίσωμεν τὴν ταυτότητα ταύτης, καὶ θεωρεῖται περιττὴ καὶ μία ἁπλῆ ἀνακοίνωσις καὶ μνεία τοῦ γεγονότος τούτου εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ ταῦτα κατόπιν πάσης ἀναβολῆς, κατόπιν τῆς ἐλλείψεως βασιλικοῦ λόγου. Δὲν ἠκούσαμεν ἐφέτος ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις βασιλικὸν λόγον, ἐν τῷ ὁποίῳ θὰ ἐγίνετο βεβαίως καὶ ἡ ἀνακοίνωσις τοῦ γεγονότος τούτου. Καὶ κατόπιν ἐπίσης τούτων ὅλων οὐδὲ ἁπλῆ ἀνακοίνωσις πρὸς τὴν Βουλήν. Πότε ἆρά γε ἡ Βουλὴ καὶ ἡ πλειοψηφία καὶ τίνι τρόπῳ ἐξώφλησε τὰ τοιαῦτα δικαιώματά της; Ἀλλ’ ἡ αὐτὴ ἀποφυγὴ παρατηρεῖται, καὶ ὅταν ἀκόμη προεκλήθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἀνακοινώσῃ τὸ γεγονὸς ἐπισήμως εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ δώσῃ τὸν λόγον τοῦ ἐκτάκτου τούτου γεγονότος. Ἀπηυθύνθημεν πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ζητοῦντες παρ’ αὐτοῦ ἐξηγήσεις, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν ἐνόμισεν, ὅτι ἐχρειάζετο νὰ γείνῃ οὐδεμία ἀνακοίνωσις αὐτῆς τῆς περιστάσεως εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐπὶ τέλους μᾶς εἶπεν, ἂν θέλετε, ἐρωτήσατε τοὺς παραιτηθέντας, ἐρώτησον σὺ ἡ Βουλὴ τοὺς ἰδίους Βουλευτὰς διατὶ παρῃτήθησαν. Τοιουτοτρόπως, κύριοι, ἐκδηλοῦται ἡ εὐλάβεια τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρὸς τὰ δικαιώματα τῆς Βουλῆς, τὰ δικαιώματα τῆς πλειοψηφίας, τὰ δικαιώματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄξια σεβασμοῦ, καὶ ὄχι ἐκεῖνα, τὰ ψευδῆ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔπρεπε νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν. Παραπέμπει τὴν Βουλὴν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸς Βουλευτάς, ἐνῷ βεβαίως πολὺ καλῶς γνωρίζει, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἐπισήμους κοινοβουλευτικὰς σχέσεις εἰμὴ μόνον πρὸς τοὺς ὑπάρχοντας Ὑπουργοὺς καὶ τὸν Πρωθυπουργόν· οἱ ὑπάρχοντες Ὑπουργοὶ εἶναι ὑπεύθυνοι ὄχι μόνον διὰ τὰς πράξεις αὑτῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπέφερον τὴν παραίτησιν τῶν προκατόχων. Καὶ εἰσάγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καινοτομίαν εἰς τὸ Κοινοβουλευτικὸν Πολίτευμα, ἐπιφέρει καὶ κατὰ τοῦτο ἀναμόρφωσιν, ὅταν παραπέμπῃ τὴν Βουλὴν νὰ ἐρωτᾷ Βουλευτὰς περὶ τῶν λόγων τοῦ μετασχηματισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου. Ἀλλὰ μᾶς εἶπεν ὅτι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἐπέφερον τὴν μεταβολὴν ταύτην, δὲν εἶχον σχέσιν μὲ τὴν πολιτικὴν, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἀνεκοινώσαμεν αὐτοὺς εἰς τὴν Βουλὴν. Ἀπορῶ, κύριοι, διὰ τὴν ἀντίῤῥησιν ταύτην. Ἐννοῶ ὅτι δύνανται νὰ γίνουν τοιοῦτοι μετασχηματισμοὶ Κυβερνήσεως ἄνευ πολιτικῶν λόγων, ἂν λ. χ. Ὑπουργός τις ἐξ ἀδιαθεσίας δὲν θέλει νὰ παρατείνῃ τὴν σύμπραξιν αὐτοῦ, ἢ ἐξ ἄλλων λόγων ἀναξίων προσοχῆς καὶ ἐκτιμήσεως· ἀλλὰ τί ἠκούσαμεν κατόπιν; εἶναι ἀκριβὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός; οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους ἀνέφερον οἱ παραιτηθέντες Ὑπουργοί, εἶναι ἆρά γε ἄσχετοι πρὸς τὴν πολιτικήν; Ἀλλὰ τέλος πάντων, κύριοι, ἔστω καὶ ἐναγωνίως πως, ἔστω καὶ μετὰ στενοχωρίας ἐκδηλωθείσης, κατωρθώθη ὅπως δήποτε νὰ ἀρχίσωσιν αἱ ἐξηγήσεις ἐπὶ τοῦ ἐκτάκτου τούτου φαινομένου. Ἀλλ’ αἱ ἐξηγήσεις αὗται παρατηρεῖ τις ὅτι ὑπάρχει μία τάσις νὰ καλύψωσιν ὅσῳ τὸ δυνατὸν τὴν ὑπόθεσιν, νὰ σκοτωθῇ οὕτως ἡ ὑπόθεσις καὶ νὰ παρέλθῃ ὡς τι τυχαῖον καὶ μηδαμινὸν, καὶ εἴδομεν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὁ ὁποῖος γνωρίζομεν πόσον ἐνθουσιᾷ ὅταν πρόκηται περὶ ἄλλων καὶ ἀλλοίων τινῶν ζητημάτων, εἴδομεν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὁ ὁποῖος δὲν φαίνεται τόσον μαλακὸς καὶ μέτριος, νὰ ὁμιλῇ μὲ τρόπον, ὁ ὁποῖος τείνει νὰ ἐξευτελίσῃ τὴν ὑπόθεσιν.

§56ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀναλόγως τοῦ ἀντικειμένου.

§57ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ εἴδομεν καὶ ἀξιότιμον Βουλευτὴν, ὁ ὁποῖος λίαν προώρως ἔσπευσεν εἰς τὸ ἔργον τῆς συνηγορίας, ὅτι ἐπλανήθη, νομίσας πρὸς στιγμὴν, ἀλλὰ δικαίως καὶ εὐλόγως ἐπλανήθη, νομίσας ὅτι εὑρισκόμεθα ἀπὸ τοῦδε ἐνώπιον δικαστηρίου καὶ ἀνέλαβε προώρως τὴν ὑπεράσπισιν κατηγορουμένων, ἐνῷ ἐπὶ τοῦ παρόντος πρόκειται περὶ ἐξηγήσεως μεταξὺ Ὑπουργῶν καὶ περὶ συλλογῆς τῶν στοιχείων, ἐκ τῶν ὁποίων κατόπιν θὰ ἐπιφέρωμεν γνώμην. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἔσπευσε πολὺ καὶ ἔφερε τῷ ὄντι ἓν ἐπιχείρημα ὑπὲρ τῆς ἀθῳότητος τῶν κκ. Ὑπουργῶν, τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ὁ καταγγέλλων αὐτοὺς συνάδελφός των διέπραξε παρανομίαν τινὰ εἰς τὸ παρελθὸν καὶ ὅτι ἐκ τούτου συνάγεται ἀναξιοπιστία τοῦ καταγγέλλοντος ὑπουργοῦ, καὶ ἑπομένως λέγει ἐν ἀμφιβολίᾳ ὅτι δὲν δύνασθε παρὰ νὰ κηρυχθῆτε ὑπὲρ τῶν κατηγορουμένων Ὑπουργῶν. Ἀλλὰ νομίζω μᾶλλον εἰς τοῦτο περιῆλθεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς, διότι δὲν ἐλησμόνησεν ἀκόμη τὰς νωπὰς πολιτικὰς ἐντυπώσεις, τὰς ὁποίας ἔχει, καὶ φαίνεται μᾶλλον ὅτι ἐφοβήθη μὴ τυχὸν δὲν περιλαμβάνονται καὶ ἄλλαι καταγγελίαι κατὰ τῶν κκ. Ὑπουργῶν, καὶ ἑπομένως ἀνέφερε καὶ ἄλλην κατηγορίαν, καὶ ἐθεώρησε πιθανὸν, ὅτι καὶ τῆς παρανομίας ἐκείνης εἶχον γνῶσιν πάντες οἱ κκ. ὑπουργοὶ καὶ ἰδίως ὁ Πρωθυπουργός. Ἀλλὰ προσέθηκε καὶ ἄλλην μίαν κατηγορίαν κατὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, νομίσας, ὅτι ὑπερασπίζεται αὐτόν· ἀπηύθυνε κατηγορίαν, ἀναγομένην καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ἀρχὴν τῆς συγκροτήσεως τοῦ Ὑπουργείου· ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ ὅτι ἀφ’ ἧς συνεκροτήθη τὸ Ὑπουργεῖον, περιεῖχε τὰ σπέρματα τῶν πράξεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι κατόπιν ἐξετελέσθησαν, καὶ εἶπεν, ὅτι ὁ κ. Ῥοῦφος προσελήφθη ὡς Ὑπουργὸς, κρίμασιν οἷς οἶδε Κύριος· Ἡμεῖς βεβαίως ἀποκρούομεν τὸ τοιοῦτον· ἀλλ’ ὅτε λέγει τοῦτο ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἀναγκαζόμεθα νὰ παρατηρήσωμεν, ὅτι ἐπιβαρύνει τὴν κατηγορίαν κατὰ τοῦ κ. Πωθυπουργοῦ πρὸ πάντων. Καὶ λέγω ταῦτα, ὄχι διότι πρὸς στιγμὴν ἀποδέχομαι καὶ καθ’ ὑπόνοιαν τοιαύτας αἰτιάσεις ἀπέναντι Ὑπουργοῦ, σοβαρῶς καὶ ῥητῶς καταγγέλλοντος ὡρισμένας ἐγκληματικὰς πράξεις, ὄχι διὰ τοῦτο, ἀλλὰ διότι σέβομαι τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, τὴν θέσιν τῶν συλλεγόντων τὰ στοιχεῖα ἐκ τῶν ἐξηγήσεων τῶν κκ. Ὑπουργῶν καὶ οὐδὲν πλέον. Ἀλλὰ προέβησαν οἱ παραιτηθέντες ὁπωσδήποτε εἰς τὰς ἐξηγήσεις· καὶ ἠκούσαμεν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ πρῶτον ἐξηγοῦντος τοὺς λόγους τῆς παραιτήσεώς του. Τοῦτο, κύριοι, μοὶ ἀναπολεῖ ταύτην τὴν στιγμὴν τοὺς λόγους ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς μᾶς ἀπήγγειλε χθὲς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Χθὲς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρέστησεν ἡμῖν χαρᾶς εὐαγγέλια, ἰδίως καθόσον ἀφορᾷ τὰ ζητήματα τὰ οἰκονομικὰ, καὶ δι’ ὅλης τῆς δυνάμεως τῶν χειρῶν ἐξετέλει μίαν χαρμόσυνον κωδωνοκρουσίαν, ἀναγγέλλων εἰς ὅλον τὸν λαὸν, ὅτι ἤλθομεν τέλος πάντων εἰς τὴν ἡμέραν τοῦ Πάσχα καὶ τῆς Ἀναστάσεως. Ἀλλ’ ἐνῷ ἠκούομεν τὰς χαρμοσύνους ταύτας κωδωνοκρουσίας, ποῦ εἶναι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος εἶχε μέρος εἰς τὴν προπαρασκευὴν τῆς τοιαύτης τελετῆς; Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπήντησε σεβόμενος ἑαυτὸν, ἀλλὰ μὴ ἐκδηλῶν ῥητῶς μέχρι τοῦδε τὰς ἰδέας του, σεβόμενος ἑαυτὸν δὲν ἔλαβε μέρος εἰς τὰς χαρμοσύνους κωδωνοκρουσίας, ἀλλ’ ἀπεναντίας χαμηλόν τινα καὶ πένθιμον ἦχον κώδωνος προχθὲς ἠκούσαμεν· μᾶς εἶπεν ἐκ προοιμίων: προσέξατε καλὰ μὴ ἀπατηθῆτε ἀπὸ ἀπατηλὰς κωδωνοκρουσίας, προσέξατε, διότι δὲν εἴμεθα ἔτι εἰς τὰς ἡμέρας τοῦ Πάσχα, ἀλλ’ εἰς τὴν ἑβδομάδα τῶν παθῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπε: δεῦτε εὐφράνθητε· ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς εἶπε: περιμένετε ἀκόμη, δὲν ἤλθομεν ἀκόμη εἰς τὸ Πάσχα, εἴμεθα ἴσως εἰς τὴν ἑβδομάδα τῶν παθῶν. Μᾶς εἶπεν ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μετὰ γλώσσης πολλὴν περιεχούσης ἔννοιαν, ὅτι διεφώνησε πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἐπὶ ζητήματος περὶ τοῦ ἐπικαίρου τῶν ναυτικῶν παρασκευῶν· ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κ. πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν νὰ ἐξηγηθῇ σαφέστερα τὰς ἰδέας του, διότι ἡ κοινωνία ἐνδιαφέρεται νὰ μάθῃ τὴν οἰκονομικὴν θέσιν τοῦ Τόπου ἡμῶν· ἐνδιαφέρεται ἡ κοινωνία νὰ μάθῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μόλις ὑποκρύπτεται, ὅτι εὑρισκόμεθα ἐνώπιον οἰκονομικοῦ βαράθρου. Ὡμιλήσατε βεβαίως, κύριε πρώην Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, γλῶσσαν διπλῆν· ὡμιλήσατε διὰ τοὺς ἐννοοῦντας καὶ διὰ τοὺς μὴ ἐννοοῦντας· οἱ ἐννοοῦντες, σᾶς ἐνόησαν, ἀλλὰ δὲν δύνανται νὰ παραδεχθοῦν ἀκόμη, ὅτι ἐξεπληρώσατε καθολοκληρίαν τὸ καθῆκόν σας. Δὲν ἁρμόζει νὰ εἴπητε: ἐγὼ ἀποσύρομαι, ἐγὼ διατηρῶ τὴν θέσιν τῆς φιλίας καὶ τοῦ σεβασμοῦ, καὶ ἑπομένως δὲν ὑποστηρίζω τὰς ἰδέας αὐτὰς τὰς οἰκονομικάς, δὲν ἀναλαμβάνω οὐδεμίαν εὐθύνην, ἀλλ’ ἐξακολουθῶ ἕνεκα τοῦ αἰσθήματος τῆς φιλίας καὶ τοῦ σεβασμοῦ νὰ μένω εἰς τὰς τάξεις μου. Καὶ ἐνομίσατε, ὅτι ἄλλο τι χωρίζει τὰς δύω πτέρυγας ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν παρασκευῶν παρὰ τὸ ζήτημα τοῦ ἐπικαίρου; Μήπως νομίζομεν ἡμεῖς, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνουν αἱ στρατιωτικαὶ καὶ ναυτικαὶ παρασκευαί; ἀλλὰ πρόκειται ἀκριβῶς περὶ τούτου, περὶ τοῦ ἐπικαίρου, καὶ ὑμεῖς κάμνετε διπλῆν καταδίκην κατὰ τοῦ συστήματός σας· λέγετε: δὲν θεωρῶ ὅτι εἶναι καιρὸς διὰ τὰς ναυτικὰς παρασκευάς, διότι ἔχω ἀμφιβολίαν περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγον εἰς τὸν τόπον· ἀλλὰ τί φοβεῖσθε; μήπως προκύψῃ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν φορολογικῶν ὑμῶν μέτρων μικρά τις διαφορά, μικρά τις ζημία· ἀλλ’ ἐγὼ γνωρίζω ἐξ ἄλλης διδασκαλίας σας, ὅτι σεῖς δὲν προσέχετε εἰς μικρὰς ζημίας, ὅταν πρόκηται περὶ τοῦ Δημοσίου. Βεβαίως οἱ λόγοι σας περιέχουσιν ἄλλην ἔννοιαν· προσέξατε καλῶς, εἴπατε εἰς ὅλους, εὑρισκόμεθα ἐνώπιον οἰκονομικοῦ βαράθρου, εἰς τὸ ὁποῖον συρόμεθα. Καὶ νομίζετε, ὅτι ἀπεκδύεσθε τῆς εὐθύνης, διότι παρῃτήθητε ἀπὸ τὴν θέσιν τοῦ Ὑπουργοῦ; Δὲν ἔχετε λόγον νὰ ἀμφιβάλλετε περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν φορολογικῶν νόμων, κ. Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν εἶσθε ἐξ ἐκείνων ὑμεῖς, οἱ ὁποῖοι πλανῶνται. Ἄν τις εἶπεν: ἡσυχάσατε, διότι τὰ οἰκονομικά μας διωρθώθησαν, 10 ἑκατομμύρια θὰ ἔχωμεν εἰσόδημα ἐκ τοῦ καπνοῦ, ὑμεῖς γνωρίζετε πολὺ καλά, ὅτι πρόκειται νὰ ὑποστῶμεν ζημίαν ἐπί τινα μάλιστα ἔτη, τὸ γνωρίζει καὶ ὁ τελευταῖος Ἕλλην, καὶ ὑμεῖς δὲν δύνασθε νὰ ἀγνοῆτε αὐτό. Ταῦτα ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν, κ. Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀντετάξατε εἰς τὰς χαρμοσύνους κωδωνοκρουσίας χαμηλήν τινα καὶ πένθιμον κώδωνος φωνήν. Ἡ μόνη δὲ παράκλησίς μας εἶναι τὴν φωνήν ἐκείνην τὴν χαμηλὴν νὰ τὴν ἐκτείνητε καὶ τὴν καταστήσητε καθαρωτέραν. Καὶ εἴπατε προηγουμένως εἰς ἕνα ἐκ τῶν συναδέλφων: πῶς θέλετε, διότι διεφώνησα εἰς ἓν ζήτημα, νὰ μεταβῶ εἰς τὰς τάξεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως; Ἀλλὰ μήπως πάλιν ἡ Ἀντιπολίτευσις ὑποτίθεται φρονοῦσα, ὅτι ἅπασαι αἱ πράξεις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐλαττωματικαὶ καὶ ἐγκληματικαί; Καὶ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔφερε τὴν διαίρεσιν εἰς ὑμᾶς, κ. πρώην Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ θεωρεῖτε ζήτημα ἐπουσιῶδες; Ἐὰν ἤρχετο εἰς τὴν Βουλὴν, νομίζετε ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς δὲν θὰ τὸ ἔθετε ζήτημα πολιτικόν; Καὶ τότε ποία ἡ θέσις ὑμῶν; Ἡ θέσις βεβαίως ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὰς τάξεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἶναι κατά τι διάφορος· διότι δύναταί τις νὰ εὑρίσκεται εἰς τὰς τάξεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ νὰ μὴν ἐπιδοκιμάζῃ ἓν μέτρον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ δὲν δύναται ποτὲ νὰ εὑρίσκεται πρώην Ὑπουργὸς εἰς τὰς τάξεις τῆς Συμπολιτεύσεως, ὅταν διαφωνῇ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν περὶ τόσου σπουδαίου ζητήματος, τοῦ ἐπικαίρου τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν παρασκευῶν. Ἀλλὰ μᾶς ὡμιλήσατε δι’ ὑπαινιγμῶν, βαθυτάτας τῳόντι περιεχόντων ἐννοίας· μᾶς εἴπατε ὅτι διατηρεῖτε τὰ αἰσθήματα τῆς φιλίας καὶ τοῦ σεβασμοῦ. Τῷ ὄντι αὐτὸ μόνον ἀπέμεινεν εἰς ὑμᾶς· διότι, ὅταν καταδικάζετε τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, βεβαίως οὐδὲν ὑπολείπεται σπουδαῖον, τὸ ὁποῖον νὰ σᾶς συνδέῃ πρὸς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ τίς ἐρωτᾷ ὑμᾶς, κύριε πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργέ, ἂν δὲν τηρῆτε τὰ αἰσθήματα τοῦ σεβασμοῦ καὶ τῆς φιλίας πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν; Ἠκούσαμεν καὶ ἄλλον πρώην Ὑπουργὸν, τὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ κάμωμεν καὶ δι’ αὐτὸν παρατηρήσεις τινὰς, διὰ νὰ παρακαλέσωμεν πάντα ἀτελῶς τυχὸν ἐξηγηθέντα νὰ ἐξηγηθῇ σαφῶς, διότι ἕκαστος βουλευτὴς δὲν ἔχει δικαιώματα μόνον, ἀλλὰ πρὸ πάντων καὶ μόνον κυρίως καθήκοντα, καὶ τὸ κυριώτερον καθῆκον εἶναι νὰ ἐξηγῆται σαφῶς ἡ γνώμη ἑκάστου. Μᾶς ἐξήγησέ τινας διαφωνίας ὁ κ. πρώην ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργός· μᾶς εἶπεν ὅτι ἡ περαιτέρω εὐθύνη δὲν ἦτο διὰ τὰ νεῦρά του. Τί σημαίνει, κύριοι, ἡ φράσις αὕτη λεγομένη παρὰ πρώην Ὑπουργοῦ; Μήπως ὁ Ὑπουργὸς ἐκεῖνος εἶχε δευτερεύουσάν τινα θέσιν ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ; Δὲν ἦτο Ὑπουργὸς, ὅστις εἶχε μεγάλην ἰσχὺν παρὰ τῷ Πρωθυπουργῷ; Δὲν ἦτο ὁ Ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος ἐπὶ πολὺν χρόνον συνέπραξε μετ’ αὐτοῦ, καὶ ἑπομένως γνωρίζει τὰ μυχιαίτατα τῶν αἰσθημάτων αὐτοῦ; Νομίζετε, ὅτι ἡ ἔκφρασις αὕτη, ὅτι ἡ περαιτέρω εὐθύνη δὲν ἦτο διὰ τὰ νεῦρά του, εἶναι μικρᾶς σημασίας; Τί θὰ ἔλεγε, κύριοι, πολιτευτὴς ἄλλου Κράτους, ἐὰν ἤκουε τοιαῦτα ἐν Κοινοβουλίῳ λεγόμενα καὶ ἔβλεπε τοὺς Ὑπουργοὺς ἀπαθεῖς παρισταμένους; Καὶ νομίζετε, ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα ἡ κοινωνία πρὸ πάντων νὰ ζητήσῃ τὴν ἐξήγησιν αὐτῶν τῶν μυστηρίων; Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν βεβαίως ἕως ποῦ προέβησαν τὰ πράγματα, ὥστε καὶ τὰ νεῦρα τῶν συγκροτούντων τὸ ὑπουργεῖον νὰ μὴ ἦναι δεκτικὰ περαιτέρω εὐθύνης, ἀλλὰ πρέπει καὶ οἱ ἁπλούστεροι τῶν ἀνθρώπων νὰ ἐννοήσωσι πάντα ταῦτα. Καὶ πρόκειται περὶ ὑπουργοῦ νεύρων ἰσχυρῶν, τὰ ὁποῖα δὲν διαταράσσονται ἁπλῶς ἀπέναντι φόβου εὐθύνης. Καὶ τοσούτῳ μᾶλλον δικαιούμεθα νὰ ζητήσωμεν εὐρυτέρας ἐξηγήσεις παρὰ τοῦ κ. πρώην ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ, καθόσον δὲν παρέλειψε καὶ μίαν αἰτίασιν, διότι εἶπε πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὅτι δὲν ἔχει συνοχήν. Βεβαίως ἡ ἔννοια τῆς συνοχῆς εἶναι ἐπιδεκτικὴ διαφόρου ἐκτιμήσεως παρ’ ἑκάστου, καὶ δὲν εἶναι βεβαίως τοῦ παρόντος, οὔτε χρειάζεται νὰ ἐκτείνῃ τις θεωρίας καὶ ἐξηγήσεις ἐπὶ τῆς ἐννοίας αὐτῆς. Ἀλλ’ ὁ πρώην ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς δὲν πιστεύω νὰ λυπῆται, διότι δὲν εὑρίσκει τὴν συνοχὴν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, τὴν συνοχὴν ἐκείνην, ἥτις ἔφθασε καὶ μέχρι προσβολῆς τῶν νεύρων του, τὴν συνοχὴν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἀποκλείει τὴν ἐλευθέραν λειτουργίαν τοῦ Πολιτεύματος, ἡ ὁποία καταστρέφει πᾶσαν ἰδέαν ἀληθοῦς συζητήσεως, τὴν συνοχὴν ἐκείνην, ἥτις καθιστᾷ τοὺς ὑπουργοὺς οὐχὶ αὐτοτελεῖς καὶ συναισθανομένους τὴν ἰδίαν αὑτῶν ἀξιοπρέπειαν ἐν τῷ κλάδῳ αὑτῶν, ἀλλὰ καθιστᾷ αὐτοὺς ἁπλοῦς ὑπαλλήλους, καὶ ἑπομένως καταστρέφει τὴν ἐγγύησιν ἐκείνην, τὴν ἐκ τοῦ πολλαπλοῦ τῶν ὑπουργείων ὑπάρχουσαν. Τοιαύτην συνοχὴν βεβαίως δὲν θὰ εὕρῃ ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει· ἐκεῖ θὰ εὕρῃ συνοχὴν γενικῶν ἰδεῶν μετὰ διαφωνίας ἐπὶ πολλῶν ἀντικειμένων. Ἀλλὰ δὲν ἔχει ἀνάγκην ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς διαφωνίας ἐπί τινων ἀντικειμένων· διότι, ὅταν φρονεῖ ὅτι παρεβιάσθησαν οἱ στοιχειώδεις κανόνες τῆς διοικήσεως, ὅταν φρονῇ ὅτι εὑρισκόμεθα πλέον εἰς σημεῖον ἐκ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε νὰ κατασταθοῦν οἱ Κοινοβουλευτικοὶ ἡμῶν θεσμοὶ ὁ περίγελως τοῦ κόσμου, τότε δὲν ἔχομεν ἀνάγκην ὁμοφροσύνης ἐπὶ πασῶν τῶν λεπτομερειῶν. Ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει ὑπάρχει ἡ συνοχὴ ἐκείνη, τῆς ὁποίας ἔχετε ἤδη ἐκδεδηλωμένα τὰ τεκμήρια ἀρκούντως ἰσχυρά· δὲν ἔχομεν τὴν συνοχὴν ἐκείνην τῆς Συμπολιτεύσεως, ἥτις ἔφερε τὰ ἄλλα γνωστὰ ἀποτελέσματα, τὴν ἀποσύνθεσιν τῆς Διοικήσεως, τὴν ἀτόνισιν τοῦ στρατοῦ· τὴν συνοχὴν, ἥτις φέρει ἤδη τὴν γενικὴν ἀγανάκτησιν, τὴν ὁποίαν ἐλαττόνει μόνον τὸ ἀστεῖον καὶ ἀνεφάρμοστον τῶν νομοθετικῶν ἐπινοήσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἐν τῇ τοιαύτῃ συνοχῇ καλόν τι, ὑπάρχει τοῦτο: ὅτι, ἂν θελήσῃ τις νὰ οἰκοδομήσῃ μετὰ τοιαύτης συνοχῆς οἰκοδομὴν ἐπὶ ψευδοῦς πολιτικοῦ ἐδάφους, ἐπὶ ἐδάφους ὀλισθηροῦ — καὶ ὡμίλησε χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περὶ οἰκοδομῆς — ὁ πρῶτος κλονισμὸς καὶ τὸ πρῶτον ῥῆγμα θέλει ἔχει συνέπειαν νὰ μεταβάλῃ τὴν τοιαύτην οἰκοδομὴν εἰς σωρὸν ἄμορφον ἐρειπίων καὶ εἰς συντρίμματα ἀνεπίδεκτα ἀνοικοδομήσεως. (Εὖγε, χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§58ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Αὔριον, αὔριον.

§59Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ θέμα εἶναι πολὺ σπουδαῖον καὶ πρέπει νὰ τὸ ἐξακολουθήσωμεν αὔριον.

§60ΔΕΣΠΟΤΑΙΟΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ ἐξακολουθήσωμεν ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἀπαρτία, θὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§62ΧΟΪΔΑΣ. Ὀφείλομεν νὰ ἐξακολουθήσωμεν μέχρι πρωΐας.

§63ΡΟΥΦΟΣ. Νὰ κατατεθῇ ὁ φάκελλος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν σχετικὸς πρὸς τὴν ὑπόθεσιν Γεωργαντᾶ, καθὼς καὶ πᾶσα ἐνέργεια σχετικὴ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, διότι θέλω νὰ ὁμιλήσω.

§64Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λίαν ὀρθῶς ὁ προαγορεύσας εἶπε καὶ ἀπέδειξεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν ἔλλειψιν παντὸς σεβασμοῦ τοῦ ὑπουργείου πρός τε τὸ Νομοθετικὸν Σῶμα καὶ πρὸς τὰ καθήκοντα αὑτοῦ. Μεταβολὴ ὑπουργικὴ ἐγένετο κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς Βουλῆς· τρεῖς προσελήφθησαν νέοι ὑπουργοί, καὶ οὐδεμιᾶς ἀναγγελίας ἀξία θεωρεῖται ἡ Βουλὴ ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου. Εἰς τοιαύτην κατάστασιν περιέπεσεν ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν αὐτῶν τῶν φιλελευθέρων! Ἐὰν ἀναδιφήσητε τὰ πρακτικὰ τῶν παρελθουσῶν Βουλῶν, θέλετε ἰδεῖ ὁποίας κατὰ παρομοίας περιστάσεις διήγειρον συζητήσεις οἱ σημερινοὶ ὑπουργοὶ κατὰ τῆς τοιαύτης καταστάσεως τῶν πραγμάτων. Δὲν ἔχω ἀνάγκην σήμερον νὰ ὁμιλήσω, ἀρκεῖ μόνον νὰ ἀναγνώσω τοὺς λόγους τοὺς ἐκτοξευθέντας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατὰ τὰ 1871 καὶ 1874. Λίαν ἐκθύμως ὁ νῦν ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος τότε διὰ «τὴν πατρίδα καὶ τὴν θεὰν ἐλευθερίαν» διεῤῥηγνύετο ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου, ἄφινε τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου, ὅπως ὁμιλήσῃ κατὰ τῶν προσωπικῶν Κυβερνήσεων, αἵτινες τότε ἐσχηματίζοντο, καὶ εὐτυχῶς κατὰ τοῦ προσώπου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον καὶ σήμερον προσεκλήθη ἐξ Ἀγγλίας, νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ πολιτικὸν πρόγραμμα τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ προσελήφθη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Ἔπρεπε νὰ διευθύνῃ, καὶ εὔχομαι νὰ διευθύνῃ ἐπὶ μακρὸν εἰσέτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Δὲν ἐπιδιώκω ὑπουργεῖον, δὲν ἐπιζητῶ ἐξουσίαν, ἐπιποθῶ τὴν ἀνόρθωσιν τῶν πραγμάτων, καὶ ἠκολούθησα πάντοτε μίαν πολιτικὴν ἀφ’ ἧς εἰσῆλθον εἰς τὸ πολιτικὸν στάδιον μέχρι τῆς σήμερον. Πάντοτε εὑρέθην μεταξὺ τῶν ὀλίγων καὶ πάντοτε ἐπολέμησα· ἐὰν ἠπατήθην, ἐάν τινες μὲ ἐδολιεύθησαν, αἴτιοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐσυνείθισαν νὰ ἦναι δόλιοι καὶ ἀπατεῶνες. Τί πρῶτον καὶ τί ὕστατον νὰ συζητήσωμεν, προκειμένου περὶ τε τῆς πολιτικῆς καὶ τῆς διοικήσεως τοῦ παρόντος Ὑπουργείου; Ποία εἶνε ἡ ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν ἐπηγγέλθη τοῦτο κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ δὲν τὴν παρεβίασε; Ποῖαι εἶνε αἱ ἰδέαι, τὰς ὁποίας ὑπεστήριξεν ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, καὶ δὲν τὰς ἠθέτησε; Μεγάλη εἶνε ἡ τόλμη αὐτῶν, τῆς ὁποίας τὸν χαρακτηρισμὸν δὲν δύναμαι νὰ δώσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Μᾶς ὡμίλησε χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος καὶ ἐπεζήτησε τὰ χειροκροτήματα διὰ τὴν ἀνθηρὰν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔφθασεν ὁ Τόπος. Πρώτην δὲ φορὰν ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τῶν νῦν κυβερνώντων παρουσιάσθη τὸ σύστημα νὰ ἦναι ἐπιθετικοὶ πρῶτοι οἱ ὑπουργοὶ κατὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Πρώτην φορὰν εἰσήχθη τὸ σύστημα κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἡ ὁποία ἐγίνετο πάντοτε διὰ τῶν ψυχρῶν ἀριθμῶν, νὰ ἔλθουν νὰ μᾶς ἐπιδείξωσι τὸ πολιτικόν των πρόγραμμα, τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἔχουν, ἥτις δὲν εἶνε τίποτε ἄλλο παρὰ πέλαγος παρανομιῶν καὶ διαψεύσεων τῶν ἐπαγγελιῶν των ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ὅπως θέλω ἀποδείξει διὰ αὐτῶν τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν. Λάβετε ἀνὰ χεῖρας τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ τοῦ 1882 διὰ νὰ εὕρητε τὴν ὁμιλίαν τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν κατὰ τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Βάλτου, καὶ θέλετε ἰδεῖ ὅτι τότε ὁμιλῶν περὶ τῆς ἐκλογῆς ἔλεγε «δὲν ἐπιδιώκομεν τίποτε ἄλλο, ἀποτεινόμενος πρὸς τὸν ἀποθανόντα γέροντα Κουμουδοῦρον, τὸν ὁποῖον ἐθρήνησε τὸ ἔθνος, παρὰ νὰ πέσῃ τὸ σύστημα· ἔλεγεν, ὅτι εἶνε λόγος ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς, καὶ ἂν 5 χωροφύλακες ἐντόπιοι ἐν ἐπαρχίᾳ τινὶ διευθύνουν τὴν ἐκλογήν, διότι ἡ παρουσία πέντε ἐντοπίων κάμνει τὴν ἐπαρχίαν ν’ ἀνατριχιάζῃ». Ὅτε ἐσχάτως διηύθυνε τὰς ἐκλογὰς καὶ ὑπῆρχον ὄχι ὀλιγώτεροι τῶν 30 χωροφυλάκων εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν, αὗται δὲν ἀνετριχίασαν, διότι ἦτον ὁ κ. Λομβάρδος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Αὐταὶ εἶνε αἱ ἐλευθερίαι, τὰς ὁποίας ἐτήρησε κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν. Εἴχομεν καὶ τὸ παρελθὸν κατὰ διαφόρους περιστάσεις ἐπεμβάσεις ἐκλογικὰς κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν, ἰδίᾳ δὲ ὅταν μία μερὶς ἤρχετο νὰ διευθύνῃ· ἀλλὰ κατὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς οὐδέποτε εἶχεν ὁ Τόπος τὴν πίεσιν, τὴν διαφθορὰν καὶ τὴν ἐξαχρείωσιν, τὴν ὁποίαν εἰσήγαγεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Δὲν ἀναλογίζεται σήμερον ὁ κ. Λομβάρδος ποσῶς αὐτὴν τὴν ἐπέμβασιν, τὴν ὁποίαν ἐνήργει καθ’ ὅλον τὸ Κράτος ἐναντίων τῶν δημοτικῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Τόπου, ὅπως ὑποστηρίξῃ «τὴν θεὰ ἐλευθεριά.» Δὲν παρεξενεύθην ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς χθὲς ἐτάνυσε τὰς χορδὰς τοῦ βιολίου του καὶ τὰς ἐτάνυσεν εἰς τὴν διαπασῶν, διότι συνήθως ἀναλόγως τῆς ἀνάγκης, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται, πράττει τοῦτο, καὶ ἀπόδειξις κατὰ τὴν τελευταίαν πρωθυπουργίαν τί ἔκαμε· ἀλλ’ ἕκαστος τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους εἶπεν, τί εἶνε; ἐξετάσατε ὁποῖα σᾶς εἶπε πέρυσι κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ θὰ ἴδητε ἂν θὰ δυνηθῆτε ἐφέτος νὰ εὕρητε ράκος συνεπείας ἐξ ὅσων ἐπηγγέλθη ὁ κ. Πρωθυπουργός. Καὶ ἦλθε νὰ ὁμιλήσῃ ἐρήμην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι ὁ Προϋπολογισμὸς ἔχει ἀριθμοὺς, καὶ οἱ ἀριθμοὶ πρέπει νὰ ᾖναι ὑπ’ ὄψει πάντων, ὅπως ἐξετασθῶσι καὶ συζητηθῶσιν. Ἦλθε ν’ ἁρπάσῃ, οὕτως εἰπεῖν, τὴν δημοσίαν γνώμην, ὅτι ὁ ἄνθρωπος σκέπτεται περὶ τῶν δημοσίων πραγμάτων τοῦ Τόπου. Ποία δὲ εἶναι ἡ εἰσήγησις, τὴν ὁποίαν ἐκάμετε εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν πέρυσι; Τί ἐλέγετε περὶ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ πότε πρέπει νὰ ἀρθῇ αὕτη, καὶ τί λέγετε ἐφέτος; Δὲν πιστεύω νὰ τολμήσῃ νὰ μὲ διαψεύσῃ ὁ προκάτοχος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν· καὶ ἂν μὲ διαψεύσῃ, τότε βεβαίως θέλω φέρει τὰ πρακτικά. Ὁ προκάτοχος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν μακαρίτην Κουμουνδοῦρον, ἔλεγεν, ὅτι καυχᾶσθε σεῖς, ὅτι θὰ ἄρετε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν καθὼς ἠθέλετε πολεμήσει μετὰ καὶ ἄνευ τῆς Εὐρώπης, καὶ δὲν ἠξεύρετε, ὅτι ἂν θελήσητε νὰ κάμητε σήμερον δάνειον, αὐτὸ θέλει καταστρέψει τὴν ἰσοῤῥοπίαν τοῦ Προϋπολογισμοῦ; Καὶ δὲν ἠξεύρετε, ὅτι βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον πρέπει ν’ ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία; Σᾶς ἔλεγε, δὲν ἦρε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν ἡ Ἰταλία, εἰμὴ μόνον ὅταν ἔφθασαν τὰ χρεώγραφά της εἰς 92%, ἐνῷ τὰ ἰδικά μας ἔχουν 67%. Ἀνορθώσατε, εἶπε, τὴν ἐσωτερικὴν πίστιν ὑμῶν, γίνετε ἀξιόχρεοι, ὥστε νὰ φθάσουν τὰ χρεώγραφά σας εἰς τὰ τὰ 92% καὶ τότε ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι θέλομεν κάμει τὸ δάνειον, ὄχι μόνον ὅσον ἀπαιτεῖ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀλλὰ καὶ μεγαλείτερον, καὶ ἀντὶ νὰ πληρώνετε τὰ 24,000,000, τὰ ὁποῖα πληρώνητε σήμερον, θέλετε πληρώνει 20 ἢ μόνον 18 ἑκατομμύρια, καὶ οὕτως ἀνοίγεται στάδιον πίστεως εἰς τὴν Ἑλλάδα πρὸς βελτίωσιν καὶ οἰκονομικὴν ἀποκατάστασιν. Ἐφέτος ἔρχονται καὶ μᾶς λέγουν ὅλως τὰ ἐναντία, καὶ μᾶς ὁμιλοῦν περὶ οἰκονομικοῦ συστήματος, καὶ μᾶς λέγουν, ὅτι θὰ σώσωσι τὸν Τόπον· ἐγὼ ὅμως σᾶς λέγω, ὅτι ἔρχονται καὶ ἐξαπατοῦν τὴν κοινωνίαν. Μᾶς ὡμίλησαν περὶ τῶν νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα ἔφεραν. Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἐξῆρε τὸ τέλειον τῶν νομοθετημάτων αὐτοῦ, τὰ ὁποῖα ἔφερε, χωρὶς νὰ ἐνθυμηθῇ ὅτι τὰ πλεῖστα τῶν νομοθετημάτων του εἶναι νεκρὰ καὶ ἀνακαλοῦνται ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου νομοθέτου τὰ πέρυσι νομοθετήματα ἐφέτος, διότι προῆλθον ἀπὸ ἀνθρώπους, οἵτινες οὔτε γνωρίζουν, οὔτε ἔμαθον, οὔτε θὰ μάθουν τὸν Τόπον. Ἔκαμαν νόμον περὶ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, περὶ τῶν μαθητευομένων. Ποῦ εἶναι τὸ νομοθέτημα; τὸ ἀνακαλοῦν ἐφέτος διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων, διότι δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ. Ἔφεραν νόμον περὶ ὑπαλλήλων καὶ τοῦ Λογιστηρίου, καὶ τὸν ἀνακαλοῦν. Ἔκαμαν Ναυτικὴν Σχολὴν, ἐνοικίασαν οἰκήματα, διώρισαν καθηγητὰς, ἔκαμαν Διάταγμα ἴδιον, ἔδωκαν δικαιώματα, καὶ αἱ Σχολαὶ κατηργήθησαν, καὶ ζητεῖται μέσον διὰ ποίου τρόπου θὰ δυνηθῶσι νὰ τοὺς διορίσωσιν εἰς ἄλλας θέσεις, ὅπως ἀπολέσωσι τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔδωκαν εἰς αὐτοὺς οἱ κύριοι Ὑπουργοί. Ἔφεραν νομοθετήματα περὶ οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων τῶν ταγμάτων τοῦ στρατοῦ, καὶ τὸ ἀνακαλεῖ ἐφέτος ὁ κύριος Πρωθυπουργός. Ἐλέγαμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πέρυσιν, ὅτε εἰσήχθη τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς μὴ παραδοχῆς τῶν χαλκίνων νομισμάτων εἰς τὰ ταμεῖα τῆς Ἠπείρου καὶ Θεσσαλίας, ἐλέγαμεν ὅτι δὲν θὰ κάμουν τίποτε ἄλλο δι’ αὐτοῦ εἰμὴ θὰ εἰσαγάγουν τὴν κυβείαν, καὶ δὲν μᾶς ἐπίστευον. Ἀλλ’ ἐφέτος ἔκαμαν ἐγκύκλιον διὰ νὰ προλάβουν αὐτὴν τὴν κατάχρησιν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς οἱ ἐμπειρικοὶ εἴπομεν ἀπὸ τοῦ βήματος.

§65Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἡ ἐγκύκλιος δὲν ἔφερε κανὲν ἀποτέλεσμα.

§66ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶχον ἀμφιβολίαν περὶ τούτου. Πέρυσιν ἐντὸς τῆς Βουλῆς κατηγορεῖτο πλήρης ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅτι παρεμβάλλει προσκόμματα εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν φορολογικῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἔφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ὅτι οὕτω κλονοῦμεν τὴν οἰκονομικὴν πίστιν τοῦ Τόπου καὶ παρεμβάλλομεν προσκόμματα εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Οἱ νόμοι ἐψηφίσθησαν, ἀλλὰ πότε ἐφηρμόσθησαν; μόλις χθές. Γνωρίζετε δὲ ποία ἀντίστασις ὑπάρχει κατὰ τῶν νόμων αὐτῶν, καὶ γνωρίζετε, ὅτι ἐν τόπῳ, εἰς τὸν ὁποῖον οἱ νόμοι οἵτινες ψηφίζονται καὶ ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῶν πίπτουν εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς κοινωνίας, δὲν δύνανται νὰ λέγωνται νόμοι σπουδαῖοι, ἀλλ’ εἶναι ἀνάξιοι πάσης προσοχῆς. Ὡμίλησε χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅπως δυνηθῇ διὰ τῶν μέσων, ὧν χρῆσιν ἔκαμε ἄχρι τοῦδε, νὰ σαγηνεύσῃ ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ τὴν γνώμην τῶν πολλῶν· ὡμίλησε κατὰ τῶν ἰδίων αὐτοῦ πράξεων, καὶ ἐπεζήτει τὰ χειροκροτήματα τῆς κοινωνίας. Σᾶς ὡμίλησε περὶ διοικητικοῦ συστήματος, περὶ οἰκονομικοῦ συστήματος. Τίνες, κύριοι, λέγουν ταῦτα; ἐκεῖνοι, οἵτινες μετέβαλον τὰ ὑπουργεῖα εἰς ἐργαστήρια δημοπρασίας. Ἐπεφυλάχθησαν νὰ διωρίσουν κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς συγκλήσεως τῆς Βουλῆς ἕνα ἀριθμὸν ἐποπτῶν, ἐπιθεωρητῶν, ἐπιστατῶν καὶ λοιπῶν ὑπαλλήλων εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας, καὶ εἰς ἐπαρχίας, αἵτινες ἀπὸ κτίσεως κόσμου δὲν εἶδον κοπτήρια· διώρισαν ὑπαλλήλους ὅπως ἐπιῤῥώσωσι τὴν ἐπιῤῥοὴν τῶν ἰδιαιτέρων φίλων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Θέλετε νὰ σᾶς ἀναφέρω ἓν παράδειγμα κατὰ τίνα τρόπον ἐννοεῖ τὰ προσόντα ὁ κ. Πρωθυπουργός; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν νομοθετεῖ ποτε, ὅπως διορθώσῃ τὸν κλάδον περὶ οὗ πρόκειται· πρῶτον λαμβάνει τὰ πρόσωπα ὑπ’ ὄψιν του καὶ κατ’ αὐτὰ κανονίζει τὰ προσόντα· ἔχω δὲ καὶ παραδείγματα νὰ σᾶς ἀναφέρω, καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ προσόντων. Ἐνθυμεῖσθε ὅτε ἔφερε τὸ Νομοσχέδιον περὶ Νομικῶν Συμβούλων; Οἱ Νομικοὶ Σύμβουλοι εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, οἱ Σύμβουλοι τοῦ Στέμματος. Παρατηρήσατε τὸν Νόμον περὶ προσόντων, ὅστις εἰσήχθη, καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι καὶ διὰ τὸν τελευταῖον ὑπαλληλίσκον ζητεῖ πτυχίον. Καὶ ἐνόμισεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι μόνον τὰ πτυχία δύνανται νὰ ἦναι ὠφέλιμα, καὶ δὲν εἶδε χθὲς Καθηγητὴν τοῦ Πανεπιστημίου μεταβαλόντα τὰ παλούκια εἰς «εὐσεβεῖς»; (γέλως). Ὅταν ἐνομοθέτησε περὶ τῶν Νομικῶν Συμβούλων, δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸ πτυχίον, ἐνῷ ἐκεῖ πρὸ πάντων ἀπαιτεῖται νὰ ᾖναι Νομοδιδάσκαλος ὁ Σύμβουλος, διότι θέλει λάβει μέρος εἰς σπουδαίας συζητήσεις, ἀλλ’ ἔλαβε ἕνα ἐμπειρικόν, μόνον διότι ἦτο συγγενής του. Ἐφέτος προὐκάλεσε Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ὥρισε τὰ προσόντα ἐκείνων, οἵτινες θὰ διορίζωνται εἰς τὰ καπνοκοπτήρια, δὲν ἠξεύρω πῶς ὀνομάζονται οἱ λειτουργοὶ τούτων, ἐπόπται, ἐπιθεωρηταὶ, ἐπιστάται κτλ. Πέρυσι μετὰ τὴν σύγκλησιν τῆς Βουλῆς διώρισεν ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου ἔφορον ἀγράμματον, μετὰ δὲ τὴν λῆξιν τῆς Συνόδου τὸν ἀπέλυσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὡς ἀνίκανον νὰ διευθύνῃ Ἐφορίαν, διότι καὶ τωόντι εἶναι ἀνίκανος. Ἐφέτος μετὰ τὴν σύγκλησιν τῆς Βουλῆς μετεχειρίσθη τὸ προσὸν τοῦ Ἐφόρου, ὅπως τὸν διορίσῃ ἐπιθεωρητὴν ἐπὶ τοῦ καπνοῦ· εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι τώρα θέλει τὸν παύσει, διότι ἐκεῖνοι, οἵτινες τὸν ἐπροστάτευον, δὲν εἶναι μὲ τὴν μερίδα του. Ὡμίλησεν ὁ κ. Χατζόπουλος πολλὰ καὶ διάφορα, δὲν ἔλαβεν ὅμως ὑπ’ ὄψιν καὶ ἓν ζήτημα, ποῖος εἶναι ὁ χαρακτὴρ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δι’ ἀντιθέτου ὁδοῦ θέλει νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ δόγματα τοῦ Δαρβίνου. Ὁ Δαρβῖνος ὑπεστήριξεν, ὅτι διὰ τῆς ἐξελίξεως ἐτελειοποιήθησαν ὅλα τὰ πλάσματα καὶ ὁ ἄνθρωπος. Ὁ κ. Τρικούπης διὰ νὰ ἀποδείξῃ ἀληθὲς τὸ δόγμα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐπολέμησαν πολλοὶ μεγάλοι ἄνδρες, ἠθέλησε νὰ τὸ ἀποδείξῃ διὰ τῆς ἑλίξεως, δηλαδὴ νὰ μεταβάλῃ τὸν ἄνθρωπον εἰς σκώληκα, καὶ ἤρχισε τὰ πειράματα ἀπὸ τοὺς Ὑπουργούς του. Ναὶ, αὐτὸ εἶναι τὸ σύστημα, αὐτὴ εἶναι ἡ πολιτικὴ, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε· καὶ ὅσοι ἐκ τῶν Ὑπουργῶν του δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἀνθέξωσιν εἰς τὴν πίεσιν, εἰς τὴν δοκιμασίαν, εἰς τὴν βάσανον αὐτῆς τῆς σκωληκοποιήσεως, ἥτις πρόκειται νὰ λύσῃ τὸ μέγα ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐπεχείρησε νὰ λύσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀπῆλθον. Ὁμιλεῖτε περὶ διοικήσεως· καὶ ποία εἶναι ἡ διοίκησις εἰς τὰς ἐπαρχίας; ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τὴν διοίκησίν του παρήγγειλεν εἰς τὰ ὄργανά του νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψει, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τοὺς ἀντιπολιτευομένους, τὸ τῆς παλαιᾶς γραφῆς ρητὸν, περὶ ὄφεως καὶ ἀνθρώπου, «ἔχθραν θήσω μεταξὺ σοῦ καὶ τοῦ σπέρματός σου, αὐτὸς σοῦ τηρήσει κεφαλὴν, καὶ σὺ τηρήσεις αὐτοῦ πτέρναν». Ἐκτὸς τῆς διοικήσεως, ἐκτὸς τῶν νόμων εὑρίσκονται οἱ τυγχάνοντες νὰ ἀντιπολιτεύωνται τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Αὐτὴ εἶναι ἡ διοίκησις! Καὶ νομίζει, ὅτι διὰ τοιαύτης διοικήσεως καὶ τοιούτου συστήματος δύναται τέλος πάντων ἡ Ἑλλὰς νὰ παραστήσῃ ἐν τῇ Ἀνατολῇ πρόσωπον σοβαρὸν καὶ νὰ λύσῃ τὸ μέγα ζήτημα, τὸ ὁποῖον προώρισται ἀπὸ τὴν Θείαν Πρόνοιαν νὰ λύσῃ, καὶ τὸ ὁποῖον, ὅπως ἡμεῖς βαδίζομεν καὶ πολιτευόμεθα, εἴμεθα ἀνάξιοι νὰ λύσωμεν! Παρετηρήσατε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτε εἰσήχθησαν τὰ στρατολογικὰ νομοθετήματα· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐκηρύχθη μετὰ φανατισμοῦ ὑποστηρίζων τὴν τριετῆ θητείαν· ἦλθεν εἰς τὴν Ἐξουσίαν, παρῄτησε τὴν τριετῆ θητείαν καὶ ἔλαβε τὴν μονοετῆ. Ὧν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, εἶχεν ὑποστηρίξει τοὺς πλατεῖς σιδηροδρόμους· ἐλθὼν εἰς τὴν Ἐξουσίαν, παρεδέχθη τοὺς στενούς. Εἰς ὅλας τὰς ἐποχὰς δὲν ἠκολούθησε μίαν γραμμὴν, ἀλλ’ ἐκείνην τὴν γραμμὴν, ἥτις ὑπόσχεται εἰς αὐτὸν πλειότερον τὴν κατοχὴν τῆς Ἐξουσίας. Καὶ πῶς ἔπειτα ἀπὸ αὐτὰς τὰς φανερὰς παλινωδίας θέλετε νὰ πιστεύσωμεν εἰς ὅσα χθὲς εἴπατε, ἀφοῦ ἔχετε τὸ θάῤῥος νὰ ἀναιρέσητε αὐτὰ μετὰ πέντε ἢ ἓξ μῆνας; Βεβαίως, κύριοι, ὅταν δὲν ἔχῃ τις παρελθὸν, δὲν δύναται νὰ κρίνῃ καὶ περὶ τοῦ μέλλοντος· ἀλλ’ εἰς ὑμᾶς τὸ παρελθὸν ὑπῆρξεν ἄλλο, τὸ ἐνεστώς σας ἄλλο, καὶ δύναται ἕκαστος νὰ κρίνῃ ποῖον θὰ ἦναι καὶ τὸ μέλλον σας. Εἶναι λυπηρὰ τῷ ὄντι ἡ κατάστασις, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ Τόπος, λυπηροτάτη. Προπέρυσιν ὁ φίλος μου κ. Στεφανόπουλος ἔφερε Νομοσχέδιον περὶ καταλυμάτων καὶ ἐνόμιζεν, ὅτι ἔσωζε τὴν κοινωνίαν· ἐφέτος δὲ ἐν τῷ ἰδίῳ αὐτοῦ Δήμῳ περιέτρεχον ἱππεῖς καὶ ἀποσπάσματα διευθυνόμενα παρ’ αὐτοῦ καὶ ἐπιβαρύνοντα τοὺς ἀντιθέτους. Αὐτὰ εἶναι τὰ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα κάμνετε, καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ τήρησις τῶν νόμων καὶ ὁ σεβασμὸς, τὸν ὁποῖον δεικνύετε πρὸς αὐτοὺς, καὶ θέλετε εἶτα νὰ λέγητε, ὅτι τὰ ἀκροατήρια πταίουν! Ὄχι, τὸ κακὸν προέρχεται ἐκ τῆς Βουλῆς καὶ ἐκ τῆς Κυβερνήσεως. Σεβασθῆτε ἑαυτοὺς, σεβασθῆτε τοὺς Νόμους, διὰ νὰ σᾶς σεβασθῶσι καὶ οἱ ἄλλοι· ἄλλως, δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ ὁμιλῆτε περὶ σεβασμοῦ τῶν Νόμων. Καὶ δυνάμεθα, καθὼς εἶπε πρότερον ὁ κ. Χατζόπουλος, νὰ ὁμιλήσωμεν περὶ Συνταγματικοῦ Πολιτεύματος καὶ Κοινοβουλευτικοῦ συστήματος, περὶ πολιτικῆς τιμῆς εἰς τὸν Τόπον αὐτὸν, εἰς τὸν ὁποῖον πᾶς φράκτης πολιτικῆς ἠθικῆς καὶ τιμῆς παρεβιάσθη καὶ διεῤῥήχθη; Ἀνάγκη λοιπὸν καὶ ἀνάγκη μεγίστη, νὰ σκεφθῶμεν σπουδαίως, διότι δὲν πρέπει νὰ ἐμπιστευώμεθα εἰς τὰ ἄτομα. Ἐπὶ ἕνδεκα ἔτη ὑπεστήριξα τὸν κ. Τρικούπην ἀδύνατον ὄντα, καὶ ἐπίστευσα εἰς αὐτὸν, καὶ ἦλθε μετὰ δυνάμεως, τὴν ὁποίαν, ἂν ἐχρησιμοποίει ὑπὲρ τοῦ Τόπου, θὰ ἦτο τῷ ὄντι εἷς ἐκ τῶν μεγάλων ἀνδρῶν, ἀλλ’ ὄχι· ἠκολούθησε τὴν πεπατημένην ὁδὸν, καὶ πολὺ χείρονα ἐκείνης, καὶ τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο ἐπὶ τῆς ὑπουργίας του εἰς δύω ἔτη, ἀθροιζόμενα εἶναι ὑπέρτερα ἀπὸ τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο ἀπὸ τοῦ 1862 ἕως τοῦ 1882. Θέλετε λοιπὸν νὰ ἀνορθώσητε τὴν κατάστασιν τοῦ Τόπου; Ἐὰν θέλετε σοβαρῶς νὰ τὴν ἀνορθώσετε, μὴ νομίσητε ὅτι διὰ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τῶν προσόντων τῶν ὑπαλλήλων θὰ τὸ κατορθώσητε· διότι ἔχετε ὑπαλλήλους διὰ προσόντων διοριζομένους, ἔχετε τοὺς προξενικοὺς ὑπαλλήλους, τοὺς δικαστικοὺς, τοὺς τελωνειακοὺς, τοὺς εἰρηνοδίκας, τοὺς συμβολαιογράφους, τοὺς ὑποθηκοφύλακας. Καὶ τί σημαίνει νὰ φέρῃ τις ἓν πτυχίον, ὅταν τὸ Πανεπιστήμιόν μας κατήντησεν εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου σᾶς εἶπον; Ἐγνωρίσατε μόνον ὅτι διὰ τὸν διορισμὸν καθηγητῶν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἐλαττοῦμεν τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα μᾶς εἶπε χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι θὰ ἔχῃ ἐκ τῆς ὑλοτομίας, καὶ ἐξαφανίζομεν τοὺς εὐσεβεῖς ἀπὸ τοῦ προσώπου τῆς γῆς, διότι, κατὰ νεωτάτην ἐπιστημονικὴν ἀνακάλυψιν, θὰ περιβάλωμεν δι’ αὐτῶν τοὺς ἀγροὺς μας, καὶ τὰ παλούκια τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δὲν θὰ δώσωσιν οὐδεμίαν πρόσοδον (ἱλαρότης). Θέλετε σπουδαίως νὰ ἐργασθῆτε, θέλετε τῷ ὄντι νὰ ἀνορθώσητε τὰ πράγματα; ἀποκόψατε τὰς ποταπὰς σχέσεις πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς καὶ τοὺς Ὑπουργοὺς, αἵτινες ἐρείδονται ἐπὶ τοῦ ἐμπορίου, καὶ αἵτινες διέφθειραν τὸ φρόνημα τοῦ Τόπου, καὶ φρόνημα σήμερον δὲν ὑπάρχει· μεταβάλλετε τὸν ἐκλογικὸν Νόμον, περιορίσατε τὸν ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν, ζητήσατε τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Πολιτεύματος, ὅπως γείνῃ καὶ δεύτερον Σῶμα, διὰ νὰ μὴ ἔχετε αὐτὰ τὰ ἐλεεινὰ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα καθ’ ἡμέραν ψηφίζονται ἐνταῦθα· διότι τῷ ὄντι, ἐὰν τοῦτο κατορθωθῇ, τότε πιστεύσατε εἰς τὴν διόρθωσιν τῶν πραγμάτων· ἄλλως, οὐδεμίαν πρέπει νὰ περιμένητε διόρθωσιν. Ἡ διόρθωσις δὲν δύναται νὰ γείνῃ διὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει, οὐδὲ πρέπει νὰ φαντασθῇ τις ὅτι ἔχει βραχίονας Ἡρακλείους διὰ νὰ ἀνορθώσῃ τὴν παροῦσαν κατάστασιν τῶν πραγμάτων διὰ τῶν ὑπαρχόντων μέσων. Μᾶς ἔφερε καταστάσεις προχθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ μᾶς εἶπεν ὅτι ἔχομεν τόσας χιλιάδας ἐφέδρων δεῖνα καὶ δεῖνα ἐποχῶν, καὶ ἀνεβίβασε τὸν στρατὸν εἰς ἑκατὸν τόσας χιλιάδας· ἀλλὰ, κύριοι, τὰ ἔθνη δὲν διοικοῦνται οὔτε μὲ δημοκοπίας, οὔτε μὲ ψεύδη· διοικοῦνται διὰ τῆς ἀληθείας. Ἐρωτῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἔπειτα ἀπὸ ὅλα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα μᾶς ἔφερε, καὶ ἀπὸ ὅλην αὐτὴν τὴν κατάστασιν, δύναται ἐντὸς δύω μηνῶν νὰ θέσῃ ἕνα κἂν λόχον ἐκ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν; Καὶ λέγεται πλέον στρατὸς αὐτός; Ἀνεγνώσατε καὶ εἴδατε, πρὸ πάντων σεῖς οἱ στρατιωτικοί, οἱ ὁποῖοι ἔχετε ἐπιτήδευμα τὸ στρατιωτικὸν ἐπάγγελμα, ὅτι εἰς ἕξ, ὀκτώ, δεκαπέντε ἡμέρας δύνανται νὰ ἑτοιμασθῶσιν, ὅπως κινηθῶσιν οἱ στρατοὶ οἱ ἀληθεῖς τῶν Κρατῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα σκέπτονται περὶ αὐτῶν. Εἰς τὸν Τόπον τοῦτον, εἰς τὸν ὁποῖν σήμερον οὐδὲν φρόνημα ὑπάρχει καὶ περὶ οὐδενὸς φροντίζομεν, ἀλλ’ ὅλοι συνωθούμεθα περὶ τὰ Ὑπουργεῖα, ὅπως ἁρπάσωμεν ρουσφέτιά τινα πωλοῦντες τὴν τιμήν μας, πωλοῦντες τὸν ἀνθρωπισμόν μας, νομίζετε ὅτι δυνάμεθα σήμερον νὰ λέγωμεν ὅτι θ’ ἀντιπροσωπεύσωμεν ἡμεῖς τὴν Ἑλλάδα; Ὄχι, κύριοι· οὐδεὶς σήμερον μὴ καυχηθῇ ὅτι ἔχει ἐπιῤῥοὴν ἐν τῷ Τόπῳ· δὲν λέγεται ἐπιῤῥοὴ ἡ ἐπιῤῥοὴ, ἡ ὁποία σχηματίζεται ἀντὶ χρημάτων, ἀντὶ ἐμπορικῶν λόγων. Ἡ ἐπιῤῥοὴ τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν πρέπει νὰ ἦνε ἡ πεποίθησις τοῦ ἔθνους ἐπ’ αὐτοὺς, ὥστε, ὅταν ἐπιστῇ ὁ χρόνος, ἡ φωνή των νὰ συγκινῇ ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου ἕως τοῦ ἄλλου τὴν Ἑλλάδα. Τίς δύναται νὰ πιστεύσῃ σήμερον μεθ’ ὅλα ταῦτα, τὰ ὁποῖα εἴδομεν καὶ βλέπομεν ἐνώπιόν μας, εἰς τὴν φωνὴν τῶν πολιτευομένων ἐν Ἑλλάδι; Καὶ εἶνε εἰκὼν αὐτὴ, εἶνε κατάστασις, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀνεχώμεθα; Δὲν εἶνε λοιπὸν δυνατὸν νὰ διορθώσωμεν τὰ πράγματα τοῦ Τόπου διὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἀκολουθοῦμεν καὶ τὸ ὁποῖον ἀνέπτυξεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εἰς τοσοῦτον, ὥστε δὲν εἶνε δυνατὸν ἢ τάχιστα νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἄβυσσον. Τελειώνω, κύριοι, ἀμέσως, διότι καὶ ἡ ὥρα παρῆλθεν. Ἡ πολιτική σας δὲν ὑπῆρξε τίποτε ἄλλο, παρὰ ἡ πολιτικὴ τοῦ Ἰμβραὴμ πασᾶ. Προσεπάθησεν ὁ Ἰμβραὴμ πασᾶς νὰ ὑποτάξῃ τὴν Πελοπόννησον διὰ τοῦ πυρὸς καὶ τοῦ σιδήρου, καὶ μὴ δυνηθεὶς κατέφυγεν εἰς τὴν ἐξώνησιν τῶν συνειδήσεων, εἰς ὑπόσχεσιν χρημάτων, φλωρίων (μαχμουτίων), ὡς ἐλέγοντο τότε· καὶ ἠδυνήθη; ἠδυνήθη νὰ προσκτήσῃ τινάς; ἠδυνήθη νὰ εὕρῃ καὶ τότε Νενέκον τινὰ νὰ ἀγοράσῃ, ἀλλ’ ἡ Πελοπόννησος ἐσώθη, διότι ἠγωνίζετο ἀγῶνα δίκαιον, ἠγωνίζετο ἀγῶνα ἀπελπιστικὸν, ἀπεφάσισεν ἢ νὰ σωθῇ ἢ νὰ ταφῇ ὑπὸ τὰ ἐρείπια. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Στάϊκος ἔχει τὸν λόγον.

§68ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε.

§70ΡΟΥΚΗΣ. Δὲν εἶνε ἀπαρτία.

§71ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§72Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κ. πρώην ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἐζήτησε νὰ κατατεθῶσιν ἔγγραφα, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ὁμιλήσῃ. Πῶς δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ συζήτησις, ἀφοῦ τὰ ἔγγραφα ταῦτα δὲν κατετέθησαν; Ὁ κ. Ροῦφος ἔχει ἀνάγκην τῶν ἐγγράφων, ἵν’ ἀποδείξῃ τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων του.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§74ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶνε βεβαιωμένον ὅτι οἱ ἀντιπολιτευόμενοι ἀπεχώρησαν, ἑπομένως ἀπαρτία δὲν ὑπάρχει.

§75ΡΟΚΟΣ ΧΟΪΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἀπεχώρησαν ὅλοι οἱ ἀντιπολιτευόμενοι, ἐγὼ εἶμαι ἐδῶ.

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι σεῖς· πολλοὶ ἀντιπολιτευόμενοι.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 8 Μ. Μ).