1883.03.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 83

Τῆς 19 Μαρτίου 1883

(Σάββατον)

(Ὥρα 4 Μ. Μ.)

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Π. Ν. Ῥόκκος ἐξαιτεῖται ἵνα χορηγηθῶσιν αἱ ἀπαιτούμεναι δαπάναι πρὸς ἀποπεράτωσιν τῆς ἐκτυπώσεως τῶν ὑπ’ αὐτοῦ ἐν Ἁγίῳ Ὄρει ἀνακαλυφθέντων σπουδαίων συγγραμμάτων τοῦ Μεγάλου Φωτίου.—Κάτοικοι τῆς κωμοπόλεως Κυάτου παραπονοῦνται ὅτι ἡ ἀπὸ Ἄσου μέχρι Κυάτου ὁδὸς κατασκευάζεται πολὺ ἀτέχνως καὶ κακῶς, καὶ συνεπῶς τὸ χρῆμα τοῦ Δημοσίου ἐξοδεύεται εἰς μάτην· ἐξαιτοῦνται δὲ ἁρμοδίως τὴν θεραπείαν τοῦ κακοῦ τούτου.

§2Δ. ΤΖΑΝΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τῆς προαναγνωσθείσης τοῦ κυρίου Ῥόκκου φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ σταλῇ εἰς τὸν κύριον ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργόν. Ἀνέγνωσα τὴν ἀναφορὰν ἐπισταμένως καὶ παρετήρησα ὅτι περιέχει ἀντικείμενον λίαν σπουδαῖον. Φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ῥιφθῇ αὕτη εἰς τὸ Ἀρχεῖον, οὔτε νὰ σταλῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν, διότι Ἐπιτροπὴ δὲν ὑφίσταται, καὶ ἂν ὑφίσταται δὲν ἐργάζεται, καὶ κατὰ συνέπειαν, ἐὰν ἡ ἀναφορὰ μένῃ χωρὶς νὰ λάβῃ αὐτὴν ὑπ’ ὄψει ὁ κύριος ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς, τὸ ἀντικείμενον, περὶ τοῦ ὁποίου πραγματεύεται, καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι σπουδαῖον, θέλει ἀμεληθῆ. Ἐὰν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ ἀναφερόμενος ἀνεκάλυψε τὸν πολύτιμον κώδικα, περὶ οὗ ἐν τῇ ἀναφορᾷ λέγεται, μοὶ φαίνεται, ὅτι εἰς τὰς χεῖρας τοῦ πεπαιδευμένου τούτου ἀνδρὸς ὑπάρχει εἷς τῶν θησαυρῶν ἐκείνων, τοὺς ὁποίους τὸ Κράτος, καὶ πολὺ περισσότερον ἡ Βουλὴ, ἔχει τὸ συμφέρον νὰ τοὺς καταδείξῃ ὄχι μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ καὶ εἰς ἅπαντα τὸν κόσμον. Οἱ θησαυροὶ τοῦ περικλεοῦς Φωτίου εἶναι τοιοῦτοι, περὶ τῶν ὁποίων κρίνω ὅλως περιττὸν νὰ διαλάβω, διότι φρονῶ, ὅτι πάντες οἱ κύριοι Βουλευταὶ εἶναι ἐν γνώσει τίνος ἀξίας εἶναι. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ ἐπινεύσῃ, ὥστε ἡ ἀναφορὰ αὕτη νὰ ἀποσταλῇ εἰς τὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως κύριον Ὑπουργόν, οὗτος δὲ νὰ μελετήσῃ αὐτὴν καὶ ἀμέσως νὰ παράσχῃ εἰς τὸν κύριον Ῥόκκον τὰ ὀλίγα μέσα, περὶ ὧν ἐνδιαλαμβάνει ἡ ἀναφορά, διὰ νὰ δοθῶσιν εἰς τὸ φῶς οἱ θησαυροὶ τοῦ περικλεοῦς Φωτίου, δι’ ὃν τὸ ἔθνος σεμνύνεται.

§3ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, Μάλιστα.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§5Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μετεβλήθη, κύριε Πρόεδρε, ἡ ἡμερησία διάταξις;

§6ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα. Χθὲς ἡ Βουλὴ τὸ ἀπεφάσισεν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς δευτέραν συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ Νομοσχέδιον περὶ ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν δέκα χιλιάδων ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης τῆς χρήσεως τοῦ 1882).

§7ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καλὸν εἶναι οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ νὰ μᾶς λέγουν τί χρειάζονται, διότι πρὸ ὀλίγου καιροῦ ἐξωδεύθησαν 40,000 δραχμαὶ δι’ ἐπισκευὴν τοῦ καταστήματος τοῦ Ὑπουργείου, καὶ ἀντὶ νὰ γείνῃ τοῦτο, ἔγεινε μόνον διασκευὴ δωματίων.

§8ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ποῦ;

§9ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ἔγεινε τίποτε.

§10ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν.

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔγεινε τοῦτο.

§12ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. 40,000 δραχμαὶ ὑπελογίσθησαν καὶ ἐξωδεύθησαν δι’ ἐπισκευὴν δύω δωματίων.

§13ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν γνωρίζει ὁ κύριος συνάδελφος, ὅτι ὁ ἔντιμος Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶχεν ἀνάγκην νὰ σχηματίσῃ τὸ Λογιστήριον, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς μέχρι τοῦδε Ὑπουργὸς ἔκαμεν· ἕνεκα τούτου ἠναγκάσθη νὰ δαπανήσῃ πρὸς ὠφέλειαν τῆς ὑπηρεσίας, καὶ οὐχὶ δι’ ἰδίαν ὠφέλειαν.

§14ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Δὲν εἶπε κανεὶς ὅτι τὸ ἔκαμε πρὸς ἰδίαν ὠφέλειαν.

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τώρα θὰ ἔλθῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι θ’ ἀποδείξῃ, ὅτι οὐδὲν τοιοῦτον συνέβη· ὅτι ἂν ἐδαπανήθησαν ὀλίγαι χιλιάδες δραχμῶν, ἐδαπανήθησαν πρὸς ἐπισκευὴν δωματίων· αἱ δὲ πιστώσεις πρὸς κατασκευὴν οἰκοδομῶν δὲν δύνανται παρὰ νὰ δαπανηθῶσι πρὸς τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν εἶναι ἐγγεγραμμέναι. Ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν οὐδεμία ἐγένετο δαπάνη. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς δευτέραν συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ Νομοσχέδια 1) περὶ ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχ. 18,000 ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως 1883· 2) περὶ ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 26,377 ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1883· 3) περὶ ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 2,500 ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1882· 4) περὶ τῆς ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου διαχειρίσεως τῆς Ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας κατὰ τὴν ἐκτὸς τοῦ Κράτους κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος ἀποδημίαν τοῦ Βασιλέως. Εἰς τρίτην δὲ συζήτησιν γίνεται δεκτὸν τὸ Νομοσχέδιον περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1883).

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς τρίτης συζητήσεως τοῦ Νομοσχεδίου περὶ ἐπιβολῆς δικαιώματος καταναλώσεως ἐπὶ τῶν οἴνων. Ὁ κύριος Ζηνόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§17ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ἐδῶ.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατόπιν εἶναι ἐγγεγραμμένος ὁ κύριος Κοντογούρης.

§19Α. ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο μὲ ἐπανέφερεν ἐνταῦθα. Κατὰ τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἡ Βουλὴ, διὰ πλειοψηφίας 44 ψήφων, ἀπεδέχθη τὸ σύνολον τοῦ οἰκονομολογικοῦ συμπλέγματος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐνέκρινε τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων, οὐ μόνον ἄνευ τῆς ἐλαχίστης οἰκονομίας, ἀλλὰ καὶ μετὰ προσθηκῶν νέων δαπανῶν. Ἐπείσθην ἀμέσως τότε, ὅτι ὡς ἀναγκαία συνέπεια τῆς ψήφου ἐκείνης παρηκολούθει ἡ παραδοχὴ καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων μετὰ τῶν φορολογικῶν μέτρων, ἐφ’ ὧν στηρίζεται. Ἐπείσθην ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις, ἐν αἷς διετέλει περιστάσεσιν, ἄνευ διευθύνσεως, ἄνευ συνοχῆς, καὶ συνεπῶς ἄνευ εὐθύνης, δὲν ἠδύνατο, μὲ ὅλην τὴν ἀγαθὴν αὐτῆς προαίρεσιν, καὶ τὴν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Τόπου μέριμναν αὐτῆς, νὰ διαπράξῃ γενναῖόν τι καὶ ἀποφασιστικὸν, καὶ ἀπεφάσισα, μὴ ἐπιθυμῶν νὰ παρίσταμαι ψευδομάρτυς τῶν ἐνταῦθα τελουμένων, νὰ ἀπέλθω εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου. Ἀλλ’ οἱ συμπολῖταί μου, φρονοῦντες ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ἐπὶ τέλους κατανοήσει ὅτι ἡ εὐθύνη, ἣν προβάλλει ὅτι μετὰ θάῤῥους ἀνέλαβε, δὲν ἀρκεῖ πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν μεγάλων αὐτῶν συμφερόντων, ὅτι οὗτοι ἐνδιαφέρονται ὄχι τόσον περὶ τῆς εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως ὅσον περὶ ἑαυτῶν, καὶ ἀξιοῦσι νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν αἱ οἰκονομικαὶ δυσχέρειαι τῆς χώρας, καὶ ἡ πρὸς φορολογίαν ἱκανότης τῶν φορολογουμένων, ἀπελπισθέντες δ’ ἐπ’ ἐσχάτων, καὶ θεωροῦντες ὅτι πρὸ πάντων τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο τῆς φορολογίας τῶν οἴνων θέλει ἔχει, ἂν ἐπιψηφισθῇ, σοβαρὰς καὶ ἀνυπολογίστους συνεπείας, μοὶ ἐπέβαλον νὰ ἐπανέλθω, ἵνα καὶ πάλιν διαμαρτυρηθῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐν ὀνόματι αὐτῶν, καὶ ἐπιστήσω διὰ τελευταίαν ταύτην φορὰν τὴν προσοχὴν τῶν ἁρμοδίων. Ἀλλ’ ἔχω κυρίως τὴν εἰδικὴν ἐντολὴν νὰ ἐρωτήσω καὶ πάλιν τὸν ἀξιότιμον κ. Τρικούπην πῶς συμβιβάζει τὰς δύω ἀντιθέτους αὐτοῦ γνώμας ἐπὶ τῆς φορολογίας τῶν οἴνων. — Σήμερον ἰσχυρίζεται, ὅτι ὁ φόρος ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ οἴνου δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ, ὅτι εἶναι φόρος μὴ παρενοχλῶν τὴν παραγωγὴν, ὅτι εἶναι φόρος μὴ πιέζων τοὺς πολίτας. Ἀλλὰ πρὸ δύω ἐτῶν ὑπεστήριξε τὰ ἐκ διαμέτρου ἀντίθετα. — Τὸ θέμα εἶναι τοσοῦτον σπουδαῖον, ὥστε δὲν εἶναι ἀδιάφορος οὔτε εἰς ἡμᾶς οὔτε εἰς τὸ Ἔθνος ἡ γνώμη, ἣν ἔχει περὶ τούτου ὁ κυβερνήτης τῆς Χώρας. — Εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀκούσητε καὶ πάλιν τί ἐφρόνει ὁ κ. Τρικούπης κατὰ τὸ 1880, ὅτε ἡ τότε Κυβέρνησις εἶχεν εἰσαγάγει Νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τῶν οἴνων, δι’ οὗ ἐζήτει νὰ ἐπιβάλῃ φόρον μιᾶς δραχμῆς ἐπὶ ἑκάστης βαρέλας. Ἀντικρούων τὸ Νομοσχέδιον ἐκεῖνο ὁ κ. Τρικούπης ἔλεγε τὰ ἑξῆς: «Ἔφερεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς καὶ Νομοσχέδιον περὶ οἴνων, τὸ ὁποῖον σήμερον διενεμήθη, καὶ ἐκ τούτου γινώσκομεν, ὅτι προσδοκᾷ ἡ Κυβέρνησις πρόσοδον 1 ἑκατομμύριον δραχμῶν. Ἀλλ’ ἡ πρόσοδος αὕτη ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ οἴνου ἐν τῷ Κράτει δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ πραγματοποιηθῇ οὐδὲ κατὰ τὸ δεκατημόριον· ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ δεκατημορίου ἡ πραγματοποίησις θέλει γείνει διὰ τῆς ἐσχάτης πιέσεως τῶν πολιτῶν, διὰ πιέσεως τοιαύτης, ὥστε δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι συνδέεται καὶ μετ’ αὐτῶν τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ πολίτου, διότι ἐν Ἑλλάδι ἡ παραγωγὴ τοῦ οἴνου εἶναι τοσοῦτον κοινὴ, ἡ πώλησις τοῦ οἴνου λιανικῶς παρὰ τῶν παραγωγῶν εἶναι τοσοῦτον διαδεδομένη ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις, ὥστε πᾶς σχεδὸν παραγωγὸς θὰ χαρακτηρισθῇ ὑπὸ τοῦ Νόμου τούτου ὡς διατηρῶν καπηλεῖον, καὶ θὰ φορολογῆται ὡς οἰνοπώλης· θέλει δὲ ὑποβληθῆ εἰς πάσας τὰς ὑποχρεώσεις τῶν οἰνοπωλῶν. Τοιοῦτον Νομοσχέδιον βεβαίως δὲν θέλει ψηφισθῇ, καὶ ἰδοὺ ἐκλείπει καὶ τὸ τρίτον ἑκατομμύριον τοῦ Ὑπουργείου.» Λαβὼν, κύριοι βουλευταὶ, τὸν λόγον μετὰ τόσους διαπρεπεῖς καὶ ἐμβριθεῖς τῆς ἀντιπολιτεύσεως ῥήτορας, οἵτινες ἀνέλυσαν τὸ προκείμενον Νομοσχέδιον καθ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς λεπτομερείας, φρονῶ, ὅτι ἤθελον ἀδικήσει ὑμᾶς, ἂν ἐπανελάμβανον τὰ αὐτά. Πάντες οὗτοι ἔπεισαν, φρονῶ, τοὺς θέλοντας νὰ πεισθῶσιν, ὅτι ὁ φόρος οὗτος πᾶν ἄλλο εἶναι ἢ φόρος καταναλώσεως. Οἱ φόροι τῆς καταναλώσεως εἶναι, ὡς ἠκούσατε, προαιρετικοὶ, καὶ διὰ νὰ ἦναι τοιοῦτοι, πρέπει νὰ ἐπιβάλλωνται οὐχὶ ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων τῆς πρώτης ἀνάγκης, διότι ὁ πολίτης δὲν δύναται ν’ ἀποφύγῃ τ’ ἀντικείμενα τῆς πρώτης ἀνάγκης, ἀφοῦ ταῦτα ἀποβλέπουσι τὴν συντήρησιν τῆς ζωῆς καὶ τῆς ὑγείας τοῦ σώματος. Φόρος τοιοῦτος ἐπιβαλλόμενος ἐπὶ ἀντικειμένων τῆς πρώτης ἀνάγκης μετατρέπεται ἀπὸ προαιρετικοῦ εἰς καταναγκαστικὸν, καὶ ἑπομένως ἀποβάλλει τὴν ἰδιότητα τοῦ φόρου τῆς καταναλώσεως. Βλέπετε ὅθεν, ὅτι τὸ ζήτημα κατέστη ζήτημα πραγματικόν. Ὁ οἶνος ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἀντικείμενον πρώτης ἀνάγκης, ἢ εἶναι ἀντικείμενον ἀπολαυστικῆς πολυτελείας; οὐδεὶς, φρονῶ, δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν, τῇ κατ’ ἐξοχὴν ἐργατικῇ καὶ γεωργικῇ, ὁ οἶνος δὲν εἶναι ἀντικείμενον πρώτης ἀνάγκης. Ἂν ταῦτα οὕτως ἔχωσι, τί πράττει τὸ ὑπὸ συζήτησιν Νομοσχέδιον; Δι’ αὐτοῦ κηρύσσεται πόλεμος τριπλοῦς, πόλεμος κατὰ τῆς παραγωγῆς, πόλεμος κατὰ τοῦ πληθυσμοῦ τῶν πόλεων καὶ κωμοπόλεων, πόλεμος κατὰ τῆς Πελοποννήσου ἰδίως. Ὅτι κηρύσσεται πόλεμος κατὰ τῆς παραγωγῆς δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς τὸ ὑπομνήσω καὶ πάλιν. Σᾶς τὸ ἀπέδειξαν πάντες οἱ ἀγορεύσαντες κατὰ τὰς τρεῖς συζητήσεις τοῦ Νομοσχεδίου τούτου, τὸ ὑπεστήριξεν ἄλλοτε ὁ κ. Τρικούπης, σᾶς τὸ ἀπέδειξα καὶ ἐγὼ κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὅτι κηρύσσεται πόλεμος κατὰ τοῦ πληθυσμοῦ τῶν πόλεων καὶ κωμοπόλεων, εἶναι αὐταπόδεικτον, προκύπτει ἐξ αὐτῆς τῆς διασκευῆς τοῦ Νομοσχεδίου. Ἀλλὰ τίς κατοικεῖ τὰς πόλεις καὶ κωμοπόλεις; ὁ ἐργατικὸς καὶ βιομήχανος λαός. Τὸ ἀπέδειξε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν δι’ ὑπομνήματος αὐτοῦ εἷς σεβαστὸς καὶ ἔγκριτος συμπολίτης μου, εἰς τὴν γνώμην τοῦ ὁποίου εἰμὶ ἠναγκασμένος νὰ προσφύγω, μὴ δυνάμενος κάλλιον αὐτοῦ νὰ ἐκθέσω τὰ περὶ τούτου. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω περικοπήν τινα τοῦ ὑπομνήματος αὐτοῦ, ἥτις ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἐν Ἑλλάδι ὅμως ἄλλως ἔχουσι τὰ πράγματα, διότι ἡ μὲν ἀμπελουργία εἶναι γενικὴ, ἡ δὲ οἰνοποιία ἁπλῆ καὶ ἀτελῶς ἐνεργουμένη παρὰ τῶν ἰδίων ἀμπελοκτημόνων. Πλὴν δὲ ἐλαχίστων ἐξαιρέσεων, ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις οἱ κάτοικοι τῶν πόλεων, κωμοπόλεων καὶ χωρίων, παράγοντες τὸν πρὸς ἰδίαν αὑτῶν χρῆσιν οἶνον καὶ πρὸς καλλιέργειαν τῶν λοιπῶν κτημάτων αὐτῶν, μικρὰς ἀνάγκας ἔχουσι νὰ προμηθεύωνται τοῦτον λιανικῶς ἀπὸ μεταπράτας οἰνοπώλας. Μόνον οἱ ἀκτήμονες, οἱ ὑπάλληλοι καὶ αἱ διάφοροι ἐργατικαὶ καὶ ἀπορώτεραι τάξεις εἰσὶν οἱ κυρίως καταναλωταὶ τῶν πωλουμένων λιανικῶς οἴνων πρὸς χρῆσίν των. Οἰνοπῶλαι δέ εἰσιν εἰς τὸ γενικὸν ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις αὐτοὶ οἱ ἀμπελοκτήμονες, οἵτινες κύριον ἔργον ἔχουσι τὴν ἀμπελουργίαν καὶ τὸ ἐξ αὐτῆς προϊόν μοναδικὸν πόρον συντηρήσεως. Ἐπειδὴ δὲ οἱ Ἑλληνικοὶ οἶνοι ἀτελῶς καὶ διὰ ῥητίνης κατασκευάζονται, οὔτε μεταφέρονται, οὔτε ζήτησις αὐτῶν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὑπάρχει· ἡ κατανάλωσις αὐτῶν περιορίζεται ἐπιτοπίως ἐν ἑκάστῃ πόλει καὶ χωρίῳ, ἡ δὲ τιμὴ κανονίζεται, οὐχὶ ἐκ τοῦ πληθυσμοῦ, ἀλλ’ ἐκ τῆς προσφορᾶς καὶ ζητήσεως ἐν τῷ ἰδίῳ τόπῳ τῆς παραγωγῆς, ἐξαρτωμένης καὶ ταύτης ἀπὸ τὴν πλουσίαν ἢ ἐλλιπῆ ἐτησίαν συγκομιδήν, καὶ προσέτι ἐκ τῆς ποιότητος τῶν οἴνων ἑκάστου τόπου. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων, κύριοι, οἱ κάτοικοι τῶν πόλεων ὑποβάλλονται καὶ εἰς ἄλλα μεγάλα βάρη. Οὗτοι ἐπιβαρύνονται· 1) μὲ τοὺς φόρους τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ξένων προϊόντων, διότι οὗτοι εἰσὶν οἱ κυρίως καταναλωταὶ αὐτῶν· 2) μὲ τὸν φόρον τῶν οἰκοδομῶν· 3) τὸν φόρον τῶν ἐπιτηδευμάτων· 4) τὴν προσθήκην τοῦ 12% ὡς ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς νέας δραχμῆς· 5) τὴν ὑπερτίμησιν ἁπάντων τῶν πρὸς συντήρησιν, διατροφὴν, ἐνδυμασίαν καὶ τὴν εὐζωΐαν αὐτῶν χρησίμων. Θέλετε λοιπὸν νὰ τοὺς ἐξοντώσητε; Ἀλλὰ μήπως δὲν θὰ ἦναι οἱ αὐτοὶ καὶ καταναλωταὶ τοῦ σιγαροχάρτου σας, τοῦ καπνοῦ, τῶν πνευματωδῶν ποτῶν; Ἀλλ’ εἶπον, ὅτι κυρύσσεται καὶ κατὰ τῆς Πελοποννήσου ἰδίως πόλεμος. Καὶ τῷ ὄντι, οἱ κάτοικοι αὐτῆς πλειότερον τῶν κατοίκων τῶν ἄλλων μερῶν τοῦ Βασιλείου ὑφίστανται τὰ μεγαλείτερα καὶ πλειότερα βάρη. Ἐρωτήσατε ὅμως νὰ μάθητε τίνες εἰσὶν οὗτοι, καὶ τίς ἡ κατάστασις αὐτῶν; Δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, ὅτι, ἐκτὸς ὀλίγων ἐξαιρέσεων, πάντες οὗτοι δουλεύουσιν εἰς τὰς Τραπέζας καὶ τοὺς τοκογλύφους. Δὲν εἶναι κυρίως οἱ ἰδιοκτῆται. Εἰσὶ μᾶλλον οἱ ἐπιστάται τῶν ἰδίων δανειστῶν. Ἂν θελήσητε νὰ τοὺς στενοχωρήσητε ἐπ’ ὀλίγον ἀκόμη, τετέλεσται. Ἰδίως οἱ ἀμπελοκτήμονες θὰ ἐγκαταλείψωσι τὰς ἀμπέλους των, αἵτινες θὰ ἐκποιηθῶσιν εἰς εὐτελεστάτας τιμὰς, καὶ θὰ περιέλθωσιν εἰς χεῖρας τῶν ἀπλήστων δανειστῶν. Ἀλλὰ τότε δὲν κατεστήσατε αὐτοὺς ἀμέσως εἵλωτας; Καὶ μὴν ἔχετε τὴν ἰδέαν, ὅτι οἱ ἀμπελοκτήμονες εὐτυχοῦσιν, ὅτι ἔχουσιν ἀρκετὰ εἰσοδήματα ἀπὸ τὰς ἀμπέλους αὐτῶν. Μόλις τὰς συντηροῦν, διότι τὰ ἔξοδα εἶναι τοιαῦτα, ὡς ἄλλοτε ἐν λεπτομερείᾳ σᾶς ἐξέθηκαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὥστε τὰ ἔσοδα οὔτε καλύπτουν πολλάκις αὐτά. Ὁ ἀμπελοκτήμων, κύριοι βουλευταί, πρὸ καιροῦ σκέπτεται νὰ ἐκποιήσῃ τὴν ἄμπελον αὐτοῦ. Ἂν δὲν τὸ κάμνῃ, ἂν τὴν διατηρῇ εἰσέτι, τό πράττει, τοῦτο μὲν ἐξ ἐμφύτου αἰσθήματος τῆς ἰδιοκτησίας, τοῦτο δὲ διότι πάντοτε εὐελπίζεται, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς χώρας θέλει μίαν ἡμέραν σκεφθῆ καὶ περὶ τῆς βελτιώσεως τῆς τύχης αὐτοῦ, εἴτε διὰ τῆς ἐπεκτάσεως τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, εἴτε διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῆς οἰνοποιΐας καὶ τῆς ὑποστηρίξεως αὐτῆς, εἴτε διὰ συστάσεως γεωργικῶν Τραπεζῶν, ὅπως ὁ τόκος κατασταθῇ εὐθηνότερος, εἴτε ἄλλως. Ἐκτὸς ὅμως τῶν ἀνωτέρω, ἡ διασκευὴ τοῦ Νομοσχεδίου εἶναι τοιαύτη, ὥστε αὐτὴ καὶ μόνη ἐπιβάλλει ν’ ἀποκρούσωμεν αὐτό. Δι’ αὐτῆς δημιουργεῖται βεβαίωσις τοῦ φόρου ἐπαχθεστάτη, δι’ αὐτῆς δημιουργεῖται παρενόχλησις καταπιεστικὴ καὶ ἀδιάλειπτος τοῦ πολίτου, ἐπιτρέπεται τὸ ἄνοιγμα τῶν ἀποθηκῶν καὶ τῶν οἴκων ἀκόμη τῶν πολιτῶν διὰ τῆς βίας, νομιμοποιεῖται ἡ κατασκοπεία, καὶ βραβεύεται ἀφειδῶς· ἐπιβάλλονται ποιναὶ μέχρι τοῦ πενταπλασιασμοῦ τοῦ φόρου ὑπὸ τοῦ τυχόντος Οἰκονομικοῦ Ἐφόρου, ἀνοίγεται ἡ θύρα εἰς πολλὰς καὶ ποικίλας καταχρήσεις ἐκ μέρους τῶν ὑποδεεστέρων ὑπαλλήλων. Ἐκτὸς τούτων ὅλων, καὶ διὰ τὸ τρέχον ἔτος ἰδίως, θέλετε φορολογήσει πάντας ἐκείνους, ὅσοι, ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ φόρου, ἠγόρασαν κατὰ τὸν παρελθόντα Αὔγουστον καὶ Σεπτέμβριον εἰς τιμὰς ὑψηλάς. Καὶ δὲν εἶναι λοιπὸν ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην τὸ Νομοσχέδιόν σας δημευτικὸν περιουσίας; Τί ζητεῖτε λοιπὸν διὰ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου; Νὰ σᾶς τὸ εἴπω. Διὰ τοῦ Νομοσχεδίου σας ζητεῖτε, κύριοι Ὑπουργοί, νὰ φορολογήσητε τὸ κεφάλαιον· ζητεῖτε νὰ φορολογήσητε τὴν παραγωγήν· ζητεῖτε νὰ ἐξοντώσητε τὴν τάξιν τῶν ἀμπελοκτημόνων καὶ νὰ ἐξαναγκάσητε αὐτοὺς νὰ ἐγκαταλείψωσι τὰς ἀμπέλους των καὶ νὰ παραδώσητε αὐτοὺς εἰς τὰς Τραπέζας καὶ τοὺς τοκογλύφους, εἰς χεῖρας τῶν ὁποίων δεσμεύεται πᾶσα σχεδὸν ἡ ἀγροτικὴ κτῆσις ἐν Ἑλλάδι. Ἀλλὰ συγχρόνως ζητεῖτε διὰ τοῦ ἐπαχθοῦς καὶ καταθλιπτικοῦ τούτου φόρου ν’ ἀφαιρέσητε τὰ μέσα τῆς ὑπάρξεως αὐτοῦ τοῦ πτωχοῦ ἐργάτου, ζητεῖτε τὸν ἄρτον αὐτοῦ, διότι ἐν Ἑλλάδι ὁ ἄρτος καὶ ὁ οἶνος ἀποτελοῦσι τὴν κυρίαν, τί λέγω; τὴν μοναδικὴν τροφὴν τοῦ ἐργατικοῦ λαοῦ, τοῦ λαοῦ ἐκείνου, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἄλλοτε τόσα ἐδεικνύετε τρυφερὰ αἰσθήματα, καὶ σήμερον, ἀσφαλῶς καταλαβόντες τὴν Ἐξουσίαν, καταλαμβάνεσθε ὑπὸ νευρικῆς παθήσεως καὶ μόνον εἰς τὸ ἄκουσμα αὐτοῦ. Καὶ τί σᾶς ἔκαμεν ὁ πτωχὸς αὐτὸς, ὁ εὐάγωγος καὶ εὐπειθὴς Ἑλληνικὸς λαὸς, ἵνα τόσον σκληρὰ τὸν μεταχειρίζεσθε; Γνωρίζομεν τί ἀπαντᾶτε: Εἶσθε πατριῶται, εἶσθε μάρτυρες, καὶ ἀπεφασίσατε διὰ πάσης θυσίας, καὶ εἰς τὸ πεῖσμα αὐτοῦ, τυφλώττοντος καὶ ἀγνοοῦντος τὸ ἀληθὲς αὐτοῦ συμφέρον, νὰ τὸν σώσητε. Ἀλλὰ, χωρὶς νὰ σᾶς ἀρνηθῶμεν, διότι ἐσυνειθίσαμεν πάντοτε νὰ σεβώμεθα τὰς γνώμας σας, τὰς ἰδέας σας, χωρίς, λέγω, νὰ σᾶς ἀρνηθῶμεν τὸν πατριωτισμόν σας καὶ τὰς ὑπὲρ τοῦ Τόπου ἀγαθὰς προαιρέσεις σας, διεκδικοῦμεν καὶ ὑπὲρ ἡμῶν τὰ ἴσα, διότι καὶ ἡμεῖς εἴμεθα ἐκ τοῦ τόπου τούτου, καὶ ἡμεῖς πονοῦμεν δι’ αὐτὸν, καὶ ἡμεῖς ἔχομεν νοῦν καὶ καρδίαν, καὶ δὲν ἐπιτρέπομεν νὰ φρονῆτε, ὅτι εἴμεθα ἄστοργοι, ἀναίσθητοι, καὶ ἀνάλγητοι, ὅταν πρόκηται περὶ τοῦ γενικοῦ καλοῦ (εὖγε). Τὰ ἰσοζύγια καὶ τὰ μεγάλα ἔργα δὲν ἐπιτυγχάνονται διὰ φόρων, καὶ μόνον διὰ φόρων. Ἡ μέθοδος εἶναι ἐμπειρικὴ, καὶ πᾶς τις δύναται ἀκόπως νὰ καταφύγῃ εἰς αὐτήν. Τὰ ἰσοζύγια, τὰ μεγάλα ἔργα κατορθοῦνται διὰ πατρικῆς καὶ σώφρονος διοικήσεως, διὰ φειδοῦς τοῦ δημοσίου πλούτου, διὰ τῶν οἰκονομιῶν, διὰ τῆς περικοπῆς τῶν περιττῶν καὶ ἀγόνων δαπανῶν, διὰ τῆς ἐμψυχώσεως τῆς γεωργίας, τῆς βιομηχανίας, τοῦ ἐμπορίου, πρὸς προαγωγὴν καὶ ἐπαύξησιν τῆς παραγωγικότητος τῆς χώρας, καὶ τέλος διὰ φορολογίας ἀναλόγου, δικαίας, καὶ μὴ παρενοχλούσης τὰς παραγωγικὰς τοῦ Τόπου δυνάμεις. Εἶναι καιρὸς νὰ συνέλθητε, κύριοι Ὑπουργοί. Ἀναλογισθῆτε, ὅτι οἱ πλεῖστοι εἶσθε χρήσιμοι εἰς τὸν Τόπον, καὶ μὴν ἐξαντλῆτε τὰς δυνάμεις σας. Λέγω μάλιστα καὶ τοῦτο, ὅτι δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἐξαντλῆσθε τοιουτοτρόπῳ, διότι εἶσθε δημόσιοι ἄνδρες, καὶ ὁ Τόπος δικαιοῦται ν’ ἀπαιτῇ παρ’ ὑμῶν νὰ φείδησθε καὶ αὐτῆς τῆς δημοτικότητός σας. Θέλετε νὰ δείξητε ὅτι εἶσθε, ὡς καυχᾶσθε, γενναῖοι; Ἀποσύρατε τὸ ἐλεεινὸν τοῦτο Νομοσχέδιον, καὶ ὁ Τόπος θέλει σᾶς τὸ ἀναγνωρίσει (εὖγε ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§20Ι. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Μετὰ τοὺς εὐγλώττους καὶ ἀπὸ καρδίας πατριωτικῆς ἐξελθόντας λόγους τοῦ προλαλήσαντος ὀλίγα ἔχω νὰ προσθέσω ἵνα δικαιολογήσω τὴν ὁποίαν προτίθεμαι νὰ φέρω ψῆφον ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Κύριοι, μετὰ λύπης καὶ δέους βλέπω τὴν Κυβέρνησιν ἀσπασθεῖσαν σύστημα πολυτελοῦς διοικήσεως καὶ χάριν τοῦ συστήματος τούτου ἐπιβάλλουσαν εἰς τὸν Τόπον βάρη δυσβάστακτα, βάρη προορισμὸν ἔχοντα νὰ ὁδηγήσωσιν αὐτὸν εἰς τὴν ἀναρχίαν διὰ τῆς πενίας. Δὲν ἐπαναλαμβάνω ὅσα πολλάκις ἤδη ἐλέχθησαν ὡς πρὸς τοὺς φόρους τοὺς ἤδη ἐπιβληθέντας· ὀλίγα τινὰ θὰ εἴπω ὡς πρὸς τὸν προκείμενον φόρον, ὅστις πρόκειται νὰ πνίξῃ τὰ συμφέροντα μεγάλης παραγωγικῆς τοῦ Τόπου τάξεως. Κύριοι, καταργοῦμεν σύστημα φορολογίας στηριζόμενον ἐπὶ τῆς ἰσότητος καὶ τῆς δυνατῆς παρ’ ἀνθρώποις δικαιοσύνης, σύστημα διανεμητικὸν, χάριν τοῦ ὁποίου ἐδαπάνησεν οὐκ ὀλίγα τὸ ἔθνος, σύστημα τὸ ὁποῖον πρὸ καιροῦ ἤδη λειτουργεῖ οὐχὶ ἀνεπιτυχῶς, τὸ ὁποῖον ἀναπτυσσόμενον καὶ βελτιούμενον δύναται νὰ παραγάγῃ καὶ νέα μέσα εἰς τὸ Δημόσιον ἀνάλογα πρὸς τὰς καλῶς ἐννοουμένας ἀνάγκας τοῦ Τόπου, καὶ ἀντικαθιστῶμεν αὐτὸ διὰ συστήματος κερδοσκοπικοῦ, τὸ ὁποῖον ὡς τσιοῦτον δύναται νὰ λειτουργήσῃ ἐπιτυχῶς ἔνθα ὑπάρχουσι μεγάλα κέντρα πληθυσμοῦ καὶ ὁ καταμερισμὸς τῆς ἐργασίας. Ἐν Ἑλλάδι δὲ ὅπου δὲν συντρέχουσι τὰ δύω ταῦτα περιστατικὰ, κέντρον πληθυσμοῦ καὶ ὁ καταμερισμὸς τῆς ἐργασίας, ζημιῶν πρόξενον θὰ ἦναι, ἡ δὲ μόνη ἀρετὴ αὐτοῦ ἔσεται ἡ κατάθλιψις τῶν φορολουμένων. Ἔρχομαι εἰς παραδείγματα ἵνα ἀποδείξω τὸ ἐπιζήμιον τοῦ συστήματος τούτου εἰς τὸν Τόπον. Δὲν λανθάνει ἡμᾶς ὅτι ἐν Ἑλλάδι καὶ ἰδίως ἐν Πελοποννήσῳ, ὅθεν βεβαίως ἡ Κυβέρνησις προτίθεται νὰ ἀντλήσῃ διὰ τοῦ φόρου αὐτοῦ μέσα, ὅπως ἱκανοποιήσῃ δῆθεν τὴν ὁποίαν προτίθεται νὰ φέρῃ βελτίωσιν εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους διὰ τοῦ ἰσοζυγίου, ὑπάρχει μέγας κατακερματισμὸς τῆς ἰδιοκτησίας, ὁ δὲ κατακειματισμὸς οὗτος τῆς ἰδιοκτησίας ἄγει εἰς τὸ ἑξῆς ἀποτέλεσμα. Λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν τὴν Αἰγιαλείαν, τῆς ὁποίας ἅπαντες σχεδὸν οἱ κάτοικοι εἶναι ἰδιοκτῆται, ἔχοντες οἱ πλεῖστοι οὐ μόνον ἀγροὺς ἀλλὰ καὶ ἀμπέλους. Ἀλλὰ τί νομίζετε, ὅτι παράγει ἕκαστος ἐκ τῆς ὁποίας ἔχει ἀμπέλου; 4, 5, 6 τὸ πολὺ 10 βαρέλας οἴνου· διὰ τοῦ οἴνου δ’ αὐτοῦ ἱκανοποιεῖ τὴν ἀνάγκην τῆς καλλιεργείας τῶ κτημάτων του καὶ τῆς συντηρήσεώς του, καὶ πολλάκις ἀπομένει ποσὸν 2, 3, 4 βαρελῶν, τὸ ὁποῖον θὰ ἐκποιήσῃ, καὶ θὰ ἐκποιήσῃ τότε, ὅταν ἱκανοποιήσῃ ὅλας τὰς ἀνάγκας τῆς καλλιεργείας του, καὶ ἱκανοποιεῖ αὐτὰς συνήθως εἴτε περὶ τὰς ἀπόκρεω εἴτε περὶ τὸ Πάσχα, ὅτε τελειώνει ἡ ἐργασία τοῦ σκαψίματος καὶ τοῦ σκάλους τῶν κτημάτων. Ἄρχεται ἡ καλλιέργεια, βλέπει τί ἀναγκαιοῖ διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν αὐτῆς, καὶ πείθεται ὅτι δύναται νὰ διαθέσῃ ἓν ποσὸν τοῦ οἴνου του καὶ πωλήσῃ αὐτὸ ἵνα πορισθῇ χρηματικόν τι ποσόν. Τὸν ἰδιοκτήτην αὐτὸν ὑποβάλλομεν εἰς φόρον, τὸν ὁποῖον δὲν θέλει δυνηθῆ νὰ πληρώσῃ χωρὶς νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὰς καταπιεστικὰς διατάξεις τοῦ Νομοσχεδίου, καὶ τὰς δρακοντείους ποινὰς τὰς δι’ αὐτοῦ ἐπιβαλλομένας. Κατὰ τὰς διατάξεις ταύτας τιμωρεῖται, ἐὰν δὲν ἤθελε δηλώσει ὁποῖον εἶναι τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον προτίθεται νὰ πωλήσῃ ἢ ἤθελεν ἀπατηθῆ περὶ τὴν δήλωσίν του. Ὑποθέσατε, κύριοι, χωρικὸν ἐκ τοῦ χωρίου Ἀρφαρὰ τοῦ Δήμου Αἰγείρας, ἀπέχοντος τοῦ Αἰγίου 10 ὥρας· αὐτὸς ὀφείλει νὰ κάμῃ τὴν δήλωσίν του εἰς τὸν Δήμαρχον ἢ τὸν Εἰρηνοδίκην ἢ τὸν Οἰκονομικὸν Ἔφορον διαμένοντα εἰς Αἴγιον, καὶ ὅπου κάμει αὐτὴν θὰ ζητήσῃ νὰ εὕρῃ ἐκεῖ δικαστικὸν κλητῆρα, διότι διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος θὰ γείνῃ ἡ δήλωσις. Ἀλλ’ εἰς τοὺς ἔξω Δήμους ὑπάρχει συνήθως φανατικὸς κομματισμὸς, καὶ ὁ κλητὴρ, ἐὰν δὲν ἀνήκῃ εἰς τὸ κόμμα, δὲν προσέρχεται, ἐκτὸς ἂν πληρωθῇ ἁδρότατα. Ἵνα ἀποφύγῃ λοιπὸν τὸ τοιοῦτον, θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μεταβῇ εἰς Αἴγιον, ὅπου ὑπάρχουν πολλοὶ κλητῆρες· ἀλλὰ τότε, κύριοι, εἰς ὁποίας θὰ ὑποβληθῇ θυσίας; θὰ ἀπολέσῃ μίαν ἡμέραν διὰ νὰ ὑπάγῃ καὶ μίαν διὰ νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὴν κατοικίαν του, θὰ διαμείνῃ καὶ μίαν ἡμέραν εἰς Αἴγιον, ὅπως κοινοποιήσῃ τὴν δήλωσίν του· θὰ ὑποστῇ καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦτο ἔξοδα διατροφῆς, θὰ ὑποβληθῇ εἰς δαπάνας πρὸς σύνταξιν καὶ κοινοποίησιν τῆς δηλώσεως. Αἱ δαπάναι αὗται καὶ ἡ ἐκ τῆς ἀπωλείας τοῦ χρόνου ἀπώλεια θὰ ἦναι ἀνωτέρα τῆς ὠφελείας, ἣν προσδοκᾷ ὁ φορολογούμενος οὗτος ἐκ τῆς πωλήσεως τοῦ ἐκ τῆς παραγωγῆς τῆς ἀμπέλου του μικροῦ, ὡς προεξετέθη, περισσεύματος. Μετὰ δὲ τὴν δήλωσιν τί θὰ γείνῃ; ὁ οἰκονομικὸς Ἔφορος θὰ ἀποστείλῃ ἐπιτροπὴν, συγκειμένην ἀπὸ τὸν καταμετρητὴν καὶ ἀπὸ ὑπαλλήλους ἄλλους, οἵτινες θὰ μεταβῶσιν εἰς Ἀρφαρὰ, δηλαδὴ εἰς ἀπόστασιν δέκα ὡρῶν, ἵνα κάμωσι τὴν καταμέτρησιν τοῦ οἴνου, δαπάνῃ τοῦ φορολογουμένου. Δὲν ἐννοεῖτε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ὁ φορολογούμενος οὗτος θὰ ὑποβληθῇ οὕτως εἰς δαπάνας ἀνωτέρας τῆς ἀξίας τοῦ ποσοῦ τοῦ οἴνου, ὅπερ δύναται νὰ πωλήσῃ, ὅπερ ἰσοδυναμεῖ μὲ καταστροφὴν δι’ αὐτόν; Μία βαρέλα οἴνου τιμᾶται εἰς Ἀρφαρὰ 10 ἢ 12 τὸ πολὺ δραχμὰς, ὥστε διὰ τῆς τοιαύτης φορολογίας, ἥτις ἀποῤῥοφᾷ οὐ μόνον τὸ εἰσόδημα, ἀλλὰ καὶ τὸ κεφάλαιον, θὰ ἀναγκάσητε τὸν φορολογούμενον νὰ παύσῃ καλλιεργῶν τὴν ἄμπελόν του. Δὲν γνωρίζετε φαίνεται τὸν Τόπον· ἂν διατρέξητε τὴν Πελοπόννησον θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἐν ὥρᾳ μάλιστα θέρους κατὰ πᾶν βῆμα ὑπάρχουσι χάνια, ὅπου μικροκτηματίαι, ἐνῶ ἀφ’ ἑνὸς καλλιεργοῦσι τὸν ὁποῖον ἔχουσιν ἐκεῖ πλησίον ἀγρὸν, ἀφ’ ἑτέρου ἔχουσι καὶ ἓν παιδίον μὲ μίαν μποτίλιαν ῥακῆς καὶ μὲ μίαν μποτίλιαν οἴνου, ἐκ τῶν ὁποίων πωλεῖ εἰς τοὺς διερχομένους. Αὐτὸ τὸ οὐτιδανὸν ποσὸν ῥακῆς καὶ οἴνου ἐπαρκεῖ εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν διαβατῶν ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας. Ἄλλοτε ὅμως, ὅταν διέρχωνται πολλοί, δὲν ἐπαρκεῖ, καὶ τότε ὁ ἔχων τὸ χάνι εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταφύγῃ εἰς τὸ πλησιέστερον χωρίον, ὅπως προμηθευθῇ ποσὸν ἀνώτερον οἴνου καὶ ῥακῆς. Θέλετε ὁ τὸ μικρὸν τοῦτο ἐμπόριον μετερχόμενος νὰ ὑποβάλληται εἰς δηλώσεις δι’ ἑκάστην μποτίλιαν οἴνου καὶ ῥακῆς, ἣν θὰ ἀγοράζῃ εἰς τὸ διάστημα δύω ἢ τριῶν ἡμερῶν; Αὐτὸ, κύριοι, εἶναι φοβερὸν, ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν οἱ ἄνθρωποι νὰ χάνουν τὸν καιρόν των εἰς τὰς δηλώσεις, ἐγκαταλείποντες τὰς ἐργασίας των! Καὶ θεωρεῖτε τοῦτο δίκαιον καὶ ὠφέλιμον τῇ Πολιτείᾳ; Καὶ ἐπὶ τοιούτου φορολογικοῦ μέτρου θέλετε νὰ στηρίξητε τὰς περὶ ἀνορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους ἐλπίδας ὑμῶν; Καὶ δὲν βλέπετε, ὅτι καταστρέφετε τὸ προϊὸν ἐκεῖνο, ἀπὸ τοῦ ὁποίου προκγομένου δικαιοῦται νὰ ἐλπίζῃ μίαν ἡμέραν ἡ Ἑλὰς τὴν σωτηρίαν της, ἐὰν μάλιστα, ὡς προβλέπεται, ὁ σταφιδοκαρπὸς παύσῃ παρέχων τὰς ὁποίας παρέχει μέχρι τοῦδε ὠφελείας, ἐλαττουμένης τῆς καταναλώσεως αὐτοῦ; Κύριοι, εἰς τὴν Εὐρώπην, ὅπου ὑπάρχουσι μεγάλα κέντρα πληθυσμοῦ, ὅπου ἡ ἐργασία εἶναι καταμεμερισμένη, ὅπου ὁ οἰνοπώλης εἶναι οἰνοπώλης, ὅπου ὁ ἔμπορος εἶναι ἔμπορος καὶ ὁ βιομήχανος βιομήχανος, δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ τοιοῦτον σύστημα φορολογίας, ἀλλ’ ἐν Ἑλλάδι, ὅπου ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πρόσωπον εἶναι γεωργὸς καὶ οἰνοπώλης καὶ διδάσκαλος καὶ κουρεὺς καὶ ὑποδηματοποιὸς καὶ ῥάπτης, τοιοῦτον σύστημα φορολογικὸν δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ. Ἐν Ἑλλάδι πολλαχοῦ δὲν ἔχομεν ἀκόμη οὔτε μονίμους κατοικίας· εἰς τὴν Πελοπόννησον ὑπάρχουν πολλαχοῦ δύω κατοικίαι, θερινὴ καὶ χειμερινή· ποῦ θὰ δηλώσουν, εἰς ποῖον Οἰκονομικὸν Ἔφορον, εἰς τὸν Ἔφορον τῆς χειμερινῆς διαμονῆς ἢ εἰς τὸν τῆς θερινῆς; Πρέπει νὰ τρέχουν ἀπὸ ἕνα Οἰκονομικὸν Ἔφορον εἰς ἄλλον, τοῦτο δὲ καὶ μόνον ἀρκεῖ, ὅπως ὑπὸ ἀπελπισίας καμαλαμβανόμενοι οἱ κτηματίαι παύσωσι καλλιεργοῦντες ἀμπέλους. Κύριοι, τὸ σύστημα αὐτὸ δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐν Ἑλλάδι, ἐὰν δ’ ἐφαρμοσθῇ θὰ συνεπιφέρῃ τὴν καταστροφὴν σπουδαίας παραγωγικῆς τάξεως τοῦ Τόπου. Ἀλλ’ ὁποιαδήποτε καὶ ἂν μετέλθητε μέσα καταδιώξεως, ἡ αὐστηρότης τοῦ Νόμου θὰ γεννήσῃ τὴν παραβίασιν αὐτοῦ, θὰ ἐξευρεθῶσι μύριοι τρόποι πρὸς καταδολίευσιν αὐτοῦ, καὶ οὕτω μὴ ἔχετε ἀμφιβολίαν, ὅτι θὰ εἰσπράξητε ὀλιγώτερα τῶν ὅσων εἰσπράττετε σήμερον. Θέλετε νὰ μάθητε ποῦ φθάνει ὁ φόρος αὐτὸς καὶ ὡς πρὸς τὰς πόλεις ἐκείνας ὅπου ὁ οἶνος ἔχει ἀξίαν, διότι εἶναι καλῆς ποιότητος καὶ διότι ὑπάρχει πληθυσμὸς ἱκανός; Ἐγὼ ἔχω 20, ἕως 25 στρέμματα ἀμπέλου, παλαιὰ εἶναι 14 ἢ 15· πληρόνω φόρον 15 δραχμὰς κατ’ ἔτος, διότι εἶναι τῆς τελευταίας ποιότητος ἡ ἄμπελος, καὶ ὁ φόρος εἶναι μιᾶς δραχμῆς κατὰ στρέμμα. Παράγει ἡ ἄμπελός μου αὕτη ὡς ἔγγιστα 60 βαρέλας κρασί, καὶ 40 βαρέλας λάγγερο, δηλαδὴ τὸ παραγόμενον διὰ ὕδατος, τὸ ὁποῖον ῥίπτεται εἰς τὰ στέμφυλα· ὁ οἶνος οὗτος δαπανᾶται ὁλόκληρος εἰς τὴν καλλιέργειαν. Πωλῶ δὲ τὰς 50 ἢ 60 βαρέλας καθαροῦ οἴνου, καὶ ἂν ἡ τιμὴ εἶναι μεγάλη 25 δραχμῶν, ὡς εἶναι τὸ ἔτος τοῦτο, ἠμπορῶ νὰ λάβω 1,250 ἕως 1,500 δραχμὰς, ἀλλ’ ὁ μέσος ὅρος, κύριοι, τῆς τιμῆς εἶναι δρ. 16 τὴν βαρέλαν, ὥστε ὑπολογίζω πάντοτε ἐκ τοῦ οἴνου εἰσόδημα ἐκ δραχμῶν 900 περίπου. Ἀλλὰ διὰ τὴν καλλιέργειαν τῆς παραγούσης τὸν οἶνον τοῦτον ἀμπέλου θὰ δαπανήσω 20 ἕως 25 δραχμὰς κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, εἰς κάθαρσιν, κλάδον, σκάψιμον καὶ σκάλο, καὶ περὶ τὰς δραχμὰς 50 διὰ τὸ θειάφισμα, θέλω καὶ 350 ἕως 400 δραχμὰς διὰ νὰ ἀμπαριάσω τὸν οἶνον. Ἐὰν δ’ ὑπολογίσητε ἁπάσας τὰς δαπάνας ταύτας, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι, ἐὰν μὲν πωλῶ τὸν οἶνον πρὸς 25, ἠμπορῶ νὰ ἔχω μίαν ὠφέλειαν, ἡ ὁποία ἀνέρχεται εἰς 600 ἢ 400 δραχμάς· ἐὰν ὅμως πωλῶ πρὸς 16 ἢ 18, τότε ὁλόκληρος ἡ παραγωγὴ ἀποῤῥοφᾶται ὑπὸ τῆς δαπάνης· ἐὰν δὲ πληρώσω καὶ τὸν ἐπιβαλλόμενον διὰ τοῦ Νομοσχεδίου φόρον ἐκ λεπτῶν 2½ κατ’ ὀκᾶν ἐπὶ ἑξήκοντα βαρελῶν οἴνου, θὰ πληρώσω 72 δραχμὰς, ἀντὶ 15, τὰς ὁποίας ἔδιδον πρίν· ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτὸ, θὰ πληρώσω καὶ τὰς δηλώσεις καὶ τὰ ἔξοδα τῆς καταμετρήσεως, θὰ ἦμαι ἐκτεθειμένος μετὰ τὴν δήλωσιν καὶ τὴν ἐκ τῆς ὀξειδώσεως τοῦ οἴνου ζημίαν. Τούτου δοθέντος, ἐπέρχεται τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι τρέχω τὸν κίνδυνον νὰ πληρώσω τὸν φόρον ἐκ τοῦ κεφαλαίου, ἀφοῦ ἤθελον ἀποῤῥοφηθῶσιν ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἤθελον λάβει ἀπὸ τὸ μικρὸν ποσὸν οἴνου, τὸ ὁποῖον ἠδυνάμην νὰ πωλήσω. Ἀλλὰ, κύριοι, τὸ κεφάλαιον ἔχει καὶ αὐτὸ τὴν ἀξίαν του, καὶ ὅταν πρόκηται νὰ ἐξεύρωμεν τὴν καθαρὰν πρόσοδον, δέον νὰ ὑπολογίσωμεν καὶ τοὺς τόκους τοῦ κεφαλαίου καὶ νὰ ἐκπέσωμεν αὐτούς· ἐὰν δὲ πράξωμεν καὶ τοῦτο, τότε φθάνομεν εἰς συμπεράσματα ἀποδεικνύοντα, ὅτι ὁ ἐπιβαλλόμενος φόρος προώρισται ταχέως νὰ ἐξαντλήσῃ καὶ αὐτὸ τὸ κεφάλαιον, καταστρεφομένης οὕτω σπουδαίας τοῦ Τόπου παραγωγῆς. Ἐν τοιαύτη περιπτώσει φορολογία τοιαύτη δύναται νὰ ἀποφέρῃ εἰς τὸ Δημόσιον προσόδους διαρκεῖς, αἵτινες νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους; Βεβαίως εἶχε δίκαιον ὁ κ. Κοντογούρης, εἰπὼν ὅτι, ἂν φείδεσθε τῶν συμφερόντων τοῦ Τόπου καὶ τῆς εὐεξίας τῶν οἰκονομικῶν αὐτοῦ, πρέπει νὰ ἀποσύρετε τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ, διότι θὰ ἔχῃ ὀλεθρίας συνεπείας εἰς τὴν μεγαλειτέραν παραγωγικὴν τάξιν τοῦ Τόπου. Ἡ μόνη ἀρετὴ τοῦ Νομοσχεδίου αὐτοῦ εἶναι, ἂν δύναται νὰ θεωρηθῇ τοῦτο ὡς ἀρετὴ, εἶναι ὅτι παρέχει εἰς ἡμᾶς τὰ μέσα, ὅπως ἀλληλοπιεζώμεθα καὶ ἀλληλοσφαζώμεθα· διότι, ἐὰν πωλήσῃ τις 2 ὀκάδας οἴνου, θὰ καταγγέλλεται ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ του καὶ θὰ ἀφίνεται εἰς τὴν διάκρισιν τῶν ὀργάνων τῆς Ἐξουσίας, γνωρίζετε δὲ ὁποία εἶναι ἡ ἠθικὴ ἐν γένει κατάστασις τοῦ Τόπου. Ἀφίνετε δὲ εἰς τὰ ὄργανα τῆς Ἐξουσίας νὰ ἐπιβάλλωσι ποινὴν 100 ἕως 1,000 δραχμῶν, καὶ παρέχετε εἰς τὸν πολίτην ὡς μόνον μέσον προσφυγῆς κατὰ τῆς ἀδίκου ἀποφάσεως τῆς ἐπιτροπῆς τὸ μέσον ἐφέσεως ἐνώπιον τῶν Νομικῶν Συμβούλων. Καὶ ἐπαρκεῖ τὸ συμβούλιον τοῦτο εἰς τὴν ἐκδίκασιν ὅλων τῶν ἐφέσεων τῶν δυνατὸν νὰ ὑποβληθῶσιν αὐτῷ ἐξ ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους! Καὶ δὲν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὑποβάλλετε διὰ τοῦ μέτρου τούτου τὸν φορολογούμενον, τὸν θέλοντα νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἐξαφάνισιν ἀδίκου ἀποφάσεως, εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπισκέπτεται τὰς Ἀθήνας, νὰ καταφεύγῃ ζητῶν τὴν συνδρομὴν τοῦ μὲν καὶ τοῦ δὲ, καὶ νὰ καταστρέφεται καταδαπανώμενος, ὅπως ἐπιτύχῃ τὴν ἔκδοσιν ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν, καὶ ἑκατόγχειρες ἐὰν ἦσαν οἱ Νομικοὶ Σύμβουλοι, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκδώσωσιν αὐτὴν πρὶν ἢ καταστραφῇ! Τοιαῦτα, ἐστὲ βέβαιοι, ἔσονται τ’ ἀποτελέσματα τοῦ φορολογικοῦ αὐτοῦ νόμου, ἐὰν τυχὸν κατασταθῇ ἐφικτὴ ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ. Ὅ,τι δὲ περισσότερον ἄλλου φοβοῦμαι, εἶναι ἡ καταπίεσις τοῦ φορολογουμένου λαοῦ. Δὲν προχωρῶ περαιτέρω· τὰ λεχθέντα νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκετὰ, ὅπως ἀποδείξωσιν, ὅτι ὁ φόρος αὐτὸς, πλὴν τοῦ ὅτι θὰ βλάψῃ τοὺς παραγωγοὺς, οὐδόλως θὰ συντελέσῃ εἰς ἐπίτευξιν τοῦ ἰσοζυγίου, χάριν τοῦ ὁποίου δῆθεν ἐπιβάλλεται. Κύριε Πρωθυπουργὲ, λυποῦμαι εὑρισκόμενος εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμω πρὸς ὑμᾶς μίαν παρατήρησιν, καὶ τοῦτο, διότι πολλοὶ εἶπον, ὅτι θυσιάζετε τὴν δημοτικότητά σας, ἀποφασίζοντες νὰ ἐπιβάλετε τοιούτους φόρους εἰς τὸν Τόπον. Καὶ εἰς ἄλλην ἀγόρευσίν μου εἶπον ὑμῖν ὅτι ἤδη δὲν δημοκοπεῖτε· παρατηρῶ ὅμως ὅτι ἔχετε δύω ὄψεις, καὶ τὴν μὲν μίαν ἔχετε ἐστραμμένην πρὸς τὴν βασιλείαν καὶ αὐλοκοπεῖτε, τὴν δὲ ἄλλην πρὸς τὸν λαὸν καὶ Ἑλληνοκοπεῖτε (θόρυβος). Ἀλλὰ, κύριε Πρωθυπουργὲ, ἡ τοιαύτη πολιτικὴ δὲν ἐπιτυγχάνει ἐν χώραις μικραῖς, αἵτινες δὲν ἔχουσι πολλὰ τὰ ὑλικὰ μέσα καὶ τὴν δύναμιν, καὶ προβλέπω, ὅτι διατρέχετε τὸν κίνδυνον τῆς ἀποτυχίας, ἥτις δύναται νὰ ἔχῃ τὸ λυπηρὸν ἀποτέλεσμα, ἵνα ὁδηγήσῃ τὸν Τόπον διὰ τῆς πενίας εἰς τὸν ἀπολυτισμὸν ἢ εἰς τὴν ἀναρχίαν, καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἕτερον ὀλέθρια διὰ τὸν Τόπον. Παρακαλῶ λοιπὸν καὶ ὑμᾶς, εἰς τὸν ὁποῖον δὲν ἀρνοῦμαι πατριωτισμὸν, καθὼς καὶ τὴν πλειοψηφίαν, νὰ ἀπέχετε τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ Νομοσχεδίου τούτου.

§21Α. ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ χθὲς τελευταῖον ἀγορεύσας κύριος Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας εἶπεν, ὅτι ὁ Βουλευτὴς δὲν ἀντιπροσωπεύει μόνον τὰ συμφέροντα τῆς Ἐπαρχίας του, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἔθνους. Τοῦτο εἶναι ὀρθὸν καὶ καλόν· κακὸν εἶναι μόνον, ὅταν ὁ Βουλευτὴς ἀντιπροσωπεύῃ καὶ ὑπερασπίζεται τὰ συμφέροντα ὄχι τοῦ Κράτους ἀλλὰ τῆς φατρίας του. Δὲν ἐσυλλογίσθη ὅμως τὸ ρηθὲν ἀπὸ ἕνα εὐφυᾶ, ἀλλὰ διεφθαρμένον πολιτικὸν, τὸν Ταλεϋράν: «ὄχι ὑπερβολικὸς ζῆλος»· διότι ὁ ὑπερβολικὸς ζῆλος φέρει τὸν ζηλωτὴν εἰς τὸ νὰ διαστρέφῃ τὰ γεγονότα καὶ νὰ σοφιστεύηται, καὶ συνάμα εἰς τὸ νὰ καταστρέφῃ τὴν ἀνεξαρτησίαν τοῦ φρονήματός του, ὡς τοῦτο συνέβη ἐνταῦθα ἐπί τινος ζητήματος κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον. Δύω εἶναι, κύριοι, τὰ χαρακτηριστικὰ μιᾶς νοήμονος καὶ πατριωτικῆς Κυβερνήσεως· πρῶτον, τὸ σύστημα τὸ οἰκονομικὸν, καὶ δεύτερον αἱ μεταῤῥυθμίσεις, ἰδίως εἰς ἔθνος, τὸ ὁποῖον εἶναι πτωχὸν, ὡς τὸ Ἑλληνικὸν σήμερον, καὶ ὅπου οἱ θεσμοὶ ἐσάπησαν, οὕτως εἰπεῖν, δημιουργηθέντες μάλιστα ἀπὸ ξένας τὸ πλεῖστον ἰδέας κατὰ τὸ 1833. Τὰ χαρακτηριστικὰ ταῦτα, κύριοι, διακρίνουν ὅλας τὰς σπουδαίας Κυβερνήσεις, καὶ ἀναφέρω τινὰ παραδείγματα. Αἱ πλεῖσται Κυβερνήσεις τῆς Ἀμερικῆς ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν ἔκαμαν πάντοτε οἰκονομίας πρὸς ὠφέλειαν τῶν πολιτῶν καὶ συνάμα μετηῤῥύθμιζον τοὺς Νόμους των συμφώνως μὲ τὰς νέας ἀνάγκας τοῦ ἔθνους. Ἐλησμονήσατε, κύριοι, τὸν Ρόβερ Πὴλ ποίας οἰκονομίας ἔφερεν εἰς τὸ Ἀγγλικὸν ἔθνος καὶ ποίας μεταῤῥυθμίσεις σπουδαίας ἔκαμεν; Ὁ Λόρδος Ρῶσελ μετηῤῥύθμισεν, ὡς ἀπῄτουν οἱ καιροὶ καὶ ὁ Ἀγγλικὸς λαὸς, τὸ ἐκλογικὸν σύστημα. Αὐτὸς, κύριοι, ὁ ἔνδοξος Γλάδστων πόσας μεταῤῥυθμίσεις καὶ οἰκονομίας καὶ ἐλάττωσιν φόρων δὲν ἔκαμε, μολονότι εὑρίσκεται ἐν μέσῳ μεγάλων περιπετειῶν; διὰ τῆς καλῆς του ὅμως θελήσεως ἀπαντᾷ εἰς ὅλας τὰς ἐσωτερικὰς καὶ τὰς ἐξωτερικὰς ἀνάγκας τοῦ Ἀγγλικοῦ ἔθνους. Οἱ φόροι δὲ, κύριοι, ὄχι μόνον πρέπει νὰ ἦναι ἴσοι καὶ δίκαιοι, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἦναι καὶ χρήσιμοι, νὰ φέρωσιν ἀποτελέσματα καὶ νὰ ἀνταποδίδουν τὰ μέσα ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων προάγεται ἡ εὐημερία, ὑλικὴ καὶ ἠθικὴ, τῶν λαῶν. Ἐν τούτοις τὸ παρὸν Ὑπουργεῖον ἤρχισε, κύριοι, πέρυσι νὰ ἐπιβάλλῃ φόρους εἰς τὰ ἀπορώτερα στοιχεῖα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀφίνον ἀφορολόγητα τὰ εὔπορα, καὶ ἤρχισεν ἀπὸ τὰς αἶγας· ἐφέτος ἐπίσης φορολογεῖ τὰ ἄπορα στοιχεῖα καὶ ἐκλέγει τοὺς καπνοπαραγωγοὺς καὶ ἀμπελοκτήμονας, καὶ συνάμα ὅλας τὰς ἐργατικὰς τάξεις, διότι καὶ οἱ παραγωγεῖς καὶ οἱ καταναλωταὶ ἐπιβαρύνονται ἀνηλεῶς διὰ τῶν νέων φορολογικῶν Νομοσχεδίων. Εἰς τὰς Ἰνδίας ὁ ἄρτος, τὸ ὀρύζιον, τὸ γάλα, οἱ καρποὶ εἶναι τὰ ἀναγκαῖα στοιχεῖα τῆς ὑπάρξεως τοῦ λαοῦ συμφώνως μὲ τὸ κλίμα τοῦ τόπου των. Εἰς τὴν Ἑλλάδα ὁ ἄρτος, τὸ κρέας, ὁ οἶνος καὶ αὐτὸς ὁ καπνὸς ἀποτελοῦν τὰ στοιχεῖα τῆς ἀπολύτου ὑπάρξεως τῶν κατοίκων. Λέγω δὲ καὶ ὁ καπνὸς, διότι κατέστη μία ἀνάγκη, καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι εἰς ὅλην τὴν ὑφήλιον αὐξάνει κατ’ ἔτος ἡ κατανάλωσις τοῦ καπνοῦ· διότι ὑπάρχουσι καὶ ἐποχαὶ εἰς τὴν ἀνθρωπότητα, κατὰ τὰς ὁποίας, ὅπως μεταβάλλεται ὁ τρόπος τοῦ σκέπτεσθαι καὶ αἰσθάνεσθαι, λαμβάνει μεταβολήν τινα καὶ ἡ νευρικὴ αὐτοῦ κατάστασις, καὶ παράγονται νέα βιωτικὰ φαινόμενα. Ὁ καπνὸς δὲν βλάπτει τὴν ὑγείαν, ὅσον τινὲς ὑποθέτουν· ὑπάρχουν μάλιστα ἰατροὶ φρονοῦντες, ὡς ἴσως γνωρίζει ὁ κύριος Λομβάρδος, ὅτι εἰς τοὺς μεσημβρινοὺς μάλιστα λαοὺς εἶναι ἀναγκαῖος καὶ ὡς ἀντισηπτικόν. Δὲν λέγω περὶ ἄρτου καὶ οἴνου, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητα εἰς τὴν συντήρησιν τοῦ ἡμετέρου λαοῦ, ἀλλὰ καὶ ὁ καπνὸς καταντᾷ ἀναγκαῖος καὶ ὑπὸ αἰσθηματικὴν καὶ ὑπὸ νευρικὴν ἔποψιν εἰς τοὺς ἀνθρώπους τῆς ἐποχῆς μας. Ὁ καπνὸς εἶναι, ὡς εἰπεῖν, τὸ νηπενθὲς τῶν νεωτέρων χρόνων καθὼς εἰς τὴν ἀρχαιότητα· καὶ ἐπὶ Ὁμήρου θὰ ἦτον ἴσως τὸ ὄπιον ἢ τὸ χασίς. Μόνη ἡ κατάχρησις παντὸς πράγματος βεβαίως βλάπτει, ὡς ἡ κατάχρησις τῆς φιλαρχίας φέρει εἰς τὴν καταστροφὴν τοῦ ἔθνους, ὡς ἡ κατάχρησις τῆς οἰήσεως φέρει εἰς τὴν τρέλλαν (ἱλαρότης). Ἐὰν τοὐλάχιστον διὰ τῶν βαρυτάτων αὐτῶν φόρων, τοὺς ὁποίους ἐπιβάλλει εἰς τὸν λαὸν ἡ Κυβέρνησις, ἐδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ ἰσοζύγιον, τὸ ἐνόουν· ἀλλὰ δυστυχῶς ἀπεδείχθη πλέον καὶ ἀνομολογεῖται καὶ ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἐκπεφρασμένην σύννοιαν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι τὸ ἰσοζύγιον αὐτὸ εἶναι ἁπλοῦν ὄνειρον, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τριφυλίας Βουλευτής, ἢ ὡς εἶπον ἐγὼ ἄλλοτε, ἀντικατοπτρισμὸς (ἱλαρότης). Ὄχι, δὲν θὰ κατορθωθῇ τὸ ἰσοζύγιον αὐτὸ, οὔτε δι’ αὐτῶν τῶν φόρων, οὔτε καὶ διὰ διπλασίων, ἂν τυχὸν ἐδύνατο νὰ ἐξεύρῃ καὶ ἄλλους ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Τί λοιπὸν παριστᾷ τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο περὶ τοῦ φόρου καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ οἴνου, ὡς καὶ ὅλα τὰ ἄλλα φορολογικὰ τὰ καθυποβληθέντα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου; εἶναι καὶ τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο ἓν χάος. Ἄλλοτε εἷς ἐκ τῶν Ὑπουργῶν ἐνόμισεν, ὅτι ἀνεκάλυψέ που μισγάγκειαν· ἡ μισγάγκεια εἶναι εἰς τὰ Νομοσχέδια αὐτοῦ, διότι ἀπὸ ὅλα τὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος, ἀπὸ τοὺς πλείστους Βουλευτὰς, ἀπὸ τοὺς καπνοπώλας, ἀπὸ τοὺς ἀμπελοκτήμονας, ἀπὸ τοὺς οἰνοπώλας ἐχύθησαν εἰς τὰ Νομοσχέδια ταῦτα κρίσεις, ἐπικρίσεις, κατακρίσεις μομφαὶ καὶ παράπονα· εἶναι ἡ μισγάγκεια τοῦ πνεύματος τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν συνέῤῥευσαν μυρία ὅσα· εἶναι λαβύρινθος φοβερὸς, ὅστις ἐνθυμίζει τοὺς ναοὺς τῶν Ἰνδιῶν, εἰς τοὺς ὁποίους ὁ εἰσερχόμενος χάνεται καὶ φρικιᾷ καὶ δὲν γνωρίζει ποῦ νὰ σταθῇ καὶ πόθεν νὰ ἐξέλθῃ, καὶ ἀπαντᾷ εἰς ὅλας τὰς γωνίας ὄφεις καὶ τίγρεις.

§22ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ τῶν Ὑπουργικῶν). Καὶ τὸν Νιαγάραν.

§23ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν Νιαγάραν τοῦ κακοῦ σεῖς ἐφέρετε εἰς τὴν Ἑλλάδα.—Τὰ φορολογικὰ Νομοσχέδιά σας εἶναι τοιαῦτα ἐκτρώματα, ὥστε μόνοι οἱ φίλοι τοῦ Ὑπουργείου δύνανται νὰ ἐντρυφήσωσι, διυλίζοντες αὐτὰ διὰ τῆς σοφιστικῆς τῶν Ἰησουϊτῶν, καὶ νὰ θαυμάζωσι τὴν χαοτικὴν διασκευὴν τοσούτων ἀποτροπαίων φόρων. Ὅσοι δὲ ἄλλοι πειρῶνται νὰ ἐπικρίνωσιν αὐτὰ ἢ νὰ διορθώσωσιν εἰς τὰς λεπτομερείας των τοιαῦτα ἀδιόρθωτα Νομοσχέδια, τοιούτους λαβυρίνθους, τοιαῦτα τερατώδη προβλήματα, νομίζω, ὅτι ὄχι μόνον χάνουσι τὸν καιρόν των κατατρίβοντες εἰς μάτην τὰς δυνάμεις τῆς διανοίας των, ἀλλὰ συνάμα κινδυνεύουν νὰ μετάσχωσι τῆς σοφιστικῆς νόσου εἰς τὴν ἀνάλυσιν τοιούτων Νομοσχεδίων· διότι καὶ ὁ ἁπλούστερος ἀμέσως ἐννοεῖ, ὅτι τοιοῦτοι φόροι καὶ τοιαῦτα λαβυρινθώδη Νομοσχέδια ἀντιβαίνουν καὶ εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ εἰς τὴν ἰσότητα καὶ εἰς τὴν δικαιοσύνην καὶ ὅτι εἶναι πτωχευτικὰ καὶ ὀλέθρια εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ὅσοι δὲ θεωροῦν ἀπὸ ὑψηλοτέρας σκοπιᾶς τὰ πράγματα τοῦ ἔθνους, ἀρκεῖ ἓν μόνον βλέμμα νὰ ρίπτωσιν ἐπὶ τοιούτων τεράτων καὶ νὰ τὰ στιγματίζωσι. Πρό τινος καιροῦ ὡμίλησα κατὰ τῆς νομισματικῆς μεταβολῆς, ἥτις ἐγέννησε τὸν ἀνατοκισμὸν τῶν φόρων, ἤγουν τὸ 12%, τὸ ὁποῖον εἶναι οὕτως εἰπεῖν, ἡ περικεφαλαία ὅλου αὐτοῦ τοῦ τερατώδους ὄγκου, ὁ ὁποῖος τίθεται βαρύτατος ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τότε ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ἐνώπιόν σας λεπτομερῆ ὑπολογισμὸν τῶν ἐξόδων καὶ ἐσόδων ἑνὸς στρέμματος ἀμπέλου, συμβουλευθεὶς εἰς τοῦτο εἰδικωτέρους ἄνδρας, τὸ δὲ ἐξαγόμενον ἦτον, ὅτι μὲ τὸν φόρον αὐτὸν ἐπὶ τοῦ οἴνου, τὸν ἐπιβαλλόμενον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἐπήρχετο ζημία εἰς τοὺς ἀμπελοκτήμονας 15 δραχμῶν ἐπὶ τῆς παραγωγῆς ἑνὸς στρέμματος, ἀλλ’ ἂν ὄχι 15, ἔστω 10, ἔστω καὶ 5, ζημία. Κρίνω περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω ὅσα εἶπον ἐγὼ ἄλλοτε, ἢ ὅσα ἠκούσαμεν παρ’ ἄλλων, καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὰς λεπτομερείας. Τὸ Ὑπουργεῖον ἠθέλησε νὰ τροποποιήσῃ τὸ ἀρχικὸν περὶ οἴνου Νομοσχέδιον καθὼς καὶ τὸ περὶ καπνοῦ· ἀλλὰ τὰ ἔκαμε χειρότερα, μᾶλλον λαβυρινθώδη. Ὄχι δὲ μόνον τινὲς ἀντιπολιτευόμενοι ἐπρότειναν τροπολογίας, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς συμπολιτεύσεως εὐάριθμοι μάλιστα τούτων κατεψήφισαν οἱ μὲν τὸν φόρον τοῦ καπνοῦ, οἱ δὲ ἴσως τὸν φόρον τοῦ οἴνου. Ἀλλ’ ὅλαι αὗται αἱ τροπολογίαι ἢ αἱ καταψηφίσεις τινῶν οὐδὲν σημαίνουσιν οὔτε ἔχουν καμμίαν ἰσχύν. Καθὼς τὸ Νομοσχέδιον τοῦ καπνοῦ, οὕτω καὶ τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο τὸ περὶ οἴνου εἶναι ἀθεράπευτον, ἀδιόρθωτον· πρέπει, ὡς εἶπον ἄλλοτε, νὰ καταποντισθῇ αὔτανδρον (ἱλαρότης)— δὲν ἐννοῶ μετὰ τοῦ Ὑπουργείου· τοῦτο πρέπει νὰ μείνῃ, ἀφοῦ θέλετε, ἀλλ’ ἐννοῶ μὲ τοὺς ὁρισμοὺς, τοὺς ὁποίους περιέχει τὸ Νομοσχέδιον. Κύριοι, πρέπει νὰ ἐξετάζῃ τις ἀφ’ ἑνὸς τὸν Προϋπολογισμὸν μιᾶς Κυβερνήσεως καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὰ μέσα πρὸς θεραπείαν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὁ ἐφετεινὸς Προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου εἶναι, ὡς ἀπεδείχθη, μία σπατάλη ὀγκώδης καὶ φρικαλέα· κατὰ συνέπειαν ἔπρεπεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις νὰ καταφύγῃ εἰς τοιαῦτα δημευτικὰ φάρμακα πρὸς θεραπείαν τῆς σπαταλευτικῆς νόσου της. Διὰ τοῦτο λοιπὸν ἔφερεν αὐτὰ τὰ τερατώδη, τὰ παράλογα καὶ καταστρεπτικὰ Νομοσχέδια. Ὅταν δέ τινες ἐξ ὑμῶν τῶν συμπολιτευομένων φέρετε τροπολογίας τινὰς ἢ ὅταν καταψηφίζετε τινὰ τῶν Νομοσχεδίων τούτων, τί σημαίνει; Ἐγὼ βεβαίως ἐπαινῶ τοὺς καταψηφίζοντας, ἀλλ’ εἰς τί γίνονται χρήσιμοι εἰς τὸν λαόν; Ὤφειλον ὅλα τὰ φορολογικὰ Νομοσχέδια τοῦ Ὑπουργείου νὰ καταψηφίσωσι, διότι ὅλα ἀποτελοῦσιν ἓν σύνολον θεραπευτικὸν εἰς τὴν σπατάλην ὀλίγων καὶ βλαπτικὸν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἐὰν τῷ ὄντι ἐπιθυμῆτε νὰ γενῆτε χρήσιμοι εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαὸν, ἔπρεπεν εὐθὺς ἀπ’ ἀρχῆς νὰ εἴπητε καὶ σεῖς μεθ’ ἡμῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν νὰ περικόψῃ τὰς περιττὰς δαπάνας, νὰ κάμῃ οἰκονομίας, διότι, ἄν τοῦτο ἐγίνετο, τότε ἤθελον ἐλαττωθῆ καὶ οἱ ἐπιβληθέντες φόροι κατὰ 6–7 ἑκατομμύρια. Τώρα ἡ Κυβέρνησις μετὰ τοιαύτην σπατάλην τείνει μοιραίως πρὸς τὴν ἐπιβολὴν τοιούτων ἐπαχθῶν φόρων καὶ τοσούτων, ὥστε ἴσως αὔριον προβῇ εἰς μεγαλειτέρων φόρων ἐπιβολήν· διότι, ὅταν ἡ σπατάλη εἶναι μεγάλη, βεβαίως καὶ οἱ φόροι πρέπει νὰ ἦναι μεγάλοι. Ἐκ τῆς ἀναλύσεως τῶν ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀπεδείχθη, ὅτι πολλαὶ ἐκ τῶν δαπανῶν, ἀναβαίνουσαι εἰς ἑπτὰ ἑκατομμύρια, ἦσαν μόνον πρὸς θεραπείαν προσωπικῶν ἀναγκῶν, χάριν τῆς συντηρήσεως τῆς Ἐξουσίας. Τοιαύτας σπατάλας χάριν τῆς Ἐξουσίας μνημονεύει ἐνιαχοῦ ἡ ἱστορία. Σᾶς ἀναφέρω μόνον ὅ,τι ἐγίνετο πρὸ διακοσίων ἐτῶν ἐν Ἀγγλίᾳ, ὅπου ἐτελοῦντο ὄργια πολιτικὰ, καθὼς σήμερον εἰς τὴν Ἑλλάδα. Τότε ὁ Πρωθυπουργὸς Ὄσβορν, ὁ διαδεχθεὶς τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ἐπικληθὲν τῆς «ῥαδιουργίας» ηὔξανε τοὺς Προϋπολογισμοὺς καὶ τοὺς φόρους, διότι, χάριν τῆς φιλαρχίας του, ἐπροσπάθει νὰ διαφθείρῃ τοὺς πάντας, διεφθαρμένος ὢν καὶ αὐτὸς, πληρωνόμενος ἀπὸ τὸν Λουδοβῖκον ΙΔʹ τῆς Γαλλίας· ὁ δὲ σύγχρονος ἡμῶν Ἄγγλος ἱστορικὸς Μακωλέης ὀνομάζει τὸν Πρωθυπουργὸν ἐκεῖνον «ἀρχιδιαφθορέα». Τοιοῦτοι Προϋπολογισμοὶ, πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν γινόμενοι, διαφθείρουν τὸ Ἔθνος. Κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν τοσοῦτον διεφθάρη ἡ Ἀγγλία καὶ ἐξέπεσεν, ὥστε ἡ Ὁλλανδία ἐνίκα αὐτὴν, ὁ δὲ βασιλεὺς τῆς Γαλλίας τὴν ἦγε καὶ τὴν ἔφερεν, ὅπως ἐσύμφερεν εἰς αὐτὸν, ἔχων μισθίους τοὺς πλείστους ἐκ τῶν πολιτικῶν τῆς Ἀγγλίας. Θέλετε λοιπὸν καὶ σεῖς νὰ ἐξωθήσετε ὅλως διόλου τὴν πατρίδα μας εἰς τοιαύτην καὶ χειροτέραν ἀκόμη κατάστασιν ἀτιμωτικὴν διὰ τὸν Ἑλληνισμόν; Ποῖαι δὲ εἶναι, κύριοι, αἱ συνέπειαι αὐτοῦ τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος τῆς σπατάλης καὶ τῆς βαρείας φορολογίας;— δὲν ἐννοῶ μόνον τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ οἴνου, ἀλλ’ ὁλόκληρον αὐτὸ τὸ φορολογικὸν σύστημα τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως—· αἱ συνέπειαι εἶναι ἡ καταστροφὴ τῆς γεωργίας, τῶν ἀμπελοκτημόνων, τῶν καπνοκτημόνων καὶ ὅλων τῶν κτηματιῶν, ἡ καταστροφὴ τῶν βιομηχάνων, ἡ καταστροφὴ τῶν ἐμπόρων, καὶ ὅλων ἐν γένει τῶν ἐργατικῶν τάξεων, διότι ὅλα ταῦτα τὰ στοιχεῖα ἀποτελοῦν τὸ ἀληθὲς Ἑλληνικὸν Ἔθνος, τὸν ἀληθῆ Ἑλληνικὸν λαὸν, καὶ ὄχι ὀλίγοι Τραπεζῖται ἢ Τοκισταί. Ἄλλη συνέπεια εἶναι ἡ θεσιθηρία, διότι ὅταν δι’ αὐτῶν τῶν πτωχευτικῶν μέσων τῆς Κυβερνήσεως καταστραφῶσιν οἱ κτηματίαι μικροὶ καὶ μεγάλοι, οἱ βιομήχανοι, οἱ ἔμποροι ὅταν ἀποπτωχεύσουν καὶ δὲν ἔχουν ἐργασίαν, τότε θὰ γείνωσιν οἱ πλεῖστοι θεσιθῆραι, καὶ οὕτω τὸ βασίλειον τῆς συναλλαγῆς θὰ ἐκτείνῃ τὰ ὅριά του καὶ ἡ ὑποδούλωσις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ θὰ συντελεσθῇ πλήρης. Ὅταν κατὰ τὸ 1883 ἡ Ἀντιβασιλεία διέλυσε τὸν ἑλληνικὸν στρατὸν, τὸν συγκείμενον ἐκ 30 χιλιάδων ἀνδρῶν, πράγματι ἡρωϊκῶν καὶ ἐμπνεομένων ἀπὸ τὸ ὑπέρτατον αἴσθημα τῆς πατρίδος καὶ τῆς θυσίας, γνωρίζετε ποῖον ὑπῆρξε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς διαλύσεως ταύτης; Οἱ πατριῶται ἐκεῖνοι ἐτράπησαν οἱ πλεῖστοι εἰς τὴν λῃστείαν, στερούμενοι ἐργασίας, καὶ μάλιστα τότε, ἔκτοτε ἤρχισεν ἡ λῃστεία εἰς τὴν νεωτέραν Ἑλλάδα. Ἡ δὲ ἀντεθνικὴ ἐκείνη Κυβέρνησις ἔστησε τὴν λαιμητόμον, ὡς ὄργανον φαίνεται ἐκπολιτιστικὸν, πρῶτον εἰς Μεσολόγγιον καὶ ἔκοπτε τὰς κεφαλὰς τῶν γενναίων ἐκείνων στρατιωτῶν τοῦ 1821, ὁ δὲ Εἰσαγγελεὺς παρώτρυνεν αὐτὺς ὁ ἴδιος τοὺς δημίους εἰς τὸ ἔργον τῆς καταστροφῆς. Ἔκτοτε δὲ, ἐπὶ τεσσαράκοντα καὶ πλέον ἔτη, δὲν κατωρθώσαμεν μέχρι τοῦδε νὰ σχηματίσωμεν στρατὸν ἐπαρκῆ καὶ ἀξιόμαχον, οὔτε θὰ τὸ κατορθώσωμεν μὲ τοιαῦτα ἐσφαλμένα συστήματα, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε ἀκολουθοῦμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Τώρα, κύριοι, προκειμένου περὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις, ἕνεκα τοῦ ἐξωγκωμένου Προϋπολογισμοῦ της δὲν δύναται νὰ ὀπισθοδρομήσῃ εἰς τὴν φορολογίαν, καὶ νομίζει ὅτι εἶναι κατορθωτὸν τὸ ἰσοζύγιον, ἂς περιορισθῇ τοὐλάχιστον εἰς ὅ,τι περίπου ἐπρότεινον πρό τινος καιροῦ οἱ συμπολῖταί μου, ἤγουν εἰς τὸν τριπλασιασμὸν τοῦ παλαιοῦ στρεμματικοῦ φόρου. Τοῦτο θὰ ἦτον ὁπωσδήποτε ὀλιγώτερον ἐπιζήμιον, ἑπομένως δίκαιον καὶ ἐπιεικές. Ὑπολογίζονται ὡς ἔγγιστα 6 ἑκατομμύρια στρεμμάτων ἀμπέλων, ὥστε ἐδύναντο νὰ εἰσπραχθῶσι δύω σχεδὸν ἑκατομμύρια δραχμῶν, χωρὶς οὕτω νὰ ἐπέλθῃ καταστροφὴ εἰς τοὺς ἀμπελοκτήμονας καὶ εἰς τὰς ἐργατικὰς τάξεις· διότι, καὶ ἄν διὰ τοῦ νέου φορολογικοῦ Νομοσχεδίου της ἡ Κυβέρνησις ἐσύναζε τρία ἢ τέσσαρα ἑκατομμύρια, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀμφίβολον, οὔτε τὸ ἰσοζύγιόν της θὰ κατώρθωνε, θὰ ἐζημίωνεν ὅμως οὐσιωδῶς καὶ τοὺς κτηματίας καὶ τὰς ἐργατικὰς τάξεις. Ἄς δεχθῇ λοιπὸν τὴν πρότασιν ταύτην καὶ ἂς ἀφήσῃ τὸ νέον Νομοσχέδιόν της νὰ καταβυθισθῇ ἐξ ὁλοκλήρου. Εἶναι ἄδικον μέγα καὶ σκληρὸν νὰ καταστραφῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, μόνον καὶ μόνον διότι σεῖς κατηντήσατε τὸν Προϋπολογισμόν σας πηγὴν συναλλαγῆς, πηγὴν θέσεων τῶν φίλων καὶ ὀργάνων σας. Ἀκόμη καὶ τοὺς παλαιοὺς ὑπαλλήλους, τοὺς δυναμένους ἐπὶ πολὺν ἔτι καιρὸν εὐδοκίμως νὰ ὑπηρετήσωσι, τοὺς ἔχοντας ἱκανότητα καὶ ἠθικὴν ἀνεγνωρισμένας παρ’ ὅλων, σεῖς τοὺς ἀπελύσατε καὶ τοὺς ἐθέσατε ὑπὸ σύνταξιν, μόνον καὶ μόνον, ὅπως διορίσητε ἄλλους φίλους σας πρωτοπείρους καὶ κατὰ τὸ πλεῖστον ἀνικάνους. Τὸ δὲ ἀποτέλεσμα εἶναι, ὅτι τὸ μετοχικὸν Ταμεῖον ἠλάττωσε κατὰ 20% τὴν μηνιαίαν περίθαλψιν ἑκάστου μετόχου, σεῖς δὲ ηὐξήσατε τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους κατὰ πολλὰς χιλιάδας δραχμῶν, ἕνεκα τῶν μισθῶν τῶν νέων ὑπαλλήλων. Ἀνέφερον καὶ τὸ ἐπεισόδιον τοῦτο, διὰ νὰ δείξω, ὅτι οὐδενὸς ἐφείσθητε. Ἐπωφεληθέντες ἀπὸ τὸ ἀνώμαλον τῶν περιστάσεων καὶ ἀπὸ ἀπροόπτους δυστυχίας, ἐπράξατε ὅ,τι αὐθαίρετον καὶ ἐκμεταλλευτικὸν ἐναντίον τῶν ἐπαγγελιῶν σας. Καὶ ἤδη, ὅτε λήγει ἡ ἐργασία τῆς Βουλῆς ἢ μᾶλλον ἡ ἐργασία συμμορίας, μὴ σταματήσητε. Προβαίνετε, κύριοι, προβαίνετε εἰς τὸ ἔργον τῆς καταστροφῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ συλλογίσθητε, ὅτι ὁ λαὸς οὗτος ἐν τῇ ἀπελπισίᾳ του δύναται νὰ προστρέξῃ εἰς ἐκεῖνον, ὅστις ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἀρνησικυρίας καὶ ὅστις, ὡς γενικὸς ἐπόπτης τοῦ Κράτους, ὀφείλει νὰ ἀναχαιτίσῃ τὸν χείμαῤῥον τοῦ κακοῦ. Προβαίνετε εἰς τὸ ἔργον τῆς καταστροφῆς, ἀλλὰ συλλογίσθητε, ὅτι ὁ λαὸς ἐν τῇ ἀπελπισίᾳ του, ὅταν ἀδυνατῇ πλέον νὰ πράξῃ τίποτε, δύναται νὰ σᾶς ἀρνηθῇ τὴν πληρωμὴν τῶν φόρων. Προβαίνετε, κύριοι, καὶ καθὼς σεῖς ἐξεδώκατε τόσα νομοσχέδια, τὸ ἓν μετὰ τὸ ἄλλο, πρὸς βλάβην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἴσως καὶ αὐτὸς μετ’ ὀλίγον, αὐτὸς ὁ δυστυχὴς λαός, ἐκδώσῃ κανὲν Νομοσχέδιον, ἀμετάτρεπτον καὶ ὑπέρτατον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ καταργηθῇ ἡ ἐκμετάλλευσις, ἡ ἀγυρτία, ἡ φιλαρχία. Προβαίνετε, ὠφελούμενοι ἀπὸ τὰς περιστάσεις καὶ βασιζόμενοι ἐπὶ τυφλοῦ ἀριθμοῦ, ὅπως φέρητε τὰς ἐλευθερίας τοῦ Ἔθνους εἰς τὸν ἔσχατον ἐξευτελισμόν. Προβαίνετε εἰς τὸ ἔργον τῆς καταστροφῆς — ἀφοῦ μάλιστα εἰσώρμησαν ἤδη πρὸ καιροῦ εἰς τὸν Τόπον τοῦτον καὶ συνῆλθον ἐπὶ τὸ αὐτὸ ὅλαι αἱ γραικυλικαὶ καὶ βυζαντιναὶ διαφθοραὶ — ἀφοῦ καὶ γραφίδες δὲν λείπουσι, βουτημέναι εἰς τοιαύτας διαφθοράς, νὰ ἐνισχύουν τὴν ἀγυρτίαν καὶ τὴν ἐκμετάλλευσιν, ὅπου καὶ ἂν τὴν ἀπαντήσωσι— προβαίνετε εἰς τὴν καταστροφήν· μεταβάλλετε τὴν Ἑλλάδα, τὴν γῆν τῶν μεγάλων παραδόσεων τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τῆς θυσίας, εἰς κυβεῖον χρηματσιτικόν, ἀποπτωχύνατε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ οὕτω προετοιμάσατε τὰς ὁδοὺς εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀναμένουσι τὴν στιγμήν, ὅπως εἰσέλθωσιν ἐν τυμπανοκρουσίᾳ χαρμοσύνῳ εἰς τὴν Μακεδονίαν. (Εὖγε, εὖγε).

§24Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Γνωρίζετε τὰς ἰδέας μου ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἐὰν ὄχι ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον σήμερον συζητεῖται, τοὐλάχιστον ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον τὸ πρῶτον παρουσιάσθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὡς Νομοσχέδιον φορολογικὸν τοῦ οἴνου. Τότε ἔλαβον ἀφορμὴν ὁμιλήσας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ κηρυχθῶ ἐναντίον τῆς ἀρχῆς τοῦ Νομοσχεδίου ἐκείνου καὶ νὰ τὸ καταπολεμήσω. Πλὴν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι σήμερον παρῆλθε καιρός, ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ τροποποιήσῃ τὸ Νομοσχέδιον ἐκεῖνο καὶ παρουσίασεν ἄλλο, ὅλως διόλου διαφορετικόν. Κατὰ τὴν κρίσιν τὴν ἐμὴν τὸ Νομοσχέδιον τὸ παρουσιασθὲν μετὰ τὸ ἀποκηρυχθὲν, κατὰ τοῦ ὁποίου ἐγὼ ὡμίλησα, εἶναι παραλογώτερον, δὲν στηρίζεται εἰς κἀμμίαν ἀρχὴν, καὶ δὲν δύνανται οὔτε ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θέλουσιν ὑπερψηφίσει αὐτοῦ, οὔτε ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θέλουσι τὸ καταψηφίσει, νὰ ἐννοήσωσι περὶ τίνος πρόκειται. Ἐπεθύμουν δὲ οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ νὰ λάβωσι τὸν λόγον, ἵνα μᾶς φωτίσωσι περὶ τῶν διατάξεων, αἵτινες εἶναι ἐῤῥιμμέναι ἄνευ εἱρμοῦ, ἐναντίον τῆς λογικῆς, καὶ ἀντιφατικαὶ ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ αὐτῷ, καὶ αἵτινες ὅσον περισσότερον μελετῶνται, ὅσον περισσότερον ἀναγινώσκονται, τόσον περισσότερον πείθουσιν ἕκαστον, ὅτι ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ αὐτῷ δὲν ὑπάρχει ἄλλο ἢ μία πλοκὴ ἀκατάληπτος καὶ ἀκατανόητος. Ἔχετε τὸ δικαίωμα ἀκολουθοῦντες ἓν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔχετε, νὰ ἐπιβάλλετε φόρους, σᾶς ἀκολουθεῖ καὶ ἡ πλειονοψηφία καὶ ὑποστηρίζει τὸ σύστημά σας αὐτό, ἀλλὰ δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα τὰ Νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων ἐπιβάλλετε φόρους βαρεῖς εἰς τὸν Τόπον, νὰ μὴ ἦναι γνωστὸν τί περιέχουσι, καὶ νὰ μὴ ἔχῃ πλήρη συνείδησιν τῶν διατάξεών των ὁ ὑποστηρίζων αὐτά. Αὐτὸ τὸ χαρακτηριστικὸν παρουσιάζει τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ ἠδύνατό τις νὰ βιασθῇ, ὡς ὁ ἀοίδιμος Κοραῆς ὅταν ὀνόματά τινα καὶ ῥήματα ἀνώμαλα τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης δὲν ἠδύνατο νὰ τὰ ὑποβάλῃ οὔτε εἰς τοὺς ὁμαλούς, οὔτε εἰς τοὺς ἀνωμάλους κανόνας τῆς Γραμματικῆς, τὰ ὠνόμασεν ἄτακτα, οὕτω πολὺ εὐλόγως καὶ ἡμεῖς βιαζόμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὅλως ἄτακτον. Καὶ δὲν χρειάζεται πολὺς νοῦς, δὲν χρειάζεται μεγάλη κρίσις διὰ νὰ ἀποδειχθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον, περὶ οὗ πρόκειται, εἶναι Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον οὔτε τὸ ἐμελέτησαν, οὔτε συνείδησιν εἶχον ποίας διατάξεις φέρει ἐν αὐτῷ, ὅταν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ τὸ παρουσίασαν εἰς τὴν Βουλήν. Δυνάμεθα σήμερον νὰ φέρωμεν ἀσφαλῆ ἔλεγχον ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἐὰν θελήσωμεν νὰ συγκρίνωμεν τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο πρὸς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τὸ πρῶτον παρουσιάσθη. Τὸ πρῶτον Νομοσχέδιον διὰ τῆς προφορικῆς ἐκθέσεως τῶν ἀξιοτίμων κυρίων Ὑπουργῶν ἤθελεν ἀποφέρει εἰσόδημα 3,800,000 δραχμῶν· 2 ἑκατομμύρια προήρχοντο ἐκ τοῦ φόρου τοῦ ἐγγείου, ὁ ὁποῖος ἐπεβάλλετο διὰ τοῦ Νομοσχεδίου ἐκείνου, καὶ 1,800,000 ἐκ τοῦ φόρου τῆς καταναλώσεως. Εἰς ποῖον ποσὸν δὲ ὑπελόγισαν τὴν κατανάλωσιν τοῦ οἴνου; εἰς 60 ἑκατομμύρια ὀκάδας· ἐπὶ 60 ἑκατομμυρίων ὀκάδων οἴνου καταναλωτέου καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος— τὸ Νομοσχέδιον τὸ ἔχω ἐδῶ—ἐπὶ τρία λεπτὰ δι’ ἑκάστην ὀκᾶν 1,800,000 δραχμάς· καταργοῦν κατόπιν τὸν φόρον τὸν ἔγγειον, ἔρχονται διὰ μιᾶς κλίμακος, ἡ ὁποία κατατάσσει εἰς ἐννέα τάξεις τὸν φορολογητέον οἶνον, ἀρχίζουσαν ἀπὸ τὰ ἕξ λεπτὰ καὶ λήγουσαν εἰς τὰ δύω· μέσος ὅρος τῶν 9 αὐτῶν τάξεων ποῖος εἶναι; 4. Τέσσαρα λεπτὰ καθ’ ἑκάστην ὀκᾶν κατὰ τὸ Νομοσχέδιον, ὅπως εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλήν, εἶναι ὁ μέσος ὅρος ὁ πληρωθησόμενος διὰ τὸν καταναλισκόμενον οἶνον· εἰς ποῖον ποσὸν ὑπελόγισαν οἱ κκ. Ὑπουργοὶ ἐκ τοῦ νέου Νομοσχεδίου, κατὰ τὰς προφορικάς των ἐκθέσεις; εἰς 3,200,000, ἐξαιροῦν δὲ ἐκ τοῦ τελευταίου Νομοσχεδίου τὴν Ἑπτάνησον· καὶ λοιπὸν, ἐνῶ ἡ Ἑπτάνησος ἀποτελεῖ τὸ ἓν ἕκτον τοῦ πληθυσμοῦ τῆς ὅλης Πολιτείας, ἀφοῦ ἀφαιροῦν αὐτὸ ἐκ τῆς φορολογίας, ἐπαυξάνουν τὴν κατανάλωσιν κατὰ 20 ἔτι ἑκατομμύρια· διότι διὰ τοῦ νέου Νομοσχεδίου ἀναβιβάζουσιν αὐτὴν εἰς 80,000,000 ὀκάδας οἴνου, καθόσον τὸ ποσὸν τῶν 3,200,000 δραχμῶν ἀντιστοιχεῖ πρὸς κατανάλωσιν 80,000,000 ὀκάδων. Καταβιβάζουν ἔπειτα τὴν κλίμακα, κατὰ τὴν ὁμιλίαν τὴν τελευταίαν, τὴν ὁποίαν ἔκαμον οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ, ἀπὸ τὰ 6 εἰς 5, καὶ κατέρχονται εἰς τὴν 9 τάξιν, ἥτις θὰ πληρώνῃ ἓν λεπτόν· διὰ τῆς μεταβολῆς αὐτῆς τῆς κλίμακος ὁ μέσος ὅρος πλέον τοῦ καταναλισκομένου οἴνου ἀπὸ 4 λεπτὰ καταβιβάζεται εἰς 3, τοὐτέστιν εἰς τὸ ποσὸν ἐκεῖνο, ὅπερ ἐπέβαλε καὶ τὸ πρῶτον Νομοσχέδιον· καὶ ἀφοῦ καταβιβάζουν τὴν κλίμακα δὲν ἠμποροῦμεν νὰ μάθωμεν ἀκριβῶς ποῖον θὰ ἦναι τὸ εἰσπρακτέον ποσόν. Ἂν ὁ κύριος Ζέγγελης, εἷς τῶν διακεκριμένων φίλων τῆς συμπολιτεύσεως καὶ μεμυημένος βεβαίως τὰ Ἐλευσίνια μυστήρια τῆς σημερινῆς πολικιτῆς, μᾶς ἐξέθεσε χθὲς τὴν ἀλήθειαν, τὸ ποσὸν, ὅπερ θὰ εἰσπραχθῇ, εἶναι 3,500,000. Ἀλλὰ, διὰ νὰ εἰσπραχθῇ τὸ ποσὸν αὐτὸ μὲ τὴν νέαν κλίμακα ἀπαιτεῖται νὰ καταναλωθῇ ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι, ἐκτὸς τῆς Ἑπτανήσου, οἶνος 117,000,000 ὀκάδων. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι εἶχον πολὺ δίκαιον νὰ εἴπω ὅτι τὰ Νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα παρουσίασεν ἡ Κυβέρνησις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἔχουν πλήρη τὴν ὁμοιότητα μὲ τὰ ἄτακτα τοῦ ἀειμνήστου Κοραῆ. Δὲν δύνανται ἐπὶ ζητημάτων τοιούτων νὰ φέρωσιν οὐδεμίαν ἀντίῤῥησιν, διότι δυστυχῶς ἡ ἀριθμητικὴ δὲν δέχεται ἀντιῤῥήσεις. Ἂν δὲ παραδεχθῶμεν, ὅτι ἡ στατιστικὴ τοῦ Ὑπουργείου, περὶ ἧς τοσοῦτον ἔκαμαν λόγον, δὲν σαλεύεται ὅπως σαλεύονται καὶ αἱ ἰδέαι τοῦ Ὑπουργείου, καὶ ὑποθέσωμεν ὅτι τὸ ποσὸν τῆς καταναλώσεως, κατὰ τὴν στατιστικὴν, ἀνέρχεται εἰς 60,000,000, μετὰ τὴν ἐξαίρεσιν τῆς Ἑπτανήσου, τὸ ποσὸν ἀνέρχεται εἰς 50,000,000. Παραδεχόμενοι δὲ τὴν κλίμακα, ἣν παρουσίασαν οἱ Ὑπουργοὶ, τὸ ποσὸν τῶν εἰσπρακτέων ἐκ τοῦ Νομοσχεδίου αὐτοῦ, κατὰ τὴν ἰδίαν ὁμολογίαν τῶν Ὑπουργῶν, δὲν δύναται νὰ ἦναι ἀνώτερον τοῦ 1,500,000. Ἂς ἐξετάσωμεν τώρα καὶ τὰ καθέκαστα, διότι εἰς τὰ καθέκαστα δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω μέχρι τοῦδε περὶ τίνος πρόκειται. Ἔχομεν λιανικὴν πώλησιν, ἔχομεν χονδρικὴν πώλησιν, ἔχομεν οἰκιακὴν χρῆσιν. Εἰς πᾶσαν περίπτωσιν, καθ’ ἣν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ἐστενοχωροῦντο ἀπὸ ἔλλογον καὶ ἰσχυρὰν ἔνστασιν φερομένην κατ’ ἄρθρου ἢ ρήτρας τινὸς τῶν Νομοσχεδίων των, ἠναγκάζοντο νὰ μεταβάλλουν καὶ γνώμην, καὶ διατί τοῦτο; διότι, μολονότι λέγουν ὅτι τὰ ἔργα των εἶναι ἐπιστημονικὰ, ὅτι εἶναι μελετημένα, μολαταῦτα τὰ ἔργα των εἶναι ἐντελῶς ἐστερημένα καὶ πάσης μελέτης καὶ πάσης ἐπιστήμης καὶ πάσης γνώσεως τοῦ Τόπου. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα ὅτι δὲν εἶχον οὐδὲν δικαίωμα, ὡς εἶπον καὶ κατ’ ἄλλην συζήτησιν, ἀφοῦ λέγουν ὅτι εἶναι φόρος καταναλώσεως, νὰ ἐξαιρέσουν τὴν Ἑπτάνησον ἀπὸ τὸν φόρον αὐτὸν, διότι δὲν ἔχουν οὐδὲν δικαίωμα νὰ ρίπτουν σκάνδαλα δι’ αὐτῶν τῶν διαιρέσεων τῶν φορολογικῶν ἐν τῷ Τόπῳ, καὶ ἰσχυρίσθησαν προχθὲς, ὅτι, ἂν ἐξηρέθη ἡ Ἑπτάνησος ἀπὸ τὴν φορολογίαν αὐτὴν, ἐξηρέθη, διότι ἔπρεπε ἐν τῇ φορολογίᾳ αὐτῇ νὰ ἀναθεωρήσωμεν καὶ τὴν λοιπὴν φορολογίαν τῆς Ἑπτανήσου. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές· τὸ σύστημα, ὅπερ ἔχουν, ὁδηγεῖ πρὸς τὰ ἐναντία ἀκριβῶς. Ἂν ἤθελον νὰ βαδίσουν πρὸς τὴν φορολογικὴν ἀφομοίωσιν, εἷς ὅρος, ἓν γνώρισμα τῆς ἐπιθυμίας των αὐτῆς ἤθελεν εἶσθαι, ὡς καὶ εἰς τὸ πρῶτον Νομοσχέδιον ἔθεσαν, νὰ τεθῇ ἡ φορολογία τῆς καταναλώσεως ἐξίσου καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος· ἐξαιρέσαντες ὅμως τὴν Ἑπτάνησον ἀπὸ τὴν φορολογίαν αὐτὴν, ἔχουν ἐν τῇ συνειδήσει αὐτῶν τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ φόρος αὐτὸς δὲν εἶναι φόρος ἐπὶ τῆς καταναλώσεως, ἀλλὰ φόρος ἐπὶ τῆς παραγωγῆς. Τί εἶναι χονδρικὴ πώλησις; Τί εἶναι λιανικὴ πώλησις; αὐτὰ εἶναι ζητήματα, ἅτινα πρέπει νὰ ἐξετασθοῦν. Τί λοιπὸν, λέγοντες χονδρικὴν πώλησιν, ἐννοοῦν; Πᾶσαν πώλησιν, ἥτις ἤθελεν εἶναι ἀνωτέρα τῶν 100 ὀκάδων, καὶ εἰς τὴν χονδρικὴν αὐτὴν πώλησιν δὲν ἐπιβάλλεται κανεὶς φόρος· τοὐτέστιν, ἐὰν πωλήσητε 101 ὀκάδας οἴνου, δὲν φορολογεῖσθε· ἐὰν πωλήσητε 100 ὀκάδας, φορολογεῖσθε, διότι θεωροῦνται αἱ 100 ὀκάδες ὡς πώλησις λιανική. Ἔχομεν ἀνάγκην, κύριοι, νὰ μάθωμεν—διότι εἰς δύω ὁμιλίας, τὰς ὁποίας ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ κάμω ἀπὸ τοῦ βήματος, μὲ διέκοψαν δύω Ὑπουργοὶ καὶ μοὶ εἶπον, ὅτι ὁ φόρος δὲν ἐπιβάλλεται ἐπὶ τῆς καλλιεργείας τῶν κτημάτων—κατὰ τίνα λόγον ἐξαιροῦνται τῆς φορολογίας. Ὑποθέσατε, κύριοι,—ἐπικαλοῦμαι δ’ ἐνταῦθα τὴν μαρτυρίαν τοῦ κυρίου Καλαμογδάρτου, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κυρίου Καλαμογδάρτου, διότι σεῖς ὁμοιάζετε τρόπον τινὰ τοὺς Μουσουλμάνους, καὶ καθὼς ἐκεῖνοι ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων δὲν δέχονται τὴν μαρτυρίαν τῶν Γκιαούριδων, οὕτω καὶ σεῖς δὲν δέχεσθε μαρτυρίαν ἀντιπολιτευομένων· πρέπει λοιπὸν νὰ ὑπάρξῃ μάρτυς Μουσουλμάνος, ἵνα βεβαιώσῃ τὴν ἀλήθειαν· ὁ κύριος Καλαμογδάρτης λοιπὸν θὰ ἦναι ἀξιόπιστος μάρτυς— ὑποθέσατε, ὅτι πρόκειται περὶ καλλιεργείας κτημάτων· ὅταν καλλιεργοῦνται αἱ σταφίδες εἰς τὰς Πάτρας, τὸν οἶνον πόθεν τὸν λαμβάνουν οἱ ἐργάται;

§25ΚΑΛΑΜΟΓΔΑΡΤΗΣ. Ὅσοι δὲν ἔχουν, ἀπὸ τὰ οἰνοπωλεῖα.

§26Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς ἐρωτήσω, ὁ φόρος αὐτὸς δὲν ἐπιβάλλεται ἐπὶ τῶν κτημάτων; γενικῶς ἡ καλλιέργεια γίνεται δι’ οἴνου, αὐτὸς δὲ λαμβάνεται ἀπὸ τὰ οἰνοπωλεῖα. Πῶς λοιπὸν θὰ ἐξαιρέσητε τὴν κατανάλωσιν, ἥτις γίνεται διὰ τὴν καλλιέργειαν τῶν κτημάτων; Κάμετε τώρα καὶ μίαν ἄλλην ὑπόθεσιν—καὶ ἐπικαλοῦμαι ἐκείνους, οἵτινες ἔχουν σταφίδα, ἐὰν δὲν εἴπω τὴν ἀλήθειαν νὰ μὲ διαψεύσωσιν—ὑποθέσατε ἰδιοκτήτην, ἔχοντα 20 στρεμμάτων σταφίδα σκαπτομένην διὰ 3 καὶ ½ ἡμερομισθίων κατὰ στρέμμα· θέλει λάβει ἀνάγκην 3 X 20=60+10=70 ἡμερομισθίων διὰ νὰ καλλιεργήσῃ τὰ 20 στρέμματα. Τὰ 70 αὐτὰ ἡμερομίσθια ἀπαιτοῦν δαπάνην 105 ὀκάδων οἴνου, διότι δίδουν εἰς τὸν ἐργάτην 1½ ὀκᾶν δι’ ἕκαστον ἡμερομίσθιον. Ὁ ἔχων λοιπὸν 20 στρέμματα σταφίδος θὰ πάρῃ 105 ὀκάδας οἴνου— διὰ τοῦ Νομοσχεδίου σας δὲν ἐπιβάλλετε φόρον εἰς τὴν χονδρικὴν πώλησιν— ὁ ἰδιοκτήτης αὐτὸς θὰ μεταβῇ εἰς τὸν οἰνοπώλην καὶ θὰ εἴπῃ: δός μοι 105 ὀκάδας οἴνου, ἀνήκει εἰς τὴν χονδρικὴν πώλησιν, ὁ ὁποῖος θέλει χρησιμεύσει πρὸς καλλιέργειαν τοῦ κτήματός μου, καὶ ἐπειδὴ τὸ ποσὸν εἶναι 105 ὀκάδων, δὲν ὀφείλω νὰ πληρώσω κανένα φόρον. Ὁ οἰνοπώλης τί θὰ κάμῃ; θὰ ἀναζητήσῃ μέσα εἰς τὰ βαρέλιά του νὰ εὕρῃ βαρέλιον χονδρικῆς πωλήσεως, καὶ οὐχὶ βαρέλιον λιανικῆς πωλήσεως, ἢ ἐκ τοῦ αὐτοῦ βαρελίου θὰ πωλῇ χονδρικῶς καὶ λιανικῶς; Ὁ ἰδιοκτήτης οὗτος δὲν ὑποβάλλεται, κατὰ τὸ Νομοσχέδιον, εἰς φόρον. Ὑποθέσατε ἄλλον ἰδιοκτήτην, ἔχοντα 18 στρέμματα σταφίδος, καὶ μὲ τὸ ἴδιον ποσὸν τῶν ἡμερομισθίων καλλιεργουμένης τῆς γῆς, αὐτὸς ἔχει ἀνάγκην 96 ὀκάδων οἴνου, ἑπομένως αὐτὸς θὰ ὑποβληθῇ εἰς τὸν φόρον τῆς καταναλώσεως. Βλέπετε λοιπὸν ποῖον εἶναι τὸ ἄτοπον; ὁ εἷς θὰ πληρώσῃ φόρον καταναλώσεως, διότι θὰ δαπανήσῃ 96 ὀκάδας, ὁ δὲ ἄλλος δὲν θὰ πληρώσῃ φόρον καταναλώσεως, διότι ἔχει ἀνάγκην νὰ δαπανήσῃ 105 ὀκάδας. Ἔρχεται τρίτος, ὅστις ἔχει 17 στρέμματα σταφίδος —καὶ προσέξατε εἰς τοῦτο·—ὑπάρχουν σταφίδες, ὅπου δὲν ἀρκοῦν τὰ 3½ ἡμερομίσθια, ἀλλὰ 4 καὶ 4½· ἀλλ’ ἐγὼ θέτω 4· ὥστε 4 Χ 10=40 4 Χ 7=28, 40+28= 68 + 34 = 102 ὀκάδες· αὐτὸς ὑπάγεται εἰς τὴν χονδρικὴν πώλησιν. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὁ ἔχων τὰ 20 στρέμματα καὶ ὁ ἔχων τὰ 17 στρέμματα ὑπάγεται εἰς τὴν χονδρικὴν πώλησιν καὶ ἀπαλλάσσεται τοῦ φόρου· ὁ δὲ ἔχων τὰ 18 στρέμματα ὑπάγεται εἰς τὴν λιανικὴν πώλησιν καὶ ὑποβάλλεται εἰς αὐτόν. Κατὰ τὸ Νιμοσχέδιον, εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ πωλῶν οἴνους λιανικῶς νὰ δηλώσῃ εἴτε εἰς τὸν οἰκονομικὸν Ἔφορον, εἴτε εἰς τὸν Δήμαρχον, καὶ νὰ ὁρίσῃ τὸ ποσὸν τῶν δοχείων, καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἄδειαν, καθὼς ὁ ἰδιοκτήτης καὶ ὁ ἀμπελοκτήμων, καὶ πέραν τῆς ἀδείας αὐτῆς δὲν δύναται νὰ πωλήσῃ οἶνον· διότι, ἐὰν πωλήσῃ οἶνον πέραν τῆς ἀδείας, ἔρχεται τὸ ξίφος τοῦ Δαμοκλέους, ὅπερ εἶναι τὸ ἄρθρον 19 τοῦ Νομοσχεδίου. Ἐδήλωσα ἐγὼ ὁ ἀμπελοκτήμων, ὅτι θὰ πωλήσω 5,000 ὀκάδας οἴνου καὶ θὰ τὸν πωλήσω λιανικῶς, αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν ἔχω. Κατὰ τὸ Νομοσχέδιον, ἅμα δηλώσω, ὀφείλω νὰ πληρώσω καὶ τὸν φόρον· διότι ὁ φόρος αὐτὸς, ὡς βλέπετε, καταβάλλεται κατὰ τὴν 1 Ἰανουαρίου, 1 Φεβρουαρίου καὶ τὸ βραδύτερον 1 Μαρτίου. Ἀλλὰ ἐνῶ ἐπλήρωσα τὸν φόρον, μοὶ παρουσιάζεται ἀγοραστὴς, ἔχων συμφέρον νὰ μεταφέρῃ τὸν οἶνον ἀλλαχόσε, ὅπου εἶναι ἀκριβώτερος, καὶ μοὶ προσφέρει τιμὴν συμφέρουσαν, καὶ πωλῶ τὸν οἶνον χονδρικῶς· ἐγὼ ἐπλήρωσα αὐτὸν τὸν φόρον. Ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ μεταχειρισθῶ μέγα ποσὸν, θὰ μεταχειρισθῶ μικρότερον. Ὑποθέσατε, ὅτι ἔχω βαρέλιον 150 ὀκάδων καὶ τὸ ἐδήλωσα ὅτι θέλω τὸ πωλήσει λιανικῶς· ἀλλ’ ἔρχεται εἰς καὶ μοὶ δίδει τιμὴν μεγαλειτέραν ἀπὸ ἐκείνην εἰς τὴν ὁποίαν ἤθελον τὸν πωλήσει, ἐὰν τὸν ἐπώλουν λιανικῶς. Πωλῶ τὸν οἶνον αὐτὸν, ὁ δὲ ἀγοραστὴς μεταφέρει αὐτὸν εἰς ἄλλο μέρος· ὁ φόρος διὰ τὸν οἶνον αὐτὸν εἶναι πληρωμένος. Ὁ ἄλλος, ὅστις παρέλαβε καὶ θὰ πωλήσῃ αὐτὸν λιανικῶς, ὀφείλει νὰ πληρώσῃ φόρον. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι, ἐνῶ διὰ τὸν ἕνα οἶνον δὲν θὰ πληρώσωμεν φόρον, διὰ τὸν ἄλλον θὰ πληρώσωμεν διπλάσιον. Αὐτὸ εἶναι τὸ σύστημα, ὅπερ καθιεροῖ τὸ Νομοσχέδιον. Ὑποθέσατε δύω ξενοδοχεῖα ἐν Ἀθήναις. Τὸ ἓν τῶν ξενοδοχείων καταναλίσκει 150 ὀκάδας οἴνου τὴν ἡμέραν, καὶ τὸν οἶνον αὐτὸν τὸ ξενοδοχεῖον τὸν ἀγοράζει χονδρικῶς· ἑπομένως θὰ τὸν ἀγοράσῃ ἀπὸ βαρέλιον χονδρικῆς πωλήσεως καὶ δὲν θὰ πληρώσῃ τὴν κατανάλωσιν. Ὁ ἕτερος ὅμως ξενοδόχος καταναλίσκει 90 ὀκάδας· ἑπομένως εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ μεταβῇ εἰς τὸ οἰνοπωλεῖον καὶ νὰ ἀγοράσῃ τὸν οἶνον καὶ νὰ καταβάλῃ τὸν φόρον τῆς καταναλώσεως. Πῶς λοιπὸν θέλετε κατορθώσει σεῖς νὰ εὑρίσκητε πόσον ποσὸν καταναλίσκει ὁ ξενοδόχος; ἴσως εἴπετε, ὅτι τὸν φόρον αὐτὸν θὰ τὸν ἐπιβάλωμεν εἰς τὰ ξενοδοχεῖα. Ἀλλὰ τότε πρέπει νὰ τοποθετήσητε εἰς ὅλα τὰ ξενοδοχεῖα καὶ ὅλα τὰ χάνια τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ ἕνα ἐπιστάτην, διὰ νὰ σᾶς βεβαιώνῃ πόσον οἶνον καταναλίσκει ἕκαστον ξενοδοχεῖον ἢ χάνι. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι διατεθειμένοι νὰ καταδολιεύωνται τὸ Δημόσιον, καὶ ἐὰν παραδεχθῇ τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ, θὰ τὸ καταδολιευθῶσι· διότι τὸ Νομασχέδιον χιλίας ἀνοίγει θύρας καταχρήσεων. Ὑποθέσατε, ὅτι δύω, ἔχοντες ἀνάγκην νὰ ἀγοράσωσιν ἀπὸ 50 ὀκάδας οἴνου, λέγουν πάμε εἰς τὰ Καλάβρυτα π. χ. ἢ ἄλλο μέρος τῆς Πελοποννήσου νὰ ἀγοράσωμεν ἀντὶ πεντήκοντα, πεντήκοντα καὶ μίαν ὀκάδας ἕκαστος, ἀγοράζομεν οὕτως 102 ὀκάδας, τὸν μεταφέρομεν καὶ τὸν διανέμομεν, ἀπαλλασσόμενοι τοῦ φόρου. Πλὴν τούτων ἔχει καὶ μύρια ἄλλα ἐλαττώματα· ἀλλὰ καὶ μόνον αὐτὰ ἐὰν εἶχεν, ὁ φόρος θὰ ἦναι ἐλάχιστος· διότι, κατὰ τοὺς ἰδίους ὑμῶν ὑπολογισμοὺς, ὁ φόρος οὗτος δὲν δύναται νὰ ᾖναι πλέον τοῦ 1,500,000, ἐὰν τῷ ὄντι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐδώσατε εἰς τὴν Βουλὴν ἦσαν ἀκριβεῖς, ἀληθεῖς· ἐὰν ὅμως αἱ πληροφορίαι σας δὲν ἦσαν ἀκριβεῖς, ἀληθεῖς, τοῦτο ἐπιβαρύνει ὑμᾶς. Ζητεῖτε τὴν καταμέτρησιν, ὑποχρεώνετε δὲ τὸν ἀμπελοκτήμονα καὶ τὸν οἰνοποιὸν, ἐπὶ ποινῇ αὐστηροτάτῃ, νὰ δηλώσῃ ἀκριβῶς τὸ περιεχόμενον ἐντὸς τῶν βαρελίων του πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀδύνατον. Ἐρωτήσατε ὅλους ἐκείνους, οἵτινες ἔχουσιν ἀμπέλους, οἱ ὁποῖοι κάμνουν οἶνον, δύνανται ἀκριβῶς καὶ ὡς ἀπαιτεῖ ὁ Νόμος νὰ σᾶς ὁρίσουν μέχρις ὀκάδος τὸ ποσὸν τὸ περιεχόμενον ἐντὸς τῶν βαρελίων των; Ἀλλὰ λέγουν, θὰ στείλωμεν εἰδικὸν νὰ καταμετρήσῃ· σᾶς λέγω ὅμως, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς πλείστους οἴνους τῆς Ἑλλάδος ἡ καταμέτρησις νὰ γείνῃ, ὅταν τὰ βαρέλια εἶναι γεμάτα, διότι αὐτὴ ἡ καταμέτρησις, ὁ ὁποία θὰ γείνῃ διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ ἐργαλείου αὐτοῦ, δύναται νὰ βλάψῃ τὸν οἶνον. Πᾶσα δὲ καταμέτρησις τοῦ οἴνου καταστρέφει αὐτόν· καὶ ὁ ἰδιοκτήτης, ὀχυρούμενος ὄπισθεν ῥητῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος, ἔχει δικαίωμα νὰ ἀντισταθῇ διὰ τῶν ὅπλων, διότι δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ καταστρέψετε τὴν ἰδιοκτησίαν του, καθόσον οὐδεὶς, κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, ἀφαιρεῖται τῆς περιουσίας αὐτοῦ. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν ἐπακριβῶς νὰ γνωρίζῃ ὁ ἀμπελοκτήμων, ὁ οἰνοπώλης, ὁ οἰκοκύρης τέλος πάντων, ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον περιέχουν τὰ βαρέλιά του· διότι ὁ οἶνος, ῥιπτόμενος εἰς τὰ βαρέλια καὶ μὴ κατασκευαζόμενος ἐν Ἑλλάδι ὅπως ἀλλαχοῦ, διαφέρει κατὰ τὰς διαφόρους Ἐπαρχίας, καὶ ἄλλως ἔχει εἰς τὰς Ἀθήνας, ἄλλως εἰς τὰς Πάτρας, ἄλλως εἰς τὸν Πύργον κτλ. Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ γνωρίζῃ ἐπακριβῶς ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον περιέχεται ἐντὸς τῶν βαρελίων. Ἐθεώρησαν εὔκολον πρᾶγμα τὴν καταμέτρησιν, καὶ ἑπομένως διώρισαν ὑπάλληλον τῆς καταμετρήσεως αὐτῆς. Ἡ καταμέτρησις αὕτη εἶναι δύσκολος· καὶ εἰς περίστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν διαφωνήσῃ ὁ ἀμπελοκτήμων ἢ οἰνοποιὸς πρὸς τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ ἐφόρου, τότε ἡ καταμέτρησις γίνεται ἐκ δευτέρου ἀπὸ τὸν Γεωμέτρην. Μὰ πρὸς Θεοῦ, εἶναι εἰς κατάστασιν οἱ γεωμέτραι νὰ μετρήσωσι κυβικῶς τὸν περιεχόμενον οἶνον ἐντὸς τοῦ βαρελίου! εἰς ποίαν γεωμετρίαν ἐπιθυμῶ νὰ μάθω περιέχεται κυβικῶς πόσας ὀκάδας περιέχει ὁ ὄγκος τοῦ βαρελίου, διὰ νὰ ἠξεύρῃ ὁ Γεωμέτρης νὰ μετρήσῃ; Τότε δύναται νὰ μετρήσῃ, ὅταν τῷ ἐπιτρέψετε νὰ κόψῃ τὸ βαρέλι εἰς δύω, νὰ γίνουν δύω κόλουροι κῶνοι, καὶ τότε πάλιν νὰ μετρήσῃ τὴν ὅλην στερεότητα τοῦ βαρελίου. Μόνον διὰ τῆς μηχανῆς, ἥτις λέγεται σάγουμα, καταμετροῦνται τὰ βαρέλια, ἀλλ’ ὁ Γεωμέτρης δὲν εἶναι εἰδικὸς νὰ μεταχειρισθῇ τὸ ἐργαλεῖον αὐτό. Ὁ Γεωμέτρης γνωρίζει κάθε ἄλλο παρὰ νὰ καταμετρήσῃ κυβικῶς πόσος οἶνος περιέχεται ἐντὸς τοῦ βαρελίου. Αὐταὶ εἶναι αἱ παρατηρήσεις καὶ δυσκολίαι, εἰς τὰς ὁποίας ἀναγκαίως θὰ ὑποκύψωμεν. Δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπον οἱ ἄλλοι, διότι εἶναι περιττὸν νὰ ἀπασχολήσωμεν ἐπὶ πολὺ τὴν Βουλὴν, ἐπαναλαμβάνοντες τὰ αὐτά. Ἀλλὰ τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ, ὄχι μόνον δὲν θὰ δώσῃ εἰσοδήματα, ὡς ἐλπίζει ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ἀπ’ ἐπεναντίας θὰ μεταβάλῃ, ὅπως σᾶς εἶπεν ὁ κ. Κοντυγούρης, εἰς ἀμοιβαίους κατασκόπους τοὺς πολίτας, ὅπως ὁ εἷς καταγγέλλῃ τὸν ἕτερον. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, κατὰ τὴν τελευταίαν του ὁμιλίαν, ὅταν τῷ ἐγένετο ἡ παρατήρησις, ὅτι ἡ καταμέτρησις τοῦ οἴνου εἶναι ἐπὶ τοσοῦτον δαπανηρὰ, ὥστε πολλάκις ἡ ἀπαιτουμένη δαπάνη πρὸς καταμέτρησιν εἶναι ἀνωτέρα τῆς ἀξίας τοῦ οἴνου, εἶπεν ὅτι ἡ καταμέτρησις δὲν εἶναι πάντοτε ὑποχρεωτικὴ, ἀλλὰ δύναται ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τὴν δήλωσιν, νὰ μὴ θελήσῃ νὰ διατάξῃ καταμέτρησιν, ἀλλὰ νὰ στηριχθῇ εἰς τὴν δήλωσιν. Καὶ εἶναι φοβερὸν αὐτὸ τὸ ὅπλον, τὸ ὁποῖον ἀπεφάσισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δώσῃ εἰς τὰς χεῖρας ἑνὸς Οἰκονομικοῦ ὑπαλλήλου. Κατὰ γενικὴν ἀρχὴν ἢ ὀφείλετε νὰ παραδεχθῆτε τὸ σύστημα τῶν δηλώσεων, ἢ τὸ σύστημα τῆς καταμετρήσεως. Δὲν δύνασθε νὰ ἀφήσητε τὴν ἐκτίμησιν τῆς ἀποφάσεως τῆς καταμετρήσεως εἰς τὸν Οἰκονομικὸν Ἔφορον, διότι θέλετε δώσει εἰς αὐτὸν τὰ μέσα τῶν φοβερωτέρων καταπιέσεων καὶ καταχρήσεων, τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος, εἴτε ὑπείκων εἰς τὴν πολιτικὴν, εἴτε ὑπείκων εἰς τὸ ἴδιον συμφέρον, θέλει κρατεῖ εἰς τὰς χεῖράς του ἓν ὅπλον, διὰ τοῦ ὁποίου θέλει ἀπειλεῖ. Δὲν δύνασθε λοιπὸν νὰ ἀκολουθήσητε δύω συστήματα ὡς πρὸς τὴν βεβαίωσιν τοῦ φόρου, ἀλλ’ ὀφείλετε νὰ ἀκολουθήσητε ἓν καὶ τὸ αὐτὸ σύστημα, ἢ τὸ τῆς καταμετρήσεως ἢ τὸ τῆς δηλώσεως. Τὸ ἄρθρον 3 τοῦ πρώτου Νομοσχεδίου ἐπιβάλλει τὸν φόρον καταναλώσεως καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος (ἀναγινώσκει). Βλέπετε, ὅτι διέκρινε τοὺς δύω φόρους, καὶ τὸν μὲν ἔγγειον φόρον πολὺ ὀρθῶς καὶ δικαίως δὲν ἐπέβαλεν εἰς τοὺς Ἑπτανησίους, τὸν φόρον δὲ τῆς καταναλώσεως ὡς φόρον τοιοῦτον τὸν ἐπιβάλλει, καὶ δικαίως εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα· καὶ σήμερον διατί ἐξαιρεῖται ἓν μέρος;

§27ΡΩΜΑΙΟΣ. Φέρετε πρότασιν ἀφομοιώσεως.

§28ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Φέρετε πρότασιν ἀφομοιώσεως! Δὲν ὁμιλῶ διὰ τὴν Ἑπτάνησον, καὶ μὴ μὲ διακόπτετε· ὁμιλῶ περὶ τοῦ συστήματος, δὲν ἔχετε δικαίωμα, δὲν ἔχει κανεὶς δικαίωμα, εἰς τὴν Ἐπικράτειαν, ὅταν ἐπιβάλληται εἷς φόρος, νὰ μὴ ἐπιβάλλητε εἰς ὅλους, καὶ ὅταν ὁ φόρος αὐτὸς εἶναι καταναλώσεως. Διατί ὁ Ἑπτανήσιος, εὑρισκόμενος ἐν Ἑπτανήσῳ, νὰ πίνῃ τὸν οἶνον καὶ νὰ μὴ πληρώνῃ φόρον καταναλώσεως, ἀλλ’ ὅταν μεταβαίνῃ εἰς τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα καὶ πίνῃ οἶνον, νὰ πληρώνῃ φόρον καταναλώσεως;

§29ΑΝΤΥΠΑΣ. Ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα καθυστερεῖτε, πρέπει νὰ φροντίσητε νὰ πληρώσητε.

§30Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι χρεωστοῦν, πληρώνουν· ὅσοι καθυστεροῦν πρέπει νὰ πληρώνουν, δὲν εἴμεθα ἐναντίοι, ἀλλὰ νὰ φορολογώμεθα ὅλοι ἐξ ἴσου· διότι δὲν εἶναι μόνον τὸ ποσὸν τοῦ φόρου, ἀλλὰ καὶ ἡ καταπίεσις, ἡ ὁποία γίνεται. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι καθυστεροῦν τὰ 60,000,000, εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι γεμίζουν τὰ Ταμεῖα εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἐκεῖνοι μετέβαλον τὴν ὄψιν τῆς Ἑλλάδος εἰς ὄψιν πολιτισμένου Ἔθνους· καὶ βεβαίως κατ’ ἐκείνων πάντοτε τείνουν τὰ βέλη σας, ἀλλ’ εἶναι ἀρκετὰ ἰσχυροὶ ἐκεῖνοι διὰ νὰ μὴ φοβῶνται ἀπὸ τοιαῦτα βέλη. Λέγω λοιπὸν, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον παρουσιάσθη εἶναι Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δὲν ἐμελετήθη, καὶ τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει φόρον ἐπὶ τῆς παραγωγῆς, διότι ἐὰν δὲν ἐπέβαλε φόρον ἐπὶ τῆς παραγωγῆς, ἤθελεν ὁ φόρος αὐτὸς ἐπιβληθῆ καθ’ ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα. Δὲν εἶναι ὀρθὸν, δὲν εἶναι δίκαιον εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις νὰ ἐπιβάλλωμεν καὶ τοὺς φόρους ὡς ῥοσφέτια, διὰ νὰ εὐχαριστήσωμεν τοὺς φίλους μας, τοὺς ἰσχυροὺς τῆς ἡμέρας.

§31ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι καὶ εἰς τὴν μερίδα σας Ἑπτανήσιοι.

§32ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχω καὶ ἀρχικὸν λόγον νὰ ἦμαι κατὰ τοῦ Νογοσχεδίου· διότι δὲν ἐπιθυμῶ ν’ ἀπατήσω τοὺς ἐκλογεῖς μου· εἰς τὰ καθέκαστα ὡμίλησα, διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ, ἢ, ἂν ἐφαρμοσθῇ, θὰ καταθλίψῃ, καὶ ἂν θὰ καταθλίψῃ, θὰ ἐπιβαρύνῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ ὑπερψηφίσουν. Ἐγὼ εἶμαι κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ Νομοσχεδίου, διότι δι’ αὐτῶν τῶν ἰδεῶν, δι’ αὐτοῦ τοῦ προγράμματος, ὅπως σᾶς ἐπανέλαβον, κατῆλθον εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ προγράμματος ἀπεστάλην ἀντιπρόσωπος ἐνταῦθα.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ τις τὸν λόγον;

§34ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ ἀπαντήσωσιν οἱ κύριοι Ὑπουργοί;

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐζήτησέ τις τὸν λόγον.

§36Γ. ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ (καταλαμβάνων τὸ βῆμα). Ἠρώτησα ἂν ἡ Κυβέρνησις πρόκηται ν’ ἀπαντήσῃ ἐπὶ τῶν γενομένων παρατηρήσεων κατὰ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου, διότι ἐνόμιζον καὶ νομίζω, ὅτι καθῆκον εἶχε βαρὺ νὰ τὸ πράξῃ Δὲν πρόκειται περὶ μικροῦ πράγματος, δὲν πρόκειται περὶ παρωνυχίδος, ἀλλὰ περὶ φόρου 4,000,000 περίπου· πρόκειται δὲ καὶ περὶ εἰσαγωγῆς νέου συστήματος φορολογίας, τὸ ὁποῖον εἰσέτι δὲν ἐλειτούργησεν ἐν Ἑλλάδι, καὶ τὸ ὁποῖον θεωρῶ καὶ θέλω ἀποδείξει, ὅτι εἶναι καταστρεπτικὸν, ὅτι διαφθείρει τὴν κοινωνίαν καὶ ὅτι εἶναι μεστὸν κινδύνων διὰ τὴν Πολιτείαν· ἀφίνουσιν ἔκθετον τὸ Νομοσχέδιόν των, καὶ ἀρκοῦνται εἰς τὰς ὀλίγας λέξεις, τὰς ὁποίας, κατεχόμενος ὑπὸ ἀηδίας, ἣν καὶ εἰς ἡμᾶς μετέδωκεν ὁ κ. Καλλιγᾶς, εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀρκοῦνται εἰς τὴν ὑποστήριξιν, τὴν ὁποίαν ἐν μεγίστῃ αὐταπαρνησίᾳ ἔκαμε τοῦ Νομοσχεδίου τούτου ὁ ἐκ Τριπόλεως Βουλευτὴς κ. Ζέγγελης! Καὶ ἔχουσι δίκαιον νὰ τὸ ἀφήσωσιν ἔκθετον, διότι εἶναι ὄντως νόθον τὸ Νομοσχέδιον αὐτό· μέχρι τοῦδε ἔχομεν δύω ἢ τρεῖς ἐκδόσεις αὐτοῦ, δὲν εἶναι δὲ γνωστὸς οὔτε ὁ πατὴρ, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἡ μήτηρ αὐτοῦ. Τὸ κατὰ πρῶτον ὑποβληθὲν Νομοσχέδιον ἦτο καὶ ἐκεῖνο ἄδικον, ἦτο καὶ ἐκεῖνο ἐπιβλαβὲς, ἀλλ’ εἶχε βάσιν τινὰ ἐπιστημονικήν. Ἐπέβαλε μὲν φόρον καταναλώσεως, εἰσῆγεν ἀληθῶς τὸ σύστημα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον πρὶν ἢ εἰσάξωμεν, πρέπει πολὺ, κύριοι Βουλευταὶ τῆς Ἑλλάδος, νὰ σκεφθῶμεν, ἀλλὰ μετέβαλε συγχρόνως τὸν τρόπον ἁπλῶς τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τῆς ἐγγείου φορολογίας. Ἦτο, εἶπον, ἐπιστημονικὸν, ἀλλ’ ἦτο συγχρόνως καὶ συνταγματικόν. Τὸ Νομοσχέδιον ὅμως, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον μετὰ ταῦτα, καὶ ὑπέβαλεν αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις, ὄχι πεποιθυῖα εἰς τὰς νέας ἰδέας, ὄχι μελετήσασα, ἀλλ’ ὑποχωρήσασα εἰς τὴν ἀπόκρουσιν ἧς ἔτυχε τὸ Νομοσχέδιόν της τὸ πρῶτον παρὰ τοῖς φίλοις αὐτῆς, ὑπέβαλε Νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἀναιρεῖ ὅλας τὰς ἀρχὰς, τὰς διεπούσας τὰ τῆς φορολογίας, ἰδίως ἐν Συνταγματικῷ Κράτει. Ἐπανειλημμένως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐξέφερεν ἐντεῦθεν τὴν βλασφημίαν, ὡς δικαιολογίαν τοῦ Νομοσχεδίου αὐτοῦ, ὅτι κατήργησε τὸν ἔγγειον φόρον, καὶ ὅτι τὸν φόρον τῆς καταναλώσεως, τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλει, τὸν ἐπιβάλλει εἰς ἀντικατάστασιν τοῦ ἐγγείου φόρου. Ἀφίνω τὴν τερατολογίαν ταύτην ὑπὸ τὴν ἐπιστημονικὴν ἔποψιν, ἂς κρίνῃ πᾶς τις ὅστις γινώσκει τὰ οἰκονομικὰ τί σημαίνει δι’ ἕνα ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τὸ λέγειν, ὅτι ἀντικαθιστᾷ διὰ φόρου καταναλώσεως ἔγγειον φόρον! Ἀλλ’ ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ ζητήματος παρατηρῶ, ὅτι παραβιάζουσι τὴν θεμελιωδεστάτην ἀρχὴν τοῦ Συντάγματος ἡμῶν, καταργοῦντες τὴν ἔγγειον φορολογίαν ἐπὶ τῶν ἀμπέλων. Κατὰ τὸ ἄρθρον 3 τοῦ Συντάγματος, πάντες οἱ Ἕλληνες εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τοῦ Νόμου καὶ πάντες συνεισφέρουσιν ἀδιακρίτως εἰς τὰ δημόσια βάρη, ἀναλόγως τῆς περιουσίας των. Τίς σᾶς ἔδωκε τὸ δικαίωμα μίαν τάξιν γεωργικὴν νὰ τὴν ἐξαιρέσητε ἀπὸ τοῦ γενικοῦ κανόνος; Τίς δὲ σᾶς ἔδωκε τὸ ἕτερον δικαίωμα, ὅπερ προσβάλλει ἔτι μᾶλλον τὴν δικαιοσύνην, νὰ ἐξαιρέσητε τὴν αὐτὴν τάξιν καὶ ἀπὸ τὸν νέον φόρον, τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλετε εἰς τὸν λαόν, νὰ ἐξαιρέσητε τουτέστι συγχρόνως τοὺς ἀμπελοκτήμονας καὶ τοῦ φόρου τοῦ ἐγγείου καὶ τοῦ φόρου τῆς καταναλώσεως; Ἐν Γαλλίᾳ, εἰς ἣν κατ’ ἐπίφασιν μᾶς παραπέμπετε, ὡς θέλω ὑπεραποδείξει, ἐκεῖ, ἔνθα ὁ ἔγγειος φόρος ὑφίσταται, ἰδοὺ τί φρονοῦσι περὶ τῆς ἀπαλλαγῆς τῶν ἀμπελοκτημόνων ἐκ μόνου τοῦ φόρου τῆς καταναλώσεως: «Ἑτέρα ἀνισότης καὶ ἀδικία τοῦ συστήματος τούτου εἶναι, ὅτι πάντες οἱ ἀμπελοκτήμονες ἐξαιροῦνται τοῦ φόρου δι’ ὅσον οὗτοι καταναλίσκουσιν οἶνον. Ὥστε μέγα μέρος τοῦ γαλλικοῦ λαοῦ δύναται νὰ καταναλίσκῃ οἶνον, χωρὶς οὐδένα νὰ πληρώνῃ φόρον! Δέκα ἑκατομμύρια Γάλλων εἶναι ἀπηλλαγμένοι δικαιώματος, ὅπερ παρέχει μέγιστον εἰσόδημα εἰς τὸ Κράτος!» Αὐτὰ, κύριοι, εἶναι τόσῳ ἄδικα, τόσῳ ἄνισα, ὥστε ἔπρεπεν, εἰς ἡμᾶς ἰδίως τοὺς Βουλευτὰς, οἵτινες αὔριον θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς Ἐπαρχίας ἡμῶν, νὰ ἐμπνεύσωσι φρίκην. Καὶ ὁμιλοῦσι περὶ τῶν φόρων τῆς καταναλώσεως οἱ κ. Ὑπουργοὶ μετὰ μεγάλης εὐχαριστήσεως καὶ οἱονεὶ πλέκοντες τὸν ἔπαινον αὐτῶν. Ἀλλ’ οἱ φόροι τῆς καταναλώσεως εἶναι μεταξὺ τῶν ἐμμέσων φόρων ὅ,τι δύναται νὰ θεωρηθῇ ἀδικώτερον, ἐπαχθέστερον, μᾶλλον ἐπικίνδυνον. Ἂν δὲ καταφεύγωσιν εἰς τοὺς φόρους τούτους τὰ ἔθνη, καταφεύγουσιν ἐν τῇ δυστυχίᾳ, καταφεύγουσιν εἰς αὐτοὺς πρὸς πλήρωσιν ἐπιτακτικῶν ἀναγκῶν. Δὲν φρονεῖ ὅμως οὐδεὶς ἐκ τῶν σπουδαίως μεριμνώντων περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῶν ἐθνῶν καὶ περὶ τῆς ἠθικῆς εὐεξίας αὐτῶν, οὐδεὶς φρονεῖ σπουδαίως, ὅτι οἱ ἔμμεσοι φόροι, ἰδίως δὲ οἱ ἐπὶ τῆς καταναλώσεως, ἔχουσι τὰ στοιχεῖα τῆς ἰσότητος, τῆς δικαιοσύνης, τῆς ἠθικότητος, ἅτινα πρέπει ὅσον ἔνεστι νὰ ἔχωσι πάντες οἱ φόροι. Ὁ φόρος τῆς καταναλώσεως προσβάλλει τὸ πρώτιστον δικαίωμα, τὸ τῆς ἰσότητος, διότι ἐπιβάλλει τὸν φόρον δυσαναλόγως πρὸς τὴν περιουσίαν, πρὸς τὸ εἰσόδημα ἑκάστου καταναλωτοῦ, φορολογεῖ τὸ ποσὸν τὸ ὑπ’ αὐτοῦ καταναλισκόμενον, ἀδιαφορῶν περὶ τῆς ἀξίας αὐτοῦ, ἀδιαφορῶν καὶ περὶ τῶν μέσων, ἅτινα ἔχει νὰ διαθέσῃ ὁ καταναλίσκων. Σᾶς ἔφερον ἄλλοτε τὸ ἑξῆς παράδειγμα ἐπὶ τοῦ καπνοῦ. Ἐπιβάλλουσι φόρον καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ καπνοῦ 3 δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν, ἐνῶ ὑπάρχει καπνὸς 60 λεπτῶν εἰς τὸν ὁποῖον ἀρκεῖται ὁ πτωχὸς καταναλωτής, ὑπάρχει ὅμως καὶ καπνὸς 10 καὶ 15 καὶ 20 δραχμῶν. Εἰς τὸν πτωχὸν ἐκεῖνον καταναλωτὴν ἐπιβάλλετε φόρον 3 δραχμὰς, τουτέστι 500%, ἐνῶ εἰς τὸν εὔπορον, τὸν πλούσιον, ὁ φόρος δύναται ν’ ἀναλογῇ πρὸς 10 μόνον ἢ καὶ ὀλιγώτερα τοῖς ἑκατὸν. Ἂν δ’ ἐπὶ τοῦ καπνοῦ ἡ ἀνισότης αὕτη κινῇ εἰς ἀγανάκτησιν, φαντασθῆτε τί θὰ συμβαίνῃ ἐπὶ τοῦ οἴνου, ἀντικειμένου πρωτίστης ἀνάγκης μετὰ τὸν ἄρτον ἢ μᾶλλον μετ’ αὐτοῦ. Οἱ φόροι τῆς καταναλώσεως προσβάλλουσι τὴν βιομηχανίαν καὶ τὸ ἐμπόριον διὰ τῶν καταθλιπτικῶν μέσων τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως αὐτῶν, ἅτινα καθιστῶσιν ἀναγκαῖα, ἀπαραίτητα. Οἱ φόροι τῆς καταναλώσεως προξενοῦσι καὶ ἄλλο τι, χεῖρον ἔτι, κανονίζουσι τεχνικῶς, οὕτως εἰπεῖν, καὶ αὐθαιρέτως τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας, διότι πρὸς βλάβην τῶν μικροτέρων κεφαλαίων προστατεύουσι τὰ μεγαλείτερα. Σᾶς φέρω ἐπίσης παράδειγμα τοῦ καπνοῦ. Θὰ καταρτίσητε, ὡς λέγετε, ἐργοστάσια κοπῆς καπνοῦ, θὰ τὰ ἐγκαθιδρύσητε εἰς ὀλίγα τινὰ μέρη· διότι ἄν, ὡς ὠφείλατε ἄλλως, καταρτίσητε αὐτὰ πανταχοῦ ὅπου ἀνάγκη, δὲν θ’ ἀρκέσῃ διπλάσιον ποσὸν τοῦ ἐλπιζομένου φόρου πρὸς πληρωμὴν τῶν ὑπαλλήλων. Τί θὰ συμβαίνῃ ἐκ τοῦ περιορισμοῦ αὐτοῦ; Ὅλοι οἱ περίοικοι, οἱ σήμερον ἐλευθέρως ἐμπορευόμενοι τὸν καπνὸν, θὰ γίνωσι δοῦλοι ἐκείνων τῶν καπνοπωλῶν, οἵτινες εὑρισκόμενοι εἰς τὸ κέντρον, ἐκεῖ δηλαδὴ ὅπου θὰ ἱδρυθῇ τὸ ἐργοστάσιον, θὰ δύνανται ἀκόπως, ἀκινδύνως καὶ ἀνεξόδως νὰ κόπτωσι τὸν καπνὸν αὐτῶν ἐγκαίρως καὶ καλῶς· διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ φαντασθῇ τις, ὅτι θ’ ἀναχωρήσῃ ἀπὸ 20 ὡρῶν ἀποστάσεως ὁ μικρὸς καπνοπώλης τῶν Δήμων καὶ τῶν χωρίων διὰ νὰ φθάσῃ μὲ τὸν καπνόν του εἰς φύλλα εἰς τὸ μέρος ὅπου ὑπάρχει τὸ ἐργοστάσιον. Εἶναι κακοὶ καὶ ἀποφευκτέοι οἱ φόροι τῆς καταναλώσεως, διότι ἀπαιτοῦσι μεγάλα ἔξοδα πρὸς βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν αὐτῶν, γινώσκετε δὲ πάντες, ὅτι εἷς ἐκ τῶν κυριωτάτων ὅρων τοῦ καλοῦ φόρου εἶναι οὗτος, τὸ νὰ εἰσέρχηται εἰς τὸ δημόσιον Ταμεῖον ὅσον ἔνεστι πλειότερον ποσὸν ἐξ ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἐξέρχεται ἀπὸ τὰ βαλάντια τοῦ φορολογουμένου. Βλάπτουσι καιρίως, περιστέλλοντες καὶ παρακωλύοντες αὐτὰς τὰς παραγωγικὰς ἐργασίας τῆς κοινωνίας, ἀφαιροῦντες ἐξ αὐτῶν ἐργατικὰ στοιχεῖα, ὅπως στρατολογήσωσι τὸ σμῆνος τῶν φορολόγων, ἑπομένως ἀνακόπτουσι τὴν κοινωνικὴν πρόοδον. Ὁ φόρος τῆς καταναλώσεως δὲν ἐπάγεται μόνον ταῦτα τὰ μέγιστα ἄλλως ἄτοπα, ἀλλὰ διαφθείρει συγχρόνως τὴν κοινωνίαν, καὶ ἔχει ὡς ἀφεύκτους συνεπείας κινδύνους. Αὐτὸ εἶναι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ εἰσάγουσι καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ἐγκαυχῶνται! Αὐτὸ εἶναι τὸ σύστημα, τοῦ ὁποίου τὰς ὀλεθρίους συνεπείας ἐν τῇ ἐφαρμομῇ του θέλομεν ταχέως ἴδει, ὑπὲρ οὗ δὲν καταδέχονται οὐδὲ νὰ ἀγωνισθῶσιν οἱ κυβερνῶντες τὸν ἀτυχῆ τοῦτον Τόπον; πεποιθότες ὅτι ἡ ἀντίῤῥησις μεταξὺ τῶν φίλων αὐτῶν δὲν θὰ ὑπάρξῃ καὶ γινώσκοντες ἐκ τῶν προτέρων τοῦ ἀριθμοῦ τὴν ὑπεροχήν! Ἀλλὰ δὲν συζητοῦνται οὕτω, κύριοι Ὑπουργοί, τὰ φορολογικὰ Νομοσχέδια. Σᾶς εἴπομεν ἐπανειλημμένως ἐντεῦθεν, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἐγείρομεν πολιτικὰ συζητήσεις πολεμοῦντες τὰ Νομοσχέδιά σας ταῦτα· πρὸς τί ὀχυροῦσθε ὄπισθεν τοῦ ζητήματος τῆς ἐμπιστοσύνης πάντοτε; Θέλετε λοιπὸν νὰ κλείσετε τὴν συζήτησιν, προκειμένου νὰ ἁρπάσητε ἀπὸ τὸ στόμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὸν ἄρτον αὐτοῦ! Αἱ βάσεις τοῦ Νομοσχεδίου τούτου ὡς πρὸς τὴν διανομὴν τοῦ φόρου εἶναί τι παράδοξον καὶ ἀκατανόητον· διαιρεῖ τὸν Τόπον αὐθαιρέτως καὶ συμπτωματικῶς κατὰ πληθυσμοὺς πόλεων καὶ χωρίων, καὶ ἐπιβάλλει τὸν φόρον διὰ κλίμακος, ἀναλογούσης πρὸς τὸν πληθυσμὸν ἑκάστου αὐτῶν· εἶναι δὲ ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ τελευταίου ὅρου καὶ τοῦ ἀνωτάτου μεγίστη· διότι, κατὰ μὲν τὸ πρῶτον Νομοσχέδιον, ὁ ἀνώτατος ὅρος ἦτο τὸ ἑξαπλάσιον τοῦ κατωτάτου, κατὰ δὲ τὴν τροποποίησιν εἶναι τὸ πενταπλάσιον αὐτοῦ. Ἐγένετο τοῖς κυρίοις Ὑπουργοῖς ἡ παρατήρησις αὕτη· ἐῤῥέθη πρὸς αὐτοὺς ὅτι εἶναι ἀδικώτατος ὁ προσδιορισμός, ὅτι δὲν ἔχει οὐδεμίαν λογικὴν βάσιν· ὁ δὲ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τί μᾶς εἶπεν; ὀλίγας μόνον ὠχρὰς λέξεις, ἀλλὰ καταδικαζούσας αὐτὸ τοῦτο τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐνόμιζεν, ὅτι ὑπερασπίζεται· μᾶς εἶπεν, ἂν ἐνθυμῶμαι καλῶς, ὅτι εἰς τὰς μεγάλας πόλεις θὰ γίνηται ζήτησις πολλὴ καὶ ὅτι ἕνεκα τούτου οἱ ἔμποροι, οἱ οἰνοπῶλαι, θὰ κερδίζωσιν ἐπανειλημμένως ποσὰ, ὥστε τὸ ὑπερβάλλον τοῦ φόρου θὰ καλύπτηται ἀπὸ τὸ ὑπερβάλλον τοῦ κέρδους, καὶ ἐπίστευσεν ὁ κύριος Καλλιγᾶς ὅτι ἐφεῦρέ τι σπουδαῖον, ὡς νὰ πρόκειται νὰ φορολογηθῶσιν οἱ οἰνοπῶλαι. Ἐν ταῖς πόλεσι, κύριε Καλλιγᾶ, οἰκοῦσιν οἱ πτωχότεροι τῶν καταναλωτῶν, ἐν ταῖς πόλεσι πωλοῦνται χάριν αὐτῶν τῶν δυστυχῶν καταναλωτῶν οἱ εὐθηνότεροι οἶνοι, καὶ σεῖς ἐπιβάλλετε ἐπ’ αὐτῶν τὸν ἀνώτατον τοῦ φόρου ὅρον! Μᾶς εἶπεν ἀκόμη, ὅτι εἰς τὰς μεγάλα πόλεις εἰσάγονται καὶ οἶνοι μεγάλης ἀξίας. Ἀπορῶ διατί εἶπε τοῦτο, ἀφοῦ καὶ τὸ Νομοσχέδιον ἀναγράφει καὶ αὐτὸς ἐπανειλημμένως ἀνεκήρυξε τὴν παράδοξον ἀρχὴν, ὅτι περὶ τῆς ἀξίας τοῦ οἴνου δὲν λαμβάνεται πρόνοια, ὅτι αὐτὴ δὲν λαμβάνεται ποσῶς ὑπ’ ὄψιν. Τί κοινὸν δὲ μεταξὺ τῆς ἀδικίας τοῦ τοιούτου προσδιορισμοῦ, ἣν καταδεικνύομεν ἡμεῖς, καὶ τοῦ πραγματικοῦ ἀλλὰ σπανίου σχετικῶς πρὸς τὸ ποσὸν πολυτιμοτέρου τῶν εἰς τὰς μεγάλας πόλεις εἰσαγομένων οἴνων; Ἀλλ’ εἶπε συγχρόνως ὁ κύριος Καλλιγᾶς ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο ὡς καὶ ὅλα τὰ νέα φορολογικὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα μᾶς φιλοδωρεῖ, τὸ παρέλαβεν ἐκ τῆς Γαλλίας, ὅτι ἐκεῖ, ἐν τόπῳ πεπολιτισμένῳ, ὅπου ἡ διοίκησις καλῶς λειτουργεῖ, ὅτι ἐκεῖ αὐτὸς καὶ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ἔχοντες τὴν ὁδηγίαν τῆς πείρας τῆς ἐν Γαλλίᾳ, ἐπωφελήθησαν αὐτῆς ἵνα συντάξωσι τὸ Νομοσχέδιόν των. Ἀλλὰ θὰ ἐκπλαγῆτε, κύριοι Βουλευταὶ, ὅταν διὰ κειμένων σᾶς ἀποδείξω ὅτι οὐ μόνον δὲν ἐμιμήθησαν κατ’ οὐδὲν τὴν Γαλλίαν, οὐ μόνον διέστρεψαν πρὸς βλάβην τῶν ἐν Ἑλλάδι καταναλωτῶν, τῆς ἐν Ἑλλάδι προόδου τῆς γεωργίας καὶ βιομηχανίας, τῆς ἐν Ἑλλάδι ἠθικῆς, τὰς ἐν Γαλλίᾳ ἰσχυούσας διατάξεις, ἀλλὰ καὶ ἐξέλεξαν ἀκριβῶς ἐκείνας ἐξ αὐτῶν, ἃς οἱ Γάλλοι κατήργησαν, ἢ τὰς ὁποίας καταρῶνται! Παρέλαβον ἰδίως καὶ ἀποκλειστικῶς ἐκείνην τὴν διάταξιν, ἡ ὁποία ἐνέσπειρε, διετήρησε καὶ ὑπέθαλψε μεταξὺ τῶν ἐργατικῶν τάξεων, τῶν τάξεων τῶν ἀπόρων, καὶ τῶν ἀνωτέρων, τῶν εὐπόρων, τὸ μῖσος καὶ τὴν ἀντιζηλίαν, παρέλαβον τὴν λιανικὴν πώλησιν! Ἀλλ’ εἶναι κἂν ἀληθὲς, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ ἔχουσιν ὡς μέτρον τοῦ ὅρου τοῦ φόρου τῆς λιανικῆς πωλήσεως τὸν πληθυσμόν; Ὄχι! μία μόνον ὑπάρχει διάταξις, τὴν ὁποίαν καὶ ταύτην κατακρίνουσι καὶ ὅσον οὔπω καταργοῦσιν, ἄσχετος ὅμως ἐντελῶς πρὸς τὴν λιανικὴν πώλησιν, ἐκείνη, ἥτις ἀφορᾷ εἰς τὰς πόλεις τὰς ἐχούσας πληθυσμὸν 4,000 μέχρι 10,000 ὅπου τὸ Κράτος εἰσπράττει πρόσθετον δικαίωμα εἰσκομιδῆς. Ἰδοὺ τί περὶ τούτου ἔγραψαν οἱ εἰδικῶς περὶ τὰ φορολογικὰ τῆς Γαλλίας ἀσχοληθέντες καὶ ἐπανέλαβε μάλιστα ἐν τῇ Βουλῇ ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς τῆς Γαλλίας: «Τρίτη ἀδικία καὶ οὐχὶ ἐκ τῶν ἐλαχίστων εἶναι τὸ ὑπὲρ τοῦ Κράτους πρόσθετον δικαίωμα εἰσκομιδῆς, τὸ ἐπιβαλλόμενον εἰς τὰς ὑπερβαινούσας τὰς 4 χιλιάδας ψυχὰς πόλεις. Τὸ δικαίωμα τοῦτο προστίθεται εἴς τε τὸ τῆς κυκλοφορίας καὶ τὸ τῆς λιανικῆς πωλήσεως. Οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος δικαιολογῶν τὴν προφανεστάτην ταύτην ἀδικίαν». Ἂν δὲ μετεχειρίσθησαν τὸν πληθυσμὸν τῶν πόλεων ἐν Γαλλίᾳ, τὸν μετεχειρίσθησαν ἴσα ἴσα ἵνα καταργήσωσι τὸν φόρον τῆς λιανικῆς πωλήσεως, τὸν ὁποῖον ἐπὶ τοῦ πληθυσμοῦ ἐπέβαλε παρ’ ἡμῖν ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, μιμούμενος δῆθεν τὴν Γαλλίαν! Κατὰ τὸ 1875 ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν Sayi ἐξιστορίσας ὅλας τὰς ἀνισότητας, τὰς καταθλίψεις καὶ τὰς κατὰ τῆς ἠθικῆς προσβολὰς, τὰς ὁποίας ἡ βεβαίωσις καὶ εἴσπραξις τοῦ ἐπὶ τῶν οἴνων φόρου ἐπάγονται, προέτεινε τὴν κατάργησιν τῆς λιανικῆς πωλήσεως καὶ τὴν ἀντικατάστασιν ὅλων τῶν δικαιωμάτων δι’ ἑνὸς μόνου δικαιώματος εἰσκομιδῆς εἰς τὰς πόλεις τὰς ὑπερβαινούσας τὰς 10,000 ψυχάς. Οὕτω μετεχειρίσθησαν τὸν πληθυσμὸν τῶν πόλεων ἐν Γαλλίᾳ. Τίς ἡ σχέσις τοῦ Νομοσχεδίου τοῦ κ. Καλλιγᾶ πρὸς τὰ ἐκεῖ; Καὶ πῶς τολμῶσι νὰ παραπέμψωσιν ἡμᾶς εἰς τὰ ἐν Γαλλίᾳ, ἀφοῦ αὐτοὶ πράττουσιν ἐνταῦθα ὅλως τοὐναντίον; Ἀλλὰ τί φρονοῦσιν ἆρά γε ἐν Γαλλίᾳ περὶ τοῦ φόρου τῆς λιανικῆς πωλήσεως; φρονοῦσιν ὅτι οὐ μόνον εἶναι ἄδικος καὶ ἄνισος, ἀλλ’ ὅτι εἶναι καὶ ἐξευτελιστικὸς τῆς ἀξιοπρεπείας τῶν πολιτῶν, ὅτι καταβιβάζει τὸ ἐθνικὸν φρόνημα, ὅτι εἶναι παραγωγὸς ἀνηθικότητος, ἐπιορκίας καὶ διαρκὴς ἀπειλὴ τῆς δημοσίας τάξεως. Τὰ δικαιώματα ταῦτα ἐπὶ τοῦ οἴνου ἐν Γαλλίᾳ ἐπεβλήθησαν πρὸ 80 περίπου ἐτῶν· ἔκτοτε ἡ κατ’ αὐτῶν ἀντίδρασις τῆς κοινωνίας ὑπῆρξε μεγάλη, ἐγέννησε μεταξὺ τῶν φορολογουμένων καὶ τῆς διοικήσεως δυσπιστίαν, συνετέλεσεν ἴσως εἰς τὴν κλόνησιν τῶν διαφόρων Κυβερνήσεων, αἵτινες ἀλληλοδιαδόχως ἐκυβέρνησαν τὴν Γαλλίαν. Εἶπον ἴσως, ἀλλὰ θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω δι’ ἐπισήμων πράξεων τούτων τῶν Γαλλικῶν Κυβερνήσεων. Ὅτε τῷ 1814 ἐγένετο ἡ παλινόρθωσις ἐν Γαλλίᾳ, ἡ πρώτη ἀπαίτησις, ἣν ὁ λαὸς ἀπηύθυνε πρὸς τὴν νέαν Κυβέρνησιν, ἦτο ἡ κατάργησις τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν, ὁ δὲ Κόμης d’ Artois διὰ διατάγματος κατήργησε ταῦτα τῇ 27 Ἀπριλίου 1814. Ἰδοὺ τὸ διάταγμα: «Γινώσκοντες τὰς πατρικὰς προθέσεις τοῦ Βασιλέως ὑπὲρ ἀνακουφίσεως τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, ἐθεωρήσαμεν, ὅτι ὀφείλομεν νὰ καταργήσωμεν πᾶν ὅ,τι ὁ ἐπὶ τοῦ οἴνου φόρος ἔχει μᾶλλον καταθλιπτικὸν καὶ νὰ καταστήσωμεν αὐτὸν ὅσον ἀφ’ ἡμῶν ἐξήρτηται ἀνεκτὸν τῷ λαῷ».

§37ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί τὰ θέλεις αὐτά;

§38ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤκουσα φωνῆς λεγούσης: τί μᾶς ἐνδιαφέρουσιν αὐτά; Ἀπαντῶ, ὅτι αὐτὰ πρὸ πάντων μᾶς ἐνδιαφέρουσι καὶ αὐτὰ πρέπει νὰ ἐνδιαφέρωσι καὶ τὴν φωνὴν ἐκείνην, ἂν ἀντιπροσωπεύῃ τὰ ἀληθῆ συμφέροντα τῆς ἐπαρχίας, ἥτις τὸν ἀπέστειλεν ἐνταῦθα, καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους. Τὸν φόρον τοῦτον ἤδη κατὰ πρῶτον εἰσάγομεν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡμεῖς, δὲν ἔχομεν δὲ ἄλλην πεῖραν, παρὰ τὴν τῶν λοιπῶν πεπολιτισμένων ἐθνῶν, ἐν οἷς ἡ διοίκησις εἶναι ἰσχυρὰ καὶ τὸ ἐθνικὸν φρόνημα μᾶλλον ἀνεπτυγμένον ἢ ὅσον παρ’ ἡμῖν. Εἰς αὐτὰ πρέπει νὰ προστρέξωμεν, ἵνα ἴδωμεν ἂν δὲν ἀνοίγωμεν τὴν ὁδὸν εἰς βάραθρον, οὐχὶ μόνον οἰκονομικόν, ἀλλὰ καὶ αὐτῆς τῆς δημοσίας τάξεως. Δὲν πρέπει νὰ λησμονήσῃ ἡ Βουλή, ὅτι τὴν δημοσίαν τάξιν κλονεῖ τὸ παράπονον τοῦ λαοῦ, ὅταν τοῦτο ἐξέρχηται ἀπὸ τὰ βάθη τοῦ βαλαντίου αὐτοῦ. Αὐτὸ διδάσκει ἡ ἱστορία, καὶ δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν τῆς ἱστορίας τὰ διδάγματα, διότι καταπροδίδομεν τὸ καθῆκον ἡμῶν. Ἐν Γαλλίᾳ λοιπὸν τὰ δικαιώματα ταῦτα κατηργήθησαν χάριν τῆς ἰσχύος καὶ δημοτικότητος τῆς νέας Κυβερνήσεως, ἤτοι ὑπὲρ τῆς δημοσίας τάξεως εὐθὺς ἐν ἀρχῇ· ἀλλ’ ἀνεγράφησαν αὖθις ὑπὸ τῆς παλινορθώσεως, ἧς γινώσκομεν πάντες τὸ τέλος. Τί συνέβη ὅμως κατὰ τὴν πρώτην στιγμήν, καθ’ ἣν μετεβλήθη αὖθις ἡ μορφὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἀνεκηρύχθη ἡ δημοκρατία; Πρώτη πρᾶξις τῆς δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως ἦτο ἡ κατάργησις τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν, διότι ἡ ὕπαρξις τούτων ἐθεωρεῖτο ὡς ἀδυναμία τῆς νέας Κυβερνήσεως, ὡς κίνδυνος τῆς δημοσίας τάξεως. Ἰδοὺ δὲ τί λέγει τὸ Διάταγμα, ὅπερ ἐξέδωκεν ἡ ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις τοῦ 1848 ὑπὸ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ πρὸ μικροῦ πρωθυπουργοῦ τῆς Γαλλίας κ. Duclerc. «Διάταγμα τῆς 31 Μαρτίου 1848. Θεωροῦντες ὅτι ὁ ἐν ἰσχύϊ τρόπος τῆς εἰσπράξεως τοῦ ἐπὶ τῶν ποτῶν δικαιώματος εἶναι τὰ μέγιστα καταθλιπτικὸς καὶ ἐπιζήμιος· ὅτι ἡ βεβαίωσις αὐτοῦ προσβάλλει καιρίως τὴν ἀξιοπρέπειαν τῶν πολιτῶν· ὅτι ὁ ἐξυβριστικὸς τύπος τοῦ φόρου τούτου διατηρεῖ διηνεκῆ ἐρεθισμὸν καὶ δικαιολογεῖ τὸν δόλον· ὅτι ἐκ τούτων προκύπτουσι σοβαρώταται ζημίαι εἰς τὸ ἐμπόριον, τὴν βιομηχανίαν, τὴν ὑγείαν τῶν ἐργατικῶν τάξεων καὶ μέχρι τῆς ζωῆς αὐτῶν....» Τίς εἶναι ὁ λόγος—καὶ προκαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὸν εἴπῃ—διὰ τὸν ὁποῖον ἐν Ἑλλάδι τὰ κακὰ ταῦτα δὲν ἀπειλοῦνται; Ἂν ἐγνωρίζετε τὴν Ἑλλάδα, ἢ ἂν, ἐπειδὴ δυστυχῶς δὲν γνωρίζετε αὐτὴν, ἐξητάζετε νὰ μάθητε, ἠθέλετε ἴδει, ὅτι πολλαπλάσιοι εἶναι οἱ λόγοι οἱ ἐπαυξάνοντες τὸ κακὸν διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἕνεκα τῆς πολιτικῆς καταστάσεως ἡμῶν, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως πείρας διοικητικῆς ὑπαλλήλων ἐντριβῶν καὶ δεδοκιμασμένων, ἕνεκα μυρίων ἄλλων λόγων, οὓς πάντες γινώσκομεν. Διατί ἡ Κυβέρνησις, ἥτις πρέπει κατὰ πρῶτον νὰ βλέπῃ οὐχὶ εἰς τὰ βάθη τοῦ Δημοσίου Ταμείου, ἀλλ’ εἰς τὰ ἔγκατα τῆς κοινωνίας, προτείνει φόρον, ὁ ὁποῖος ἀλλαχοῦ εἶναι οὐχὶ μόνον ἀντιδημοτικὸς, ὡς ἄνισος, ἄδικος καὶ ἐπαχθὴς, ἀλλὰ καὶ πρόξενος κινδύνων τῆς δημοσίας τάξεως; Εἷς τῶν ἐπισήμων δημοσιολόγων τῆς Γαλλίας, ὁ Fonfrède ἔγραψε κατὰ τὸν Parieu, ὅτι ὁ κυριώτατος λόγος τῆς ἀσθενείας τῶν κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεων τῆς Γαλλίας ἦσαν οἱ ἐπὶ τῶν οἴνων φόροι. Καὶ ὑμεῖς ἐπιβάλλετε αὐτοὺς οὐ μόνον ἀνίσως, ἀλλὰ καὶ ἐν μέτρῳ βαρυτάτῳ! Ἀνίσως εἶναι περιττὸν νὰ τὸ ἐξηγήσω. Τὸ ἐννοεῖτε πάντες ὅσοι γινώσκετε τὴν Ἑλλάδα, καὶ τὴν γινώσκετε πάντες οἱ Βουλευταί. Ὁ πληθυσμὸς, ὅστις χρησιμεύει ὡς ἀναλογικὴ βάσις, οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν πρὸς τὴν ποιότητα τοῦ οἴνου, ἐνῷ ἡ ποιότης τοῦ οἴνου ἔχει μεγίστην καὶ ἄμεσον σχέσιν πρὸς τὴν ἀξίαν αὐτοῦ. Συμβαίνει δὲ κατὰ παράδοξον σύμπτωσιν κατὰ κανόνα ἐν Ἑλλάδι, ἐκεῖ ὅπου οἱ οἶνοι εἶναι πολυτιμότεροι, ἐκεῖ ὁ πληθυσμὸς νὰ ἦναι μικρότερος, καὶ ἐκεῖ ὅπου ὁ οἶνος εἶναι μηδαμινῆς ἀξίας, ὁ πληθυσμὸς νὰ ἦναι μέγας. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας Βουλευτὴς κ. Κωνσταντόπουλος σᾶς εἶπε περὶ τῆς τιμῆς τῶν οἴνων ἐν Τριπόλει, ἧς ὁ πληθυσμὸς ὑπερβαίνει τὰς 10,000 ψυχάς. Ὁ ὅρος τοῦ φόρου ἐκεῖ θὰ ἦναι μέγας, θὰ ἦναι 40, 60,100 πολλάκις τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῆς ἀξίας τοῦ οἴνου. Τίς δὲ εἶναι ὁ καλλίτερος, ὁ πολυτιμότερος οἶνος ἐν Ἑλλάδι; Εἶναι ἀναντιῤῥήτως ὁ τῆς Θήρας, ἡ δὲ πρωτεύουσα τῆς Ἐπαρχίας Θήρας πόσας νομίζετε ψυχὰς ἔχει; μόνον 700.

§39ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς διακόψω; τὰ 99 ἑκατοστὰ τοῦ οἴνου τῆς Θήρας, πλὴν τοῦ ἐξαγομένου εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, καταναλίσκονται ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Σύρῳ, ὅπου θὰ πληρώνῃ φόρον βαρύτερον.

§40ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦτο καλλίτερον δι’ ὑμᾶς νὰ μὴ ἠθέλετε κάμει τὴν διακοπήν. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τοῦ ἀδίκου τῆς κλίμακος κατὰ τόπους, ἐν Θήρᾳ δὲ, εἴτε μικρὰ εἴτε μεγάλη, γίνεται βεβαίως κατανάλωσις, ἥτις ὑποβάλλεται εἰς φόρον δυσανάλογον πρὸς τὴν ἀξίαν τοῦ Θηραϊκοῦ οἴνου, ἤτοι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν 700 ψυχῶν τοῦ πληθυσμοῦ τῆς πρωτευούσης τῆς Ἐπαρχίας σας. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι τὸ καταπληκτικὸν τῆς ἀνισότητος ταύτης εἶναι προφανές. Ἀλλὰ σᾶς εἶπον οἱ κκ. Ὑπουργοὶ ἀτόπως, ὅτι ἐπὶ τοῦ φόρου τῆς καταναλώσεως δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ἡ τιμὴ τοῦ φορολογουμένου πράγματος, καὶ ὅπως ὅλα τὰ ἐδανείσθησαν δῆθεν ἀπὸ τὴν Γαλλίαν, σᾶς ἐπρόσθεσαν ὅτι τοῦτο συμαίνει καὶ ἐν Γαλλίᾳ. Ἀλλ’ οὔτε ἐπιστημονικῶς ὀρθὰ εἶναι ταῦτα, οὔτε πραγματικῶς ἀληθῆ. Οἱ φόροι τῆς καταναλώσεως μεταξὺ τῶν ἐλαττωμάτων αὑτῶν ἔχουσι πρώτιστον τοῦτο, ὅτι δὲν δύνανται νὰ τηρήσωσι τὴν ἀναλογικὴν ἰσότητα, ὅτι ὁ τρόπος τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως αὐτῶν παρέχει τοιαύτας πρὸς τοῦτο δυσχερείας, ὥστε αἱ Κυβερνήσεις προτιμῶσι νὰ ἐπιβάλλωσιν ἐλαφρότατόν τινα ὁμοειδῆ ὅρον, ἵνα ἀποφεύγωσι τὰς δυσκολίας τῆς βεβαιώσεως ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀξίας. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἐλάττωμα τοῦ φόρου καὶ ἐλάττωμα θεμελιῶδες, δὲν εἶναι ὅμως, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶπον, ὁ δικαιολογητικὸς λόγος αὐτοῦ· ἂν δὲ ἔπρεπε νὰ χρησιμεύσῃ ὡς λόγος σκέψεως τὸ ἐλάττωμα τοῦτο εἰς συνετὴν καὶ οἰκονομικῶς πεφωτισμένην Κυβέρνησιν, ἔπρεπε μᾶλλον νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς ὁριστικὴν ἀπόκρουσιν φόρου τοσοῦτον ἐλαττωματικοῦ. Ἀλλ’ ἆρά γε ἐν Γαλλίᾳ οὕτω συμβαίνει, δὲν λαμβάνεται ἐκεῖ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀξία τοῦ οἴνου καὶ θεωροῦσιν ἐν Γαλλίᾳ τὸ ἐλάττωμα τοῦτο τοῦ φόρου ὡς μικρὸν καὶ ἀνεπαίσθητον; ὄχι! Ἐν Γαλλίᾳ, ὡς ἠναγκάσθη νὰ εἴπῃ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, ὑπάρχουσι τέσσαρες κατηγορίαι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀξίας τῶν οἴνων, ἡ δὲ μεταξὺ τῆς ἀνωτάτης καὶ κατωτάτης τῶν κατηγοριῶν τούτων ἢ ζωνῶν διαφορὰ τοῦ ὅρου τοῦ φόρου εἶναι ἀρκούντως μεγάλη. Αἱ ζῶναι ὡρίσθησαν πρὸς προσδιορισμὸν τοῦ δικαιώματος τῆς κυκλοφορίας ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀξίας, ἀλλ’ ἕνεκα τῶν ἐντὸς μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ζώνης ὑπαρχουσῶν διαφορῶν τῆς τιμῆς, ἡ ἀνισότης δὲν ἐξέλιπεν ἐντελῶς, καὶ κυμαίνεται μεταξὺ τῶν 12% ἐπὶ τῆς ἀξίας καὶ ποῦ ½%! Ἐπὶ δὲ τοῦ φόρου τῆς λεγομένης λιανικῆς πωλήσεως ῥητῶς εἶναι ἀναγεγραμμένη ἡ ἀρχὴ, ὅτι ὁ φόρος οὗτος πληρώνεται ἐπὶ τῆς ἀξίας, advalorem, καὶ ὑπάρχουσι μέτρα πολλὰ καὶ λεπτομερέστατα, δι’ ὧν ἐξασφαλίζεται ἡ τήρησις τοῦ ὅρου τούτου Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀληθὲς, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀξία, καὶ ἦτο φυσικὸν νὰ μὴ ᾖναι ἀληθὲς, διότι ἐν Γαλλίᾳ οἱ διοικοῦντες τὸ Ἔθνος, οἱ διευθύνοντες τὰ οἰκονομικὰ αὐτοῦ, σέβονται τὰ Διατάγματα τῆς ἐπιστήμης, ἀλλὰ, τὸ κυριώτατον, πονοῦσι διὰ τὰ συμφέροντα καὶ τὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ, τὸν ὁποῖον διοικοῦσι Καὶ μολονότι ἐν Γαλλίᾳ ἐνομοθέτησαν πλεῖστα ὅσα εὐεργετικὰ μέτρα πρὸς μείωσιν τοῦ μεγάλου κακοῦ τῆς ἀνισότητος καὶ τοῦ ἔτι μεγαλειτέρου τῶν καταθλίψεων, λαμβάνουσιν ὅμως χώραν ἀδικίαι, κατὰ τῶν ὁποίων διὰ γοερῶν κραυγῶν ἐξεγείρονται, οὐ μόνον οἱ ἀδικούμενοι, ἀλλὰ καὶ οἱ διοικοῦντες τὸν Τόπον, καὶ οἱ βουλευταὶ, καὶ οἱ Δημοσιογράφοι. Ἰδοὺ τί ἔγραψεν ἐσχάτως εἷς τῶν ἐπισημοτάτων οἰκονομολόγων τῆς Γαλλίας. «Ἕξ ἑκατομμύρια ἑκατολίτρων πωληθέντων εἰς τοὺς δυστυχεῖς ἐργάτας ἐπλήρωσαν 44,000,000 φράγκων, ἤτοι 7 35)οο καθ’ ἑκατόλιτρον (9 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν). Ἐκ τοὐναντίου 16,000,000 ἑκατολίτρων πωληθέντων εἰς καταναλωτὰς εὐπόρους δὲν ἐπλήρωσαν ἢ 13 ἑκατομμύρια, ἤτοι 85 λεπτὰ καθ’ ἑκατόλιτρον (1 λεπτὸν κατ’ ὀκᾶν). Ὥστε οἱ ἀτυχεῖς ἐργάται καὶ οἱ πτωχοὶ καταναλωταὶ ἐπιβαρύνονται διὰ φόρου ὀκτάκις ἀνωτέρου, εἰ καὶ εἶναι βέβαιον, ὅτι ὁ οἶνος, ὅν οἱ πτωχοὶ πίνουσιν, εἶναι πολλῷ κατωτέρας ποιότητος. Ἡ διανομὴ αὕτη τοῦ φόρου τοῦ οἴνου ἐπαναστατεῖ τὰς συνειδήσεις διὰ τὴν μεγίστην ἀδικίαν αὑτῆς». Καὶ ἀλλαχοῦ: «Ἅπασαι αἱ ἀνισότητες αὗται διατηροῦσι παρὰ τῷ λαῷ τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ Πολιτεία προστατεύει τὸν πλούσιον πρὸς βλάβην τοῦ πτωχοῦ. Ὅταν ὁ πένης λαὸς βλέπῃ τὸν οἶνον οἱασδήποτε ποιότητος νὰ πληρώνῃ τὸν αὐτὸν φόρον, ὅστις ἐν Παρισίοις π. χ. ἀνέρχεται εἰς 150% διὰ τοὺς οἴνους τῆς κατωτέρας ποιότητος, ἀλλ’ εἰς 2 ἢ 3 ἢ τὸ πολὺ 5% διὰ τοὺς οἴνους τοὺς ἐκλεκτοὺς, τοὺς οἴνους τῶν πλουσίων τραπεζῶν, πῶς νὰ μὴ ἐξεγείρηται κατὰ τῆς ἱεροσυλίας ταύτης;» Παρ’ ἡμῖν δὲ, ὦ παρ’ ἡμῖν, ἐνῶ δὲν λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀξίαν, περὶ ἧς ἠκούσατε τί φρονοῦσιν ἐν Γαλλίᾳ, πράττομεν καὶ πρόσθετον κακὸν, διότι τὸν ἀνώτατον φόρον τὸν ἐπιβάλλομεν διὰ τῆς ἐπινοηθείσης κλίμακος εἰς τοὺς ἀπορωτέρους καταναλωτὰς, καθόσον οἱ εὐπορώτεροι τῶν πολυπληθῶν πόλεων δὲν θὰ πίνωσι τὸν οἶνον τῆς κατωτάτης ποιότητος, ἀλλὰ θὰ πίνωσιν αὐτὸν οἱ πτωχοὶ κάτοικοι, οἱ πτωχοὶ ἐργάται, ὑπὲρ τῶν ὁποίων, ὅταν ὁμιλῶμεν ἡμεῖς, μᾶς διακόπτουσι καὶ μᾶς λέγουσιν, ὅτι δημοκοποῦμεν, ἀλλ’ ὑπὲρ ὧν ἠκούσατε πόσον ἐνδιαφέρονται καὶ μεριμνῶσιν ἐπίσημοι συγγραφεῖς, ἀνώτεροι βεβαίως πάσης ὑπονοίας δημοκοπίας. Ὁ οἶνος εἰς τὰς μεγάλας πόλεις εἶναι ἀληθῶς ἀκριβώτερος, ἀλλ’ οὐχὶ διότι ἔχει ἐσωτερικὴν ἀξίαν μείζονα, ἤτοι ποιότητα καλλιτέραν, ἀλλὰ διότι ἐπιβαρύνεται μὲ τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς, τῶν ἁδρῶν ἐνοικίων τῆς καλλιτέρας συντηρήσεως ἐν ταῖς πόλεσι τῶν οἰνοπωλῶν καὶ τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν· λοιπὸν φορολογοῦμεν τὸν δυστυχῆ ἐργάτην καὶ διὰ τὴν δυστυχίαν ταύτην, ὅτι πρὸς εὕρεσιν ἐργασίας διαμένει ἐν πόλει, ὅπου τὰ μέσα τῆς συντηρήσεώς του εἶναι δαπανηρότερα! Ἀλλὰ τί εἶναι τάχα ἡ λιανικὴ πώλησις, τὴν ὁποίαν κατὰ προτίμησιν ἐξέλεξε τὸ Ὑπουργεῖον, διὰ νὰ καταργήσῃ τὴν ἔγγειον φορολογίαν, καὶ ἔῤῥιψε τὸ σκάνδαλον τῆς ἀνισότητος ἐν τῷ μέσῳ τοῦ λαοῦ, καὶ παρεβίασε προφανῶς θεμελιώδη τοῦ Συντάγματος διάταξιν, καὶ ἠναγκάσθη νὰ εὑρεθῇ εἰς δυσχερῆ θέσιν ὡς πρὸς τὴν Ἑπτάννησον; Ἐπειδὴ ἐμνήσθην τῆς Ἑπτανήσου, θὰ παρακαλέσω ἐν πρώτοις τοὺς Ἑπτανησίους συναδέλφους ἡμῶν νὰ ἐννοήσωσιν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ Ἑπτανήσου ὡς τμήματος τῆς χώρας, ἀλλὰ περὶ τῶν ἐν τῷ αὐτῷ Κράτει καταναλωτῶν. Δὲν πρόκειται, ἐπαναλαμβάνω, περὶ τῆς Ἑπτανήσου, καὶ ἐπειδὴ ἀτόπως μὲ διακόπτει ὁ κ. Ῥωμαῖος, λέγω πρὸς αὐτὸν, ὅτι ὑπὲρ τῆς Ἑπτανήσου εἰργάσθημεν ἡμεῖς, καὶ εἰργάσθημεν ὅσον αὐτὸς καὶ οἱ φίλοι του δὲν εἰργάσθησαν· ὑπάρχει ἐν τῷ Ὑπουργείῳ μέλος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον καὶ πρὸ τῆς ἑνώσεως εἰργάσθη ἐν Ἑπτανήσῳ, καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν συνειργάσθη μεθ’ ἡμῶν. Ὁ κ. Λομβάρδος γινώσκει τοῦτο καὶ ὀφείλει νὰ τὸ ὁμολογήσῃ· παρόντος δὲ τοῦ κ. Λομβάρδου, δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ εἴπω ἐγὼ κατὰ πόσον εἰργάσθημεν ἡμεῖς ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς Ἑπτανήσου (θόρυβος). Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ Ἑπτανήσου, ἀλλὰ περὶ τῶν καταναλωτῶν. Ἠναγκάσθη δὲ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ καταφύγῃ εἰς τὸ ἄτοπον καὶ ἀκατανόητον μέτρον τῆς διχοτομήσεως τῶν καταναλωτῶν ἐν Ἑλλάδι, καθόσον οἱ Ἑπτανήσιοι εἶχον δίκαιον νὰ εἴπωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν: ἡμεῖς ἔχομεν ἔγγειον φορολογίαν, δὲν δύνασαι νὰ μᾶς ἐπιβάλῃς ἑτέραν, ἀφοῦ ὁ φόρος σου εἶναι, λέγεις, ἔγγειος. Καὶ βεβαίως δὲν ἠδύνατο. Οἱ Ἑπτανήσιοι ἔχουσι δίκαιον, ἀλλὰ τὸ δίκαιον τῶν Ἑπτανησίων ἐγεννήθη ἐκ τοῦ ἀτόπου τῆς πράξεως τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκ τοῦ ψευδοῦς χαρακτηρισμοῦ, τοῦ δοθέντος εἰς τὸν φόρον τοῦτον. Ὁ φόρος τῆς καταναλώσεως οὐδέποτε δύναται νὰ ἀντικαταστήσῃ τὸν ἔγγειον, οὐδέποτε! Δὲν ἦτο ἄρα ἀληθὲς ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸς δικαιολόγησιν αὐτοῦ τοῦ Νομοσχεδίου. Οἱ Ἑπτανήσιοι ὅμως δίκαιον εἶχον νὰ ἐπωφεληθῶσι τῆς ἐπιπολαιότητος, μεθ’ ἧς ἐνήργησεν ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ὠφελήσωσι τὰς ἑαυτῶν ἐπαρχίας. Δὲν κατακρίνω τούτους, ἀλλὰ δὲν εἶναι ὀλιγώτερον ἀληθὲς, ὅτι ὅσῳ εἶναι ψευδὴς ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον οἱ κκ. Ὑπουργοὶ προέβαλον πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ Νομοσχεδίου των, τόσῳ εἶναι ἄδικος ἡ ἀπαλλαγὴ τῶν ἐν Ἑπτανήσῳ καταναλωτῶν, ἐμοῦ αὐτοῦ π. χ. ἐὰν μεταβῶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον. Καὶ ἐπειδὴ ὡμίλησα περὶ τούτου, προσθέτω ἔτι πρὶν ἢ ἐξετάσω τὰ τῆς λιανικῆς πωλήσεως, ὅτι πρὸς τὰς ἀνισότητας, τὰς ἀδικίας, τὰς διακρίσεις τόσον ἀδιαφοροῦσιν οἱ κύριοι Ὑπουργοί, ὥστε τὰς διαπράττουσι σωρηδόν. Χθὲς ἤκουσα διαμαρτυρόμενον δικαιότατα τὸν ἐκ Καρυστίας βουλευτὴν διὰ τὸ γενόμενον ἐν Κύμῃ. Ἐνῶ καταργεῖται ὁ ἔγγειος στρεμματικὸς φόρος, ἐπιβάλλεται ἔγγειος φόρος ἐν τῇ ἐξαγωγῇ! Γνωστὸν εἶναι, ὅτι ἀπὸ πολλοῦ, κατ’ αἴτησιν διαφόρων Ἐπαρχιῶν, ὁ ἔγγειος φόρος τῶν ἀμπέλων ἐπληρώνετο κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν, ὡς πληρώνεται γενικῶς ἐν τῷ Κράτει ὁ φόρος τῆς σταφίδος. Ἐν τούτοις, ἐνῶ διὰ τὰς ἀμπέλους, αἱ ὁποῖαι φορολογοῦνται στρεμματικῶς, καταργεῖται ὁ φόρος, τὸ Ὑπουργεῖον τὰς δυστυχεῖς ἐκείνας Ἐπαρχίας, αἵτινες εἶχον ὑποβληθῆ εἰς τὸ ἕτερον σύστημα τῆς ἐγγείου φορολογίας, σύστημα, ὅπερ εἶναι μὲν εὐκολώτερον καὶ διὰ τοὺς φορολογουμένους καὶ διὰ τὸ Δημόσιον ὡς πρὸς τὴν βεβαίωσιν καὶ τὴν εἴσπραξιν, ἀλλὰ διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιβάλλεται διπλάσιος ἢ τριπλάσιος φόρος ἢ ἐπὶ τῆς στρεμματικῆς φορολογίας—καὶ ἐπικαλοῦμαι μάρτυρα τὸν κ. Βαλέτταν—δὲν τὰς ἀπαλλάσσει. Ἄλλη αὕτη ἀνισότης, καὶ ἀνισότης προδίδουσα μάλιστα καὶ ἔλλειψιν πάσης κυβερνητικῆς προνοίας ὑπὲρ τῆς προόδου αὐτοῦ τοῦ Τόπου, τὸν ὁποῖον διοικοῦσιν οἱ κκ. Ὑπουργοὶ, σεμνυνόμενοι καὶ μεγαλαυχοῦντες, ὅτι τὸν διοικοῦσιν, ὅπως ἠθικοποιήσωσι τοὺς πολίτας, ὅπως αὐξήσωσι τὴν εὐημερίαν τῆς κοινωνίας! Δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐκεῖ ἀκριβῶς, ὅπου δὲν καταργοῦσι τὸν φόρον τὸν ἔγγειον, ἐκεῖ ὤφειλον πρὸ πάντων νὰ τὸν καταργήσωσιν, ἐὰν δὲν ἐκωλύοντο ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, διότι τὸ μέγα συμφέρον τῆς Ἑλλάδος εἶναι νὰ καταστήσῃ προϊόντα εἴτε τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς εἴτε τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας πρόσφορα νὰ ἐξάγωνται εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Διατί θεωρεῖται καὶ εἶναι πράγματι πολύτιμον τὸ προϊόν τῆς σταφίδος; διὰ τοῦτον κυρίως τὸν λόγον. Ἐὰν δὲν εἴχομεν τὸ προϊόν τῆς σταφίδος, ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, εἰς τὴν ὁποίαν τόσον εἶναι προσκεκολλημένον τὸ Ὑπουργεῖον, ἤθελε φέρει πρὸ πολλοῦ τὴν καταστροφήν· ἀλλὰ τὸ προϊόν τῆς σταφίδος ἔρχεται περιοδικῶς κατ’ ἔτος καὶ φέρει, δὲν λέγω τὴν ἰσοῤῥοπίαν, ἀλλὰ τὴν ἀναχαίτισιν τοῦ χειμάῤῥου, τοῦ κατακλύζοντος τὴν Ἑλλάδα. Μετὰ τὴν σταφίδα δὲν ὑπάρχει εὐγενέστερον προϊόν ἐν Ἑλλάδι εἰμὴ τὸ προϊόν τῆς σταφυλῆς. Ἐγένετο ἄλλοτε ἐξέτασις, συνεπείᾳ ἐρωτήσεως, προελθούσης ἐκ πεφωτισμένων Κυβερνήσεων περὶ τῶν εἰδῶν καὶ τοῦ ποσοῦ αὐτῶν τῶν σταφυλῶν ἐν Ἑλλάδι καὶ ἀπεδείχθη—ἔκθεσις δὲ τοῦ ἐργασθέντος τότε καθηγητοῦ τῆς Βοτανικῆς κ. Ὀρφανίδου τὸ μαρτυρεῖ—ὅτι ἐν Ἑλλάδι ἔχομεν τὰς καλλιτέρας καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς χρήσεως τῆς τραπέζης καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ οἴνου ποιότητας. Πόσα δὲ εἶναι τὰ εἴδη τῶν σταφυλῶν ἐν Ἑλλάδι; Πεντακόσια. Ἦτο ἆρά γε μικρὸν τὸ συμφέρον νὰ δώσωμεν ἐνίσχυσιν καὶ εἰς τὴν παραγωγὴν τῆς σταφυλῆς καὶ εἰς τὴν τελειοτέραν κατασκευὴν τῶν οἴνων; Ἦτο μικρὸν τὸ συμφέρον, νὰ δοθῇ ἡ αὐτὴ ἐνίσχυσις ἐν γένει καὶ πανταχοῦ ὅπου παράγονται οἶνοι, δυνάμενοι ν’ ἀποσταλῶσιν εἰς τὸ ἐξωτερικόν; Ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον ἐξετράπη ἅπαξ τῆς ὁδοῦ καὶ διὰ τοῦτο διαρκῶς παραπαίει. Τὸ πρῶτόν του Νομοσχέδιον δὲν ἔτυχεν εὐμενοῦς ὑποδοχῆς· ἐν σπουδῇ καὶ μὲ κλειστοὺς ὀφθαλμοὺς, τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς διανοίας ἐννοῶ, συνέταξεν ἕτερον καὶ ἔῤῥιψεν ἐν αὐτῷ φύρδην μίγδην διατάξεις, αἵτινες οὔτε ἀρχὴν ἔχουσιν οὔτε τέλος, ὅσῳ δὲ ἐξελέγχονται, τόσῳ ἀνευρίσκονται ἀντίθετοι πρὸς τοὺς κανόνας τῆς ἐπιστήμης, ἀντιφατικαὶ πρὸς ἑαυτὰς, ἀνεφάρμοστοι δὲ, ἄδικοι καὶ καταστρεπτικαί. Ἀλλ’ ὁ φόρος τῆς λιανικῆς πωλήσεως, τὸν ὁποῖον ἐξέλεξε τὸ Ὑπουργεῖον, ἵνα εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπως ἀπαλλάξῃ τὰς ἀμπέλους ἀπὸ τὴν ἔγγειον φορολογίαν, εἶναι ὅ,τι ἐπαχθέστατον, ὅ,τι ἀδικώτατον, ὅ,τι ἀνηθικώτατον. Ἐπειδὴ δὲ εἰς τὴν Γαλλίαν παραπέμπουσι πάντοτε ἡμᾶς, ἰδοὺ τί λέγουσι περὶ τοῦ ἐλεεινοῦ τούτου φόρου ἐν Γαλλίᾳ: «Ἡ μεγίστη ἀδικία τοῦ δικαιώματος τῆς λιανικῆς πωλήσεως τοῦ οἴνου, αἱ καταδολιεύσεις, τὰς ὁποίας προκαλεῖ, εἶναι ἀνεπίδεκτοι ἀντιῤῥήσεως. Κατήργησαν τὸ δικαίωμα τοῦτο διὰ τὰς πόλεις, τὰς ὑπερβαινούσας τὰς 10,000 ψυχάς. Ὤφειλον νὰ καταργήσωσιν αὐτὸ καθ’ ἅπασαν τὴν χώραν. Ἐὰν δὲν θέλωσι νὰ καταργήσωσιν ὁλοτελῶς τὸν ἐπὶ τοῦ οἴνου φόρον, ἂς ἐννοήσωσι τοὐλάχιστον, ὅτι ἡ ἐξαφάνισις τοῦ φόρου τῆς λιανικῆς πωλήσεως ἔσται ἡ πρώτη ἱκανοποίησις τῆς δημοσίας ἠθικῆς καὶ τῆς δημοσίας ὑγείας· λέγομεν ὑγείας, διότι κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους καιροὺς ἡ κοινὴ γνώμη βλέπει μετὰ δέους τὰς ἀναλογίας, ἃς ἔλαβεν ἡ νόθευσις τῶν οἴνων. Δὲν θέτουσι πλέον μόνον ὕδωρ εἰς τὸ εὐεργετικὸν τοῦτο ποτὸν, ἀλλὰ φαρμακεύουσιν αὐτὸ διὰ χρωμάτων δηλητηριωδῶν. Κατακρίνουσι τοὺς ἐμπόρους ἐπὶ τῇ ἐγκληματικῇ ταύτῃ νοθεύσει. Ἀλλ’ οἱ ἔμποροι ἔχουσι δυστυχῶς συνένοχον τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον διὰ φόρων ἀδίκων καὶ βαρέων ὠθεῖ τοὺς παραγωγοὺς ἢ τοὺς μεταπράτας εἰς τὸ κακόν.» Αὐτὸς εἶναι ὁ φόρος τῆς λιανικῆς πωλήσεως, τὸν ὁποῖον προσφέρει τὸ Ὑπουργεῖον εἰς τὸν Τόπον! Ὄχι μόνον ἀντιτάσσομαι ἐναντίον αὐτοῦ κατ’ ἀρχὴν καὶ μετ’ ἀγανακτήσεως, ἀλλὰ καὶ νομίζω, ὅτι πάντες οἱ βουλευταὶ ἀδιακρίτως τῆς μερίδος, εἰς ἣν ἀνήκουσιν, ὤφειλον νὰ διαμαρτυρηθῶσι κατ’ αὐτοῦ. Οἱασδήποτε διατάξεις καὶ ἂν ἐπινοήσητε, εἶναι ἀδύνατον νὰ βεβαιώσητε καὶ νὰ εἰσπράξητε τὸν φόρον τῆς λιανικῆς πωλήσεως χωρὶς νὰ μεταβάλλητε τὸν Τόπον εἰς διώκτας καὶ διωκομένους. Οἱασδήποτε διατάξεις καὶ ἂν ἐφεύρητε, δὲν θέλετε κλείσει τὰς θύρας τῶν καταδολιεύσεων τοῦ Νόμου, αἵτινες θέλουσι μὲν ζημιοῖ τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, ἀλλὰ θὰ συντελέσωσι συγχρόνως εἰς τὴν διαφθορὰν τῶν ἠθῶν τῶν πολιτῶν, ἐξωθουμένων εἰς τὴν ἀσέβειαν πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῶν ἀπέναντι τοῦ Κράτους, διότι διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα εἶσθε πάντως ἠναγκασμένοι νὰ λάβητε πρὸς βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν τοῦ ἀθλίου τούτου φόρου, καθιστᾶτε τὸ Κράτος ἐχθρὸν τῶν φορολογουμένων ἄσπονδον, παραβλάπτετε τὴν κίνησιν τοῦ ἐμπορίου, παραβλάπτετε τὴν κίνησιν τῆς βιομηχανίας, καθιστᾶτε ἐν τῷ Τόπῳ ὑπόπτους πάντας τοὺς πολίτας. Νομίζετε, ὅτι δύνασθε ἀποφύγητε ταῦτα; ἀλλ’ ἐὰν φρονῆτε καὶ ὑμεῖς, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ τ’ ἀποφύγητε ταῦτα, διατί δὲν συλλογίζεσθε ποῦ δύνανται ταῦτα νὰ ἐξωθήσωσι τὸν λαόν; Ἂς μὴ ὑπάρξῃ εἰς οὐδένα ἡ ἰδέα ἢ ἡ ἐλπὶς, ἂν ὑπάρχῃ τις ἔχων τοιαύτην ἐλπίδα, ἂς μὴ ὑπάρξῃ ἡ ἰδέα, ὅτι αἱ ἀταξίαι καὶ αἱ στάσεις δύνανται νὰ προκληθῶσιν ἐκ δημηγοριῶν καὶ δημοκοπικῶν παραστάσεων, καὶ διὰ τοῦτο ἂς μὴ κατακρίνωσι τόσῳ ἐπιπολαίως καὶ τόσῳ ἀδίκως ἐκείνους, οἵτινες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καταπολεμοῦσι τοὺς ἀδίκους καὶ ἐπιβλαβεῖς φόρους, ὑπερασπιζόμενοι τὴν δικαιοσύνην, τὴν ἰσότητα καὶ τὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ. Οὔτε σκοπὸν ἔχουσιν, οὔτε, ἐὰν τυχὸν εἶχον, δύνανται νὰ ἐπενεργήσωσιν ἐπὶ τοῦ λαοῦ διὰ λόγων. Τὸν λαὸν, ὅσον καὶ ἂν εἶναι οὗτος φιλόνομος, ὅσον καὶ ἂν εἶναι προσηλωμένος εἰς τὴν τάξιν, ἐὰν τὰ πράγματα ἐξωθῶσιν αὐτὸν εἰς ἐξέγερσιν, οὐδὲν δύναται νὰ τὸν ἀναχαιτίσῃ. Ἐλλειπόντων τῶν πραγμάτων, οἱ λόγοι μένουσι λόγοι κενοί. Ἀλλ’ ὅταν ἀδικῆται πράγματι ὁ λαὸς, ὅταν πιέζηται, ὅταν ἐκμυζᾶται, τότε ἄνευ προτροπῶν καὶ ἄνευ παρορμήσεων ἐξεγείρεται. Διατί ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐννοεῖ ταῦτα, διατί δὲν τὰ φοβεῖται; Διατί δὲ ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς δὲν συνεργάζεται μεθ’ ἡμῶν, προθύμων νὰ συμπράξωμεν εἰλικρινῶς περὶ τῶν μέτρων, ἅτινα δύνανται οὐχὶ νὰ φέρωσι τὸ ἰσοζύγιον, τὸ ἰσοζύγιον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ δι’ ἀδίκων φόρων καὶ διὰ σπατάλης, ἀλλὰ νὰ ἐλαττώσωσι κἂν ὅσον ἔνεστι τὸ ἔλλειμμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἄνευ κινδύνων; Οὐδεὶς λοιπὸν φοβεῖται τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ λαοῦ; Διατί δὲ δὲν φοβεῖσθε αὐτὴν, ὑμεῖς ἰδίως, κύριοι Ὑπουργοί; Ἐπειδὴ δὲ ὡμίλησα περὶ τῆς ἀγανακτήσεως τοῦ λαοῦ καὶ ἐπειδὴ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ ἔκρηξις αὐτῆς ἀπειλεῖται, ὀφείλω νὰ ἐκφέρω τὴν ἀτομικήν μου γνώμην εὐπαῤῥησιάστως, διότι ἔχω καθῆκον πρὸς τὸ ἔθνος, οὗτινος μεθ’ ὑμῶν εἰμὶ ἀντιπρόσωπος, νὰ ἐκφέρω ταύτην δημοσίᾳ. Φρονῶ, ὅτι ἡ κατάστασις ἡμῶν εἶναι μεστὴ κινδύνων, οὓς καθιστῶσι μᾶλλον προσεχεῖς, οὓς καθιστῶσιν ἴσως ἀναποφεύκτους τὰ ἄστοχα καὶ ἀτάσθαλα μέτρα, ἅτινα ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν φορολογικὴν, τὴν θίγουσαν ἀμέσως τὸν λαὸν, λαμβάνει ἡ Κυβέρνησις. Ἐπεθύμουν, ἵνα μὴ ἀφήσωμεν νὰ πλεονάσῃ τὸ κακὸν, ἐπεθύμουν, ἵνα μὴ ἴδωμεν ἐν τῇ πατρίδι ἡμῶν ἐπαναλαμβανόμενα ὅσα μέχρι τοῦδε εἴδομεν πρὸς ὑποστήριξιν τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν ἐλευθεριῶν ἡμῶν, διότι ταῦτα, ἂν καὶ ἐπιτυγχάνωσιν ἀμέσως τοῦ σκοποῦ, βλάπτουσιν ὅμως τὸν Τόπον καὶ ὀπισθοδρομοῦσι τὴν εἰς τὰ πρόσω πορείαν αὐτοῦ. Ἐψηφίσαμεν πρὸ μικροῦ τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως Νομοσχέδιον περὶ διαχειρίσεως τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ Βασιλέως ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Οὐδένα ἔχω λόγον νὰ φρονῶ, ὅτι ἠδύνατό τις, προκειμένου περὶ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου, ν’ ἀντιτάξῃ δικαίως ἀντίῤῥησιν σήμερον. Αἱ ἀποδημίαι τοῦ Βασιλέως δύνανται νὰ ἐπιβάλλωνται ἐκ λόγων ὑγείας, δύνανται νὰ ὑπαγορεύωνται ἐκ λόγων Βασιλικῶν. Ὁ Βασιλεὺς ἀντιπροσωπεύει τὸ Κράτος, καὶ δικαίωμα ἔχει καὶ καθῆκον ν’ ἀνταποκρίνηται πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, οὗ εἶναι ὁ ἀνώτατος ἀντιπρόσωπος, ἀπέναντι τῶν ξένων Κυβερνήσεων. Δὲν ἔχω λοιπὸν ἀντίῤῥησίν τινα ἐπὶ τῇ ἀπουσίᾳ τοῦ Βασιλέως, ἐὰν ἡ Βασιλικὴ σύνεσις ἀποφασίσῃ ταύτην. Ἀλλὰ τὴν μελετωμένην ταύτην ἀπουσίαν νομίζω, ὅτι ὀφείλομεν νὰ σημειώσωμεν καλῶς σήμερον. Ἔχω ἐν πρώτοις τὴν ἰδέαν, ὅτι ἐν συνταγματικῷ Πολιτεύματι, ἡ διαρκὴς παρουσία τῆς Ἀνωτάτης Ἀρχῆς, τῆς ἐνασκούσης ὕψιστα συνταγματικὰ δικαιώματα, ὅτι ἡ συνεχὴς καὶ ἀδιάλειπτος παρουσία αὐτῆς εἶναι ἀπαραίτητος, διότι ὑπάρχουσι στιγμαί, καθ’ ἃς ἄνευ αὐτῆς δὲν δύναται νὰ πραχθῇ τὸ προσῆκον, καὶ τὸ προσῆκον τοῦτο δύναται πολλάκις νὰ ἦναι σωστικὸν τῆς τάξεως ἐν τῷ Τόπῳ. Ζῶμεν ὑπὸ συνταγματικὸν Πολίτευμα καὶ τὸ καθῆκον ἡμῶν, ὁ ὅρκος ἡμῶν, ἡ φιλοπατρία ἡμῶν μᾶς ἐπιβάλλει πίστιν καὶ ἀφοσίωσιν εἰς τοὺς θεσμοὺς τῆς πατρίδος. Ὀφείλομεν λοιπὸν νὰ γινώσκωμεν καλῶς ὁποία εἶναι ἡ λειτουργία τῶν διαφόρων Ἐξουσιῶν ἐν τῷ Πολιτεύματι ἡμῶν. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς ῥήσεως, ὅτι ὁ βασιλεὺς ἐν Συνταγματικῷ Κράτει βασιλεύει καὶ δὲν κυβερνᾷ, ἀλλ’ ἔχω καὶ ἔννοιαν σαφῆ καὶ καθαράν, καὶ τὴν ἔννοιαν ταύτην πρέπει πάντες νὰ ἔχωμεν, περὶ τοῦ τί εἶναι τὸ βασιλεύειν Τὸ βασιλεύειν εἶναι πολλῷ ἀνώτερον τοῦ κυβερνᾷν, τὸ βασιλεύειν εἶναι τὸ καθιστᾶν τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἀδιαλείπτως ἐπιτηρεῖν αὐτήν. Μὴ βλέπετε εἰς ἐμὲ ἀντιπολιτευόμενον συνάδελφον κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην. Παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ μὲ ἀκούσητε μετὰ προσοχῆς, διότι ἐκθέτω γνώμην, ἥτις δύναται μὲν ἴσως νὰ μὴ ἦναι ὀρθὴ, πάντες ὑπόκεινται εἰς πλάνην, ἀλλ’ εἶναι γνώμη εὐσυνειδήτως καὶ βαθέως ἐῤῥιζωμένη ἐν ταῖς ἐμαῖς πεποιθήσεσι. Νομίζετε, ὅτι ἡμεῖς οἱ βουλευταὶ, οἱ λεγόμενοι ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, δικαίῳ δὲ ἀντιπροσωπεύοντες αὐτὸ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, νομίζετε, ὅτι ἀντιπροσωπεύομεν τὸ Ἔθνος πράγματι καὶ διαρκῶς; Νομίζετε, ὅτι αὐτὴν ἔτι τὴν στιγμὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαύσαμεν ἀντιπροσωπεύοντες πράγματι τὸ Ἔθνος; βεβαίως δὲν νομίζετε ταῦτα. Διὰ τοῦτο μάλιστα καὶ δὲν λαμβάνομεν ἡμεῖς ἀπὸ τοὺς ἐκλογεῖς ἡμῶν τὴν λεγομένην ἐπιτακτικὴν ἐντολὴν, τὸ mandat Impératif, διὰ τοῦτο ἐσμὲν ἐντελῶς ἐλεύθεροι, ἀπὸ τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν περιβληθῶμεν τὴν τήβεννον τοῦ βουλευτοῦ, νὰ κρίνωμεν καὶ περὶ τῆς νομοθεσίας καὶ περὶ τῆς πολιτικῆς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰδίων ἡμῶν πεποιθήσεων. Καθῆκον βεβαίως ἔχομεν νὰ ἐξετάζωμεν καὶ ἐρευνῶμεν τίς εἶναι ἡ ἐπικρατοῦσα ἐν τῷ Τόπῳ γνώμη· καθῆκον ἔχομεν νὰ σεβώμεθα θρησκευτικῶς τὰ δικαιώματα καὶ νὰ μεριμνῶμεν εἰλικρινῶς περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Τόπου, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀδύνατον εἴτε νὰ πλανηθῶμεν εἴτε καὶ ἐκ προθέσεως νὰ παρεκτραπῶμεν. Διὰ τοῦτο κατὰ πᾶσαν στιγμὴν δύναται νὰ ἀμφισβητηθῇ ἐν ἡμῖν, ὅτι ἀντιπροσωπεύομεν πράγματι τὸ Ἔθνος. Εἰς τίνα δὲ τὸ Σύνταγμα ἀνέθηκε τὸ βαρὺ φορτίον τῆς διαρκοῦς καὶ ἀναλλοιώτου ἀντιπροσωπείας τοῦ Ἔθνους; εἰς τὸν συνταγματικὸν βασιλέα. Ἄλλως, δὲν ἤθελεν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξηγηθῇ τὸ δικαίωμα αὐτοῦ τοῦ διορίζειν τοὺς Ὑπουργοὺς, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν πρὸ πάντων νὰ ἐξηγηθῇ τὸ δικαίωμα τοῦ Βασιλέως τοῦ διαλύειν τὴν Βουλήν. Καθῆκον τοῦ Βασιλέως εἶναι νὰ ἐπισκοπῇ ἐνδελεχῶς καὶ ἀγρύπνως τὰ συμβαίνοντα ἐν τῷ Τόπῳ, νὰ ἐπισκοπῇ τὴν Κυβέρνησιν αὐτοῦ, νὰ ἐπισκοπῇ τὴν Βουλὴν, νὰ ἐξετάζῃ τὰς διακυμάνσεις τῆς δημοσίας γνώμης καὶ νὰ σχηματίζῃ πεποίθησιν περὶ τῆς διαγωγῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἐὰν τοῦτο τὸ καθῆκον ἐκτελῆται καλῶς ὑπὸ τῆς βασιλικῆς Ἐξουσίας, οὐδένα δύναταί ποτε νὰ διατρέξῃ κίνδυνον ἡ δημοσία τάξις· διότι, ὡς σᾶς εἶπον, ἡ δημοσία τάξις ἐκ τῶν παρεκτροπῶν μόνων τῶν κυβερνώντων δύναται νὰ συνταραχθῇ. Ἐκτελουμένων τῶν καθηκόντων τούτων σπουδαίως καὶ εἰλικρινῶς ἐκ μέρους τῆς συνταγματικῆς βασιλείας, δὲν καθίσταται ἐν Κοινοβουλευτικῷ Πολιτεύματι προσωπικὴ μονοκρατορία, τυραννοῦσα καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν Τόπον καὶ ἐξεγείρουσα τὴν ἀγανάκτησιν αὐτῶν. Γινώσκομεν δὲ καὶ ἐκ τῆς ἰδίας ἡμῶν ἱστορίας καὶ ἐκ τῆς ἱστορίας τῶν λοιπῶν ἐθνῶν, ὅτι οὐδαμοῦ ὑπῆρξε Κυβέρνησις μᾶλλον μεστὴ κινδύνων, ἀλλὰ καὶ Κυβέρνησις ἐπὶ τέλους ἀσθενεστέρα, εἰμὴ ἡ Κυβέρνησις ἡ προσωπική. Πᾶσαι αἱ τοιαῦται Κυβερνήσεις καὶ παρ’ ἡμῖν καὶ ἀλλαχοῦ κατέληξαν εἰς τὴν καταστροφὴν, μολονότι πᾶσαι αὗται ἐπὶ κεφαλῆς εἶχον, οὐχὶ πολίτην ἁπλοῦν, ἀλλὰ πρόσωπα, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ Πολιτεία ἀπένειμε τίτλον πολλῷ ἀνώτερον, εἶχον βασιλεῖς καὶ αὐτοκράτορας. Καὶ δὲν εἶναι ἆρά γε βέβαιον σήμερον, ὅτι, ἐὰν ἡ πλειονοψηφία τῶν παρόντων βουλευτῶν, κρίμασιν οἷς οἶδε Κύριος, μείνῃ πιστὴ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ ἐπιψηφίσῃ πάντας τοὺς ἀδίκους καὶ δυσβαστάκτους αὐτοὺς φόρους, δὲν εἶναι βέβαιον, ὅτι ἅπας ὁ Τόπος, ἅπας ἄνευ ἐξαιρέσεως, θὰ ἦναι αὔριον ἐξεγειγερμένος κατ’ αὐτῆς; Τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων μου μαρτυροῦσι τὰ συμβάντα καὶ συμβαίνοντα ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις τοῦ Κράτους, τὰ γραφόμενα ὑπὸ τοῦ τύπου καὶ τῆς πρωτευούσης καὶ τῶν Ἐπαρχιῶν, τὰ εἰς τὴν Βουλὴν ἀπευθυνθέντα γοερὰ παράπονα ἐξ ὅλων τῶν γωνιῶν τοῦ Κράτους, τὰ λεγόμενα παρὰ πάντων, τὰ λεγόμενα πρὸς ἡμᾶς, τὰ ὑφ’ ἡμῶν αὐτῶν πιστευόμενα. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀληθὴς κατάστασις, καὶ ἂν ἡ κατάστασις αὕτη παραταθῇ καὶ χειροτερεύσῃ, οἱ πολιτικοὶ κίνδυνοι γίνονται ἐγγύτεροι, καθίστανται ἐπικείμενοι καὶ ἴσως ἀνεπανορθώτως καταστρεπτικοί. Τοιούτους κινδύνους πρέπει νὰ φροντίσωμεν ἡμεῖς νὰ προλάβωμεν· ἐὰν δὲ δὲν δυνάμεθα, νὰ εὐχηθῶμεν, ἵνα οὗτοι ἀποτραπῶσιν ἀπὸ τοῦ Τόπου. Δὲν πρόκειται νὰ ἐκφέρω ὡρισμένην γνώμην ἐγὼ ἢ νὰ συμβουλεύσω τι· δὲν εἶμαι ὁ πρὸς τοῦτο ἁρμόδιος, οὐδὲν δ’ ἐπὶ τούτῳ ἔχω δικαίωμα. Ἀλλὰ σχετικῶς πρὸς τὴν περίστασιν, τῆς ὁποίας εἶπον ὅτι ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν σημείωσιν, τὴν περίστασιν τῆς ἀναχωρήσεως τοῦ Βασιλέως, φρονῶ, ὅτι ὀφείλω νὰ εὐχηθῶ, ὅπως ἡ πραγματοποίησις τοῦ μέτρου τούτου γείνῃ μετὰ μεγίστης προσοχῆς καὶ μετὰ προηγουμένην βαθεῖαν τῆς ἀληθοῦς τῶν πραγμάτων καταστάσεως ἔρευναν. Ταῦτα πάντα ὅλοι ἀνομολογοῦμεν, ὅλοι τὰ συναισθανόμεθα, ὅλοι τὰ κατανοοῦμεν, καὶ διὰ τοῦτο παρὰ φιλοπατρίδων καὶ ἐντίμων πολιτευομένων ἀκούομεν καθ’ ἑκάστην τοῦτο τὸ πολυσήμαντον λόγιον: δὲν βαίνομεν καλῶς (ψιθυρισμοὶ ἐκ δεξιῶν)· ἀκούομεν ἄλλους μὲν πιστεύοντας, ὅτι σπουδαία καὶ γενικὴ τῆς νομοθεσίας ἡμῶν διαῤῥύθμισις δύναται νὰ θεραπεύσῃ τὰς ἀνάγκας, ἄλλους δὲ φρονοῦντας, ὅτι ἀναθεώρησις θεμελιωδῶν τοῦ Συντάγματος διατάξεων, αὕτη μόνη δύναται νὰ προλάβῃ τὸ προχωροῦν κακόν. Ὅλαι αὗται αἱ ἰδέαι, αἵτινες κυκλοφοροῦσι καὶ ὁσημέραι μείζονας λαμβάνουσι διαστάσεις, μαρτυροῦσιν ἀριδήλως, ὅτι πάντες, ὡς εἶπον, συναισθανόμεθα τὴν ἀνάγκην σπουδαίας καὶ ταχείας προνοίας. Ἀλλ’ ἐγὼ φρονῶ, καὶ τὸ φρονῶ ἐν πεποιθήσει, καί τοι οὐδεμίαν ἐκ τῶν ἰδεῶν περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ Πολιτεύματος ἐπιθυμῶ νὰ συζητήσω σήμερον, φρονῶ λέγω, ὅτι οὐδεμία τούτου ὑπάρχει ἀνάγκη. Πιστεύω μάλιστα, καὶ τοῦτο σχετικῶς πρὸς τὴν ἀναθεώρησιν θεμελιωδῶν διατάξεων, ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι καὶ ἀπολύτως ἀδύνατον, καὶ περὶ πράγματος ἀδυνάτου νομίζω, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ πραγματευθῶ. Ἄνευ ἀνατροπῆς τῆς καθεστηκυίας τάξεως δὲν δύναταί τις νὰ σκεφθῇ περὶ τούτου τελεσφόρως, ἐνῶ πάντες ἴσα ἴσα περὶ τῆς καθεστώσης τάξεως μεριμνῶμεν. Πέποιθα δὲ, ὅτι οὐδεμία ὑπάρχει ἀνάγκη βιαίων καὶ ἐπικινδύνων μέτρων· διότι, ἐὰν οἱ παράγοντες τῆς Πολιτείας ἐν Ἑλλάδι ἐνεργῶσιν ἅπαντες ἀκωλύτως ἐντὸς τοῦ κύκλου τῆς ἁρμοδιότητος αὑτῶν ἐν εἰλικρινείᾳ, ἐν ἁρμονίᾳ, ἐν τῇ πεποιθήσει καὶ ἐπὶ τῷ σκοπῷ τοῦ διαπράξαι τὸ καλὸν, τοῦ προλαβεῖν τὸ κακὸν, τοῦ βελτιῶσαι τὴν κατάστασιν τοῦ Τόπου, ἐὰν οἱ παράγοντες οὗτοι μὴ παρακωλύωνται εἰς τὰς ἐνεργείας αὑτῶν, ἐὰν μὴ ἐξουδετερῶνται, ἡ κατάστασις τοῦ Τόπου δύναται εὐκόλως καὶ ἀσφαλῶς νὰ βελτιωθῇ, δύνανται τὰ κακὰ νὰ προληφθῶσι, καὶ οὕτω νὰ ἐπέλθωσιν ἀθορύβως, ἠρέμα καὶ εἰρηνικῶς ὅλαι ἐκεῖναι αἱ βελτιώσεις, αἵτινες εἶναι νομίμως δυναταὶ, αἵτινες εἶναι συγχρόνως ἀπολύτως ἀναγκαῖαι, ἵνα ἐκλείψωσιν ἀπὸ τοῦ μέσου σκάνδαλα ἀνηκέστως παραβλάπτοντα, διαφθείροντα παρ’ ἡμῖν τὴν κυβερνητικὴν μηχανήν. Καὶ λέγω κυβερνητικὴν μηχανὴν, διότι δὲν ἐπικρίνω πρόσωπα· τὰ πρόσωπα πάντα ἅμα ἐγγίσωσι τὴν μηχανὴν ταύτην ἀνευρίσκουσι τὸν καλύπτοντα αὐτὴν εὐρῶτα καὶ ἐξαναγκάζονται νὰ ὑποκύπτωσιν εἰς τὴν ἐπιῤῥοὴν τῆς ἐσκωριασμένης ταύτης μηχανῆς. Ἀλλ’ ὁ καθαρισμὸς αὐτῆς δὲν εἶναι ἀδύνατος, εἶναι εὔκολος μάλιστα, ἐὰν ὑπάρξῃ θέλησις καὶ ἀπόφασις, δύναται δὲ νὰ γείνῃ μόνον διὰ νομοθετικῶν μέτρων, ἑπομένως ἄνευ κλονήσεων, παρεξηγήσεων καὶ κινδύνων. Διὰ τοῦτο εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν κατακρίνω τὰ πρόσωπα. Πάντες, τίς ὀλιγώτερον, τίς περισσότερον, οἱ διευθύναντες τὴν μηχανὴν ταύτην τὴν εὐρωτιῶσαν, πάντες οἱ ἐπὶ κεφαλῆς αὐτῆς τεθέντες, πάντες οἱ θελήσαντες νὰ κινήσωσιν αὐτήν, ἠναγκάσθησαν νὰ πράξωσι τὰς πράξεις, ἃς κατακρίνομεν ἀμοιβαίως, ἀλλ’ ἀμοιβαίως ἀδύνατον νὰ ἀποφύγωμεν, αἵτινες ὅμως, προϊόντος τοῦ χρόνου, θέλουσι καταστήσει τὴν μὲν διοίκησιν ἀδύνατον, τὴν δὲ πρόοδον τοῦ Τόπου ἐπίσης ἀδύνατον, ἀλλὰ συγχρόνως θέλουσιν ἀπειλήσει αὐτὴν τὴν τάξιν ἐν τοῖς θεμελίοις αὐτῆς καὶ θέλουσιν ἴσως καταλήξει εἰς ὀλεθρίας συνεπείας.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει ἄλλος ἐγγεγραμμένος, κηρύττω περατωμένην τὴν συζήτησιν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχήν...

§42ΤΙΝΕΣ (ἐγειρόμενοι). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ Νομοσχεδίου λέγουσι καὶ οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ βουλευτοῦ Βαρότση, κατὰ τὸ ἑπόμενον Πρωτόκολλον).

§44ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει τὸ 1 ἄρθρον ὅπως ἐτροποποιήθη).

§45ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὀφείλω νὰ δώσω ἐξήγησιν, πρὸ πάντων διὰ τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἐπέφερεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων. Ἐνόμισεν, ὅτι παρακολουθοῦμεν ἑκάστην λιανικὴν καὶ χονδρικὴν πώλησιν, ὥστε ὁσάκις ὁ οἰνοπώλης ἐπώλησεν ἀνώτερον ποσὸν τῶν 100 ὀκάδων, αὐτὸ θεωρεῖται πώλησις ἐκ τοῦ καταστήματος χονδρική. Ἡ ἔννοια δὲν εἶναι αὕτη. Κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ Νομοσχεδίου, τὸ οἰνοπωλεῖον, ὅπου εἶναι ἐναποταμιευμένος ὁ οἶνος, λογίζεται κατάστημα λιανικῆς πωλήσεως, ἅμα πωλεῖ λιανικῶς καὶ ἐὰν γίνουν δύω ἢ τρεῖς ἢ καὶ περισσότεραι ὁσαιδήποτε πωλήσεις πλέον τῶν 100 ὀκάδων, οὐχ ἧττον ὑπόκεινται εἰς τὸν φόρον τῆς λιανικῆς πωλήσεως, διότι ἐγένοντο ἐκ καταστήματος τῆς λιανικῆς πωλήσεως. Ὁλόκληρον λοιπὸν τὸ κατάστημα ὑπόκειται εἰς φόρον ἅμα εἶναι λιανικῆς πωλήσεως. Δὲν ὑπόκειται δὲ εἰς τὸν φόρον μόνον τὸ κατάστημα, τὸ ὁποῖον οὐδέποτε πωλεῖ λιανικῶς, ἀλλὰ πάντοτε χονδρικῶς.

§46Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ δῶρον, τὸ ὁποῖον μᾶς παρέσχεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἢ ἡ Κυβέρνησις, ἀτυχῶς σήμερον μᾶς τὸ ἀφαιρεῖ. Τῷ ἐζητήσαμεν νὰ ὁρίσῃ τί ἔστι λιανικὴ πώλησις, καὶ ὥρισε μὲν αὐτὴν, ὅτι θὰ ἦναι ἔλαττον τῶν 100 ὀκάδων ποσόν· ἀλλὰ πάντες οἱ ἐνδιαφερόμενοι καὶ ὅλος ὁ τόπος ζητεῖ νὰ ὁρισθῇ κατώτερον τῶν 50 ὀκάδων· πολλοὶ ἐκ τῶν διαφόρων χωρίων, στερούμενοι οἴνου ἢ ἔχοντες ἀνάγκην νὰ πωλήσωσιν οἶνον λιανικῆς καταναλώσεως, προστρέχουσιν εἰς ἄλλα χωρία καὶ ἀγοράζουσιν ἑκάστοτε ἓν φόρτωμα.

§47ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι, δὲν θὰ φορολογηθῇ αὐτό.

§48ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀτυχῶς τὸ φορολογεῖτε, κ. Ὑπουργέ! Θὰ πληρώσῃ φόρον ἐκεῖ ὅπου θὰ τὸ ἀγοράσῃ καὶ θὰ μεταβῇ εἰς τὸ χωρίον του καὶ θὰ πληρώσῃ πάλιν φόρον καταναλώσεως.

§49ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν εἶπον αὐτό· εἶπον ὅτι τὸ ἐναποταμιευμένον εἰς κατάστημα, ὅπου γίνεται λιανικὴ πώλησις, ὑποχρεοῦται εἰς τὸν φόρον.

§50ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ ποσοῦ τῶν ὀκάδων, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποτελῇ τὴν λιανικὴν πώλησιν, ἐὰν πρέπῃ νὰ ἦναι 100 ὀκάδες ἢ 50. Ἅμα ὁρίσετε 100 ὀκάδας τὴν λιανικὴν πώλησιν, σᾶς ἐρωτῶ, ὅταν εἷς καταστηματάρχης εἷς ἓν χωρίον ἔχῃ οἶνον καὶ ἀναγκασθῇ νὰ μεταβῇ εἰς ἄλλο χωρίον νὰ ἀγοράσῃ ἓν φόρτωμα, τὸ ὁποῖον βεβαίως θὰ ἦναι ὀλιγώτερον τῶν 100 ὀκάδων, δὲν θὰ πληρώσῃ ὁ πωλῶν τὸν οἶνον αὐτὸν φόρον, ἐπειδὴ εἶναι λιανικὴ πώλησις; καὶ ὅταν μεταβῇ εἰς τὸ χωρίον του δὲν θὰ πληρώσῃ πάλιν ἐκ δευτέρου ἄλλον φόρον; αὐτὸ εἶναι βεβαιότατον. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἐπιβάλλετε διπλῆν φορολογίαν, διότι εἶναι ὑπέρογκος ὁ ὅρος τῆς λιανικῆς πωλήσεως. Πρέπει ὅθεν νὰ δεχθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν πάντες οἱ οἰνοπῶλαι Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ἔκαμαν καὶ οἱ βουλευταὶ, μέχρι τῶν 50 ἢ 60 ὀκάδων νὰ ἦναι ἡ λιανικὴ πώλησις· διότι, ἐὰν θέσετε 100 ὀκάδας, θὰ ἐπιβάλετε διπλῆν φορολογίαν εἰς τὴν ἀπορωτέραν τάξιν. Καθόσον δὲ ἀφορᾷ ὅ,τι προηγουμένως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπε λέγω, ὅτι οὐδὲν κατάστημα ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχει, οὔτε αὐτὰ τὰ καταστήματα καὶ τοῦ Σόλωνος καὶ τῶν Τρίπου, Οἰκονόμου, Γιαγλοπούλου, Ἀμπαζοπούλου, τὰ ὁποῖα νὰ μὴ ἔχουν λιανικὴν πώλησιν. Καὶ αὐτοὶ οἱ οἰνοποιοὶ, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἑκατοντάδας χιλιάδων ὀκάδας, ἐνεργοῦσι καὶ λιανικὴν πώλησιν διὰ φιαλῶν καὶ μικρῶν βαρελίων.

§51ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι εἰς τὰ ἴδια καταστήματα.

§52ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τότε θὰ εὑρεθοῦν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἔχουν διπλᾶ καταστήματα. Εἰς τὰ πλεῖστα μέρη τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐν Ἀθήναις οἱ καταστηματάρχαι οἰνοπῶλαι ἔχουσι πληθὺν οἴνων, μέρος διὰ λιανικὴν κατανάλωσιν, καὶ μέρος διὰ χονδρικὴν πώλησιν· σήμερον θὰ ἦναι ἠναγκασμένοι νὰ ἔχωσι 2 ἀντὶ ἑνὸς καταστήματα καὶ νὰ πληρώνωσι βαρύτατον ἐνοίκιον καὶ νὰ ὑπόκηται εἰς φθορὰν τὸ ἐμπόρευμα.

§53ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἂς κάμῃ τὴν λιανικὴν πώλησιν, διότι αὐτὸ εἶναι τὸ ἔργον του (θόρυβος καὶ διάλογοι).

§54ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριοι Ὑπουργοὶ, ἐνοήσατε, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ὑπάρχουν χωριστὰ καταστήματα. Ὁ οἰνοπώλης τῶν Ἀθηνῶν καὶ τῶν ἄλλων πόλεων ἐνεργεῖ πωλήσεις χονδρικῶς καὶ λιανικῶς ἐν τῷ αὐτῷ καταστήματι καὶ ἐκ τοῦ αὐτοῦ βαρελίου. Σεῖς δι’ αὐτῆς τῆς διαιρέσεως τοὺς καταστρέφετε, καθότι ὁ κεφαλαιοῦχος οἰνοπώλης θὰ πληρώσῃ τὰ 5 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν· ἐκεῖνος δὲ ὅστις θὰ ἀγοράσῃ οἶνον χονδρικῶς, ἵνα πωλήσῃ εἰς ἄλλο μέρος, θὰ πληρώσῃ ἐκ νέου τὸν φόρον, καὶ αὐτὸ εἶναι ἄδικον· ὥστε καλὸν εἶναι νὰ σμικρυνθῇ ὁ ὅρος τῆς λιανικῆς πωλήσεως εἰς 50 ὀκάδας, διότι ὁ τρόπος αὐτὸς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπιβάλλει διπλῆν φορολογίαν, καὶ νὰ μὴ ὑποχρεῶνται οἱ οἰνοπῶλαι νὰ ἔχωσι διπλᾶ καταστήματα. Προτείνομεν ἐπίσης τροπολογίαν διὰ τὰ εἰς τὰ προάστεια οἰνοπωλεῖα καὶ τὰ ἀπεσπασμένα. Εἶναι πολλὰ μέρη ὅπου ὑπάρχουν διάφορα καταστήματα· αὐτὰ ἐὰν ἀγοράσουν καὶ πωλήσουν οἶνον, ὑπάγονται εἰς τὸν φόρον τῆς πόλεως· τοὐλάχιστον νὰ γείνῃ δεκτὸν, ὥστε νὰ ὑπάγωνται εἰς τὸν φόρον τοῦ πλησιεστέρου συνῳκισμένου μέρους. Διαμαρτύρομαι δὲ καὶ διὰ μίαν ἀδικίαν, ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὴν πόλιν τοῦ Πειραιῶς. Τὸ Νομοσχέδιον λέγει: «Ἡ πόλις τοῦ Πειραιῶς ὑπάγεται εἰς τὸ δικαίωμα τὸ ἀναλογοῦν εἰς τὸν πληθυσμὸν τῆς τῶν Ἀθηνῶν». Διατί ἡ πόλις τοῦ Πειραιῶς, ἥτις ἔχει κατοίκους ἥττονας τῶν 20 χιλιάδων, νὰ πληρώνῃ φόρον πόλεως ἐχούσης κατοίκους πλείονας τῶν 40,000; αὐτὸ εἶναι ἄδικον, κύριοι.

§55ΜΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ πρέπει νὰ τροποποιηθῇ σύμφωνα μὲ τὴν τροπολογίαν μου.

§56ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀπορῶ, κύριε Μουτσόπουλε, πῶς δὲν ἐπείσατε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὸν τῆς Δικαιοσύνης κ. Ῥάλλην, τὸν φίλον σας, καὶ τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν τόσῳ ἐκθύμως ὑποστηρίζετε, νὰ μὴ κάμῃ τὴν ἀδικίαν αὐτήν· σεῖς ἔπρεπε νὰ ἐπιβάλετε τοῦτο εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Βλέπετε, ὅτι οἱ Ἑπτανήσιοι βουλευταὶ κατώρθωσαν νὰ ἐξαιρέσωσι τὰς πατρίδας αὐτῶν ἀπὸ ὁλόκληρον τὸν φόρον. Ὁ κ. Λομβάρδος καὶ ὁ κ. Βαλαωρίτης κατώρθωσαν νὰ πείσωσι τὴν Κυβέρνησιν· ὑμεῖς ὄχι μόνον δὲν κατωρθώσατε νὰ ἀπαλλάξητε τὰς Ἐπαρχίας τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ καὶ ἡ ἰδιαιτέρα πατρίς σας, ὁ Πειραιεὺς, ἐπιβαρύνεται μὲ φόρους προσθέτους καὶ ἀδίκους ἐκ μνησικακίας καὶ πάθους τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐνθυμοῦνται τὴν ἀποτυχίαν τοῦ συνδυασμοῦ ἐν Πειραιεῖ. Ἐλπίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ παραδεχθῇ τὰς παρατηρήσεις μου ὡς ὀρθὰς καὶ θέλει τροποποιήσει τὸ ἄρθρον, ὁρίζουσα τὴν λιανικὴν πώλησιν καὶ κάτω τῶν πεντήκοντα ὀκάδων καὶ ἀπαλλάσσουσα τὸν Πειραιᾶ ἀδίκου καὶ ἀνίσου προσθέτου φορολογίας. Ἐπίσης ζητῶ, ὅπως ἡ ὑποστάθμη εἰς ἕτερον ἄρθρον ὁρισθῇ εἰς 15 τοῖς ἑκατόν. Ταῦτα ὑποσχέθητε καὶ εἰς τοὺς ἐνταῦθα οἰνοπώλας καὶ δὲν πρέπει νὰ φανῇ, ὅτι μία Κυβέρνησις τοὺς ἐνέπαιξε καὶ τοὺς ἐξηπάτησε.

§57ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Μίαν λέξιν θὰ προσθέσω εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κύριος Ζυγομαλᾶς. Ἡ ἐξήγησις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν νομίζω, ὅτι συνεπάγεται ὡς ἀποτέλεσμα ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἕκαστος οἰνοπώλης πρέπει νὰ ἔχῃ δύω καταστήματα, ἓν διὰ τὴν χονδρικὴν πώλησιν καὶ ἓν διὰ τὴν λιανικήν. Τώρα σᾶς ἐρωτῶ, συμφέρει νὰ καθιερωθῇ αὐτὴ ἡ ὑποχρέωσις νὰ ἔχουν δύω καταστήματα; ἐὰν τὸ θέλετε, ἀποφασίσατέ το.

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἔννοια τοῦ Νομοσχεδίου δὲν εἶναι ὁποίαν τὴν ὑπέθεσαν οἱ ἀγορεύσαντες ἐπὶ τοῦ ἄρθρου. Ὁ Νόμος δὲν διακρίνει μίαν ἑκάστην πρᾶξιν, ἀλλὰ κατατάσσει εἰς τὴν κατηγορίαν τῆς λιανικῆς πωλήσεως πᾶσαν πρᾶξιν τοῦ μετερχομένου τὴν λιανικὴν πώλησιν. Ὁ Νόμος θεωρεῖ λιανικὸν πωλητὴν τὸν ἔχοντα ἔργον τὴν λιανικὴν πώλησιν· ἀποδεικνύεται δὲ τὸ ἔργον ἐκ σειρᾶς μοναδικῶν πράξεων. Ἀλλ’ ὅταν αἱ μοναδικαὶ πράξεις ἀποδεικνύωσί τινα τοιοῦτο μετερχόμενον ἔργον ἐν ὡρισμένῳ καταστήματι, πᾶσα ἡ πώλησις, ἥτις διεξάγεται παρ’ αὐτοῦ ἐν τῷ αὐτῷ καταστήματι, χαρακτηρίζεται λιανική. Θέλει τις ταὐτοχρόνως νὰ διεξαγάγῃ καὶ χονδρικὰς πωλήσεις; ὀφείλει νὰ παράσχῃ εἰς τὴν Πολιτείαν πᾶσαν ἐγγύησιν ὅτι τὸ κατάστημα τῆς χονδρικῆς πωλήσεως θέλει εἶσθαι κεχωρισμένον τοῦ τῆς λιανικῆς καὶ ὅτι δὲν θέλει δύνασθαι ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς χονδρικῆς πωλήσεως νὰ μετέρχεται λιανικὴν πώλησιν. Ἂν καὶ τὴν λιανικὴν πώλησιν ὡς πρᾶξιν μεμονωμένην ὁ Νόμος θεωρεῖ ὡς μὴ ἐπιτρεπομένην, ὁ Νόμος δὲν ἀποδίδει ὡς ἐκ τῆς πράξεως τὸν χαρακτηρισμὸν εἰς τὸν πωλητὴν ἢ εἰς τὸ κατάστημα, εἰμὴ ὅταν τὴν πρᾶξιν θεωρῇ ὡς ἔνδειξιν τῆς συνήθους ἐργασίας τοῦ πωλητοῦ ἢ τοῦ καταστήματος· καὶ ἄν τις ἄνευ σκοποῦ λιανικῆς πωλήσεως ἤθελε τυχὸν παραχωρήσει ποσόν τι οἴνου ἀντὶ ὀλίγων δραχμῶν ἢ ὀλίγων λεπτῶν, τοῦτο βεβαίως δὲν θὰ θεωρηθῇ ὡς κολάσιμος παράβασις τοῦ Νόμου. Ὅ,τι ὁ Νόμος ἠθέλησεν εἶναι νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἡ Ἐξουσία νὰ χαρακτηρίσῃ ὡς ὑπαγόμενον εἰς τὴν λιανικὴν πώλησιν τὸν φωραθέντα ἔστω καὶ ἐν μεμονωμένῃ πράξει λιανικῆς πωλήσεως· ἡ διάκρισις ἄρα τῶν ἔργων πρέπει νὰ περιβληθῇ διὰ πασῶν τῶν ἐγγυήσεων, καὶ ταύτας πρέπει νὰ προκαλέσῃ ὁ προτιθέμενος νὰ μετέλθῃ ταυτοχρόνως ἀμφότερα τὰ ἔργα καὶ τὸ τῆς λιανικῆς πωλήσεως καὶ τὸ τῆς χονδρικῆς πωλήσεως. Οὐδὲν δὲ βλέπω σκληρὸν εἰς τοῦτο· ὁ θέλων νὰ μετέλθῃ λιανικὴν πώλησιν βεβαίως πρέπει νὰ ἔχῃ κατάστημα πρὸς τοῦτο· ἡ λιανικὴ πώλησις εἶναι ἔργον εἰδικόν, καὶ ἂν τυχὸν δὲν ἔχῃ τις κατάστημα διαρκῶς ἀφιερωμένον πρὸς τοῦτο, δύναται πάντοτε νὰ εὕρῃ εἰδικὴν ἀποθήκην ἐντὸς τῆς ὁποίας νὰ μετέρχεται τὴν ἐργασίαν ταύτην· ἐῤῥέθη ὅτι ὡς ἐκ τῆς ἑρμηνείας ταύτης δύναται νὰ ἐπέλθῃ διπλῆ φορολογία, διότι δύναταί τις νὰ ἀγοράσῃ παρὰ οἰνοπώλου ἢ ἀμπελοκτήμονος ἓν φόρτωμα οἴνου καὶ νὰ μεταφέρῃ αὐτὸ εἰς ἕτερον χωρίον ἢ εἰς ἄλλην πόλιν καὶ ἐκεῖ παραδίδων αὐτὸ εἰς τὸν μετερχόμενον τὴν λιανικὴν πώλησιν νὰ ἴδῃ τὸν αὐτὸν οἶνον ὑπαβαλλόμενον εἰς δευτέραν φορολογίαν. Ἐν τῷ καταστήματι ἔνθα μετηνέχθη ὁ οἶνος βεβαίως θὰ ὑποβληθῇ εἰς τὸν φόρον τῆς λιανικῆς πωλήσεως, ἀλλὰ δὲν ὑπεβλήθη ὁ οἶνος οὗτος εἰς φόρον προηγούμενον· διότι, ὅταν ὁ οἶνος ἐπωλήθη ἵνα μετακομισθῇ ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν καὶ ὄχι πρὸς ἐπιτόπιον κατανάλωσιν, δὲν ἐγένετο λιανικὴ πώλησις· αὕτη ὑποθέτει ὅτι ὁ πωλήσας μετέρχεται τὸ ἔργον τοῦτο, δὲν μετέρχεται δὲ λιανικὴν πώλησιν ὅστις μεταφέρει οἶνον ἢ πωλεῖ οἶνον πρὸς μεταφορὰν ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν.

§59ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ.........

§60ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐὰν ἠγοράσθη ἀπὸ οἰνοπώλην λιανικῆς πωλήσεως, σᾶς ἠρώτησεν ὁ κύριος Ζυγομαλᾶς.

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν μοὶ ἀπέτεινε τὴν ἐρώτησιν ταύτην ὁ κύριος Ζυγομαλᾶς, διότι θὰ ἦτο ἄσκοπος. Ἡ ἐρώτησις, τὴν ὁποίαν μοὶ ἀπέτεινεν ὁ ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἦτο ἄλλη, ἐὰν ἀγοράσῃ τις οἶνον οὐχὶ ἐκ καταστήματος λιανικῆς πωλήσεως, ἀλλὰ παρὰ προσώπου μὴ μετερχομένου τὴν λιανικὴν πώλησιν.

§62ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ.........

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν δὲν ἠρωτήσατε τοῦτο καὶ ἠρωτήσατε περὶ τοῦ ἀγοράσαντος ἐκ καταστήματος λιανικῆς πωλήσεως, ἡ ἐρώτησις εἶναι ἄσκοπος· διότι, ἀφοῦ ἠγόρασέ τις ἐκ καταστήματος λιανικῆς πωλήσεως, βεβαίως θέλει πληρώσει τὸν φόρον· ἀλλὰ ποῖος θέλει ἀγοράσει οἶνον πρὸς μεταφορὰν ἀπὸ καταστήματος λιανικῆς πωλήσεως; ἐννοεῖται ὅτι, ἄν τις ἀγοράσῃ διὰ νὰ μεταπωλήσῃ, θέλει συνήθως ἀγοράσει ποσὸν ἀνώτερον τῶν 100 ὀκάδων, καὶ διὰ τοῦτο ἐτέθη ἐν τῷ Νόμῳ ὡς ὅριον τῆς διακρίσεως τὸ ποσὸν τῶν 100 ὀκάδων. Ὑπετέθη ὅτι δὲν θέλει τις ἀγοράσει διὰ νὰ μεταπωλήσῃ λιανικῶς ποσὸν κατώτερον τῶν 100 ὀκάδων, διότι δὲν ὑπάρχει στάδιον εἰς τὴν κερδοσκοπίαν. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ἂν ἀγοράσῃ τις φόρτωμα, τὸ ὁποῖον εἶναι κατώτερον τῶν 100 ὀκάδων, θὰ φροντίσῃ νὰ τὸ ἀγοράσῃ πρὸς μεταφορὰν καὶ ἑπομένως χονδρικῶς ἐκ καταστήματος χονδρικῆς πωλήσεως.

§64ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν ὑπάρχει χονδρικὴ πώλησις ἐν Ἑλλάδι· εἶναι ἀναμεμιγμένα χονδρικὴ καὶ λιανική.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σήμερον δὲν ὑπάρχουσιν εἰδικὰ καταστήματα πωλήσεως χονδρικῆς· οὐδ’ ἠδύναντο σήμερον νὰ ὑπάρχωσι διακεκριμέναι αἱ πωλήσεις, ἀφοῦ ὁ Νόμος δὲν διακρίνει· ὅταν ὅμως ἐπέλθῃ ὁ Νόμος, θέλει γείνει ἡ διάκρισις εἰδικῶν ἀποθηκῶν λιανικῆς καὶ χονδρικῆς πωλήσεως, ὁ δὲ ἀγοράζων ἓν φόρτωμα διὰ νὰ τὸ μετακομίσῃ εἰς ἄλλον τόπον θὰ τὸ ἀγοράσῃ ἀπὸ καταστήματος χονδρικῆς πωλήσεως. Τὸ ζήτημα τῶν 100 ὀκάδων, τὸ ὁποῖον ἐτέθη, εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον δὲν παρουσιάζεται πρακτικῶς· ὀλίγιστοι θὰ ἦναι ἐκεῖνοι οἵτινες θὰ μετέλθωσι κερδοσκοπίαν διὰ τῆς μεταφορᾶς ἀπὸ πόλεως ἢ χωρίου εἰς πόλιν ἢ χωρίον 100 ὀκάδων οἴνου· αὕτη ἡ ἐργασία ὑποθέτει ποσὸν παρέχον στάδιον κερδοσκοπίας.

§66ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Συμβαίνει συχνά· πωλοῦν μὲ τὰ φορτώματα οἶνον εἰς τὰ χωρία.

§67ΤΡΑΚΑΣ. Ἐν Λαμίᾳ ὑπάρχουν 70 ἕως 80 οἰνοπωλεῖα· ταῦτα τοποθετοῦν ὅλον τὸν μοῦστον αὐτῶν εἰς ἓν κατάστημα· ἀπὸ τὰ ἴδια καταστήματα δίδουν εἰς τοὺς μικροτέρους οἰνοπώλας καὶ λαμβάνουν τακτικὰ ἀπὸ 50 ἕως 80 ὀκάδας, καὶ ἐξακολουθοῦν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ λαμβάνουν 20 ἕως 30 καταστήματα· λοιπὸν οἱ πρῶτοι, ἐπειδὴ δὲν ἠμποροῦν νὰ ἔχουν ἀποθήκας χονδρικῆς πωλήσεως, θὰ πληρώσουν φόρον, καὶ οἱ δεύτεροι θὰ πληρώσουν φόρον;

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ φόρος φαίνεται διπλοῦς σήμερον ὅτε δὲν γίνεται διάκρισις μεταξὺ τῶν καταστημάτων χονδρικῆς καὶ λιανικῆς πωλήσεως, διότι τοιαύτη διάκρισις σήμερον θὰ ἦτο ἄσκοπος· μετὰ τὴν ψήφισιν ὅμως τοῦ Νόμου τούτου οἱ ἀγοράζοντες καὶ ἀποθηκεύοντες τὸν οἶνον, ὡς περιεγράψατε, θέλουσι διακρίνει τὰς ἀποθήκας τὰς ἀφιερωμένας εἰς λιανικὴν πώλησιν καὶ τὰς ἀποθήκας τῆς χονδρικῆς πωλήσεως.

§69ΤΡΑΚΑΣ. Εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔχουν δύω ἀποθήκας.

§70ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὡς πρὸς δὲ τὸ ζήτημα τῶν προαστείων καὶ παραλίων, τῶν μεμονωμένων οἰκιῶν κτλ. ἐπίσης εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἀφομοιωθῶσι ταῦτα πρὸς τὴν κυρίαν πόλιν, διότι ἄλλως θὰ κατορθοῦται ὑπὸ τὸ πρόσχημα πωλήσεως ἐν προαστείοις καὶ μεμονωμένοις καταστήμασιν ἡ ὑποκατάστασις τοῦ μικροτέρου φόρου εἰς τὸν πρέποντα. Ἀλλ’ οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ τις ἐκ τούτου ἀδικία, διότι εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ πώλησις τῶν προαστείων ἀφορᾷ εἰς τὴν αὐτὴν τάξιν τῆς κοινωνίας εἰς ἣν ἀφορᾷ καὶ ἡ πώλησις ἐντὸς τῶν πόλεων. Ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἰς τὰ πέριξ τῶν πόλεων γίνεται ἡ περισσοτέρα πώλησις καὶ ἡ πολυτιμοτέρα, διότι ἐξέρχονται ἐκεῖ οἱ κάτοικοι τῶν πόλεων πρὸς διασκέδασιν. Ὡς πρὸς δὲ τὸ τοῦ Πειραιῶς, τὸ ζήτημα δὲν ἔχει πρακτικὴν σπουδαιότητα, διότι πρόκειται περὶ ἑνὸς δεκατημορίου καὶ γίνεται ἡ συζήτησις μᾶλλον χάριν τῆς θεωρίας.

§71ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Περὶ τῆς ἀρχῆς τῆς ἐξαιρέσεως.

§72ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἀμφισβητεῖται ἡ ἀρχή. Κατ’ αὐτήν, πόλις κεχωρισμένη ἔπρεπε νὰ ὑπάγεται εἰς τὸν κανόνα τοῦ πληθυσμοῦ τὸν εἰς αὐτὴν ἀφορῶντα, ἀλλ’ ἐγένετο ἐξαίρεσις διὰ τὸν Πειραιᾶ, πρῶτον μὲν διότι ἡ διαφορὰ τοῦ φόρου εἶναι ἐλαχίστη, ἡμίσεος λεπτοῦ ἐπὶ πέντε λεπτῶν, καὶ τὸ ὁμοιόμορφον ἐπάγεται πολλὰς εὐκολίας, δεύτερον δὲ διότι οὐδὲν ἀδίκημα οὐσιαστικὸν προσγίνεται εἰς τὸν Πειραιᾶ. Ἐὰν πρόκηται νὰ ἐκτιμήσωμεν οὐχὶ κατὰ πληθυσμὸν ἀλλὰ κατ’ ἀπόλυτον μέτρον δικαιοσύνης, ὁ Πειραιεὺς ἔπρεπε νὰ φορολογηθῇ περισσότερον, διότι ὁ Πειραιεὺς ἔχει κινητὸν πληθυσμὸν καὶ, φορολογοῦντες τὴν κατανάλωσιν, ὀλιγώτερον φορολογοῦμεν τοὺς Πειραιεῖς ἢ τοὺς ξένους, φορολογοῦμεν κυρίως τοὺς ἀλλοδαποὺς, οἵτινες εἰς τοιοῦτον εἶδος καταναλώσεως ἰδίως ἐπιδίδονται. Ὥστε ἂν ὁ φόρος τῆς καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ οἴνου δύναται νὰ θεωρηθῇ δίκαιος, ἰδίως εἶναι δίκαιος φόρος καὶ φόρος συμφέρων τῇ Πολιτείᾳ ἐν πόλει οἷος ὁ Πειραιεὺς, ἐν πόλει συχναζομένῃ ὑπὸ ξένων πλοίων καὶ ἐν ᾗ γίνεται μεγίστη ἐξόδευσις οἴνου παρὰ τῶν πληρωμάτων τῶν πλοίων τούτων. Δὲν λέγω ὅτι διὰ τοῦτο πρέπει νὰ φορολογήσωμεν περισσότερον τὸν Πειραιᾶ· τοὐναντίον, ἐὰν ἡ διαφορὰ τοῦ φόρου ἦτο μεγάλη, θὰ ἐφρόνουν ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἐξαίρεσις, ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ διαφορὰ εἶναι μικρὰ, εἶναι λυσιτελὲς νὰ καθιερωθῇ μεταξὺ Πειραιῶς καὶ Ἀθηνῶν τὸ ὁμοιόμορφον τοῦ φόρου.

§73ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπατε νομίζω ὅτι, ἐάν τις κατ’ ἐπάγγελμα οἰνοπώλης πωλήσῃ εἰς ἄλλο πρόσωπον ποσότητά τινα οἴνου ἔστω καὶ κατωτέραν τῶν 100 ὀκάδων, ὁ δὲ ἀγοραστὴς μεταφέρει τὸν οἶνον αὐτὸν εἰς ἄλλο μέρος διὰ νὰ πωλήσῃ λιανικῶς, ὁ πωλήσας εἰς αὐτὸν δὲν ὑπόκειται εἰς οὐδεμίαν φορολογίαν, οὔτε ἔχει ἀνάγκην νὰ ζητήσῃ οὐδεμίαν ἄδειαν· ἀλλ’ ἂν τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἀγοράσῃ τὸν οἶνον αὐτὸν δὲν πρόκηται νὰ τὸν μεταπωλήσῃ, ἀλλὰ τὸν λαμβάνει πρὸς ἰδίαν χρῆσιν, καὶ εἴτε θὰ τὸν μεταφέρῃ εἰς ἄλλος μέρος, εἴτε θὰ τὸν μεταχειρισθῇ εἰς τὸ ἴδιον μέρος, τί ἐννοεῖτε τότε, ὁ πωλήσας 40, 50 ὀκάδας χωρὶς νὰ ᾖναι κατ’ ἐπάγγελμα οἰνοπώλης, κάμει πρᾶξιν λιανικῆς πωλήσεως;

§74ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πώλησις πρὸς μεταφορὰν ἀπὸ περιφερείας εἰς περιφέρειαν δὲν ἀποτελεῖ λιανικὴν πώλησιν, διότι αὕτη περιέχει ἐν ἑαυτῇ τὴν ἰδέαν τῆς τοπικῆς καταναλώσεως· προκειμένου λοιπὸν περὶ τοπικῆς καταναλώσεως, ἔπρεπε νὰ τεθῇ τὸ ὅριον, ἐτέθη δὲ τὸ ὅριον τῶν 100 ὀκάδων. Τοῦτο ἴσως θεωρηθῇ παρὰ τινων μὲν ἀνώτερον τοῦ δέοντος καὶ παρ’ ἄλλων κατώτερον, ἀλλὰ τοῦτο ἐθεωρήθη ὅτι ἔπρεπε νὰ προταθῇ ὡς τὸ κατάλληλον. Πᾶσα λοιπὸν πώλησις, γινομένη πρὸς κατανάλωσιν ἐν τῷ τόπῳ, θέλει θεωρηθῆ ὡς λιανικὴ, εὐθὺς ὡς εἶναι κατωτέρα τῶν 100 ὀκάδων· οἱαδήποτε ὅμως πώλησις, γινομένη πρὸς μεταφορὰν ἀπὸ τόπου εἰς τόπον, θεωρεῖται ὡς χονδρικὴ πώλησις.

§75ΚΡΙΕΖΗΣ. Ἐπὶ τοῦ οἴνου, ὁ ὁποῖος πωλεῖται λιανικῶς ἐντὸς τῶν πλοίων, εἰς ποίαν κατηγορίαν ὑπάγεται; τὰ πλοῖα πωλοῦν καὶ λιανικῶς.

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρὸς τοὺς ἐκτὸς τῶν πλοίων; Τοῦτο περιέχεται ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ λέγοντι «ὡς τὰ προάστεια, παράλια κτλ.» Ὁ πωλῶν ἐκ πλοίου, πωλεῖ εἰς τὸ παράλιον, καὶ ἀκριβῶς εἰς τοῦτο ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον. Ὅταν πωλῆται ὁ οἶνος ἀπὸ πλοίου εἰς πλοῖον, ἐννοῶ ὅτι τὸ ζήτημα δύναται νὰ παρουσιασθῇ.

§77ΚΡΙΕΖΗΣ. Γίνονται καὶ τοιαῦται πωλήσεις ἀπὸ πλοίου εἰς πλοῖον.

§78ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τότε δὲν πληρώνεται φόρος.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1ον. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ἔχομεν 4 τροπολογίας τοῦ κυρίου Μητσοπούλου (ἀναγινώσκεται). (Ἀποῤῥίπτεται).

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔρχεται ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Μανδάλου (ἀναγινώσκεται). (Ἀποῤῥίπτεται).

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Κωνσταντοπούλου (ἀναγινώσκεται). (Ἀποῤῥίπτεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον πρῶτον).

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2ον.

§83ΠΙΚΟΥΛΑΚΗΣ. Νὰ διασαφηνισθῇ παρακαλῶ, Γυθείου καὶ Οἰτύλου, ἐννοεῖ τὰς ἐπαρχίας, ὄχι μόνον τὰς πόλεις.

§84ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2ον, 3ον καὶ 4ον).

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5ον.

§86ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Νὰ διαγραφῇ ἡ λέξις «χρῶμα». (Διαγράφεται ἡ λέξις αὕτη καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον· ὁμοίως τὰ 6 καὶ 7).

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 8.

§88ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔγεινεν ἡ παρατήρησις, ὅτι ἐν χωρίοις καὶ κώμαις, ὅπου ὑπάρχει πολὺς πληθυσμὸς, αἱ διατυπώσεις αὗται δύνανται νὰ ἦναι ἐπιβλαβεῖς καὶ δύνανται νὰ κωλύσουν τὴν πώλησιν ἐκτάκτως τοῦ οἴνου, τὴν πώλησιν κατὰ τοιαύτην περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελε νὰ πωλήσῃ μέρος μόνον τοῦ οἴνου του ὁ ἀμπελοκτήμων· διὰ τοῦτο προτείνω νὰ γείνῃ μία προσθήκη· «ἐν χωρίοις, ὧν ὁ πληθυσμὸς δὲν ὑπερβαίνει τὰς δυσχιλίας ψυχὰς, ἀρκεῖ εἰδοποίησις τοῦ ἀμπελοκτήμονος ἐπὶ ἁπλοῦ χάρτου πρὸς τὸν Δήμαρχον καὶ τὸν Δημόσιον εἰσπράκτορα τῆς περιφερείας». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 8ον μὲ τὴν προσθήκην· ὁμοίως τὸ ἄρθρον 9ον καὶ 10ον). (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 11 καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 13 (ἀναγινώσκεται).

§90ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀντὶ δραχμῶν 8 νὰ τεθῶσιν 6, καὶ ἀντὶ 4 μόνον 3. Νὰ γείνῃ δηλαδὴ περιορισμὸς τῆς ἀποζημιώσεως τοῦ καταμετρητοῦ καὶ τῶν ὑπαλλήλων τῶν συμπραττόντων μετ’ αὐτοῦ.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὸ ἄρθρον μετὰ τῆς προτεινομένης τροποποιήσεως;

§92ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 14ον (ἀναγινώσκεται).

§94ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ νὰ γείνῃ ἡ προσθήκη ἔνθα λέγει «οἴνους ἐλλιπῶς δηλωθέντας» νὰ προστεθῇ «ἢ μηδόλως δηλωθέντας».

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὸ ἄρθρον μετὰ τῆς προσθήκης;

§96ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. (Εἶτα ἐγένοντο δεκτὰ τὰ ἄρθρα 15, 16, 17 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 18ον (ἀναγινώσκεται).

§98ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀντὶ τῶν λέξεων «ἡ πέραν τῶν ὀκτὼ ἡμερῶν κτλ.» νὰ τεθῇ «ἡ πέραν τῶν 15 ἡμερῶν».

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ;

§100ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 19ον (ἀναγινώσκεται).

§102ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Νὰ τροποποιηθῇ ἀντὶ «100 ἕως 1000» εἰς «100 ἕως 250».

§103ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. (Γίνονται κατόπιν δεκτὰ τὰ ἄρθρα 20, 21, 22 καὶ 23, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντὶ τοῦ 24 ὑπάρχει ἕτερον ἄρθρον, ἔχον ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει). ... τοῦτο λοιπὸν παρακαλῶ τοὺς κ. συναδέλφους νὰ μὴ Τὸ παραδέχεται ἡ Βουλή;

§105ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 25 τοῦ Νομοσχεδίου ἀπαλείφεται, τὸ περὶ καταγγελίας διαλαμβάνον. Τίθεται δὲ πρόσθετον «ὁ ἔγγειος φόρος ἐπὶ τῶν ἀμπέλων καὶ ὁ ἐπὶ τοῦ διὰ θαλάσσης ἢ διὰ ξηρᾶς μεταφερομένου οἴνου, γλεύκους καὶ σταφυλῶν καταργεῖται, ἐπιβάλλεται δὲ ἔγγειος φόρος ἑνὸς λεπτοῦ».

§107ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριε Ὑπουργὲ, ὡς εἶπον καὶ χθὲς, δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου θὰ τετραπλασιάσητε τὸν φόρον (θόρυβος)· θὰ φέρετε καταστροφὴν (θόρυβος).

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὸ ἀναγνωσθὲν ἄρθρον;

§109ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§110ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πρὸ τοῦ τελευταίου ἄρθρου παρακαλῶ νὰ τεθῇ ἰδιαίτερον, δι’ οὗ ζητεῖται πίστωσις 20,000 δραχμῶν διὰ τὰς δαπάνας (θόρυβος).

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίθεται πρόσθετον ἄρθρον ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκεται). Παραδέχεται ἡ Βουλή;

§112ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον τελευταῖον. «Πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ παρόντος, κανονισθήσεται διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος».

§114ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον;

§116ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Γίνεται δεκτόν.

§117ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ὄχι, κύριε πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία (θόρυβος).

§118Χ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ συναρμολογηθῇ τὸ Νομοσχέδιον, κύριε πρόεδρε, νὰ διανεμηθῇ εἰς τοὺς Βουλευτὰς τὴν Δευτέραν (θόρυβος). (Ἐγείρονται πάντες ν’ ἀναχωρήσωσι).

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ Συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 8½ μ. μ).