1883.11.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 7

τῆς 12 Νοεμβρίου 1883

(Σάββατον)

(Ἀπαρτίας γενομένης περὶ ὥραν 4 μ. μ. ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατετέθη ἡ ἔκθεσις τοῦ Τμήματος ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Τρικκάλων. (Ὅρα Παράρτημα). Ὑπάρχει ἀναφορὰ τῶν καταδίκων ἐκ τῆς φυλακῆς τοῦ Μενδρεσέ. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἐζήτησε τὸν λόγον ὁ κ. Φωτήλας.

§2ΦΩΤΗΛΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§3ΣΠΗΛ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸ ὑπουργεῖον νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὀνομαστικὸν κατάλογον τῶν ἀπὸ τοῦ Μαρτίου 1882 διορισθέντων δημοσίων ὑπαλλήλων· α) εἰς τὴν προξενικὴν ὑπηρεσίαν, βʹ) εἰς τὴν ταχυδρομικὴν, γʹ) εἰς τὴν διοικητικὴν, δʹ) εἰς τὴν ταμιακὴν, καὶ ε) εἰς τὴν τῶν οἰκονομικῶν Ἐφόρων, δηλοῦντα 1) τὸν τόπον τῆς γεννήσεως ἑκάστου αὐτῶν, 2) τὴν ἡλικίαν, 3) τὸν δῆμον, εἰς ὃν ἀνήκουσι, καὶ τὸν χρόνον, ἀφ’ οὗ κατετάχθησαν ἐν αὐτῇ, 4) τὸν χρόνον, καθ’ ὃν ἀπέκτησαν τὴν ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν, 5) τὰ προσόντα αὐτῶν καὶ τὰς προηγουμένας ὑπηρεσίας των, 6) τὸν τόπον τῆς καταγωγῆς τῶν συζύγων τῶν ἐγγάμων, καὶ 7) τὸν μισθὸν τῆς θέσεως, εἰς ἣν διωρίσθησαν, καὶ πότε. Σημειωτέον, ὅτι ὁ αἰτούμενος ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν ἐν τῇ διοικητικῇ, ταμιακῇ καὶ ἐφοριακῇ ὑπηρεσίᾳ διορισθέντων δὲν ἀξιῶ νὰ περιλάβῃ τοὺς εἰς τὰς θέσεις τῶν πρωτοκολλητῶν καὶ γραφέων διορισθέντας.

§4ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Πρόσθες παρακαλῶ καὶ ποσάκις μετετέθη ἕκαστος τηλεγραφικὸς ὑπάλληλος ἀπὸ τοῦ Μαΐου καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἀπὸ ποῦ ἕως ποῦ.

§5ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Χθὲς ἔλαβον τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα (ἀναγινώσκει). Τοιαύτη πρᾶξις δὲν χρήζει σχολείων. Μόνον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ταυτότητα τοῦ ὑπενωμοτάρχου, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ ὑπενθυμίσω εἰς αὐτὸν ὅτι νομίζω, ὅτι εἶναι αὐτὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος τὸν συνώδευε κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν ὁ ὑπενωμοτάρχης Χατζῆς. Προσθέτω ὅτι δὲν ἔχω λόγον νὰ ἀμφιβάλλω περὶ τῆς ἀληθείας πράξεων μνημονευομένων ῥητῶς ὑπὸ προσώπου, τὸ ὁποῖον πᾶν ἄλλο ἔχει παρὰ τὸ αἴσθημα καὶ τὴν τάσιν τῆς συκοφαντίας καὶ τοῦ φανατισμοῦ τοῦ πολιτικοῦ, καὶ τὸ ὁποῖον μετὰ τὴν ἀποτυχίαν του εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς ἠναγκάσθη ὑπὸ τῶν συνδημοτῶν του — διὰ τῆς βίας σχεδὸν τὸν ἐπειθανάγκασαν — νὰ μείνῃ ἐν τῷ δήμῳ ἐκείνῳ, ἐνῷ ἤθελε νὰ μεταβῇ εἰς ἄλλον τόπον, διὰ νὰ ἀποφύγῃ τὴν τοιαύτην κατάστασιν τῶν πραγμάτων. Καὶ δὲν εἶναι ἀπροσδόκητα εἰς ἐμὲ τὰ τοιαῦτα· ἐνθυμοῦμαι, ὅτι κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν ἔγεινε καταγγελία εἰς τὴν Κυβέρνησιν πράξεων παρανόμων, τελουμένων ὑπὸ ἀνωτέρων τοπικῶν Ἀρχῶν, καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι οὐδεμία προσοχὴ ἐδόθη, ἐνῷ ἐπεκαλούμεθα μάρτυρας ἐξ αὐτῶν τῶν ὀργάνων τῆς Ἐξουσίας. Βεβαίως κατόπιν τοιούτων δὲν εἶναι εἰς ἐμὲ ἀπροσδόκητα τὰ τοιαῦτα, ὅταν βλέπω τὰ ὄργανα τῆς Ἐξουσίας τὰ κατώτερα καὶ τὰ ἀνώτερα παρανομοῦντα καὶ μὴ καταστελλόμενα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως· τὰ ὄργανα τὰ κατώτερα ὑποθέτουν τότε ὅτι, ἐὰν προβαίνουν εἰς πλείονας παρανομίας, ἐκτελοῦν — κατὰ παρεξήγησιν βεβαίως — τὰς ὑποτιθεμένας διαθέσεις τῆς Κυβερνήσεως· καὶ ἰδοὺ ἔχομεν τὰ ὄργανα τῆς Ἐξουσίας τὰ κατώτερα, τὰ ἐπιτετραμμένα τὴν ἀσφάλειαν τοῦ πολίτου, τὰ σμήνη τὰ μισθοδοτούμενα ἐκ τῶν ἱδρώτων τοῦ λαοῦ, ἔχομεν αὐτὰ ἀντὶ νὰ προστατεύουν τὴν ἐλευθερίαν καὶ προσωπικὴν ἀσφάλειαν τῶν πολιτῶν, νὰ πυροβολοῦν κατ’ αὐτῶν, καὶ νὰ πυροβολοῦν διὰ μόνον τὸν λόγον ὅτι δὲν ἀνήκουσιν οἱ πυροβολούμενοι εἰς τὴν μερίδα, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκουν τὰ ὄργανα τῆς Κυβερνήσεως.

§6ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐπειδὴ ἐγένετο μνεία τοῦ ὀνόματός μου, δύναμαι νὰ δώσω τὴν ἑξῆς καὶ μόνην ἐξήγησιν. Γνωρίζω τὸν ὑπενωμοτάρχην Χαντζῆν· ὅταν ἐγὼ ἀνεχώρουν διὰ τὴν Εὐρυτανίαν, οὗτος ἦτον εἰς Ἀγρίνιον, ἀνήκων εἰς τὴν δύναμιν τῆς ὑπομοιραρχίας Τριχωνίας. Μέχρις Ἀγρινίου μετέβην δι’ ἁμάξης καὶ δὲν εἶχον ἀνάγκην συνοδίας· ἐκεῖθεν ὅμως μέχρις Εὐρυτανίας εἶχον ζητήσει μικρὰν συνοδίαν. Μεταξὺ δὲ τῶν συνοδευσάντων με ἦτο καὶ ὁ ὑπενωμοτάρχης οὗτος, ὅστις μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἐπανῆλθε πάλιν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Τριχωνίας.

§7Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς οὐδένα δὲν δίδεται συνοδία στρατιωτική.

§8ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Προκαλῶ τὸν ἀπευθύναντα τὴν ἐπερώτησιν νὰ εἴπῃ ἂν καὶ αὐτὸς δὲν ἔλαβε τότε συνοδίαν.

§9Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τότε δὲν ὑπάρχει ἀσφάλεια.

§10ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Σᾶς ὑπενθυμίζω τὴν ἱστορίαν τῆς τελευταίας ἐκλογῆς ἐν Εὐρυτανίᾳ.

§11Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δηλαδή;

§12ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὅτι τρεῖς ἡμέρας πρὸ τῆς ἐνεργείας τῆς ἐκλογῆς ἡ Εὐρυτανία ὁλόκληρος ἐθρήνησε τὴν δολοφονίαν ἑνὸς τῶν προσφιλεστέρων αὐτῆς τέκνων, τοῦ πολυκλαύστου ἰατροῦ καὶ δημάρχου Κτημενίων Νικ. Γαλῆ. Λοιπὸν ὁ ὑπενωμοτάρχης ἀληθῶς μετὰ δύω ἄλλων ὁπλιτῶν μὲ συνώδευσεν ἀπὸ Τριχωνίας εἰς Εὐρυτανίαν, ὁπόθεν ὅμως ἐπανῆλθε πάλιν πολὺ πρὸ τῶν ἐκλογῶν εἰς τὴν δύναμιν τῆς ὑπομοιραρχίας Τριχωνίας, εἰς ἣν ἀνῆκεν· ἔκτοτε οὐδὲ γνωρίζω ποῦ εὑρίσκεται. Ἐνισχύων ὅμως τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἐξ Εὐρυτανίας βουλευτοῦ, παρακαλῶ καὶ ἐγὼ νὰ ἐξετασθῶσιν αὐστηρῶς τὰ κατ’ αὐτήν, καὶ ἀπηνῶς νὰ τιμωρηθῇ πᾶς παρεκτραπεὶς ἀπὸ τῶν καθηκόντων του.

§13Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Παρακαλεῖται ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς νὰ ὑποβάλῃ τὰς ἑξῆς καταστάσεις· 1) Τὰς πρωτοτύπους μηνιαίας καταστάσεις τῆς δυνάμεως τῶν διαφόρων ὅπλων καὶ σωμάτων ἀπὸ τῆς 1 Μαΐου μέχρι τῆς 1 Νοεμβρίου τρέχοντος ἔτους· 2) Τὰς πρωτοτύπους μηνιαίας καταστάσεις τῆς τοποθετήσεως τοῦ στρατοῦ ἀπὸ τῆς 1 Μαΐου μέχρι τῆς 1 Νοεμβρίου τρέχοντος ἔτους· 3) Κατάστασιν τῶν ἀνακαταταχθέντων ὑπαξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν τῶν διαφόρων ὅπλων καὶ σωμάτων ἀπὸ 1 Ἰουλίου 1882 μέχρι 1 Νοεμβρίου 1883· 4) Κατάστασιν τῶν ἐθελοντῶν εἰς τὰ διάφορα ὅπλα καὶ σώματα ἀπὸ 1 Ἰουλίου 1882 μέχρι 1 Νοεμβρίου 1883· 5) Κατάστασιν τῶν κληρωθέντων κατὰ τὰ ἔτη 1882 καὶ 1883 καὶ τῶν ἐκ τῶν ἀπογραφῶν αὐτῶν καθυστερούντων· 6) Ὀνομαστικὴν κατάστασιν τῶν παραπεμφθέντων εἰς τὴν ἀνωτάτην Ὑγειονομικὴν Ἐπιτροπὴν ἅμα τῇ προσκλήσει των εἰς τὸν στρατὸν, τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀπολυθέντων, καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν καταταχθέντων εἰς βοηθητικὰς ὑπηρεσίας· 7) Κατάστασιν ὀνομαστικὴν τῶν κριθέντων ἀνικάνων ὑπὸ τῆς ἀνωτάτης Ὑγειονομικῆς Ἐπιτροπῆς μετὰ τὴν εἰς τὸν στρατὸν κατάταξίν των, καὶ 8) Κατάστασιν ὀνομαστικὴν τῶν παραπεμφθέντων εἰς τὴν ἀνωτάτην Ὑγειονομικὴν Ἐπιτροπὴν μετὰ τὴν εἰς τὸν στρατὸν κατάταξίν των ὡς ἀνικάνων καὶ διαταχθέντων νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς βοηθητικὰς ὑπηρεσίας. Αἱ ὑπὸ τοὺς ἀριθ. 6, 7 καὶ 8 αἰτούμεναι ὀνομαστικαὶ καταστάσεις πρέπει νὰ μνημονεύωσι τὴν ἐπαρχίαν, ἐξ ἧς κατάγονται οἱ περὶ ὧν εἴρηται ὁπλῖται, ὡς καὶ τὴν ἐποχὴν τῆς ἀπολύσεως ἢ τῆς κατατάξεώς των εἰς βοηθητικὰς ὑπηρεσίας.

§14ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω, κύριοι, καταστάσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἀπαντώσας εἰς τὰς πλείστας τῶν ἐρωτήσεων τοῦ κ. πρώην ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, καὶ εἰς ἄλλας περὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο λόγος κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, καὶ εἰς ἄλλας περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἐγένετο λόγος. Ἂν δὲ τυχὸν ἐν ταῖς ἐρωτήσεσι τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου περιέχωνται καί τινα μὴ μνημονευόμενα ἐν ταῖς καταστάσεσιν, ἢ μὴ μνημονευόμενα ἐν αὐταῖς καθ’ ὃν τρόπον τὰς ἐζήτησεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, θέλω φροντίσει νὰ συμπληρώσω τὰ νῦν ὑποβαλλόμενα. Πρώτη κατάστασις ἀριθμητικὴ τῶν κληρωτῶν κατ’ ἀπογραφὴν καὶ ἐπιστράτων, εἰς οὓς ἐπεβλήθη πρόσθετος ὑπηρεσία· τὸ ὅλον εἰς οὓς ἐπεβλήθη πρόσθετος ὑπηρεσία ἑξάμηνος 2483· ἐνιαύσιος δὲ 1841, ἤτοι ἐπίστρατοι καὶ κληρωτοὶ τοῦ 1881, 1882 καὶ 1883· Δευτέρα κατάστασις τῶν μέχρι τῆς 20ῆς Ὀκτωβρίου 1883 καταταχθέντων κατὰ μῆνα κληρωτῶν τῆς ἀπογραφῆς τοῦ ἔτους 1883, τὸ ὅλον τῶν καταταχθέντων 5112, ἤτοι ἐπὶ μονοετεῖ θητείᾳ 3563 καὶ ἐπὶ διετεῖ θητείᾳ 1549. Τρίτη κατάστασις τῶν προσελθόντων κληρωτῶν τῶν ἀπογραφῶν τῶν ἐτῶν 1880, 1881, 1882 καὶ τῶν ἐκ τῶν ἀπογραφῶν καθυστερούντων μέχρι τῆς 20 Ὀκτωβρίου ἐ. ἔ. Ἔφθασα μέχρι τῆς τελευταίας διορίας, κατὰ τὴν ὁποίαν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχω πληροφορίας, τουτέστι μέχρι πρὸ εἴκοσιν ἡμερῶν. Κατετάχθησαν κληρωτοὶ τοῦ 1880 8814, τοῦ 1881 6063, τοῦ 1882 7165· καθυστεροῦσι δὲ τοῦ 1880 1164, τοῦ 1881 1558 καὶ τοῦ 1882 1683. Τετάρτη κατάστασις τῆς τοποθετήσεως τῶν Σωμάτων καὶ τῶν ἀπεσπασμένων αὐτῶν λόχων. Πέμπτη κατάστασις τῶν καθ’ ἑκάστην καθ’ ὅλον τὸ Κράτος διοριζομένων ἀνδρῶν εἰς τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας τῆς φρουρᾶς, τῶν ἀγγελιαφόρων, περιπόλων καὶ νυκτοφυλάκων· τὸ ὅλον 1540. Ἐννοεῖται ὅμως ὅτι ὁ ἀριθμὸς οὗτος πρέπει νὰ πολλαπλασιασθῇ διὰ νὰ εὑρεθῇ ὁ ὁλικὸς ἀριθμὸς τῶν εἰς τὰς ὑπηρεσίας ταύτας ἀσχολουμένων· διότι, κατὰ τὸν τελευταῖον Γαλλικὸν κανονισμόν, ἅπαξ ὑπηρετεῖ τις κατὰ ἓξ ἡμέρας· κατ’ ἄλλους ὀργανισμοὺς ἅπαξ κατὰ τέσσαρας ἡμέρας· παρ’ ἡμῖν ἅπαξ κατὰ τρεῖς ἡμέρας. Ἕκτη κατάστασις, ἐμφαίνουσα τοὺς εἰς μεταβατικὴν ὑπηρεσίαν, εἰς σταθμοὺς καὶ πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς χωροφυλακῆς ἀσχολουμένους ἄνδρας τοῦ πεζικοῦ καὶ τῶν εὐζώνων· τὸ ὅλον 2,027.

§15Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Χωριστὰ δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ αὐτὸ, νὰ ἴδωμεν ποία εἶνε ἡ συνδρομὴ τῆς χωροφυλακῆς;

§16ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Χωριστὰ εἶνε, ἀλλ’ ἀναγινώσκω μόνον τὸ ἄθροισμα τῶν πινάκων· ἰδοὺ καὶ χωριστά. Εἰς μεταβατικὴν ὑπηρεσίαν ἀξιωματικοὶ 19, ὑπαξιωματικοὶ 67, σαλπιγκταὶ 2, ὑποδεκανεῖς καὶ στρατιῶται 592. Εἰς σταθμοὺς ἀξιωματικοὶ 29, ὑπαξιωματικοὶ 158, σαλπιγκταὶ 7, ὑποδεκανεῖς καὶ στρατιῶται 961. Πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς χωροφυλακῆς ὑπαξιωματικοὶ 19, ὑποδεκανεῖς καὶ στρατιῶται 173. Τὸ ὅλον ἀξιωματικοὶ 48, ὑπαξιωματικοὶ 244, σαλπιγκταὶ 9, ὑποδεκανεῖς καὶ στρατιῶται 1726. Ἐν ὅλῳ 2027 ἄνδρες. Ἑβδόμη κατάστασις, ἐμφαίνουσα τὴν ὁλικὴν δύναμιν τῶν ὑπαξιωματικῶν τῶν Σωμάτων τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ κατὰ κατηγορίας τῆς 31 Ὀκτωβρίου ἐ. ἔ. Τὸ ὅλον τῆς δυνάμεως 3354. Ὀγδόη κατάστασις, ἐμφαίνουσα τὴν ὁλικὴν δύναμιν τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ κατὰ βαθμὸν καὶ Σῶμα τῆς 31 Ὀκτωβρίου ἐ. ἔ. Τὸ ὅλον τῆς δυνάμεως 22324, ἤτοι ἀξιωματικοὶ 1414, ἀνθυπασπισταὶ καὶ ἀρχιμουσικοὶ 362, ὑπαξιωματικοὶ 3354, μουσικοὶ καὶ σαλπιγκταὶ 556, ὑποδεκανεῖς καὶ στρατιῶται 16638, ἐν ὅλῳ 22,324. Ἐννάτη κατάστασις, ἐμφαίνουσα τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπηρετούντων ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ. Γενικὸν ὅλον ἐφέδρων 90,800, ἤτοι α) μὴ ὑπηρετήσαντες εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ 32,606, ὧν 17187 ἀπαλλαγέντες, 15417 μὴ προσελθόντες· βʹ) ὑπηρετήσαντες εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ 58,194, ἤτοι ὑπαξιωματικοὶ 2139, μουσικοὶ καὶ σαλπιγκταὶ 409, ὑποδεκανεῖς καὶ στρατιῶται 55,646, ἤτοι τὸ ὅλον τῶν ἐφέδρων ἄνδρες 90,800. Δεκάτη κατάστασις, ἐμφαίνουσα τὴν ὁλικὴν δύναμιν τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ κατὰ κατηγορίας, ὅπλον καὶ Σῶμα, τῆς 31 Ὀκτωβρίου ἐ. ἔ. Τὸ ὅλον ὅπως καὶ ἐν τῇ ὀγδόῃ καταστάσει 22,324. Ἡ ἑνδεκάτη ἀφορᾷ εἰς τὴν χθὲς ζητηθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς πληροφορίαν, ὅπως καθωρίσθη παρ’ αὐτοῦ ἐν τῇ τελευταίᾳ ὁμιλίᾳ του, τουτέστιν ἐμφαίνει τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπὸ τῶν ἰατρῶν τῶν Σωμάτων χαρακτηριζομένων ὡς ἀνικάνων—νομίζω ὅτι οὕτω καθώρισε τὴν ἐρώτησίν του—ἀπήντησα δὲ τότε ὅτι ἦσαν 260· ἀκριβὴς ἐξέτασις ἀποδεικνύει ὅτι εἶνε 254, κατὰ 6 ἔσφαλα. Ἐκ τούτων 70, φέροντες ὅλως ἀσημάντους καὶ μὴ βεβαιωθείσας παθήσεις, ἐκρίθησαν δυνάμενοι νὰ ἐκτελέσωσι πᾶσαν ὑπηρεσίαν καὶ ἐκτελοῦσιν, ἑπομένως 184 μόνον ἐχρησιμοποιήθησαν ὡς ἑξῆς· 124 εἰς τὰ τάγματα τοῦ πεζικοῦ, 30 εἰς τὰ τοῦ πυροβολικοῦ· 14 εἰς τὰ τοῦ μηχανικοῦ, 12 εἰς τὰς ἱππαρχίας, καὶ 14 εἰς τὴν διοίκησιν τῶν νοσοκόμων. Ἐχρησιμοποιήθησαν δὲ οἱ 184 οὗτοι:

Ταῦτα πάντα ἐτυπώθησαν καὶ ἀπεστάλησαν εἰς τὸ Γραφεῖον τοῦ Προεδρείου, ἑπομένως θέλουσι διανεμηθῆ ἐντὸς τῆς ἡμέρας· θέλω δὲ φροντίσει νὰ συμπληρώσω καὶ πᾶσαν τυχὸν ἔλλειψιν μεταξὺ τῶν ὑποβληθέντων καὶ τῶν ζητηθέντων.

§17Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἰς τὰς καταστάσεις, τὰς ὁποίας ὑποβάλλετε, δὲν παρατηρεῖται ὁ ἀριθμὸς τῶν μετακινήσεων τῶν βαθμοφόρων, εἴτε ἀξιωματικῶν, εἴτε ὑπαξιωματικῶν· τὰς μετακινήσεις τὰς ἐκάματε διὰ Διατάγματος ἢ διὰ διαταγῆς;

§18ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν ἐννοεῖτε προσκολλήσεις, ἀφ’ ὅτου ἐγὼ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τοιαῦται προσκολλήσεις δὲν ἐγένοντο.

§19Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μεταθέσεις.

§20ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ μεταθέσεις γίνονται διὰ τοποθετήσεων, αἱ ὁποῖαι γίνονται διὰ Διατάγματος. Προσωριναὶ προσκολλήσεις δὲν γίνονται διόλου.

§21Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὰ Διατάγματα αὐτὰ δημοσιεύονται διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως;

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (πρωθυπουργός). Δὲν γνωρίζω ἂν ὅλα δημοσιεύωνται.

§23Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Καθ’ ἣν περίπτωσιν δὲν εἶνε δημοσιευμένα, τότε συντάξατε μίαν τοιαύτην κατάστασιν.

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ εἶνε βασιλικὰ διατάγματα, πιθανὸν νὰ ἦνε ὅλα κατακεχωρισμένα· ἀλλὰ δὲν εἶπον ὅτι μόνον οἱ ὑπαξιωματικοὶ καὶ οἱ στρατιῶται δὲν προσκολλῶνται. Καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν προσκολλῶνται, καὶ προσκολλήσεις ἀξιωματικῶν δὲν ἐγένοντο· ἐγένοντο μόνον τοποθετήσεις· πᾶσαι δὲ αἱ τοποθετήσεις ἐγένοντο διὰ βασιλικῶν διαταγμάτων. Πρὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν εἰς κύρωσιν τὰ ἐκδοθέντα κατὰ τὸ διάλειμμα τῶν Συνόδων βασιλικὰ διατάγματα περὶ πιστώσεων ἀναπληρωματικῶν καὶ ἐκτάκτων. Ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων Διατάγματα ἐξεδόθησαν 1) περὶ ἀποζημιώσεως ἐνόρκων, 2) περὶ προμηθείας ἐκλογικῶν εἰδῶν, 3) δι’ ὑγειονομικὰ ἔξοδα ἕνεκα τῆς χολέρας καὶ τῆς εὐλογίας· ἐκτάκτων δὲ πιστώσεων ἐξεδόθησαν Διατάγματα διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν ἐξόδων τῆς ἀστυνομικῆς διοικήσεως τῶν νέων ἐπαρχιῶν, διὰ συνδρομὴν ὑπὲρ τῶν ἐν Χίῳ παθόντων καὶ τῶν ἐκ πλημμύρας ἐν Θεσσαλίᾳ. Ἐγένετο ἄλλη ἐπερώτησις ἔχουσα οὕτως «εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται ἤδη ὁ πίναξ τοῦ ἀποτελέσματος τῶν ἐξετάσεων τῶν ἐνωμοταρχῶν δευτέρας τάξεως εἰς ἐνωμοτάρχας πρώτης τάξεως, τὸν ὁποῖον ἡ ἁρμοδία Ἐπιτροπὴ μὴ λαβοῦσα ὑπ’ ὄψει παντελῶς κατὰ τὰς ἐξετάσεις ὑπέβαλεν ἐσχάτως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον». Τὸ Ὑπουργεῖον καλεῖται εἰς ἀπολογίαν, καὶ ὀφείλει νὰ δίδῃ πληροφορίας περὶ τῶν πράξεων αὑτοῦ· ὅσαι πράξεις δὲν ἔφθασαν μέχρι τοῦ ὑπουργοῦ, δὲν δύνανται νὰ γείνωσιν ἀντικείμενον ἐπερωτήσεων. Ἐὰν αἱ Ἐπιτροπαὶ ἐγνωμοδότησαν καλῶς ἢ κακῶς, εἰς τὸν ὑπουργὸν ἀπόκειται ν’ ἀποφανθῇ περὶ τοῦ ὀρθοῦ ἢ μὴ τῆς γνωμοδοτήσεως αὐτῶν· ἀφοῦ δὲ ὁ ὑπουργὸς ἀποφανθῇ, τότε νομίζω ὅτι ἁρμόζει εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ θέματος, ἵνα ἐπικρίνῃ τὸ Ὑπουργεῖον, ἐὰν τυχὸν ἡμάρτησαν.

§25Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, κάμω τὴν παρατήρησιν εἰς τὸ Προεδρεῖον ὅτι δύω ἐκλογαὶ εἶνε ὥριμοι καὶ ἔπρεπε νὰ προταχθῶσιν ἅλων τῶν ἄλλων ζητημάτων, καὶ κατὰ τὸν Κανονισμὸν δὲν δύνανται, ἀφοῦ συζητοῦνται ὄντως σπουδαῖα πράγματα, δύω βουλευταὶ νὰ μένουν ἀργοί. Πρώτη λοιπὸν ἐργασία τῆς Βουλῆς εἶνε νὰ ἐξετάσῃ τὰς δύω ἐκλογὰς, Ἀττικῆς καὶ Μεγαρίδος.

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶνε ἀντικείμενον λίαν σπουδαῖον καὶ πρέπει εἰς αὐτὴν ν’ ἀποδίδωμεν πολλὴν προσοχήν. Τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως δὲν πρέπει ποτὲ νὰ περιορίζεται ἕνεκα οὐδενὸς ἄλλου λόγου. Βεβαίως πρῶτον ἀντικείμενον συζητήσεως, ὑπαρχούσης ἐκκρεμοῦς ἐκλογῆς, εἶνε ἡ ἐκλογὴ, ἀλλὰ πρὸ τῆς ἐκλογῆς, ἡ ὁποία δύναται ν’ ἀπασχολήσῃ ὁλόκληρον συνεδρίασιν, πιθανὸν δὲ καὶ ἄλλην, καὶ κατόπιν ἄλλην, πρέπει νὰ ἐπιτρέπηται εἰς πάντα βουλευτὴν νὰ ποιῆται ἐπερώτησιν, οὐχὶ ὅμως νὰ συζητῇ περὶ αὐτῆς. Πρέπει τὰς διακρίσεις ταύτας νὰ ποιώμεθα· ἄλλο τὸ ἀναγγέλλειν μίαν ἐπερώτησιν καὶ ἄλλο τὸ συζητεῖν περὶ αὐτῆς. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἐπιτρέπεται ν’ ἀνακοινώσῃ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας φέρει· δὲν τῷ ἐπιτρέπεται ὅμως νὰ τὰς ἀνακοινώσῃ διὰ τρόπου προκαλοῦντος συζητήσεις. Ἐντὸς τῶν αὐτῶν ὁρίων ὀφείλουσι νὰ περιορίζωνται πάντοτε οἱ κατὰ πρῶτον ἀνακινοῦντες ἐρωτήσεις· τὰς τοιαύτας δὲ ἐπερωτήσεις νομίζω, ὅτι ὀφείλομεν νὰ προτάττωμεν παντὸς ἀντικειμένου.

§27ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀναγνωρίζω καὶ ὑπεστήριξα πάντοτε ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως εἶναι τὸ μέγιστον δικαίωμα τοῦ Βουλευτοῦ καὶ δὲν ζητῶ τὸν περιορισμὸν αὐτοῦ· ἀπ’ ἐναντίας, ζητῶ τὸ δικαίωμα τοῦτο νὰ ἦναι εὐρύτατον. Ἀλλὰ μία ἐπερώτησις δύναται νὰ κατασταθῇ ἀντικείμενον συζητήσεως σπουδαίας, καὶ τότε ἐν τίνι δικαιώματι θ’ ἀποκλείσωμεν Βουλευτὰς συναδέλφους, ἔχοντας ἴσα πρὸς ἡμᾶς δικαιώματα, τοῦ νὰ λάβωσι μέρος καὶ εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεως καὶ εἰς τὴν ψηφοφορίαν; ὑπὸ τὸν περιορισμὸν μόνον, τὸν ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἤθελέ τις δεχθῆ τοῦτο, ἀλλ’ οὐδέποτε ἐπιτρέπεται νὰ προηγῆται καμμία ἄλλη συζήτησις, πρὶν ἢ ἐξετασθοῦν αἱ ἐκλογαί· διότι ἐκ τῆς ἐξετάσεως τῶν ἐκλογῶν αὐτῶν πολλάκις δύναται ν’ ἀποβῇ οὕτως ἢ ἄλλως τὸ ἀντικείμενον πάσης συζητήσεως, καὶ διὰ τοῦτο ὁ Κανονισμὸς διατάσσει πρὸ πάσης ἐργασίας νὰ προηγῶνται πάντοτε αἱ ἐκλογαί.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι δὲν πρόκειται περὶ συζητήσεως, ἀλλ’ ἁπλῶς περὶ ἐπερωτήσεως, ἐνόμισα ὅτι αἱ ἐπερωτήσεις προηγοῦνται τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ὁ κ. Κωνσταντόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§29Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τῶν οἴνων ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐφρόνουν, ὅτι ὁ ἐπιβληθεὶς φόρος εἶναι ἰδίως ὡς πρὸς τοὺς ἐν Τριπόλει παραγομένους οἴνους λίαν βαρὺς, καταθλιπτικὸς καὶ ἄνισος. Οἱ λόγοι οὗτοι εἶναι, ὅτι ὁ πληθυσμὸς τῆς πόλεως εἶναι μέγας, ἐνῷ τοὐναντίον ἡ τιμὴ τοῦ οἴνου εἶναι ἐλαχίστη καὶ ἀδύνατος ἡ ἐκ τῆς ἐπαρχίας ἐξαγωγὴ αὐτοῦ. Τότε εἶχον ὑποβάλει καὶ τροπολογίαν, δι’ ἧς ἐζήτουν νὰ ἐπιβληθῇ ἐξαιρετικῶς εἰς τοὺς οἴνους τῆς Τριπόλεως μικρότερον δικαίωμα, ἀλλ’ ἡ τροπολογία μου, μὴ ὑποστηριχθεῖσα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἀπεῤῥίφθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Δυστυχῶς τὰ πράγματα ἐπέρχονται βεβαιοῦντα τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων μου. Ἕνεκα τῆς ἐφετινῆς ἀφθόνου παραγωγῆς τὸ μὲν γλεῦκος ἐτιμήθη ἐν Τριπόλει εἰς 7½ λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, ἡ δὲ τιμὴ τοῦ οἴνου δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰ 25 λεπτά. Ἐννοεῖται ὅτι μὲ τὴν τιμὴν αὐτὴν οἱ δυστυχεῖς ἀμπελοκτήμονες οὐ μόνον οὐδεμίαν ὠφέλειαν δύνανται νὰ ἔχωσιν ἐκ τῶν ἀμπέλων, ἀλλ’ οὐδὲ τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας αὐτῶν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσπράξωσι· διότι ὑπερετιμήθησαν καὶ ὅλα τὰ πρὸς παρασκευὴν τοῦ οἴνου ἀπαιτούμενα, ἡ ρητίνη, τὰ ἀγώγια, τὰ ἐνοίκια κτλ. Καὶ ὅμως ἐπιβαρύνονται καὶ μὲ τὸ ὑπέρογκον δικαίωμα τῆς καταναλώσεως. Εἰς τοιαύτην εὑρεθέντες στενόχωρον θέσιν, ὑποβάλλουσιν ἀναφορὰν πρὸς τὴν Βουλὴν, φέρουσαν ἑξακοσίας ὑπογραφὰς, ἐπικαλούμενοι τὴν μέριμναν αὐτῆς πρὸς ἀποτροπὴν τῆς γενομένης αὐτοῖς μεγάλης ἀδικίας· προσθέτουσι μάλιστα ὅτι, ἐὰν τὰ παράπονα αὐτῶν δὲν εἰσακουσθῶσι, προτίθενται νὰ παραχωρήσωσιν ὁλοκλήρους τὰς ἀποθήκας των εἰς τὴν διάθεσιν τῶν οἰκονομικῶν Ἀρχῶν, ἐπαφιέμενοι εἰς τὸ ἔλαιος τοῦ Κυρίου. Φρονῶ, ὅτι ἐκ τῶν πραγμάτων ἐπείσθητε ἅπαντες, καὶ ἡ Κυβέρνισις καὶ ἡ Βουλὴ, ὅτι πράγματι εἰς τοὺς ἀμπελοκτήμονας τῆς πόλεως ἐκείνης ἐγένετο μεγάλη ἀδικία, καὶ ἐν τῇ πεποιθήσει ταύτῃ ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν, ἐκτὸς τῆς ἀναφορᾶς, καὶ νομοσχέδιον, δι’ οὗ προτείνω μέχρις οὗ κανονισθῶσιν ὁριστικῶς τὰ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τοὺς ἐν Τριπόλει ἐναποταμιευθέντας οἴνους δικαίωμα μόνον ἑνὸς λεπτοῦ κατ’ ὀκάν. (Ὅρα Παράρτημα).

§30Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ, ὅπως κατατεθῶσιν εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς τὰ ἑπόμενα ἔγγραφα, πρὸς συμπλήρωσιν τῶν πληροφοριῶν τῶν σχετικῶν πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας· 1) Ἔκθεσις τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων ἔργων περὶ τῶν κατὰ προτίμησιν κατασκευαστέων ὁδῶν, ἐξ ἧς ἐμφαίνεται ὅτι χρησιμώτεραι πασῶν εἰσιν αἱ διὰ τοῦ Β. Διατάγματος τῆς 3 Αὐγούστου 1883 ὁριζόμεναι, ὡς καὶ πᾶν σχετικὸν εἰς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο ἔγγραφον· 2) Τοὺς προϋπολογισμοὺς τῆς δαπάνης πρὸς κατασκευὴν ἑκάστης αὐτῶν, ὡς καὶ τοῦ συνόλου τῆς δαπάνης τῶν ἐν τῷ ἀνωτέρω Διατάγματι ὁριζομένων ὁδῶν.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὸ ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Πρώτη ἐκλογὴ πρόκειται εἰς συζήτησιν ἡ τῆς Μεγαρίδος. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§32ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παραδέχεται ὡς ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς Μεγαρίδος;

§34ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύττεται ἔγκυρος ἡ ἐκλογὴ Μεγαρίδος καὶ νόμιμος αὐτῆς Βουλευτὴς ὁ κ. Φιλάρετος. Ὁμνύει τὸν νενομισμένον ὅρκον ὁ Βουλευτὴς Μεγαρίδος κ. Φιλάρετος.

§36ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§37ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶμαι καταλληλότερος ἴσως πολλῶν ἄλλων ἐν τῇ Βουλῇ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ γεννηθέντος ζητήματος, διότι, ὡς προθύμως ὁμολογῶ, ὑπεστήριξα πάσῃ δυνάμει τὸν πρὸ μικροῦ ἀγορεύσαντα, ἵνα ἐπιτύχῃ καὶ ἐκλεχθῇ Βουλευτὴς Ἀττικῆς. Καὶ βεβαίως μὲν ἡ ὑποστήριξίς μου ἦτο μικρὰ ἀπέναντι τῆς μεγάλης πλειονοψηφίας, ἥτις συνεσωρεύθη περὶ αὐτόν· ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι μοὶ παρέχει τὴν εὐκολίαν νὰ εἴπω πρὸς αὐτὸν, ὅτι σήμερον ὀφείλει νὰ ὀμόσῃ ἄνευ ὅρων ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸν ὅρκον, τὸν ὁποῖον πάντες ἡμεῖς ὡρκίσθημεν καὶ τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλει τοιοῦτον τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς.

§38ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§39ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν εἰσῆλθεν ὁ κ. Χοϊδᾶς εἰς τὴν Βουλήν· ἑπομένως δύναται νὰ ὁρκισθῇ ὡς ὡρκίσθη καὶ τότε, καὶ πρέπει νὰ ἦναι συνεπὴς πρὸς ἑαυτόν.

§40Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ (Βουλευτὴς Βώλου). Ἡ Βουλὴ ὀφείλει, φρονῶ, ἄνευ προκαταλήψεως καὶ ἀπαθέστερον νὰ ἐξετάσῃ τὸ ἀναφυὲν κατὰ τὴν ὁρκοδοσίαν τοῦ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτοῦ παρεμπίπτον ζήτημα. Πολλὰ πρὸ μικροῦ ἐῤῥέθησαν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς βουλευτοῦ, καὶ εἴς τινα ἐξ αὐτῶν δύναμαι νὰ συμφωνῶ καὶ ἐγώ, ἀλλὰ νὰ διαφωνῶ εἰς ἄλλα· δὲν πρόκειται ὅμως περὶ ἐκδηλώσεως τῶν φρονημάτων μου. Περιοριζόμενος δὲ εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα, ἀποφεύγω τὰς μακρὰς περὶ αὐτοῦ θεωρίας, καὶ ἀρκοῦμαι νὰ παρατηρήσω ὅτι, ἀσχέτως πρὸς τὰς ζωηρὰς ἐκφράσεις τοῦ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτοῦ, τὰς ὑπαγορευθείσας ἐκ θερμῆς καὶ εἰλικρινοῦς καρδίας, ὁ γεννηθεὶς ἐν τῇ Βουλῇ σάλος δὲν ἔχει λόγον. Κατὰ μέρος λοιπὸν τὰ φιλοβασιλικὰ ἢ φιλοδημοκρατικὰ αἰσθήματα ἐπὶ τοῦ προκειμένου, καὶ ἐξετάσωμεν ἄν ἐπιτρέπηται ὑπὸ τοῦ Συντάγματος νὰ ποιήσῃ ὁ βουλευτὴς ἐν τῷ πρακτικῷ τῆς ὁρκοδοσίας του ἐπιφυλάξεις. Ἐγὼ δὲν διστάζω νὰ γνωμωτεύσω ὑπὲρ τῆς καταφατικῆς λύσεως τοῦ ζητήματος, καὶ τρανὴ τῶν λόγων μου ἀπόδειξις εἶνε ἡ μέχρι τοῦδε ὑπὸ τῆς Βουλῆς δοθεῖσα λύσις, ὁσάκις ἀνεφύη ὅμοιον ζήτημα· οὕτω, ὡς ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ἐλύθη, προκειμένου περὶ ἐπιφυλάξεων τοῦ πρώην ἐξ Ἀττικῆς βουλευτοῦ κ. Φιλήμονος, οὕτω ἐπὶ τῆς ὁρκοδοσίας τοῦ ἰδίου κ. Χοϊδᾶ, ἄλλοτε βουλευτοῦ Κεφαλληνίας, καί, ἄν δὲν ἀπατῶμαι, οὕτω συνέβη καὶ ἐπὶ τῆς ὁρκοδοσίας ἄλλων. Ἀλλὰ καὶ ἡ Νομολογία αὐτῆς τῆς 9 Βουλευτικῆς περιόδου εἶνε ἀπαράλλακτος· διότι, ὅτε ἐγὼ αὐτὸς μετὰ τὴν ὅρκισίν μου, ἣν τὸ Σύνταγμα ἀπαιτεῖ, ἐσημείωσα ἄνωθι τῆς ὑπογραφῆς μου ἐν τῷ πρακτικῷ τῆς ὁρκοδοσίας τὰς ἑξῆς λέξεις «ἐφ’ ὅσον ἡ ἐθνικὴ κυριαρχία δὲν ἐκδηλοῦται ὑπὲρ τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος», οὐδεμία ἐγένετό μοι ἀντίῤῥησις· καὶ τὸ πρακτικὸν τῆς ὁρκοδοσίας, καὶ τὰ ἐστενογραφημένα καὶ τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ μαρτυροῦσι τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων μου.

§41ΣΤΑΪΚΟΣ. Σεῖς δὲν ἐζητήσατε τὴν ἄδειαν ἀπὸ τὴν Βουλήν.

§42ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν εἶχον ἀνάγκην νὰ ζητήσω ἄδειαν, ὅπως ἐνασκήσω δικαίωμα, ὅπερ ἐκ τοῦ νόμου εἶχον.

§43ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν ἐλάβομεν γνῶσιν τοῦ πρακτικοῦ διὰ νὰ φέρωμεν ἀντιῤῥήσεις.

§44ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τόσον τὸ χειρότερον διὰ σᾶς· ἄλλως, καὶ ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι δὲν τὸ ἐμάθατε ἐκ τῆς ἐν ταῖς ἐφημερίσι δημοσιεύσεως τῶν πρακτικῶν, ἔμαθε τοῦτο πάραυτα τὸ σύμπασαν τὴν Βουλὴν ἀντιπροσωπεῦον Προεδρεῖον, ὅπερ οὐδεμίαν ἔφερεν ἀντίῤῥησιν, καὶ ἐντεῦθεν τεκμαίρεται, ὀρθῶς κατ’ ἐμέ, ὅτι οὐδὲ σεῖς εἴχατε ἀντίῤῥησίν τινα. Πῶς λοιπὸν καὶ διὰ τίνα λόγον δύναται ἡ Βουλὴ νὰ μεταβάλῃ γνώμην ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου; Ἄλλως, καὶ οἱ περὶ τούτου πραγματευθέντες νομοδιδάσκαλοι συμφωνοῦσιν ὅτι ναὶ μὲν αἱ πλειονοψηφίαι ἐκλέγουσι τὸ εἶδος τοῦ Πολιτεύματος, ἀλλ’ αἱ μειονοψηφίαι, ἐνδίδουσαι εἰς τὴν ἀπόφασιν τῶν πολλῶν, διατηροῦσι τὸ φυσικὸν δικαίωμα τοῦ ἐκφράζειν τὴν ἑαυτῶν γνώμην καὶ ἐναντίαν οὖσαν τῶν ἀποφασισθέντων· καὶ δύνανται κάλλιστα νὰ συνυπάρξωσιν ἐν μιᾷ Βουλῇ συνταγματικῇ Ἀντιπρόσωποι δημοκρατικοί, κοινωνισταί, ἢ καὶ μοναρχικοί, ὡς δὲν εἶνε σπάνιον τὸ φαινόμενον μοναρχικῶν βουλευτῶν ἐν Δημοκρατικῇ Βουλῇ, διότι σεβαστὴ εἶνε ἡ ἐλευθερία τῆς συνειδήσεως. Ἰδοὺ διὰ τί ἐν αὐτῇ τῇ Δημοκρατικῇ Βουλῇ τῆς Γαλλίας ὑπάρχουσι θερμοὶ ὑπέρμαχοι τῆς Μοναρχίας, ἀναφανδὸν ἐργαζόμενοι ὑπὲρ τῆς ἀναστάσεως τῆς Μοναρχίας. Ἐπιτρέπεται λοιπὸν ἡ δημοκρατικὴ ἐπιφύλαξις τοῦ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτοῦ, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ δώσῃ τὸν ὅρκον, ὃν ἐπιβάλλει τὸ Σύνταγμα, ἀνεχόμενος, ὡς ὀφείλει, τὸ καθεστώς. Ἀφοῦ δὲ ἐδήλωσεν ὅτι δέχεται νὰ δώσῃ τὸν ὅρκον, ὅν πάντες οἱ Συνταγματικοὶ βουλευταὶ ἔδωκαν, φρονῶ ὅτι δὲν δύναται ἡ Βουλὴ ν’ ἀρνηθῇ εἰς τὸν ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴν Ρόκον Χοϊδᾶν, ἀποσταλέντα ἐνταῦθα ὑπὸ καταπληκτικῆς πλειονοψηφίας, νὰ ποιήσῃ ἐν τῷ πρακτικῷ τῆς ὁρκοδοσίας τὴν ἐπιφύλαξίν του περὶ τῶν δημοκρατικῶν φρονημάτων του, ἥν ἐν τῇ εἰλικρινείᾳ του ἐνόμισε καλὸν ὅτι ὀφείλει νὰ ποιήσηται πρὸς ἀποφυγὴν πάσης παρεξηγήσεως.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Πολίτευμα δὲν ἔχει ἀνάγκην ἀνοχῆς, ὑπάρχει διὰ τῆς ἀποφάσεως τῆς ἐθνικῆς θελήσεως, καὶ πάντες ὡρκίσθημεν εἰς αὐτό. Τὸ Προεδρεῖον δὲν δύναται νὰ πράξῃ ἄλλο εἰμὴ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ Σύνταγμα καὶ τὸν Κανονισμόν. Ταῦτα οὐδεμίαν ἐπιτρέπουσι μεταβολὴν τοῦ ὅρκου. Ὁ κύριος Χοϊδᾶς ἀνεκηρύχθη Βουλευτὴς Ἀττικῆς, προσκαλεῖται λοιπὸν νὰ δώσῃ τὸν νόμιμον ὅρκον, ὅστις εἶναι ἡ ἐπίσημος δήλωσις πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὸ Ἔθνος. Τί φρονεῖ, τίνας θεωρίας ἔχει, ποίας θέλει νὰ ὑποστηρίξῃ, πῶς θέλει νὰ ἴδῃ τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος, εἶναι ὅλως ἀτομικά. Ἡμεῖς δὲν γνωρίζομεν ἄλλο ἢ τὸν διδόμενον ὅρκον, τὸν ὁποῖον προκαλεῖται νὰ δώσῃ.

§46ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν δυνάμεθα, φρονῶ, νὰ ἐρευνήσωμεν τὴν συνείδησιν καὶ νὰ περιορίσωμεν τὴν ἰδέαν. Εἶσθε πολὺ μικρὸς διὰ τοῦτο, κύριε Πρωθυπουργέ· κακῶς δ’ ἐνίστασθε εἰς τὴν ὅρκισιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου. Πάντες ἐνταῦθα ἔχομεν τὰ αὐτὰ δικαιώματα ὡς πρὸς τὴν συγκρότησιν τοῦ Σώματος, διότι ἐκ τῆς αὐτῆς πηγῆς ἠντλήσαμεν τὴν δύναμίν μας· ἐσμὲν προϊόντα τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ ἐν τῇ κυριαρχίᾳ αὐτοῦ ἐκλέξαντος ἡμᾶς. Καὶ φρονεῖτε, ὅτι δύνασθε ν’ ἀποκλείσητε τὸν οὕτω ἐρχόμενον ἐντεῦθα Ἀντιπρόσωπον τοῦ λαοῦ; Ὁ ἐξ Ἀττικῆς νέος συνάδελφός μας πρὸ τοῦ ὅρκου ἐποιήσατο δήλωσιν εἰλικρινῆ τῶν φρονημάτων, ἃ εἶναι ἐλεύθερος νὰ ἔχῃ καὶ φρονῇ· διὰ τοῦτο πρέπει νὰ τὸν ἀποκλείσωμεν; Ποῦ εὕρετε τὸ δικαίωμα τοῦτο; Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ προστατεύητε τὴν δολιότητα καὶ τὴν ἐπιβουλήν, νὰ τιμωρῆτε δὲ τὴν εὐθύτητα καὶ εἰλικρίνειαν. Ὁ λαὸς ἐν τῇ κυριαρχίᾳ αὐτοῦ ἀποστέλλει τὸν Ἀντιπρόσωπόν του· ἡμεῖς δὲν δικαιούμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν αὐτῷ τὰ ἴδια ἡμῶν φρονήματα καὶ ἰδέας καὶ διὰ τῆς βίας, οὕτως εἰπεῖν, ν’ ἀναγκάσωμεν νὰ ὑποκύψῃ εἰς ἁπλοῦν τύπον, ὅπως ἐκτελέσῃ τὸ μέγα καθῆκον, δι’ ὃ ἀπεστάλη.

§47ΟΘΩΝ ΜΑΥΡΟΣ. Μάθετε ὅτι ἡμεῖς δὲν ἀνεχόμεθα....

§48ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ ὅρκος εἶναι ἁπλοῦς τύπος· νομίζετε δὲ ὅτι ἡμεῖς ἐνταῦθα ἐτάχθημεν φρουροί, ὅπως πιέζωμεν τὰς συνειδήσεις καὶ μὴ ἀφήσωμεν τὴν ἀνάπτυξιν πάσης νέας ἰδέας ἢ νὰ ἐμποδίζωμεν τὴν εἴσοδον εἰς Βουλευτὰς καθ’ ὅλα ἴσους ἡμῖν, νεωτερίζοντας ἢ ἀρχαΐζοντας κατὰ τὰς πολιτικὰς ἰδέας; Πολλοὶ ἐξ ἡμῶν, ἀφοῦ ὡρκίσθησαν, φρονοῦσιν ὅτι τὸ Σύνταγμα πρέπει νὰ τροποποιηθῇ καὶ ἐργάζονται πρὸς ἀνατροπὴν τοῦ νῦν Συντάγματος· πρέπει αὐτοὺς νὰ τοὺς ἐκδιώξωμεν; Δὲν ἐπίστευον ἡ Κυβέρνησις νὰ φανῇ τόσῳ ὀπισθοδρομική· ἂς ἀναλογισθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι εἰς ἄλλα Κοινοβούλια εὑρέθησαν Βουλευταὶ μὴ θελήσαντες ποσῶς νὰ ὁρκισθῶσι καὶ οἱ μεγαλείτεροι ἄνδρες τοῦ αἰῶνός μας Συνταγματικώτατοι Ὑπουργοὶ ἀρχαίων Δυναστειῶν ὡμίλησαν ὑπὲρ τῶν ἀρνουμένων τὴν ὅρκισιν καὶ δὴ καὶ νόμον ὑπέβαλον περὶ τούτου, σεβόμενοι τὴν ἄκραν ἐλευθερίαν τῆς συνειδήσεως. Καὶ σεῖς ἐπιμένετε νὰ διαγράψητε τῆς διανοίας του ὅ,τι εἶπε; Τὰ λεχθέντα οὐκ ἀπολέγονται. Ὁ νέος συνάδελφος, ὡς τίμιος πολίτης καὶ εἰλικρινὴς Βουλευτὴς, ἐλάλησε τὴν ἀλήθειαν· ἤδη μὲ ἐλαφρὰν συνείδησιν δικαιοῦται νὰ ὁρκισθῇ, σεῖς δὲ γράψατε, ἂν θέλετε ἢ μὴ, ἐν τοῖς πρακτικοῖς τοὺς ὅρους, ὑφ’ οὓς ὁρκίζεται.

§49ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Οὐδεὶς ἀντιλέγει.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ζήτημα περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὅρκου· σήμερον τὸ ζήτημα εἶναι ἂν θέλῃ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἀττικῆς νὰ ὁρκισθῇ ἢ ὄχι. Προσέρχεται ὁ κύριος Χοϊδᾶς καὶ δίδει τὸν νενομισμένον ὅρκον τοῦ Βουλευτοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου).

§51ΧΟΪΔΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν Κύριον Πρωθυπουργὸν νὰ ἀναγγείλῃ προσεχῶς εἰς τὴν Βουλὴν τίνα τὰ αἴτια τῆς παραιτήσεως δύω ὑπουργῶν καὶ τίνα τὰ αἴτια τῆς προσλήψεως ἄλλων.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ προσόντων τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων· θέλει ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ;

§53Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἀττικῆς, νομίζω, πρὸ ὀλίγου προὐκάλεσεν τὴν συζήτησιν ἑνὸς γεγονότος, ἥτις πρὸ πάσης ἐργασίας ὤφειλεν ἀπαραιτήτως νὰ γείνῃ. Πρόκειται περὶ τῆς παραιτήσεως τριῶν Ὑπουργῶν κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς Βουλῆς· παρῃτήθη ἡ πλειονοψηφία τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποθέσωμεν ὅτι παρῃτήθησαν ἄνευ τινὸς λόγου. Καὶ νομίζω, ὅτι τὸ πρῶτον ἔργον, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐξ εὐλαβείας καὶ ἁβρότητος τοὐλάχιστον πρὸς τὸ Κοινοβούλιον ἔπρεπε νὰ κάμῃ, ἦτο νὰ ἀνακοινώσῃ τὸ γεγονὸς τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ἐξηγήσῃ τοὺς λόγους τῆς παραιτήσεως τῶν τριῶν Ὑπουργῶν.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐπειδὴ εἶμαι ἐκ τῶν ἐνδιαφερομένων, παρακαλῶ νὰ ἔλθῃ ὁ κ. ἀντιπρόεδρος νὰ μὲ ἀντικαταστήσῃ.

§55ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ὑπουργεῖον ὤφειλε βεβαίως νὰ λάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν καὶ ἐξηγήσῃ τοὺς λόγους τῆς παραιτήσεως τῶν ὑπουργῶν, ἂν ὡς ἐκ τῆς παραιτήσεως ταύτης ἐπήρχετο μεταβολὴ τῆς πολιτικῆς ἐκείνης, ἥτις εἶχε τύχει τῆς ἐγκρίσεως τοῦ Κοινοβουλίου. Ἀφοῦ ὅμως πολιτικὴ μεταβολὴ οὐδεμία ἐπῆλθε, τὸ ὑπουργεῖον ἐνόμισεν, ὅτι κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην, ὅπως συμβαίνει καὶ ἐν ἄλλοις Κοινοβουλίοις, οἱ ὑπουργοὶ οἱ ἀποχωρήσαντες, οἵτινες καὶ εἶνε μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, ἠδύναντο νὰ ἐξηγήσωσι τοὺς λόγους δι’ οὓς παρῃτήθησαν, καὶ ἐπὶ τῶν ἐξηγήσεων ἐκείνων ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ συζήτησις, καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε δώσει πᾶσαν περαιτέρω πληροφορίαν καὶ διασάφησιν.

§56ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι καὶ ἀσχέτως πρὸς τὸ ζήτημα ἂν ἐπῆλθεν πολιτική τις μεταβολὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἢ ὄχι ἐκ τῆς παραιτήσεως τῶν Ὑπουργῶν, ἐπεβάλλετο εἰς τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν τὸ καθῆκον νὰ ἐξηγήσῃ πρὸς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους οἱ τρεῖς ἐκ τῶν Ὑπουργῶν παρῃτήθησαν. Ἐγὼ δὲν ἐζήτησα νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἂν ἐπῆλθεν μεταβολὴ εἰς τὴν πολιτικήν του ἢ ὄχι· ἀπεναντίας, φρονῶ ὅτι δὲν ἐπῆλθε καμμία μεταβολὴ, διότι ἡ πολιτικὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ συνίσταται πάντοτε εἰς τὸ νὰ συγκεντρῶνται πᾶσαι αἱ ἐξουσίαι εἰς χεῖρας αὐτοῦ, καὶ ὅτι οἱ ὑπουργοὶ δύνανται ν’ ἀντικαθίστανται ὡς οἱ τελευταῖοι ὑπάλληλοι. Ἡ πολιτικὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ συνετέλεσε εἰς τὸ νὰ παρασταθῇ τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ὡς ἐνσαρκούμενον εἰς τὸ πρόσωπον μόνον τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Εἶνε πολιτικὴ, ἡ ὁποία ἐκδηλοῦται πρὸ καιροῦ διὰ διαφόρων φαινομένων, ἀλλ’ εἶνε πολιτικὴ, ἡ ὁποία μᾶς παρουσιάζει τέλος τὸ φαινόμενον τῆς πλήρους νοθείας τοῦ Συνταγματικοῦ πολιτεύματος· εἶνε πολιτικὴ, ἡ ὁποία προκαλεῖ τὴν κρίσιν ἂν εἶνε δυνατὸν νὰ ὀνομάζεται Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, αὐτὸ διὰ τοῦ ὁποίου κυβερνώμεθα· εἶνε πολιτικὴ, ἡ ὁποία, ἂν δὲν ἔφερεν ἀκόμη εἰς τὸ Πολίτευμα τοὺς ὑλικούς, ἔφερεν ὅμως τοὺς ἠθικοὺς κλονισμούς· εἶνε πολιτικὴ, ἡ ὁποία ὑπὸ τὸ πρόσχημα ὅτι κυβερνώμεθα Κοινοβουλευτικῶς, ὑποσκάπτει τὰ θεμέλια τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος καὶ παραδίδει αὐτὸ εἰς τὴν χλεύην τῆς κοινωνίας. Ὑπὸ τοιαύτας λοιπὸν περιστάσεις εὑρισκομένου τοῦ τόπου, νομίζω, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται οὐδεμία ὑπεκφυγὴ, ὅτι δὲν εἶνε ζήτημα ἁπλῶς τυπικόν, ἀλλὰ πραγματικὸν τὸ ἀπαραίτητον καθῆκον νὰ ἐξηγήσῃ τοὺς λόγους, δι’ οὓς προέβη εἰς τὴν ἀντικατάστασιν τριῶν Ὑπουργῶν, καὶ νὰ ἐξηγήσῃ τὰ αἴτια τῆς γενομένης μεταβολῆς.

§57ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κύριοι, ὡς παραιτηθεὶς πρῶτος τοῦ συγκροτηθέντος ὑπουργείου κατὰ τὸν Μάρτιον τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἔρχομαι πρῶτος νὰ δώσω ἐξήγησιν, εἰς ἣν βεβαίως δικαιοῦται ἡ Βουλὴ, καθόσον πᾶσα τροποποίησις τοῦ Ὑπουργείου εἶναι ἐνδεχόμενον, οὐχὶ πάντοτε, νὰ μεταβάλῃ τοὺς ὅρους καὶ τὰ στοιχεῖα τῆς ἐμπιστοσύνης, ἥτις εἶνε τὸ κεφάλαιον καὶ τὸ θεμέλιον παντὸς Ὑπουργείου τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς. Εἰς ὅσους μὲ ἠρώτησαν, δὲν ἠρνήθην ποτὲ νὰ ἐξηγήσω εἰς τί διεφώνησα. Ἡ διαφωνία ἦτο λόγος γενικὸς καὶ θεωρητικὸς περὶ τοῦ ἐγκαίρου ἢ μὴ, περὶ τοῦ ἐγκαίρου νὰ γείνωσιν αἱ προπαρασκευαὶ πρὶν ἀκόμη βεβαιωθῇ ἡ ἐπιτυχία τῶν ψηφισθέντων φόρων καὶ τὸ ἀποτέλεσμα αὐτῶν. Περὶ τούτου ἐγένετο μακρὰ συζήτησις καὶ ἐδοκιμάσαμεν ἑκάτεροι νὰ πείσωμεν ὁ εἷς τὸν ἄλλον. Δὲν ἠδυνήθην νὰ πεισθῶ, δὲν ἠδυνήθην νὰ πείσω· αὐτὸς ἦτον ὁ λόγος τῆς παραιτήσεως· διότι δὲν ἠννόον νὰ εὑρίσκωμαι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ καὶ νὰ μὴ ἦμαι σύμφωνος πρὸς τὸ πνεῦμα αὐτοῦ· ἄλλως, ἤθελον ἀντιπράττει καὶ μάλιστα ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἤθελον ἴσως φέρει πρόσκομμα εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ προγράμματος τοῦ Ὑπουργείου, καὶ μοὶ φαίνεται ὅτι πᾶν Ὑπουργεῖον τότε μόνον εἶναι ἰσχυρὸν, ὅταν ἔχῃ ἑνότητα καὶ βαδίζῃ πρὸς ἕνα σκοπὸν σταθερόν. Ὅταν ὅμως ὑπάρχῃ ἀντίπραξις, καὶ ὁ μὲν φρονεῖ ὅτι πρέπει νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν τοιαύτην πορείαν, ὁ δὲ τὴν ἐναντίαν, βεβαίως αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον θέλει περιπέσει εἰς πλάνας ἢ θέλει βραδύνει εἰς τὴν πρόοδον τῶν ἐργασιῶν. Ἐνόμισα λοιπὸν ὅτι γίνομαι πρόσκομμα ἀφ’ ἧς ὥρας ἐσχημάτισα πεποίθησιν ὅλως διάφορον τῆς τῶν συναδέλφων μου. Πρέπει δὲ νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἔμεινα μόνος ἔχων τὸ αὐτὸ φρόνημα, καὶ ὅτι καθῆκόν μου ἦτο νὰ ὑποβάλω τὴν παραίτησίν μου, ἥτις δὲν ἐπέφερε καμμίαν διατάραξιν τῶν σχέσεων, αἵτινες ὑπῆρχον καὶ προηγουμένως, καὶ πάντοτε ἐτήρησα τὸν αὐτὸν σεβασμὸν καὶ τὰς αὐτὰς φιλικὰς διαθέσεις πρὸς ἐκείνους, μεθ’ ὧν ὑπῆρξα συνάδελφος, καὶ ἐνόμισα ὅτι δὲν πρέπει νὰ θυσιάσω εἰς τὰς ἀτομικὰς πεποιθήσεις εἴτε τὰς φιλικὰς σχέσεις εἴτε τὴν ὑπόληψιν, ἣν ἐσχημάτισα ὑπὲρ αὐτῶν. Καὶ ἴσως ἐγὼ εὑρίσκομαι ἐν τῇ πλάνῃ, ἀλλ’ ἡ τοιαύτη πλάνη δὲν ἔπρεπε νὰ γείνῃ πρόσκομμα εἰς τὴν ἑνότητα τοῦ Ὑπουργείου.

§58Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι, ἐναντίον τῆς γνώμης τοῦ ἐντίμου Συμπολίτου μου καὶ Προέδρου τῆς Βουλῆς, νομίζω ὅτι οὐχὶ δικαίως ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας ἐμέμφθη τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ ἐπὶ τῇ μὴ ἀναγγελίᾳ τῆς ὑπουργικῆς τροποποιήσεως, ἐκτὸς ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ πληρώσεως τύπου κενοῦ. Ἀληθῶς, κύριοι, ἡ ἐπελθοῦσα ὑπουργικὴ τροποποίησις οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον ἐπέδρασεν ἐπὶ τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀπέναντι τῆς Βουλῆς καὶ ἀπέναντι τοῦ Στέμματος. Ἡ Κυβέρνησις καὶ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Βασιλέως πλήρους ἀπολαύει καὶ τῆς ὑποστηρίξεως τῆς Βουλῆς. Κραταιὰ πλειονοψηφία, ὡς ἀπέδειξαν ἐπανειλλημέναι ψηφοφορίαι, ὑποστηρίζει τὴν Κυβέρνησιν· ἂν κρίνῃ δέ τις ἐκ τῆς σπουδῆς μεθ’ ἧς κατελήφθησαν τὰ δύω ἢ τρία κενωθέντα ἐδώλια, βεβαίως ἀνθ’ ἑνὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δύω καὶ τρεῖς ἠδύνατο νὰ φέρῃ καὶ ἀπὸ περάτων τῆς γῆς Ὑπουργοὺς, καὶ μᾶλλον ὁμόφρονας, καὶ μᾶλλον συμφώνους πρὸς τὸν χαρακτῆρά του καὶ τὸ πολιτικόν του σύστημα. Ἑπομένως οὐδένα εἶχεν ἀληθῶς λόγον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅπως σταματήσῃ πρὸ ζητήματος τόσον ἀσημάντου, ἀσημάντου χαρακτηρισθέντος καὶ παρ’ ἐμοῦ αὐτοῦ ἐν Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ, καὶ ἀσημάντου ἀποδεικνυομένου ἤδη. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἧς μέλος εἶναι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτὴς, δὲν ἔχει λόγον διὰ νὰ ζητῇ ποία ὑπῆρξεν ἡ αἰτία τῆς ἀποχωρήσεως τῶν τριῶν Ὑπουργῶν. Δὲν ἔχει δὲ λόγον, διότι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἤντλει τὴν ἰδίαν της δύναμιν ἐκ τῶν ἰδίων της πεποιθήσεων καὶ ἐκ τῶν ἰδίων της γνωμῶν, καὶ εἰς ταύτας στηριχθεῖσα ἐζήτησε νὰ ἐπικρατήσῃ. Ἂν ἀπελείφθη, τὸ σφάλμα εἶναι ἰδικόν της· ἂν ἀπελείφθη ἃς αἰτιᾶται τὴν ἔλλειψιν συνοχῆς ἐν ταῖς τάξεσιν αὐτῆς. Ἡ συνοχὴ ἀποτελεῖ δύναμιν· τοῦτο εἶναι κοινὸς τόπος. Καὶ ἡ δύναμις ἕλκει. Ἀλλ’ ἂν φρονῶ, ὅτι οὐδεμίαν ἔσχε σημασίαν καὶ ὡς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὡς πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἡ ἀποχώρησις τῶν δύω ἢ τριῶν Ὑπουργῶν, δὲν θέλω ν’ ἀρνηθῶ ἐντεῦθεν, ὅτι ὑφίσταται διὰ τοὺς ἀποχωρήσαντας Ὑπουργοὺς διττὴ εὐθύνη, εὐθύνη ἀπέναντι τοῦ Βασιλέως καὶ εὐθύνη ἀπέναντι τῶν Συναδέλφων, ὧν ἀποχωρίσθημεν. Καὶ ἡ μὲν πρώτη, ἡ πρὸς τὸν Βασιλέα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἀντικείμενον δημοσίας συζητήσεως, ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τουλάχιστον Ἐκείνου, ἡ δὲ πρὸς τοὺς Συναδέλφους θέλει δοθῇ ὁποτεδήποτε ἤθελε ζητηθῆ παρ’ αὐτῶν, καὶ προθύμως παρ’ ἐμοῦ τουλάχιστον. Δὲν ἀγνοῶ, κύριοι, τὰς συκοφαντικὰς διαδόσεις, δι’ ὧν, ἐκεῖνοι, οἵτινες οὐδὲ λέξιν ποτὲ ἐτόλμησαν, καθ’ ὃν χρόνον διετέλουν ἐν τῇ Ἀρχῇ, καὶ μετὰ τὴν ἀποχώρησίν μου, νὰ ἐκφέρωσι κατὰ τῆς πορείας μου, δι’ ὧν ἠθέλησαν νὰ σχολιάσωσι τὴν ἀποχώρησίν μου, ἀποδόσαντες αὐτὴν εἰς προσβληθεῖσαν φιλοτιμίαν. Ἀλλὰ, κύριοι, συνείθισα ἀπὸ χρόνου μακροῦ τὴν ἰδίαν μου θέσιν καὶ τὴν ἰδίαν μου πορείαν νὰ ὑποτάσσω εἰς τὰ γενικώτερα συμφέροντα, παρατρέχων δ’ ἐντεῦθεν καὶ μικροσυκοφαντίας καὶ μικροσυκοφάντας, ἀφίνω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ κρίνῃ ἂν ἡ ὥρα ἦναι εὔκαιρος νὰ συζητηθῶσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς οἱ λόγοι τῆς ἀποχωρήσεώς μου. Ἐγὼ ἓν δύναμαι νὰ βεβαιώσω ἀπέναντι παντὸς, ἀπέναντι καὶ τῶν συκοφαντῶν καὶ τῶν ἀνεχομένων τὴν συκοφαντίαν, ὅτι ἡ παραίτησίς μου εἰς ἓν καὶ μόνον ἀπέβλεπε, εἰς τὸ ν’ ἀπεκδυθῶ εὐθύνης, ἡ ὁποία δὲν ἦτο διὰ τὰ νεῦρά μου. Ἐχάρην, κύριοι, ἰδὼν τὸν ἀξιότιμον Συμπολίτην μου πρῶτον λαβόντα τὸν λόγον, διότι εἰς αὐτὸν πράγματι ἀνῆκεν ὁ λόγος κατὰ πρῶτον, καὶ λόγῳ προτεραιότητος τῆς παραιτήσεώς του, καὶ λόγῳ πρεσβείων, ἀλλὰ καὶ λόγῳ τῆς σπουδαιότητος τοῦ κλάδου, τὸν ὁποῖον ἐκεῖνος μέχρι τότε διηύθυνε. Τὰ οἰκονομικὰ μέτρα, κύριοι, ὡς ἐνθυμεῖσθε κάλλιστα, ὑπῆρξαν τὸ κύριον θέμα τῶν ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεων κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον, καὶ τὰ οἰκονομικὰ μέτρα ὑπῆρξαν τὸ κύριον θέμα τῶν μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τῆς Βουλῆς ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ συζητήσεων, καὶ διαφωνία ἀκριβῶς ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν μέτρων ἐπήνεγκε τὴν ἀποχώρησιν τοῦ ἀξιοτίμου συμπολίτου μου. Ἂν τουλάχιστον ἐνθυμῶμαι καλῶς, καὶ μακρὸν ὑπόμνημα κατετέθη εἰς τὰς χεῖρας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ τὸ ὁποῖον μοὶ ἀνεκοινώθη αὐθωρεί. Ἐχάρην δὲ ὅταν εἶδον αὐτὸν πρῶτον λαμβάνοντα τὸν λόγον· διότι ἐπίστευον ἀκριβῶς, κύριοι, ὅτι ἡ ὁμιλία του ἤθελε συντελέσει τὰ μέγιστα εἰς τὸ νὰ καταῤῥίψῃ τὴν ἀχλὺν, τὴν ἐπὶ τοσοῦτον ἐπισκοτίζουσαν τὸ πνεῦμά μου, ὥστε νὰ μὴ δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς τὴν οὕτως ἐκ τοῦ ὑπουργείου δικαιολογηθεῖσαν ἀποχώρησίν του συμβιβάζει ὁ ἀξιότιμος Συμπολίτης μου πρὸς τὴν νέαν θέσιν του, ἥτις κατέστησεν αὐτὸν ὁδηγὸν πλειονοψηφίας, ὑποστηριζούσης Κυβέρνησιν, ἧς τὰ σπουδαιότατα τῶν μέτρων, τὰ οἰκονοικικὰ, κατεδίκασε ρητῶς. Καὶ βεβαίως γνώμην δὲν μετέβαλεν ἐπ’ αὐτῶν ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργός· διότι ἐπὶ θύραις τῆς Βουλῆς κεῖται καὶ τὸ δάνειον, τὸ πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ἀπὸ τῆς ἀποχωρήσεως ἀμφοτέρων ἡμῶν αἱ ναυτικαὶ παρασκευαὶ ἀνεβιβάσθησαν ἀπὸ τεσσαράκοντα εἰς ἑβδομήκοντα ἑκατομμύρια (θαυμασμὸς) καὶ τὸ Διάταγμα τῆς 3 Αὐγούστου, 76 ὅλας ὁδοὺς καταστρώνει, ὧν ἡ δαπάνη ἀνέρχεται εἰς ἑβδομήκοντα ἑκατομμύρια, κατὰ τοὺς ἰδίους ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τοὺς ὁποίους μοὶ ἀνεκοίνωσεν ἐν Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ, ὅταν πρῶτον ὑπέβαλεν τὸ Διάταγμα καὶ ὅταν ἠναγκάσθη νὰ τὸ ἀποσύρῃ συνεπείᾳ τῶν ἀντιῤῥήσεών μου. Λοιπὸν γνώμην δὲν μετέβαλε, καὶ τὸ λέγω πρὸς τιμήν του, ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἀλλὰ μετέβαλε τάχα ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου; Μὴ ἀποδώσητε δὲ, κύριοι, εἰς ἄσκοπον καὶ ἄκαιρον περιέργειαν τὴν ἐρώτησιν ταύτην. Γνωρίζετε τὸ κῦρος, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐν τῷ πνεύματί μου ἡ γνώμη τοῦ Συμπολίτου μου, ἤθελε δὲ συντελέσει αὕτη εἰς τὸ νὰ καθοδηγήσῃ καὶ ἐμὲ, τὸν τόσον ἀδαῆ περὶ τὰ οἰκονομικὰ, περὶ τῆς εἰς τὸ μέλλον πορείας μου, οὐδὲ δύναμαι νὰ ὑποθέσω, ὅτι ἀναδεχθεὶς τὸ ἔργον τῆς χειρίσεως τοῦ κώδωνος, ἐσκόπει ὁ ἀξιότιμος Συμπολίτης μου, μετὰ τῆς κατασιγάσεως τῶν θορύβων ἐν τῇ Βουλῇ, νὰ κατασιγάσῃ καὶ τοὺς ἰδίους του λογισμούς.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸν κ. βουλευτὴν ἐξ Εὐρυτανίας ἀπήντησα, ὅτι τότε θὰ εἶχεν ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις νὰ προκαλέσῃ συζήτησιν περὶ τοῦ θέματος τῆς ἀντικαταστάσεως ὑπουργῶν, ὅτε τὸ ζήτημα τοῦτο θὰ εἶχε πραγματικὸν χαρακτῆρα, τουτέστιν ὅτε ἡ Κυβέρνησις ὡς ἐκ τῆς ἀποχωρήσεως ὑπουργῶν καὶ τῆς προσλήψεως ἄλλων μετέβαλε τὴν πολιτικὴν ἐκείνην, ἥτις εἶχεν ὑπὲρ ἑαυτῆς τὸ τεκμήριον τῆς ἐπιδοκιμασίας τῆς Βουλῆς. Τοιοῦτόν τι δὲν συνέβη. Ἠκούσατε δύω ἐκ τῶν ἀποχωρησάντων ὑπουργῶν, ἠκούσατε τοῦ βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς καὶ πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ εἰπόντος ὑμῖν ἐν ἄκρᾳ ἀκριβείᾳ καὶ εἰλικρινείᾳ, ὅτι οἱ λόγοι τῆς διαφωνίας ὑπῆρξαν περὶ τοῦ ἐπικαίρου μέτρων τινῶν. Συμφωνότατος ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς πρὸς τὴν πολιτικὴν τῶν παρασκευῶν, ἐθεώρει ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ σπεύσωμεν, ἡμεῖς δὲ ἐφρονοῦμεν, ἀπεναντίας, ὅτι δὲν ἠδυνάμεθα ὑπερμέτρως νὰ σπεύσωμεν ἐν τῷ θέματι τούτῳ. Αὕτη ὑπῆρξεν ἡ ἀφορμὴ τῆς διαφωνίας πρὸς τὸν κ. βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς καὶ πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργόν. Προσεπαθήσαμεν νὰ πείσωμεν αὐτὸν ὅτι δὲν ὑπῆρχε λόγος ἵνα διστάζῃ περὶ τοῦ ἐπικαίρου, ἀλλὰ μετὰ μακρὸν χρόνον καὶ μετὰ προσπαθείας, εἰς ἃς καὶ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ πρώην ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργὸς συνέπραττε μετ’ ἐμοῦ λίαν ἐκθύμως, δὲν ἐπετύχομεν τούτου, καὶ πρὸς λύπην ἁπάντων τῶν συναδέλφων ἀπεχώρησεν ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς καὶ πρώην ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, σύμφωνος κατὰ πάντα τ’ ἄλλα πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἐθεώρησεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας ὡς ἱκανὸν, ἵνα χαρακτηρίσῃ τὸν μὴ φρονοῦντα τὰ τῶν συναδέλφων ὡς ἀντιπολιτευόμενον. Εἶπεν ὁ πρώην ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργὸς ὅτι δὲν φαίνεται συνεπὴς πρὸς ἑαυτὸν ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς, μὴ τασσόμενος ἐν ταῖς τάξεσι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἀλλὰ, κύριοι, φρονῶ, ὅτι, ἂν τοῦτο ἦναι ἀκριβὲς, ὁ πρώην ἐπὶ τῆς Δικπιοσύνης ὑπουργὸς ἔπρεπε νὰ τάσσηται νῦν ἐν ταῖς τάξεσι τῆς Συμπολιτεύσεως, διότι δὲν εἶχον ἐνθερμότερον ὑπέρμαχον ἐν ταῖς συζητήσεσι πρὸς τὸν πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸν, παρὰ τὸν πρώην ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργόν. Ἀσπάζεται ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς καὶ πρώην ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργὸς, ἀσπάζεται καὶ ἠσπάζετο—διότι εἶνε συνεπέστατος πρὸς ἑαυτὸν—τὴν πολιτικὴν τῆς ταχίστης παρασκευῆς, καὶ ἀσπαζόμενος αὐτὴν μοὶ παρέσχε τότε πλήρη τὴν συνδρομὴν αὐτοῦ ἐν τῇ συζητήσει πρὸς τὸν πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸν, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι θέλει παράσχει τὴν αὐτὴν συνδρομὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐν ταῖς συζητήσεσιν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Ὁ ἀξιότιμος πρώην ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργὸς περιωρίσθη ἐν τῇ ὁμιλίᾳ αὐτοῦ εἰς τὴν ἐπίκρισιν τῶν παρὰ τοῦ πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ λεχθέντων· δὲν ἀνέφερεν ὡρισμένον τι ἐφ’ οὗ διεφώνησε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὥστε νὰ ἦμαι ἠναγκασμένος εἴτε νὰ ἀναπτύξω τὰ παρ’ αὐτοῦ λεχθέντα, εἴτε νὰ ἀντείπω εἴς τι. Ἂν ἀκούσω τι περὶ πραγματικῶν γεγονότων ὡς πρὸς τὰς ἀποχωρήσεις, ὅπερ νὰ μὴ ἦνε ἀκριβὲς, θέλω σπεύσει νὰ τὸ ἐπανορθώσω, ἐὰν δὲ ἀκούσω τι ἀκριβὲς, θέλω σπεύσει νὰ βεβαιώσω τὴν ἀκρίβειαν αὐτοῦ· πρὸς τὸ παρὸν δὲ νομίζω, ὅτι καλοῦμαι νὰ εἴπω ἄλλο τι ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Βεβαίως ἡ Βουλὴ ἐντὸς βραχυτάτου χρόνου θέλει κληθῆ εἰς εὐρεῖαν πολιτικὴν συζήτησιν· θέλομεν συζητήσει περὶ τοῦ παρελθόντος καὶ τοῦ μέλλοντος. Ἐν τῇ συζητήσει περὶ τοῦ παρελθόντος πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ εἰς τὴν πολιτικὴν τοῦ ὑπουργείου, θέλει τεθῆ ὑπὸ τὴν βάσανον τῆς Βουλῆς. Θέλει τότε ἡ Βουλὴ, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν πάντα τὰ κείμενα, ἅτινα ἡμεῖς θέλομεν ὑποβάλει ἐξ ἡμετέρας πρωτοβουλίας, ἢ τὰ ὁποῖα ἡ Βουλὴ θέλει προκαλέσει ὅπως ὑποβληθῶσιν, ἔχουσα, λέγω, πάντα ταῦτα ὑπ’ ὄψιν ἡ Βουλὴ, θὰ δυνηθῇ νὰ συζητήσῃ ἐν πλήρει γνώσει τῶν πραγμάτων. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι τότε εἶνε ἡ κατάλληλος ὥρα νὰ συζητήσωμεν περὶ τῶν εἰς τὴν πολιτικὴν ἀφορώντων· ἀλλ’ ἄν τις τῶν βουλευτῶν φρονῇ, ὅτι καὶ τώρα πρέπει νὰ προκληθῇ εἰδική τις συζήτησις, ἡμεῖς οὐδεμίαν τοιαύτην συζήτησιν ἀποκρούομεν.

§60Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν σήμερον νὰ ἐξηγήσω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἀπεχώρησα ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον, ἀλλ’ εἰς τὴν πρώτην συζήτησιν, ἡ ὁποία θὰ γείνῃ, καὶ πρὸ παντὸς ἀντικειμένου θὰ ἐκθέσω τοὺς λόγους.

§61ΧΟΪΔΑΣ. Δὲν εἶναι γνωστοὶ αὐτοὶ οἱ λόγοι;

§62ΤΙΝΕΣ. Τὴν Δευτέραν, τὴν Δευτέραν.

§63ΕΤΕΡΟΙ (ἀριστερόθεν). Ἀπόψε, ἀπόψε.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν Δευτέραν λοιπόν. Λύεται ἡ Συνεδρίασις (Ὥρᾳ 6 μ. μ.)