1883.02.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 61

Τῆς 18 Φεβρουαρίου 1883

(Παρασκευὴ)

Ὥρᾳ 4 Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς προσθέτου δηλώσεως, τῆς ὑποβληθείσης ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἐξόδων κεκλεισμένων χρήσεων ἐκ δραχ. 903. Δύω ἀρχιποιμένες ἐξ Ἀσπροποτάμου, ἀναφέροντες, ὅτι διάφοροι Κομποτιανοὶ, συσσωματωθέντες, ἀπέβαλον ἐκ τοῦ λειβαδίου των 100 ἀγελάδας καὶ 200 πρόβατα, ᾔκισαν αὐτοὺς καὶ τοὺς ἐδίωξαν, αἰτοῦνται νὰ ἐνεργηθῶσι τὰ δέοντα κατὰ τῶν βιαστῶν. Κάτοικοι τοῦ χωρίου Κομπότι καὶ Πέτα ἀναφέρουσιν, ὅτι οἱ ἐκεῖσε ἀγροφύλακες καὶ ἐπιστάται ἑτοιμάζουσι τηλεγράφημα, διὰ τῶν ὁποίων ζητοῦσι νὰ διαψεύσωσι τὰ ἐν τοῖς χωρίοις αὐτῶν διαπραττόμενα ὄργια, τὰ ὁποῖα οἱ ἀναφερόμενοι ἐπανειλημμένως κατήγγειλαν, καὶ ἐξαιτοῦνται νὰ σταλῇ Ἐπιτροπὴ, ἥτις νὰ ἐξακριβώσῃ τὴν ἀλήθειαν τῶν παρ’ αὐτῶν λεγομένων. Διάφοροι κάτοικοι τοῦ Δήμου Θουρίας παραπονοῦνται, ὅτι ἐν τῷ Δήμῳ αὐτῶν συμβαίνουσι διάφοροι βιαιοπραγίαι καὶ καταπιέσεις, ἐφ’ ᾧ ἐπικαλοῦνται τὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως. Αἴτησις Δημ. Περιστέρη, ζητοῦντος τὴν συνδρομὴν τῆς Βουλῆς πρὸς ἔκδοσιν διαφόρων δημοτικῶν ᾀσμάτων, συνοδευομένων μετὰ τῆς μουσικῆς αὐτῶν μελῳδίας. Κατετέθησαν πληροφορίαι ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει τοῦ βουλευτοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου περὶ τῶν δαπανηθέντων ἐκ τῶν χορηγηθεισῶν πιστώσεων τοῦ ἄρθρου 1 κεφ. Γʹ, τοῦ ἄρθρου 15 κεφαλ. Εʹ, καὶ τῶν ἄρθρων 1 καὶ 2 τοῦ κεφαλ. Γʹ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τοῦ ἔτους 1881. Ὁ κ. Τζάνες ἔχει τὸν λόγον.

§2ΤΖΑΝΕΣ. Χθὲς μοὶ ἀνηγγέλθη τηλεγραφικῶς, κκ. βουλευταὶ, ὅτι ἀπεστάλη πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς τὸ πρὸ μικροῦ ἀναγνωσθὲν τηλεγράφημα ἐκ τοῦ Δήμου Θουρίας. Διὰ τοῦ τηλεγραφήματος τούτου ἀπευθύνονται πολῖταί τινες τοῦ Δήμου τούτου πρός τε τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν, ζητοῦντες τὴν θεραπείαν τῶν κακῶν, δηλονότι τὴν ἀποσόβησιν τῶν κινδύνων, οἵτινες προέρχονται ἐκ τῆς ὑπερπλεονάσεως τῶν ἐγκλημάτων ἐν τῷ Δήμῳ Θουρίας. Εἶναι δὲ τὸ τηλεγράφημα ὑπογεγραμμένον, ὅπως τὸ πρὸς ἐμὲ τηλεγράφημα διαλαμβάνει, ὑπ’ ἀνθρώπων ἀνεξαρτήτων, ἐμπόρων, οἰκοκυραίων, ἀνηκόντων εἰς πᾶσαν πολιτικὴν ἀπόχρωσιν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐν τῷ Δήμῳ ἐκείνῳ συμβαίνουσιν ἀπὸ πολλοῦ ἀτακτήματα, δὲν θέλω δὲ νὰ εἴπω τὴν αἰτίαν, ἕνεκα τῆς ὁποίας ἐξέλιπεν ἡ τάξις ἐν τῷ ὡραίῳ ἐκείνῳ τόπῳ· θὰ παρακαλέσω ὅμως τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδίως τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς τοιαύτης καταστάσεως, καθόσον ὄχι μόνον συμβαίνουν κλοπαὶ καὶ φόνοι, ἀλλ’ ἐξέλιπε τὸ παράπαν καὶ ἡ οἰκογενειακὴ ἀσφάλεια διὰ τῆς ἁρπαγῆς τῶν κορασίων τῶν οἰκοκυραίων, χωρὶς νὰ ἐξευρεθῇ τὸ μέσον τῆς παρεμποδίσεως τῶν τοιούτων πράξεων, χωρὶς τοὐλάχιστον, ἂν ὄχι νὰ ἐκλείψῃ ἡ κατάστασις αὕτη, ἀλλὰ νὰ περισταλῇ. Ἐπαναλαμβάνω παρακαλῶν τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, οὐχὶ ὅμως νὰ ἐρωτήσῃ ἁπλῶς, κατὰ τὰ εἰθισμένα, ἀλλὰ νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς ῥιζικῆς θεραπείας τῆς τοιαύτης καταστάσεως, νὰ ἐξετάσῃ ἂν τὰ ὄργανα τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας καὶ ἐν γένει πᾶς ὑπάλληλος τῆς Κυβερνήσεως ᾖναι ἀνεπαρκὴς, ᾖναι ἀνίκανος, ᾖναι ἀνωφελὴς, νὰ ἐκδιώξῃ αὐτὸν ἐκεῖθεν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε τὴν καλωσύνην, ὁμολογῶ, ὅτε ἄλλοτε τῷ ἀπηύθυνα παρακλήσεις καὶ παρατηρήσεις, νὰ μὲ ἀκροασθῇ, λέγοντα περὶ τῆς κακῆς ἐν τῷ Νομῷ Μεσσηνίας καὶ ἰδίᾳ ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Καλαμῶν καταστάσεως, καὶ ἔσχε τὴν εὐγένειαν νὰ μοὶ εἴπῃ, ὅτι θὰ ἐπισπεύσῃ νὰ λάβῃ μέτρα περὶ τῆς θεραπείας τῆς κακῆς καταστάσεως αὐτῆς· ἤδη ἐπανέρχομαι καὶ δημοσίᾳ ἀπευθύνων τὴν αὐτὴν παράκλησιν πρὸς αὐτόν· τῷ λέγω, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπεσχέθη, καὶ πείθομαι, ὅτι θέλει νὰ τὸ πράξῃ, νὰ τὸ πράξῃ τὸ ταχύτερον, διότι φρονῶ, κ. κ. βουλευταὶ, ὅτι πᾶσα Κυβέρνησις δὲν ὀφείλει νὰ ᾖναι μητρυιὰ, προκειμένου περὶ τῆς ἀσφαλείας τοῦ Κράτους, περὶ τῆς ἀσφαλείας, ἔστω καὶ ἑνὸς μόνον χωρίου καὶ ἑνὸς μόνον ἀτόμου.

§3ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν;

§4ΤΖΑΝΕΣ. Μάλιστα.

§5ΦΛΕΣΣΑΣ. Πόθεν προέρχονται αὐτὰ τὰ ἐγκλήματα;

§6ΤΖΑΝΕΣ. Κύριε Φλέσσα, εἶσθε καὶ ἡμεῖς ἀντιπρόσωπος τῆς Ἐπαρχίας Καλαμῶν καὶ ἔχετε τὸ αὐτὸ μὲ ἐμὲ συμφέρον, ἔλθετε ἀπὸ τοῦ βήματος ἢ νὰ μὲ ὑποστηρίξητε ἢ νὰ μὲ ἀναιρέσητε. Ἐγὼ δὲν νομίζω, κ. κ. βουλευταὶ, ὅτι εἴμεθα διῃρημένοι ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ εἰς φατρίας· εἴμεθα διῃρημένοι εἰς δύω πολιτικὰ κόμματα, ἅτινα συμπράττουσι πρὸς ὑποστήριξιν τῶν Νόμων τῆς Πατρίδος, πρὸς ἀνόρθωσιν τοῦ Πολιτεύματος καὶ τὴν θεραπείαν τῶν κακῶς κειμένων· Ἀπευθύνων τὴν παράκλησίν μου ταύτην πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, ὑποθέτω, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ παραδεχθῇ, ὅτι ἔρχομαι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἢ νὰ φατριάσω ἢ νὰ μεμφθῶ τῆς Κυβερνήσεως. Τὴν Κυβέρνησιν τῆς Πατρίδος ἀείποτε, φρονῶ, ἐσεβάσθην, ὁμιλῶν ἐντεῦθεν, καὶ θέλω σέβεσθαι αὐτήν, ὅσον πρέπει νὰ σέβηται αὐτὴν πᾶς τις.

§7Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀληθῶς ὑπό τινων δημοτῶν Θουρίας ἀπηυθύνθη πρός τε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τηλεγράφημά τι, δι’ οὗ ἐκτιθεῖσιν, ὅτι λαμβάνουσι χώραν ἐγκληματικαὶ πράξεις ἐν τῷ Δήμῳ Θουρίας. Τὸ τηλεγράφημα αὐτό, περὶ τῆς γνησιότητος τῶν ὑπογραφῶν τοῦ ὁποίου δὲν ἐγγυῶμαι, ἀνεκοινώθη καὶ τοῖς τέσσαρσι βουλευταῖς τῆς Ἐπαρχίας Καλαμῶν, ἀλλ’ ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου κ. Τζάνες, μὴ φροντίσας νὰ λάβῃ τὰς δεούσας πληροφορίας περὶ τῶν ἐν τῷ τηλεγραφήματι αὐτῷ ἀορίστως ἀναφερομένων, ἔσπευσε νὰ ἐπιῤῥίψῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν αἰτίαν τῆς κακῆς, κατὰ τὸ τηλεγράφημα, καταστάσεως ἐν Θουρίᾳ, εἰς τὰ ὄργανα τῆς Ἐξουσίας καὶ ἰδίως εἰς τὴν κεντρικὴν Ἀρχὴν τῆς Ἐπαρχίας Καλαμῶν, ἐνῶ ἐγίνωσκε τὸ αἴτιον τῆς ἐν Θουρίᾳ χωλαινούσης τάξεως, κατὰ τοῦ ὁποίου καὶ ἄλλοτε ἐμφαντικῶς ἐλάλησε, καὶ ὤφειλε καὶ ἤδη ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ ἐκφρασθῇ ἐλευθέρως καὶ ν’ ἀνομολογήσῃ τὸν ἔνοχον τῆς κακῆς, ἂν οὕτως ἔχῃ, καταστάσεως ἐν Θουρίᾳ, καὶ οὐχὶ δι’ ἀπεραντολογιῶν καὶ ἀοριστιῶν νὰ ὑπαινίσσεται τὴν ἐν Καλάμαις κεντρικὴν Ἀρχὴν καὶ νὰ ἐπιῤῥίπτῃ αὐτῇ τὴν εὐθύνην ἀλλοτρίων πράξεων. Ἐὰν οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι πταίωσιν, ὤφειλον κατ’ αὐτῶν νὰ παραπονεθῶσι, καὶ κατὰ τῆς ἐν Θουρίᾳ σταθμευούσης στρατιωτικῆς δυνάμεως, ἀλλὰ τοῦτο μὴ πράξαντες, ἀλλαχοῦ ἐπιῤῥίπτουσι τὴν αἰτίαν τῆς κακῆς καταστάσεως, ἣν ἀποσιωπῶσι σκοπίμως. Δὲν προτίθεμαι νὰ ὑπερασπίσω τοὺς ὑπαλλήλους τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ Κυβέρνησις ἔχει πρὸς τοῦτο καθῆκον, καὶ ἐμοῦ εἶναι ἁρμοδιωτέρα, ἀλλ’ ὀφείλω ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Ἐπαρχίας Καλαμῶν ν’ ἀποκρούσω τὰς αἰτιάσεις τοῦ ἐντίμου συναδέλφου μου, αἵτινες καὶ ἄδικοι εἰσὶ καὶ δὲν ἐρείδονται ἐπὶ τῶν πραγμάτων. Ἐν Θουρίᾳ ὑπάρχει Δήμαρχος καὶ συγγενὴς αὐτοῦ Ἀστυνόμος, οἵτινες ὤφειλον νὰ ποιῶσι γνωστὰς τὰς ἐν Θουρίᾳ καταχρήσεις καὶ τὴν αἰτίαν τῆς κακῆς καταστάσεως εἰς τὰς ἁρμοδίας Ἀρχάς. Ἡ κατάστασις αὕτη τῆς Θουρίας ἄρχεται ἀπό τινων ἐτῶν καὶ ἰδίως ἀφ’ ἑνὸς ἔτους, καθ’ ὃ ὁ Δήμαρχος καὶ ὁ Ἀστυνόμος δὲν μένουσι διαρκῶς ἐν Θουρίᾳ, καὶ συνεπῶς δὲν παρέχουσι τὴν δέουσαν συνδρομὴν εἰς τὴν σταθμεύουσαν ἐν Θουρίᾳ στρατιωτικὴν Ἀρχὴν, ἀλλ’ ἀπεναντίας παρακωλύουσι πᾶσαν αὐτῆς ἐνέργειαν, μὴ φειδόμενοι τῶν συμφερόντων τῶν συμπολιτῶν των. Λυποῦμαι πολύ, διότι ὁ κ. Τζάνες ἀδικαιολογήτως ὑπενίχθη τὴν κεντρικὴν Ἀρχὴν, οὐχὶ διότι πιστεύει, ὅτι εἶναι ἔνοχος τῶν ἐν Θουρίᾳ τυχὸν συμβαινόντων, ἀλλὰ δι’ ἄλλους βεβαίως λόγους. Ἐὰν ὁ κ. Τζάνες κήδεται πλειότερον ἐμοῦ τῆς τάξεως ἐν Θουρίᾳ, ὤφειλε νὰ ὑποδείξῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς λαβούσας χώραν ἐγκληματικὰς πράξεις καὶ τὴν ἀμέλειαν πρὸς βεβαίωσιν τῶν ἐγκλημάτων τῶν ἐν Καλάμαις Ἀρχῶν καὶ οὐχὶ νὰ ὑπονοῇ λίαν ἀδεξίως ὡς ἐνόχους τοὺς ἐκπληροῦντας τὸ ἑαυτῶν καθῆκον πιστῶς ὑπαλλήλους.

§8ΤΖΑΝΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, δόσατέ μοι αὐτὸ τὸ τηλεγράφημα (λαμβάνει αὐτὸ καὶ τὸ ἀναγινώσκει). Κύριοι βουλευταί, ὅταν εἶπον, ὅτι ὀφείλει ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς νὰ τιμωρήσῃ πάντα ὑπάλληλον, πᾶν ὄργανον τῆς Διοικήσεως ἢ τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, ἀμελοῦν τὸ ἑαυτοῦ καθῆκον, δὲν ἐνόησα νὰ ἐξαιρέσω κἀνένα· τοῦτο ζητῶ, καὶ νομίζω, ὅτι οὔτε περιττολογῶ, οὔτε ἀοριστίας ὑποστηρίζω. Τὸ τηλεγράφημα τῶν Δημοτῶν Θουρίας εἶναι σαφέστατον, εἶναι δὲ ὑπογεγραμμένον ὑπὸ πολλῶν, ὡς προεῖπον, ἀξιοτίμων πολιτῶν καὶ ἐν ἀρχῇ αὐτοῦ φέρει τὸ ὄνομα Φλέσσας, ὅστις εἶναι στενὸς συγγενὴς τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου ἐκ Καλαμῶν βουλευτοῦ. Ἐρωτῶ ἤδη, κύριοι βουλευταί, τίς Φλέσσας λέγει τὴν ἀλήθειαν; Ἐρωτῶ, ἐὰν ἡ κατάστασις ἦναι ὁποίαν ὁ κύριος Φλέσσας τὴν ὑποστηρίζει, διατί ἀναφέρονται διὰ τοιούτων τηλεγραφημάτων οἱ συνδημόται ἡμῶν Θούριοι πρός τε τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, λέγοντες, ὅτι ἐξέλειπεν ἡ ἀσφάλεια ἐκ τοῦ τόπου ἐκείνου; Εἶπον, κύριοι Βουλευταί, προκειμένου περὶ τῆς θεραπείας τοιούτων ἀναγκῶν, δὲν ἐννοῶ ἐνταῦθα Συμπολίτευσιν καὶ Ἀντιπολίτευσιν, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ μοῦ μεμφθῇ, ὁπόταν ἔρχωμαι νὰ παραστήσω ἐντεῦθεν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν περιστάσεις, αἵτινες ἀφορῶσιν εἰς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν τοῦ Τόπου· τοιαύτην δὲ Συμπολίτευσιν καὶ Ἀντιπολίτευσιν οὐδέποτε ἠννόησα, οὔτε ἠννόησά ποτε, ὅτι ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ ὀφείλομεν νὰ ὦμεν διῃρημένοι εἰς φατρίας· ἐὰν δὲ ἀνήκω εἰς τὴν πτέρυγα ἐκείνην (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν), ἀνήκω διὰ τὰς πολιτικὰς πεποιθήσεις μου, ἀλλὰ ὀφείλω συνάμα νὰ λέγω καὶ τὴν ἀλήθειαν· ἡ ἀλήθεια δὲ εἶναι, ὅτι διασαλεύεται ἡ Δημοσία τάξις ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω· καὶ ἐρωτῶ, τίς πταίει; τοῦτο ζητῶ ν’ ἀνεύρῃ ἡ Κυβέρνησις, νὰ ἀνεύρῃ ὁ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κύριος Ὑπουργὸς, ὅστις ὀφείλει ν’ ἀνεύρῃ τὰ κατηγορούμενα πρόσωπα διὰ τοῦ ἀναγνωσθέντος τηλεγραφήματος, καθόσον τοῦτο γενικὴν ἐπάγεται κατηγορίαν καθ’ ὅλων τῶν ὀργάνων τῆς Ἐξουσίας, ἀφοῦ ἡ Δημοσία τάξις, κατὰ τοῦτο, διασαλεύεται. Εἶπον δὲ, ὅτι ῥιζικώτερον ὀφείλει ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς νὰ ἐξετάσῃ τὰ πράγματα, διότι ὡς Κυβερνήτης τοῦ Κράτους εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ φέρῃ ταχίστην τὴν θεραπείαν τῶν κακῶς κειμένων καὶ αὐτῆς ἐκείνης τῆς καταστάσεως, περὶ τῆς ὁποίας εἶπεν ὁ προλαλήσας ἀξιότιμος συνάδελφός μου, καὶ ἂν ηὗρεν αὐτὴν ἀπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος εἶπεν, ὅτι ἡ κατάστασις αὕτη χρονολογεῖται ἀπὸ τοῦ ἔτους 1862 καὶ ὅτι πταίει ὁ Δήμαρχος καὶ ὁ Ἀστυνόμος Θουρίας. Δὲν εἶναι ἀληθὲς τοῦτο· ἀλλὰ καὶ ἂν πταίουσιν οὗτοι, πρὸς τί χρησιμεύει ὁ Νομάρχης, ὁ ἐπόπτης ἐφ’ ὅλων τῶν ἐν τῷ Νομῷ Μεσσηνίας ἐξουσιῶν; Ὅταν οὗτος βλέπῃ ἐγκληματοῦντα, ὀφείλει νὰ τὰ τιμωρῇ· ἐὰν ὁ Δήμαρχος Θουρίας ἢ ὁ Ἀστυνόμος ἐγκαταλείπωσι τὴν ἕδραν των καὶ ἐὰν ἀμελῶσι τὸ καθῆκόν των καὶ ἂν συντελῶσιν εἰς τὴν κακὴν κατάστασιν, ὀφείλει νὰ μὴ ἀφίνῃ τὴν κατάστασιν αὐτὴν ἀπαρατήρητον, ἀλλὰ νὰ τιμωρῇ τοὺς ἀμελοῦντας, καὶ ἐγὼ ἤθελον εὐχαριστηθῆ.

§9ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣ. Κύριοι βουλευταί, μετ’ ὀλίγον εἰσερχόμεθα εἰς τὸν πέμπτον μῆνα τῆς Συνόδου ταύτης· τί καλὸν, τί ὠφέλιμον, τί πρακτικὸν ἐπράξαμεν διὰ τὸν λαόν; (θόρυβος) Ὁ λαὸς πάσχει, ἡμεῖς δὲ οἵτινες γνωρίζομεν ποῦ ἔγκειται τὸ κακὸν, ποῖα θεραπευτικὰ μέσα ἐλάβομεν, τί ἐπράξαμεν; δὲν κάμνομεν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ καταφεύγωμεν εἰς ἐγκλήσεις καὶ ἀντεγκλήσεις καὶ δὲν φροντίζομεν νὰ ἐκτελέσωμεν τὸ καθῆκόν μας! Πρέπει λοιπὸν σήμερον νὰ δείξωμεν ὅτι ἔχομεν μικρὰν θέλησιν καὶ εὑρισκόμεθα εἰς ἤρεμον ψυχολογικὴν κατάστασιν, διὰ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ· εἰ δ’ ἄλλως, θέλομεν ἐπικυρώσει τὸ λεχθὲν παρὰ τοῦ πολιτικοῦ ἀνδρὸς τῆς........ (θόρυβος).

§10Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Χθὲς, κύριοι, συνεπείᾳ ἐπερωτήσεως τοῦ κυρίου Δουζίνα, ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπέτεινε βαρυτάτην μομφὴν καθ’ ἑνὸς κλάδου τῆς βιομηχανίας τῆς Πρωτευούσης καὶ τῶν λοιπῶν μεγαλοπόλεων τῆς Ἑλλάδος. Ἠθέλησεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς νὰ παραστήσῃ, ὅτι οἱ βιομήχανοι Ἕλληνες ἔκαμον σύστασιν διὰ νὰ ζημιώσωσι τὸ Δημόσιον Ταμεῖον. Αἱ συστάσεις πρὸς ζημίαν τοῦ Δημοσίου Ταμείου γίνονται ἀλλοῦ καὶ ὑπὸ ἄλλης τάξεως τῆς κοινωνίας, καὶ μένουσιν ἀτιμώρητοι! Οἱ Ἕλληνες βιομήχανοι δὲν ἔρχονται πρὸς ἀλλήλους εἰς συνεννόησιν πρὸς ἄλλον σκοπὸν ἢ πρὸς ἀλληλοβοήθειαν, καὶ συνεταιρίζονται πρὸς βελτίωσιν καὶ εὐθηνίαν τῆς παραγωγῆς. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἶπεν ὅτι βιομήχανοι τῆς Πρωτευούσης ἐπρότειναν τὴν τιμὴν δραχ. 6,95 διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν καλπῶν, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἀνήγγειλε πρὸ πολλοῦ χρόνου, ὅτι πρόκειται νὰ κατασκευάσῃ διὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς· ὑπέδειξε δεύτερον, ὅτι συνεπείᾳ πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔχει ἐκ τῆς Εὐρώπης, δύνανται νὰ κατασκευασθῶσι παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐκεῖ μόνον ἀντὶ δύω φράγκων. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀληθές· ἴσως τηλεγραφικῶς συνενοήθη ἡ Κυβέρνησις καὶ ἔλαβε πληροφορίας, ὅτι δύνανται νὰ κατασκευασθῶσι κιβώτια ἐκ λευκοσιδήρου διὰ δύω φράγκων, ἀλλὰ κάλπαι, ὅπως ἐννοεῖ ὁ Ἑλληνικὸς ἐκλογικὸς Νόμος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατασκευασθῶσιν ὀλιγώτερον τῶν δραχμῶν 4,50, διότι τόση εἶναι ἡ ἀξία τοῦ ὑλικοῦ, τοῦ λευκοσιδήρου, τοῦ κασιτέρου, τοῦ μολύβδου, καὶ ὅλων ἐν γένει τῶν εἰδῶν, ἐξ ὧν ἀποτελεῖται ἡ κάλπη. Ὁ ὑπολογισμὸς εἶναι ἀκριβὴς καὶ εἶναι ὁ ἑξῆς· δι’ ἑκάστην κάλπην ἀπαιτοῦνται

Αὐτὴ λοιπὸν ἡ πρώτη ὕλη κοστίζει δραχ. 4–4,50, ἡ δὲ ἐργασία, ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι εἷς τεχνίτης δύναται νὰ κατασκευάσῃ 4–5 κάλπας, πρὸς 5 δραχμὰς τὸ ἡμερομίσθιον, ἀναλογεῖ δραχμὴ 1,25 εἰς ἑκάστην κάλπην δι’ ἐργασίαν· ὥστε ἐν ὅλῳ δι’ ἑκάστην κάλπην ἀπαιτοῦνται δραχ. 5,55. Πόσον νομίζετε, ὅτι δύναται νὰ ἦναι ἐν Εὐρώπῃ; ἡ ἀξία εἶναι ὡρισμένη....(Θόρυβος). Ὁ λογαριασμὸς, κύριοι, τὸν ὁποῖον σᾶς φέρω, εἶναι λογαριασμὸς ἀκριβὴς, ληφθεὶς παρ’ ἀνθρώπων εἰδημόνων καὶ τιμιωτάτων· τρεῖς ὀκάδες λευκοσιδήρου, τόσα δράμια κασσιτέρου, ὡρισμένον ποσὸν ἐριούχου κτλ. Καὶ σᾶς ἔφερα τὸν λογαριασμὸν αὐτὸν, ἰδίως διὰ νὰ ἀποκρούσω τὴν μομφὴν, τὴν ὁποίαν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐπέῤῥιψεν ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἐντιμοτάτων βιομηχάνων. Ἤδη ὑποβάλλω ἀναφορὰν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον εἰς τὸν κύριον Πρωθυπουργόν· καὶ ἐπειδὴ, ἕνεκα τῆς ἀναγγελίας τῆς κατασκευῆς τῶν 30,000 καλπῶν, ἅπαντα τὰ καταστήματα ἐνταῦθα καὶ ἐν Πειραιεῖ καὶ ἐν Πάτραις εἶχον προμηθευθῆ πολὺ ὑλικὸν, ἀξίας πλέον τῶν 60–70 χιλιάδων φράγκων, ἀναγκάζονται ἕνεκα τῆς ἐπιμονῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ἡ ὁποία, πιστεύω, εἶναι ὑπὲρ τοῦ συμφέροντος τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ εἶναι ὑπερβολικὴ, ἀναγκάζονται νὰ ὑποβάλωσι καὶ δευτέραν προσφορὰν, ἤτοι ἀναλαμβάνουν τὴν ἐργασίαν πρὸς δραχμὰς 5,95. Διὰ τῆς προσφορᾶς αὐτῆς βεβαιωθῆτε, ὅτι δὲν δύνανται νὰ κερδίσωσιν οὔτε 5%.

§11ΜΟΝΤΕΣΑΝΤΟΣ. Ἀφοῦ θέλετε οἰκονομίας, τί τὰ λέγετε αὐτά;

§12ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὅταν δὲν ἐννοεῖτε, νὰ σιωπᾶτε. Κύριοι, ἐὰν παραγγελθῶσιν αἱ κάλπαι ἐν Εὐρώπῃ—καὶ θὰ ἐνθυμηθῆτε τοὺς λόγους μου—θὰ κοστίσουν ἐκεῖ πολὺ ἀκριβὰ, διότι βεβαίως οἱ καταστηματάρχαι ἐκεῖ δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψιν σύστημα κάλπης, διότι εἰς κανὲν μέρος δὲν ὑπάρχει σύστημα κάλπης ὡς τὸ ἡμέτερον· ἐὰν λάβουν ὑπ’ ὄψιν τὸ δεῖγμα οἱ καταστηματάρχαι, θὰ προτείνωσι 4 καὶ 5 φράγκα· ἐὰν δὲ θὰ πληρώσητε 4 ἐν Μασσαλίᾳ, ἡ διαφορὰ τοῦ χρυσοῦ θὰ κοστίσῃ 25%· θὰ πληρώσητε κόμιστρα καὶ ἀσφαλείας καὶ τόσα ἔξοδα καὶ εἰσαγωγικὰ τέλη· ταῦτα δὲ ἐπληρώθησαν ἐδῶ παρὰ τῶν βιομηχάνων ἀνὰ χιλιάδας δραχμῶν; Ἐλπίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὴν προσφορὰν ταύτην, θὰ διατάξῃ τὴν κατασκευὴν ἐνταῦθα· ἄλλως, ἐὰν θέλητε νὰ ἦσθε δίκαιοι, πρέπει νὰ κάμητε διαγωνισμὸν μεταξὺ τῶν ἐδῶ καὶ τῶν ἐν Εὐρώπῃ βιομηχάνων καὶ οὐχὶ διὰ συμβολαίου ν’ ἀναθέσητε ἐκεῖ τὴν κατασκευὴν, καὶ τότε, ὅταν οἱ καταστηματάρχαι ἐκεῖ ἀναδέχωνται τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παραδώσωσι τὰς κάλπας ἐν Ἀθήναις, ὅταν ἀναλάβωσι τὴν κατασκευὴν τῶν καλπῶν παραδοτέων ἐν Ἀθήναις, διότι καὶ οἱ ἐν Ἑλλάδι θὰ τὰς παραδώσωσιν ἐν Ἀθήναις, τότε ἂν ἡ ἐν Εὐρώπῃ τιμὴ εἶναι μικροτέρα προτιμήσατέ τους. Ἤδη, κύριοι, ἔρχομαι ἐπὶ ἑτέρου ζητήματος. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸ Στρατολογικὸν Γραφεῖον πρό τινος καιροῦ—ἀγνοῶ δυνάμει τίνος Νόμου καὶ ποίας διαταγῆς—ἐκοινοποίησε φύλλα πορείας καὶ συνεκάλεσεν ἐπιστρατείαν. Ἡ ἐπιστρατεία, ὡς γνωρίζετε, δυνάμει τοῦ Νόμου ἔληξε πρὸ πολλοῦ, οὔτε ὑπάρχει ἐπιστρατεία· καὶ ὅμως ἐκ τοῦ Στρατολογικοῦ γραφείου Ἀττικοβοιωτίας ἐξεδόθησαν 1,009 ἢ 1,010 προσκλητήρια, τὰ ὁποῖα προσκαλοῦν 1,010 ἐπιστράτους νὰ ἔλθωσι νὰ ὑπηρετήσωσιν. Ὁ Νόμος, ὅστις ἐῤῥύθμισε τὰ περὶ ἐπιστρατείας, λέγει ρητῶς «δικαιοῦνται νὰ προσκληθῶσι μόνον οἱ ἐπίστρατοι, εἰς ὧν τὰς οἰκίας ἐκοινοποιήθησαν φύλλα πορείας», δηλαδὴ ἐκεῖνοι ζητοῦνται, ὅσοι κατ’ Αὔγουστον τοῦ 1880 ἐκλήθησαν καὶ εἰσὶν ἀνυπότακτοι. Ἔχουν κοινοποιηθῆ φύλλα πορείας εἰς ἐπιστράτους, τοὺς ὁποίους καλεῖτε σήμερον; δὲν δύνασθε νὰ τὸ ἀρνηθῆτε, διότι ἀπόδειξις εἶναι τὰ φύλλα πορείας, ἐκ τῶν ὁποίων εὑρίσκονται πλέον τῶν 100 εἰς χεῖράς μου, καὶ τὰ φύλλα ταῦτα ἔχουσι ἡμερομηνίαν τοῦ παρελθόντος μηνός. Ἡ πρόσκλησις αὕτη ὁπωσδήποτε καὶ ἂν ἐξετασθῇ εἶναι παράνομος. Μέχρι τοῦδε δὲν ἔκαμα παρατήρησίν τινα, διότι ᾐσθανόμην ὅτι καὶ ἂν ἦναι παράνομος, ἴσως ἦτο δικαία· διότι πάντοτε ἤμην τῆς γνώμης ὅτι πᾶς ὑποχρεούμενος νὰ ὑπηρετήσῃ πρέπει νὰ ὑπηρετήσῃ καὶ ὄχι νὰ ὑπεκφεύγῃ τὴν ἱερὰν ταύτην ὑποχρέωσιν· καὶ διὰ τοῦτο, ὁσάκις ἔφερεν ἡ Κυβέρνησις Νόμους ἀπαλάττοντας ἐκ τῆς ὑποχρεώσεώς των τοὺς φυγοστράτους, ἴσως ἐγὼ μόνος ἀντετάχθην· καὶ ἰδίως ὅταν ἐζητήθη ἡ ἀπαλλαγὴ τῶν προϋπηρετησάντων φυγοστράτων, εἶπον, ὅτι καὶ αὐτοὶ πρέπει νὰ ὑπηρετήσωσιν, ἀφοῦ μάλιστα ὤφειλον κατὰ μείζονα λόγον νὰ πειθαρχῶσι· ὥστε ἐγὼ εἶμαι αὐστηρότατος εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης. Ἀλλ’ ἐζήτησα ὅλας τὰς διαφόρους περιπτώσεις, καθ’ ἃς ἠδύνατο νὰ κληθῶσιν οἱ χίλιοι ἄνδρες ἐν Ἀθήναις, καὶ εὗρον ὅτι ὄχι μόνον παράνομος εἶναι ἡ πρόσκλησις, ἀλλὰ καὶ ἄδικος· διότι ἀτυχῶς ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ ἡμῶν ἀπό τινος χρόνου ἐγεννήθη ἓν σύστημα νέον ψηφοθηρίας· εὑρέθησαν ἄνθρωποι παραβιάσαντες τὴν ὑπηρεσίαν νὰ ἐγράψωσιν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, διὰ μόνον τὸν λόγον ἵνα τοὺς δώσωσι ἐξ οἴκτου τὴν ψῆφόν των καὶ οἵτινες τοὺς ἐπλήρωσαν καὶ αὐτὰ χαρτόσημα.....Πολλοὶ ἐζήτησαν τὴν ἐγγραφὴν αὐτῶν.

§13ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὴν ἐζήτησαν οἱ ἴδιοι;

§14ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀγνοεῖτε σεῖς καὶ βεβαίως ἀγνοεῖτε, διότι οὐδέποτε κατεφύγατε εἰς αὐτὰ τὰ μέσα· ἀλλ’ ἐὰν ἐξητάζετε, θὰ ἐμανθάνετε ὅτι ὑπῆρχε πρακτορεῖον καὶ ἔντυπα...

§15ΡΑΛΛΗΣ. 6,000 ἐγράφησαν.

§16ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὄχι, εἶσθε ὑπερβολικός. Ἐσεῖς ἐγράψατε τοὺς πλείστους.

§17ΡΑΛΛΗΣ. Μάλιστα· δὲν ἔκαμα ὅμως κανὲν ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπράξατε σεῖς.

§18ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐὰν τὸ ἐπράξατε καὶ τὸ ἐπράξατε ἐχαρακτηρίσατε καὶ μόνος σας τὴν πρᾶξίν σας· αἱ χεῖρες ἐμοῦ καὶ ἡ διάνοιά μου εἰσὶ ἄσπηλοι καὶ ἀμόλυντοι.

§19ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ἔκαμα, διότι εἶχα τὸ καθῆκόν μου....

§20ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἔπρεπε ὅμως νὰ φροντίσητε ὅπως συμφώνως γίνωσι πάντα τὰ ἀπαιτούμενα ὑπὸ τοῦ Νόμου ἐν τῷ Δημαρχείῳ, ὅπως μὴ καταδιώκωνται νῦν χίλιοι συμπολῖταί μας ἀδίκως καὶ παραλόγως.

§21ΡΑΛΛΗΣ. Ἐνηργήσαμεν.

§22ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀπόδειξις ὅτι δὲν ἐνηργήσατε εἶναι ὅτι καλοῦνται ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν.

§23Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπηρέτησαν αὐτοί;

§24ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὑπηρέτησαν οἱ πλεῖστοι. Αὐτοὶ οἱ προσκληθέντες, κύριοι, ἀνήκουσιν εἰς πολλὰς κατηγορίας· οἱ πλεῖστοι αὐτῶν εἶναι προϋπηρετήσαντες ἐπίστρατοι, ἀνήκοντες εἰς ἄλλας Ἐπαρχίας καὶ τοὺς ὁποίους ἐνέγραψαν εἰς τοὺς καταλόγους ἐδῶ χάριν τῆς ψήφου των. Εἰς αὐτῶν λοιπὸν τὰ καταστήματα καὶ τὰς οἰκίας μεταβαίνουσιν οἱ χωροφύλακες καὶ τοὺς μεταφέρουσιν εἰς τὸ Στρατολογικὸν γραφεῖον· ἐκεῖ δὲ ἔχουσι τὴν ὑποχρέωσιν, διὰ νὰ ἀπαλλαχθῶσι, νὰ κάμωσιν αἰτήσεις καὶ ἀναφοράς. Διατί νὰ ἐξαναγκάζητε αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους εἰς τὰ τοιαῦτα καὶ νὰ ἐγκαταλίπωσι τὰ ἔργα των καὶ τὰ καταστήματά των καὶ νὰ συλλαμβάνωνται καὶ κρατῶνται παρὰ τῆς χωροφυλακῆς!...(θόρυβος). Κύριοι, πρέπει νὰ φειδώμεθα τοῦ χρόνου ἐκείνου, ὁ ὁποῖος εἶναι παραγωγικός. Ὁ πτωχὸς ἐργάτης καὶ οἰκογενειάρχης δὲν ἔχει ἀρκετὸν χρόνον νὰ τρέχῃ εἰς τὰ Δημόσια γραφεῖα καὶ τὰ Ὑπουργεῖα, ἵνα λαμβάνῃ ἀναστολὴν καὶ μὴ καταδιώκηται.

§25ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀναστολὴ οὐδεμία ἐδόθη.

§26ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἄπειροι.

§27ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπολύτως οὐδεμία.

§28ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἐδόθησαν ἄπειροι.

§29ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι οὐδεμία ἐδόθη ἐκ τοῦ Ὑπουργείου.

§30ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἔχει πλέον τὸ δικαίωμα τοῦτο ἐκ τοῦ Νόμου. Ἡ Νομαρχία ἔδωκεν ἀναστολὰς, διότι δὲν ὑπῆρχεν οὐδεμία νόμιμος ὑποχρέωσις, καὶ ἡ Νομαρχία ὀρθῶς λέγει: ὅτι δὲν δύναμαι νὰ διατάξω τὴν πρόσκλησιν, διότι ἡ πρόσκλησις εἶναι παράνομος. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ τοὺς κατατάξῃ, πρέπει νὰ φέρῃ Νόμον· ἀλλὰ καὶ Νόμον ἂν φέρῃ, δὲν ὑποβάλονται οἱ πλεῖστοι εἰς τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην. Ὥστε ἐλπίζω, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν εἶχε ἰδέαν τοιαύτην, ἀλλὰ τὸ μέσον τοῦτο τὸ ἐκμεταλλεύονται πρὸς ἄγραν ψήφων διὰ τὰς Δημοτικὰς ἐκλογάς· διότι ἡ Δημοτικὴ ἐκλογὴ τῆς Πρωτευούσης γνωρίζετε, ὅτι θὰ γείνῃ σπουδαιοτάτη, καὶ βεβαιωθῆτε, ὅτι ἡ Πρωτεύουσα εἰς τὰς Δημοτικὰς ἐκλογὰς θέλει πατάξει τὸ σύστημα τὸ Κυβερνητικὸν, θέλει ἀποδείξει ὅτι τὸ ἀποδοκιμάζει ὡς ὀλέθριον, καὶ διὰ τοῦτο προσπαθοῦσι διὰ τῶν πιέσεων καὶ τῶν ἀπαλλαγῶν, νὰ ὑποχρεώσωσι πολλοὺς, καὶ τοὺς ζωηροτέρους. Ἀλλ’ εἶναι καὶ ἄλλη τάξις ἀνθρώπων, οἵτινες ἐνεγράφησαν εἰς τοὺς καταλόγους τοῦ Δήμου Ἀθηναίων διὰ νὰ ἀποφύγωσι τὴν μονοετῆ καὶ διετῆ θητείαν ἐκ τῆς Ἐπαρχίας των. Ἐντεῦθεν ἔρχεται ἡ καταδολίευσις τοῦ Νόμου. Εἶχον τὰ τέκνα αὑτῶν ἀνήλικα 14, 15 καὶ 16 ἐτῶν, ἐγγεγραμμένα ἐν τοῖς μητρώοις τῆς Ἐπαρχίας τῆς καταγωγῆς των· εἶδον ὅτι θὰ προσκληθῶσι διὰ διετῆ ἢ μονοετῆ ὑποχρέωσιν, ἐν καιρῷ, ἔκριναν προτιμότερον νὰ ἔλθωσι νὰ ἐγγράψωσι τὰ τέκνα των ἐνταῦθα μὲ ἡλικίαν 26, 27 καὶ 28 ἐτῶν. Μετέφερον τὰ δικαιώματά των, διότι ἐσυλλογίσθησαν ὅτι, ἂν ὑπηρετήσωσιν ἐπὶ ἓξ μῆνας, θὰ ἀπαλλαγῶσι τῆς ὑποχρεώσεώς των ὡς κληρωτοὶ νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐπὶ δύω ἢ ἐπὶ ἓν ἔτος, καὶ οὕτω ἠθέλησαν νὰ δολιευθῶσι τὸν Νόμον. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει οἱ τοιοῦτοι νὰ ὑποχρεωθῶσιν νὰ ὑπηρετήσωσι τὸν χρόνον, τὸν ὁποῖον θέλουσι ν’ ἀποφύγωσι.

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο γίνεται· ὑπολογίζεται μόνον ἡ ὑπηρεσία τῶν ἓξ μηνῶν.

§32ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀλλὰ προχθὲς καὶ σήμερον εἶδον εἰς τὴν οἰκίαν μου νέον, ὁ ὁποῖος ἐδηλώθη 27 ἐτῶν, ἐνῷ εἶχε πράγματι ἡλικίαν πολὺ μικράν.

§33ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αὐτὸς θὰ κληρωθῇ εἰς τὴν Ἐπαρχίαν του καὶ θὰ ὑπηρετήσῃ.

§34ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Θὰ ὑπηρετήσῃ καὶ ἐδῶ καὶ ἐκεῖ;

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ καταλογισθῇ ἡ ὑπηρεσία.

§36ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ. Ἐὰν εἶναι ψευδὲς τὸ πιστοποιητικὸν, νὰ καταγγελθῇ ὁ Δήμαρχος.

§37ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὅταν ἐνταῦθα ἐνέγραψαν 1000– 2000, δὲν ἔφερον οὐδὲν πιστοποιητικὸν, ἀλλὰ μόνον διὰ τοῦ δικαστικοῦ κλητῆρος, ἐπειδὴ ἦσαν ἔντυπα τὰ χαρτιὰ, καὶ μὲ ἡμισείαν δραχμὴν, τὴν ὁποίαν πολλοὶ ἴσως δὲν ἐπλήρωσαν, ἐνεγράφησαν 1000 ἕως 2000. Σήμερον ὅμως ἐννοοῦσι οἱ πλεῖστοι ὁποίαν ὑπηρεσίαν παρέσχον εἰς αὐτοὺς οἱ ἐγγράψαντες αὐτοὺς χωρὶς νὰ φροντίσωσι νὰ τοὺς προφυλάξωσι καὶ ἀπὸ τὰς καταδιώξεις. Εἰσέρχομαι, κύριοι, καὶ εἰς ἕτερον ζήτημα στρατιωτικόν. Ὁ Νόμος ΨΙΣΤʹ. ὁρίζει ὅτι οἱ κληρωτοὶ, οἵτινες δὲν προσέρχονται ἐγκαίρως, μετὰ παρέλευσιν 50 ἡμερῶν εἶναι τιμωρητέοι. Τὸ Στρατολογικὸν γραφεῖον ἐζήτησεν ἑρμηνείαν παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν· ἠρώτησε ἐὰν περιλαμβάνεται εἰς τοὺς τρεῖς μῆνας καὶ ἡ πεντηκονθήμερος προθεσμία· διότι, ἂν οἱ ἐπίστρατοι ἢ οἱ κληρωτοὶ προσέλθωσι ἐντὸς τριῶν μηνῶν κατὰ τὸν Νόμον ΑΛΓʹ. θὰ ὑπηρετήσωσι ἓξ μῆνας ἐπὶ πλέον· ἂν δὲ μετὰ τοὺς τρεῖς μῆνας, ἓν ἔτος. Τώρα ἐντὸς τῶν τριῶν μηνῶν περιλαμβάνονται καὶ αἱ 50 ἡμέραι;

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βέβαια.

§39ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τώρα, ἐὰν προσέλθωσιν τὴν ἕκτην ἡμέραν, θὰ ὑπηρετήσωσιν ἕξ μῆνας περιπλέον; δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς τιμωρήσητε, διότι τιμωρία εἶναι ἡ ἐπὶ πλέον ὑπηρεσία. Λοιπὸν, ἐὰν ὑπηρετῶσι δι’ ἑξάμηνον ἐπὶ πλέον ὑπηρεσίαν, τιμωροῦνται ἄνθρωποι, δυνάμει τοῦ Νόμου μὴ τιμωρούμενοι.

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ Νόμος λέγει ἐντὸς τριῶν μηνῶν.

§41ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ Νόμος λέγει ἐντὸς τριῶν μηνῶν· ἀλλὰ πότε ἄρχεται ἡ προθεσμία αὕτη;

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπὸ τῆς ἐπιδόσεως τοῦ φύλλου πορείας· ἀλλ’ ἡ τιμωρία ἄρχεται μετὰ τὴν πεντηκοστὴν ἡμέραν.

§43ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Βεβαίως οὕτως εἶναι καὶ οὕτω πρέπει νὰ τὸ νοήσωμεν· καὶ ὅμως τὰ Στρατολογικὰ γραφεῖα κατατάσσουν ἀνθρώπους μὲ ἑξάμηνον ἐπὶ πλέον ὑπηρεσίαν, ἂν καὶ ἡ πεντηκονθήμερος προθεσμία δὲν ἤρξατο ἔτι. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐκδώσῃ ἐγκύκλιον ἑρμηνευτικὴν, διότι προσεχῶς θὰ κληθῶσιν 10,000 κληρωτῶν ἐφετεινῆς ἀπογραφῆς, τὸ δὲ Στρατολογικὸν Γραφεῖον, ἐὰν παρέλθῃ μία ἡμέρα ἀπὸ τῆς κοινοποιήσεως, ἐννοεῖ νὰ τοὺς κατατάξῃ ἐπὶ ἓξ μῆνας ἐπὶ πλέον.

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν γίνεται.

§45ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Γίνεται.— Ἐπῆγα καὶ ἠρώτησα καὶ μοὶ εἶπον ὅτι ἔχουν ἐγκύκλιον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν.

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ποῦ εἶναι...;

§47ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὴν ἀνέγνωσα καὶ ἐνόησα ὅτι ἐντὸς τῆς προθεσμίας συμπεριλαμβάνονται καὶ αἱ 50 ἡμέραι. Παρακαλῶ νὰ τὸ ἐξετάσητε, διότι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θὰ προσέλθωσιν οἱ κληρωτοὶ καὶ θὰ γείνῃ τοῦτο ἀφορμὴ ἀντεγκλήσεων καὶ ἀδικῶν.

§48Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Συνεπείᾳ τῶν ὅσων ἐῤῥέθησαν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος, ἐπιθυμῶν νὰ διευκολύνω τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως, λέγω, ὅ,τι σήμερον ζητεῖ εἶναι ὀρθόν. Ὀφείλω, κύριοι, νὰ ὁμολογήσω, ὅτι, ὁσάκις αἱ Κυβερνήσεις διατάσσωσι προμηθείας ὑλικοῦ, ἡ κερδοσκοπικὴ τάσις τοῦ Τόπου μας ὑπερβαίνει πᾶν ὅριον. Καὶ σήμερον μετὰ τὰς πληροφορίας, ἃς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἔδωκεν ὅτι, ἐὰν προμηθεύσῃ τὰς κάλπας ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, τὸ Δημόσιον θέλει ὠφεληθῆ τοὐλάχιστον 100 χιλιάδας δραχμῶν, ἐκ πείρας προηγουμένης δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι αἱ προμήθειαι ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἶναι ἐπωφελέστεραι, ἀλλὰ τοῦτο λέγω καὶ ἐπὶ ζημίᾳ τῆς Κυβερνήσεως· διότι τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ εἰς ἐμέ. Ἐπρομήθευσα τὸν στρατὸν ἄλλοτε διὰ μεγάλης ποσότητος ὀρυζίου. Ὅτε διέταξα μειοδοσίαν διὰ τὴν προμήθειαν αὐτὴν, συνεταιρίσθη ὅλος σχεδὸν ὁ κόσμος τῶν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς· καὶ τότε εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προμηθευθῶ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἐπειδὴ ἦτον ἀδύνατον ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ νὰ καταβιβάσωσι τὰς τιμὰς, ἐπῆλθε δὲ ὠφέλεια ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου 22 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο μὲ ἐκατηγόρησεν ἡ Ἀντιπολίτευσις.

§49ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι διὰ τὴν τιμὴν, ἀλλὰ διὰ τὸ ποσόν.

§50Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μὲ ἐκατηγόρησαν διὰ πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν ὡς Κυβερνήτης ὁ κ. Τρικούπης τὴν ἀποδέχεται· δὲν τὴν ἀπεδέχεται ὅμως, ὅταν εἶναι εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν. Διὰ τοῦτο ἠθέλησα νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, διὰ νὰ καταδείξω τὴν διαγωγὴν τῆς τότε ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ὡς ἀντιπολίτευσις κατακρίνει ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὡς Κυβέρνησις πράττει.

§51ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Μόνον περὶ τῆς παρατηρήσεως ταύτης τοῦ κυρίου Μαυρομιχάλη θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις· ὅτι τότε ἡ ἀντιπολίτευσις, ὡς εἶναι γνωστὸν, δὲν κατέκρινε τὴν προμήθειαν ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν τιμὴν, ἀλλὰ κατέκρινε τὴν προμήθειαν διὰ τὴν δοθεῖσαν ἐντεῦθεν διαταγὴν διὰ τοσοῦτον ποσόν. Κατὰ τὴν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἡ Ἀντιπολίτευσις τότε, ὤφειλε νὰ κατακρίνῃ τὸ ποσὸν τὸ μέγιστον, τὸ ὁποῖον παρηγγέλθη οὐχὶ ἐξ ἐντολῆς ἐν ἐπιγνώσει τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀλλ’ ἐκ σφάλματος γραφικοῦ, τὸ ὁποῖον προῆλθεν ἐκ τῶν κατωτέρων ὑπαλλήλων, διότι φαίνεται, ὅτι εἰς τὸ ζητούμενον ποσὸν προσετέθη καὶ ἓν μηδενικόν, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἀντὶ νὰ σταλῇ τὸ ποσόν, ὅπερ ἦν ἀναγκαῖον, ἐστάλη δεκαπλάσιον. Διὰ τοῦτο δὲ ἡμεῖς κατεκρίναμεν τὸ ποσὸν τῆς προμηθείας, διότι ἀντὶ νὰ ἔχωμεν κέρδος 2 λεπτῶν τὴν ὀκᾶν, ἐστοίχισαν μερίδες τινὲς τοῦ ὀρυζίου μίαν καὶ ἡμίσειαν δραχμὴν τὴν ὀκάν. Ἐξετέθημεν εἰς δαπάνας μεταφορᾶς βαρυτάτας, ἀποσταλέντων ποσῶν ἐντεῦθεν ὡς πλεοναζόντων εἰς Λευκάδα, ὅθεν πάλιν ὡς ἄχρηστα ἀπεστάλησαν εἰς Λαμίαν, ἐκεῖθεν δὲ πάλιν διὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἐπεστράφησαν ἐνταῦθα ἔνθα καὶ ἐπωλήθησαν, καὶ τοιουτοτρόπως κατήντησε τὸ ὀρύζιον τοῦτο νὰ μεταβληθῇ εἰς ἄργυρον. Δὲν ἔπρεπε λοιπὸν παρὰ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ ν’ ἀποδοθῇ εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν πρόθεσις, τὴν ὁποίαν οὐδέποτε εἶχε. Ὅ,τι ἠθέλησε τότε ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ κατακρίνῃ ἐν τῇ πράξει τοῦ Ὑπουργείου καὶ ὅ,τι εἶπεν ὑπῆρξεν, ὅτι τὸ μέτρον τῆς προμηθείας ἐκείνης ἦν ἐπιβλαβές, ὡς ὑπέρτερον τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους. Ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν κατέκρινε τὴν προμήθειαν ἕνεκα τῆς τιμῆς τῆς ὀρύζης, ἀλλὰ κατήγγειλε τὸ γενόμενον σφάλμα, εἴτε γραφικὴ παραδρομή, εἴτε καὶ ὑπαιτιότης ἀντιγραφέως ἐπήνεγκεν αὐτό.

§52Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι ἡ παραγγελία εἶχε δοθῆ συνεπείᾳ σφάλματος ἢ ἐξ ὑπαιτιότητος ὑπαλλήλου, δὲν εἶναι ἀκριβές· διότι οὔτε ὅτε διετέλουν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, οὔτε κατόπιν ἐγένετο τοιοῦτος λόγος· ἐκείνη ἡ παραγγελία δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ, ἀφοῦ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1881 ὑπελογίσθη ἐπὶ τῇ βάσει 100 χιλιάδων ἀνδρῶν ἐν ἐκστρατείᾳ καὶ τῆς ὁποίας ἡ διάρκεια ἦτον ἄγνωστος, τὸ δὲ περὶ οὗ πρόκειται προϊόν εἶναι μετὰ τὸν ἄρτον ἡ κυρίως τροφὴ τοῦ στρατιώτου καὶ ἥτις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ, ἐὰν ἡ προμήθεια ἦτο ποσοῦ ὀλιγωτέρου τοῦ παραγγελθέντος. Δὲν ἔχω δὲ προχείρους τὰς σημειώσεις, ἃς ἔλαβον ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅσα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σᾶς εἶπεν, ὅτι ἐκ τῆς μεταφορᾶς τῆς ὀρύζης ηὔξησεν ἡ τιμὴ αὐτῆς, τὸ ὁποῖον θέλω ἀποδείξει ἐν προσεχεῖ τινι συνεδριάσει, ὅτι ἐξ ὅλου αὐτοῦ καὶ τῆς μετὰ ταῦτα πωλήσεως αὐτοῦ τὸ Δημόσιον ὄχι μόνον δὲν ἐζημιώθη, ἀλλὰ καὶ ὠφελήθη. Καὶ μὴ ἀπορεῖτε, κύριοι, διὰ τοῦτο, διότι ὁ κ. Τρικούπης δὲν πιστεύει εἰς τίποτε, ὅταν δὲν ἦναι ἐν τῇ Κυβερνήσει, ἐν δὲ τῇ Κυβερνήσει πράττει, ὅ,τι ἐκατηγόρει διὰ τοὺς προκατόχους του. Ὅταν σᾶς ἔλεγον ἄλλοτε, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἀπαιτεῖ τοῦτο, δὲν ἐπιστεύατε. Δὲν πρόκειται νὰ σᾶς ἀπομιμηθῶ· ἐπωφελήθην τῆς συζητήσεως αὐτῆς διὰ νὰ σᾶς δοθῇ μικρόν τι μάθημα, ὅτι εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν ὀφείλετε νὰ σέβεσθε τὴν Κυβέρνησιν, ἐν τῇ Κυβερνήσει νὰ σέβεσθε τὴν ἀντιπολίτευσιν.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ προμηθείας μεταλλικοῦ 10 ἑκατομμυρίων δραχμῶν.

§54ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἂν καὶ οὐδεμία ἠγέρθη ἀντίῤῥησις ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου, ἐγὼ θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ εἴπω εἰλικρινῶς τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς ἔφερε πληροφορίας τινὰς περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Τόπου καὶ ἰδίως περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ Ταμείου· ἐκ τῶν πληροφοριῶν αὐτῶν, ὡς ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω, βλέπω περισσεύματα ἀρκετὰ, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ διαθέσῃ, ἑπομένως δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς συμβάσεως. Τὴν σύμβασιν ταύτην ὑποπτεύομαι, κύριοι, καὶ τῆς ὑποψίας μου κοινωνοὺς ἠθέλησα νὰ κάμω καὶ ὑμᾶς· φοβοῦμαι, ὅτι Τραπεζικόν τι μυστήριον καλύπτεται, καὶ ὅτι ἡ σύμβασις θὰ περιέχῃ καὶ ἄλλους ὅρους ἐκτὸς τῶν ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ.

§55ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι.

§56ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τότε ἂς τεθῇ ὡρισμένως ὅτι ἐν τῇ συμβάσει οὐδεὶς ἄλλος ὅρος θέλει περιέχεσθαι ἐκτὸς τῶν ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ τούτῳ.

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅρος ἐπιβαρύνων τὸ Δημόσιον. Βεβαίως δὲν θὰ περιλάβωμεν ἄλλον ὅρον βαρύνοντα τὸ Δημόσιον. Ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἴσως, ἀλλὰ κατὰ τοῦ Δημοσίου ὄχι.

§58ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δύνανται νὰ ὑπάρξωσιν, κ. Πρωθυπουργὲ, ὅροι ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ αὐτοὶ δύνανται νὰ ἦναι ὅροι κατὰ τῶν ἐμπόρων καὶ τοῦ γενικοῦ ἐμπορίου, ὡς καὶ ὑπὲρ τῶν Τραπεζῶν, διότι οὗτοι εἰς πολλὰ ἔχουσι συμφέροντα συγκρουόμενα πρὸς τὰ τῶν Τραπεζῶν. Καὶ οὕτω οἱ ὅροι, οἵτινες θὰ τεθῶσιν ἐν τῇ συμβάσει μετὰ τῶν Τραπεζῶν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ἴσως εἶναι κατὰ τοῦ ἐμπορίου καὶ τῶν ἰδιωτῶν καὶ τῶν φορολογουμένων. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται.

§59ΤΙΝΕΣ. Ἐξηγηθῆτε.

§60ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐξηγηθῶ, διότι δὲν γνωρίζω τοὺς ὅρους· ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὡς κύριον λόγον μᾶς ἔφερε τὴν φροντίδα, τὴν ὁποίαν ἔχει περὶ τοῦ συναλλάγματος, καὶ βεβαιοῖ ἐν τῇ ἐκθέσει του ὅτι διὰ τοῦ μέσου τούτου θὰ ἐλαττωθῇ ἡ τιμὴ τοῦ συναλλάγματος· ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι τὰς πρώτας ἡμέρας ὑπῆρχε μία τάσις πρὸς ἐλάττωσιν τοῦ συναλλάγματος συνεπεία τῆς εἰδήσεως ταύτης, διότι ἐνομίσθη, ὅτι θὰ ἦναι δάνειον ἐξωτερικὸν, ἤτοι θὰ ἔλθουν χρήματα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἀλλ’ ἤδη, ὅτε ἐβεβαιώθησαν τὰ περὶ τῆς Τραπεζικῆς ταύτης συμβάσεως, τὸ συνάλλαγμα ἀνέβη καὶ ἐξακολουθεῖ ἀνεβαῖνον. Ὥστε δὲν πρόκειται νὰ ὠφεληθῇ τὸ ἐμπόριον· ἀπεναντίας, ζημιοῦται. Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν βέβαια κατὰ τοῦ Νομοσχεδίου, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις βεβαιοῖ ὅτι ἔχει ἀνάγκην χρημάτων· παρατηρῶ μόνον μήπως ἡ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ὑπὲρ τὸ δέον κηδομένη Κυβέρνησις βλάψῃ τὸ ἐμπόριον καὶ τὰ ἰδιωτικὰ συμφέροντα χωρὶς νὰ ὠφελήσῃ πραγματικῶς τὸ Δημόσιον.

§61ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον ἐξέφρασεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας, εἶναι μὴ τυχὸν προστεθοῦν ἄλλοι ὅροι, ἢ ἐπέλθῃ βλάβη εἰς τὸ ἐμπόριον. Νομίζω, ὅτι αὐτὸ ἐξεφράσατε. Περὶ νέων ὅρων σᾶς λέγω ὅτι δὲν πρόκειται, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῶσιν ἄλλοι ὅροι, διότι ἐξετέθησαν. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον ἐνδέχεται νὰ γείνῃ, εἶναι νὰ ὁρισθῶσιν ἀκριβέστερον αἱ προθεσμίαι, αἱ ἐποχαὶ τῆς καταβολῆς ἑκάστης δόσεως, ἁπλῶς νὰ διεκρινισθῇ ὁ τρόπος τῆς ἐκτελέσεως. Τώρα περὶ ἐμπορίου, ὅπως εἴπατε βεβαίως, ἔμελλε νὰ προέλθῃ μεγάλη βλάβη, ἂν τὸ Δημόσιον κατήρχετο εἰς τὴν ἀγορὰν διὰ νὰ ζητήσῃ ξένον συνάλλαγμα, καὶ ἔμμελε νὰ γείνῃ συναγωνισμὸς, ἔμελλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ προσφέρῃ τιμὴν, καὶ προσφέρουσα τιμὴν βέβαια ἔμελλε νὰ ἀποδώσῃ πολὺ πλείονα τῶν ὅσων δίδει ὁ ἰδιώτης· διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ παρακολουθῇ τὰ καθέκαστα τῆς συναλλαγῆς καὶ τοῦ Χρηματιστηρίου· ἤθελε γείνει λοιπὸν φυσικὰ ἕρμαιον τῶν μεσιτῶν, καὶ ἐκτὸς τούτου δὲν θὰ εὕρισκε καὶ συνάλλαγμα καὶ εἰς ὡρισμένας ἐποχάς. Εἴπατε ὅτι ἐπέφερεν ἀποτέλεσμα εἰς τὰς τιμὰς τῶν συναλλαγμάτων μετ’ ὀλίγον, ὅταν ἔμαθον ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἔλθῃ χρυσὸς ἔξωθεν. Αὐτὸς ὁ χρυσὸς, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, δὲν εἶναι ἐν Ἑλλάδι, καὶ βλέπετε ὅτι γίνεται λόγος δι’ ἐκείνας τὰς καταβολὰς, αἱ ὁποῖαι γίνονται συνήθως ἐνταῦθα περίπου 4 ἑκατομμυρίων, ὅτι μέλλει ὁ χρυσὸς αὐτὸς νὰ ἔλθῃ ἔξωθεν καὶ ὑπόσχεται καὶ κόμιστρα ἡ Κυβέρνησις 3%· σήμερον δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ· ἐπίσης δὲν πρόκειται περὶ ἀγορᾶς χρυσοῦ, διότι τότε ἔπρεπε νὰ δώσωμεν ἀμέσως τὸ ἀντάλλαγμα, καὶ δὲν ἦτο ἀνάγκη τοῦ Νόμου τούτου· ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο, κατὰ τὴν ἐντολὴν τὴν ὁποίαν ἔχει τῆς διαχειρίσεως, καταβάλλουσα χρυσὸν, νὰ ἀγοράσῃ αὐτὸν τὸν χρυσόν· δὲν πρόκειται περὶ τούτου, πρόκειται νὰ ἀποφύγωμεν ἀπὸ τοῦδε τὴν ζημίαν, ἡ ὁποία προέρχεται ἐκ τούτου ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι μετὰ παρέλευσιν δύω ἐτῶν ἐνδέχεται αἱ περιστάσεις νὰ ἦναι εὐνοϊκώτεραι, καὶ τότε εὑρισκόμεθα εἰς τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα καὶ σήμερον πρὶν ἀκόμη ἐπιληφθῶμεν αὐτῆς τῆς πράξεως. Ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ ἀκολουθήσῃ δύω ὁδούς· ἡ πρώτη ὁδὸς εἶναι αὐτὴ, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε καὶ τὴν ὁποίαν ἐθεώρησεν ὅτι ἦτο ἧττον ἐπιβλαβής· ἠδύνατο νὰ ἀκολουθήσῃ καὶ ἄλλην ὁδὸν, τουτέστι νὰ συνάψῃ ἓν δάνειον, ἀλλὰ τότε ἤθελε βαρύνει τὸ Κράτος μὲ ἓν χρεωλύσιον 700,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος. Πρὸς ἀποφυγὴν λοιπὸν τούτου ἐνόμισεν, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις αὐταὶ ἐὰν λάβουν πέρας καὶ κυρωθῇ ὁ Νόμος, θέλουν ἀπαλλάξει τὸ Δημόσιον ἀπὸ ζημίας, δὲν θέλει δὲ φέρει τὸ Δημόσιον ὡς συναγωνιζόμενον ἐν τοῖς Χρηματιστηρίοις εἰς ἀγορὰν συναλλάγματος, καὶ τοιουτοτρόπως δὲν ἔμελλε νὰ ἐπέλθῃ εἰς τὸ ἑξῆς καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα τοῦ χρόνου οὐδεμία πίεσις ἐν τῇ ἀγορᾷ· καὶ τῷ Χρηματιστηρίῳ δι’ αὐτὰς τὰς ἀνάγκας. Εἴδατε ὅτι ἐν τῷ Ταμείῳ ὑπάρχουν ποσά· δι’ αὐτῶν τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν, πρόκειται τὸ Δημόσιον σήμερον νὰ δώσῃ τὸ ἀντάλλαγμα ὅπως γείνῃ ἡ ἐπιστροφὴ μετὰ παρέλευσιν δύω ἐτῶν.

§62ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὰ χρήματα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα θὰ λάβετε, εἶναι πιστώσεις εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, καὶ ἂν τὰς ἐξαντλήσῃ τὸ Δημόσιον, θὰ ὑπερτιμηθῇ τὸ συνάλλαγμα καὶ θὰ ζημιωθῇ τὸ ἐμπόριον.

§63ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐν Εὐρώπῃ δὲν ὑπάρχει μόνον αὐτὸ τὸ μεταλλικὸν, ὑπάρχει πολὺ περισσότερον· δὲν ἐπέρχεται εἰς τὸ ἐμπόριον οὐδεμία μείωσις τῶν μέσων.

§64ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Αἱ πιστώσεις εἶναι ὡρισμέναι.

§65ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἐννοῶ...

§66ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ, κύριοι, ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ κάμω τὰς παρατηρήσεις αὐτάς. Τὸ ἐμπόριον, ἅμα ἔμαθε τῆς Τραπεζικῆς συμβάσεως τοὺς ὅρους, συνεκινήθη, καὶ δι’ αὐτὸ ἀντὶ ἐλαττώσεως τοῦ συναλλάγματος τὸ συνάλλαγμα ὑπερετιμήθη, καὶ ὑπερετιμήθη διότι ναὶ μὲν, κ. Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ μεταλλικὸν εἶναι ἄπειρον ἐν Εὐρώπῃ, ἀλλ’ αἱ πιστώσεις τῶν Τραπεζῶν εἶναι ὡρισμέναι, ἐκτὸς ἂν φρονεῖτε, ὅτι αἱ πιστώσεις τῶν Τραπεζῶν ἐν Εὐρώπη εἶναι ἄπειροι· οὔτε ὁ Ρότσιλδ, οὔτε ἡ μεγαλειτέρα Τράπεζα τῆς Εὐρώπης ἔχουν ἄπειρον τὴν πίστωσιν· καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τῆς Ἠπειροθεσσαλικῆς αἱ πιστώσεις εἶναι περιωρισμέναι. Ἂν λοιπὸν τὴν περιωρισμένην πίστωσιν τῶν καταστημάτων αὐτῶν σεῖς τὴν ἐξαντλήσητε διὰ δημοσίας ἀνάγκας, τότε δὲν δύναται παρὰ νὰ αἰσθανθῇ τὸ ἐμπόριον τὴν στέρησιν ταύτην. Ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι 100 ἑκατομμύρια μεταλλικοῦ ἔχει ἀνάγκην τὸ Ἑλληνικὸν ἐμπόριον, ὅπως πληρώσῃ τὰ ἔξωθεν εἰσαγόμενα ἐμπορεύματα, σήμερον ἔχει ἀνάγκην ἑκατὸν καὶ δέκα κυβερνητικῶν, 110 ἑκατομμυρίων. Λοιπὸν δὲν ζημιόνετε τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν, ὅταν ἀντὶ νὰ φέρετε ἔξωθεν μεταλλικὸν, ἐλαττόνετε τὰς πιστώσεις τῶν καταστημάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα παρέχουν τὸ μεταλλικὸν εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν; Διατί θέλετε νὰ μᾶς παραστήσητε ὅτι δὲν μᾶς ἐννοεῖτε; Κύριοι, ἐνθυμήθητε τοὺς λόγους μου, αὐτὸ τὸ Νομοσχέδιον θὰ περιέχῃ καὶ ὅρους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄγνωστοι καὶ εἰς τὴν Βουλὴν· εὔχομαι συνεπείᾳ τῆς δηλώσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νὰ μὴ περιληφθῶσιν ἄλλοι ὅροι, ἀλλὰ νὰ ἦσθε βέβαιοι, ὅτι οἱ ὅροι κατὰ τοῦ ἐμπορίου θὰ περιληφθῶσι. Δὲν γνωρίζω τί σκοπὸς ὑπάρχει· ἴσως ὑπάρχει ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ λέγεται καθαρὰ ἐν τῇ Βουλῇ· ἔπρεπε νὰ εἴπωμεν, ὅτι σὺν τῇ συμβάσει ταύτῃ θὰ λάβωμεν ὠφέλειαν καὶ ὑπὲρ ὡρισμένου σκοποῦ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ νὰ τὸ εἴπωσι καθαρὰ καὶ οὕτως ἐν εἰλικρινείᾳ νὰ ψηφίσωμεν εἰδότες τὰς ἀνάγκας, ὧν τὴν θεραπείαν ἐπιδιώκομεν, καὶ ὄχι ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ ὁμολογῇ ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξουν ὅροι ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Καὶ εἰξεύρω ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς εἶναι ἀνίκανος νὰ πράξῃ τι ἐναντίον τοῦ Δημοσίου Ταμείου, καὶ δὲν καταδικάζω ποτὲ τοὺς Ἕλληνας πολιτευομένους, ὥστε νὰ ἐγερθῇ κατ’ αὐτῶν ὑπόνοια τοιαύτη. Πρέπει νὰ ἦναι πολὺ ὑψηλὰ ὥστε ἡ οὐδ’ ἐλαχίστη ὑπόνοια νὰ μὴ δύναται νὰ ἐγερθῇ κατ’ αὐτῶν.

§67Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι ἀμφιβολία, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ τὸ ὑπηγόρευσεν ἡ ἀνάγκη τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς τὸν Τόπον μας· καὶ δὲν εἶναι ἀμφιβολία, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι ὠφέλιμον διὰ τὸ Δημόσιον· περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει ἐπίσης ἀμφιβολία. Ἀλλ’ ὅ,τι ἰσχυρίσθη ὁ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς εἶναι ἀληθέστατον, τουτέστι ὅτι διὰ τοῦ Νομοσχεδίου αὐτοῦ τὸ ἐμπόριον δὲν θὰ ὠφεληθῇ, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν· ἀλλ’ εἰς αὐτὴν τὴν ἀνάγκην ἤθελεν εὑρεθῆ τὸ Δημόσιον, ὁπότε ἤθελεν ἔλθει ὥρα νὰ κάμωμεν πληρωμὰς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, νὰ ζητήσῃ συνάλλαγμα· ὥστε καὶ εἰς τὴν μίαν περίπτωσιν καὶ εἰς τὴν ἄλλην τὸ ἐμπόριον πάντοτε θέλει ὑποκύψει εἰς τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας παρουσιάζει ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία καὶ ἡ ἀνάγκη τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως, ἡ ὁποία πρὸ πάντων κρατεῖ εἰς τὰς Τραπεζικὰς ἐπιχειρήσεις. Δὲν ἐξηγήθη, μοὶ φαίνεται, καλῶς ὁ κ. Ζυγομαλᾶς· ἄλλο θὰ ἐσκόπει νὰ εἰπῇ· ἐγὼ ὅμως θὰ τὸ εἴπω ρητῶς, φοβοῦμαι δηλαδὴ μήπως τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ προετοιμάζει προνόμιόν τι μετὰ δύω ἔτη ὑπὲρ Τραπέζης τινὸς, καὶ δὲν ἠθέλησαν νὰ τὸ εἴπουν· ἄλλως, τὸ Νομοσχέδιον εἶναι δίκαιον καὶ ὀρθὸν, πρέπει καὶ νὰ ἐπιψηφισθῇ, διότι ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ Δημόσιον εὑρίσκεται εἰς αὐτὰς τὰς στενοχωρίας καὶ αὐτὰς τὰς ἀνάγκας· πρέπει ὅμως ἀπὸ τοῦδε νὰ καθαρισθῇ ὥστε τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ μὴ προετοιμάσῃ κανὲν προνόμοιον εἰς Τράπεζάν τινα. (Ψηφίζεται τὸ Νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς γʹ. συζήτησιν).

§68ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἰς τὰς σήμερον διανεμηθείσας πιστώσεις τοῦ 1882 κατὰ λάθος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης τὸ κεφάλαιον 8ον φαίνεται ὅτι ἀφίνει περίσσευμα 72,000, ἐνῷ τὸ περίσσευμα, τὸ ὁποῖον ἀφίνει, συνίσταται ἐκ 174,609 νέων δραχμῶν· 6 χιλιάδες δραχμαὶ ἐν ὅλῳ ἐδαπανήθησαν ἐκ τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ περὶ μελέτης συστήματος φυλακῶν· διὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ δὲ ἀμφιβολία καταθέτω τὰ ἔγγραφα αὐτὰ (τὰ καταθέτει εἰς τὸ Προεδρεῖον).

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ζηνόπουλος ἔχει τὸν λόγον πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ συζητήσεως.

§70Γ. ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὸ ἐθνικὸν ἡμῶν ζήτημα, τὸ ζήτημα τῆς προσαρτήσεως τῶν Ἐπαρχιῶν τῆς Θεσσαλίας καὶ Ἠπείρου, καὶ τοῦτο ἐχρησίμευσε δυστυχῶς εἰς τὴν προσωπικὴν πολιτικήν. Δὲν θὰ διηγηθῶ τὰς περιπετείας τοῦ ζητήματος τούτου, τὰς ὁποίας μετὰ παλμῶν ἠκολούθησε πᾶσα Ἑλληνικὴ καρδία. Ἀλλ’ ἅμα τῇ αἰσίᾳ λύσει αὐτοῦ—καὶ ὀνομάζω αὐτὴν αἰσίαν ἐκ πεποιθήσεως—κραυγαὶ ἠγέρθησαν κατὰ τῶν διαχειριζομένων τότε τὴν Ἐξουσίαν ὡς καταπροδοσάντων τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Ἠδύναντο οἱ τὰς κραυγὰς ταύτας ἐγείραντες, ἠδύναντο νὰ φρονῶσι τοῦτο ἐν πεποιθήσει, ἠδύναντο νὰ ἐπιθυμῶσι πλειότερον, καὶ ἡ φιλοπατρία αὐτῶν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἤθελεν εἶναι ἀνεπίδεκτος συζητήσεως καὶ ἐπαινετή. Ἂν περιωρίζοντο μέχρι τούτου καὶ μόνου, οὐδεὶς ἐδικαιοῦτο νὰ κατακρίνῃ αὐτούς· δυστυχῶς ὅμως δὲν περιωρίσθησαν· καὶ ἐνῷ τὸ ζήτημα ἐν τῇ ἐφαρμογῇ αὐτοῦ ἦτο εἰσέτι ἐκκρεμὲς καὶ κίνδυνοι ἠπειλοῦντο κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν — διότι εἰς πάντας εἶναι γνωστὸν ὁπόσον μέγα συμφέρον εἶχε καὶ ὁποῖα μέσα ἡ Τουρκία, ὅπως ἢ ματαιώσῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀποφασισθέντων ἢ παρεμβάλῃ τοὐλάχιστον προσκόμματα πρὸς τοῦτο—ἐν τῷ μέσῳ, λέγω, τοιούτων κινδύνων ἐξηγέρθησαν ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, οὐχὶ περιοριζόμενοι ἐντὸς τοῦ κύκλου τῆς ἐσωτερικῆς πολιτικῆς, ἀλλ’ ἐκσφενδονίζοντες πέραν τῶν ὁρίων, τῶν τότε ὁρίων, προκλήσεις καὶ προτροπὰς, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ δώσωσιν εἰς συναλλαττόμενον, οἷος ἡ Τουρκία, εὐλόγους καταδολιεύσεως ἀφορμάς. Καὶ ἐνῷ ὁ στρατὸς ὁ Ἑλληνικὸς εἰσήρχετο εἰς τὰς νέας Ἐπαρχίας βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προσχεδιασθέντων, ἐνῷ ἔπρεπεν ὁ στρατὸς ἡμῶν νὰ εὑρίσκῃ τὸν μὲν τόπον ἤρεμον καὶ πεποιθότα, τὴν δὲ Τουρκικὴν ἐξουσίαν, ἡ ὁποία ἐπρόκειτο νὰ παραδώσῃ εἰς χεῖρας αὐτοῦ τὴν χώραν, μὴ ἔχουσαν εὐλόγους ἀφορμὰς ταραχῆς, καὶ τῆς ταραχῆς ταύτης τοὺς λόγους ἔδωκαν, καὶ τοῦ στρατοῦ τὴν πορείαν ἠδύναντο ἴσως νὰ παρεμποδίσωσιν. Ὅλα τὰ ἐκεῖ τελούμενα τὰ ἐθεώρησαν καὶ τὰ ἀνεκήρυξαν ἔκνομα καὶ ἀντισυνταγματικὰ, μὴ ἔχοντα οὐδεμίαν βάσιν, ἑπομένως ἀποῤῥιφθησόμενα ὑπὸ τοῦ ἔθνους. Καὶ προέβησαν καὶ μέχρι τῶν θεσμῶν, καὶ μέχρι τῶν ἐπὶ κεφαλῆς τῶν θεσμῶν, καὶ ἐδίδασκον ἐκεῖ τὴν ἀναρχίαν, διότι παρίστων ὅτι αἱ ἐκεῖ σταλεῖσαι Ἀρχαὶ δὲν ἦσαν Ἀρχαὶ νόμιμοι. Αὐτὴ ἦτον ἡ κατάστασις τῶν Ἐπαρχιῶν ἐκείνων καθ’ ὅλον τὸ διάστημα, καθ’ ὃ διήρκεσεν ἡ βαθμιαία κατάληψις αὐτῶν ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Ἡ τότε Κυβέρνησις, ἅμα τῆς καταλήψεως συμπληρωθείσης, διέταξε τὰς ἐκλογάς. Ὁ κύριος Τρικούπης ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶπε, καὶ τὸ εἶπεν εὐλόγως, ὅτι οὐδὲν ἐδικαιούμεθα ἡμεῖς οἱ ἐκ τῶν ἄλλων Ἐπαρχιῶν Ἀντιπρόσωποι νὰ ψηφίσωμεν ἄνευ τῆς συμπράξεως καὶ τῆς γνώμης τῶν ἐκ Θεσσαλίας καὶ Ἠπείρου συναδέλφων ἡμῶν. Τῳόντι ἀπὸ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἀνεγνωρίσθη τὸ δικαίωμα τῆς Ἑλλάδος τοῦ νὰ ἐπεκτείνῃ τὰ ὅρια αὐτῆς μέχρις Ἄρτης καὶ Ἐλασσῶνος, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης οἱ κάτοικοι τῶν χωρῶν ἐκείνων ἦσαν Ἕλληνες, ἔχοντες πάντα τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν καὶ ἡμεῖς. Πολὺ δὲ ὀλιγώτερον ἠδυνάμεθα νὰ ἀποφασίσωμεν μόνοι ἡμεῖς περὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀπέβλεπεν ἰδίως τὰς χώρας ἐκείνας. Ἐκ τοῦ πνεύματος τούτου ὁδηγουμένη ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἀνέμενε τὴν συντέλεσιν τῆς καταλήψεως, ἵνα διατάξῃ τὰς γενικὰς τοῦ Κράτους ἐκλογάς· τοῦτο δὲ καὶ ἔπραξε. Ἔπραξε δὲ τοῦτο ἐφαρμόσασα οὐχὶ ἴδιον καὶ αὐθαίρετον Νόμον, ἀλλὰ τοὺς Νόμους τοὺς λειτουργοῦντας ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι. Ἐτροποποίησε μόνον τὸν τύπον τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῶν κατὰ τοσοῦτον, καθ’ ὅσον τοῦτο ἀπῃτεῖτο ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τοῦ προσωπικοῦ, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐν τῇ παλαιᾷ Ἑλλάδι, καὶ τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑπ’ ὄψει ὁ ἐκλογικὸς Νόμος· Ἀλλὰ καὶ τὴν πανηγυρικὴν ἐκείνην συνέλευσιν τοῦ λαοῦ τῶν Ἐπαρχιῶν Ἠπείρου καὶ Θεσσαλίας, συνέλευσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν μετὰ προαιώνιον δουλείαν ἐκαλοῦντο οἱ ἀδελφοὶ ἡμῶν ἐκεῖνοι νὰ ἐκλέξωσιν Ἀντιπροσώπους διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον, καὶ τὴν χαρμόσυνον ἐκείνην πανήγυριν ἐδηλητηρίασαν, καὶ τοὺς Βουλευτὰς ἐκήρυξαν παρανόμους, ἑπομένως μὴ δυναμένους νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλήν! Τὴν γνώμην ταύτην διεκήρυττον, μέχρις οὗ συνεκλήθη ἡ Βουλή. Ἀλλ’ εἶχον τὴν γνώμην ταύτην καὶ πεποιθότως; Ὄχι! αὐτὸς οὗτος ὁ κύριος Τρικούπης ὡς ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, τότε πλειονοψηφούσης, ἐκήρυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ὅλα μὲν τὰ ἐκεῖ ἐνεργηθέντα ἦσαν παράνομα, ὅλοι οἱ εἰσαχθέντες καὶ ἐκτελεσθέντες Νόμοι ἦσαν ἀνύπαρκτοι, ἀλλ’ οἱ Βουλευταὶ οἱ ἐκεῖθεν ἐλθόντες, ἐκλεχθέντες δὲ δυνάμει τῶν Νόμων αὐτῶν, τῶν ἀκύρων καὶ ἀνυπάρκτων, εἶναι λαοπρόβλητοι, ὅτι ἐξέλεξεν ὁ λαὸς αὐτοὺς ἐν τῇ κυριαρχίᾳ αὐτοῦ! Ἂς κρίνῃ ἕκαστος ἂν εἶχον δίκαιον εἰπὼν ὅτι τὰ πάντα ἀμετακλήτως διέπει ἡ προσωπικὴ πολιτική. Ὑπῆρχεν ἀνάγκη τὸ πρῶτον νὰ ἐκφοβηθῶσιν, ὑπῆρχεν ἀνάγκη τὸ δεύτερον νὰ περισυναχθῶσιν οἱ ἐκ τῆς Θεσσαλίας καὶ Ἠπείρου Ἀντιπρόσωποι. Καὶ ἵνα ἐννοήσητε τοῦτο ἔτι πλειότερον, καὶ διὰ νὰ ἐκτιμήσητε τὸν χαρακτῆρα τῆς τοιαύτης ἐνεργείας, σᾶς ὑπενθυμίζω ὅτι ἐκ τῶν λαοπροβλήτων ἐκείνων Ἀντιπροσώπων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον ἀνάγκην νὰ ἐκλεχθῶσι διὰ Νόμου, ἀπεπέμφθησαν τινὲς, μὴ ἀρεστοὶ, διὰ παραβάσεις δῆθεν δευτερουσῶν διατάξεων αὐτῶν τούτων τῶν Νόμων, τοὺς ὁποίους ἐκήρυξαν ἀνυπάρκτους! Ἐνθυμεῖσθε τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Καλαμπάκας (θόρυβος). Ἐννοῶ τοὺς πειρασμοὺς, τοὺς ὁποίους εὐγενὴς φιλοδοξία δύναται νὰ προαγάγῃ, ἐννοῶ αὐτοὺς καὶ ὅταν ἀκόμη ἡ φιλοδοξία εἶναι ἀκάθεκτος· ἀλλὰ φρονῶ ὅτι, ἐκπληρωθέντος τοῦ πόθου τῆς καταλήψεως τῆς Ἐξουσίας, ἡ φιλοδοξία ὀφείλει νὰ ὑποχωρήσῃ εἰς τὴν συνείδησιν τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Ἀρχῆς, καὶ τῶν μετὰ τῆς Ἀρχῆς συνημμένων καθηκόντων. Καὶ ἐπεθύμουν τοῦτο νὰ ἔβλεπον, διότι, ὡς εἶπον, ἤδη δὲν φέρω τὸν λόγον ὑπὸ προσωπικὴν ἄποψιν, ἀλλ’ ὑπὸ ἔποψιν πραγματικήν, τὴν ὁποίαν θεωρῶ τόσῳ μᾶλλον ἀξίαν προσοχῆς, ὅσον ὑψηλότερον ἵστανται τὰ πρόσωπα, τὰ ἐπὶ ταύτης ἐπιδρῶντα. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἀφίνετο τότε ἡ προσωπικὴ πολιτικὴ καὶ νὰ εἰργάζετο ἡ μέχρι τῆς χθὲς πλειονοψηφοῦσα ἀντιπολίτευσις καὶ σήμερον Κυβέρνησις ὡς Κυβέρνησις. Δυστυχῶς ὅμως δὲν συνέβη οὕτως. Ἐθεωρήθη ἴσως, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ δικαιολογηθῶσι τινὰ ἐκ τῶν διατυμπανισθέντων τότε, ἔπρεπεν ἴσως νὰ ληφθῇ πλειοτέρα ἀσφάλεια τῆς κατοχῆς τῆς Ἐξουσίας, καὶ εἴδομεν ἐγερθέντα πόλεμον τῆς Κυβερνήσεως καθ’ ὁλοκλήρου Νομοθετικοῦ οἰκοδομήματος ἐπὶ ἑξάμηνον λειτουργήσαντος, καὶ μάλιστα ἐν ταῖς ὡραιοτέραις τῆς Ἑλλάδος στιγμαῖς. Ἐκηρύχθησαν ἄκυρα πάντα ἐκεῖνα τὰ νομοθετήματα, καὶ ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία, ἥτις εὑρεθεῖσα εἰς τὴν ἀνάγκην ἐξεπλήρωσεν ἱερὸν καθῆκον, κατεκρίθη ὡς ὑπερβᾶσα τὰ ὅρια τῆς ἁρμοδιότητος αὑτῆς, καὶ ἐδεσμεύθη ἐν τῷ μέλλοντι πᾶσα Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τοιούτων καθηκόντων, πρὸς βλάβην ἀνήκεστον μεγάλων συμφερόντων τοῦ Τόπου. Ἀλλὰ δὲν ἐπληρώθη διὰ τούτου ἡ ἀνάγκη, τὴν ὁποίαν ᾐσθάνοντο ἔπρεπε νὰ ἐπέλθῃ καὶ ἄλλο τι, τὸ ὁποῖον ἔκρινον ὅτι ἠδύνατο νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν προσωπικὴν πολιτικὴν, καὶ διὰ τοῦτο εἴδομεν ἐν τῇ Βουλῇ τὸ ἀνήκουστον τοῦτο, ὅτι τὴν μὲν μίαν ἡμέραν ἐψηφίζετο ὁμοθυμαδὸν ἡ Σύμβασις, δι’ ἧς προσηρτήθησαν τῇ Ἑλλάδι καὶ ἐγένοντο Ἑλληνικαὶ Ἐπαρχίαι ἡ Θεσσαλία καὶ ἡ Ἤπειρος, τὴν δὲ ἑτέραν ἐξηνέγκετο μομφὴ κατὰ τῆς πράξεως ταύτης, ἀπευθυνομένη ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐτέλεσεν αὐτήν! Ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τοιαῦτα πράγματα δὲν εἶναι σπουδαῖα ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν ἐσωτερικὴν, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν ἐξωτερικὴν δύνανται νὰ ὦσιν ὀλέθρια. Δὲν ἐσυλλογίσθησαν ὅμως τοῦτο, διότι ἠτένιζον μόνον εἰς ὅ,τι ἐσύμφερεν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν ἐσωτερικήν. Ὅταν Κυβέρνησις πλειοψηφοῦσα ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἀντιπροσωπεύουσα τὴν ἐθνικὴν κυριαρχίαν κηρύττῃ προδοτικὴν συνθήκην, τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος συνωμολόγησε μετ’ ἄλλου Κράτους, κηρύττει συγχρόνως κατὰ τοῦ Κράτους ἐκείνου πόλεμον. Διὰ τῆς πράξεως ταύτης ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ πλειοψηφία, ἡ ὁποία ἀκολουθεῖ αὑτὴν, δὲν ἐνόησαν ὅτι κατήρτιζον ἐν Ἑλλάδι ζήτημα ὅμοιον τοῦ Ἰταλικοῦ, Jtalia irredenta, ζήτημα ὅμως καθ’ οὗ διαμαρτύρεται ἡ συνετὴ καὶ ὄντως φιλόπατρις ἐκείνη Κυβέρνησις; Δὲν ἐνόησεν ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνικὴ, ὅτι καταρτίζει ζήτημα ἀλυτρώτου Ἑλλάδος, ἀσεβοῦσα οὕτω πρὸς τὸν Ἑλληνισμόν; διότι ἀλλοίμονον εἰς τὸν Ἑλληνισμόν, ἂν ἀλύτρωτος Ἑλλὰς ἦσαν μόνα τὰ ὑπόλοιπα μέρη μεταξὺ τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς τῆς σήμερον καὶ τῆς γραμμῆς τῆς Βερολινείου Συνδιασκέψεως! Ἄν ἀλύτρωτος Ἑλλὰς ἦτο αὕτη καὶ μόνη, ἐῤῥέτω τὸ Ἑλληνικὸν ζήτημα! Τὰς συνεπείας ταύτας ἔπρεπε νὰ ὑπολογίσῃ ἡ Κυβέρνησις, πρὶν ἢ προβῇ εἰς πρᾶξιν ἐκτιθεῖσαν τὴν πολιτικὴν αὑτῆς. Ἀλλὰ δὲν ἦτο αὕτη ἡ ἀληθὴς πολιτικὴ αὐτῆς· ἡ πολιτική της καὶ ἐδῶ ἦτο προσωπικὴ, καὶ ἔπρεπε χάριν αὐτῆς νὰ θυσιασθῇ καὶ τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ ἐξωτερικὸν γόητρον πάσης Κυβερνήσεως, τοῦ νὰ ᾖναι αἱ ἐσωτερικαὶ αὐτῆς πράξεις σύμφωνοι πρὸς τὰς γνώμας καὶ πράξεις αὑτῆς ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ζητημάτων. Λυποῦμαι εἰλικρινῶς, διότι ἠναγκάσθην νὰ ποιήσω λόγον περὶ τοῦ παρελθόντος· ἀλλὰ δὲν πταίομεν ἡμεῖς. Ἐξηλέγχθημεν ὅτι δὲν ἐλέγχομεν εὐθαρσῶς τὸ παρελθὸν, ὅτι δὲν ἐνασκοῦμεν ἔλεγχον ἐθνικὸν, ἠλέγχθημεν ἐπὶ δειλίᾳ καὶ ἐπὶ ἐλλείψει συναισθήσεως εὐθύνης. Ὠφείλαμεν ἄρα νὰ εἴπωμεν καθαρῶς τὴν γνώμην ἡμῶν καὶ νὰ διατυπώσωμεν διὰ τῶν λόγων τούτων, τῶν ἀφορώντων εἰς τὸ παρελθὸν καὶ εἰς τὸ παρὸν, τὴν ἔλλειψιν τῆς ἐμπιστοσύνης ἡμῶν πρὸς τὸ μέλλον ἐν χερσὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις αὕτη νὰ εἴπῃ ἐντεῦθεν εὐπαῤῥησιάστως, ὅτι ἀνύψωσε τὸν Ἑλληνισμόν. Ποῦ τὸν ἀνύψωσε; Τὸν ἀνύψωσεν ἆρά γε εἰς τὸ μεθοριακὸν ζήτημα, ἢ εἰς τὸ ζήτημα τὸ δῆθεν Αἰγυπτιακόν; διότι διὰ τὴν Ἑλλάδα ζήτημα Αἰγυπτιακὸν δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω. Εἶπε πρὸς ἡμᾶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διατί δὲν λέγετε τίποτε περὶ τοῦ Μεθοριακοῦ ζητήματος καὶ περὶ τοῦ Αἰγυπτιακοῦ; φοβεῖσθε νὰ ἀτενίσητε τὴν λάμψιν τῆς δόξης ἡμῶν! Δὲν ὡμιλήσαμεν καὶ δὲν ἠθέλομεν ὁμιλήσει, ἐὰν δὲν προεκαλούμεθα, περὶ τοῦ μεθοριακοῦ ζητήματος ἐξ εὐλαβείας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τῆς πατρίδος ἡμῶν. Ἀδιαφοροῦμεν διὰ τὰ πρόσωπα, ἀλλὰ τιμῶμεν τὴν Κυβέρνησιν τῆς Πατρίδος, καὶ προκειμένου μάλιστα περὶ ἐξωτερικῶν ζητημάτων, εἴμεθα ὀπαδοὶ τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ζήτημα, ὅπως ἐγεννήθη, δὲν ἐγεννήθη εὐπρεπῶς διὰ Κυβέρνησιν εὐνομουμένου Κράτους, ἀλλὰ διὰ λαθροχειρίας, τὴν ὁποίαν ἀνέγραψαν μάλιστα καὶ ὡς τολμηρὰν πρᾶξιν. Διὰ λαθροχειρίας δὲν ἐγείρεται τοιοῦτον ζήτημα μεταξὺ γειτόνων· καὶ ἀντὶ νὰ διακωδωνίζῃ ἐντεῦθεν σήμερον ὁ κύριος Τρικούπης μετὰ θάῤῥους, τὸ ὁποῖον μόνον ἴσως ἀπὸ τὰ Τουρκικὰ παράσημα ἠδύνατο νὰ ἐμπνευσθῇ, ὅτι εἶναι εἰρηνικὸς, ἔπρεπε νὰ μὴ πράξῃ τότε ὅ,τι ἐξέθετε τὴν πίστιν τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὸν γείτονα αὐτῆς. Διὰ τοῦτο δὲν ὡμιλήσαμεν περὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, διὰ νὰ μὴ εἴπωμεν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις προσηνέχθη ἀνοικείως. Ἀλλὰ δὲν ὡμιλήσαμεν καὶ διὰ λόγον ἐθνικῆς ὑπερηφανείας, καὶ ἐννοῶ τὴν ὑπερηφάνειαν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ συμμερισθῇ ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος, ὡς Κράτος, ὅταν τὸ Κράτος διὰ τῆς Κυβερνήσεως αὐτοῦ ἀποδεικνύῃ, ὅτι εἶναι ἕτοιμον εἰς πᾶσαν στιγμὴν νὰ διεκδικήσῃ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ τὴν ἐθνικὴν τιμήν. Θαυμάζω καὶ ἐγὼ καὶ γεραίρω τὸν ἡρωϊσμὸν τῶν ὀλίγων γενναίων ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι περιέσωσαν τῳόντι τὴν ἐθνικὴν τιμήν, ἀλλὰ τὴν σύμπτωσιν ταύτην δὲν δύναμαι νὰ ἀναγάγω εἰς τὴν ἐθνικὴν ὑπερηφάνειαν. Ἡ ἐθνικὴ ὑπερηφάνεια προσεβλήθη, ὅταν ἀπεδείχθη δυστυχῶς ὅτι, ἐνῷ οὕτως ἐπεσπεύσαμεν τὸ ζήτημα, εἴμεθα καὶ ἐντελῶς ἀνέτοιμοι. Σᾶς εἶπεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ἀπέστειλεν ἐκεῖ κατεσπευσμένως, ὅτε τὸ ζήτημα ἠγέρθη, πεζοὺς πυροβολητὰς, καὶ ὅταν ἐγὼ τῷ ἀπηύθυνα τὴν παρατήρησιν ὅτι τοῦτο δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ οὐχὶ στρατιωτικὸν μέτρον, ἀλλ’ οὔτε μέτρον τοῦ ἀτακτοτέρου τῶν πολέμων, ἠγέρθη θυμοειδὴς καὶ σᾶς εἶπε! προσεβλήθη λοιπὸν ἓν ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ, καὶ διὰ νὰ σώσωμεν αὐτὸ δὲν ἔπρεπε νὰ σπεύσωμεν πρὸς ὑποστήριξιν τῶν συνόρων ἡμῶν; Ἀλλὰ ταῦτα δὲν εἶναι σπουδαῖα. Ὑπάρχουσιν ἐνταῦθα συνάδελφοι στρατιωτικοὶ, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ εἴπωσι κάλλιον ἐμοῦ τί σημαίνει τὸ ἄρθρον τοῦτο τοῦ Κανονισμοῦ. Ὅταν τὰ Σώματα δὲν δύνανται νὰ ἐνεργήσωσιν ἐντὸς τῆς ἁρμοδιότητος αὐτῶν, ὅταν οἱ πυροβοληταὶ γίνωνται πεζοὶ καὶ οἱ πεζοὶ ἱππεῖς, δὲν προσβάλλεται, κύριε Πρωθυπουργὲ καὶ Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, ἓν ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ, ἀλλ’ ἀναιρεῖται τὸ Α καὶ τὸ Ω τῆς στρατιωτικῆς τακτικῆς, ἑπομένως ἡ πρωτίστη ἐγγύησις τῆς ἐπιτυχίας. Δὲν ὡμιλήσαμεν διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι πάντες ἐνθυμούμεθα ὁποίαν ἐντύπωσιν ἐπροξένησεν ἀνὰ πᾶσαν τὴν Εὐρώπην, καὶ δὲν ἠθέλομεν νὰ ἀναξέσωμεν ἄνευ σκοποῦ τοιαύτας πληγάς. Δὲν ὡμιλήσαμεν δὲ καὶ περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων, διότι προσεβλέψαμεν πρὸς αὐτὰ μετὰ φόβου, φόβου οἰκονομικοῦ. Γνωρίζομεν τί περιέχει ἡ Συνθήκη, ὁποῖα βάρη ἐπιβάλλει εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐπὶ τῇ πλήρει ἐκτελέσει αὐτῆς. Ἐπισπεύδοντες ἡμεῖς τὴν λύσιν τῶν μικρῶν ἐκείνων διαφορῶν, αἱ ὁποῖαι καὶ ὑπὸ ἐδαφικὴν ἔποψιν ἦσαν μηδαμιναὶ καὶ ὑπὸ στρατιωτικὴν ἀνάξιαι προσοχῆς, ἐπεσπεύδαμεν συγχρόνως τὴν λύσιν τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος. Ἐπρόκειτο ἆρά γε ἐν τῇ πολιτικῇ ταύτῃ τῆς σπουδῆς μελέτη καὶ προπαρασκευὴ δανείου τινὸς νέου; Ὡς πρὸς δὲ τὸ Αἰγυπτιακὸν ζήτημα τί νὰ εἴπω; ἡ Κυβέρνησις ἐξεπλήρωσεν ἓν τῶν στοιχειωδεστέρων καθηκόντων πάσης Κυβερνήσεως. Τὰ συμβαίνοντα τότε ἐν Αἰγύπτῳ παρεῖχον καὶ τὸ δικαίωμα, ἐπέβαλλον καὶ τὴν ὑποχρέωσιν εἰς πᾶν Κράτος, ἔχον ἐκεῖ πολίτας, νὰ σπεύσῃ πρὸς ὑποστήριξιν αὐτῶν. Τοῦτο ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις. Δὲν δύναται λοιπὸν νὰ σεμνύνηται ἐπ’ αὐτῷ. Τὸ δὲ μεπτὸν ἐν τῇ ἐνεργείᾳ ἐκείνῃ τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ὁ τρόπος ὁ ἐπιδεικτικὸς, ἢ μᾶλλον τὰ βήματα, τὰ ὁποῖα ἀτόπως ἐγένοντο καὶ τὰ ὁποῖα ἐξέθηκαν ἡμᾶς εἰς τὴν χλεύην τῶν δυναμένων νὰ χλευάζωσι τοὺς ἀσθενεῖς. Πρόκειται ἤδη, καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ μέλλον, περὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Εἶπεν ἡμῖν ὁ κύριος Τρικούπης, ὅτι ἀνύψωσε τὸν Ἑλληνισμὸν, ὅτι ἡ ἐργασία αὐτοῦ τείνει εἰς τὸ νὰ ἔχῃ ἑτοίμην τὴν Ἑλλάδα ἐν τῇ προσεχεῖ ἀνελίξει τῶν πραγμάτων τῆς Ἀνατολῆς, καὶ νὰ διεκδικήσῃ τὰ δικαιώματα αὐτῆς· εἶπεν ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι οἰκονομικὸν, ἀλλ’ ὅτι εἶναι ψυχολογικόν· εἶπεν, ὅτι πρόκειται νὰ ἀποδειχθῇ τὸ σθένος καὶ τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Δύναταί τις, κύριοι, νὰ ἐκφέρῃ εὐκόλως λόγους εὐήχους, ἀλλ’ ἐννοίας κενούς· δύναται νὰ πλάττῃ μύθους καὶ ὄνειρα, ἀλλὰ ἀπὸ τῶν ὀνείρων εἰς τὴν πραγματικότητα ἀπέραντος ἡ ἀπόστασις. Τὸ ζήτημα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς Ἑλλάδος εἶναι ζήτημα χρήματος καὶ Στρατοῦ. Καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ἀνυψώσασα τὸν Ἑλληνισμὸν, ἡ ἑτοίμη νὰ καθοδηγήσῃ τὴν Ἑλλάδα εἰς τὰ πέρατα αὐτοῦ, ἐπιβαρύνει τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους μὲ δαπάνας ἀγόνους καὶ περιττὰς πλέον τῶν 7,000,000, καὶ ἀποκρούει πᾶσαν οἰκονομίαν, καὶ διατηρεῖ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, διότι ἀδύνατον νὰ τὴν ἄρῃ διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἔθεσεν εἰς ἐνέργειαν, καὶ μένει προσκεκολλημένη εἰς τὴν μονοετῆ θητείαν!! Τὸ πρῶτον βῆμα σπουδαίας καὶ ὄντως ἐθνικῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς εἶναι ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἀντετάχθην ἐγὼ, καὶ εἶχον δίκαιον τότε, καὶ ἀντετάχθην μάλιστα κατὰ τῆς ἰδίας μου μερίδος, ὅτε κατὰ τὸ 1880 ἐψηφίσθη ἡ ἀνανεοῦσα τὸ προνόμιον τῆς Τραπέζης καὶ ἡ συνάψασα δάνειον, πολλαπλασίασαν τὰ κακὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας σύμβασις. Ἀλλὰ τότε προεβάλλετο τοὐλάχιστον ὡς λόγος ὅτι ὑπῆρχεν ἀνάγκη, ὅτι οἱ κίνδυνοι ἦσαν προσεχεῖς, ὅτι ἐκαλούμεθα ἴσως εἰς ἄμεσον ἐνέργειαν. Ἀλλὰ τὰ τοιαῦτα δάνεια εἶναι τὰ τελευταῖα ἐν ταῖς κρισίμοις στιγμαῖς, καὶ διὰ τοῦτο ἀντετάχθην. Ἐθεώρουν τὸ δάνειον ἐκεῖνο τὸ ἔσχατον καταφύγιον, εἰς τὸ ὁποῖον τὸ Κράτος ἠδύνατο νὰ προσφύγῃ ἐν περιπτώσει παρατάσεως τοῦ πολέμου. Καὶ ὅτι εἶχον δίκαιον νὰ ἀντιταχθῶ, τὸ ἀπέδειξεν ἡ ἀνάγκη τῆς συνομολογήσεως τοῦ δανείου τῶν 120,000,000. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐξετραγώδησεν ἐντεῦθεν μετὰ πόνου, καίτοι ὑπερβολικῶς, τὰ κακὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Εἶπε μάλιστα, ἂν ἐνθυμῶμαι καλῶς, ὅτι καὶ τὰ 70,000,000 τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους τὰ λαμβάνει ἐπὶ ζημίᾳ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Πλὴν τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ὑποχρεοῦται νὰ πέμπῃ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν διὰ τόκους καὶ χρεώλυτρα τῶν ἐξωτερικῶν δανείων, ἢ διὰ προμηθείας ὑλικοῦ ἢ νὰ πληρώνῃ ἐνταῦθα εἰς χρυσὸν, ἄλλην ἄμεσον ζημίαν ἐκ τῆς δοσοληψίας μεταξὺ φορολογουμένων, ὑπαλλήλων καὶ προμηθευτῶν δὲν ὑφίσταται τὸ Δημόσιον ἕνεκα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἀλλ’ ἡ ζημία, τὴν ὁποίαν ὑφίσταται πράγματι καὶ ἀμέσως, εἶναι ἆρά γε μικρά; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς εἶπε προχθὲς—πρὸ μικροῦ δὲ ἐψηφίσαμεν, καὶ τὸν ἐψηφίσαμεν καλῶς, Νόμον— μᾶς εἶπε πόσα ὀφείλει νὰ δαπανᾷ τὸ Δημόσιον, πόσα ζημιοῦται ἕνεκα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, πρὸς πληρωμὴν τῶν τόκων τῶν ἐξωτερικῶν δανείων. Νομίζω ὅτι τὸ ποσὸν ὅλον ἀνέρχεται εἰς 3,000,000.

§71ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἡ ζημία εἶναι ἄγνωστος· σήμερον εἶναι 15%.

§72ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τῆς σήμερον πρόκειται. Τὰ δὲ 15% ἐπὶ τῶν 20 ἑκατομμυρίων, ἅπερ ὀφείλομεν, ἀνάγουσι τὴν ζημίαν εἰς 3,000,000. Τί δὲ ἀπῃτεῖτο ὅπως ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν ἡ Κυβέρνησις, καὶ ὅπως ἀπαλλάξῃ τὸν λαὸν τοῦ Ἐφιάλτου αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος ἐλαττώνει κατὰ 15% τὴν περιουσίαν του; Πέντε μόνον ἑκατομμύρια, τὸ πολὺ ἕξ, διότι δὲν πρόκειται ἢ περὶ δανείου 75,000,000.

§73ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πραγματικοῦ;

§74ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ναὶ, πρὸς 7%.

§75ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Χρεώλυτρον;

§76ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἓν τὸ χρεώλυτρον 8, ἄρα 6 ἀκριβῶς ἑκατομμύρια, ὡς εἶπον. Ἀλλὰ αἴρουσα τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν ἡ Κυβέρνησις ἐκέρδιζεν ἀμέσως τὰ 3,000,000. Τί ἐπρόκειτο λοιπὸν νὰ θυσιάσῃ ἐκ τοῦ πολυτελοῦς ἐκείνου Προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον παρουσιάζει εἰς τὴν ἐπιψήφισιν ἡμῶν; τρία μόνον ἑκατομμύρια, ἐνῷ ἡμεῖς ἀπεδείξαμεν, ὅτι δύνανται νὰ γείνωσιν οἰκονομίαι περὶ τὰ 7 ἑκατομμύρια. Τριῶν μόνον ἑκατομμυρίων ἂν ἐδέχεσθε οἰκονομίαν, θὰ ἐφθάνετε εἰς τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τὴν ἄρσιν. Τὸ ἀκούετε, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν;

§77ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἄνευ ἰσοζυγίου.

§78ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὸ ἰσοζύγιον ἔχετε δὰ σεῖς, ἐν τῇ οἰκονομικῇ σας πολιτικῇ, τοὺς φόρους σας. Ἐπειδὴ δὲ, κύριε Καλλιγᾶ, μοὶ εἴπετε περὶ ἰσοζυγίου, ἐγὼ φρονῶ, ὅτι καὶ τὸ μέτρον τῆς ἀμέσου ἐπιτεύξεως αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἐλάβετε—ἀλλὰ τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἐπιτύχῃ, διότι τὰ μέσα, τὰ πρὸς τοῦτο προτεινόμενα, δὲν εἶναι τὰ κατάλληλα—ὄχι τὸ μέτρον τοῦτο δὲν εἶναι μέτρον συνετῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς. Ποτὲ δὲν ἐκβιάζονται ἀτιμωρητὶ τὰ οἰκονομικὰ πράγματα. Τὰ οἰκονομικὰ πράγματα πρέπει νὰ βαδίζωσι τὴν συνήθη καὶ κανονικὴν αὑτῶν ὁδόν· πᾶσα ἐκβίασις φέρει ταραχὴν, καὶ ἀντὶ ὠφελείας βλάβην. Οὐδὲν ἐκ τῶν Κρατῶν, τὰ ὁποῖα ὑπέκυψαν εἰς ἔλλειμμα, διενοήθη νὰ ἄρῃ αὐτὸ διὰ μιᾶς, νὰ φέρῃ διὰ μιᾶς τὸ ἰσοζύγιον, νὰ φέρῃ μάλιστα, ὅπως θέλετε σεῖς, καὶ περίσσευμα. Ἀλλὰ εἰ καὶ τὸ ἐπεχειρήσατε κατ’ ἐπίφασιν, ἐννοεῖτε καλῶς, ὅτι δὲν θὰ τὸ κατορθώσητε, διότι οἱ φόροι, τοὺς ὁποίους ἐξελέξατε, εἶναι φόροι ὅσον καταθλιπτικοὶ καὶ ἄδικοι καὶ ἀπεχθεῖς πρὸς τὸν λαὸν, τοσοῦτον καὶ ἄγονοι. Παίζομεν μὲ τὰς λέξεις ἐνταῦθα, παίζομεν μὲ τὰς λέξεις καὶ ἐν τῇ οἰκονομίᾳ, καὶ ἐν τῇ πολιτικῇ τῇ ἐσωτερικῇ, καὶ ἐν τῇ ἐξωτερικῇ. Μία ἐκ τῶν λέξεων τούτων εἶναι καὶ τὸ ἰσοζύγιον, ἄλλη εἶναι ἡ ἀνέλιξις τῶν πραγμάτων τῆς Ἀνατολῆς, καὶ ἄλλη ἡ ἄμυνα τοῦ Ἑλληνισμοῦ εἰς τὰ πέρατα τῶν ὁρίων αὐτοῦ! Ἐν τούτοις διεμαρτυρήθητε, ὅταν ἐνομίσατε, ὅτι σᾶς εἶπον, ὅτι ἔχετε ἐπιθετικὴν πολιτικήν. Οὐδεὶς ὅμως σᾶς εἶπε τοῦτο. Ἐνθυμοῦμαι μόνον, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου βουλευτὴς, ὁμιλῶν περὶ πολέμου ὑπὸ ἐθνικὴν καὶ οὐχὶ πολιτικὴν ἔποψιν, εἶπεν, ἂν ἡ μνήμη δὲν μὲ ἀπατᾷ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται νὰ παρασκευάζηται ἢ μόνον εἰς ἐπιθετικὸν πόλεμον, ἑπομένως πάντα τὰ στρατιωτικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὀφείλει νὰ λαμβάνῃ, πρέπει νὰ τείνωσιν εἰς τοῦτο, εἰς τὸ νὰ σχηματίσῃ στρατὸν ἱκανὸν διὰ πόλεμον ἐπιθετικόν. Κατὰ τὴν συνήθειάν του ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔδοσεν ἄλλην ἐξήγησιν εἰς τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Δεληγεώργη καὶ ἔσπευσε μάλιστα νὰ διαμαρτυρηθῇ ὑπὲρ τῶν εἰρηνικωτάτων αὑτοῦ φρονημάτων καὶ τοῦ πόθου αὑτοῦ, ὅπως τηρήσῃ φιλικωτάτας σχέσεις μετὰ τοῦ γείτονος Κράτους. Ἀλλὰ δὲν ἠδύνασθε καὶ νὰ ἀποφύγητε τὸ ζήτημα τοῦτο τῆς φύσεως τοῦ πολέμου διὰ τὴν Ἑλλάδα, διότι σᾶς ἐπεβάλλετο ἀφ’ ἑαυτοῦ. Ἐπροσπαθήσατε δὲ ἐν τοῖς λόγοις ὑμῶν νὰ ἐπισκοτίσητε αὐτό. Δὲν παρεδέχθητε, ὅτι ὁ πόλεμος διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἐὰν ὑπάρξῃ τοιοῦτος —δὲν πρόκειται περὶ τῆς φυσικῆς θέσεως τοῦ Ἔθνους— ὅτι ὁ πόλεμος οὗτος θὰ ἦναι ἐπιθετικός. Καὶ ἐνῷ ἀντετάχθητε κατὰ τούτου, καὶ ἀντιταχθέντες ἀπηλπίσατε καὶ ἡμᾶς, καὶ τὴν Ἑλλάδα, καὶ τὸν Ἑλληνισμὸν, μᾶς εἴπετε ὅτι ἀμυντικὸς θὰ ἦναι ὁ πόλεμος τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ὅτι ἡ ἄμυνα θὰ τελῆται ἐπὶ τοῦ Αἵμου, εἰς τὰ πέρατα τοῦ Ἑλληνισμοῦ! Τί εἶναι οὗτος ἢ πόλεμος ἐπιθετικός; Εἶναι δυνατὸν, κύριε Πρωθυπουργὲ, νὰ ἐκτεθῇ ἡ Ἑλλὰς εἰς πόλεμον ἀμυντικόν; Τίς δύναται νὰ προσβάλῃ τὴν τὴν Ἑλλάδα; Ἀλλὰ πρὸς τοιοῦτον πόλεμον καὶ πρὸς πάντα πόλεμον οἱονδήποτε, καὶ τὸν πόλεμον τὸν ὄπισθεν τῶν φρουρίων, τὸν ὄπισθεν τῶν ταμπουρίων καὶ τῶν τάφρων, καὶ πρὸς τοιοῦτον ἔτι πόλεμον ὁ στρατὸς ἡμῶν τῆς μονοετοῦς θητείας εἶναι ἆρά γε ἱκανός; Ἐρωτήσατε, κύριε Ὑπουργὲ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, πάντας τοὺς διοικοῦντας τὰ διάφορα Σώματα τοῦ στρατοῦ, προκαλῶ δὲ πάντας τοὺς ἐντίμους συναδέλφους ἀξιωματικοὺς νὰ εἴπωσιν, ἐὰν ἑνὸς ἔτους στρατιῶται—καὶ δὲν δύναταί ποτε νὰ ἦναι ἑνὸς ἔτους οἱ στρατιῶται τῆς ἐνεργοῦ θητείας, θὰ ἦναι ἴσως 3 μηνῶν, 6 μηνῶν—ὅταν ἡ ἀνάγκη ἐπέλθῃ, ἐρωτῶ, ἐὰν στρατὸς τοιοῦτος δύναται νὰ ἐπιχειρήσῃ πόλεμον οἱονδήποτε, ἐὰν δύναται νὰ μεταχειρισθῇ κἂν τὸ ὅπλον. Ἰδοὺ διατί φρονοῦμεν καὶ περὶ τοῦ μέλλοντος, ὅτι δὲν ἔχετε οὐδεμίαν πολιτικήν. Καὶ ἐπὶ τοῦ μέλλοντος σκέπτεσθε ὑπὸ τὸ πρίσμα πάντοτε τῆς προσωπικῆς πολιτικῆς. Συμφέρει ἡ μονοετὴς θητεία εἰς τὴν προσωπικήν σας πολιτικήν, πρέπει αὕτη νὰ διατηρηθῇ. Καὶ ἂν ἡ Ἑλλὰς μένῃ ἀνίκανος νὰ πράξῃ τι, καὶ μένει ἐντελῶς ἀνίκανος, ἀδιαφορεῖτε! Μᾶς ὡμίλησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ περὶ τῆς εὐθύνης, ἣν ἔχομεν. Ὁμολογῶ, ὅτι φέρομεν βαρεῖαν εὐθύνην ἡμεῖς οἱ τῆς ἀντιπολιτεύσεως· ὁμολογῶ, ὅτι προσβλέπω πρὸς αὐτὴν μετὰ δέους· ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ καθιερώσωμεν, εἶναι πολιτικὴ οἰκονομικοῦ ναυαγίου, καταστροφῆς τῶν φορολογουμένων, καὶ ἐπὶ τούτοις ἐκμηδενίσεως τῆς Ἑλλάδος ὡς παράγοντος ἐν τῷ Ἀνατολικῷ ζητήματι. Προσβλέπω ἄρα μετὰ δέους πρὸς τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν θὰ φέρῃ ἡ ἀντιπολίτευσις, συντελοῦσα εἰς τὸ νὰ ἐπικρατήσῃ καὶ νομιμοποιηθῇ τοιαύτη πολιτική. Ἔῤῥιψεν ἡμῖν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ τὴν αἰτίασιν, ὅτι δὲν προσερχόμεθα πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος, ἀποδοὺς ἡμῖν προθέσεις, τὰς ὁποίας δὲν εἶχε δίκαιον νὰ μᾶς ἀποδώσῃ, διότι τοιαύτας προθέσεις οὐδέποτε ἐξεδηλώσαμεν. Ἀπέδωσεν ὑμῖν καὶ μελετωμένην, κατ’ αὐτόν, ἀποχώρησιν. Τοιαύτην τινὰ λέξιν δὲν ἔπρεπε, νομίζω, νὰ ἐκστομίσῃ, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὴν ἐξεστόμισε λέγω πρὸς αὐτόν, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις ἐμμένει μὲν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος αὑτῆς, ὅτι παρακολουθεῖ βῆμα πρὸς βῆμα τὴν πορείαν ὑμῶν, τὰ Νομοσχέδια ὑμῶν, τὰς προτάσεις ὑμῶν, ὅτι ἀντιτάσσεται κατὰ παντὸς ὅ,τι θεωρεῖ ἐθνοβλαβὲς καὶ ἐπιζήμιον εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα, εἰς τὴν Διοίκησιν τῆς χώρας, εἰς τὸ μέλλον αὐτῆς, ἀλλὰ δὲν εἶναι διὰ τοῦτο καὶ ἐντελῶς ἥσυχος. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ μάλιστα φρονῶ, ὅτι ἂν ἕνεκα τῆς θλιβερᾶς περιστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ ἀντιπολίτευσις εὑρίσκεται, τὰ ζητήματα ταῦτα λυθῶσιν ἅπαντα κατὰ τὰς ἰδέας τῆς Κυβερνήσεως, καὶ εἶναι κίνδυνος οὕτω νὰ λυθῶσι, καίπερ ἀντιτασσομένων ἡμῶν, φρονῶ, λέγω, ὅτι ὁ λαὸς αὔριον καὶ πρὸς ἡμᾶς ἔτι θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ν’ ἀπευθύνῃ τὸ παράπονον, ὅτι δὲν ὑπερησπίσθημεν ὅσον ἔδει ἐῤῥωμένως τὰ συμφέροντα καὶ τὰ δικαιώματα αὐτοῦ (εὖγε, εὖγε ἐξ ἀριστερῶν).

§79Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐζήτησα, κύριοι, τὸν λόγον οὐχὶ ἵνα ἀναμιχθῶ εἰς τὴν διεξαγομένην γενικὴν περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ συζήτησιν, ἀλλὰ διότι ἐνόμισα, ὅτι ὤφειλον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν διασαφήσεις τινὰς περὶ τῆς πολιτικῆς μου πορείας μετὰ τὴν μομφήν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς ἐξήνεγκεν, ὡς μὴ ὤφειλε, κατὰ τῶν ἀποχωρησάντων ἐκ τῆς συμπολιτεύσεως μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου, ἀποδοὺς τὸ διάβημα τοῦτο εἰς ἀποτυχίαν τῶν περὶ συναλλαγῆς προτάσεων. Ἐλυπήθην, κύριοι, διὰ τὴν ἀσύγγνωστον κατ’ ἐμὲ ταύτην παρεκτροπὴν τοῦ κύριος Πρωθυπουργοῦ, ἡ ὁποία μετέτρεψεν εἰς προσωπικὰς ἀντεγκλήσεις, τὰς σοβαρὰς τοῦ Κοινοβουλίου συζητήσεις. Ἠπόρησα δὲ συγχρόνως διὰ τὴν παρεκτροπὴν ταύτην, διότι πρὶν ἢ προβῇ εἰς ταύτην ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὤφειλε νὰ σκεφθῇ, ὅτι ὁ ἀποδίδων εἰς εὐτελῆ ἐλατήρια τὴν διαγωγὴν τῶν ἄλλων, εὐλόγους παρέχει ἀφορμὰς ἀναλόγου ἐκτιμήσεως τῆς ἰδίας ἑαυτοῦ πολιτικῆς πορείας, καὶ ὑποθέτω, ὅτι μετὰ δυσκολίας θὰ δυνηθῇ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς νὰ δικαιολογήσῃ τὰς πολιτικὰς λοξοδρομίας, ἐφ’ αἷς ἤλεγξαν αὐτὸν οἱ ἀγορεύσαντες χθὲς καὶ σήμερον, καὶ ἰδίως τὴν ἀποχώρησίν του ἀπὸ τοῦ ἀνδρὸς ἐκείνου, εἰς τοὺς κόλπους τοῦ ὁποίου, ὡς λίαν ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ προαγορεύσας, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἐθερμάνθη καὶ ἠνδρώθη. Ὤφειλε προσέτι νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργός, ὅτι ἡ κατὰ τῶν ἀποχωρησάντων ἀπευθυνομένη μομφὴ ἀντιστρέφεται ὡς βαρεῖα κατηγορία κατὰ τῶν ἐμμενόντων εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς Κυβερνήσεώς του φίλων· διότι, ἐὰν λόγος τῆς ἀποχωρήσεως τῶν μὲν ἦτο ἡ ἀποτυχοῦσα συναλλαγή, προφανής, νομίζω, ἐξάγεται ἐντεῦθεν ἀπόδειξις, ὅτι ἡ πλήρης τῶν συναλλαγῶν ἐπιτυχία εἶναι ὁ λόγος τῆς ἐμμονῆς τῶν ἄλλων (εὖγε ἐξ ἀριστερῶν, θόρυβος ἐκ δεξιῶν). Δὲν εἶναι, κύριοι, νομίζω, δυνατὸν νὰ πείσῃ τινὰ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργός, ὅτι ὁ πατριωτισμὸς καὶ ἡ ἀξία τῶν φίλων του εἶναι ἀνώτερα τοῦ πατριωτισμοῦ καὶ τῆς ἀξίας τῶν ἀποχωρησάντων. Δὲν ἀνήκει εἰς ἐμὲ ν’ ἀμφισβητήσω τὸ βάσιμον τῆς ὑπὸ τοῦ ἰδίου κ. Πρωθυπουργοῦ κατὰ τῶν φίλων του ἐκτοξευομένης κατηγορίας, οὔτε νὰ ἑρμηνεύσω αὐτὴν ὡς προληπτικὸν μέσον ἐναντίον νεωτέρων ἀποχωρήσεων. Ἐγὼ, κύριοι, ὀφείλω μόνον ν’ ἀποδείξω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι, ἄν τις διενοήθη ν’ ἀποδώσῃ εἰς ἀποτυχίαν συναλλαγῆς τὴν πολιτικήν μου πορείαν, ὁ τοιοῦτος ἠδίκησε καὶ τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν δικαιοσύνην. Ἀποφασίσας μετὰ πολλοὺς δισταγμοὺς ν’ ἀναμιχθῶ εἰς τὴν πολιτικὴν, ἔπραξα τοῦτο οὐχὶ βεβαίως, ἵνα ὑπηρετήσω πρόσωπα, ἀλλ’ ἐκ μόνου τοῦ πόθου νὰ συντελέσω τὸ κατὰ δύναμιν εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν οὐχὶ καλῶς, κατ’ ἐμὲ, ἐχόντων πραγμάτων τῆς ἡμετέρας Πολιτείας. Ἐλθὼν εἰς τὴν Βουλὴν, διετήρησα ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς πλήρη τῆς ἐνεργείας μου ἐλευθερίαν. Κατὰ τὴν πρώτην σενεδρίασιν ἐγὼ μετὰ τοῦ κ. Φιλαρέτου προσεβάλομεν τὸ κῦρος τῶν ἐκλογῶν τῶν νέων Ἐπαρχιῶν ἐναντίον τῆς γνώμης τῆς τε συμπολιτεύσεως καὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως.

§80ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κακῶς ἐπράξατε.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠξεύρετε, κύριε, τί λέγει ὁ Κανονισμός; οἱ ταράττοντες τὴν ἡσυχίαν τῆς Βουλῆς ἀνακαλοῦνται εἰς τὴν τάξιν.

§82ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Συνέπραξα εἰς τὴν πτῶσιν τῆς πρώην Κυβερνήσεως ἐξ ἁγνῆς πεποιθήσεως, ὅτι ἡ παρ’ αὐτῆς διεξαγομένη διαχείρισις τῆς Ἐξουσίας δὲν ἦτο ἡ μᾶλλον συμφέρουσα εἰς τὸ Ἔθνος, ἐνόμισα δὲ τότε, ὅτι ὤφειλον νὰ ὑποστηρίξω τὴν παροῦσαν, ὡς παρέχουσάν μοι μείζονα ἐμπιστοσύνην, διετήρησα ὅμως πάντοτε πλήρη τῆς ἐνεργείας μου ἐλευθερίαν, καὶ διὰ τοῦτο κατεψήφισα ὅλα τὰ Νομοσχέδια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐθεώρουν μὴ ὀρθὰ ἢ ἐπιβλαβῆ. Ἐν παραδείγματι ἀναφέρω καὶ τὸ Νομοσχέδιον περὶ ναυτικῶν παρασκευῶν, καὶ τὸ Νομοσχέδιον περὶ Νομικῶν Συμβούλων, καὶ τὴν πρότασιν περὶ ἀποδοκιμασίας τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος βουλευτοῦ, καὶ ἄλλα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐνθυμοῦμαι. Ἅμα τῆς Κυβερνήσεως σχηματισθείσης, ὁμολογῶ, ὅτι συνεπαρχιῶταί μου ἀπηυθύνθησαν πρός με, ἐπικαλούμενοι τὴν μεσολάβησίν μου πρὸς ἱκανοποίησιν ἀξιώσεων, τὰς ὁποίας ὑπέβαλον εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐδίστασα, κύριοι, περὶ τοῦ πρακτέου, διότι εἶμαι ἐκ τῶν βουλευτῶν, τῶν φρονούντων, ὅτι τὸ συμφέρον τῆς Πολιτείας ἀπαιτεῖ νὰ παύσῃ πᾶσα ἀνάμιξις τῶν βουλευτῶν εἰς τὰ τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, καὶ θέλω μετ’ ὀλίγον ὑποβάλει ὑμῖν τὰς περὶ τούτου ἰδέας μου. Ἀλλ’ ἔβλεπον ἅπαντας τοὺς βουλευτὰς τῆς συμπολιτεύσεως, ὡς καὶ τοὺς κυρίους Ὑπουργούς, δραστηριώτατα ἐργαζομένους πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν ἐπαρχικῶν των φίλων. Ἀλλ’ ἐμάνθανον, ὅτι ὁ πληθυσμὸς τοῦ Μεσολογγίου οὐσιωδῶς ἠλαττώθη ὡς ἐκ τοῦ πλήθους τῶν ἐκεῖθεν λαμβανομένων ὑπαλλήλων. Ἤκουον, ὅτι ἐκ τῶν πρώτων μεριμνῶν τῶν Ὑπουργῶν ἦτο ἡ ἱκανοποίησις τῶν ἀδελφῶν των, τῶν συγγενῶν των καὶ ὅλων τῶν σχετικῶν καὶ οἰκείων δὲν ἠξεύρω μέχρι τίνος βαθμοῦ....

§83ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Δὲν εἶναι Ἕλληνες οἱ Μεσολογγῖται;

§84ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕλληνες ὅμως ἦσαν καὶ οἱ ἐμοὶ συνεπαρχιῶται· εἶχον καὶ αὐτοὶ τὰ δικαιώματά των εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ πολλαὶ τῶν ἀξιώσεών των ἦσαν νομιμώταται καὶ συμφωνόταται πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας. Εἶχον καταδιωχθῆ καὶ αὐτοὶ ὑπὸ τῆς πρώην Κυβερνήσεως, καὶ ἠγωνίσθησαν μεθ’ ἡμῶν ὑπὸ τὴν σημαίαν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὑπὸ τὴν ὁποίαν διεξηγάγομεν τὰς τελευταίας ἐκλογάς. Ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι μετὰ ὥριμον σκέψιν ἔφθασα εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι μέχρι τῆς λήψεως γενικοῦ τινος μέτρου, ἡ ἄρνησις τῆς συνδρομῆς μου ἠδύνατο δικαίως νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἀξιοκατάκριτος ἐγωϊσμὸς, καὶ νὰ παρεξηγηθῇ ὡς ἀχαριστία καὶ ἀδιαφορία. Ἀλλ’ ἡ συνδρομή μου οὐδόλως ὠφέλησε δυστυχῶς τοὺς ἐμοὺς συνεπαρχιώτας, διότι ἅπασαι αἱ συστάσεις μου ἀπεῤῥίφθησαν ὑπὸ τῶν κυρίων Ὑπουργῶν, οὐχὶ διότι ἐθεωρήθησαν ὡς ἀντικείμεναι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ διότι ἕτερος συνάδελφός μου, ὅστις μάλιστα εἶχεν ἀγωνισθῆ ὑπὸ τὴν σκιὰν τῆς ὑπουργικῆς σημαίας κατὰ τὰς ἐκλογὰς, εὐτυχέστερος ἢ ἐπιτηδειότερος ἐμοῦ, κατώρθωσεν, ἀγνοῶ διὰ τίνων μέσων, νὰ θίξῃ εὐαισθήτους χορδὰς τῶν κυρίων Ὑπουργῶν, καὶ νὰ κατακτήσῃ τὰς καρδίας των καθ’ ὁλοκληρίαν (ἱλαρότης), καὶ ἕνεκα τούτου ὡς κανὼν πάσης Κυβερνητικῆς ἐνεργείας ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ μου ἐθεωρήθη ἡ θέλησις τοῦ εὐτυχοῦς ἐκείνου συναδέλφου. Καὶ οὐ μόνον αἱ προσωπικαὶ παροχαὶ ἅπασαι ὑπὲρ αὐτοῦ διετέθησαν, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ λειτουργία τῆς τακτικῆς ὑπηρεσίας ὑπεβλήθη εἰς τὰς ἰδιοτροπίας αὐτοῦ. Δῆμοι τῆς Ἐπαρχίας μου μέχρις ἐσχάτων ἔμενον ἄνευ Ἀστυνόμων, ἐναντίον τῶν προτάσεων τῶν Δημάρχων, ἐναντίον τῶν γνωμοδοτήσεων τῆς Νομαρχίας, ἐναντίον τῶν ἐμῶν ἰδιαιτέρων παραστάσεων καὶ τῶν ἐν τῇ Βουλῇ ἐπερωτήσεών μου, ἐναντίον τῶν προφορικῶν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον παραστάσεων ἑνὸς τῶν Δημάρχων περὶ τοῦ ἐπισφαλοῦς τῆς ἐν τῷ Δήμῳ του ἀσφαλείας. Καὶ οἱ Ἀστυνόμοι δὲν διωρίζοντο, διότι τοῦτο ἀντέβαινεν εἰς τὰς ἐπιθυμίας ἢ τὰ συμφέροντα τοῦ συναδέλφου, περὶ οὗ πρόκειται. Καὶ ὅμως ἅπασα ἡ τοιαύτη πρός με συμπεριφορὰ τῆς Κυβερνήσεως οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην ἐπήνεγκε μεταβολὴν εἰς τὴν πολιτικήν μου πορείαν. Διατηρῶν πάντοτε τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐνεργείας μου, ἐξηκολούθησα ὑποστηρίζων ἐπὶ μῆνας ἤδη διαρκῶς τὴν Κυβέρνησιν, διότι προσεδόκων ἐκ τῆς ἐν γένει τοὐλάχιστον πορείας αὐτῆς βελτίωσίν τινα τῶν κακῶς παρ’ ἡμῖν ἐχόντων. Καὶ μὴ ὑπολάβῃ τις, ὅτι ὡς βελτίωσιν προσεδόκων τὴν πραγματοποίησιν δὲν γνωρίζω τίνων πρώην ἢ νῦν προγραμμάτων, ἐξ ἐκείνων, μὲ τὰ ὁποῖα ἐκ περιτροπῆς αἱ Κυβερνήσεις διαβουκολοῦσι τὸν Ἑλληνικὸν λαόν· προγραμμάτων περὶ ὑπερασπίσεως τῶν ἐθνικῶν ἐλευθεριῶν, τὰς ὁποίας οὐδεὶς διενοήθη νὰ προσβάλῃ· προγραμμάτων περὶ πραγματοποιήσεως τῶν πόθων τοῦ Ἑλληνισμοῦ, τοὺς ὁποίους εἴδετε πόσον οἰκτρῶς ἐσφαγίασαν κατὰ τὸ 1877, ἐξ ὅσων ὁ προαγορεύσας εἶπεν. Εὐτυχῶς ὅλος ὁ κόσμος κατενόησε πλέον τὴν σημασίαν τῶν προγραμμάτων τούτων, καὶ γνωρίζει τί δι’ αὐτῶν ἐπιδιώκεται. Οὐδέποτε, κύριοι, τοιούτων ἐπαγγελιῶν καὶ ὑποσχέσεων, ἐν τοῖς προγράμμασι περιεχομένων, περιέμενον ἐγὼ τὴν πραγματοποίησιν, μολονότι ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι δὲν περιέμενον ἀφ’ ἑτέρου καὶ τοιαύτην μεταβολὴν ἀρχῶν, γνωμῶν καὶ ἰδεῶν, ὁποία ἀπεδείχθη κατὰ τὰς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς γενομένας συζητήσεις· διότι μετ’ ἐκπλήξεως μυριάκις ἤκουσα τοὺς ἀγορεύσαντας κατὰ τῶν σχεδίων τῆς Κυβερνήσεως, ἐπικαλουμένους πρὸς ὑποστήριξιν τῆς γνώμης των τὰ ἐπιχειρήματα, τὰς φράσεις, τὰς λέξεις ἀκόμη, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς εἶχεν ἄλλοτε κατὰ τῶν σχεδίων τούτων ἀντιτάξει. Αἱ ἐλπίδες μου, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἀνήρχοντο εἰς τοιοῦτον ὕψος, οὔτε εἶχον τοιαύτην ἔκτασιν. Ἐγὼ ἠξίουν καὶ προσεδόκων παρὰ τῆς Κυβερνήσεως Διοίκησιν ἀγαθήν, πατρικήν, πεφωτισμένην, ἀμερόληπτον, ἀποδίδουσαν ἑκάστῳ τὸ ἴδιον, ἄνευ διακρίσεως πολιτικῶν ἀποχρώσεων, προστατεύουσαν ἐπαρκῶς τὰ συμφέροντα καὶ τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν. Ἀλλά, κύριοι, ἐὰν λάβω ὑπ’ ὄψιν τὰ ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ μου Ἐπαρχίᾳ συμβαίνοντα, καὶ δὲν ἔχω λόγους νὰ ὑποθέσω, ὅτι βελτίων εἶναι ἡ κατάστασις τῶν ἄλλων Ἐπαρχιῶν, πρέπει νὰ παραδεχθῶ, ὅτι καὶ αἱ ἐλπίδες μου αὗται διεψεύσθησαν. Διὰ τῆς μεταθέσεως Νομάρχου ὁμολογουμένως χρηστοῦ καὶ ἐναρέτου, τοῦ κ. Πλαστήρα, διὰ τῆς μεταθέσεως Εἰσαγγελέως ἀνεγνωρισμένης τιμιότητος καὶ ἀνεξαρτησίας, τοῦ κ. Σπανίδου...

§85ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ ἴδιος παρεκάλεσε νὰ μετατεθῇ.

§86ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι ἐπεθύμει νὰ ὑπηρετήσῃ ἐν Τριπόλει.—Διὰ τοῦ διορισμοῦ ἢ τῆς διατηρήσεως εἰς ὅλας τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας ὀργάνων οὐχὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ μιᾶς φατρίας, ἀντὶ τῆς πατρικῆς ἐκείνης διοικήσεως, εἰσήχθη βαθμηδὸν ἐν τῇ πατρίδι μου διοίκησις φατριαστική, φανατισμὸς ἄγριος, ἀπροκαλύπτως ἐξασκούμενος πρὸς ὑποστήριξιν κομμάτων καὶ καταδρομὴν τῶν ἀντιθέτων. Καὶ πάλιν προσεπάθησα νὰ ἐπιφέρω θεραπείαν καὶ δι’ ἐπερωτήσεων καὶ δι’ ἰδιαιτέρων παραστάσεων· συνώψισα πᾶσαν ἀπαίτησίν μου εἰς μόνην, τὴν ἀνάθεσιν τῆς ἀνωτάτης διοικήσεως εἰς ἄλλας χεῖρας, ἀλλ’ ἀπέτυχον, καὶ αἱ προσπάθειαί μου ἐματαιώθησαν. Τότε, κύριοι, ἀλλὰ τότε μόνον ἐνόμισα, ὅτι ἤθελον ἀδικήσει τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα, ὅτι ἤθελον δείξει ἀσύγγνωστον ἀδιαφορίαν πρὸς τοὺς πιεζομένους φίλους μου, ἐξακολουθῶν νὰ ὑποστηρίζω τοιαύτην Κυβέρνησιν, καὶ ἀπεχώρησα συμφώνως πρὸς τὴν ρητὴν καὶ ἐγγράφως διαβιβασθεῖσάν μοι ἀπαίτησιν τῶν καλλιτέρων ἐν τῇ πατρίδι μου φίλων. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων, δύναμαι νὰ εἴπω, κύριοι, ὅτι καὶ ἀνώτεραι σκέψεις ἐπηρέασαν τὴν ἀπόφασίν μου. Ἔχω πολλὴν ὑπόληψιν εἰς τὰ προσόντα καὶ εἰς τὰς ἰδιότητας τῶν κυρίων Ὑπουργῶν, καὶ ἰδίως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τοῦ ὁποίου καὶ ἡ φιλοπονία καὶ αἱ γνώσεις καὶ ἡ δύναμις τοῦ λόγου προεκάλεσαν πολλάκις τὸν εἰλικρινῆ θαυμασμόν μου, ἀλλὰ δὲν φρονῶ, ὅτι ὁ καταρτισμὸς τῆς Κυβερνήσεως περιῆλθεν εἰς τὸν τύπον τῆς ἐντελείας, καὶ ὑποθέτω τοὐναντίον, ὅτι εἶναι δεκτικὸς βελτιώσεως. Ὡμίλησαν ἐπανειλημμένως περὶ τοῦ μέλλοντος, περὶ τῶν Προϋπολογισμῶν τοῦ μέλλοντος, περὶ τῆς πολιτικῆς τοῦ μέλλοντος. Φρονῶ, ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ μεριμνήσωμεν καὶ περὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ μέλλοντος. Ἔπαυσα νὰ ὑποστηρίζω τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἔπραξα τοῦτο, οὐχὶ ἵνα προσέλθω εἰς τὴν πρώην Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἵνα μετὰ τῶν λοιπῶν συναδέλφων ἐργασθῶμεν καὶ μεριμνήσωμεν περὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ μέλλοντος, ἤγουν Κυβερνήσεως ἐπιτηδείας νὰ ἐξαγάγῃ τέλος πάντων τὸν Τόπον ἐκ τῆς σκολιᾶς ὁδοῦ, ἐν ᾗ πρὸ τόσων χρόνων κατατρίβεται καὶ κατατρύχεται. Τοιαῦταί εἰσιν αἱ διασαφήσεις, ἃς ἐπεθύμουν νὰ ὑποβάλω. Λαβὼν δὲ τὸν λόγον, θέλω προσθέσει ὀλίγας λέξεις καὶ ἐπὶ τοῦ κυρίου ἀντικειμένου τῆς συζητήσεως. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι ἡ γενικὴ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ συζήτησις δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐξαντληθεῖσα. Ὅλα τὰ ἐν αὐτῷ περιεχόμενα ζητήματα νομίζω, ὅτι ἀνεπτύχθησαν καὶ διελευκάνθησαν, καὶ αἱ βάσεις, ἐφ’ ὧν κατηρτίσθη ὁ Προϋπολογισμὸς, καὶ αἱ οἰκονομίαι, τὰς ὁποίας ἐπρότεινεν ἡ ἀντιπολίσευσις, καὶ ἡ ἐσωτερικὴ καὶ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Περὶ τῶν λεπτομερειῶν τῶν οἰκονομιῶν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν εἰς τὰ καθέκαστα· ἐπίσης καὶ τὰ φορολογικὰ Νομοσχέδια θὰ ὑποβληθῶσιν εἰς ἰδιαιτέραν συζήτησιν. Ἕν μόνον, κύριοι, ἀντικείμενον νομίζω, ὅτι εἶναι ἀκόμη δεκτικὸν περαιτέρω συζητήσεως· περὶ ἑνὸς μόνον ἀντικειμένου νομίζω, ὅτι πᾶσα συζήτησις δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀπώλεια χρόνου, καὶ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο εἶναι ἡ ἐν γένει παρ’ ἡμῖν λειτουργία τοῦ Συνταγματικοῦ Πολιτεύματος. Πολιτευόμεθα, κύριοι, συνταγματικῶς πρὸ 40 χρόνων, καὶ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο πολλοὺς διεξηγάγομεν ἀγῶνας ἐθνικοὺς καὶ ἰδιωτικοὺς πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν ἐκ τοῦ Συντάγματος ἀποῤῥεόντων ἐθνικῶν δικαιωμάτων καὶ ἐλευθεριῶν, καὶ πρὸς ἄδολον καὶ κανονικὴν τοῦ Πολιτεύματος λειτουργίαν. Φρονῶ δὲ, ὅτι οἱ ἀγῶνες ἐκεῖνοι ἔληξαν εἰς αἴσιον πέρας, διότι ἕκαστος καλῆς πίστεως, καὶ μὴ ἐμφορούμενος ἢ τυφλώττων ἐξ ἐμπαθείας καὶ φατριασμοῦ παρατηρητὴς θέλει ὁμολογήσει, ὅτι τὸ Κοινοβουλευτικὸν Πολίτευμα λειτουργεῖ παρ’ ἡμῖν κανονικῶς καὶ ἄνευ οὐδενὸς κωλύματος, ἔξωθεν παρεμβαλλομένου. Τὸ Ἔθνος ἐκλέγει ἐλευθέρως τοὺς Ἀντιπροσώπους αὑτοῦ, οἱ δὲ Ἀντιπρόσωποι αὐτοῦ ὑποδεικνύουσι πάντοτε ἀποτελεσματικῶς τὰ διαχειριζόμενα τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν ὑπεύθυνα πρόσωπα. Ἀλλ’ ὡς ἄριστα εἶπεν ὁ διαπρεπὴς ἐκ Γόρτυνος πολιτευτὴς, τὰ Πολιτεύματα καὶ ἡ εὔρυθμος αὐτῶν λειτουργία δὲν εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς συστάσεως τῆς Πολιτείας. Τελικὸς σκοπὸς τῆς Πολιτείας εἶναι ἡ πραγμάτωσις τοῦ δικαίου, ἡ προστασία τῶν δικαιωμάτων τῶν πολιτῶν, ἡ πρόοδος καὶ ἡ εὐημερία τῶν ἀτόμων καὶ τῆς ὅλης κοινωνίας. Ὡς μέσα πρὸς ἐπιτυχίαν τῶν σκοπῶν τούτων ἐθεωρήθησαν τὰ Συνταγματικὰ Πολιτεύματα καὶ ἡ κανονικὴ αὐτῶν λειτουργία. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς, ἐπετεύχθησαν ἆρά γε τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα παρ’ ἡμῖν διὰ τῆς μέχρι τοῦδε λειτουργίας τοῦ Συνταγματικοῦ Πολιτεύματος; Τὸ κατ’ ἐμὲ, κύριοι, δὲν δύναμαι νὰ θεωρήσω αὐστηρὰν τὴν κρίσιν, ὅτι οὐχὶ εἰς τὴν προαγωγὴν, ἀλλὰ τοὐναντίον εἰς τὴν παρακώλυσιν τῶν ἀποτελεσμάτων τούτων συνετέλεσε τὸ Κοινοβουλευτικὸν Πολίτευμα, ὅπως λειτουργεῖ παρ’ ἡμῖν. Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν, κύριοι, νὰ θεωρήσῃ τις ὡς αὐστηρὰν τὴν κρίσιν ταύτην, ὅταν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς καὶ ἐν αὐτῷ τῷ Κοινοβουλίῳ διεξαγομένας συζητήσεις περὶ τῆς πλημμελοῦς παρ’ ἡμῖν ἀπονομῆς τῆς Δικαιοσύνης, ἥτις ἀποτελεῖ τὴν κρηπῖδα παντὸς κοινωνικοῦ οἰκοδομήματος; Ὅταν μανθάνῃ, ὅτι ἐν μέσαις Ἀθήναις ἔνορκοι Δικασταὶ ἀπολύουσι, λόγῳ ἀκαταλογίστου πατριωτισμοῦ, διασήμους νοσφιστὰς τῶν δημοσίων χρημάτων; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρήσωμεν ὡς αὐστηρὰν τὴν κρίσιν ταύτην, ὅταν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως μετὰ δακρύων εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐκτραγῳδῇ ἐνώπιον ἡμῶν τὴν οἰκτρὰν κατάστασιν τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως; Ὅταν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μὲ μελανὰ χρώματα ζωγραφίζῃ τὴν κατάστασιν τῆς Κεντρικῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας; Καὶ πῶς ἀφ’ ἑτέρου δύναταί τις νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν ἐπαρκὴς προστασία τῶν δικαιωμάτων τῶν πολιτῶν, ὅταν ἑκατοντάδες αὐτῶν πίπτωσι κατ’ ἔτος θύματα ἀνθρωποκτονίας; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῇ τις, ὅτι ὑπάρχει ἐπαρκὴς προστασία τῆς ἰδιοκτησίας, ὅταν ἡ Διοίκησις καὶ ἡ Δικαιοσύνη ἀνομολογῶσι τὴν ἀδυναμίαν αὑτῶν πρὸς καταστολὴν τοῦ μυσαροῦ ἐγκλήματος τῆς ζωοκλοπῆς, σκέψις δὲ γίνεται πρὸς λῆψιν νέων νομοθετικῶν μέτρων; Ὅταν οἱ Νόμοι, οἱ προστατεύοντες τὴν ἀγροτικὴν ἰδιοκτησίαν, ἐθεωρήθησαν ἀνεπαρκεῖς, καὶ ἐκκρεμὲς ἔχομεν Νομοσχέδιον, νέα πρὸς τοῦτο διαγράφον μέτρα; Ἀναμφισβήτητον λοιπὸν εἶναι, ὅτι τὸ Συνταγματικὸν Πολίτευμα, καίτοι κανονικῶς καὶ μεθ’ ὅλης τῆς τυπικῆς ἐντελείας καὶ λεπτότητος λειτουργοῦν παρ’ ἡμῖν, οὐδόλως παρήγαγεν ὅλους τοὺς παρ’ αὐτοῦ προσδοκωμένους καρπούς. Προέρχεται τοῦτο, ἐρωτῶ, ἕνεκεν ἐσωτερικῶν ἐλλείψεων τοῦ Πολιτεύματος, ἢ μήπως ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ παρ’ ἡμῖν δὲν εἶναι ἡ προσήκουσα; Ἰδοὺ ζήτημα, ὅπερ θεωρῶ ἄξιον τῆς ἐμβριθοῦς ἐρεύνης τοῦ Κοινοβουλίου· διότι, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἐκ τῆς ὀρθῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τούτου ἐξαρτᾶται τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον τῆς πατρίδος. Φρονῶ, κύριοι, ἐν πεποιθήσει, ὅτι τὸ Συνταγματικὸν Πολίτευμα εἶναι τὸ ἄριστον μέσον πρὸς προαγωγὴν καὶ εὐδαιμονίαν τῆς ἡμετέρας Πολιτείας, καὶ ὅτι ἡ ἀποτυχία προέρχεται, διότι, ἐπιστήσαντες πᾶσαν ἡμῶν τὴν προσοχὴν εἰς τὴν τυπικὴν αὐτοῦ λειτουργίαν, παρεγνωρίσαμεν τὴν οὐσίαν αὐτοῦ, καὶ παρεβιάσαμεν οὐσιώδεις τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ κανόνας. Φρονῶ, ὅτι βάσις τοῦ Συνταγματικοῦ Πολιτεύματος εἶναι ἡ διάκρισις τῶν Ἐξουσιῶν καὶ ἡ ἀνεπηρέαστος ἑκάστης αὐτῶν ἀπὸ τῶν λοιπῶν ἐνέργεια. Πρὸς πραγματοποίησιν τῆς διακρίσεως ταύτης, διάφορα ἐλήφθησαν μέτρα. Ἵνα παρακωλύσωμεν τὴν ἐπίδρασιν τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας ἐπὶ τῆς Δικαστικῆς, κατεστήσαμεν Δικαστὰς ἰσοβίους, ἐθέσαμεν προσόντα καὶ ἐξετάσεις εἰς τοὺς διορισμοὺς, καὶ ἐκανονίσαμεν τὰ περὶ τῆς ἀπολύσεως τῶν μὴ ἰσοβίων. Πρὸς παρακώλυσιν τῆς ἐπιδράσεως τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας ἐπὶ τὸν καταρτισμὸν τοῦ Κοινοβουλίου ἐξεδώκαμεν Νόμους περὶ ἐκλογῶν, δι’ ὧν ἐλήφθησαν ὅλα τὰ μέτρα πρὸς ἀποτροπὴν παντὸς δόλου ἢ βίας κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν. Ἀλλὰ πρὸς παρεμπόδισιν τῆς ἐπεμβάσεως τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας οὐδὲν ἐλάβομεν μέτρον, ἕνεκα δὲ τούτου τοιαύτην ἔλαβεν ἐπίτασιν ἡ ἐπέμβασις αὕτη, ὥστε δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι οἱ Βουλευταὶ προσδιορίζουσι τὰ διάφορα ὄργανα τῆς Δημοσίου ὑπηρεσίας ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ του ἕκαστος. Εἶναι δυνατὸν τοιαῦτα ὄργανα, ὑπὸ τῶν Βουλευτῶν διοριζόμενα καὶ διατηρούμενα, νὰ ἐκπληρώσωσιν ἐπιτυχῶς τὰ ὑπὸ τῶν Νόμων ἐπιβαλλόμενα αὐτοῖς καθήκοντα; Οὐχὶ βεβαίως· διότι ἀποστολὴν ἑαυτῶν θεωροῦσι τὴν εὐαρέσκειαν ἐκείνων, οἵτινες διώρισαν καὶ διατηροῦσιν αὐτοὺς, καὶ καθῆκον ἑαυτῶν ἐκλαμβάνουσι τὴν ἔκνομον προστασίαν τῶν φίλων καὶ οἰκείων τῶν Βουλευτῶν ἐκείνων, πολλάκις δὲ παρεκτρέπονται καὶ εἰς ἀδίκους καὶ παρανόμους πιέσεις κατὰ τῶν ἀντιθέτων. Ἡ ἐπέμβασις δὲ αὕτη τῶν Βουλευτῶν εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας ἐπανήγαγε παντοδύναμον τὴν ἐπίδρασιν τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ κατέστησεν ἀχρήστους τοὺς πρὸς παρακώλυσιν τῆς ἐπιδράσεως ταύτης ψηφισθέντας Νόμους. Δὲν ἔχει ἀληθῶς πλέον ἀνάγκην ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία νὰ ἐπιζητῇ τὴν διὰ τῆς βίας καὶ τοῦ δόλου παρεμπόδισιν τῆς ἐκδηλώσεως τῶν πεποιθήσεων τῶν ἐκλογέων κατὰ τὰς ἐκλογὰς, διότι φθάνει ταχύτερα εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, τὴν ἐπιτυχίαν τῶν ἀρεσκόντων αὐτῇ ὑποψηφίων, διαφθείρουσα αὐτὰς ταύτας τὰς πεποιθήσεις διὰ τῆς ἱκανοποιήσεως φαύλων καὶ ἐκνόμων συμφερόντων. Ἕνεκα δὲ τούτου ἐντὸς πλημμελοῦς κύκλου νοθείας καὶ διαφθορᾶς διεξάγεται ἡ ἐξωτερικῶς κανονικὴ λειτουργία τοῦ Συνταγματικοῦ Πολιτεύματος. Οἱ ἐκλογεῖς διαθέτουσι τὰς ψήφους αὑτῶν, ἀποβλέποντες οὐχὶ μόνον εἰς τὰ προσόντα καὶ τὴν ἱκανότητα τῶν ὑποψηφίων, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς προσδοκίας τῆς παρ’ ἑκάστου αὐτῶν ἱκανοποιήσεως τῶν ἰδιαιτέρων αὐτῶν συμφερόντων. Οἱ κύριοι Βουλευταὶ κανονίζουσι τὴν πορείαν των οὐχὶ μόνον ἐκ τῆς ἐμπιστοσύνης, ἣν ἔχουσι πρὸς τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς προστασίας, ἣν τὰ μέλη ταῦτα παρέχουσιν εἰς τὰ ἐπαρχιακά των συμφέροντα. Καὶ αὐτοὶ οἱ Ὑπουργοὶ διαχειρίζονται τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν, ἀποβλέποντες μεγάλως εἰς τὴν ἱκανοποίησιν τῶν ἐπαρχιακῶν συμφερόντων ἑαυτῶν καὶ τῶν οἰκείων Βουλευτῶν. Οὕτω δὲ ἀπὸ τοῦ κατωτάτου μέχρι τοῦ ἀνωτάτου πολιτικοῦ Συλλόγου ἡ πολιτικὴ πάλη διεξάγεται οὐχὶ πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν μεγάλων συμφερόντων τῆς πατρίδος, ἀλλὰ πρὸς θεραπείαν τῶν ἀτομικῶν συμφερόντων ἐπὶ βλάβῃ τῆς Πολιτείας.

§87ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Τί ποιητέον;

§88ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τοιαύτη εἶναι κατὰ βάθος ἡ παρ’ ἡμῖν λειτουργία τοῦ Συνταγματικοῦ Πολιτεύματος, οὐδόλως δὲ εἶναι παράδοξον, ἂν ἐξ αὐτῆς ἐπῆλθε πλήρης χαλάρωσις καὶ παραλυσία εἰς ὅλας τὰς Δημοσίας ὑπηρεσίας, καὶ ἀποτυγχάνουσιν αὗται εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ προορισμοῦ, ὃν ἑκάστη ἔχει. Ταῦτα, κύριοι, πολλάκις καὶ πρὸς τὸ Κοινοβούλιον καὶ διὰ τοῦ τύπου ἀνεκοινώθησαν. Ἔκρινα δὲ λυσιτελὲς νὰ ἐπαναλάβω περὶ αὐτῶν, διότι φρονῶ, ὅτι ὑπέρ ποτε εἶναι ἐπείγουσα ἡ ἀνάγκη νὰ ληφθῇ τέλος μέτρον ῥιζικὸν πρὸς θεραπείαν τῆς ἐπιβλαβοῦς ταύτης καταστάσεως, διότι τὸ δηλητήριον τῆς διαφθορᾶς τῆς διὰ παντὸς μέσου θεραπείας τοῦ ἀτομικοῦ συμφέροντος ἐκ τοῦ Δημοσίου βίου εἰσρέει βαθμηδὸν καὶ εἰς τὸν βίον τὸν ἰδιωτικὸν, καὶ ἀπειλεῖ ν’ ἀνακηρύξῃ ὡς δόγμα, ὅτι ἡ ἱκανοποίησις τοῦ ἀτομικοῦ συμφέροντος εἶναι τὸ μόνον ἐλατήριον τῶν ἀνθρωπίνων πράξεων, ἀνεξαρτήτως παντὸς Νόμου καὶ παντὸς καθήκοντος. Ἡ ἐξεύρεσις τῶν μέσων τῆς θεραπείας τοιαύτης σπουδαίας καὶ χρονίας νόσου εἶναι, φρονῶ, ἔργον ἀνώτερον τῶν ἀτομικῶν δυνάμεων οἱουδήποτε καὶ χρήζει τῆς συμπράξεως τῶν ἐγκριτωτέρων μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου. Καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἀνατεθῇ εἰς Ἐπιτροπήν τινα, ὅπως τοσοῦτον ἐπιμόνως καὶ ἀξιεπαίνως ὑποστηρίζει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τροιζηνίας βουλευτής. Οὐχ ἧττον τολμῶ νὰ ὑποβάλω καὶ περὶ τῶν μέσων τῆς θεραπείας ἀτομικάς μου τινὰς γνώμας καὶ ἰδέας. Ὡς μέσον ἀσφαλὲς θεραπείας προεβλήθη ὁ ὑπὸ διαφόρους τύπους καὶ μορφὰς καὶ τρόπους περιορισμὸς τοῦ δικαιώματος τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας τοῦ διορίζειν καὶ παύειν τοὺς ὑπαλλήλους, καὶ ἠκούσατε μάλιστα ἀντεγκλήσεις περὶ τῶν αἰτίων τῆς μὴ ἐπιψηφίσεως τοῦ Νόμου περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων. Δὲν ἀντιτείνω εἰς τὴν λῆψιν τοιούτων μέτρων, ἀλλ’ ὁμολογῶ, ὅτι ἐλαχίστην προσδοκῶ ἐξ αὐτῶν ὠφέλειαν. Ὁ προσδιορισμὸς τῶν προσόντων θέλει βεβαίως ἐλαττώσει τὸν ἀριθμὸν τῶν περὶ τὰς θέσεις διαμαχομένων, ἀλλ’ οἱ ἔχοντες τὰ προσόντα εἶναι, ἢ τάχιστα ἔσονται, πολλαπλάσιοι τῶν ὑπαρχουσῶν θέσεων· ἑπομένως θὰ ἐξακολουθῇ ἡ μεταξὺ τῶν βουλευτῶν πάλη περὶ προτιμήσεως τοῦ ὑπ’ αὐτῶν ἑκάστοτε εὐνοουμένου. Ἡ ἀφαίρεσις τοῦ δικαιώματος τοῦ διορίζειν ἀπὸ τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας καὶ ἀνάθεσις αὐτοῦ εἰς ἄλλα πρόσωπα, ἡ καλουμένη ἀποκέντρωσις, δὲν θεραπεύει τὸ κακὸν, διότι ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία θέλει ἐπιδρᾷ πάντοτε ἐπὶ τῶν προσώπων τούτων. Κατὰ τί ὠφέλησεν ἡ ἀνάθεσις τοῦ διορισμοῦ τῶν εἰσπρακτόρων εἰς τοὺς Ταμίας; Δὲν γνωρίζομεν ἅπαντες, ὅτι ἐκ τοῦ Κέντρου ἀποῤῥέουσιν οἱ διορισμοί;

§89ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀφηρέθη πάλιν.

§90ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, κύριοι, ἀφαιροῦντες ἀπὸ τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν τὰ ὄργανα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐνεργήσῃ, δὲν καθιστῶμεν ἆρά γε αὐτὴν ἀνίκανον νὰ ἐκτελέσῃ πρεπόντως τὰ καθήκοντά της, μ’ ὅλην τὴν ἀγαθὴν θέλησιν, ἣν ἐνδέχεται νὰ ἔχῃ; Δὲν ἀφαιροῦμεν ἀπὸ αὐτὴν τὴν εὐθύνην ἐπὶ τῇ μὴ ἐκπληρώσει τῶν καθηκόντων τούτων; Καθιστῶντες ἐξ ἄλλου ὅλως ἀνεξάρτητα τὰ ὄργανα ἐκεῖνα, δὲν τρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ καταστήσωμεν αὐτὰ νωθρὰ, αὐθαίρετα, χαλαρὰ περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος; Ἡμεῖς βεβαίως δὲν ζητοῦμεν τὴν ἐξασφάλισιν προσώπων· ἐπιζητοῦμεν τὴν βελτίωσιν τῆς ὑπηρεσίας, τῆς διοικήσεως, τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας, τῆς ἐκπαιδεύσεως κτλ. Θὰ ἐπέλθῃ ἆρά γε ἡ βελτίωσις, διότι τὰ ὄργανα ἐκεῖνα κατέστησαν μᾶλλον ἀνεξάρτητα τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας; Τὸ ζήτημα, κύριοι, εἶναι σπουδαῖον, καὶ δὲν λύεται, κατ’ ἐμὲ, ἐκ γενικῶν θεωριῶν ἢ διὰ τῆς ἐπικλήσεως ἀλλοδαπῶν παραδειγμάτων. Ἡ λύσις προσδιορίζεται μᾶλλον ἀπὸ τὰς ἐσωτερικὰς περιστάσεις ἑκάστης κοινωνίας. Ὅταν ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἡ ἠθικὴ μόρφωσις ἦναι γενικὴ, ὅταν ὁ ὑπάλληλος ἔχῃ τὴν συναίσθησιν τοῦ καθήκοντος καὶ τῆς ἀποστολῆς του, καὶ ἔχῃ τὴν φιλοτιμίαν τῆς ἐκπληρώσεως αὐτῶν, βεβαίως ἡ ἐπίδρασις τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας εἶναι περιττὴ, καὶ δύναται νὰ ἀποβῇ καὶ ἐπιβλαβής. Ἀλλ’ ἂν ἐλλείπωσι τὰ πολύτιμα ταῦτα προσόντα, ὀλέθρια ἀποτελέσματα δύναται νὰ ἔχῃ ἡ ἔλλειψις τῆς Κυβερνητικῆς ἐπιβλέψεως· διότι, ἐκτὸς τῆς πολιτικῆς, καὶ αἱ συγγένειαι καὶ αἱ φιλίαι καὶ αἱ σχέσεις καὶ συμφέροντα ποικίλα καὶ παντοειδῆ δύνανται νὰ παρεκτρέψωσι τὸν ὑπάλληλον ἀπὸ τῆς ἐκπληρώσεως τοῦ καθήκοντος, χωρὶς μάλιστα νὰ ἦναι δυνατὴ πολλάκις ἡ ἐξέλεγξις τῆς παρεκτροπῆς. Τὸ παράδειγμα τῆς Δικαστικῆς ὑπηρεσίας ἔπρεπε νὰ ἐμβάλῃ εἰς δισταγμόν τινα τοὺς ὑποστηρίζοντας τοιαῦτα μέτρα. Ἐβελτιώθη ἆρά γε ἡ ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης διὰ τῶν ληφθέντων πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν Δικαστῶν μέτρων; Ἀλλὰ τότε πρὸς τί ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον συζητοῦμεν περὶ βελτιώσεως τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης; Ὁποῖον λοιπὸν, ἠδύνατό τις νὰ ἐρωτήσῃ, τὸ συντελεστικώτερον εἰς τὴν θεραπείαν τοῦ κακοῦ μέτρον; Ἐπίδρασις, ἀπαντῶ, ἐπιβλαβὴς λαμβάνει χώραν ἐκ μέρους τῶν βουλευτῶν εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, ἑπομένως δύω παρίστανται πρὸς θεραπείαν τοῦ κακοῦ πρόχειρα μέσα· αʹ) ἡ ἀπόκρουσις ἐκ μέρους τῶν μελῶν τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας πάσης ἀναμίξεως τῶν βουλευτῶν εἰς τὰ τῆς Ἐξουσίας ταύτης, καὶ β) ἡ ὁμόφωνος τῶν βουλευτῶν ἀποχὴ ἀπὸ πάσης τοιαύτης ἀναμίξεως. Τὸ πρῶτον μέσον, κύριοι, φαίνεται εὐχερέστατον· διότι τίς δύναται νὰ ἐμποδίσῃ φιλοτίμους καὶ φιλοπάτριδας Ὑπουργοὺς νὰ δηλώσωσιν εἰς τοὺς βουλευτὰς διαῤῥήδην, ὅτι οὐδεμίαν ἀνέχονται ἀνάμιξιν τῶν βουλευτῶν εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν ἑαυτῶν καθηκόντων. Θέλουσιν ἴσως στερηθῆ τῆς ὑποστηρίξεως τοῦ Κοινοβουλίου· ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐντιμοτέρα ἡ ἀποχώρησις ἀπὸ τῆς Ἐξουσίας τῆς ἐπιβλαβοῦς ἐν αὐτῇ διαμονῆς; Καὶ ὅμως τὸ μέσον τοῦτο, ὅπερ παρίσταται ὡς τόσον εὐχερὲς, προσκόπτει εἰς ἀγνώστους δυσχερείας (θόρυβος)· καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι οὐδεμία τῶν Κυβερνήσεων μέχρι τοῦδε ἔθετο αὐτὸ εἰς ἐνέργειαν. Τὸ δεύτερον, κύριοι, μέσον παρουσιάζει πλείονας δυσχερείας, διότι δυσχερὴς ἡ συνεννόησις μεταξὺ τόσων βουλευτῶν, καὶ φοβερὰ ἡ ἐπ’ αὐτῶν ἐξασκουμένη πίεσις ἐκ μέρους τῶν ἐπαρχιακῶν συμφερόντων. Ἀλλ’ ἂν ἦναι ἀδύνατος ἡ ὁμόφωνος τῶν βουλευτῶν ἀποχὴ εἰς τὰ τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, δὲν εἶναι ἆρά γε δυνατὸν νὰ ἐπιβληθῇ ἡ ἀποχὴ αὕτη ὡς ἠθικὴ ὑποχρέωσις εἰς πάντας τοὺς βουλευτάς; Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι τοῦτο εἶναι δυνατὸν, ἐὰν ὑποχρεώσωμεν πάντα ὑποψήφιον βουλευτὴν νὰ ὑπόσχεται ἐγγράφως ἐν τιμῇ καὶ ἐν συνειδήσει πρὸ τῆς ἀνακηρύξεως, ὅτι ἐκλεγόμενος βουλευτὴς δὲν θέλει ἐπιζητήσει οὔτε ἀμέσως, οὔτε ἐμμέσως, οὔτε διὰ πλαγίου τινὸς οἱουδήποτε τρόπου διορισμὸν, προαγωγὴν, παῦσιν, μετάθεσιν ὑπαλλήλων ἢ ἄλλην προσωπικὴν παροχὴν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐὰν κατόπιν ὑποχρεώσωμεν τοὺς ἐπιτυχόντας νὰ βεβαιῶσιν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ἐνόρκως τὴν ὑπόσχεσιν ἐκείνην. Ἐὰν ταῦτα γίνωσιν, δὲν νομίζετε, ὅτι ἤθελεν οὕτω θεραπευθῆ τὸ κακὸν ἐκ τῆς ῥίζης; (θόρυβος). Φρονῶ, κύριοι, ὅτι δὲν ἤθελεν εὑρεθῆ βουλευτὴς ἱκανὸς νὰ παραβιάσῃ τοιαύτην πάνδημον ὑπόσχεσιν, καὶ τοιαύτην ἐπίσημον ἔνορκον διαβεβαίωσιν. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἤθελεν εὑρεθῆ τοιοῦτος, εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἤθελεν ἀποκρουσθῆ ἀπὸ τὰ μέλη τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, ἵνα μὴ συνεργασθῶσιν εἰς τοιαύτην ἀνήθικον πρᾶξιν. Τὸ μέτρον τοῦτο ὑποβάλλω ὑπὸ τὴν ἐμβριθῆ ὑμῶν μελέτην, καὶ θέλω ὑποστηρίξει καὶ ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐὰν ἡ Βουλὴ εὐδοκήσῃ νὰ προβῇ εἰς σχηματισμὸν αὐτῆς.

§91Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ λάβω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον, ὅπως ἐξηγήσω τὴν ψῆφόν μου ἐπὶ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, συζητήσεως στενῶς, στενότατα συνδεδεμένης μετὰ τῶν φορολογικῶν νομοσχεδίων, συζητήσεως, λαβούσης, ὡς ἦτο ἑπόμενον, ἔποψιν ζητήματος ἐμπιστοσύνης. Ἡ Βουλὴ εἶναι κουρασμένη ἐκ τῆς πολυημέρου συζητήσεως· πλησιάζει δὲ ἀπόψε ἡ ὀγδόη ὥρα· τὸ γνωρίζω· ἡ συζήτησις, δύναμαι νὰ εἴπω καὶ ἐγώ, ἐξηντλήθη· ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὅμως ἡ Βουλὴ νὰ εἴπω εἰς αὐτὴν τὸ συμπέρασμά μου........ (θόρυβος). Κύριοι, εἰς μάτην ὁ θόρυβος, διότι, ὅσον καὶ ἂν ἀνυπομονῆτε ὅπως κλείσῃ ἡ συζήτησις, ἐγὼ ἀνελθὼν ἅπαξ εἰς τὸ βῆμα, δὲν ἐννοῶ νὰ μὴ εἴπω ὅσα κατὰ νοῦν ἔχω· αἱ διακοπαί σας δύνανται νὰ καταναλώσωσι ἐπὶ ματαίῳ χρόνον. Κύριε Πρόεδρε, τηρήσατε ἡσυχίαν, ἐφαρμόζοντες κατὰ γράμμα τὸν Κανονισμὸν δι’ ὅλους. Κηδόμενος λοιπὸν καὶ ἐγὼ τοῦ χρόνου, κύριοι, καὶ πλειότερον τῶν πολυώρως προλαλησάντων, θέλω περιορισθῆ εἰς συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα δὲν φοβοῦμαι μὴ θεωρηθῶσιν ὡς ἀοριστολογίαι, διότι στηρίζονται ἢ εἰς γεγονότα πρόσφατα ἢ εἰς τὰ ἐπιχειρήματα τῶν προαγορευσάντων, εἴτε ἐκ τῆς μερίδος ταύτης εἴτε ἐκ τῆς ἄλλης (δεικνύει ἀμφοτέρας τῆς Βουλῆς τὰς πτέρυγας). Τὸ ζήτημα ἐξητάσθη ὑπὸ δύω ἐπόψεις, οἰκονομικῶς καὶ πολιτικῶς. Ἐν τῇ ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν ἐξετάσει ἐξέχοντα ζητήματα εἶναι τὸ ἰσοσκελὲς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν Τραπεζικῶν γραμματίων. Οὐδεὶς ἐκ τῶν ὁμιλησάντων διενοήθη νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι εἶναι κακὸν τὸ ἰσοζύγιον, ὅτι ἐπιβλαβῆ εἰς τὸν Τόπον ἀποτελέσματα θέλει φέρει ἡ ἄρτις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· θὰ ἦτο δὲ καὶ μωρὸς ἀγὼν τοιοῦτος. Εἶναι καλὸν καὶ ἐξαίσιον καὶ λαμπρὸν, τὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἰσοζύγιον, δι’ οὗ ἐλπίζεται καὶ ἡ ταχεῖα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἄρσις· ἀλλὰ προσθέτουσιν οἱ εἰς τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως ἀνθιστάμενοι, οὐχὶ διὰ βιαίων, δι’ ἐπικινδύνων καὶ δυσαναλόγων μέτρων. Τὴν γνώμην ταύτην καὶ ἐγὼ ἀσπάζομαι. Τὸ οἰκονομικὸν τῆς Κυβερνήσεως σύστημα στηρίζεται ἐν συνόψει εἰς τὰ ἑξῆς: Εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος, ὅπερ δύναται νὰ θεωρηθῇ ὁ πρόσκοπος κυρίως τῆς αὐξήσεως τῶν ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων κατὰ 12%· τὸ δεύτερον κεφάλαιον τοῦ Κυβερνητικοῦ συστήματος εἶναι ἡ διὰ τῆς ἐπιβολῆς νέων φόρων κάλυψις τοῦ ἐλλείμματος. Λέγω ἀπὸ τοῦδε, ὅτι ἡ ἐπιβολὴ νέων φόρων ἦτον ἀναπόφευκτος, ὅτι οἱονδήποτε ἄλλο μέτρον ἐκ τῶν προτεινομένων καὶ ἂν ἐλαμβάνετο, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποφύγωμεν νέους φόρους· τοῦτο εἶναι πόρισμα τοῦ παρελθόντος ἐθνικοῦ βίου. Ἀλλὰ πρὶν τῆς ἐπιβολῆς νέων φόρων, ἢ ἀκριβέστερον παραλλήλως ταύτης, πείθομαι καὶ ἐγώ, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐξαντληθῇ πᾶσα ἐργασία πρὸς οἰκονομίας, νὰ ἐπιζητηθῇ δὲ καὶ ἡ κατὰ τὸ δυνατὸν βαθμιαία ἀναλογία τῶν φόρων, ἐφ’ ὅσον τοῦτο ἦτο δυνατόν, εἰς τὴν παροῦσαν Σύνοδον. Ὡς πρὸς τὰς οἰκονομίας, κατὰ τοὺς ὑπερβολικωτέρους ὑπολογισμοὺς, ἀνέρχονται μέχρι τῶν 7,000,000, κατέρχονται δὲ, κατὰ τοὺς μετριωτέρους ὑπολογισμοὺς, εἰς 2,000,000 δραχμῶν. Ἡ Κυβέρνησις, ὁμιλήσασα διὰ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀπέκρουσε μετ’ ἐπιμονῆς τὴν ἰδέαν τῶν οἰκονομιῶν, τὴν ἀπέκρουσε δὲ διὰ δύω ἐπιχειρημάτων, ἐξ ὧν τὸ μὲν πρῶτον, ὅτι διὰ τῶν οἰκονομιῶν θὰ παραβλαφθῇ ἡ ὑπηρεσία, καὶ δὲν ἀνεγνώρισεν οὔτε δέκα δραχμῶν οἰκονομίαν δυνατὴν, τὸ δὲ δεύτερον ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ ἔλλειμμα δὲν καλύπτεται διὰ τῶν οἰκονομιῶν. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐγὼ τοὐλάχιστον φρονῶ, ὅτι, ὅτε ἡ Βουλὴ πρόκειται νὰ ἐπιβάλῃ φόρους, τόσῳ δυσβαστάκτους, ὀφείλει προηγουμένως νὰ μεταδώσῃ εἰς τὸν λαὸν πεποίθησιν ἀδιάσειστον, ὅτι ἐξηντλήθη, ἐφ’ ὅσον ἦτο δυνατὸν, πᾶσα ἐργασία πρὸς οἰκονομίαν καὶ περικοπὴν τῶν περιττῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ δαπανῶν, καὶ ὅτι ὁ ἐκ τοῦ ἱδρῶτος αὐτοῦ πληρωνόμενος φόρος δὲν σπαταλᾶται· διότι, ἄνευ τοιαύτης πεποιθήσεως, τὸ βάρος εἶναι μᾶλλον δυσβάστακτον, καὶ βεβαίως ἄδικον, ἀντικείμενον δὲ καὶ εἰς θεμελιώδη ἀρχὴν τοῦ Συντάγματος, ὅπερ ἀνέγραψεν ὅτι πάντες οἱ Ἕλληνες πρέπει νὰ συνεισφέρωσιν ἀδιακρίτως εἰς τὰ δημόσια βάρη. Καὶ ἡ μὲν πλήρης ἐφαρμογὴ τῆς ὡραίας ταύτης τοῦ Πολιτεύματός μας ἀρχῆς, βεβαίως εἶναι ἀδύνατος· διότι, καθ’ ὅσον ἐγὼ γνωρίζω, ἡ ἐπιστήμη δὲν εὗρε μέχρι τοῦδε τέλειον φορολογικὸν σύστημα, μάλιστα δὲ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἰσότητος· ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ ὀφείλουσι νὰ ἔχωσι πάντοτε ὡς πολικὸν ἀστέρα τὴν κατὰ τὸ δυνατὸν πραγματοποίησιν τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 3ου τοῦ Συντάγματος, καὶ νὰ μὴ ἀφίνωσί τινα τῶν περιστάσεων ἐκείνων, διὰ τῶν ὁποίων εἶναι δυνατὸν νὰ πλησιάσῃ τὸ Ἔθνος εἰς τόσον ποθητὸν λιμένα. Ὡμίλησαν πολλὰ οἱ προαγορεύσαντες περὶ οἰκονομιῶν, ἅτινα ἔναυλα εἰς τὰς ἀκοὰς ἔχετε· ἀλλ’ ἐγὼ ἀποφεύγω τὰς λεπτομερείας, καὶ μὴ ἔχων κἂν ἀνάγκην ν’ ἀποδείξω τὸ ποσὸν, μέχρι τοῦ ὁποίου θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ φθάσωσιν αἱ οἰκονομίαι, δέχομαι χάριν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τοῦτο οὔτε τὰ 2,000,000 δὲν θὰ ἔφθανε. Δέχομαι ὅτι ἔστω ἓν ἑκατομμύριον ἢ καὶ ἐὰν θέλετε 500,000 μόνον δραχμῶν θὰ οἰκονομοῦντο. Ὑποστηρίζω ταὐτοχρόνως ὅτι ὑπάρχουσιν ἄλλαι ἀνάγκαι, ἐπείγουσαι, εἰς τὰς ὁποίας τὸ Κράτος ὀφείλει νὰ δαπανᾷ πλείονα ἢ νῦν· ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ συστήσω αὔξησιν ἐξόδων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο. Ἀλλ’ ὅταν λέγωμεν οἰκονομίας, τί ἐννοοῦμεν; Ἐννοοῦμεν νὰ μὴ γίνεται σπατάλη· δὲν ἐννοοῦμεν βεβαίως νὰ παραβλάψωμεν τὴν Διοίκησιν, τὴν ὑπηρεσίαν· διὰ τοῦτο ἐγὼ εἶμαι ἐναντίος τῶν προτεινομένων οἰκονομιῶν, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ Τηλεγραφεῖα, τὰ Ταχυδρομεῖα, τὴν συγκοινωνίαν, πρὸ πάντων δὲ διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν, διὰ τὴν ὁποίαν ὁ συνάδελφός μου κύριος Γεωργιάδης πολλὰ εἶπεν, ἅτινα ὅμως ἐτάραξαν τὸν ἀξιότιμον ἐκ Λακεδαίμονος βουλευτήν, καὶ τοσοῦτον, ὥστε ἐλησμόνησε πρὸς στιγμὴν ἑαυτὸν, ἐλησμόνησεν ὅτι ἀντιπρόσωπος ἦτο ἐκ Σπάρτης, ἐτόλμησε, δύναμαι εἰπεῖν, νὰ εἴπῃ: ἂν αἱ νέαι Ἐπαρχίαι σᾶς ζητῶσι τὰ τοιαῦτα, ἂν ζητῶσι συγκοινωνίαν καὶ Σχολεῖα, ἡ Ἑλλὰς διέπραξε τὸ ἔγκλημα, διότι τὰς ἠλευθέρωσε!

§92ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§93ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πιθανὸν νὰ ἀντελήφθην κακῶς· περίπου ὅμως εἶμαι εἰς τὴν ἔννοιάν σας. Κύριοι, ἡ φράσις αὕτη εἶναι βαρυτάτη· πιστεύω, ὅτι ὁ ἴδιος τὸ μετενόησε, καὶ δὲν ἀξίζει νὰ γείνῃ ἐπὶ ταύτης μακρὰ συζήτησις......

§94ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν μετανοῶ καθόλου.

§95ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐπειδὴ ὅμως τὸν ἀκούω μὲ Σπαρτιατικὸν θάῤῥος καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ἐπιμένῃ, ὀφείλω νὰ τῷ εἴπω, ὅτι δεικνύει διὰ τούτου ὅτι ἔχει στενὴν, στενοτάτην ἰδέαν τοπικισμοῦ, ἀποκρουστέαν, πιστεύω, παρ’ ἁπάσης τῆς Βουλῆς· ἐννοεῖ τὸν Ἑλληνισμὸν ἔχοντα, φαίνεται, τὰ σύνορα εἰς τὸν Ἰσθμὸν τῆς Κορίνθου... Ναὶ, κύριοι, αἱ ἀπελευθερωθεῖσαι Ἐπαρχίαι διψῶσιν ἐκπαιδεύσεως, διψῶσιν ἐκπαιδεύσεως καὶ—λυποῦμαι νὰ τὸ εἴπω—ἡ ἐκπαίδευσις αὕτη μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν δὲν ὑπάρχει ὡς πρὶν εἰς τὰς νέας Ἐπαρχίας.....

§96ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Περὶ ἐκπαιδεύσεως δὲν εἶπον τίποτε, περὶ ἄλλων ὡμίλησα.

§97ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἔχω νὰ ἀσχοληθῶ εἰς πολὺ σπουδαιότερα καὶ μᾶλλον ἐντὸς τοῦ θέματος, ἀφίνω τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐπιφυλασσόμενος ἐν ἀνάγκῃ νὰ τὸ ἐξακολουθήσω εἰς ἄλλην συνεδρίασιν. Ἐπανερχόμενος λοιπὸν εἰς τὸ κύριον θέμα, λέγω ὅτι ἂν δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποκόψωμεν κονδύλια ὡς τὰ τῶν Τηλεγραφείων, Ταχυδρομείων καὶ τῆς συγκοινωνίας, βεβαίως ὅμως, βεβαιότατα ὑπάρχουσι καὶ κονδύλια, τὰ ὁποῖα ἐπιδέχονται τοιούτους ψαλιδισμούς. Δὲν πρόκειται ἐγὼ σήμερον νὰ ἐπιθεωρήσω ὁλόκληρον τὸν Προϋπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον ἄλλοι ἐξήτησαν πρὸ ἐμοῦ· ἀρκεῖ ν’ ἀνακαλέσω εἰς τὴν μνήμην σας τὰ λεχθέντα· ἀρκεῖ νὰ καταδείξω δύω, τρία κονδύλια πρὸς ἀπόδειξιν καὶ πρὸς ἀπόκρουσιν τῆς ἐπιμονῆς τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὰς οἰκονομίας· ἀρκεῖ νὰ εἴπω ὅτι εἶναι δυνατὴ ἡ κατάργησις περιττῶν τινων Ἐπαρχείων, καὶ φέρω εἰς ἀπόδειξιν ὅτι ἡ Ἐπαρχία Βώλου, συγκειμένη ἐξ 70,000 περίπου κατοίκων, εἶναι Ἐπαρχία, ἐνῷ ὑπάρχουσιν Ἐπαρχίαι καλῶς συγκοινωνοῦσαι καὶ μὴ ἔχουσαι πληθυσμὸν ἀνώτερον τῶν 4 ἢ 5 χιλιάδων, δι’ ἃς δαπανᾶται τὸ αὐτὸ χάριν τῆς διοικήσεως προσωπικὸν, οἷον καὶ διὰ τὴν Ἐπαρχίαν Βώλου· ἀρκεῖ νὰ εἴπω, ὅτι ἐνῷ ἐπλημμύρισαν μέχρι κινδύνου, δύναμαι εἰπεῖν, οἱ ἰατροὶ, οἱ ἐπαρχιακοὶ ἰατροὶ δύνανται νὰ λείψωσι· ἀρκεῖ νὰ εἴπω ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἂν διέτασσεν ἐγκαίρως τὰς νέας ἐκλογὰς, βεβαίως θὰ εἶχε μίαν οἰκονομίαν ἐκ τῶν Ἀστυνομιῶν τῶν νέων Ἐπαρχιῶν. Ἀλλ’ ἀναλυτικώτερον διὰ νὰ ἀποδείξω τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζω, λαμβάνω ἓν κονδύλιον, λόγου ὅμως ἄξιον, τὸ κονδύλιον, τὸ ὁποῖον ἐνεγράφη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ δι’ ἀποζημιώσεις. Τὸ κονδύλιον τοῦτο διὰ τὸ ἔτος 1882 εἶχεν ὁρισθῆ μέχρι δραχμῶν 200,000, διὰ δὲ τὸ 1883 διὰ δραχμὰς 150,000. Τί ἆρά γε σημαίνει τὸ κονδύλιον τοῦτο;

§98ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀποζημιώσεις· καταδικάζεται τὸ Δημόσιον νὰ πληρόνῃ ἀποζημιώσεις.

§99ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Καθ’ ὅσον δυνάμεθα νὰ ἐννοήσωμεν ἐκ τοῦ κονδυλίου τούτου, τὸ Δημόσιον ὀφείλει νὰ πληρόνῃ ζημίας εἴτε Ὑπουργῶν εἴτε ἄλλων δημοσίων λειτουργῶν, οἵτινες παρεβίασαν τὸ Σύνταγμα ἢ Νόμους τοῦ Κράτους.

§100ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δυνάμει δικαστικῶν ἀποφάσεων.

§101ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Καὶ ἐγὼ σᾶς ἐρωτῶ τότε: αἱ δικαστικαὶ ἀποφάσεις πόθεν προέρχονται; ἀπὸ ζημίας, τὰς ὁποίας κάμνουν οἱ Ὑπουργοὶ καὶ οἱ λειτουργοὶ τοῦ Κράτους.

§102ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι.

§103ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Παράδοξον νὰ ἐπιμένῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι αὐτὸ τὸ κονδύλιον δὲν ἀφορᾷ εἰς αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ὑποστηρίζω! Εἶναι γνωστὸν, ὅτι τὸ Δημόσιον πληρόνει ζημίας διὰ παραβάσεις Νόμων εἴτε ὑπὸ Ὑπουργῶν εἴτε ἄλλων δημοσίων λειτουργῶν. Ἐκ τοῦ δικηγορικοῦ μου ἐπαγγέλματος γνωρίζω, ὅτι καθ’ ἑκάστην ἐγείρονται ἀγωγαὶ περὶ ἀποζημιώσεως κατὰ τοῦ Δημοσίου, ἔχουσαι βάσιν ὅτι ὁ δεῖνα ὑπουργὸς παρεβίασε τὸ Σύνταγμα, ὅτι ὁ δεῖνα ὑπάλληλος παρεβίασε τὸν δεῖνα Νόμον, ζητεῖ λοιπὸν διὰ τῆς ἀγωγῆς του ἀποζημιώσεις· ὑπεχρεώθη ἢ δὲν ὑπεχρεώθη τὸ Δημόσιον νὰ πληρώσῃ τοιαύτας; Δύνασθε νὰ τὸ ἀρνηθῆτε; Πρὸς τί λοιπὸν, κύριοι Ὑπουργοὶ, μὲ ἐμποδίζετε νὰ προχωρήσω; Ἀφ’ ἑνὸς νομίζων, ὅτι διὰ νὰ ἐξακριβωθῇ καλλίτερον αὐτὸ τὸ ζήτημα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ φοβούμενος τὰς ἀντιῤῥήσεις, ἃς πρὸ μικροῦ ἤκουσα, ἠτοίμασα ἐπερώτησιν, ἡ ὁποία ἔχει οὕτω πως: «Παρακαλῶ τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατάλογον, ὅσον οἷόν τε ἀκριβῆ—κατὰ τόπον, χρόνον, ὀνόματα δικαιούχων καὶ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα—τῶν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου πληρωθεισῶν ἢ ἀναγνωρισθεισῶν ἀποζημιώσεων ἀπὸ τοῦ ἔτους 1864 ἕως σήμερον διὰ παραβιάσεις τοῦ Συντάγματος, τῶν Νόμων, τῶν Βασιλικῶν Διαταγμάτων παρ’ Ὑπουργῶν ἢ Δημοσίων λειτουργῶν, καὶ κατὰ τίνων ἐκ τῶν ὑπευθύνων ἐγένετο ἀνακοίνωσις, ὡς καὶ τὸ σημεῖον, εἰς ὃ εὑρίσκεται δικαστικῶς πᾶσα τοιαύτη ἀνακοίνωσις.» Βλέπετε λοιπὸν ὅτι, κατὰ τὴν ἰδέαν μου, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις φαίνεται, ὅτι δὲν παραδέχεται, τὸ Δημόσιον πληρόνει ποσὰ διὰ παραπτώματα τῶν λειτουργῶν ἐν τούτοις τὸ Δημόσιον ἀσφαλίζεται; Τοῦτο ἐρωτῶ. Λαμβάνω ἕτερον κονδύλιον, διὰ τὸ ὁποῖον καὶ κατὰ τὸν προηγούμενον Προϋπολογισμὸν ὑπέβαλον ἐπερώτησιν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἐδόθη ἀπάντησις, ἂν δηλαδὴ ἡ Βασιλικὴ χορηγία χαρτοσημαίνεται κατὰ τοὺς κειμένους νόμους.

§104ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον σᾶς ἔδωκα ἀπάντησιν.

§105ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὄχι· ἔχομεν τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά· ἦτο διπλῆ ἡ ἐπερώτησίς μου, καὶ εἰς μὲν τὸ πρῶτον μέρος ἀπήντησε τότε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ εἰς τὸ δεύτερον. Τὴν ὑποβάλλω καὶ αὖθις λοιπὸν ὡς πρὸς τὸ δεύτερον μέρος.

§106ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Θέλετε νὰ σᾶς ἀπαντήσω;

§107ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὄχι τώρα. Ὅταν διὰ τὸν κοινὸν κίνδυνον ὑποφέρωσιν ὅλοι, οὐδεμία ἐννοῶ ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ ἐξαίρεσις· ἐὰν πράγματι πρόκηται νὰ ἤμεθα ὅλοι οἱ πολῖται ἐν ἰσότητι, δὲν ἐννοῶ νὰ γίνωνται αἱ τοιαῦται ἢ ἄλλαι ἐξαιρέσεις. Τοῦτο δὲ λέγων, σκοπῶ ὅτι πρέπει νὰ ἐκλείψῃ πᾶς δισταγμὸς, ὅτι μόνον οἱ πτωχοὶ αἰωνίως φορολογοῦνται καὶ ὅτι ὁ Νόμος ἔχει διάφορα διὰ τοὺς πολίτας μέτρα καὶ σταθμά. Ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὸν δεύτερον λόγον, ἕνεκα τοῦ ὁποίου φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε, πρὶν ἢ ζητήσῃ ὅσους ζητεῖ φόρους, νὰ ἐργασθῇ ἄλλως πως. Τὸ Σύνταγμα, ὡς εἶναι γνωστόν, καθιεροῖ τὴν φορολογικὴν ἰσότητα καὶ ἀναλογίαν· ἀλλ’ ἐν τούτοις οὐδεμία λόγου ἀξία ἐργασία ἐγένετο πρὸς πραγματικὴν ἀπόκτησιν τοῦ συνταγματικοῦ τούτου δικαιώματος. Μόνον εἰς μίαν τῶν παρελθουσῶν Περιόδων τῆς Βουλῆς εἰσήχθη ὁ φορολογικὸς Νόμος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, καὶ ἴσως εἶναι τὸ μόνον ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐγὼ γνωρίζω, ὅπερ ἐγένετο πρὸς τοιοῦτόν τινα σκοπὸν, τῆς ἀναλογίας δηλαδὴ τοῦ βάρους, τὸ ὁποῖον ὁ πολίτης εἶναι ὑπόχρεως νὰ συνεισφέρῃ· ἀλλὰ τί ἄλλο ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν παροῦσαν Περίοδον πρὸς τοῦτο; οὐδέν. Δὲν πρόκειται βέβαια νὰ κάμω ἐπιθεώρησιν ὅλων τῶν φορολογικῶν Νομοσχεδίων, ἅτινα ὑπέβαλε, ἀλλ’ ἀρκοῦμαι εἰς ὀλίγας παρατηρήσεις. Ἡ ἐλαιοδεκάτη, ἐπιζήσασα παραδόξως τῆς ἐν μακαρίᾳ τῇ λήξει δεκάτης τῶν δημητριακῶν καρπῶν, βεβαίως θέλετε παραδεχθῆ ὅτι εἶναι τερατώδης καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἀνισότητος. Σᾶς ὑπενθυμίζω, ὅ,τι καὶ κατὰ τὴν προηγουμένην Σύνοδον εἶπον, τὸ δυσανάλογον τοῦ χαρτοσήμου, καὶ ὅτι διὰ μιᾶς ἀναθεωρήσεως τῆς κλίμακος τοῦ χαρτοσήμου, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν δικαστικὴν χρῆσιν αὐτοῦ, ἠθέλομεν πλησιάσει τὸν πολίτην πρὸς τὴν δικαιοσύνην, ἠθέλομεν ἐπιτύχει κατὰ τὸ δυνατὸν τὴν ἀναλογίαν τοῦ φόρου, καὶ πιστεύω ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ Δημόσιον δὲν ἤθελε ζημιωθῆ. Ἀλλὰ καταδεικνύοντες ἐπίσης τὴν ἀνισότητα τῶν φόρων, ὑπέδειξαν τοὺς φόρους τῶν οἰκοδομῶν καὶ ἄλλων. Ἀλλ’ ὅταν λέγωμεν ἀναλογίαν φόρων, δὲν ἐννοοῦμεν μόνον τὰς τροποποιήσεις τῶν ὑπαρχόντων, διότι ἠδύναντο νὰ ζητηθῶσι καὶ ἄλλοι φόροι εἰς εἴδη καὶ τάξεις, οὐδόλως μέχρι τοῦδε φορολογουμένας, ἵνα οὕτω ἐλαφρυνθῇ ὁ ἤδη βαρέως καὶ πρὸ πάντων ἀνίσως φορολογούμενος λαός. Ἡ ἀντιπολίτευσις ὑποδεικνύει 4 εἴδη φόρων· ὡς πρὸς τὸν φόρον τῶν ἐνυποθήκων δανείων, εἶμαι σύμφωνος πρὸς τὸν ἐκ Θήρας βουλευτὴν κ. Βαλέτταν, ὅτι δὲν ἐπιτυγχάνεται δι’ αὐτοῦ ὁ σκοπὸς, διότι πάλιν ὁ ὀφειλέτης θέλει πληρώνει αὐτόν· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι οἱ ἄλλοι προτεινόμενοι τρεῖς φόροι ἠδύναντο νὰ ἐξετασθῶσιν ἀπαθέστερον χωρὶς ν’ ἀποβλέψωμεν οὔτε ἐὰν παρὰ ἀντιπολιτευομένων προτείνωνται, οὔτε εἰς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἠθέλομεν λάβει, διότι νομίζω, ὅτι πρὸς τοῦτο ἡ Κυβέρνησις κακῶς θέτει τὸ ζήτημα· λέγει, φερ’ εἰπεῖν, τί θὰ εἰσπράξωμεν ἀπὸ τὰς Ἑταιρίας; Τί θὰ λάβωμεν ἀπὸ τὰς κληρονομίας ἢ ἀπὸ τὰ οἰκόπεδα; μικρὰ ποσὰ, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἀξίζει ὁ κόπος, ἀφοῦ δι’ αὐτῶν ἰσοζύγιον δὲν ἀποκτῶμεν. Δὲν πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ποσοῦ καὶ μόνον, τοὺς τοιούτους φόρους, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἔποψιν, ὡς προεῖπον, ὅτι ἐπιδιώκομεν τὸ κατὰ τὸ δυνατὸν ἀνάλογον ἵνα ἐμπνεύσωμεν πεποίθησίν τινα εἰς τὰς λοιπὰς τάξεις. Δὲν εἶμαι ἐναντίον τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ· τοὐναντίον, φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐβράδυνε νὰ φέρῃ τὸ Νομοσχέδιον· εἶμαι ὑπὲρ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τῶν πνευματωδῶν ποτῶν, τὸ ὁποῖον κακῶς δὲν ἐψηφίσθη κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ φόρου τῶν οἴνων, ἂν καὶ ἐγὼ ἔχω κτήματά τινα, νομίζω, ὅτι ὁ Τόπος δὲν ἐπιβαρύνεται πολύ.

§108ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ ἄμπελοι δὲν φορολογοῦνται.

§109ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀλλ’ εἰς ὅλα τὰ φορολογικὰ Νομοσχέδια εἶμαι σύμφωνος ὅτι ἔπρεπε νὰ γείνῃ μεγαλειτέρα ἐπεξεργασία καὶ πρὸ πάντων εἰς τὸ τῶν οἴνων. Εἶμαι λοιπὸν, κύριοι, ὑπὲρ τῶν τριῶν αὐτῶν φόρων, ἀλλ’ εἶμαι σφόδρα ἐναντίος τοῦ Νομοσχεδίου περὶ αὐξήσεως τῶν ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων κατὰ 12%. Τῇ ἀληθείᾳ, κύριοι, ἂν διὰ τοῦτο καὶ μόνον ἐφηρμόσθη τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα, νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πολὺ ἠδίκησε τὸν Τόπον, καὶ μάλιστα, ὡς προεῖπον, ἐνῷ δὲν προηγήθη ἡ ἐργασία τῶν οἰκονομιῶν καὶ τῆς ἐπιβολῆς ἄλλων τινῶν φόρων. Εἶναι περιττὸν νὰ ἐκταθῶ πλειότερον μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν παρ’ ἄλλων εἰδικῶν, καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅσα εἶπεν ὁ κύριος Κοντογούρης, ἀρκεῖ νὰ εἴπω, ὅτι εἶμαι ἐντελῶς ἐναντίος αὐτοῦ τοῦ Νομοσχεδίου. Ἀφοῦ δὲ εἰς τρία σημεῖα σπουδαῖα, οὐσιώδη, προκειμένου λόγου περὶ φόρων, δὲν εἶμαι σύμφωνος μὲ τὰ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προτεινόμενα, εἶμαι ἠναγκασμένος βεβαίως νὰ δώσω κατ’ αὐτῆς τὴν ψῆφόν μου. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐξητάσθη τὸ ζήτημα καὶ ὑπὸ πολιτικὴν ἔποψιν· ἐκτὸς ὀλίγων μετριοπαθῶς ὁμιλησάντων, καὶ ἐξ αὐτῶν οἱ πλεῖστοι εἶναι μᾶλλον πελαγοδρομοῦντες παρὰ ἀνήκοντες εἰς κόμματα, οἱ μὲν παρέστησαν μὲ πολὺ ζοφερὰ χρώματα τὴν πτέρυγα ταύτην, οἱ δὲ ἐκείνην (δεικνύει ἀμφοτέρας τὰς πτέρυγας). Ὀφείλω ὅμως ἐγὼ νὰ δηλώσω, ὅτι τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν δὲν εὑρίσκω ὡς τὴν χειροτέραν πασῶν τῶν μέχρι τοῦδε, ὡς παρεστάθη ὑπό τινων· καὶ τὴν πεποίθησίν μου ταύτην στηρίζω εἰς τὴν μέριμναν αὐτῆς περὶ συγκοινωνίας, μέριμναν, τὴν ὁποίαν δὲν εἶδον ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῶν προηγουμένων Κυβερνήσεων, εἰς τὸ ὅτι ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως βλέπω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἔχοντα ὡρισμένον τι σχέδιον. Δὲν εἶμαι ἱκανὸς ἐγὼ νὰ τὸ ἐκτιμήσω, διότι δὲν ἔχω εἰδικὰς πρὸς τοῦτο γνώσεις, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, καθ’ ὅσον ἠκολούθησα κατὰ τὰς τελευταίας δεκαετηρίδας τὰ παρ’ ἡμῖν στρατιωτικὰ, εἶδον Ὑπουργοὺς μᾶλλον εἰδικούς, καὶ ἐν τούτοις μὴ ἔχοντας, ὡς ὤφειλεν, ὡρισμένον τι σχέδιον. Τὸ μέλλον θὰ ἀποδείξῃ κατὰ πόσον τὸ σχέδιον τοῦ κυρίου Τρικούπη εἶναι καλὸν ἢ κακὸν, καὶ τότε θέλομεν κρίνει ἀσφαλέστερον καὶ δικαιότερον αὐτό. Ὡς πρὸς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν, δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὰ καθ’ ἕκαστα, ἀλλ’ ἐν συνόλῳ δὲν εἶμαι ἐναντίος. Δὲν δύναμαι νὰ λησμονήσω, ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἀποκατεστάθη πραγματικῶς ἡ ἀσφάλεια ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις, ἡ ὁποία ὄχι μόνον εἶχε παρασαλευθῆ, ἀλλὰ εἶχεν ἐκλείψει. Δὲν δύναμαι νὰ μὴ ὁμολογήσω, μεθ’ ὅσα καὶ ἂν ἐλέχθησαν περὶ τῶν ἐν Αἰγύπτῳ συμβάντων, ὅτι εἶναι ἴσως ἐκ τῶν ὀλιγίστων συμβάντων, διὰ τὰ ὁποῖα δύναται νὰ καυχηθῇ ἡ Ἑλλὰς, ἡ Ἑλλὰς ἡ δειλῶς πολιτευθεῖσα εἰς τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα πρὶν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Βεβαίως ἡ θαῤῥαλέα πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως τιμᾷ τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλ’ εἰδικότερον ὀλίγα τινὰ περὶ τοῦ μεθοριακοῦ ζητήματος. Κατεκρίθη τὸ μεθοριακὸν ζήτημα κυρίως διότι δὲν ὑπῆρχε ὁ ἐπαρκὴς στρατὸς ἐν καιρῷ τῷ δέοντι· ὡς πρὸς τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶχον δίκαιον οἱ ὑποστηρίξαντες, ὅτι, ὡς εἶχον τὰ πράγματα, ἔπρεπε νὰ μὴ ἦναι γυμνὰ τὰ σύνορα ἡμῶν ὡς εὑρέθησαν κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας. Ἀλλ’ εὐθὺς ὡς ἔλαβε χώραν τὸ συμβὰν τῆς 15 Αὐγούστου, ἡ Κυβέρνησις εἰργάσθη, κατὰ τὴν κρίσιν μου, δραστηρίως, δραστηριότατα, καὶ ὅτι οἱ κόποι αὐτῆς ἐστέφθησαν διὰ πληρεστάτης ἐπιτυχίας, καὶ ἐπούλωσεν πληγὴν, ἥτις εὑρέθη παρὰ τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως, διότι τὸ ζήτημα τοῦτο ἔπρεπε νὰ ἦναι περαιωμένον πρὸ μηνῶν. Ἀλλὰ πολλοὶ τῶν ρητόρων συνέκριναν τὸν Αὔγουστον τοῦ 1882 μὲ τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1878. Ἠθέλησαν λίαν περιέργως νὰ παραστήσωσιν, ὅτι ὅλα τὰ κατὰ τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1878 παρὰ τῷ Δαουκλεῖ συμβάντα εἶναι ἀποτελέσματα μεγάλου πατριωτισμοῦ, μεγάλης παῤῥησίας καὶ δραστηριότητος, ἄξια ἐπαίνων καὶ στεφάνων, ἐνῷ τὰ κατὰ τὸν Αὔγουστον τοῦ 1882 παρὰ τὸ Καραλῆ– Δερβὲν εἶναι ἄξια μομφῆς καὶ καταδίκης· ἀλλὰ καὶ δὲν ἀπέδειξαν, κατ’ ἐμέ, ταῦτα. Ὅσοι δὲ παρακολούθησαν ὁπωσδήποτε—καὶ παρακολούθησαν πολλοὶ ἐξ ἡμῶν τὰ κατὰ τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1878 πρὸ τοῦ Δομοκοῦ συμβάντα—θὰ λυπηθῶσιν, διότι τινὲς καὶ μάλιστα ἐκ τῶν παραιτίων τῶν συμβάντων ἐκείνων ὑπέθεσαν, ὅτι ἠδύναντο νὰ συγκρίνωσι τὰ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μὲ τὰ τελευταῖα συμβάντα. Βεβαίως ἐξετελέσθησαν πολλὰ ἐνώπιον ἡμῶν διὰ τῆς γενομένης συζητήσεως, καὶ ἂν ἐπρόκειτο μέρος αὐτῆς νὰ συζητήσῃ τις ἔπρεπε ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας νὰ ὁμιλῇ· ἀφοῦ ὅμως ἔθιξαν τὸ ζήτημα, ἐγὼ ἀρκοῦμαι νὰ εἴπω μόνον τοῦτο, ὅτι τὸν μὲν Ἰανουάριον τοῦ 1878 ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐν γνώσει τῆς ὑπογραφῆς τῆς Ρωσσοτουρκικῆς Συνθήκης διέταξε τὴν ἔξοδον τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ τὴν 19 Ἰανουαρίου, ὅτε ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἐπάτησε τὸ Τουρκικὸν ἔδαφος τὴν 22 Ἰανουαρίου, καὶ μετὰ εἰκοσιτετράωρον διάστημα ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις παρεκάλει ἱκετικῶς τοὺς Πρέσβεις νὰ μᾶς ἐπιβάλωσι τὴν ἐπάνοδον τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, διὰ νὰ μὴ συμβῶσι δυστυχήματα, διὰ νὰ μὴ καταστραφῶσι τὰ καλλιμάρμαρα καὶ μεγαλοπρεπῆ κτίρια τοῦ Πειραιῶς καὶ τῆς Σύρου, ὅτι παρέδωκε τότε τοὺς λαιμοὺς τῶν ὑπὸ τὴν δουλείαν ἐπαναστατῶν καὶ μὴ ὁμογενῶν μας εἰς τὴν διάκρισιν τῶν Βασιβοζούκων. Ὅσοι ἐξ ὑμῶν παρευρέθησαν τὴν 21 Ἰανουαρίου τοῦ 1878 ἐν Λαμίᾳ καὶ εἶδον τὴν ἔξοδον τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ὅσοι παρευρέθησαν καὶ κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἐπανόδου αὐτοῦ, ἐκεῖνοι δύνανται νὰ ἐννοήσωσι τί λέγω τὴν στιγμὴν ταύτην. Ναὶ, ἀτυχὲς καὶ πολὺ τὸ ἐπιχείρημα νὰ συγκριθῇ ὁ Ἰανουάριος τοῦ 1878 μὲ τὸν Αὔγουστον τοῦ 1882, διότι ἡ πρώτη ἐποχὴ, κατ’ ἐμὴν κρίσιν, εἶναι ἐποχὴ ἀπὸ τὴν ὁποίαν πρέπει ν’ ἀποστρέψῃ τις τὸ πρόσωπον μετὰ λύπης.... Ἀλλὰ μεθ’ ὅσα καὶ ἂν εἶπον ὅπως ἀποδείξω, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δὲν εἶναι ἡ χειροτέρα τῶν πρὸ αὐτῆς, ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι δὲν εἶμαι καὶ ἐνθουσιασμένος ὑπὲρ αὐτῆς ὑπὸ πολιτικὴν ἔποψιν, οὐχὶ διὰ τὴν ἀνακολουθίαν τοῦ προγράμματος τοῦ 1880 καὶ τῆς σημαίας τοῦ ἔτους ἐκείνου, περὶ τῆς ὁποίας τόσα καὶ τόσα ἐλέχθησαν κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀνακολουθίαν, ἣν ἀπέδειξεν ἡ μερὶς αὕτη ὡς πρὸς τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὡς ἀντιπολίτευσις τῷ 1881 καὶ τὸ ὁποῖον ἐν μέρει ἀπήγγειλαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὁπόταν ἀνῆλθεν εἰς τὴν Ἐξουσίαν, ὡς Κυβερνητικὸν πρόγραμμα. Τὰ γεγονότα εἶναι πρόσφατα, δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ φέρω μαρτυρικὰς ἢ ἐγγράφους ἀποδείξεις, ἵνα τὰ βεβαιώσω. Ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι τὸ γόητρον τῆς τότε ἀντιπολιτεύσεως συνέκειτο εἰς τὴν ἰδέαν τοῦ ὅτι ἡ ὁμὰς, ἡ ἀποτελοῦσα τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἐνεπνέετο ὑπὸ σιδηρᾶς ἀποφάσεως, ὅπως ἐφαρμοσθῶσιν οἱ μὴ ἐφαρμοζόμενοι ἕως τότε Νόμοι’ ὅλοι ἐνθυμούμεθα καλῶς, διότι τὸ ἠκούσαμεν, διότι τὸ ἀνεγνώσαμεν εἰς τὰ δημοσιογραφικὰ ὄργανα, μηδὲ τῆς «Ἐγέρσεως» ἐξαιρουμένης, ὅτι ἡ τότε Κυβέρνησις εἰς τὴν σημαίαν της ἀνέγραψεν τὴν ἀκύρωσιν τῶν ἐκλογῶν τῶν νέων Ἐπαρχιῶν, ὡς ἀντισυνταγματικῶν, τὴν τιμωρίαν τῶν παραβιασάντων τὸ Σύνταγμα, τὴν τιμωρίαν τῶν ἐνεχομένων ὅπως δήποτε εἰς τὸ ἔλλειμμα τοῦ Ταμείου Θηβῶν, ἵνα ἀποδειχθῇ ὅτι οἱ Ποινικοὶ Νόμοι ἐν Ἑλλάδι δὲν ἐνομοθετήθησαν ἵνα ἐφαρμοσθῶσι μόνον κατὰ τῶν κλεπτόντων ὄρνιθας. Καί τι ἔπραξεν ὡς πρὸς τὰ τρία ταῦτα οὐσιώδη κεφάλαια τοῦ προγράματος ἡ εἰς τὴν Ἐξουσίαν ἀνελθοῦσα μερὶς τοῦ κ. Τρικούπη; Ἀτυχῶς πάντες γνωρίζομεν τί ἔπραξεν, ἐντελῶς τὸ ἐναντίον τῶν ὅσων ὑπεσχέθη. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον, εὐθὺς ὡς ἐβεβαιώθη, ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν ἐκλεχθέντων ἐκ τῶν νέων Ἐπαρχιῶν ἐνεπνέοντο ἐκ τῆς ἐπιθυμίας νὰ ἐνισχύσωσι τὰ μέτρα τῆς ἀντιπολιτεύσεως, εὐθὺς ἀπὸ τῆς πρώτης συνεδριάσεως ἐλησμόνησε τὰ ὅσα ὑπεσχέθη, καὶ προέτεινε νὰ ἐπικυρωθῶσιν αἱ ἐκλογαὶ, ἀλλὰ νὰ ἀκυρωθῶσιν ὅλα τὰ ἄλλα νομοθετικὰ Διατάγματα! Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον, τὴν τιμωρίαν τῶν παραβιασάντων τὸ Σύνταγμα, ἤκουσα πολλὰ, ἐῤῥέθησαν ἱκανὰ περὶ τῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης· ἐὰν δὲ ἡ ἀσθένεια τοῦ συναδέλφου ἡμῶν ἐκ Μεσσήνης δὲν ἐμπόδιζε νὰ ἐκτυλιχθῶσι τὰ πάντα ἐν πλάτει, πολλὰ ὡς πρὸς τὸ μέρος τοῦτο, πολλὰ βεβαίως θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω ὅπως ἀντικρούσω τοὺς ὁμιλήσαντας· ἀλλὰ σεβόμενος τὴν ἀσθένειαν τοῦ συναδέλφου, πλειότερον καὶ αὐτῶν τῶν φίλων του, οἵτινες κακῶς κατ’ ἐμὲ ὡμίλησαν διὰ μακρῶν, ἀπουσίᾳ του, περὶ τοιούτων προσωπικῶν ζητημάτων, ὀφείλω νὰ μὴ παρακολουθήσω τοιαύτην συζήτησιν καὶ ἀρκοῦμαι νὰ εἴπω ὅτι τὰ διατυμπανισθέντα περὶ τιμωρίας τῶν παραβιασάντων τὸ Σύνταγμα ἦσαν μῆλα χρυσᾶ πρὸς κυρίευσιν τῆς Ἐξουσίας, ἀλλὰ πράγματι, ὡς καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας εἶπεν, ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τὰ χρυσᾶ μῆλα δὲν ἐδόθησαν εἰς τὴν Δικαιοσύνην. Ἡ τρίτη, καὶ κατ’ ἐμὲ σπουδαιοτέρα, παραβίασις τοῦ προγράμματος εἶναι ὅτι κάκιστα διεξήγαγε ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους τὴν λυπηρὰν ὑπόθεσιν τοῦ ἐλλείμματος τοῦ Ταμείου Θηβῶν. Τοιαῦται πράξεις ἢ δὲν πρέπει νὰ ἔρχωνται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἢ ὅταν ἔρχωνται πρέπει νὰ ἐξαντλῶνται μέχρι πέρατος, διότι ἐδόθη σήμερον δικαίωμα νὰ λέγωσιν ὅτι ὑπῆρχε κατὰ τὴν ἐποχὴν τῶν Ἐξεταστικῶν Ἐπιτροπῶν σπεῖρα συκοφαντῶν. Ἐὰν ἡ δικαιοσύνη ἐλειτούργει μετὰ τῆς σεβαστῆς ἰσότητος, ἤθελεν ἀποδειχθῆ ἐὰν ὑπῆρχον ἢ οὐ ἔνοχοι ἢ ἐὰν ὑπῆρχον ἀθῶοι, καὶ ἡ κοινωνία θὰ ἐπείθετο ὅτι πράγματι οἱ Ἕλληνες εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τοῦ Νόμου. Κατηγορῶ ὡς πρὸς τοῦτο τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ τὴν φράσιν, διότι φρονῶ, ὅτι ἐκερδοσκόπησεν, ὡς μὴ ὤφειλεν, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου μὲ θυσίαν τῆς Δικαιοσύνης... Ὡς πρὸς δὲ τὴν ἀνόρθωσιν τῶν Νόμων, ἣν πομπωδῶς μᾶς ὑπεσχέθησαν, ἅμα ἀνελθόντες εἰς τὴν Ἐξουσίαν, πάντες συνομολογοῦσι, πιστεύω, ὅτι ἡ δικαιοσύνη δὲν ἀπονέμεται καλῶς καὶ ταχέως· ἀλλ’ ἐν τούτοις οὐδεμία λέξις ἐλέχθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἀνόρθωσιν τῆς δικαιοσύνης, οὐδὲν ἐλήφθη πρὸς τοῦτο μέτρον. Τὰς ἡμέρας ταύτας πολλὰ ἐῤῥέθησαν καὶ περὶ συναλλαγῆς. Δὲν κατηγορῶ τόσον τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἐξηκολούθησε τὴν συναλλαγὴν, ὅσον κατηγορῶ αὐτὴν, διότι καίτοι ἔχουσα ὅλα τὰ μέσα ὅπως λάβῃ ῥιζικὰ μέτρα πρὸς ἄρσιν ἢ σπουδαίαν ἐλάττωσιν τοῦ κακοῦ, ἐντούτοις οὐδὲν ἔπραξεν. Διατελῶν ὑπὸ τὰς ἐντυπώσεις ταύτας περὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἀτυχῶς δὲν βλέπω ὑποφώσκουσαν τὴν ἐλπίδα βελτιώσεως, οὔτε ἐκ τῆς ἐνεστώσης ἀντιπολιτεύσεως. Πολλὰ μέλη αὐτῆς ἀξιότιμα ἐμφοροῦνται ὑπὸ τῶν καλλιτέρων αἰσθημάτων, καὶ ἔχουσι μεγάλας ὑπηρεσίας ἐν τῷ Τόπῳ· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καὶ ἡ ἐνεστῶσα ἀντιπολίτευσις εὑρίσκεται ἐπὶ σαλευομένου ἐδάφους, τὸ ὁποῖον εἶναι τὰ προσκόμματα εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Πολιτεύματος. Συναντῶμαι ἰδίως μεθ’ ὅλων ἐκείνων, οἵτινες οὕτως ἢ ἄλλως ὑπεστήριξαν ὅτι τὰ ἀτελῆ μέτρα εἶναι ἄσκοπα, καὶ πρὸ πάντων ἀνεπαρκῆ· συναντῶμαι μὲ τὴν ῥιζικωτέραν ἰδέαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Τροιζηνίας βουλευτοῦ, συνιστῶντος τὴν διὰ πολυμελοῦς Ἐπιτροπῆς ἐξέτασιν περὶ τῶν αἰτίων τῆς νόσου ἡμῶν καὶ τῶν μέσων τῆς θεραπείας· συναντῶμαι ἐπίσης μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Χαλκίδος βουλευτοῦ, ὡσαύτως μετὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας καὶ τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου, ὅτι δηλαδὴ τὸ Συνταγματικὸν Πολίτευμα δὲν λειτουργεῖ, διότι ἡ Διοικητικὴ καὶ Δικαστικὴ αὐτοῦ μηχανὴ εἶναι βεβλαμμένη οὐσιωδῶς· διότι δὲν συνετάχθησαν ὡς ἔδει οἱ προσήκοντες ὀργανικοὶ Νόμοι, ὅπως διακριθῶσι καὶ ἀποκεντρωθῶσιν αἱ τρεῖς Ἐξουσίαι, ὅπως ἐκλείψῃ ἐκ τοῦ μέσου ἡ Βουλευτοκρατία. Διὰ τοῦτο διστάζω νὰ παραδεχθῶ ὅτι ἐρχομένη ἡ Ἀντιπολίτευσις εἰς τὰ πράγματα, ἀλλὰ στηριζομένη εἰς τὴν ἀρχὴν τῶν προσωπικῶν κομμάτων, θὰ δυνηθῇ νὰ ἐφαρμόσῃ ὅσα ἐπαγγέλλεται, καὶ διὰ τοῦτο, κύριοι, λυποῦμαι, διότι ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς δὲν ἐχρησιμοποίησεν ὅσον ἠδύνατο τὴν μεγάλην ἐκείνην πλειοψηφίαν, ὅπως θέση θεμέλια ἀσάλευτα συστήματος ἀρχῶν.

§110ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἡμεῖς πταίομεν.

§111ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριοι, δὲν πρέπει νὰ ἀρνηθῶμεν ὅτι, ὡς βαδίζομεν, βαίνομεν κατὰ κρημνῶν. Πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν εἰλικρινῶς. Ὑπάρχουσι δύω σχολαί· ἡ μὲν ἀρέσκεται νὰ κρύπτῃ τὰ συμβαίνοντα, πιστεύει ὅτι οὕτω ὠφελεῖται ὁ Τόπος· ἡ σχολὴ αὕτη θέλει νὰ χρυσώνῃ τὰς ἀσχημίας. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἑτέρα, ἡ σχολή, ἥτις παραδέχεται ὅτι πρέπει νὰ λέγωνται ὅλα ἄνευ περιστροφῶν. Μεθ’ ὅσα καὶ ἂν λέγωσί τινες ὅπως καλύψωσι τὰ ἕλκη μας, δὲν εὑρισκόμεθα ἐπὶ καλῆς ὁδοῦ. Βεβαίως τὰ συμβαίνοντα ἐνταῦθα καὶ ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου εἶναι ἄξια πολλῆς προσοχῆς. Φοβοῦμαι δὲ ὅτι γίνομαι προάγγελος κακῶν· ἀλλ’ ἐγὼ τοὐλάχιστον ὑποστηρίζω, ὅτι ἄν βαδίζωμεν, ὡς βαδίζομεν, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀποφύγωμεν τὸ ἓν ἐκ τῶν δύω, ἢ τὴν ἀπόλυτον Μοναρχίαν ἢ τὴν ὀχλοκρατίαν. Συμπεραίνων λέγω ὅτι θέλω ψηφίσει κατὰ τοῦ ὑποβληθέντος Προϋπολογισμοῦ ἕνεκα τῶν τριῶν οὐσιωδῶν λόγων· πρῶτον, διότι ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ ἐξαντλήσῃ πᾶσαν πρὸς οἰκονομίαν ἐργασίαν· δεύτερον, διότι εἰς οὐδεμίαν ἐργασίαν σπουδαίαν προέβη, ὅπως ἐπιβληθῶσιν ἄλλοι τινὲς φόροι πρὶν ἢ ἐπιβάλῃ τὴν αὔξησιν τῶν φόρων κατὰ 12%, καὶ τρίτον διότι διέψευσε τὸ τελευταῖον αὐτῆς πρόγραμμα. Ἐν ὅσῳ δὲ ἔχουσιν, ὡς ἔχουσιν, τὰ ἐν τῇ Βουλῇ, μὴ θέλων νὰ καταταχθῶ στρατιώτης προσωπικοῦ κόμματος, θὰ ἐξακολουθήσω ψηφοφορῶν ἀναλόγως τῶν ἑκάστοτε παρουσιαζομένων ζητημάτων· καὶ διὰ τοῦτο, ψηφοφορῶν κατὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ σήμερον, δὲν ἐννοῶ ὅτι δὲν θέλω δώσει τὴν ψῆφόν μου ὑπὲρ ἄλλων Ὑπουργικῶν Νομοσχεδίων... εἴτε ὑπὲρ τῆς δικαιοσύνης, εἴτε ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως, εἴτε ὑπὲρ ἄλλων μέτρων, τὰ ὁποῖα ἤθελον εὕρει καλά.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζυγομαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§113ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Εἶναι 8 ἡ ὥρα· δὲν δυνάμεθα νὰ παραμείνωμεν.

§114ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ ἐγὼ βλέπω, ὅτι εἶναι 8 ἡ ὥρα· θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ μακρὸν, δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτὴν τὴν στιγμήν.

§115ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Τώρα, τώρα.

§116ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Θὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν, ἡ ὥρα εἶναι 8η, αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν δύναμαι νὰ ὁμιλήσω· ἂν ἡ Κυβέρνησις σκοπῇ νὰ μοῦ περιορίσῃ τὸν λόγον, εἶναι ἐλευθέρα, ἀλλὰ δὲν εἶναι δίκαιον νὰ τὸ πράξῃ.

§117ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Προχωρήσατε, κύριε Πρόεδρε.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ὑπάρχοντος ἄλλου νὰ ὁμιλήσῃ, κηρύσσω τὴν συζήτησιν περατωμένην (θόρυβος).

§119ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία (θόρυβος ἀναχωροῦσι πολλοὶ Βουλευταὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως).

§120ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Τὸν κατάλογον, κύριε Πρόεδρε. (Ἄρχεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου).

§121ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἂν ἦναι ἀπαρτία, ἔχω τὸν λόγον (θόρυβος).

§122ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ὄχι, ὄχι.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες εἶναι 127 Βουλευταί. Ἡ συζήτησις ἐκηρύχθη περατωμένη· εἰσερχόμεθα εἰς τὰ καθέκαστα.

§124ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (ἐπὶ τοῦ βήματος). Ἔχω, κύριοι, νὰ ὁμιλήσω....

§125ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ὄχι, ὄχι· ἡ συζήτησις ἐκηρύχθη περατωμένη.

§126ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἰς τὴν κεφαλήν σας θὰ πέσῃ....

§127ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ συζήτησις ἐκηρύχθη περατωμένη, πρὶν γείνῃ ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν, ὅτι ἡ συζήτησις εἶναι περατωμένη. Ἐγὼ ἐκάλεσα τὸν κύριον Ζυγομαλᾶν νὰ ἔλθῃ νὰ ὁμιλήσῃ πρότερον, ἀλλὰ δὲν ἠθέλησε (θόρυβος ἐκ δεξιῶν). Ἐρχόμεθα εἰς τὰ καθέκαστα.

§129ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἔχω, κύριοι, νὰ σᾶς ὑποβάλω πρότασιν ὡς πόρισμα τῆς συζητήσεως. Λυποῦμαι, κύριοι, διότι ἡ πλειοψηφία θέλει νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν· ἀφῃρέθη ὁ λόγος ἀπὸ ἐμὲ καὶ ἀπὸ πολλοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι εἶχον σκοπὸν νὰ ὁμιλήσωσι (θόρυβος). Ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐπὶ ἡμέρας ὁλοκλήρους συζητήσασα, ἀπέδειξε τρανώτατα, ὅτι κυρίως ἐπιδιώκει καὶ αὐτὴ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ ὡς πρώτιστον μέσον ἐπρότεινεν οἰκονομίας, καὶ οἰκονομίας σπουδαιοτάτας, 7,000,000.

§130ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Εἰς τὸ θέμα, εἰς τὸ θέμα.

§131ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐπρότεινε τὰς οἰκονομίας ταύτας, οὐ μόνον διὰ νὰ ἀπαλλάξῃ τὸν λαὸν τῶν βαρέων φόρων, ἀλλὰ καὶ διότι ἐσκόπει νὰ κατορθώσῃ, ὅπως ἀφαιρεθῶσι τὰ μέσα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως διὰ τῆς σπατάλης τοῦ Προϋπολογισμοῦ νοθεύῃ τὸ Πολίτευμα. Ὁ σκοπὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἦτο ἱερὸς, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ προστασία τοῦ λαοῦ.... (θόρυβος).

§132ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὐτὸ εἶναι συζήτησις! Ἐπὶ τοῦ θέματος νὰ ὁμιλῆτε.

§133ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Πόρισμα τῶν συζητήσεων τούτων φέρομεν τὴν ἑξῆς πρότασιν.

§134ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Εἶναι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἢ τῆς μερίδος...;

§135ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Βεβαίως, κύριοι, ὅταν ἡ ὥρα ἦναι 8½ καὶ ὅταν ἡ Ἀντιπολίτευσις ὁλόκληρος ἀπῆλθε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ σήμερον ἡ πρότασις αὕτη· θὰ ψηφισθῇ μονομερῶς... (θόρυβος).

§136ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀναγνώσατε τὴν πρότασιν.

§137ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἰδοὺ «Ἡ Βουλὴ, πειθομένη, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων ἐστηρίχθη ἐπὶ βάσεων, μὴ συμβιβαζομένων μετὰ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους, συντελουσῶν δὲ καὶ εἰς νόθευσιν τῆς λειτουργίας τῶν θεσμῶν, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.»

§138ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ψηφοφορηθῇ (θόρυβος).

§139ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐξήγησα πρὸ μικροῦ τὴν ψῆφόν μου... Τὸ τελευταῖον ὅμως μέρος τῆς προτάσεως τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ μὲ ἀναγκάζει νὰ ψηφίσω κατ’ αὐτῆς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία κατὰ τὸ ἑπόμενον Πρωτόκολλον).

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 121, 114 κατὰ τῆς προτάσεως καὶ 7 ὑπέρ. (Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 8½).