1883.02.01

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 47

τῆς 1 Φεβρουαρίου 1883

(Τρίτη)

Ὥρᾳ 3 Μ. Μ. (Γενομένης ἀπαρτίας, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σωτήριος Δ. Σαρατσόπουλος ζητεῖ διὰ τὰς πρὸς τὴν πατρίδα κατὰ τὸν ἀγῶνα ὑπηρεσίας τοῦ πατρός του καὶ ὅλης τῆς οἰκογενείας του μηνιαῖον βοήθημα πρὸς περίθαλψιν αὐτῆς. Ἀδελφαὶ Μαριγὼ καὶ Ἀγγελικὴ Δοῦκα ζητοῦσι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ πατρός των καὶ τοῦ ἀδελφοῦ των νὰ τοῖς χορηγηθῇ σύνταξις πρὸς ἀνακούφισιν τῶν ἀναγκῶν των. Εὐάγγελος Ἀρμενόπουλος, προσενεγκὼν μεγάλην ἐλαιογραφικὴν εἰκόνα τοῦ Γαμβέττα πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν, αἰτεῖται ἀμοιβήν τινα, καθ’ ὃ ἄπορος καλλιτέχνης. Ὁ Βουλευτὴς Χαλκίδος Θεόδωρος Φλογαΐτης ὑποβάλλει σχέδιον Νόμου περὶ εἰδικῶν συμβούλων παρ’ ἑκάστῳ Ὑπουργείῳ. Ἐπίσης ὑποβάλλει σχέδιον Νόμου περὶ καθιερώσεως προσόντων εἰς διορισμὸν ὑπαλλήλων τινῶν δι’ ὑπουργικῆς διαταγῆς. (Ὅρα Παράρτημα). Ὁ Κύριος Σ. Πετιμεζᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§2Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§3ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ κακὸν, κύριοι, δὲν προέρχεται ἐκ τῆς τοιᾶσδε ἢ τοιᾶσδε γνωμοδοτήσεως τοῦ τότε Ὑπουργοῦ, ἀλλ’ ἐκ τοῦ ὅτι ἡ γνωμοδότησις, οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖ, δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὴ, καὶ ὅτι ἑκάστη Ἐφορευτικὴ Ἐπιτροπὴ, συμπράττουσα καὶ μετὰ τοῦ Δικαστικοῦ Ἐπιτρόπου, δύναται νὰ παραδεχθῇ τὴν μίαν γνώμην ἢ τὴν ἄλλην, ὅπερ ἐπάγεται ἀντιφατικὰς ἀποφάσεις τῶν διαφόρων Ἐφορευτικῶν Ἐπιτροπῶν. Δὲν συμβαίνει δὲ τοῦτο μόνον ὡς πρὸς τὸ ζήτημα, περὶ οὗ ἐποιήσατο λόγον ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς ἄλλα ζητήματα, καὶ διὰ τοῦτο συνέβη νὰ ἴδωμεν εἰς δύω τμήματα ἐκλογικὰ ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ χωρίου, τῆς ἕδρας τοῦ Δήμου, νὰ λαμβάνωνται ἀποφάσεις διάφοροι, τοῦτο μὲν νὰ ἐπιτρέπῃ τὴν εἰσαγωγὴν ὡρισμένων ἀντιπροσώπων, τὸ ἕτερον νὰ μὴ τὴν ἐπιτρέπῃ, τὸ ἓν νὰ ἐπιτρέπῃ τὴν εἴσοδον τοῦ Δημάρχου, τὸ δ’ ἄλλο νὰ μὴ τὴν ἐπιτρέπῃ, καὶ ἄλλα τοιαῦτα. Ὅταν τὸ ζήτημα ἦναι ἐπουσιῶδες, ὑπάρχει πάντοτε ζημία τις ἐν τῇ ἀνομοιότητι, διότι δύναται νὰ ὠφελῆται τὸ ἓν τῶν ἀνταγωνιζομένων προσώπων ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ ἄλλου ἐκ τῆς τοιαύτης ἀποφάσεως· ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ γενικὰ ζητήματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ ἀσάφεια ζημιοῖ σπουδαίως τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν, καὶ τοιοῦτον εἶναι τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου ἐποιήσατο λόγον ὁ κύριος Βουλευτής. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἄλλοτε ἔδωκε λύσιν τινὰ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλ’ αἱ Ἐφορευτικαὶ Ἐπιτροπαὶ ἐθεώρησαν τὴν δοθεῖσαν λύσιν ὡς γνώμην μόνον, ἔχουσαν ἠθικὸν κῦρος καὶ οὐχὶ νόμιμον. Πολλαὶ Ἐπιτροπαὶ ἐστηρίχθησαν εἰς τὸ ἠθικὸν κῦρος τῆς γνώμης τοῦ Ὑπουργοῦ, ἄλλαι ἔκριναν ἐξ ἰδίας γνώμης, ὡς καὶ ὁ Ὑπουργὸς, ὑπάρχουσιν ὅμως καὶ Ἐπιτροπαὶ καὶ Ἀντιπρόσωποι τῆς Δικαστικῆς Ἀρχῆς, ἔχοντες ἐκ τοῦ νόμου γνωμοδοτικὴν ἐξουσίαν, οἵτινες ἐθεώρησαν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ παραδεχθῶσι τὴν γνώμην ταύτην, καί περ στηριζομένην ἐπὶ τοῦ ἠθικοῦ κύρους τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Αἱ Ἐπιτροπαὶ ἐκεῖναι ἐδέχθησαν Δημάρχους, ἐνῷ ἄλλαι, ἀκολουθοῦσαι τὴν συμβουλὴν τοῦ Ὑπουργοῦ, δὲν ἐδέχθησαν Δημάρχους. Ἐὰν ἤδη θελήσωμεν νὰ προβῶμεν κατὰ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων, δὲν δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμά τι, διότι θέλομεν ἀντικαταστήσει εἰς τὴν ἐστερημένην νομικοῦ κύρους ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργείου τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, αὕτη δὲ δὲν ἔχει πλειότερον κῦρος τῆς γνώμης τοῦ Ὑπουργοῦ, διότι κῦρος ἔχει μόνον ἡ γνώμη, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Συνέλευσις διὰ τοῦ Συντάγματος ἀνέθηκε τὴν αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν τῶν Νόμων. Τὸ δὲ Σύνταγμα ἀνέθηκεν εἰς τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν τοῦτο, ἡ δὲ Βουλὴ μόνη δὲν εἶναι Νομοθετικὴ Ἐξουσία. Ἄρα δι’ ἀποφάσεως τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, τουτέστι διὰ Νόμου, πρέπει νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἐὰν ἴδωμεν, ὅτι ἡ Βουλὴ λειτουργεῖ κανονικῶς, θέλομεν ὑποβάλει σχέδιον Νόμου, διότι πρέπει εἴτε οὕτως, εἴτε ἄλλως νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο.

§4Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀποσύρω τὴν πρότασίν μου, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ μέτρα.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§6ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κύριοι, μετὰ τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ τῆς Γόρτυνος, ὑποβάλλω τὴν κατάστασιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1882 τῶν τελευταίων δύω μηνῶν πρὸς συμπλήρωσιν τῆς προηγουμένως κατατεθείσης καταστάσεως, ἐν ᾗ ἀναφέρεται συγχρόνως καὶ ἡ χρῆσις ἐκείνη τῶν χρημάτων, ἅτινα εὑρέθησαν κατὰ τὴν 3 Μαρτίου π. ε. Ἐπίσης ὑποβάλλω καὶ τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα περὶ τῆς πιστώσεως κεκλεισμένων χρήσεων ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν πλοίων πρὸς ἀπότισιν τῶν ὀφειλομένων πρὸς τὸν κ. Σπάρταλην. Ὑποβάλλω Νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως ἐκτάσεως γῆς ἐν Δαφνίῳ πρὸς ἀνίδρυσιν καταστήματος Φρενοκομείου διὰ τοῦ κληροδοτήματος τοῦ Δρομοκαΐτου. Συγχρόνως δὲ ὑποβάλλω καὶ τὸ διάγραμμα τοῦ παραχωρητέου χώρου. Συγχρόνως ὑποβάλλω Νομοσχέδιον περὶ ἀτελείας τῶν εἰσαγομένων μεταλλευμάτων πρὸς ἐκκαμίνευσιν. Τὰ μεταλλεύματα ταῦτα ἀποτελοῦν τὴν πρώτην ὕλην μεταλλουργικῆς ἐργασίας, καὶ εἶναι χρήσιμον νὰ εἰσέρχωνται ἀτελῶς διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς σπουδαίας βιομηχανίας τῆς ἐκκαμινεύσεως, ἐνῷ κατόπιν ἐκκαμινευόμενα ὑποβάλλονται εἰς τὴν φορολογίαν κατὰ τοὺς κειμένους Νόμους. Πρὸς ἄλλον σκοπὸν πλὴν τῆς ἐκκαμινεύσεως οὐδόλως εἶναι χρήσιμα. (Ὅρα Παράρτημα).

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ.

§8ΤΙΝΕΣ. Ὅλα νὰ τυπωθῶσι.

§9ΡΟΥΦΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. Δηλιγιάννη, διὰ νὰ δυνηθῶ νὰ δώσω τὴν προσήκουσαν ἀπάντησιν.

§10Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ τὴν κατέθηκα ἐγγράφως.

§11Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἔλαβον τηλεγράφημα ἐξ Ἄρτης ἀπευθυνόμενον καὶ πρὸς τοὺς κκ. Κρεστενίτην καὶ Φιλάρετον. Τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ ὀφείλω κατὰ καθῆκον νὰ κοινοποιήσω εἰς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν κυρίως ἡ Κυβέρνησις, διότι δυσκολεύομαι νὰ πιστεύσω, ὅτι συνεπείᾳ διαταγῆς Κυβερνήσεως τὰ τοιαῦτα λαμβάνουσι χώραν ἐν Ἄρτῃ.

§12ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ποίου χωρίου;

§13ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐξ Ἄρτης τηλεγραφοῦσι.

§14ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εὑρέθησάν τινες καὶ ὑπέγραψαν, πέντε ἢ ἕξ.

§15ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ κ. Καραπάνος λέγει, ὅτι εὑρέθησάν τινες καὶ ἔστειλαν τηλεγράφημα καὶ παραπονοῦνται· ἀλλὰ διὰ νὰ εὑρεθοῦν πέντε ἢ ἓξ πολῖται νὰ ἐκθέτουν τηλεγραφικῶς πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ ἐπισήμως τὰ παράπονά των καὶ νὰ καταγγέλλωσι πράξεις ὡρισμένας, «ὁ Νομάρχης, λέγουσι, διέταξε τὸν Ὑπαστυνόμον καὶ μετέβη οὗτος μετὰ χωροφυλάκων καὶ κλητήρων καὶ ἐμποδίζει τὴν καλλιέργειαν καὶ τοὺς ἀναγκάζει νὰ ὑπογράψωσι συμβόλαιον», δὲν πρέπει νὰ νομίσωμεν, ὅτι εἶναί τι, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἐνδιαφέρῃ.

§16ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ποῦ μετέβη;

§17ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἰς χωρίον τι τῆς Ἐπαρχίας σας καὶ ἴσως εἰς τσιφλίκιόν σας, ἐπίδικον ὅμως καὶ ἀμφισβητούμενον. Τὰ τελεσθέντα ἐν Ἄρτῃ καὶ ἐν Θεσσαλίᾳ ἐπὶ ἓν καὶ ἥμισυ ἔτος, ἤτοι ἀφ’ ὅτου ἔσχον τὴν τύχην τὰ μέρη ἐκεῖνα νὰ συνδεθῶσι μετὰ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος, εἶναι ἀνυπόφορα καὶ ἀπερίγραπτα· τὰ βάσανα τῶν κατοίκων, αἱ καταπιέσεις καὶ αἱ βαρβαρότητες τῶν ὀργάνων τῆς Κυβερνήσεως εἶναι τόσον παράνομοι, εἶναι τοσοῦτον ἀφόρητοι, ὥστε οὐδὲ πρὸς τὰς ἐπὶ Τουρκοκρατίας δύνανται νὰ παραβληθῶσι· δὲν ἐτόλμων τότε οἱ κλητῆρες καὶ οἱ χωροφύλακες νὰ φέρωνται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλω νὰ πιστεύσω, ὅτι ὑπέπεσεν εἰς τοιοῦτον παράπτωμα, δοῦσα διαταγὰς ὅπως τελεσθῶσι τὰ τελούμενα· ἀλλ’ εἶναι ἔνοχος, διότι δὲν ἐτιμώρησε τὰ ὄργανα αὐτῆς. Τὰ ὄργανα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὁ Νομάρχης, ὁ ὁποῖος κατέστη διάσημος διὰ τὰς πράξεις του, προήχθη δὲ, καὶ διὰ τὰς ἐνεργείας αὐτοῦ ταύτας ἐπροβιβάσθη μάλιστα εἰς Πρόεδρον τοῦ Δικαστηρίου ἐν Κωνσταντινουπόλει καὶ δὲν κάμνει τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ταξειδεύῃ ἀπὸ Ἀθήνας εἰς Μεσολόγγιον καὶ ἐκεῖθεν δὲν ἠξεύρω ποῦ, καὶ δὲν γνωρίζομεν ποῦ εὑρίσκεται σήμερον. Προχθὲς ἦλθεν ἐν Ἀθήναις, χθὲς ἐσπευσμένως ἀπέδρα ἐντεῦθεν· ποῦ μετέβη; εἰς τὴν θέσιν του νὰ δικάσῃ τοὺς Ἕλληνας ὑπηκόους ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἢ ἵνα ἐνεργήσῃ δημοτικὰς ἐκλογὰς ἐν Μεσολογγίῳ, ἢ νὰ σφυρηλατήσῃ νέα δεσμὰ καὶ νέα βάσανα νὰ ἐφεύρῃ κατὰ τῶν ἀτυχῶν Ἀρτινῶν; Ὁ Νομάρχης, ἡ Διοικητικὴ Ἀρχὴ καὶ ἡ Στρατιωτική, οἱ Ὑπαστυνόμοι καὶ οἱ κλητῆρες παρεξετράπησαν, ἐβαναυσούργησαν ὡς βασιβουζοῦκοι, ὁ Ἀστυνόμος καὶ ὁ Εἰσαγγελεὺς ἐξέδωκαν ἐγκύκλιον συνεπείᾳ τῆς χαριτωμένης βεβαίως ἐγκυκλίου τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ἀγροτικοῦ, καὶ ἀπηγόρευον εἰς τοὺς χωρικοὺς νὰ ἁλωνίσωσι τὸν σῖτόν των, δὲν ἐπέτρεπον νὰ θερίσωσι τὸν σῖτόν των, ἀπηγόρευσαν δηλαδὴ καὶ αὐτοὺς νὰ λάβωσι τὸν ἄρτον, ὅστις καὶ μόνος θὰ ἐχρησίμευεν εἰς αὐτοὺς ὅπως ζήσωσι. Πολλάκις ἡ Κυβέρνησις ἀπέφυγε τὴν συζήτησιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, διότι αἰσθάνεται ἴσως, ὅτι παρεξετράπη εἰς παρανομίας, ἐκλαβοῦσα ὅτι ἡ σύμβασις μεταξὺ Τουρκίας καὶ Ἑλλάδος τὴν ὑποχρεοῖ· ἀλλ’ ἐγὼ φρονῶ καὶ πιστεύω ἀκραδάντως, ὅτι οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν παρανομιῶν ἡ σύμβασις ἐπιβάλλει, καὶ ὡς ἐκ τούτου φρονῶ, ὅτι παρεξετράπη εἰς ἐπεμβάσεις, αἵτινες εἶναι παράνομοι καὶ τὰς ὁποίας, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἐκτιμήσει, πρέπει νὰ στιγματίσῃ, ὅπως μὴ ἐπαναληφθῶσι πλέον. Σήμερον ὅμως τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαιότερον καὶ ἡ παρανομία τερατωδεστέρα· παραπονοῦνται ὡρισμένοι χωρικοὶ ὅτι, ἐναντίον ὡρισμένης ἀποφάσεως οἱ Ὑπαστυνόμοι, κλητῆρες καὶ χωροφύλακες μεταβαίνουσιν εἰς τὸ χωρίων των καὶ τοὺς λέγουν: δὲν σᾶς ἐπιτρέπομεν νὰ ὀργώσητε οὔτε νὰ σπείρητε πρὶν ἢ ὑπογράψητε συμβόλαιον· Νομίζω, κύριοι, ὅτι γενικῶς ἐν τῇ Βουλῇ πρέπει νὰ ἐγερθῇ ἓν αἴσθημα ἀγανακτήσεως κατὰ τῶν τοιούτων ἀνηκούστων παρανομιῶν, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν ὀφείλει νὰ τιμωρήσῃ τὰ ὄργανα αὐτοῦ παραδειγματικῶς.

§18ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ὑπῆρχε δικαστική τις ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν παρεβίαζον τὰ ὄργανα τῆς Ἐξουσίας, θὰ ἦτο ὅλως περιττὴ ἡ παράστασις, τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο ὁ κ. βουλευτὴς πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, διότι τὸ Ὑπουργεῖον ἤθελε τιμωρήσει ἐκείνους οἵτινες δὲν σέβονται τὰς ἀποφάσεις τῶν ἁρμοδίων· ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον οὐδεμίαν ἔχει γνῶσιν περὶ ὑπάρξεως τοιαύτης ἀποφάσεως· ὁ δὲ κ. βουλευτὴς, ἀντὶ νὰ καταναλώσῃ τὸν χρόνον τῆς Βουλῆς ἀνακοινῶν, ὅσα ἀνεκοίνωσε, πολὺ χρησιμώτερον ἔργον θὰ ἔπραττε, φέρων τὰς ἀποδείξεις ἢ ἐνδείξεις, ὅτι ὑπῆρχε τοιαύτη ἀπόφασις, διότι ἡμεῖς οὐδεμίαν ἔχομεν οὔτε ἔνδειξιν οὔτε ἀπόδειξιν περὶ τοιαύτης ἀποφάσεως. Ἡ δὲ ἐνέργεια τῆς Διοικητικῆς Ἀρχῆς ὡς καὶ τῆς Στρατιωτικῆς εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν καὶ ἄλλοτε ἐξέθηκα εἰς τὴν Βουλὴν· καὶ ἡ Διοικητικὴ Ἀρχὴ καὶ Στρατιωτικὴ Ἀρχὴ ἐνεργοῦν μόνον ἐν τῷ ζητήματι, ὁσάκις καὶ ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας. Ὁσάκις ἀναφέρηται εἰς τὴν Διοικητικὴν Ἀρχὴν, ὅτι ἀπειλεῖται ἡ τάξις, παρεμβαίνει ἡ Διοικητικὴ καὶ ἡ Στρατιωτικὴ Ἀρχὴ κατὰ τοῦ διαταράττοντος τὴν τάξιν καὶ εἰς προστασίαν τῶν παραβιαζομένων δικαιωμάτων νομίμου κατοχῆς. Ἐὰν ὁ ἰδιοκτήτης ἔχῃ κατοχὴν, μὴ ἀμφισβητουμένην δικαστικῶς, ἡ Ἀρχὴ, παρεμβαίνουσα χάριν τῆς δημοσίας τάξεως, θέλει ὑποστηρίξει τὴν νόμιμον κατοχήν· ἐὰν δὲ τοὐναντίον ἔχωσιν αὐτὴν οἱ καλλιεργηταὶ ἢ προσάγωσι δικαστικὴν ἀπόφασιν, ἡ Διοικητικὴ καὶ ἡ Στρατιωτικὴ Ἀρχὴ, παρεμβαίνουσαι, ὑποστηρίζουσι τὰ δικαιώματα τούτων. Ἐν τῇ περιστώσει ταύτῃ ἡ Διοικητικὴ καὶ ἡ Στρατιωτικὴ Ἀρχὴ δὲν ἐνήργησαν τοιοῦτό τι, τοὐλάχιστον ἐφ’ ὅσον ἀνεκοινώθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ γινώσκετε, ὅτι αἱ Ἀρχαὶ ἀνακοινοῦσι καὶ ὀφείλουσι νὰ ἀνακοινῶσι πάντα ταῦτα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἐὰν αἱ Ἀρχαὶ παρέλειπον νὰ φέρωσιν εἰς γνῶσιν τῆς Κυβερνήσεως, αὐταὶ θὰ ηὐθύνοντο βαρέως διὰ τὴν παράλειψιν.

§19ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Νὰ λάβητε πληροφορίας τηλεγραφικῶς.

§20ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μὴ ἀμφιβάλλετε.

§21ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Παρατηρῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑποστηρίζῃ ἀποκλειστικῶς τοὺς λεγομένους ἰδιοκτήτας ὁ κύριος Πρωθυπουργός· ἐν τῇ ῥύμῃ τοῦ λόγου τῷ διέφυγε ἡ φράσις, ὅτι διὰ μὲν τοὺς ἰδιοκτήτας ὀφείλει νὰ τοὺς ὑποστηρίξῃ, διότι ἔχουν κεκτημένα δικαιώματα, διὰ δὲ τοὺς χωρικούς, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἐπίσης τὰ αὐτὰ δικαιώματα, λέγει ὅτι ὀφείλουσι νὰ προσαγάγωσι δικαστικὴν ἀπόφασιν. Ἠξεύρετε τί σημαίνει τοῦτο; ὅτι εἶναι ὡρισμένη ἡ πορεία τῆς Κυβερνήσεως, σύμφωνα μὲ τὰς ὑποδείξεις τὰς γενομένας παρὰ τῶν ἰδιοκτητῶν. Οἱ κύριοι οὗτοι, μὴ ὑποχρεούμενοι νὰ λάβωσιν ἀπόφασιν δικαστικὴν, στηρίζονται εἰς Τουρκικὰ ἔγγραφα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα οὐδὲν ἔχουσι δικαστικὸν κῦρος. Ταπία καὶ χοτζέτια, προσαχθέντα εἰς τὰ Δικαστήρια, ἀπεδείχθησαν ψευδῆ καὶ μὴ παριστάνοντα ἀληθεῖς ἀριθμούς. Ἐνθυμοῦμαι ἔκ τινος τηλεγραφήματος ἢ ἐπιστολῆς, ὅτι ὑπῆρξε μία δίκη ἐν Ἄρτῃ, καθ’ ἣν εἷς ἰδιοκτήτης, ὁ κ. Καραπάνος νομίζω, διετείνετο ὅτι δικαιοῦται νὰ λάβῃ 670 στρέμματα· κατὰ διαταγὴν τοῦ Δικαστηρίου μεταφρασθὲν τὸ ταπίον ὑπό τινος διερμηνέως, τιμίου ἀνθρώπου, εὑρέθη ὅτι 67 μόνον στρέμματα περιεῖχε τὸ ταπίον· τὸ Δικαστήριον λοιπὸν ἀπέῤῥιψε τὴν ἀγωγὴν τοῦ ἰδιοκτήτου καὶ τῷ ἐπεδίκασε μόνον 67 στρέμματα, καὶ τότε οἱ χωρικοὶ ἐδικαιώθησαν, ἀλλ’ ἐπαύθη ὁ ἀτυχὴς μεταφραστής. Λοιπὸν πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἦναι προκατατειλλημένη οὐχὶ μόνον κατὰ τῶν καλλιεργητῶν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τῶν λεγομένων ἰδιοκτητῶν, οἵτινες ἐπωφεληθέντες τῆς εἰσαγωγῆς τῆς Ἑλληνικῆς νομοθεσίας ἀξιοῦσι δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἐπὶ Τουρκοκρατίας δὲν εἶχον ποτέ, ὡς ταῦτά μοι ὡμολόγησαν ἔντιμοι ἰδιοκτῆται καὶ Ὀθωμανοὶ ἔτι. Διαμαρτύρομαι κυρίως κατὰ τῆς γνώμης τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι Ἀστυνόμοι καὶ Ἔπαρχοι, χωροφύλακες καὶ κλητῆρες δικαιοῦνται νὰ δικάζωσι συνοπτικῶς περὶ κυριότητος καὶ κατοχῆς, καὶ νὰ ἐξετάζωσι τίτλους ἰδιαιτέρους, καὶ ἀποφασίζωσι περὶ ἐμπραγμάτων δικαιωμάτων. Ἡ ἐνέργεια αὕτη ἀνατρέπει καὶ Νόμους καὶ Σύνταγμα. Ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ παραδρομὴν ἐξέφερε τὴν φράσιν ταύτην.

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἦναι προκατειλημμένη οὔτε ὑπὲρ τούτου οὔτε ὑπὲρ ἐκείνου· ἡ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζει τὴν κατοχὴν τῶν ἐχόντων νομίμους τίτλους, εἴτε καλλιεργηταὶ εἶναι οἱ κατέχοντες, εἴτε ἰδιοκτῆται· διακρίσεις δὲν δύναται νὰ κάμῃ. Νομίμους τίτλους ἐὰν παρουσιάσωσιν οἱ ἰδιοκτῆται καὶ ἐναντίον τῶν νομίμων τίτλων καὶ τῆς κατοχῆς αὐτῶν δὲν παρουσιάσωσιν οἱ καλλιεργηταὶ δικαστικὰς ἀποφάσεις, βεβαίως ἡ Διοίκησις καὶ ἡ Στρατιωτικὴ Ἀρχὴ, παρεμβαίνουσαι διὰ νὰ ἐπαναφέρωσι τὴν δημοσίαν τάξιν, θέλουσιν ἀναγνωρίσει τὴν ἀδιαφιλονείκητον κατοχήν. Ἂν ὅμως ἔχωσι νομίμους τίτλους καὶ κατοχὴν οἱ καλλιεργηταὶ, δύνανται νὰ ὦσι βέβαιοι καὶ αὐτοὶ καὶ πᾶς τις ὅτι τὴν κατοχὴν αὐτῶν θέλει σεβασθῆ ἡ Ἀρχή. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τὴν περὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος συζήτησιν, περὶ ἧς ἐποιήσατο ἐπίσης λόγον ὁ κ. βουλευτὴς πρότερον, εἰπὼν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις συστηματικῶς ὑπεξέφυγε τὸ ζήτημα τοῦτο, ἡ Κυβέρνησις ἐξεναντίας πάντοτε εἶπεν, ὅτι εἶναι πρόθυμος νὰ συζητήσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο· ὁ δὲ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν συνεζητήθη, εἶναι ὅτι δὲν ἤρχετο ἡ ἀντιπολίτευσις ἵνα ἀποτελεσθῇ ἀπαρτία.

§23Ν. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἀπορῶ μὲ τοὺς προλαλήσαντας κυρίους βουλευτὰς ἰσχυριζομένους, ὅτι ὑπάρχει ἀγροτικὸν ζήτημα ἐν Θεσσαλίᾳ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι δὲν ὑφίσταται ἀγροτικὸν ζήτημα, ἀλλὰ σχέσεις ἰδιοκτημόνων πρὸς τοὺς ἐπιμόρτους ἀγρότας, σχέσεις, τὰς ὁποίας μόνον ἁρμόδια εἰσὶ τὰ Ἑλληνικὰ Δικαστήρια τοῦ νὰ λύσωσι πᾶσαν διένεξιν μεταξὺ ἰδιοκτημόνων καὶ γεωργῶν, οὐχὶ εἶναι ἁρμόδια ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τοῦ νὰ ἐπιληφθῶσι τῶν τοιούτων διενέξεων, πηγαζουσῶν ἐκ τῆς δῆθεν καλλιεργείας τῶν κτημάτων. Ἡ δὲ Κυβέρνησις, καλῶς πράξασα, καὶ διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ κ. Ρικάκη, καθὼς καὶ ἡ νῦν Κυβέρνησις διὰ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης δι’ ἐγκυκλίου της πρὸς τὰς ὑφισταμένας ὑπαλλήλους Ἀρχὰς λόγῳ δημοσίας τάξεως καὶ ἡσυχίας, παρήγγειλε νὰ παρεμβαίνωσιν εἰς τὰς διενέξεις καὶ νὰ λαμβάνωσι προσωρινὰ μέτρα πρὸς ἀπόκρουσιν πάσης αὐτοδικίας κπὶ διαταράξεως τῆς κοινῆς ἡσυχίας, φόνων, πληγώσεων καὶ λοιπῶν ἄλλων βιαίων πράξεων καὶ ὁσάκις οἱ δικαστικοὶ κλητῆρες νομίμως ζητήσωσι συνδρομὴν πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἀποφάσεων τῶν Δικαστηρίων. Δὲν συμφωνῶ ὅμως μὲ τὸν προλαλήσαντα Ὑπουργὸν, ὅτι αἱ Διοικητικαὶ Ἀρχαὶ καὶ Εἰσαγγελεῖς ἔχουσιν ἁρμοδιότητα ἀποδοτικῆς δικαιοσύνης τοῦ νὰ ἐξετάζωσι κατ’ οὐσίαν τὰ δικαιώματα καὶ τὸ ἰσχυρὸν τῶν τίτλων, εἴτε τῶν ἰδιοκτημόνων, εἴτε τῶν γεωργῶν τὰς ἀξιώσεις, καὶ νὰ δικάζωσιν αὐτοὺς ἐπιτοπίως καὶ ἐν ὑπαίθρῳ. Ὁ συλλογισμὸς οὗτος εἶναι ἐντελῶς σόλοικος ἀπέναντι τοῦ δικαίου, καὶ λέγω, ὅτι μόνον τὰ Ἑλληνικὰ Δικαστήρια εἰσὶν ἁρμόδια καὶ οὐδεὶς ἄλλος πρὸς ἀπόδοσιν δικαιοσύνης εἰς τὸν ἔχοντα τὸ δίκαιον ἀπέναντι τῶν ἀγροτικῶν διενέξεων. Τότε δὲ μόνον ἤθελον ἐπικαλεσθῆ τὴν συνδρομὴν τῆς Βουλῆς τοῦ νὰ γείνῃ ἵλεος ἀπέναντι τῶν γεωργῶν, ἂν ὑπῆρχον εἰς τὴν ἠθικὴν καὶ πραγματικὴν κατάστασιν τῶν μουζίκων τῆς Ρωσσίας καὶ τῆς Ρουμουνίας, ὅπου ἦσαν οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι ὡς εἵλωτες ἢ ἀνδράποδα ἀπέναντι τῶν κυρίων τῆς γῆς. Ἐν τῇ Θεσσαλίᾳ ὅμως αὕτη ἡ κατάστασις εἰς τοὺς γεωργοὺς δὲν ὑπάρχει· ἀλλὰ κατὰ συμφωνίας μεταξὺ ἰδιοκτημόνων τῶν γαιῶν καὶ γεωργῶν, καὶ κανονισμὸν τοῦ πόσα πρέπει νὰ προσπορίζεται ἕκαστος κατ’ ἔτος ἐξ αὐτῶν, ἀντικείμενον ὅλως διόλου τοῦ πολιτικοῦ δικαίου καὶ τῆς ἁρμοδιότητος τῶν πολιτικῶν Δικαστηρίων· ὥστε ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει ποσῶς ἁρμοδιότητα τοῦ νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος μεταξὺ γεωργῶν καὶ κυρίων τῆς γῆς καὶ ἐπέμβῃ εἰς τὰς διενέξεις αὐτῶν, ἐκπηγαζούσας κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν μεταξὺ των συμφωνιῶν, ἀλλ’ εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος τῶν Δικαστηρίων. Διὸ κηρύττομαι ἐναντίος κατὰ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, ὡς μὴ ὑπάρχοντος ὑπὸ τὴν ἀληθῆ του κατάστασιν καὶ χαρακτῆρά του.

§24ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπειδὴ ἀνέφερον τὸ ὄνομά μου, θὰ εἴπω μόνον δύω λέξεις. Εἶναι μῦθος καὶ ψεῦδος ὅσα εἶπεν ὁ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς, ὅτι δῆθεν ἐγὼ παρουσιάσθην εἰς τὸ Δικαστήριον φέρων ταπίον, ἐν ᾧ ἐσημειοῦντο ψευδῶς 670 στρέμματα, ἐνῷ αὐτὸ ἔφερε μόνον 67. Οὐδέποτε παρουσιάσθη τοιοῦτον ζήτημα ἐνώπιον Δικαστηρίου, καὶ ἑπομένως οὐδέποτε ἐδόθη ἀφορμὴ τοιαύτης ἐλλείψεως. Ὅλαι αἱ ἀγωγαὶ, τὰς ὁποίας ἤγειρα εἴτε πολιτικαὶ, εἴτε ποινικαὶ, ἐγένοντο ὅλαι δεκταὶ, καὶ τὸ πολιτικὸν δὲ καὶ τὸ ποινικὸν Δικαστήριον ἀπεφάνθησαν ὑπὲρ τῆς κατοχῆς καὶ τῆς ἰδιοκτησίας μου, ἔχω δὲ πλείστας ἀποφάσεις εἰς χεῖράς μου, τῶν ὁποίων ἐπιδιώκω τὴν ἐκτέλεσιν. Εἶναι δὲ μῦθος ὡσαύτως, ὅτι ὁ διερμηνεὺς, ὁ μεταφράσας τὸ ταπίον τὸ ἰδικόν μου, ἐπαύθη, διότι οὐδεὶς διερμηνεὺς ἐπαύθη ἐν Ἄρτῃ ἀπὸ τῆς προσαρτήσεως αὐτῆς.

§25Ι. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὅτι ὑπάρχει ζήτημα ἀφορῶν τὰς σχέσεις τῶν καλλιεργητῶν καὶ τῶν ἰδιοκτητῶν κατὰ τὰς νέας Ἐπαρχίας εἶναι ἀναντίῤῥητον· τοῦτο προκύπτει ἐξ αὐτῆς τῆς συμβάσεως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, συμβάσεως, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἔργον μόνον τῶν δύω αὐτῶν Δυνάμεων, ἀλλ’ εἶναι ἔργον καὶ τῆς παρεμβάσης μεταξὺ Τουρκίας καὶ Ἑλλάδος Εὐρώπης, ὅπως ἐπέλθῃ ἡ τοιαύτη σύμβασις. Κατὰ τὴν ῥητὴν διάταξιν τῆς συμβάσεως, τὸ ζήτημα τὸ λεγόμενον ἀγροτικὸν ἦτο ζήτημα, ἀφορῶν τὰς σχέσεις τῶν καλλιεργητῶν καὶ τῶν λεγομένων ἰδιοκτητῶν, εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δεῖται διακανονίσεως καὶ λύσεως, καὶ ὡρίσθη, ὅτι δύναται ἡ Ἑλλὰς, μὴ δυναμένη νὰ πράξῃ ἄλλως, νὰ διακανονίσῃ αὐτὸ, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ῥήτραν τὴν περιοριστικὴν, λέγουσαν, ὅτι πᾶν ὅ,τι ἤθελεν ἀποφασισθῆ, ἀποβλέπον εἰς τὰ κτήματα τῶν νέων Ἐπαρχιῶν, πρέπει νὰ ἀφορᾷ εἰς τὰ κτήματα τὰ κείμενα ἐντὸς τοῦ πρώην Βασιλείου, ὑποκείμενα εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν. Ζήτημα λοιπὸν, κύριοι, ζήτημα, τὸ ὁποῖον δεῖται προνοίας Κυβερνητικῆς, τὸ ὁποῖον δεῖται λύσεως νομοθετικῆς, ὑπάρχει, καὶ χαίρω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνεγνώρισε τὴν ὕπαρξιν αὐτοῦ πρὸ μικροῦ.

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τώρα δὲν εἶπον, ὅτι ὑπάρχει· εἶπον, ὅτι εἶμαι ἕτοιμος νὰ συζητήσω περὶ τοῦ θέματος τούτου· δὲν εἶπον, ὅτι ὑπάρχει.

§27ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὅταν λέγετε, ὅτι εἶσθε ἕτοιμος νὰ συζητήσητε, παραδέχεσθε, ὅτι ὑπάρχει.

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι, διότι παραδέχομαι, ὅτι ἔχετε δικαίωμα νὰ ἔχητε καὶ σεῖς γνώμην· ὁσάκις δὲ συζητῶ μεθ’ ὑμῶν, δὲν θὰ εἰπῇ, ὅτι ἔχετε πάντοτε δίκαιον· συμβαίνει τὰς περισσοτέρας φορὰς νὰ ἔχητε ἄδικον.

§29ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ὑπάρχει ζήτημα, τὸ ὁποῖον δεῖται λύσεως νομοθετικῆς, καὶ τοῦτο ἀποδεικνύεται ἐξ αὐτῆς τῆς μεταξὺ Τουρκίας καὶ Ἑλλάδος συμβάσεως. Ἵνα δ’ ὑποστηρίξῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δὲν ὑπάρχει ζήτημα πρέπει νὰ διαγράψῃ τὴν ῥητὴν ῥήτραν τὴν ἐν τῇ συμβάσει. Ζήτημα ὑπάρχει, διότι ἡ κατάστασις μεταξὺ τῶν ἀγροτῶν καὶ τῶν ἰδιοκτητῶν εἶναι προϊὸν βίας, βίας βαρβάρου, εἶναι προϊὸν καταστάσεως, τὴν ὁποίαν κατεδίκασεν ὁ Πολιτισμός. Καὶ ἂν ἡ κατάστασις ἐκείνη ἦναι κατάστασις νόμιμος, ἐὰν δὲν χρήζῃ μεταβολῆς, τότε λόγον ὑπάρξεως δὲν ἔχει ἡ Ἑλληνικὴ ἐπανάστασις. Δὲν εἶναι πολιτικὴ ἡ Ἑλληνικὴ ἐπανάστασις, εἶναι ἐπανάστασις κοινωνικὴ, ἡ ὁποία ἔτεινεν εἰς τὸ ν’ ἀπελευθερώσῃ τῆς φυλὰς ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἡ κτηνώδης βία εἶχε μεταβάλει εἰς ὄντα, τὰ ὁποῖα ἐτέθησαν εἰς ἴσην μοῖραν μὲ τὰ κτήνη. Δὲν εἶναι ἡ Ἑλληνικὴ ἐπανάστασις ὁποῖαι εἶναι αἱ ἄλλαι ἐπαναστάσεις. Ἡ ἐπανάστασις ἡ Ἑλληνικὴ εἰσήγαγε νέον δίκαιον, εἶναι ἐπανάστασις, ἡ ὁποία ἀνεκήρυξε καὶ ἐκύρωσε τὸ δίκαιον τῶν ἐθνικοτήτων. Ἄν λοιπὸν παραδέχεσθε, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ ἐπανάστασις ἐγένετο πρὸς ἀπόκτησιν δικαιωμάτων ἀναφαιρέτων καὶ πρὸς κατάλυσιν τῆς κτηνώδους βίας καὶ τῶν ἐκ ταύτης ἀποτελεσμάτων, δύνασθε νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι τ’ ἀποτελέσματα ταῦτα πρέπει νὰ ἐξακολουθήτωσιν ἰσχύοντα καὶ μετὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς ἐπαναστάσεως νὰ μένωσιν ἄθικτα, καὶ νὰ θεωρῶνται ἱερὰ καὶ ἀπαραβίαστα! Ἐγὼ θεωρῶ, ὅτι εἶναι βλασφημία τὸ νὰ λέγῃ Ἕλλην πρωθυπουργὸς ὅτι ζήτημα ἀγροτικὸν δὲν ὑπάρχει καὶ ὅτι πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν καὶ ἀναγνωρίσωμεν τὰ πράγματα, ὅπως τὰ διέπλασεν ἡ κατάστασις βαρβάρου βίας. Καὶ ἦτο αὕτη ἀγρία καὶ κτηνώδης, ἀσκηθεῖσα κατὰ λαῶν πεπολιτισμένων, βία, ἥτις μετέβαλε τὸν ἐλεύθερον ἄνθρωπον εἰς δοῦλον. Εἶναι βλασφημία νὰ λέγῃ τις, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀγροτικὸν ζήτημα, ὅτι αἱ σχέσεις, αἱ ὁποῖαι προῆλθον ἀπὸ τὴν κατάστασιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν κατήργησε πολυετὴς ἐπανάστασις, ἀπὸ τὴν κατάστασιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν κατεδίκασεν ἡ Εὐρώπη ὁλόκληρος καὶ ἡ Ἀμερικὴ καὶ ὅλος ὁ πεπολιτισμένος κόσμος, παρήγαγον δικαιώματα ἱερὰ καὶ ἀπαραβίαστα! Εὐτυχῶς μόνος ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος ἔχει αὐτὴν τὴν γνώμην, δὲν τὴν ἔχει ἡ Εὐρώπη, οὔτε ἡ Τουρκία, διότι ἀμφότεραι εἶπον, ὅτι αἱ σχέσεις μεταξὺ ἰδιοκτητῶν καὶ καλλιεργητῶν εἶναι σχέσεις, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ κανονισθῶσι, διότι χρήζουσι βεβαίως κανονισμοῦ. Ἀλλ’ ἡ Εὐρώπη ἠθέλησε νὰ προφυλάξῃ τοὺς κατοίκους Ὀθωμανοὺς τῶν νέων Ἐπαρχιῶν ἀπὸ ἓν ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ πράξῃ ἡ Ἑλλὰς κατ’ αὐτῶν, καὶ ἀπῄτησε τοῦτο καὶ μόνον, πᾶν ὅ,τι ἤθελεν ἀποφασισθῆ ὡς πρὸς τὰς Ἐπαρχίας ἐκείνας, νὰ ἰσχύῃ καὶ ὡς πρὸς τὴν ἄλλην Ἑλλάδα.

§30ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἐνόμισα, ὅτι ἀναγνωσθέντος ἑνὸς τηλεγραφήματος, ἔπρεπε νὰ δώσω ἀμέσως μίαν ἀπάντησιν περὶ τῶν πραγμάτων, χωρὶς νὰ εἰσέλθω εἰς ἀναπτύξεις. Ἰδοὺ ὅτι ἔρχεται δι’ ἄλλου μέσου σήμερον ὄχι διὰ τῆς ἀποχωρήσεως, καὶ κατορθώνομεν νὰ μὴ συζητήσωμεν τὸν Προϋπολογισμόν. Νὰ προσδιορισθῇ ἡμέρα.

§31ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν θὰ ἀφήσω ἄνευ ὑπερασπίσεως τὰ δικαιώματα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, παραγνωριζόμενα καὶ παραβιαζόμενα. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, κύριοι, δίδω εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα μεγάλην ἀξίαν· διότι, ἐὰν πιστεύωμεν εἰς τὸν Ἑλληνισμὸν ἀναγεννηθέντα, δέον νὰ ἐπιζητήσωμεν τὴν καθιέρωσιν νέων καὶ ὑγιεστέρων κοινωνικῶν βάσεων καὶ ἰδιαζόντως τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ· δὲν πρέπει νὰ ἀφήσωμεν ἰσχυούσας τὰς συνηθείας τοῦ μεσαιωνικοῦ δικαίου (θόρυβος). Τὰ τοιαῦτα ζητήματα ὅταν δὲν λύωνται ἐν ἀρχῇ, οὐδέποτε λύονται καὶ παράγουσι πληγὰς κοινωνικὰς, ὁποῖαι εἶναι ὡς τῆς Ἰρλανδίας.

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Φέρω ἔνστασιν κατὰ τῆς ἐξακολουθήσεως τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ, διότι εἶναι ἐκτὸς τῆς ἡμερησίας διατάξεως· παρακαλῶ δὲ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τούτου.

§33ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δέν ἠμπορεῖτε νὰ μοὶ ἀφαιρέσητε τὸν λόγον. Ἀγωνίζομαι ὑπὲρ τῆς ἀληθείας, ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν ἐλευθεριῶν τῆς Ἀνατολῆς.

§34ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς δὲν ἀρνούμεθα τὴν συζήτησιν αὐτοῦ τοῦ θέματος.

§35ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε (θόρυβος).

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, ἂν θὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴν συζήτησιν.

§37ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὸν τρόπον τῆς συζητήσεως δὲν θὰ μοῦ τὸν κανονίσῃ κανείς. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον προσεπάθησα νὰ ἐφελκύσω τὴν προσοχὴν καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ λεγομένου ἀγροτικοῦ ζητήματος· δὲν εἰσηκούσθην. Συνέβησαν ὡς ἐκ τούτου πολλὰ δυστυχήματα, πολλὰ δυσάρεστα εἰς τὰς νέας Ἐπαρχίας. Ἤδη λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τῆς ἐπερωτήσεως, γενομένης ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς κυρίου Βουλευτοῦ, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ θεωρήσῃ, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ἄξιον τῆς προσοχῆς καὶ τῆς ἐξετάσεως αὐτῶν. Δὲν θέλω ταῦτα λέγων νὰ ὑψώσω τὸ ζήτημα εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε νὰ κατασταθῇ ἐπίφοβον εἰς τὴν δημοσίαν τάξιν, ἀλλὰ τὰ πάντα, αὐτὴ ἡ σύμβασις, αὐτὰ τὰ ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις διαδραματιζόμενα ἀποδεικνύουσιν, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ἄξιον τῆς προσοχῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅτι δέον νὰ ἐπιληφθῇ καὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία, διότι μόνον αὐτὴ δύναται νὰ δώσῃ τὴν προσήκουσαν λύσιν εἰς τὰ τοιαῦτα ζητήματα. Φρονῶ δὲ ὅτι πρὸ καιροῦ ἀδικοῦνται οἱ καλλιεργηταὶ καὶ ἔχουν δίκαιον ἐγείροντες τὴν φωνήν των. Οἱ λεγόμενοι ἰδιοκτῆται εἶναι ἰσχυροὶ, διότι ἔχουν ἄφθονα τὰ μέσα, διότι ἡ κατάστασις τοῦ τόπου ἐκεῖ ἔχει τι τὸ ἀνώμαλον καὶ τὸ ἀσύντακτον, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι οἱ λεγόμενοι ἰδιοκτῆται διὰ παντοίων μέσων καὶ δι’ αὐτῶν τῶν ὀργάνων τῆς Ἐξουσίας καταπιέζουν τοὺς καλλιεργητάς. Καὶ καταπιέζονται οὗτοι, νομίζω, περισσότερον τανῦν ἢ πρότερον ἐπὶ Τουρκοκρατίας, διότι οἱ Νόμοι οἱ Τουρκικοὶ παρεῖχον εἰς τοὺς καλλιεργητὰς μέσα, δι’ ὧν ἀπέκρουον τὴν αὐθαιρεσίαν τῶν ἰδιοκτητῶν, τὰ δὲ μέσα ταῦτα δὲν προστατεύουσι πλέον αὐτοὺς, διότι τὰ Ἑλληνικὰ Δικαστήρια ἀγνοοῦσι τοὺς ἀγροτικοὺς Τουρκικοὺς Νόμους, καὶ διότι τὰ πάντα, ὡς φαίνεται, διεξάγονται ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις διοικητικῷ τῷ τρόπῳ, καὶ δὲν δύνανται ἑπομένως οἱ καλλιεργηταὶ νὰ ἴδωσι τὴν Δικαιοσύνην προστατεύουσαν τὰ δίκαια αὑτῶν. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔλαβον παρὰ προσώπων καλῶς γινωσκόντων τὸ Τουρκικὸν δίκαιον καὶ ἐν γνώσει διατελούντων τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν διεξάγονται αἱ μεταξὺ ἰδιοκτητῶν καὶ καλλιεργητῶν διενέξεις, οἱ καλλιεργηταὶ καταπιέζονται καὶ ἀδικοῦνται, διότι δὲν γνωρίζουν οἱ Δικασταὶ, οὔτε λαμβάνουν ὑπ’ ὄψιν τὰ ἔθιμα καὶ τοὺς Νόμους, οἵτινες ἐκανόνιζον ἐπὶ Τουρκοκρατίας τὰς σχέσεις μεταξὺ καλλιεργητῶν καὶ ἰδιοκτητῶν. Διὰ ταῦτα νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της ἐπὶ τῆς διαγωγῆς τῶν ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις ὑπαλλήλων της καὶ νὰ ἐπιβάλῃ τούτοις τὴν ἀληθῆ ἀμεροληψίαν, καὶ τὸν σεβασμὸν πρὸς πᾶν κεκτημένον ἔννομον δικαίωμα, καὶ τὴν ἀποχὴν ἀπὸ ἐπεμβάσεως εἰς ζητήματα μὴ ὑπαγόμενα καθαρῶς εἰς τὴν ἁρμοδιότητά των, ἵνα μὴ ἀδικῶνται οἱ λαοὶ ἐκεῖνοι, ἵνα μὴ ἀδικῆται καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, ἵνα μὴ ἀδικῆται ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία, χαρακτηριζομένη ὡς ὄργανον κερδοσκόπων, μὴ σεβομένων τὸ δίκαιον.

§38Τ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ πολλοῦ ὑπέβαλον πρότασιν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ παρεκάλεσα αὐτὴν νὰ συστήσῃ Ἐπιτροπὴν πρὸς ἐξέτασιν τοῦ κατ’ ἄλλους μὲν λεγομένου ἀγροτικοῦ ζητήματος, κατ’ ἐμὲ δὲ ὑπάρχοντος. Σήμερον παρατηρῶ μετ’ εὐχαριστήσεως, ὅτι ἀμφότεραι αἱ πτέρυγες ἔχουσι τὴν διάθεσιν νὰ συζητήσωσι τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασίν μου ταύτην. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ ὁρίσῃ ἡμέραν, καθ’ ἣν νὰ συζητηθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο.

§39ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ προσεχὲς Σάββατον.

§40ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δεχόμεθα.

§41Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν θὰ ὁμιλήσω διόλου περὶ ἀγροτικοῦ ζητήματος, ἔρχομαι μόνον νὰ πατάξω μίαν φράσιν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ἡ ὁποία μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν συμβιβάζεται μὲ τοὺς κειμένους Νόμους. Εἶπεν, ὅτι ὀφείλουσιν οἱ ἐν Ἄρτῃ νὰ παρουσιάσωσιν εἰς τὰς Διοικητικὰς καὶ Στρατιωτικὰς Ἀρχὰς τὰς ἀποφάσεις ἢ ἄλλους τίτλους ὅσους ἔχουν οἱ μὲν ἢ οἱ δὲ, διότι ἔχουσιν ἐντολὴν αἱ Διοικητικαὶ καὶ Στρατιωτικαὶ Ἀρχαὶ νὰ ἐνεργῶσι κατὰ τὴν ἐκτίμησιν, ἣν ἤθελον κάμει ἐπὶ τῶν παρουσιαζομένων αὐταῖς τίτλων. Τίς δίδει τοιοῦτο δικαίωμα εἰς τὰς Στρατιωτικὰς καὶ Διοικητικὰς Ἀρχάς; Μόνον κατὰ τὸν Νόμον αἱ δικαστικαὶ ἀποφάσεις ἐκτελοῦνται, καὶ αὗται τότε μόνον, ὅταν τεθῇ ἀπὸ τὰς ἁρμοδίας Δικαστικὰς Ἀρχὰς ὁ τύπος τῆς ἐκτελέσεως, «τὸ ἐντέλλεται»· καὶ τοιαύτη ἀκόμη ἐκτέλεσις ἀπαιτεῖ νὰ ὁδηγῶσι τοὺς πρὸς ἐκτέλεσιν Στρατιωτικοὺς καὶ Διοικητικοὺς ὑπαλλήλους τὰ ἁρμόδια Δικαστικὰ ὄργανα. Πῶς θέλετε, κύριε Πρωθυπουργὲ, ὁ Νομάρχης σας καὶ ὁ Μοίραρχός σας νὰ ἐκτελοῦν ἀποφάσεις; Τί δικαίωμα ἔχουν; Εἰς ποῖον Νόμον εὑρίσκετε αὐτὸ τὸ δικαίωμα Νομάρχου καὶ Μοιράρχου; Λοιπὸν ἐγὼ δὲν ἀνέβην νὰ ἐξετάσω τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα, ἀλλὰ τὴν παράδοξον φράσιν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ περὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Νομάρχου καὶ Μοιράρχου, διότι αὔριον πιθανὸν νὰ τολμήσῃ νὰ τὸ ἐφαρμόσῃ καὶ εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα. Περὶ τοῦ ἀγροτικοῦ δὲ ζητήματος, ὅταν ἔλθῃ ἡ ἡμέρα τῆς τακτικῆς συζητήσεως, θὰ ἀποδείξω εἰς τὸν προλαλήσαντα κύριον Ἀδαμόπουλον καὶ τοὺς ὁμοίους αὐτῷ ἐκ Θεσσαλίας συναδέλφους, ὅτι εἶναι ψευδεῖς ὑπερασπισταὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, πειρώμενοι νὰ φενακίσωσι τοὺς ἐντολεῖς των· ἄλλως, δὲν συμβιβάζεται νὰ ἀναβαίνωσι συχνὰ πυκνὰ, νὰ φωνάζωσι δῆθεν κατὰ τῆς ὁποίας ὑφίστανται ὑπὸ τῶν Κυβερνητικῶν ὀργάνων πιέσεως οἱ ἐντολεῖς των, καὶ ἐν τούτοις νὰ ὑποστηρίζωσιν ἐκθύμως τὴν Κυβέρνησιν αὐτήν.

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ νόμιμοι τίτλοι, τοὺς ὁποίους αἱ Ἀρχαὶ αἱ Διοικητικαὶ καὶ Στρατιωτικαὶ ὀφείλουσι νὰ ὑποστηρίζωσιν, εἶναι δύω, εἶναι δικαστικὴ ἀπόφασις καὶ ἀδιαφιλονείκητος κατοχή· ταῦτα τὰ δύω καὶ αἱ ἐν Ἄρτῃ Ἀρχαὶ τοῦ Κράτους ὑποστηρίζουσιν ὁσάκις καλοῦνται εἰς ἐκτέλεσιν τῆς δικαστικῆς ἀποφάσεως ἢ παρουσιάζεται ἀνάγκη, ὅπως παρεμβῶσιν ὑπὲρ τῆς δημοσίας τάξεως. Ταύτην τὴν ἐξήγησιν ὤφειλον νὰ δώσω.

§43Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τὴν κατοχὴν ποῖος τὴν ἀποφασίζει;

§44ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κατὰ τοὺς κειμένους Νόμους, αἱ Ἀρχαὶ αἱ διοικητικαί, αἱ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν Νόμων ἐπιτετραμμέναι, ὅταν προσάγωνται αὐταῖς ἀποφάσεις, ὀφείλουσι νὰ δίδωσι συνδρομὴν πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτῶν. Περὶ τῆς κατοχῆς ὅμως δὲν δύνανται αἱ Ἀρχαὶ νὰ κρίνωσιν· ἡ κατοχὴ εἶναι ζήτημα πραγματικὸν, καὶ ὅταν ἀμφισβητῆται μεταξὺ δύω, ἁρμόδια εἶναι τὰ Δικαστήρια νὰ κρίνωσι περὶ αὐτῆς. Δικαίωμα παρεμβάσεως δὲν ἔχει ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ Διοίκησις, οὔτε δύναται αὕτη νὰ δώσῃ διὰ τῆς βίας τὴν κατοχὴν εἰς τὸν ἕνα, ὅταν ὁ ἄλλος τὴν ἀμφισβητῇ, καὶ ἐν τούτῳ ἔσφαλεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, ὅτε ἐπέτρεψεν εἰς τὰς Ἀρχάς της νὰ ἐπεμβαίνωσιν εἰς τὸ ζήτημα τῆς κατοχῆς, τὸ ὁποῖον εἶναι πραγματικόν.

§45ΡΟΥΦΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἀπορῶ μὲ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία γίνεται. Ἂν ὑπάρχῃ ζήτημα κατοχῆς ἀμφισβητούμενον, τὸ ζήτημα αὐτὸ λύεται δικαστικῶς. Ἑπομένως ἐπιζητεῖται ἡ παρέμβασις τῆς στρατιωτικῆς Ἀρχῆς. Ἐνόσῳ δὲν ὑπάρχει ὅμως ζήτημα δικαστικὸν, ἐνόσῳ δὲν ἐζητήθη ἡ παρέμβασις τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς, ἐννοεῖται, ὅτι ὁ νόμιμος κάτοχος θὰ ἔχῃ τὴν συνδρομὴν πᾶσαν τῆς στρατιωτικῆς Ἀρχῆς.

§46ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Προεκλήθη συζήτησις ἐπὶ τηλεγραφήματος, σταλέντος εἰς τρεῖς Βουλευτὰς, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἐγώ· καθ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὸ τηλεγράφημα, περιορίζομαι μετὰ τὰ λεχθέντα νὰ καταθέσω αὐτὸ εἰς τὸ Προεδρεῖον καὶ περιμένω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀπαντήσῃ τὸ προσεχὲς Σάββατον, ἀφοῦ λάβῃ τηλεγραφικῶς τὰς δεούσας πληροφορίας. Ἀλλ’ ἀφοῦ ὅμως μετ’ ἐπιμονῆς πολλοὶ ἔλαβον σήμερον μέρος εἰς συζήτησιν περὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, οὐδὲ τοῦ κυρίου ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ ἐξαιρουμένου, θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ μὴ ἐξακολουθήσω τὴν συζήτησιν, ἀλλὰ νὰ συστήσω τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Ἀδαμοπούλου περὶ ὁρισμοῦ ἡμέρας πρὸς συζήτησιν. Συμφωνῶ πληρέστατα μετὰ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ὅτι οὕτω πως δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν τὸ ζήτημα, καὶ προσθέτω ὅτι πρέπει νὰ ἦναι γνωστὴ ἐκ τῶν προτέρων ἡ τῆς συζητήσεως ἡμέρα, ὅπως τὸ συζητήσωμεν ἐμβριθῶς καὶ ἡσύχως, ὡς ἐμπρέπει εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο. Δύω μόνον λέξεις λέγω σήμερον σχετικῶς πρὸς αὐτὸ, ὅπως ἀναιρέσω τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ περὶ μὴ ὑπάρξεως ἀγροτικοῦ ζητήματος. Ἀληθῶς διὰ τῶν ἀναβολῶν τῆς Βουλῆς πλησιάζομεν νὰ μὴ ἔχωμεν ἀγροτικὸν ζήτημα, διότι τὴν δυνατὴν λύσιν αὐτοῦ, ἣν ἔπρεπε νὰ φέρῃ πρὸ πολλοῦ ἡ ἐν τῇ Βουλῇ συζήτησις, τὴν ἐδώκαμεν εἰς τοὺς ἀστυνομικοὺς κλητῆρας. Ὅταν δὲ κατόπιν τῶν ἀστυνομικῶν κλητήρων καὶ τῶν λογχοφόρων ὑπάρχῃ Συμβολαιογράφος ἕτοιμος νὰ συντάξῃ τὰ συμβόλαια τῆς ἀναγνωρίσεως τῶν ἰδιοκτησιῶν, εὐκόλως δύναται νὰ καταπνιγῇ τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα, ὥστε νὰ δικαιώμεθα νὰ λέγωμεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει. Ὅταν γείνῃ συζήτησις, ἐπιφυλλάσσομαι ν’ ἀναπτύξω ἐκτενέστερον καὶ ταῦτα καὶ ἄλλα. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ μὴ προβῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, πρὶν ὁρίσῃ πότε θὰ συζητήσῃ.

§47ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸ Σάββατον.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἔχει τὸν λόγον ὁ κύριος Ρηγόπουλος.

§49Α. ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ὡς ἀντιπολιτευόμενος, ἕνεκα τῆς ἀσυνειδήτου καὶ ἐθνοβλαβοῦς πολιτικῆς τοῦ Ὑπουργείου, ἀλλὰ διατηρῶν τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ τῶν πεποιθήσεών μου καὶ τοῦ χαρακτῆρός μου, καὶ διὰ τοῦτο ἔτι μᾶλλον εὐπαῤῥησίαστος, συμφωνῶν δὲ κατ’ οὐσίαν μεθ’ ὅλων τῶν μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θέλω ἐξακολουθήσει νὰ καταπολεμήσω καὶ τὸν πλήρη σπατάλης Προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου καὶ τὰ τερατώδη φορολογικὰ Νομοσχέδια, δι’ ὧν ζητεῖ νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν ἐξηντλημένον Ἑλληνικὸν λαόν. Ὅταν ὁ Τιβέριος, Αὐτοκράτωρ τῶν ἤδη διεφθαρμένων Ρωμαίων, πνέων τὰ λοίσθια, ἐν τῷ κόλπῳ τῆς Νεαπόλεως, ἠσθάνθη ῥῖγος δριμύτατον, ἐζήτησε πολλὰ ἐφαπλώματα· οἱ οἰκεῖοί του, πρὸς χάριν τοῦ μέλλοντος διαδόχου, γνωστοῦ ἤδη, τοῦ ἔῤῥιψαν τόσα σκεπάσματα, ὥστε τὸν ἔπνιξαν, πρὶν ἐκπνεύσῃ ἀπὸ τὴν νόσον του. Τοιαῦτα σκεπάσματα εἶναι τὰ φορολογικὰ Νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλει ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ· καὶ ἀφοῦ αὐτὰ τὰ Νομοσχέδια εἶναι τοσοῦτον καταπιεστικά, προσπαθεῖ καὶ θέλει νὰ τά διέλθωμεν ἀσυζητητεί, ἀψοφητεί!

§50ΡΟΥΦΟΣ. Τοὐναντίον.

§51ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Σήμερον ἀκόμη πρὸ ὀλίγου ὁ Πρωθυπουργός σας ἐπροσπάθησε νὰ διακόψῃ τοὺς προαγορεύσαντας. Ἀπόδειξις δὲ, ὅτι τὰ Νομοσχέδια αὐτὰ εἶναι ἀνάγκη σπουδαίως νὰ συζητηθῶσιν, εἶναι, ὅτι αὐτὴ ἡ ἰδία Κυβέρνησις μετέβαλε δὶς τὰ πλεῖστα ἐξ αὐτῶν, τὸ ὁποῖον σημαίνει, ὅτι οὐδὲν εἶχε σχέδιον προδιαγεγραμμένον ὡς πρὸς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους. Κύριοι, δύω πράγματα εἶναι σπουδαιότατα, τὰ μᾶλλον ἐνδιαφέροντα ἓν Ἔθνος καὶ τὴν ἀνθρωπότητα ὁλόκληρον· εἶναι πρῶτον ἡ ἐκπαίδευσις καὶ δεύτερον ἡ φορολογία, διότι διττὴ ἡ ἀνθρώπινος φύσις, πνεῦμα καὶ ὑλικὸς ὀργανισμὸς συνάμα. Ἡ ἐκπαίδευσις θεωρεῖται καὶ εἶναι τόσον σπουδαῖον πρᾶγμα, ὥστε ἕνας Γάλλος κατὰ τὴν γαλλικὴν ἐπανάστασιν εἶπε: δότε μοι καλὴν ἐκπαίδευσιν καὶ εἰς δέκα ἔτη θὰ μεταβάλω τὴν ὄψιν τοῦ κόσμου. Ἡ καλὴ ἐκπαίδευσις, διανοητικὴ καὶ ἠθικὴ, παράγει τοὺς ἀληθεῖς ἐπιστήμονας, τοὺς ἀληθεῖς γεωργοὺς, τοὺς ἀληθεῖς βιομηχάνους καὶ τοὺς ἀληθεῖς πατριώτας, καὶ τόσον εἶναι βέβαιον τοῦτο, ὥστε ἕνας φιλόσοφος γερμανὸς, ὁ Σπινόζας, συνεταύτισε τὴν θέλησιν μὲ τὴν διάνοιαν· διότι, ὅταν ἡ διάνοια ἦναι φωτισμένη, τότε ἡ θέλησις γνωρίζει ποῦ βαδίζει, γνωρίζει τὸ καλὸν καὶ τὸ κακόν. Ὅτι δὲ ἡ κακὴ ἐκπαίδευσις φέρει εἰς κατάπτωσιν ἓν ἔθνος, ὅλη ἡ ἱστορία τὸ ἀποδεικνύει. Ἡ κακὴ ἐκπαίδευσις φέρει τοὺς ψευδεῖς πατριώτας, τοὺς διεφθαρμένους χαρακτῆρας, τοὺς ἀγύρτας, τοὺς ἡμιμαθεῖς, τοὺς ἀμαθεῖς καὶ κακομαθεῖς, καὶ καταντᾷ μίαν κοινωνίαν εἰς ὑποδούλωσιν, καταντᾷ αὐτὴν τέλμα, εἰς τὸ ὁποῖον ὀλίγον κατ’ ὀλίγον πνίγεται τὸ ἔθνος ὁλόκληρον, παράγει πιθήκους, ὁδηγουμένους ὑπὸ πιθήκων. Καὶ ἐν τούτοις, ἀφοῦ τοιαύτη σχεδὸν εἶναι καὶ ἡ παρ’ ἡμῖν ἐκπαίδευσις ἀπὸ τὰ 1833, ὑμεῖς οἱ λεγόμενοι ἀναμορφωταί, οἱ ἐλθόντες νὰ μεταῤῥυθμίσητε τὸ Ἔθνος, τί ἐκάμετε, ποίαν μεταῤῥύθμισιν ἐφέρετε, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν Δημοτικὴν, τὴν μέσην καὶ τὴν ἀνωτάτην ἐκπαίδευσιν; Ἐσπεύσατε νὰ σχηματίσητε μόνον ἓν Ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως· πανταχοῦ τὸ πνεῦμα τῆς φορολογίας, ὅπως φορολογήσητε τοὺς Δήμους καὶ συστήσητε Σχολεῖα καὶ διορίσητε Διδασκάλους, ὅπου θέλετε σεῖς καὶ οἱ οἰκεῖοί σας. Δεύτερον εἶναι ἡ φορολογία, σπουδαία ἐπίσης, διότι ἀφορᾷ τὸν ὑλικὸν ὀργανισμὸν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ σᾶς ἀναφέρω παραδείγματα, δι’ ὧν θὰ ἀποδείξω τὴν σπουδαιότητα ταύτην. Γνωρίζετε πῶς ἐγεννήθη τὸ σημερινὸν Κοινοβούλιον τῆς Ἀγγλίας; Κατὰ τὸν Μεσαίωνα ἴσχυεν εἰς τὴν Εὐρώπην τὸ τιμαριωτικὸν σύστημα, τὸ φεουδαλικόν. Λαὸς δὲν ὑπῆρχε παρὰ μόνον δουλοπάροικοι, οἵτινες ἦσαν μία νέα φάσις τῆς παλαιᾶς δουλείας. Οἱ δουλοπάροικοι δὲν εἶχον κανὲν προνόμιον, κανὲν δικαίωμα, εἰργάζοντο καὶ ἐπλήρωνον, ὅπως τρέφωνται ὀλίγοι τιμαριοῦχοι, οἱ ὁποῖοι κατῴκουν εἰς τὰ φρούρια καὶ εἰς τὰς ἐπαύλεις των. Τὰ προνόμια τούτων ἦσαν τοσαῦτα, ὥστε σᾶς ἀναφέρω ἓν καὶ μόνον ὅπως φρίξητε. Ὅταν ὁ δουλοπάροικος ἐνυμφεύετο, ἡ νύμφη μετέβαινε πρότερον εἰς τὸ φρούριον τοῦ τιμαριούχου καὶ παρέδιδεν εἰς αὐτὸν τὸ ἄνθος τοῦ ἔρωτος, καὶ ἔπειτα ἤρχετο εἰς τὸν σύζυγον ἄνευ τοῦ ἄνθους τοῦ ἔρωτος. Εἰς τὴν Εὐρώπην τότε ὑπῆρχεν ἓν μόνον φῶς, ἡ Ἰταλία. Εἰς τὰς διαφόρους πολιτείας αὐτῆς, μεταξὺ τῶν ὁποίων διεκρίνετο ἡ Φλωρεντία, δὲν ὑπῆρχε τιμαριωτισμός· ἡ βάσις ἦτον δημοκρατικὴ, συμφώνως μὲ τάς παραδόσεις τῆς Ἑλληνικῆς ἀρχαιότητος. Ὅπως ἦσαν αἱ Ἀθῆναι εἰς τὴν ἀρχαιότητα, ἦτον ἡ Φλωρεντία εἰς τὸν Μεσαίωνα· καὶ ἐκεῖ ὄχι μόνον τὸ σύστημα τὸ φορολογικὸν ὑπῆρχεν ἐν γένει ἴσον καὶ δίκαιον, ἀλλὰ καὶ τὸ σύστημα τὸ κυρίως λεγόμενον «προοδευτικὴ φορολογία», σύστημα παραδεκτὸν ὑπὸ τῶν νεωτέρων χρόνων, εἰς τὴν Φλωρεντίαν ἐγεννήθη καὶ ἀνεπτύχθη. Ἐκεῖ οἷος δήποτε, καὶ ὁ λεγόμενος εὐγενὴς, διὰ νὰ ἦναι πολίτης Φλωρεντῖνος, ἐνεγράφετο εἰς τὸ βιβλίον τῶν ἐμπόρων καὶ τῶν βιομηχάνων· ὁ δὲ πλούσιος ἐφορολογεῖτο πολὺ πλειότερον τῶν πτωχῶν. Τὸ Ἀγγλικὸν Κοινοβούλιον παρήχθη ἀπὸ τοὺς βαρεῖς φόρους. Οἱ φεουδάρχαι ἤθελον νὰ ἐπιβάλωσι φόρους δυσβαστάκτους, ἀλλ’ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον τὰ βάσανα ἐξύπνισαν τοὺς δουλοπαροίκους, καὶ ἤρχισαν οὕτω νὰ σχηματίζωνται αἱ κοινότητες, αἵτινες, ἀφοῦ ἐνέδωκαν οἱ τοπάρχαι φοβούμενοι, ἀπεφάσισαν μετ’ αὐτῶν νὰ σχηματίσωσι σωματεῖόν τι, ν’ ἀποστέλλωσιν εἰς τήν πρωτεύουσαν ἀντιπροσωπείαν τινά, τὴν ὁποίαν ὠνόμασαν Conmmo's House, δηλαδὴ, οἰκίαν τῶν Κοινοτήτων ἢ Κοινοβούλιον, τὸ ὁποῖον δὲν εἶχεν ἄλλο δικαίωμα ἢ νὰ ψηφίζῃ τοὺς φόρους, μετριάζον κατά τι αὐτοὺς, καθόσον οἱ δουλοπάροικοι εἶχον ἤδη ἐξαντληθῆ ἀπὸ τὴν τρομερὰν φορολογίαν. Οἱ καιροὶ ὅμως ἤλλαξαν, αἱ πρόοδοι τῆς ἀνθρωπότητος ἔγειναν μεγαλείτεραι· καὶ σήμερον ἡ Βουλὴ τῶν Κοινοτήτων, τὸ Κοινοβούλιον, εἶναι ἡ ἀληθὴς δύναμις εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ἐνῷ ἡ Βουλὴ τῶν Λόρδων εἶναι σκιὰ πλέον, νεκρὸν γράμμα. Τὰ ζητήματα, ἐσωτερικὰ καὶ ἐξωτερικὰ, τῆς μεγάλης Δυνάμεως, τῆς Ἀγγλίας, λύει τὸ Κοινοβούλιον. Ἀλλ’ ὄχι μόνον ἐγεννήθη ἓν Κοινοβούλιον ἐν Ἀγγλίᾳ ἕνεκα φορολογίας, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Ἀμερικὴν προῆλθε παρόμοιον, ἀλλὰ μεγαλείτερον γεγονός. Οἱ Ἀμερικανοὶ, ὡς γνωρίζετε, ἦσαν κατὰ τὸ πλεῖστον ἄποικοι τῆς Ἀγγλίας, ἡ Ἀγγλία ἐθεωρεῖτο Μητρόπολις· ἐπειδὴ δὲ οἱ Ἄγγλοι προέβησαν εἰς αὐξήσεις τῶν φόρων κατὰ τὸ τέλος τοῦ παρελθόντος αἰῶνος, οἱ Ἀμερικανοὶ δὲν ἠδύναντο νὰ βαστάσωσι τὰ ἐπιβληθέντα εἰς αὐτοὺς φορολογικὰ βάρη· ἀνεφέρθησαν πρὸς τὴν Μητρόπολιν πρὸς ἐλάττωσιν τῶν φόρων, ἀλλ’ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις τότε— καθὼς μία ἄλλη Κυβέρνησις σήμερον, τὴν ὁποίαν γνωρίζετε, —εἶπεν: ὄχι, ὄχι. Ἐπὶ τέλους οἱ Ἀμερικανοὶ ἐξηγέρθησαν, καὶ τότε ἐνεφανίσθη ὁ ἀληθῶς μέγας ἐκεῖνος ἀνὴρ, ὁ Βάσιγκτων, καὶ ὑπὸ τὴν σημαίαν τῆς ἐπαναστάσεως ἐπολέμησαν 7 ἔτη κατὰ τῆς Ἀγγλίας καὶ ἀνεδείχθησαν νικηταὶ εἰς τὴν μάχην τοῦ Λέξιγκτων, ὅτε ἔγεινε συνθήκη καὶ ἐκηρύχθη ἡ ἀνεξαρτησία των. Λοιπὸν, ἀφοῦ τόσα πράγματα συνέβησαν ἕνεκα τῶν φόρων, θέλετε σεῖς νὰ ψηφίσωμεν ἀψοφητεὶ τοιαῦτα Νομοσχέδια; Ἀκόμη σᾶς ἀναφέρω καὶ ἓν ἄλλο. Ἕνας σύγχρονος φιλόσοφος ἱστορικὸς, ζητῶν νὰ εὕρῃ τὸν νόμον τῆς προόδου τῆς ἀνθρωπότητος, ποῦ νομίζετε, ὅτι τὸν διεῖδεν; Εἶπεν, ὅτι ἡ φορολογία εἶναι τὸ ἐλατήριον, δι’ οὗ κινεῖται εἰς μεταβολὰς ἡ ἀνθρωπότης. Δὲν εἶχε δίκαιον καθ’ ὁλοκληρίαν, διότι ὁ ἄνθρωπος «οὐκ ἐπ’ ἄρτῳ μόνον ζήσεται», διότι αἱ μεγάλαι μεταβολαὶ εἰς τὴν ἀνθρωπότητα προῆλθον ἰδίως ἀπὸ ἀνάγκας πνευματικὰς, ἀπὸ ἀνάγκας αἰσθηματικὰς, ἀπὸ τὸν ἔρωτα πρὸς τὴν ἐλευθερίαν. Συντελοῦν βεβαίως καὶ αἱ σκληραὶ φορολογίαι, διότι ὁ ἄνθρωπος μετέχει καὶ ὑλικοῦ ὀργανισμοῦ, ἀλλὰ δὲν ἀποτελοῦν τὸ κύριον ἐλατήριον τῆς ἀνθρωπίνης κινήσεως. Πῶς λοιπὸν σεῖς θέλετε σήμερον, ἀφοῦ τοσοῦτον ἐξηντλήθη ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, νὰ διέλθωμεν ἀβρόχοις ποσὶ τοὺς φόρους, τοὺς ὁποίους παρουσιάζετε πρὸς κάλυψιν μιᾶς σπατάλης, τὴν ὁποίαν ἐτολμήσατε νὰ φέρετε εἰς τὸν Προϋπολογισμόν σας; Εὐτυχῶς ὁ Προϋπολογισμὸς οὗτος, τὸ κάτοπτρόν σας τοῦτο, συνετρίβη ἤδη εἰς κλάσματα, καὶ εἰς κάθε κλάσμα ὅμως φαίνεται πάντοτε ἕνας Σατράπης ἢ ἕνας Σαρδανάπαλος, ἔχων πλησίον του μίαν Τίγριν, ἢ μίαν Ἅρπυιαν. Καὶ πέρυσι, κύριοι, προκειμένου περὶ τοῦ φόρου τῶν αἰγῶν, τῶν τοσούτων ἀγαπητῶν εἰς τὸν κ. Καλλιγᾶν, καὶ ἐφέτος εἰς τὸ περὶ τῆς νομισματικῆς μεταβολῆς, ὅτε ὡμίλησα καὶ κατὰ τοῦ φόρου τῶν οἴνων, ἔλαβον τὴν τιμὴν καὶ ἐγὼ, ὡς καὶ ἄλλοι συνάδελφοι τῆς ἀντιπολιτεύσεως, νὰ σᾶς συστήσωμεν πρῶτον οἰκονομίας καὶ δεύτερον νὰ σᾶς ὑποδείξωμεν ποῖα μέσα ἠδύνατο μία πατριωτικὴ καὶ σπουδαία Κυβέρνησις νὰ μεταχειρισθῇ διὰ τὸ ἰσοζύγιον. Ἐσχάτως δὲ, ὕστερον ἀπὸ τὸν τερατώδη ἐφετεινὸν Προϋπολογισμόν σας, ἡ ἀντιπολίτευσις, συνελθοῦσα καὶ μελετήσασα αὐτὸν κατὰ τὰς λεπτομερείας του, ἔφθασεν εἰς τὸ συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον γνωρίζετε, ὅτι ἠδύναντο, ἄνευ βλάβης τῆς ὑπηρεσίας, νὰ γείνωσιν οἰκονομίαι 7 σχεδὸν ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ὥστε δὲν μένουν παρὰ 8 ἑκατομμύρια ἔλλειμμα. Καὶ ὑπέδειξεν εἰς ὑμᾶς, ὅτι διὰ τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ἠδύναντο νὰ τεθῶσι φόροι καὶ εἰς τὰ παραγωγικὰ κεφάλαια, τὰ εἰσέτι ἀφορολόγητα, παραδείγματος χάριν εἰς τὰ ἐνυπόθηκα δάνεια, εἰς τὰς κληρονομίας, τὰς οὐχὶ κατωτέρας τῶν 50 χιλιάδων δραχμῶν, ν’ αὐξηθῇ ἀπὸ 3 εἰς 5% ὁ φόρος ἐπὶ τῶν καθαρῶν κερδῶν τῶν ἀνωνύμων Ἑταιριῶν καὶ νὰ φορολογηθῶσι τὰ ἐν ταῖς κυριωτέραις πόλεσι τῆς Ἑλλάδος ἀργὰ οἰκόπεδα, καθόσον αὐξάνει ἡ ἀξία αὐτῶν.

§52ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Καὶ τῶν Πατρῶν.

§53ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς πρῶτοι δίδομεν τὸ παράδειγμα εἰς ὅ,τι εἶναι δίκαιον.—Ὡσαύτως νὰ ἐπιβληθῶσι φόροι εἰς τὰς ἰδιωτικὰς ἁμάξας καὶ ἐν γένει εἰς ὅλα τὰ εἴδη τῆς πολυτελείας. Ἐκ δὲ τῶν παρουσιαζομένων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νέων φόρων θὰ ἴδωμεν τότε ποίους νὰ παραδεχθῶμεν, ποίους νὰ τροπολογήσωμεν, καὶ ποίους νὰ ἀποῤῥίψωμεν, ὅπως μὴ καταστρέψωμεν τοὺς φορολογουμένους, εἴτε παραγωγούς, εἴτε καταναλωτάς. Ἐγὼ πρὸς τούτοις ἔλαβον τὴν τιμὴν καὶ ἄλλοτε νὰ προσθέσω, ὅτι ἠδύνατο τὸ Κράτος σήμερον νὰ εἰσπράξῃ δόσεις τινὰς καὶ ἀπὸ τὰ καθυστερούμενα, ἐξ ὧν 60 ἑκατομμύρια εἶναι βεβαίως καθαρισμένα, μὲ τὸν ὅρον ὅμως ὅτι νὰ διαγράφηται ὁ χρεωστῶν 1,000 δραχμάς. Τὸ ἀφορολόγητον τῶν πολὺ πτωχῶν γίνεται εἰς ὅλα τὰ Κράτη τὰ πολιτισμένα, καὶ εἶναι πρᾶξις δικαία καὶ συμφέρουσα συνάμα εἰς τὴν πρόοδον τοῦ Ἔθνους. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ὅπου ἡ περιουσία φορολογεῖται, γνωρίζετε, ὅτι ὁ Πὶττ καὶ ὁ Πὴλ καὶ ὁ Γλάδστων εἶπον νὰ μὴ φορολογῆται ὁ ἔχων εἰσόδημα ἐτήσιον ἑκατὸν λιρῶν. Οὕτω πως, κύριοι, δυνάμεθα νὰ συμπληρώσωμεν τὴν κατάργησιν ἢ τὴν ἐλάττωσίν τινων ἐπαχθῶν φόρων, διότι δὲν πρέπει νὰ καταθλίψωμεν καθ’ ὁλοκληρίαν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἀλλὰ πρὸς τούτοις, κύριοι, τοιαύτας σκέψεις ἔχων ἐν τῇ διανοίᾳ, δηλαδὴ ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὸ ἀνεπαρκὲς τῶν οἰκονομικῶν μέσων μας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ καταρτίσωμεν μόνιμον στρατὸν δεόντως, σᾶς ὑπέβαλα ἀπὸ πέρυσιν ἤδη μίαν ἰδέαν, ἕνα ὀργανισμὸν συντάξεως στρατιωτικῆς τοῦ Ἔθνους, κατὰ τὸ σύστημα τῆς Ἑλβετίας, τροποποιημένον εἴς τινα. Ἂν οἱ κκ. Ὑπουργοὶ, οἱ ὁποῖοι ἐφέτος μάλιστα ηὔξησαν, καὶ, οὕτως εἰπεῖν, ἀνετόκισαν τοὺς φόρους, ἂν ἐλάμβανον ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἠδυνάμεθα καὶ δι’ οἰκονομιῶν ἐπὶ τοῦ στρατοῦ νὰ ἀνακουφίσωμεν τοὺς φορολογουμένους, ὤφειλον νὰ καθυποβάλουν τοιοῦτόν τινα ὀργανισμὸν στρατιωτικόν. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἐξακολουθοῦσι τὴν αὐτὴν πλημμελῆ πορείαν ὡς πρὸς τὴν διοργάνωσιν τοῦ στρατοῦ. Ὅταν δὲ πρό τινων ἡμερῶν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀναφέρω περὶ τοῦ στρατιωτικοῦ ἐκείνου ὀργανισμοῦ μου, ὁ ἔντιμος ἐκ Χαλκίδος βουλευτὴς κ. Βουδούρης εὐηρεστήθη νὰ ἐγερθῇ ἐκ τοῦ μεγαλείου του καὶ νὰ συστήσῃ ὡς κατεπεῖγον τὸ Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον καθυπέβαλον ἐγὼ πέρυσιν. Ἡ πρότασίς του αὕτη δεικνύει πατριωτισμόν. Ὑπάρχουσι, κύριοι, τινὲς διάνοιαι, αἱ ὁποῖαι σπανίως ἀναλάμπουσιν, ὅταν ὅμως τοῦτο συμβῇ, λάμπουσι τοσοῦτον ἐπιχαρίτως, ὡς νὰ ἦσαν λαμπάδες, προερχόμεναι ἀπὸ τὴν χάριν τῆς Παναγίας (ἱλαρότης). Προκειμένου δὲ περὶ τῶν πτωχῶν, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔκαμαν καὶ ὁ Πὶττ καὶ ὁ Πὴλ καὶ ὁ Γλάδστων, ἔγεινε πρὸ αἰώνων καὶ παρ’ ἡμῖν. Ἔχομεν παράδοσιν ἀπὸ τὸν προπάτορα ἡμῶν Σόλωνα. Ὁ Σόλων, ὅστις ἦτο καὶ ποιητής, διέπρεψεν ὡς πολιτικὸς καὶ οἰκονομολόγος, ἀλλὰ καὶ ὁ πατὴρ τοῦ κ. Τρικούπη ὑπῆρξεν ἐπίσης, ἂν ὄχι ποιητὴς, βεβαίως ὅμως στιχουργὸς, καὶ ἐν τούτοις ὑπῆρξε καὶ πολιτικός. Ὁ Σόλων, βλέπων τὴν δυστυχίαν καὶ τὰς περιπετείας τοῦ Ἀθηναϊκοῦ λαοῦ, κατήντησεν, ὡς γνωστὸν, καὶ εἰς αὐτὴν τὴν σεισάχθειαν· ἕνας δὲ ἀρχαῖος συγγραφεὺς ἐκθειάζει τὴν πολιτείαν τοῦ Σόλωνος οὕτω πως: «Ταῖς οὐσίαις ἑκάστου, τιμήματα πρὸς λόγον τῆς δυνάμεως ἐπιθεὶς, δικαιότατον πολίτευμα εἰσηγήσατο». Ὁ Σόλων λοιπὸν δὲν εἰργάσθη ἐναντίον τῶν πτωχῶν καὶ μόνον ὑπὲρ τῶν πλουσίων· καὶ ὅμως οἱ ἐδῶ σημερινοὶ Ὑπουργοὶ, ὄχι μόνον δὲν ἔλαβον ὡς βάσιν τὰ φορολογικὰ ἐκεῖνα συστήματα τῆς ἀρχαιότητος καὶ τῶν νεωτέρων χρόνων, καὶ τῆς Ἰταλίας τοῦ Μεσαίωνος καὶ τῆς Ἀγγλίας τῆς σήμερον, ἀλλ’ ἀφοῦ ἐπέβαλον εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τόσους καὶ τόσους φόρους, ἔθεσαν ἐπ’ αὐτῶν ὅλων καὶ ἓν ἄλλο εἶδος τὸ 12%. Εἰς τὸν Ἅδην τοῦ Δάντου, εἰς ἕνα κύκλον αὐτοῦ, ὑπάρχουν τινὲς κολασμένοι, οἱ ὁποῖοι φέρουν ὑποκάμισον μολύβδινον καὶ μόλις περιπατοῦν. Οἱ φόροι λοιπὸν αὐτοὶ μὲ τὸ 12% εἶναι ὁ μολύβδινος χιτὼν, μὲ τὸν ὁποῖον περιέβαλον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν· καὶ ἔπειτα πῶς θέλετε νὰ κινηθῇ; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις εἶναι, ὡς εἰκάζω, καὶ ἄριστος μαθηματικὸς, ἠθέλησεν, ὄχι μόνον ν’ αὐξήσῃ τοὺς φόρους, ἀλλὰ καὶ νὰ τοὺς τριγωνομετρήσῃ. Ἀφοῦ δὲ φορολογεῖ ὅλον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τοὺς ὑπαλλήλους ἐπίσης μὲ αὐτὸ τὸ 12%, ἀφοῦ εἰσπράττει τοὺς φόρους εἰς νέας δραχμὰς, διατί οἱ ὑπάλληλοι νὰ μὴ πληρώνωνται μὲ νέας δραχμάς; Τοῦτο εἶναι ἄδικον ὅσον καὶ σκληρόν. Ἀλλὰ σεῖς θέλετε κύματα, κύματα, κύματα, φορολογίαν ἐπ’ ἄπειρον.

§54ΤΖΑΝΕΣ. Καὶ ἐπὶ τέλους θὰ ἐπέλθῃ τρικυμία.

§55ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Τοιοῦτον εἶναι, κύριοι, ἐν συνόψει τὸ σχέδιον τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Πρὸ ἡμερῶν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν τῇ ῥύμῃ τῆς ἀγωνιώδους ἀγορεύσεώς του εἶπεν, ὅτι ὅλα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα παρουσιάζει ἡ ἀντιπολίτευσις, εἶναι μόνον ἐπὶ τοῦ χάρτου. Ἐγὼ πιστεύω, ὅτι ἐπὶ τοῦ χάρτου μόνον θὰ μείνουν τὰ ἰδικά σας σχέδια, καὶ ὅτι μόνον διὰ χάρτην εἶναι ἄξια. Τὰ ἰδικά μας εἶναι διὰ τὴν κοινωνίαν. Συνάδελφοί μου τινὲς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἀπὸ σήμερον ἴσως, θ’ ἀρχίσωσι νὰ σᾶς ἐκθέσουν λεπτομερῶς καὶ ἀκριβέστατα ὅλα τὰ κονδύλια τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐπὶ τῶν ὁποίων εὕρομεν, ὅτι ὑπάρχει σπατάλη καὶ σπατάλη Σαρδαναπαλικὴ, καὶ θὰ ἴδῃ ὅλος ὁ κόσμος πλέον, ὅτι τὰ 7 ἑκατομμύρια εἶναι πραγματικῶς τοιαῦτα, καὶ θὰ σᾶς ὑποδείξωσι συνάμα λεπτομερέστερον μὲ ποίους ἄλλους φόρους ἐπὶ τῶν εὐπόρων στοιχείων, τῶν μέχρι τοῦδε ἀφορολογήτων, δυνάμεθα νὰ καλύψωμεν τὰ ἐναπομένοντα 8 ἑκατομμύρια ἔλλειμμα, καὶ τῶν Νομοσχεδίων τίνα θὰ μεταβάλωμεν οὐσιωδῶς. Μόνον δὲ τὸ περὶ οἴνου θὰ καταποντισθῇ αὔτανδρον, διότι προσβάλλει ζωτικότατα τοὺς ἀμπελοκτήμονας, ὄχι μόνον τῆς Ἐπαρχίας Πατρῶν καὶ Τριπόλεως, ἀλλ’ ὅλης τῆς Ἑλλάδος. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἀρνεῖται, νὰ φορολογηθῇ, ἀλλ’ ἐν ἰσότητι καὶ δικαιοσύνῃ καὶ συμφώνως μὲ τὰς δυνάμεις του. Οἱ συμπολῖταί μου ἐκ Πατρῶν δι’ ὑπομνήματός των πρὸ καιροῦ ὑπέδειξαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι παραδέχονται τὸ τετραπλάσιον τοῦ παλαιοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, οὐχὶ ὅμως τὰ προτεινόμενα ἤδη παρ’ ὑμῶν, διότι καταστρέφουν, στειρεύουν τὴν πηγὴν τῆς παραγωγῆς. Ἐκφράζω τὰ συγχαρητήριά μου πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, καὶ ἰδίως πρὸς τὸν λαὸν τῶν Πατρῶν, διότι ἀπέδειξαν, ὅτι δὲν ἐννοοῦν νὰ κύπτουν ἀσυζητητεὶ εἰς τὰς παραλόγους ὀρέξεις οἱωνδήποτε καὶ διότι ἤρχισαν νὰ συναισθάνωνται τὰ δικαιώματά των, ὅτι δὲν εἶναι δουλοπάροικοι, ἀλλ’ ὅτι εἶναι λαός, ὅστις γνωρίζει μὲν νὰ προσφέρῃ θυσίας χάριν τῆς πατρίδος, ἀλλὰ δὲν ἀφίνει νὰ καταστρέφηται ἀπὸ τὴν αὐθαιρεσίαν οἱασδήποτε Κυβερνήσεως. Τώρα, κύριοι, νομίζω, ὅτι, ἀντὶ νὰ εἴπω κοινὰ καὶ τετριμμένα, καλλίτερον εἶναι νὰ παρουσιάσω τὴν τερατώδη οἰκονομολογικὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔφθασεν ἡ προκομμένη Κυβέρνησίς μας, νὰ παρουσιάσω αὐτὴν εἰς τὰ ὄμματά σας δι’ ἑνὸς πίνακος, διὰ μιᾶς εἰκόνος. Γνωρίζετε, ὅτι εἰς ὅλα τὰ Κράτη, ἐνώπιον παντὸς οἰκονομολόγου ἐγείρονται δύω φορολογικαὶ κλίμακες. Ἡ μία τούτων εἶναι ἡ κλῖμαξ τῶν πλουσίων, ἡ ἄλλη εἶναι ἡ κλῖμαξ τῶν πτωχῶν. Εἰς τὰ προωδευμένα Ἔθνη πᾶς Ὑπουργὸς σπουδαῖος καὶ δίκαιος, ζητῶν νὰ φορολογήσῃ, ἀναβαίνει πρῶτον εἰς τὴν κλίμακα τῶν εὐπόρων καὶ ὕστερον εἰς τὴν κλίμακα τῶν ἀπόρων. Ἐδῶ παρατηρήσατε τί συμβαίνει σήμερον. Ἐκεῖ δεξιᾷ ἐγείρεται ἡ κλῖμαξ τῶν πλουσίων. Εἰς τὴν ἄκραν αὐτῆς, πρὸς τὰ ἄνω, ὑπάρχουσι μέγαρα πολυτελέστατα, Τράπεζαι καὶ Λέσχαι, Λαύρια καὶ λίμναι μὲ ἐγχέλεις, χοροὶ καὶ μουσικαὶ καὶ ἅμαξαι λαμπραί· κατὰ καιροὺς δὲ ἀπὸ τὸν παράδεισον ἐκεῖνον πίπτει βροχὴ χρυσῆ, ἐνῷ ὑπεράνω αὐτοῦ τοῦ παραδείσου, εἰς μικρὰν ἀπόστασιν, σκιαγραφεῖται ἡ Κωνσταντινούπολις, ἐξηντλημένη ἤδη. Ἐδῶ, ἀριστερᾷ, ἐγείρεται ἡ ἄλλη κλῖμαξ, ἡ τῶν πτωχῶν. Ἄνωθεν αὐτῆς ὑπάρχουν καλύβαι ἀσφυκτικαὶ, οἰκίαι πενιχραὶ, ὑπάρχουν αἶγες, πρόβατα καὶ ἀροτῆρες βόες, φαίνονται δὲ κτηνοτρόφοι, βιομήχανοι, ἀμπελοκτήμονες καὶ οἰνοπῶλαι. Ἄν ἐδῶ, ἐν Ἑλλάδι, ἐγεννῶντο ὁ Γλάδστων, ἢ ὁ Πὶττ, ἢ ὁ Ρόβερ Πὴλ, θὰ ἀνέβαινον πρότερον εἰς τὴν κλίμακα τῶν πλουσίων καὶ ὕστερον, ἐν ἀνάγκῃ, θὰ ἀνέβαινον καὶ εἰς τὴν κλίμακα τῶν πτωχῶν, ἢ καὶ εἰς τὰς δύω διαδοχικῶς, οὐδέποτε ὅμως εἰς μόνην τὴν κλίμακα τῶν πτωχῶν. Ἀλλ’ ὁ ἡμέτερος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ πέρυσι καὶ ἐφέτος ἀνέβη εἰς μόνην τὴν κλίμακα τῶν πτωχῶν. Τὴν ἄλλην μόνον τὴν θεᾶται ἐν κατανύξει μετὰ τῶν συναδέλφων του. Πέρυσιν, ἐνθυμεῖσθε, ἀνέβη εἰς τὴν ἀριστερὰν ταύτην κλίμακα τῶν μόλις ἀποζώντων, καὶ ἐπεσκέφθη πρῶτον τὰς αἶγας καὶ ἄλλα τινὰ ζῶα, ἀπήντησε μεγάλην πτωχείαν, ἀλλὰ δὲν ἐκάμφθη. Αἱ αἶγες τὸν ἔβλεπον, χωρὶς νὰ τὸν ἐννοοῦν. Μόνον οἱ ἀροτῆρες βόες τὸν ἐθαύμαζον. Ἀλλ’ ἀπήντησε, δὲν ἠξεύρω, ποῖα ἄλλα βλέμματα, τὰ ὁποῖα τὸν ἠνάγκασαν νὰ ὀπισθοχωρήσῃ, καὶ, ὡς ἐνθυμεῖσθε, εἰσῆλθεν εἰς συμβιβασμὸν (ἱλαρότης). Ἄν ἀνέβαινεν εἰς τὴν ἄλλην κλίμακα τὴν ἐκ δεξιῶν, ἤθελε νικήσει, ὡς ὁ Ἰακὼβ, καὶ αὐτὸν τὸν ἄγγελον· ἀλλὰ δὲν τὸ ἔπραξε. Τὸ ἔπραξεν ὅμως εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὁ Ρόβερ Πὴλ, προκειμένου περὶ τῶν ἔξωθεν σιτηρῶν, καὶ ἔγεινεν ἀθάνατος. Ἀλλ’ ὁ κ. Καλλιγᾶς, Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, μεθ’ ὅλου τοῦ Ὑπουργείου, ἀνέβη καὶ ἐφέτος εἰς τὴν κλίμακα τῶν ἀπόρων, εἰπὼν πρὸς τοὺς συναδέλφους του: ἐμπρὸς, ἂς ἐπιβάλωμεν νέους φόρους! Ἀλλ’ εἶδε τοὺς ἀμπελοκτήμονας, εἶδε τοὺς οἰνοπῶλας καὶ ἄλλους τινάς, καὶ τοὺς εἶπε νὰ λάβωσιν ὑπομονὴν καὶ ὅτι θὰ μεταβάλῃ τὰ Νομοσχέδιά του, προτιθέμενος νὰ τοὺς εἰρωνευθῇ. Ἤλλαξε τῳόντι τὰ Νομοσχέδιά του, ἀλλὰ τὰ ἔκαμε φρικαλεώτερα κατὰ βάθος, κατ’ ἐπίφασιν δὲ ἠπιώτερα, ὡς εἶναι τὸ ὕφος τῶν Ἰησουϊτῶν, καὶ τοῦτο, ὅπως ἀποκοιμηθῇ ὁ ἐξαγανακτήσας ἐκεῖνος κόσμος. Ἐν τούτοις οἱ φόροι, παλαιοὶ καὶ νέοι, εἶναι τοιοῦτοι ἤδη, ὥστε μοὶ ἐνθυμίζουν μίαν κωμῳδίαν τοῦ Γολδόνη, ὅπου ὑπάρχει κατάλογος τῶν ἐραστῶν μιᾶς κομψευομένης, ὁ ὁποῖος πιάνει ὅλην σχεδὸν τὴν αἴθουσαν. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἠρκέσθη εἰς τόσους φόρους, ἀλλ’ ἐπεπρόσθεσε καὶ τὸ 12% ἐφ’ ὅλων! Τὸ ἐξαγόμενον, κύριοι, ὅλου τούτου τοῦ θεάματος εἶναι ὅτι ἡ φορολογία αὕτη ὑπὸ τοῦ σημερινοῦ Ὑπουργείου εἶναι φορολογία ἐπὶ τῆς πτωχείας καὶ ἁπλοϊκότητος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Δέν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν διάνοιάν των· ἀλλὰ τοιαύτη καὶ τοσαύτη φορολογία δεικνύει σχέδιον, πρόγραμμα, ἐσχάτης καταστροφῆς τοῦ λαοῦ. Αἱ τροποποιήσεις τῶν Νομοσχεδίων δεικνύουσι βεβαίως ἀνικανότητα καὶ ἄγνοιαν τῆς καταστάσεως ἑνὸς Ἔθνους. Ἡ ἐπιστήμη εἶναι φῶς καὶ ἀλήθεια, ἀλλ’ ὁ ἀληθὴς ἐπιστήμων πρέπει πάντοτε νὰ συμβοηθῆται ἀπὸ τὴν πεῖραν· ἄλλως, εἶναι βιβλίον νεκρὸν καὶ ἄγονον. Ὑμεῖς, κύριοι Ὑπουργοὶ — καὶ σᾶς τὸ εἶπον καὶ φίλοι σας — διεψεύσατε ἀσυστόλως τὰ προγράμματά σας εἰς ὅλα τὰ πράγματα. Ἤλθετε ὡς ἀναμορφωταὶ, ὡς μεταῤῥυθμισταὶ, καὶ ἐν τούτοις ἄλλο δὲν ἐπροσπαθήσατε νὰ πραγματοποιήσητε, εἰμὴ μόνον ἓν σύστημα ἐκμεταλλευτικόν. Ἡ μεταῤῥύθμισίς σας εἶναι ἴσον ἐκμεταλλεύσεως ἑνὸς Ἔθνους, τὸ ὁποῖον κατήντησε σχεδὸν πτῶμα· ἡ δὲ λέξις αὕτη μοὶ ἐνθυμίζει ἓν γεγονὸς ἐν Ἀγγλίᾳ, τὸ ὁποῖον ἀναφέρει ὁ λόρδος Βύρων, καὶ τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζεται εἰς ὑμᾶς καθ’ ὁλοκληρίαν. Εἰς τὸ τέλος τοῦ παρελθόντος αἰῶνος καὶ εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ παρόντος ὑπῆρχεν εἷς ἐκ τῶν διακεκριμένων καὶ ἀληθινῶν πατριωτῶν Βουλευτὴς τῆς Ἀγγλίας καὶ συνάμα λόγιος ἀνὴρ καὶ ποιητὴς, ὅστις ἔγραψε καὶ κωμῳδίας τινὰς μὲ σκοπὸν πατριωτικὸν, ὁ Σέριδαν. Ἀγαθὸς δὲ ὤν εἶχε κάμει χρέη τινὰ, ἀλλ’ εἶχε φίλους ἐκ τῶν πράγματι μεγαλειτέρων ἀνδρῶν τῆς Ἀγγλίας, οἵτινες τὸν ἐξετίμων καὶ τὸν ἠγάπων. Ἡμέραν τινὰ ἀπέθανεν, οἱ δὲ οἰκεῖοί του δὲν εἶχον τὰ ἔξοδα διὰ τὴν κηδείαν του, ἥτις ἐν Ἀγγλίᾳ στοιχίζει πολύ. Συνῆλθον λοιπὸν εἰς τὴν οἰκίαν του ὁ λόρδος Βύρων, ὁ λόρδος Χόλλανδ καὶ διάφοροι ἄλλοι φίλοι του καὶ κατέβαλον αὐτοὶ τὰ ἔξοδα τῆς κηδείας τοῦ ἀποθανόντος ἀρίστου πατριώτου καὶ ἀγαπητοῦ φίλου των, τοῦ Σέριδαν, κειμένου ἐκτάδην ἐν τῷ μέσῳ μιᾶς αἰθούσης. Ὅλοι οἱ ἐκεῖ ἦσαν συγκεκινημένοι καὶ ἡτοιμάζοντο νὰ συνοδεύσωσιν εἰς τὸν τάφον τὸ πτῶμα τοῦ φίλου των, ὅτε κύριός τις, ἄγνωστος τέως εἰς αὐτοὺς, εἰσέρχεται ὅλως μελανειφορῶν καὶ κρατῶν τὸ μανδύλιον εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς, ὅθεν ἔῤῥεον δάκρυα, καὶ ἀφοῦ ἐχαιρέτησε τὴν ὁμήγυριν, παρεκάλεσε νὰ τῷ ἐπιτραπῇ, ὅπως ἀσπασθῇ τὸν φίλον του, ὡς ἔλεγε, τὸν Σέριδαν. Συνεκινήθησαν ὅλοι καὶ τοῦ τὸ ἐπέτρεψαν. Ἅμα δὲ ὁ ἄγνωστος ἐκεῖνος, ὁ πενθηφορῶν καὶ κλαίων, ἐπλησίασε νὰ ἀσπασθῇ τὸ πτῶμα τοῦ Σέριδαν, ἐφώναξεν: Ἐν ὀνόματι τοῦ Νόμου κατάσχω τὸ πτῶμα τοῦ ὀφειλέτου μου Σέριδαν! Προσῆλθε δὲ συνάμα καὶ δικαστικός τις κλητὴρ, ὅστις τὸν ἠκολούθει. Κατά τινα παλαιὸν Νόμον ἐν Ἀγγλίᾳ ἐδύνατο ὁ δανειστὴς νὰ κατάσχῃ τὸ πτῶμα τοῦ ὀφειλέτου του. Ἐννοεῖται, ὅτι ὅλοι οἱ ἐκεῖ φίλοι τοῦ Σέριδαν διὰ κοινῆς αὐτῶν συνεισφορᾶς ἐπλήρωσαν τὸ ὀφειλόμενον ποσὸν πρὸς τὸν ἐκμεταλλευτὴν ἐκεῖνον δανειστὴν, ὅστις ἀπῆλθεν ἀμέσως, μειδιῶν πλέον. Οὕτω καὶ σεῖς παρουσιάσθητε ὡς φίλοι δῆθεν τεθλιμμένοι, ὅπως κατάσχητε τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἐπωφεληθέντες ἀπὸ τὴν δεινότητα τῶν καιρῶν καὶ ἀπὸ τὴν εὐπιστίαν αὐτοῦ, ἐνομίσατε, ὅτι ἐδύνασθε διὰ μιᾶς, ὡς εἰπεῖν, νὰ κάμετε ὅ,τι παράλογον, αὐθαίρετον καὶ ἰδιοτελές. Ἤλθετε ἐν θριάμβῳ, μετὰ θράσους, καὶ ἐπαίζετε τὸ πρόσωπον τοῦ Σαλμωνέως, ὅστις μὲ ἅρματα σιδηρᾶ καὶ χάλκινα ἐβρόντα καὶ ἤστραπτεν, ἀλλ’ ἐπιτέλους ἐκεραυνοβολήθη ἀπὸ τὸν Δία. Ὁ Ζεὺς τῶν νεωτέρων χρόνων εἶναι ὁ λαὸς, ὅστις ἐν τῇ ἀπελπισίᾳ του ῥίπτει τοὺς κεραυνούς του κατὰ παντὸς ἐκμεταλλευομένου αὐτόν. Αἴ! κύριοι, παντοῦ σημεῖα ἀφυπνίσεως διαφαίνονται καὶ εἰς τὰς νέας Ἐπαρχίας καὶ ἐδῶ εἰς τὰς παλαιάς. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἤρχισε νὰ ἐννοῇ ὄχι μόνον τὰ καθήκοντά του, ἀλλὰ καὶ τὰ δικαιώματά του. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπηύδησεν ἀπὸ τὰ δεινὰ καὶ κατήντησεν εἰς ἀπελπισίαν. Σήμερον θέλει οἰκονομίας καὶ πάλιν οἰκονομίας. Ἐνόησε τὴν σπατάλην, ἡ ὁποία γίνεται ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον ἄνευ ἀποτελέσματος, οὔτε ἠθικοῦ, οὔτε ὑλικοῦ· θέλει μὲν φορολογίαν, ἀλλὰ φορολογίαν ὅλων τῶν στοιχείων καὶ ὄχι μόνον τῶν πτωχῶν, θέλει μεταῤῥυθμίσεις πραγματικὰς εἰς ὅλους τοὺς κλάδους, διότι καὶ τὸ Πολίτευμά μας δὲν λειτουργεῖ πλέον· τὸ Κράτος εἶναι εἰς παραλυσίαν καὶ ἡ κοινωνία κατήντησεν εἰς ἀρχὴν ἀποσυνθέσεως, ἡ δ’ ἐθνικότης μας φαίνεται διαγεγραμμένη μεταξὺ τῶν λαῶν τῆς Ἀνατολῆς, διότι ἡμεῖς οὐδέποτε συνετίσθημεν. Δὲν θέλει πλέον τὸ ἔθνος ρητορείας λέξεων καὶ σοφιστειῶν· θέλει ἀνθρώπους φιλοσοφοῦντας, σκεπτομένους, θέλει πατριώτας, οἱ ὁποῖοι νὰ ἐννοοῦν τοὺς καιροὺς καὶ νὰ προβαίνουν πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ ἔθνους καὶ ὄχι πρὸς τὸ συμφέρον ἑαυτῶν· δὲν θέλει ρέκτας ἐκμεταλλεύσεως, ἢ ἀγυρτείας, θέλει ρέκτας ριζικῶν μεταῤῥυθμίσεων, θέλει ρέκτας, ὅπως τὸ ἔθνος ἐπαναφανῇ εἰς τὸ ὕψος, τὸ ὁποῖον ἄφησεν ἡ ἐπανάστασις τοῦ 21, τὸ ὁποῖον ἐσκιαγραφήθη, καὶ εἰς τὴν ἐπανάστασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ αὐτὴ μεγάλη ἐκείνη γενεὰ εἰς τὰ 43. Τὸ ἔθνος, κύριοι, σήμερον ζητεῖ ἀναγέννησιν καὶ ἀνακαίνισιν. Τοῦτο λέγω ὄχι μόνον πρὸς ὑμᾶς, ἀλλὰ πρὸς ὅλους, ὅσοι τῷ ὄντι ἐνδιαφέρονται ὑπὲρ τοῦ ἔθνους, καὶ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἤθελον τολμήσει τυχὸν, μετὰ τὴν πεῖραν, τὴν γενομένην ἐπὶ τῶν σημερινῶν Ὑπουργῶν, νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὴν τετριμμένην ὁδὸν τῆς ἐπιτηδειότητος καὶ τοῦ ἀτομικοῦ συμφέροντος. Σήμερον εἶναι ἄλλοι καιροί. Ὑμεῖς, κύριοι, ἀντὶ νὰ κλείσητε τὴν ἄβυσσον, τὴν ἠνοίξατε πλειότερον· ὑμεῖς ἐφέρατε τὸν πέλεκυν ἐπὶ τῆς βάσεως τῆς ἐθνικῆς ὑπάρξεως. Οἱ ἄγριοι, ὅταν θέλουν νὰ φάγουν τοὺς καρποὺς, προσπαθοῦν νὰ κόψουν τὰ δένδρα· ἐνίοτε τὰ δένδρα πίπτουν, ἀλλὰ συνήθως καταπλακώνουν τοὺς βαρβάρους ἐκείνους, οἵτινες ἠθέλησαν νὰ καταστρέψουν αὐτὰ ἀπὸ τὴν ρίζαν (εὖγε, εὖγε!).

§56Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Προεκλήθημεν, κύριοι, καὶ κατ’ ἄλλην ἐν τῇ Συνόδῳ ταύτῃ περίστασιν νὰ συζητήσωμεν καὶ περὶ τῶν οἰκονομικῶν ἐν γένει τοῦ Τόπου πραγμάτων καὶ περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ἰδίως συστήματος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐνθυμεῖσθε πάντες τὴν περίστασιν ἐκείνην, καθ’ ἣν ἐπὶ τῇ ἀφορμῇ τοῦ μέτρου τῆς Κυβερνήσεως περὶ νομισματικῆς ἀφομοιώσεως, δήλωσις τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ σχετικὴ ἐκάλεσε ἡμᾶς ἐπὶ τὴν ἔρευναν ταύτην· ἀλλὰ τότε μὲν διετελοῦμεν, οὕτως εἰπεῖν, εἰς μίαν στενωπὸν (διὰ νὰ μεταχειρισθῶ ἔκφρασιν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐκ τῆς παρελθούσης ἀκόμη Συνόδου), διότι τῷ ὄντι στενωπὸς ἦτο ἡ συζήτησις περὶ τοῦ μέτρου ἐκείνου τῆς Κυβερνήσεως, μὴ δυναμένης νὰ συμπεριλάβῃ τὸ μέγεθος καὶ τὴν εὐρύτητα τῶν ζητημάτων, εἰς τὰ ὁποῖα ἐκάλει ἡμᾶς ἡ δήλωσις τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ. Σήμερον ὅμως εὑρισκόμεθα, ἐπὶ τοῦ ἀληθοῦς πεδίου τῶν τοιούτων συζητήσεων, εὑρισκόμεθα ἐπὶ εὐρέος πεδίου, ἀναπνέοντες ἐλευθέρως. Καλούμεθα νὰ συζητήσωμεν πρῶτον μὲν καὶ κυρίως περὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Τόπου πραγμάτων καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλεν ἡμῖν ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ καλούμεθα συγχρόνως, οὐχὶ ἐκ δηλώσεως ἢ ἔκ τινος προκλήσεως, ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων, νὰ συζητήσωμεν περὶ πάντων ἐκείνων τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα συνδέονται ἀμέσως πρὸς τὴν ρύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Καὶ τί δὲν συνδέεται μὲ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράους; Συνδέεται ἡ πολιτικὴ πορεία τῆς Κυβερνήσεως, συνδέονται τὰ τῆς Διοικήσεως. Καὶ ἂν παντοῦ ὑπάρχει μέγας σύνδεσμος μεταξὺ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους καὶ τῆς κανονικῆς ἐσωτερικῆς πολιτικῆς αὐτοῦ καταστάσεως, παρ’ ἡμῖν συνδέονται καὶ ἄλλα πολλῷ ἀνώτερα ζητήματα. Συνδέονται αὐταὶ αἱ ὑποχρεώσεις αἱ ἱεραὶ, τὰς ὁποίας ἔχει ἡ ἐλευθέρα αὕτη γωνία πρὸς ὑποδούλους ἀδελφούς. Συνδέονται ἴσως καὶ αὐταὶ ἀκόμη αἱ συνταγματικαὶ ἐλευθερίαι μας καὶ αὐτὴ ἡ τύχη τῶν κοινοβουλευτικῶν ἡμῶν θεσμῶν. Πάντες συναισθανόμεθα, ὅτι μέχρι τοῦδε οἱ κοινοβουλευτικοὶ θεσμοί μας δὲν παρήγαγον τοὺς καρποὺς, οὓς ἐπαγγέλλονται· ἐρωτήσεις πολυθρύλλητοι ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν κοινωνίαν πολλάκις περὶ τοῦ τίς εἶναι ὁ πταίων ἢ τίνα εἶναι τὰ πταίοντα, καὶ ἑπομένως ἐπωφελούμενοι τῆς εὐκαιρίας ταύτης, ἣν παρουσιάζει πρὸ πάντων ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, πρέπει νὰ συνέλθωμεν εἰς ἑαυτοὺς, νὰ συναισθανθῶμεν τὴν εὐθύνην μας, νὰ ἀναλογισθῶμεν, ὅτι εἴμεθα τὸ μόνον Σῶμα, τὸ κυρίως δεσπόζον ἐπὶ τοῦ κανονισμοῦ τῶν συμφερόντων τῆς Πατρίδος, καὶ ν’ ἀφήσωμεν κατὰ μέρος τὸ πνεῦμα ἐκεῖνο τῆς ἀδιαφορίας, τὸ ὁποῖον ἄκοντας μᾶς παραλύει ἐνίοτε. Εἶπον, κύριοι, ὅτι προεκλήθημεν καὶ ἄλλοτε εἰς συζήτησιν περὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους· ἀλλὰ βεβαίως οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ ἀξιῶν, ὅτι εἴμεθα κατόπιν προαποφασισμένου, οὕτως εἰπεῖν, τινός. Οὐδεὶς βεβαίως, πιστεύω, ἔχει τὴν ἀξίωσιν ταύτην, ἀπ’ ἐναντίας, ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἰς μίαν ὁμιλίαν του τότε ἀρκούντως ἠρμήνευσεν τὴν ἔννοιαν τῆς δηλώσεώς του ἐκείνης, ἐὰν οὐχὶ καὶ ἐτροποποίησε ταύτην, ἐὰν οὐχὶ καὶ ἐγκατέλιπε τὴν πρακτικὴν ἀξίαν τῆς δηλώσεως ἐκείνης περὶ τῆς συναφείας τοῦ μέτρου ἐκείνου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸ γενικὸν αὐτῆς σύστημα· εἶπε τότε, ὡς ἐνθυμοῦμαι: ἐννοοῦμεν νὰ μείνωμεν ἀνένδοτοι οὐχὶ εἰς τὰ καθέκαστα τοῦ οἰκονομικοῦ μας σχεδίου, ἀλλὰ εἰς τὴν γενικὴν ἀρχὴν τῶν φορολογικῶν μας Νομοσχεδίων καὶ εἰς τὴν ἀρχὴν ἐν γένει τοῦ οἰκονομικοῦ μας συστήματος, καὶ εὐχαριστήθην, ἐνθυμοῦμαι, τότε, διότι τὸν δεσμὸν ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἠθέλησε κατ’ ἀρχὰς νὰ ἐφαρμόσῃ μεταξὺ τοῦ μέτρου ἐκείνου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματός του, ἔλυσε καλῶς διὰ τῆς δευτέρας ταύτης δηλώσεως. Εἶναι, κύριοι, εὐνόητον, ὅτι διὰ τῆς παραδοχῆς τῆς ἀρχῆς ἁπλῶς φορολογικῶν Νομοσχεδίων βεβαίως δὲν λύονται ζητήματα περὶ ἰσοζυγίων τοῦ Προϋπολογισμοῦ· καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τὰ φορολογικὰ Νομοσχέδια συμβαίνει νὰ ἦναι κατ’ ἀρχὴν παραδεκτὰ ὑπὸ πάντων. Εἴμεθα λοιπὸν βεβαίως ἐλεύθεροι πάσης τοιαύτης ἰδέας προαποφασισμένου τινός· ἀλλ’ εἴμεθα κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην ἐλεύθεροι καὶ ἑνὸς ἄλλου ἐπηρεασμοῦ, ὅστις ὑπῆρχε μέχρι τοῦδε. Κατὰ πᾶσαν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ μέχρι τοῦδε συνέπιπτε νὰ παρεμπίπτῃ ἡ κρίσιμος θέσις ἑνὸς ἐθνικοῦ ζητήματος· αὐτὸ ἀπεῤῥόφα δικαίως καὶ τὴν διάνοιαν καὶ τὰ αἰσθήματα τῶν βουλευομένων Ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους καὶ ἐκώλυεν αὐτοὺς ἀπὸ τῆς ἐπισταμένης ἐρεύνης τῆς ἐσωτερικῆς ἡμῶν καταστάσεως καὶ διηύθυνε τὰς σκέψεις αὐτῶν πρὸς τοιαύτην ρύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων, δυναμένην μᾶλλον νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ὅσον ἔνεστιν αἰσιωτέραν λύσιν ἑνὸς ἐθνικοῦ ζητήματος. Σήμερον εἴμεθα ἀπηλλαγμένοι τῆς τοιαύτης ἐπιδράσεως, οὐχὶ, πολλοῦ γε καὶ δεῖ, διότι ἐφθάσαμεν εἰς ὁριστικήν τινα λύσιν τῶν δικαίων ἀξιώσεων τῆς Πατρίδος, ἀλλὰ διότι εὑρισκόμεθα ὁπωσδήποτε εἰς μίαν ἀνακωχὴν καὶ ἀνάπαυλαν, πρόσκαιρον μὲν, ἀλλ’ ἔτι μᾶλλον ἐπιβάλλουσαν εἰς ἡμᾶς τὸ καθῆκον νὰ συνέλθωμεν εἰς ἑαυτοὺς, ὅπως διευθετήσωμεν τὰ ἐσωτερικὰ ἡμῶν πράγματα ἐν τῇ παρουσιαζομένῃ ταύτῃ εὐκαιρίᾳ. Καὶ νὰ πράξωμεν τοῦτο οὐχὶ ὀλιγωροῦντες, ἄπαγε, τῶν μεγάλων ἐθνικῶν ζητημάτων, ἀλλ’ ἀπεναντίας, ἔτι μᾶλλον περὶ αὐτῶν μεριμνῶντες καὶ παρασκευάζοντες ἑαυτοὺς πρὸς πᾶσαν ἐνέργειαν. Καὶ προπαρασκευὴν λέγων, δὲν ἐννοῶ τὴν συνισταμένην εἰς τὴν προμήθειαν ὑλικῶν ἐφοδίων, ἀλλὰ τὴν ἐνίσχυσιν τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τοῦ Τόπου, ἵνα οὗτος εὑρεθῇ ἐν δεδομένῃ στιγμῇ ἕτοιμος νὰ δεχθῇ νέα βάρη, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλει εἰς αὐτὸν τὸ καθῆκον καὶ ἡ ἱστορία του. Καὶ αὕτη μὲν κυρίως ἡ ὑλικὴ παρασκευή· ἀλλ’ ἔχομεν ἀνάγκην καὶ ἠθικῆς παρασκευῆς, καὶ ἠθικὴν παρασκευὴν λέγων, ἐννοῶ τὴν ἀπαλλαγὴν τοῦ Τόπου ἀπὸ τῆς ὀλεθρίας ἐπιδράσεως ἐλαττωματικοῦ ἐσωτερικοῦ ἀνταγωνισμοῦ καὶ τὴν ἀνύψωσιν τοῦ ἐσωτερικοῦ ἀνταγωνισμοῦ εἰς πεδία ὑψηλότερα καὶ καθαρώτερα· διότι βεβαίως, ὅπως ἔχουν τὰ καθ’ ἡμᾶς, τὰ ἐσωτερικὰ ἡμῶν πράγματα, δὲν δύναται καμμία Κυβέρνησις νὰ ἐνεργήσῃ ὅπως ἀπαιτοῦν αἱ δίκαιαι ἀξιώσεις τῆς Πατρίδος ἡμῶν καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐν γένει. Ἀλλ’ αἱ μὲν Κυβερνήσεις εὑρίσκονται βεβαίως ἐν πάσῃ τοιαύτῃ κρισίμῳ ἐθνικῇ στιγμῇ, οὐχὶ περιβαλλόμεναι τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ περιβάλλωνται, ἡ δὲ κοινωνία, ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν, ποτίζεται ὁλονὲν δηλητήριον, καὶ ἑπομένως οὐχὶ καταστρέφονται, ἄπαγε!, ἀλλ’ ἐλαττοῦνται ὁλονὲν τὰ αἰσθήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ δεσπόζωσιν, ἐλαττοῦνται δηλητηριαζόμενα πρὸ πάντων ὑπὸ συστήματος πολιτικῆς καὶ διοικήσεως, τὸ ὁποῖον τῷ ὄντι δηλητηριώδεις ἀναθυμιάσεις ἐκπέμπει πρὸς τὴν κοινωνίαν. Καὶ ἐὰν, κύριοι, ἐπιτρέπεται νὰ ρίψωμεν ἓν βλέμμα εἰς παρελθόντα πλέον ζητήματα, δὲν ἔχομεν, φρονῶ, νὰ καταμεμφθῶμεν οὐδεμιᾶς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ἐνέργειαν αὐτῆς ἐπὶ ἐξωτερικοῦ ζητήματος εἰς κρισίμους στιγμὰς, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ ἐκστομίσῃ κἂν ὅτι ἠδύνατο Κυβέρνησις Ἑλληνικὴ νὰ ἦναι ἐπιλήσμων τῶν ἱερῶν αὑτῆς καθηκόντων ἐν τοιαύταις κρισίμοις στιγμαῖς, καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἴσως ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὀχυροῦντες, οὕτως εἰπεῖν, τὸ μέλλον ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ζητημάτων κατὰ συνήθων παρεκτροπῶν, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, προλαμβάνοντες ἡμᾶς αὐτοὺς διὰ τὸ μέλλον, εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ ἤμεθα μέτριοι καὶ περιεσκεμμένοι εἰς τοὺς λόγους καὶ τὰς κρίσεις ἡμῶν, ὅταν παρουσιάζωνται τοιαῦται κρίσιμοι στιγμαὶ ἐξωτερικῶν ζητημάτων. Ἐνθυμοῦμαι, κύριοι, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον πῶς μία ἁπλῆ ὑπόμνησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος βουλευτοῦ πρὸς τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν εἶχεν ἐξεγείρει τὴν ἀγανάκτησιν αὐτοῦ· ἡ ὑπόμνησις τῶν ἐνδεχομένων συνεπειῶν, αἵτινες ἦτον ἐνδεχόμενον νὰ ἐπηκολούθουν ἕνεκα τῆς ἀποστολῆς τῶν πλοίων τῶν Ἑλληνικῶν εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν. Ὀργίλως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατέλαβε τὸ βῆμα, παρεννοήσας ἴσως τὴν ἔννοιαν τῶν λόγων τοῦ κ. ἐκ Γόρτυνος βουλευτοῦ, καὶ παρέστησεν, ὅτι οὐδεμία Κυβέρνησις δύναται νὰ ἐνεργήσῃ πρεπόντως ἐν κρισίμοις στιγμαῖς, ἐὰν διατελῇ ὑπὸ τὸ βάρος τοιούτων ἐπικρίσεων ἢ ἀντιδράσεων, διότι ἐνόμισεν, ὅτι ἡ ὑπόμνησις ἦτο ἀντίδρασις, καὶ ἐὰν τυχὸν, ἔλεγε, μία ἀπαισία ἐκ τύχης ἔκβασις ἐπήρχετο, ἠδύνατο νὰ ἐπιφέρῃ τὸ ἀποτέλεσμα, νὰ στιγματισθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ νὰ χαρακτηρισθῇ τίποτε ὀλιγώτερον ἢ ὡς προδότης τῆς πατρίδος. Ἀλλ’ ἐπεθύμουν μόνον καὶ ἐπιθυμῶ, ἵνα ἴσα ἴσα παραιτηθῶμεν σήμερον τῶν τοιούτων συζητήσεων καὶ ἔλθω εἰς ἐκεῖνο, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται. Ἐπεθύμουν, λέγω, καὶ θὰ ηὐχόμην, ἵνα αὐταὶ αἱ ἰδέαι ἐπεκράτουν πάντοτε ὑπὲρ πάντων, διότι συνέβη, κύριοι, ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι δὲν εὑρέθησαν κἄν εἰς τὴν θέσιν, ὥστε ἐξ ἀτυχίας νὰ βλαφθῇ ὑπόθεσις ἐθνικὴ εἰς χεῖράς των, εὑρέθησαν εἰς τὴν θέσιν ν’ ἀκούσωσι κατηγορίας καὶ ἐπὶ προδοσίᾳ ἀκόμη. Ἀναλόγως τῶν περιστάσεων τῶν τότε βεβαίως, δὲν ἦτο μὲν τὸ ἀποτέλεσμα ἀνάλογον πρὸς τὰ δικαιώματα τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ δὲν ἦτο ἀπαισία λύσις τὸ ἀποτέλεσμα τῆς εὐχῆς τοῦ ἐν Βερολίνῳ Συνεδρίου περὶ ἐπεκτάσεως τῶν ὁρίων τῆς Ἑλλάδος, εὐχῆς, ἡ ὁποία ἔφερεν ἐπὶ τέλους τὰ ἀποτελέσματα νὰ ἔχωμεν σήμερον παρακαθημένους ἐνταῦθα καὶ Ἀντιπροσώπους τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Ἠπείρου. Ἀλλ’ ἐντούτοις, κύριοι, εὑρέθησαν κατόπιν ὅλων τούτων ἄνθρωποι, οἵτινες παρουσιάσθησαν ὡς μύσται τῶν διανοημάτων τῆς Εὐρωπαϊκῆς διπλωματίας καὶ ἠθέλησαν νὰ καταδείξωσιν ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα ἐκεῖνο ἦτο μηδὲν, ὅτι ἀπωλέσαμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠθέλαμεν ἀποκτήσει, ἐὰν τὰ βλέμματά των οἱ Ἀντιπρόσωποι καὶ οἱ Κυβερνῆται τῆς Ἑλλάδος τότε δὲν ἔστρεφον πρὸς ἐκεῖνο, ἀλλὰ πρὸς ἄλλο μέρος. Ἀλλ’ ἐὰν τὰ βλέμματα τοῦ ἀντιπροσωπεύοντος τὴν Ἑλλάδα ἠδύναντο νὰ ἔχωσι τοιαύτην ἐπιῤῥοὴν πρὸς τοὺς πολιτικοὺς τῆς Εὐρώπης καὶ ἀγαθή τις λύσις ἦτο ἡ εὐχὴ ἐκείνη τοῦ Βερολίνου ἀναλόγως τῶν περιστάσεων, τότε δικαιοῦνται οἱ τοῦτο φρονοῦντες νὰ πιστεύσωσιν, ὅτι συνετέλεσαν εἰς τὴν λύσιν ἐκείνην οἱ τότε ἀντιπροσωπεύοντες τὴν Ἑλλάδα δι’ αὐτὸ τοῦτο, ὅτι ἔστρεψαν ὅπου ἔπρεπε τότε τοὺς ὀφθαλμούς των, ἔστρεψαν τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ πρὸς ἄλλους μὲν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸν ἄνδρα ἐκεῖνον, πρὸς τὸν τάφον τοῦ ὁποίου στρέφει ἔνδακρυ σήμερον τὸ ὄμμα ἡ Ἑλλάς (εὖγε, εὖγε). Εἴδομεν κατόπιν, κύριοι, καὶ ἄλλα τοιαῦτα φαινόμενα· καὶ παρατηρῶ, ὅτι δὲν ἐννοῶ τὴν ἐπίσημον κυρίως τῶν κομμάτων ἐνέργειαν· εἴδομεν ἄλλοτε πολλοὺς, οἵτινες παρίστανον, ὅτε ἔγεινεν ἡ ὑποχώρησις εἰς τὴν ἀπαίτησιν τῆς Εὐρώπης, ὅτι ἦτο προδοσία, διὰ τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἀπαγχονισθῶσιν οἱ ὑποχωρήσαντες. Δὲν ἐννοῶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι σπουδαίως συνεζήτουν, ἀλλ’ ἐννοῶ ἐκείνους, οἵτινες ἦσαν πρόθυμοι νὰ πετάξωσι τὴν λέξιν «προδοσία» ἐναντίον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως· ἀλλ’ εἶναι ἀξιοπαρατήρητον, ὅτι οἱ τοιοῦτοι εἶναι λίαν αὐστηροὶ ἐπικριταὶ διαψεύσεως ἐπαγγελιῶν περὶ ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα δὲν ἀπόκεινται εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς μικρᾶς Ἑλλάδος νὰ διαθέσῃ, εἶναι ὅμως λίαν ἐπιεικεῖς, ὅταν πρόκηται περὶ ἐπαγγελιῶν ἐπὶ ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα ἀπόκεινται εἰς τὰς χεῖρας τῶν Ὑπουργῶν νὰ τὰ διαθέσωσιν. Οἱ τοιοῦτοι εἶναι λίαν αὐστηροί, ὅταν πρόκηται περὶ διαψεύσεως ἐπαγγελιῶν, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ δικαιολογήσῃ ἡ συναίσθησις, ἡ ὑπέρμετρος ἔστω συναίσθησις, κινδύνου, τὸν ὁποῖον δύναται νὰ διατρέξῃ ὁ Τόπος ἐξ ἑνὸς διαβήματος τολμηροῦ, ἀλλ’ εἶναι λίαν ἐπιεικεῖς, ὅταν τὴν διάψευσιν δύναται νὰ δικαιολογήσῃ μόνον ὁ κίνδυνος τῆς ἀπωλείας χαρτοφυλακίων! Καὶ μὴ ἀνησυχῇ τις, κύριοι, περὶ τῆς τύχης τῶν ἑκάστοτε παρουσιαζομένων τοιούτων ἡρώων ἐν τῇ Ἑλληνικῇ κοινωνίᾳ· μὴ ὑποθέσῃ τις, ὅτι οἱ τοιοῦτοι εὑρίσκονται σήμερον εἰς ἐπικινδύνους που ἀποστολὰς, περιερχόμενοι τὴν Ἀνατολὴν, ἀγωνιζόμενοι ὑπὲρ τοῦ μεγαλείου καὶ τῆς δόξης τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ ἕτοιμοι νὰ ἀπαγχονισθῶσιν ὑπὲρ αὐτοῦ· εὑρίσκονται πάντες τοποθετημένοι εἰς ἱκανῶς ἀνέτους θέσεις, καὶ ἂν δὲν ἔχωσι στάδιον νὰ ἐργασθῶσι περὶ τῆς τιμῆς τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἔχουσιν ὅμως ἄλλο στάδιον καὶ προμαχοῦσι σήμερον εἰς τὸ νέον στάδιον· προτάσσουσι τὰ ἑαυτῶν στήθη, ἀλλὰ καὶ τὰ ἑαυτῶν βαλάντια, μαχόμενοι ἡρωϊκῶς καὶ ἀνενδότως ἐκ τῶν θέσεών των ὑπὲρ τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ!!! (Εὖγε, εὖγε). Εἶπον, κύριοι, ὅτι ἡ προκειμένη συζήτησις εἶναι οἱονεὶ ἐξακολούθησις ἄλλης προλαβούσης συζητήσεως. Ἐπιτρέπεται λοιπὸν, χωρὶς νὰ παρεκτραπῶμεν τῶν θεμάτων, ν’ ἀναμνησθῶμεν λόγων σχετικῶν ἐκ τῆς συζητήσεως ἐκείνης. Ἔλαβον τότε τὸν λόγον πολλοὶ ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἦλθεν ἐπὶ τέλους ἐπὶ τὸ βῆμα ν’ ἀπαντήσῃ καθ’ ὃν τρόπον συνειθίζει νὰ ἀπαντᾷ, ἵνα ἀπαντήσῃ δι’ ὀλίγων λέξεων πρὸς ὅλους, προκαλούμενος νὰ ἀναπτύξῃ τὸ οἰκονομικόν του σύστημα, εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ὁποίου ὁ κύριος Πρόεδρος μᾶς εἶχε καλέσει. Τότε, νομίζω, ἀκολουθῶν τὴν σειρὰν τῶν ἀγορευσάντων, εἶπε πρὸς ἐμὲ, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ἀπευθυνόμενος: τί νὰ ἀπαντήσω πρὸς τὸν πρῶτον ἀγορεύσαντα; Παρέβαλεν ἆρά γε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1883 πρὸς τὸν τοῦ 1880; Ἐὰν ἤθελε παραβάλει αὐτὸν, ἤθελεν ἴδει, ὅτι πρόκειται περὶ διαφορᾶς δαπάνης 100 ἢ 150 χιλ. δραχ. ἕνεκα λοιπὸν τῆς αὐξήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατὰ 150,000 δρ. μετέβαλεν ὁ προλαλήσας τὸ φρόνημα καὶ μετέβη ἀπὸ τῆς ἀνατολῆς εἰς τὴν δύσιν; Ἠπόρησα, κύριοι, διὰ τὰς ὀλίγας ἐκείνας λέξεις, τὰς ὁποίας εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν περὶ πολιτικῶν φρονημάτων. Τί ἆρά γε εἶπον ἐγὼ καὶ ἐθεώρησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ὁμιλήσῃ περὶ μεταβολῆς πολιτικῶν φρονημάτων; Ἐγὼ ἁπλῆν ὑπόμνησιν ἔκαμα τῶν ὅσα ἄλλοτε ἐλέγομεν, ἁπλῆν παράκλησιν μόνον, νὰ ἐπαναλάβωσιν, εἰ δυνατὸν, ὀλίγας λέξεις ἐξ ὅσων ἄλλοτε ἔλεγον. Μὴ ἆρά γε συνεφωνήσαμέν ποτε νὰ μὴ ἐκστομίσωμεν εἰς τὸ μέλλον ὅσα τότε ὑπεστηρίζομεν; Μήπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σταθερότητα εἰς τὰ πολιτικὰ φρονήματα θεωρεῖ τὴν διηνεκῆ κατοχὴν τοῦ αὐτοῦ ἑδωλίου; Τῷ ὄντι ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ἀκράδαντος εἰς τὴν θέσιν του. Καὶ ὅταν μεταβάλῃ ἀδιακόπως τὰ Νομοσχέδιά του καὶ τοὺς φορολογικοὺς Νόμους, μένει ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἑδωλίου διαρκῶς, καὶ δικαιοῦται κατ’ αὐτὴν τὴν θεωρίαν νὰ ὁμιλῇ περὶ συνεχείας πολιτικῶν φρονημάτων. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι συμφωνότερα πρὸς τὴν ἑαυτοῦ ἀποστολὴν καὶ ἁρμοδιότητα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὁμιλῶν, ἔπρεπε νὰ ἀσχοληθῇ νὰ μᾶς ὁμιλήσῃ περὶ τῶν οἰκονομικῶν του φρονημάτων· δὲν ἐννοῶ, τὰ ἐπιστημονικὰ φρονήματα τοῦ ἐξόχου ἐπιστήμονος Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ἐννοῶ τὰ σχετικὰ πρὸς τὴν κατάστασιν τοῦ Τόπου· διότι, κύριοι, πολλοὶ λόγοι δύναντα νὰ μᾶς κάμωσι νὰ ἀμφιβάλλωμεν ἂν κατωρθώθη νὰ ἀνακαλυφθῇ οἰκονομικὸν σχέδιον εἰς τὴν πορείαν καὶ εἰς τοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ. Εὑρισκόμεθα ἀπ’ ἐναντίας ἀπέναντι φαινομένων τινῶν ἀξιοπαρατηρήτων καὶ ἀπὸ τῆς παρελθούσης ἀκόμη Συνόδου. Δὲν δύναμαι, κύριοι, νὰ λησμονήσω, λαμβάνω δὲ ἀφορμὴν καὶ ἐκ τῶν λόγων τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος, δὲν δύναμαι νὰ μὴ ἀναμνησθῶ μεταξὺ ἄλλων καὶ τοῦ Νομοσχεδίου ἐκείνου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν περὶ φορολογίας ἐπὶ τῶν αἰγῶν. Ἀνυψῶν πέρυσι τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς μέχρι τρίτου οὐρανοῦ, μονονουχὶ παρέστησεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ μεταβάλῃ τὴν ὄψιν τῆς Ἑλλάδος, ἐὰν ψηφισθῇ, καὶ συνέδεε τὴν ψήφισιν αὐτοῦ μὲ τὴν ἰδέαν τοῦ πολιτισμοῦ, καὶ ἐπὶ τέλους ἔλεγεν, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ τάξις τῶν φορολογουμένων αἰγοτρόφων θέλει ὠφεληθῆ. Ἀλλὰ μόλις παρουσιάσθη ἀντίδρασίς τις, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐγκατέλιπε τὸ Νομοσχέδιον. Ἐπίσης καὶ σήμερον, κύριοι, παριστάμεθα ἐνώπιόν τινων ἀξιοπαρατηρήτων φαινομένων. Βλέπομεν πολλάκις τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ κατὰ τὰς θεμελιώδεις διατάξεις μεταβάλλοντα τὰ Νομοσχέδιά του ἢ ἀγνοοῦντα τὴν ἔννοιαν αὐτῶν. Καὶ ἀποβαίνει τῷ ὄντι δύσκολον νὰ ἀνακαλύψωμεν εἰς τί συνίστανται τὰ οἰκονομικὰ τῆς Κυβερνήσεως σχέδια. Βλέπομεν, κύριοι, ἐπὶ τέλους τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τὴν μὲν περὶ τὰ οἰκονομικὰ κυρίως τοῦ Τόπου συζήτησιν μᾶλλον νὰ ἀποφεύγῃ, νὰ τρέπηται δὲ εὐαρέστως εἰς τὴν ἔρευναν τῶν πολιτικῶν φρονημάτων τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου, καὶ μὲ ἓν βλέμμα περιφρονήσεως πρὸς τὰς οἰκονομίας νὰ μᾶς λέγῃ: τί ζητεῖτε; Δὲν βλέπετε τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ; Πῶς δι’ ὀλίγας χιλιάδας δραχμῶν μεταβάλλετε φρονήματα; (καὶ ὑποθέτει ἢ μᾶλλον προσποιεῖται, ὅτι ὑποθέτει, ὅτι πρόκειται περὶ δραχμῶν 150,000). Δι’ αὐτὴν τὴν ἀσήμαντον οἰκονομίαν μεταβάλλετε τὰ πολιτικά σας φρονήματα; Εἰς τὰ πολιτικὰ πάντοτε προσέχει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ποῖος μένει εἰς τὸ κόμμα καὶ ποῖος φεύγει· τοῦτο πρὸ πάντων τὸν ἀπασχολεῖ καὶ παρασκευάζεται, ὡς ὑποδείχθη ἤδη, νὰ καταγελάσῃ ἡμῶν, ὡς ἀσχοληθέντων εἰς ἀσημάντους οἰκονομίας. Ἀλλὰ, κύριοι, εἶναι ἄξιον Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους νὰ περιφρονῇ οὕτω πως, ἔστω καὶ τὰς μικρὰς οἰκονομίας; Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἀπαντήσω εἰς τοῦτο, οὐχὶ διὰ λόγων ἐμῶν καὶ ἰδίων ἐμοῦ γνωμῶν, ἀλλὰ νὰ ἀπαντήσω διὰ τῶν λόγων καὶ τῶν κρίσεων μεγάλου ἀνδρός. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἀναφέρω λόγους τοῦ μεγάλου τῆς Ἀγγλίας Πρωθυπουργοῦ καὶ μεγάλου οἰκονομολόγου, οὐχὶ μόνον διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ καὶ διότι πρὸ πάντων οἱ λόγοι οὗτοι χρησιμεύουσιν ὡς βάσεις καὶ κανόνες, τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ ἔχωμεν περὶ τὴν ἐξέτασιν τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων. Ὁμιλῶν ὁ Γλάδστων εἰς τὸ Χρηματιστήριον τοῦ Ἐδιμβούργου κατὰ τὸ 1879 (29 Νοεμβρίου) καὶ λαβὼν ἀφορμὴν περὶ τῶν μεγάλων δαπανῶν, ἃς ἡ Κυβέρνησις εἶχε κάμει, ἀνέφερεν ἓν ποσὸν οἰκονομιῶν 8,000,000 λιρῶν, τὸ ὁποῖον εἶναι βεβαίως μηδαμινὸν σχετικῶς πρὸς τὴν Ἀγγλίαν καὶ ἀναλόγως πολὺ μικρότερον ἐκείνου τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν βλέπει μετὰ περιφρονήσεως σχετικῶς πρὸς τῆς Ἑλλάδα. Ὁμιλήσας δὲ ἐν γένει περὶ τῶν μικρῶν ἐκείνων οἰκονομιῶν, ἰδίως δὲ περὶ τῶν ἐλαττώσεων, τὰς ὁποίας ἠμπορεῖ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ φέρῃ καὶ ἐν τῇ κραταιᾷ Ἀγγλίᾳ, καὶ ἰδίως ὁρίζων τοὺς κανόνας, τοὺς διέποντας τὰ καθήκοντα Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἔλεγε ταῦτα: «Ὁ πρῶτος τῶν κανόνων τούτων εἶναι, ὅτι ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ὀφείλει εὐθαρσῶς νὰ ὑποστηρίζῃ τὴν οἰκονομίαν ἐν τοῖς καθ’ ἕκαστα· εἶναι δὲ σημεῖον μικροψύχου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅταν, ἐπειδὴ πρόκειται μόνον περὶ δύω χιλιάδων ἢ τριῶν χιλ. λιρῶν, λέγῃ: «τοῦτο δὲν πειράζει». Καταγελᾶται βεβαίως, ὅταν ἀσχολῆται περὶ παρωνυχίδων κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον, ἀλλ’ οὐδεὶς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ἄξιος τοῦ ὀνόματος, ὅστις δὲν προθυμοποιεῖται νὰ οἰκονομῇ ἐκεῖνο, ὅπερ ἐννοεῖται διὰ τῶν παρωνυχίδων ἐν τῷ συμφέροντι τῆς πατρίδος του. Δὲν θὰ σᾶς ἤρεσκε νὰ ἔχητε οἰκονόμον κατ’ οἶκον, καθιστῶντα τὴν εὐχαρίστησιν τῶν προμηθευτῶν τοῦ οἴκου μέτρον τῶν πληρωμῶν, τὰς ὁποίας ἔμελλε νὰ χορηγῇ πρὸς αὐτούς. Κατ’ ἐμὴν γνώμην, ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς εἶναι ὁ ἐμπεπιστευμένος οἰκονόμος τοῦ Δημοσίου. Διατελεῖ ὑπὸ ἱερὰν ὑποχρέωσιν ὡς πρὸς πᾶν ὅ,τι στέργει νὰ δαπανήσῃ». Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον σᾶς εἶπεν ἆρά γε, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ μικρῶν διαφορῶν; ὅτι μεταξὺ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1880 καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1882, ὅστις εἶναι πολὺ οἰκονομικώτερος τοῦ σημερινοῦ, δὲν ὑπῆρξεν οὐσιώδης διαφορά; Τί ἔλεγε πέρυσι κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 7 Ἰουνίου; Ἀκούσατε «αὐτὸ ἦτον ὑπερβολὴ πρὸς τὸ πνεῦμα τῆς οἰκονομίας· τὸ πνεῦμα τῆς οἰκονομίας τότε ἐνέπνευσε πολλὰ μέτρα, καὶ τῷ ὄντι ὁ Προϋπολογισμὸς μετεβλήθη δι’ ἐκείνων τῶν προτάσεων, αἵτινες ἐγένοντο τότε μετεβλήθη οὐσιωδῶς ὡς πρὸς πολλὰς δαπάνας. Βεβαίως, ἡ τάσις ἐκείνη ἐν τῇ πρώτῃ ὁρμῇ ὑπερέβη τὰ ὅρια. Σήμερον παρῆλθεν ἡ πρώτη ὁρμή, καὶ τώρα βλέπομεν τί ἀπαιτεῖ ἡ ὑπηρεσία». Λοιπὸν τότε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς εἶπεν, ὅτι εἶχεν ἐπέλθει μεταβολὴ μεγάλη, ἀλλὰ προσέθετε: τί μᾶς αἰτιᾶσθε; μήπως ἐπράξαμέν τι ἐκ προμελέτης; αὐτὸ ἦτο μία ψυχικὴ ὁρμὴ πρὸς τὰς οἰκονομίας! Συνέπεσε νὰ ἤμεθα ὁρμητικοὶ, καὶ τότε ἐν τῇ ὁρμῇ μας ἐβλάψαμεν τὴν ὑπηρεσίαν. Καὶ ἀληθῶς ἡ τοιαύτη συνηγορία ἂν δὲν ἔχῃ σχέσιν πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου καὶ τὰ πράγματα, δύναται ὅμως νὰ ἔχῃ μεγάλην ἐπιῤῥοὴν ὡς πρὸς τὴν ὑπαιτιότητα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὡς πρὸς τὸν καταλογισμὸν οὕτως εἰπεῖν. Καὶ τώρα βεβαίως μετ’ ὀλίγον χρόνον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ μᾶς εἴπῃ: μᾶς εἶχε καταλάβει ἐσχάτως ἡ ὁρμὴ τῆς δαπάνης, εἴχομεν ὁρμὴν πρὸς τὴν σπατάλην καὶ ἐβλάψαμεν πάλιν τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἐνοθεύσαμεν τοὺς κοινοβουλευτικοὺς θεσμοὺς, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ μᾶς παρῆλθε. Πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει τὸν ὁρμητικόν μας χαρακτῆρα. Ἡ ὁρμὴ εἶναι τὸ πᾶν. Καὶ ἐὰν ἐπὶ τῶν ψυχρῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐξάπτουν πολὺ τὰς ὁρμὰς, ἔχουσι τοιαύτην ὁρμὴν, φαντασθῆτε, κύριοι, πόσην ὁρμὴν αἰσθάνονται ἑκάστοτε, προκειμένου περὶ ἄλλων ζητημάτων, οὕτως εἰπεῖν, πολιτικωτέρων, τὰ ὁποῖα εὐκολώτερον ἐξάπτουν τὰ πάθη καὶ διεγείρουν τὰς ὁρμάς! Ἀλλὰ παραδόξως αἱ ὁρμαί των συμπίπτουσι πάντοτε μὲ τὸ ἑκάστοτε πολιτικόν των συμφέρον. Λοιπὸν δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα, μᾶς λέγουσι, νὰ μᾶς μεμφθῆτε διὰ τὰς οἰκονομίας, ὡς δὲν πρέπει νὰ μᾶς μεμφθῆτε καὶ διὰ τὰς δαπάνας, τοῦτο πρέπει νὰ τὸ λάβητε ὑπ’ ὄψει. Καὶ πῶς; δὲν παραδέχεσθε τὴν ἐκ τῆς ὁρμῆς δικαιολόγησιν ἐν ἐποχῇ, καθ’ ἣν ὑπὸ τὸ κράτος τῶν νέων τούτων ἰδεῶν ἡ ἐκ τῶν εὐγενῶν ὁρμῶν δικαιολόγησις φθάνει καὶ μέχρις ἐκείνου τοῦ βαθμοῦ, ὥστε καὶ ἡ λήστευσις τῶν Δημοσίων Ταμείων νὰ ἦναι ἔργον πατριωτικόν; (Ὡραῖα! ὡραῖα). Ἀλλὰ, κύριοι, εἶναι πλέον βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνυπόμονος νὰ ἀκούσῃ τὰς λεπτομερείας, καὶ πᾶς τις ἐννοεῖ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον θ’ ἀντιτάξῃ· θὰ λησμονήσῃ βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι αἱ οἰκονομίαι αὗται καὶ αἱ λεπτομέρειαι δὲν ἔχουσιν ἄλλον χαρακτῆρα ἀλλὰ τοὐλάχιστον τὸν χαρακτῆρα τῶν οἰκονομιῶν, αἱ ὁποῖαι ἄλλοτε ἐγένοντο, καὶ ἑπομένως ἐὰν ἡ ἐπίκλησις τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ὁρμῆς δύναται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν εἰς περιφρούρησιν τῆς διὰ τὰ τότε εὐθύνης του, δὲν δύναται νὰ δώσῃ καὶ τὴν δικαιολογίαν τοῦ μυκτηρισμοῦ καὶ τῶν ἀστεϊσμῶν κατὰ τῶν τοιούτων οἰκονομιῶν. Πρέπει, κύριοι, ν’ ἀνακοινώσωμεν τὰς ἐπὶ πάντων τῶν Ὑπουργείων οἰκονομίας, ἀλλ’ ἐγὼ θέλω περιορισθῆ ἴσως εἰς ἓν Ὑπουργεῖον καὶ ἄλλοι θὰ ἐξακολουθήσωσιν ἐπὶ τῶν λοιπῶν. Λαμβάνομεν πρῶτον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Κεφάλαιον πρῶτον, ἄρθρον 1. «Προσωπικὸν Ὑπουργείου» δραχμαὶ 94,560. Προτείνεται ἐλάττωσις εἰς 80,520, ἑπομένως οἰκονομία δραχμῶν 14,040.

§57ΡΟΥΦΟΣ. Ἐὰν ἦναι δυνατὸν, νὰ διατυπωθῶσιν αὐτά.

§58ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ θὰ γραφοῦν μάλιστα.

§59ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δυνατώτερα ὅμως, διότι ὁ στενογράφος δὲν ἀκούει.

§60ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφαιροῦνται δύω νέοι γραμματεῖς, δραχμαὶ 5760. Ἀφαιρεῖται εἷς ἐκ τῶν μεταφερομένων ἐξ ἄλλων κεφαλαίων, δραχμαὶ 2,880. Ὁ ὑπάρχων ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1882 ὡς βοηθὸς πρώτης τάξεως ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῶν ἀρχειοφυλακείων, διορισθεὶς ἀλλοῦ, δὲν πρέπει νὰ ἀντικατασταθῇ. Αὐτὸς ἦτο τότε χρήσιμος ὡς εἰδικὸς εἰς τὴν Ἰόνιον Νομοθεσίαν. Ὁ δὲ ἕτερος τῶν μεταφερομένων νὰ ἐπαναχθῇ εἰς τὸ Κεφάλαιον τῆς τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας. Κατόπιν κλητῆρες 8· ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι 5 μόνον ἀρκοῦν, ἀφοῦ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 82 ἦσαν μόνον δύω· ἑπομένως γίνεται οἰκονομία 2520 δραχμῶν. Ἄρθρον 2. «Ἔξοδα ὑπηρεσίας Ὑπουργείου 31,100.» Προτείνομεν νὰ μείνωσι 15,200. Αἱ οἰκονομίαι εἶναι αἱ ἑξῆς· χάρτης καὶ γραφικὴ ὕλη 5,000 ἀντὶ 7,000. Τὸ 1880 εἶχον προταθῆ 5,000 ὑπὸ τῆς σπατάλου ἐκείνης Κυβερνήσεως. Ἦλθεν ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις, τότε ἀντιπολίτευσις οὖσα, καὶ τροποποιήσασα τὸν Προϋπολογισμὸν, ἠλάττωσε τὸ κονδύλιον αὐτὸ εἰς 3,600· τώρα ἡμεῖς λέγομεν 5,000.

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πόθεν ἐμάθατε, ὅτι χρειάζονται 5,000;

§62ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς εἶπον, παρ’ ὑμῶν. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παραδόξως μὲ ἐρωτᾷ πόθεν τὸ γνωρίζω καὶ εἶπον, ὅτι τὸ ἔμαθον παρ’ αὐτοῦ, ὅστις ἄλλοτε εἶπεν, ὅτι χρειάζονται 3,600 μόνον. Βλέπετε, κύριε Πρωθυπουργὲ, ὅτι ἐγὼ κυρίως περὶ ταῦτα ἐνασχολοῦμαι, νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅσα ἐδιδάχθην παρ’ ὑμῶν.

§63ΡΟΥΦΟΣ. Ἔπρεπε νὰ ἐρευνήσητε τὸν ἀπολογισμὸν νὰ ἴδητε τί ἐδαπανήθη.

§64ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ἔπιπλα, θέρμανσιν, φωτισμὸν, καθαριότητα, 16,000 δραχμάς. Αὐτὸ τὸ ποσὸν προτείνουσιν ἤδη ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι, ζητηθέντος τῷ 1880 ὑπὸ τῆς σπατάλου Κυβερνήσεως ποσοῦ δραχμῶν τριῶν χιλιάδων μόνον δι’ ὅλας αὐτὰς τὰς ἀνάγκας, συμπεριλαμβανομένων μάλιστα καὶ βιβλίων, ἀπεδέχθησαν καὶ ὡς Κυβέρνησις τότε τὰς τρεῖς χιλιάδας ὡς ἀρκετάς. Τώρα 16,000! Προτείνομεν λοιπὸν νὰ μείνῃ μόνον ἓν ποσὸν δι’ ἔπιπλα καὶ λοιπὰ 4,000 δραχμάς. Σημειωτέον δὲ, ὅτι πέρυσιν ἐδόθη πίστωσις 12,000 δραχμῶν. Διὰ φθορὰν ἱματίων τῶν ὑπαλλήλων τοῦ ἀρχείου τὸ ποσὸν εἶναι μικρόν· ἀλλὰ σεβόμενοι τὴν ἀρχὴν, ἣν ἐξέφρασεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς νῦν Κυβερνήσεως εἰς τὰ 1880, συναινοῦμεν ν’ ἀπαλειφθῇ αὐτὸ τὸ ποσὸν ἐκ τοῦ σημερινοῦ Προϋπολογισμοῦ. Διὰ τὴν ἐκκαθάρισιν καὶ τακτοποίησιν τῶν παλαιῶν ἀρχείων, καὶ πέρυσιν ἐδόθη τὸ ζητούμενον, ὥστε πρέπει νὰ γείνῃ ἐφέτος οἰκονομία τῶν 1000 δραχμῶν. Εἰς ἐφημερίδας καὶ συγγράμματα προτείνει ἡ Κυβέρνησις 2,000 δραχμῶν. Μία Κυβέρνησις ἐκ τῶν σπατάλων τὸ ποσὸν τοῦτο εἶχε ὁρίσει εἰς 1000 δραχμάς· ἦτον Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὁ κ. Σωτηρόπουλος, εἰσάγων τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1881. Τώρα εἶναι κατεπείγουσα ἀνάγκη πλειοτέρων χάριν τοῦ ἰσοζυγίου βεβαίως, καὶ βλέπει τις εἰς ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα καὶ εἰς ἄλλα γραφεῖα δαπάνας δι’ ἐφημερίδας καὶ συγγράμματα! «Διοίκησις Ἐπαρχιῶν. Κεφ. 2, ἄρθρ. 1ον. Προσωπικὸν τῶν Νομαρχιῶν». Προτείνομεν αἱ 218,880 νὰ ἐλαττωθῶσιν εἰς 209,520. Αἱ οἰκονομίαι συνίστανται εἰς τὰ ἑξῆς:Ἀντὶ τριῶν γραφέων, νὰ μείνουν δύω μόνον εἰς τοὺς ἑξῆς Νομοὺς, Φθιώτιδα, Εὔβοιαν, Τρίκκαλα, Λάρισσαν. Κέρκυραν, Κεφαλληνίαν, Ἀργολίδα, Λακωνίαν καὶ Κυκλάδας· εἰς δὲ τὴν Ζάκυνθον καὶ Ἄρταν ἀνὰ εἷς μόνον, καὶ τοιουτοτρόπως γίνεται οἰκονομία 9,360 δραχμῶν. «Ἔξοδα ὑπηρεσίας Νομαρχιῶν, ἄρθρον 2.» Αἱ 53,200 θὰ μείνωσιν 49,400. Ὑπάρχει κονδύλιον δι’ ἔξοδα περιοδείας Νομαρχῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς νῦν Κυβερνήσεως κατὰ τὸ 1880 ἐθεώρει ὅτι διόλου δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ τοιοῦτον κονδύλιον· ἡμεῖς σεβόμεθα τὴν γνώμην ἐκείνην τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ μέχρι τινὸς ὁρίου. Ἀφίνομεν ἓν ποσὸν διὰ μίαν περιοδείαν κατὰ τὴν τροποποίησιν, ἡ ὁποία ἐπῆλθε κατόπιν δυνάμει Διατάγματος, διότι τὸ ποσὸν τῶν 600 κατ’ ἔτος δραχμῶν ὡρίζετο ἐπὶ τῇ προϋποθέσει ὅτι χρειάζονται δύω περιοδεῖαι, ἀλλὰ τὸ Διάταγμα τῆς 18 Μαρτίου 1848 περιώρισε εἰς μίαν· ἂς κάμουν μίαν καὶ ἀρκεῖ. Ἀλλὰ σημειωτέον ὅτι ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις κατὰ τὸ 1880, οὖσα ἀντιπολίτευσις, ἐθεώρησε περιττὴν καὶ τὴν μίαν περιοδείαν. Μήπως ἆρά γε τώρα ἡ κατάστασις εἶναι μᾶλλον ἔκρυθμος καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ περιοδεύωσι συχνότερον; «Προσωπικὸν Ἐπαρχείων.» Ἡμεῖς προτείνομεν αἱ 366,480 νὰ ἐλαττωθῶσιν εἰς 308,400. Οἰκονομία 58,080.

§65ΤΙΝΕΣ. Ἀπὸ ποῦ;

§66ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τοῦ προσωπικοῦ τῶν Ἐπαρχείων. Τώρα δὲν γίνεται ἡ ἀποκοπὴ τῶν γραμματέων τῶν Ἐπαρχείων, γίνεται ἡ ἀποκοπὴ ἑνὸς γραφέως, ἀφαιροῦνται 41 γραφεῖς, ἀφαιροῦνται καὶ 34 πρωτοκολλισταί. Ἄλλοτε ἀφῃρέσαμεν τοὺς γραμματεῖς.

§67ΜΙΑ ΦΩΝΗ. Κάκιστα ποιοῦντες.

§68ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ θεωρῶ, κύριοι, κάλλιστα ποιοῦντες τότε ἀφῃροῦμεν ἔστω καὶ τοὺς Γραμματεῖς· διότι, διὰ νὰ μὴν ἀναφέρω ἄλλο, ἀρκεῖ νὰ ἀναφέρωμεν τὴν πασίγνωστον περίστασιν, ὅτι διορίζονται Ἔπαρχοι, οἱ ὁποῖοι μόλις γνωρίζουσι νὰ θέσωσι τὴν ὑπογραφήν των, καὶ χάριν τῆς εὐκολίας αὐτῶν διορίζονται οἱ γραμματεῖς. Καὶ νομίζετε, ὅτι τοῦτο τὸ λέγω ἐγὼ μόνον; τὸ λέγει καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν· ἐπρότεινε τὴν παρατήρησιν ταύτην λίαν ἐντόνως, παρετήρησεν ὅτι ἡ ὕπαρξις τῶν γραμματέων τῶν Ἐπαρχείων οὐδένα ἄλλον σκοπὸν ἔχει παρὰ μόνον τὴν διευκόλυνσιν τοῦ νὰ διορίζωνται ἀνίκανοι Ἔπαρχοι. Ἀλλὰ τώρα παρῆλθον ἐκεῖναι αἱ περιστάσεις, παρῆλθον ἐκεῖναι αἱ ὁρμαί· τώρα ἄλλαι ὁρμαὶ, καὶ εἶναι περίεργον ὅτι αἱ ὁρμαὶ τῶν κκ. Ὑπουργῶν συμβιβάζονται μὲ τὸ ἑκάστοτε πολιτικόν των συμφέρον πάντοτε. Ἄρθρον 5. «Ἔξοδα μετατιθεμένων καὶ λόγῳ ὑπηρεσίας ὁδοιπορούντων ὑπαλλήλων». Σημειωτέον ὅτι εἰς τὰ 1880 τὰ εἴχομεν ἐλαττώσει καὶ ταῦτα, τώρα δὲν προτείνομεν ἡμεῖς ἐλάττωσιν. Ἄρθρον 6. «Θεραπεία ἐκτάκτων ἀναγκῶν τῶν διοικητικῶν γραφείων». Αἱ 9,000 νὰ μείνωσι 4,000. Εἰς τὰ 1880 ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐθεώρει ἀρκετὰς τὰς 3,000. Λοιπὸν 4,000. Καὶ τί εἶναι αὐτὸ κατ’ ἔτος νὰ τίθεται εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν, «ἔξοδα ἐκτάκτων ἀναγκῶν;»

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διὰ τὰς νέας Ἐπαρχίας.

§70ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Προσθέτομεν δὲ δι’ αὐτὸ τὰς 1,000, καὶ ἀντὶ 3,000 δίδομεν 4,000. Κεφ. 3, ἄρθρ. 1. «Γενικὰ μέτρα ἀσφαλείας». Ζητοῦνται 20,000. Νὰ ὁρισθοῦν ἐν λεπτομερείᾳ τὰ ἀντικείμενα ὡς ἐγίνετο μέχρι τοῦδε· ὡρίζοντο μέχρι τοῦδε ἔξοδα ἰάσεως πληγωθέντων ὑπὸ ληστῶν, ἀμοιβαὶ ἐπὶ φόνῳ καὶ συλλήψει ληστῶν κλπ. Κύριοι, ἐρχόμεθα εἰς ἓν κονδύλιον σπουδαιότερον, εἰς τὸ κονδύλιον τὸ ἀφορῶν τὴν ἀστυνομίαν ἐν Θεσσαλίᾳ.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι κατηργημένον.

§72ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐχὶ, ἀναφέρεται ποσὸν 100,000 δραχμῶν καὶ γίνεται λόγος ἐν τῇ ἐκθέσει, ὅτι πρόκειται περὶ παρατάσεως μέχρι τῆς γενησομένης διαιρέσεως. Ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ὑπομνήσω, ὅτι πᾶν ἄλλο ἠδυνάμην νὰ αἰσθάνωμαι ἢ συγκατάβασιν, προκειμένου περὶ δαπάνης διὰ τοὺς Διοικητικοὺς Ἀστυνόμους. Συνέπεσε καὶ ἴσως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸ ἐνθυμεῖται, ὅτι ὅταν ἄλλοτε πρὸ πολλῶν ἤδη ἐτῶν εἶχεν ἐγερθῆ ἓν τοιοῦτον ζήτημα, εἶχον λάβει τὸ θάῤῥος, καίτοι βεβαίως ἀπειρότερος ἔτι τότε, νὰ ἀντεπεξέλθω διὰ τοῦ τύπου κατὰ τῆς ἰδέας τῆς συστάσεως διοικητικῶν ἀστυνόμων· ἀλλ’ ἐθεώρουν καὶ τότε καὶ σήμερον, καὶ ἀνέπτυξα τοῦτο τότε, ὅτι ἡ σύστασις Διοικητικῶν Ἀστυνόμων δὲν θέλει ἔχει ἄλλο ἀποτέλεσμα παρὰ τὴν δημιουργίαν τοῦ προχειροτέρου μέσου εἰς μίαν Κυβέρνησιν πρὸς ἐπίδρασιν ἐπὶ τῶν Ἐπαρχιῶν καὶ πρὸς νοθείαν τῶν Κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν μεταξὺ ἄλλων μέσων. Ταῦτα ἔγραφον τότε, παριστάνων, ὅτι πρὸ πάντων αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον θὰ χρησιμεύσῃ ὡς μία πρόχειρος παραχώρησις εἰς τοὺς φίλους ἑκάστης Κυβερνήσεως, ὅτε πρόσωπα, τὰ ὁποῖα εὐσχημόνως οὐδεμίαν ἄλλην θέσιν δύνανται νὰ καθέξωσι, θὰ θεωροῦνται καὶ λίαν ἁρμόδια νὰ καταλάβουν τὰς θέσεις Διοικητικῶν Ἀστυνόμων, ὅτι ἀντὶ νὰ ὑπηρετῶσι δημοσίαν τάξιν οἱ Διοικητικοὶ Ἀστυνόμοι θέλουν μόνον ὑπηρετεῖ φατριαστικὰ συμφέροντα ἐν τῇ ἐλαστικῇ ἐξουσίᾳ, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Ἀστυνομία, ὅτι ἐν τῇ καταστάσει, εἰς τὴν ὁποίαν διατελοῦμεν, τὸ μέσον τοῦτο θὰ ἦναι μία προσθήκη δηλητηρίου εἰς τὴν λειτουργίαν τῶν Κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν, καὶ ὅτι ἡ δημοσία τάξις θὰ ἦναι ἡ πίεσις τῶν ἀντιπάλων τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ ἀπόλαυσις παντὸς ἀγαθοῦ ἀποκειμένου εἰς χεῖρας αὐτῶν ἐκ μέρους τῶν φίλων τῆς Κυβερνήσεως· καὶ εἶχον τότε, κύριοι, προβῆ καὶ εἰς τὴν πρότασιν ἑνὸς μέσου καὶ ἂς μὴ συγχωρηθῇ ἂν ἦναι παρέκβασις νὰ τὸ ὑπομνήσω, δὲν ἀποδέχομαι, ὅτι τὸ σύστημα τῶν δημοτικῶν ἀστυνομιῶν ηὐδοκίμασε παρ’ ἡμῖν, σκεπτόμενος δὲ οὐχὶ κατὰ θεωρίαν ἀλλὰ μᾶλλον πρακτικῶς ἐτόλμησα νὰ σχηματίσω μίαν ἰδέαν, ὅτι ἐὰν ἠθέλομεν ἀναθέσῃ τὴν ἐκλογὴν ἀστυνόμων εἰς μίαν τάξιν ἀνθρώπων ἐνδιαφερομένων πάντοτε περὶ τῆς τάξεως, ἐὰν ἠθέλομεν σχηματίσει ἕνα ἐκλογικὸν σύλλογον ἐκ τοιούτων ἐκλογέων, ἐχόντων προσόντα εἴτε περιουσίας, εἴτε μορφώσεως, καὶ ἠθέλομεν ἀναθέσει εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ συλλόγου αὐτοῦ τοὺς καθ’ ἕκαστον τόπον ἀστυνόμους, τότε ἠθέλομεν εὕρει ἀστυνόμους ἀγαθοὺς σχετικῶς καὶ τὴν μᾶλλον πρακτικὴν ἐγγύησιν· ἔσχον τότε τὸ εὐτύχημα ὥστε ὅλαι σχεδὸν αἱ ἐφημερίδες νὰ ἐπιδοκιμάσωσιν ἐκείνην τὴν ἰδέαν. Λοιπὸν εἶμαι ἐναντίος τῆς παρατάσεως αὐτοῦ τοῦ κακοῦ καὶ ἑπομένως, συμφώνως καὶ μὲ τὴν γνώμην νομίζω συμπάσης τῆς ἀντιπολιτεύσεως, προτείνομεν νὰ διαγραφῇ τὸ ποσὸν αὐτὸ, τὸ διὰ τὴν παράτασιν τῆς καταστάσεως ταύτης χρησιμεῦον ἐν Ἠπείρῳ καὶ Θεσσαλίᾳ, καὶ τὰ τῆς ἀστυνομίας νὰ ἀνατεθοῦν εἰς τὴν χωροφυλακήν. Ἄλλοτε ἄλλοι εἰς περιστάσεις μᾶλλον ἐκρύθμους δὲν ἐφαντάσθησαν τὸ μέσον αὐτὸ τοῦ διορισμοῦ σμήνους ὁλοκλήρου ἀστυνόμων καὶ ὑπαστυνόμων, καὶ εἶναι σήμερον γνωστὸν ποία κατάχρησις γίνεται· εἰς χωρία μικρὰ βλέπετε σμῆνος ἀστυνόμων καὶ ὑπαστυνόμων, καὶ ἤθελον παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ ἕνα πίνακα...

§73ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸν ἔφερα.

§74ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ ἰδῆτε ὁποία τις εἶναι ἡ κατάστασις τῆς Θεσσαλίας, ἡ ὁποία, καὶ ἀφοῦ ἐλήφθησαν ἐξαιρετικὰ μέτρα διὰ τὴν τάξιν, παρίσταται ἀφ’ ἑτέρου ὅτι χρῄζει σμήνους ἀστυνομικῶν ὀργάνων, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διατηρήσουν τὴν τάξιν διὰ τῶν μέσων ἐκείνων, οὐδὲ ποσοστὸν δὲ τῶν μέσων τούτων ὑπάρχει εἰς τὴν ἄλλην Ἑλλάδα. Καὶ εἶναι γνωστὸν ὁποῖοι τινὲς εἶναι οἱ διοριζόμενοι ὡς ἀστυνόμοι καὶ ὑπαστυνόμοι καὶ εἶναι περιττὸν νὰ ἔλθωμεν εἰς λεπτομερείας ὡς πρὸς ταῦτα. Βεβαίως δὲν εἶναι ἐν γνώσει ἡ Κυβέρνησις τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα διορίζονται ἀστυνόμοι καὶ ὑπαστυνόμοι, διότι ταῦτα κανονίζονται ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς συστήματος μὴ ἐπιτρέποντος τὴν ἔρευναν. Ἔκτακτα μέτρα ἐλήφθησαν διὰ τὴν τάξιν τῆς Θεσσαλίας· ἡ τάξις ἐν Θεσσαλίᾳ, μᾶς εἶπον οἱ Ὑπουργοὶ, ὅτι πρὸ καιροῦ εἶναι παγιωμένη ἐτέθησαν καὶ πρόσωπα ἐκεῖ, τὰ ὁποῖα ὡς ἐκ τοῦ ἐπιβλητικοῦ των χαρακτῆρος θεωροῦνται ὡς ἰδιαζόντως ἁρμόδια διὰ νὰ ἐπιφέρουν τὴν τάξιν, καὶ ἡ τάξις παραδέχομαι ὅτι ὑπάρχει ἐν Θεσσαλίᾳ· ἀλλὰ ποία ἄλλη ἆρά γε εἶναι ἡ τάξις καὶ ἡ ἀσφάλεια ἐκείνη, διὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ παρατείνεται ἡ ὕπαρξις τοῦ σμήνους τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων; Καὶ δὲν νομίζω, κύριοι, ὅτι πρέπει οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ νὰ σκανδαλίζωνται ἐπὶ τοῖς τοιούτοις· ἐγὼ πρὸ πάντων ἐννοῶ νὰ κατακρίνω σύστημα πραγματικόν, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει καὶ εἰς τὸ ὁποῖον ἑκόντες ἄκοντες, ἀδιάφορον, ὑποκύπτουν οἱ Ὑπουργοί. Εἰς τὸ Κεφάλαιον 3, ἄρθρον 3, μεταξὺ τῶν ἐξόδων τῆς ὑπηρεσίας τῆς ἀστυνομίας, ἐννοεῖται Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ὑπάρχει τελευταῖον ἐδάφιον, «ἀποζημιώσεις φθορῶν ἐκ κακῆς χρήσεως τῶν ἀστυνομικῶν καταστημάτων.» Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τί νομίζετε ἐξετόξευσε κατὰ τοῦ κονδυλίου αὐτοῦ εἰς τὰ 1880; Εἶπεν ὅτι τὸ κονδύλιον αὐτὸ εἶναι πρόσχημα διὰ νὰ δίδωνται αἱ παροχαὶ αἱ προσωπικαί. Ταῦτα ἐξετόξευσε τότε κατὰ τῶν τότε κυβερνώντων· καὶ βεβαίως ταῦτα ἐπενήργουν τότε, διότι ὑπετίθετο ὅτι πανταχοῦ ὑπῆρχε σύστημα καταχρήσεων ληστεύσεως τῶν ἱδρώτων τοῦ λαοῦ, καὶ ὅτι ὁ κ. Τρικούπης ἡτοιμάζετο νὰ κτυπήσῃ μὲ τὴν μάστιγα εἰς τὴν χεῖρα τοὺς καταχραστὰς παντοῦ ὅπου ἤθελε τοὺς ἀπαντήσει (ἀναγινώσκει). «Τὰ χρήματα ταῦτα πληρώνονται κατὰ χάριν, διότι τὸ Ὑπουργεῖον παραβλέπει. Τίθεται δὲ τὸ ἄρθρον τοῦτο διὰ νὰ δυνηθῇ ὑπὸ τὸν τύπον τοῦτον νὰ δώσῃ τὰ χρήματα». Καὶ ὅμως τὸ αὐτὸ ἄρθρον τίθεται σήμερον πάλιν! Ἡμεῖς δὲν τὸ διαγράφομεν μεθ’ ὅλον τὸν στιγματισμόν, τὸν ὁποῖον ἔκαμε τότε ὁ κ. Τρικούπης, ἡμεῖς δὲν τὸ διαγράφομεν, ἀλλ’ ὑπομιμνήσκομεν αὐτῷ τοὺς τότε λόγους του. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ Κεφάλαιον τρίτον, ἄρθρον 10. «Δημοσία ἀσφάλεια· Καταστήματα φυλακῶν». Προτείνεται διὰ τῆς ἐκθέσεως — ἀλλὰ δὲν ἀναφέρεται καὶ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἴσως κατὰ λάθος γραφικὸν, καὶ ἐπιφυλάσσονται νὰ τὸ θέσουν — ἡ δαπάνη διὰ τὴν ἔλευσιν ἑνὸς ὀργανωτοῦ τῶν φυλακῶν· γίνονται δὲ καὶ ἄλλαι δαπάναι πλειότεραι διὰ τὴν μεταῤῥύθμισιν, τὴν ὁποίαν ἐπαγγέλλεται ἡ Κυβέρνησις. Κύριοι, κινεῖ τῷ ὄντι τὴν ἀγανάκτησιν παντὸς ἡ κατάστασις τῶν φυλακῶν τοῦ Κράτους καὶ ἔτι μᾶλλον ἐγείρεται ἡ ἀγανάκτησις, ὅταν ἀναγινώσκῃ τις τὸν Νόμον περὶ φυλακῶν· ἐκεῖ βλέπει τις μίαν νομοθεσίαν ἀξίαν πολιτισμένου Κράτους ἐν τῷ νομοθετικῷ Διατάγματι τῆς 31 Δεκεμβρίου 1836, καὶ μετὰ πάροδον 50 σχεδὸν ἐτῶν ἔχομεν αὐτὴν τὴν κατάστασιν τῶν φυλακῶν, τὴν ἀποπνέουσαν τὴν μεγαλειτέραν βαρβαρότητα. Ἀλλὰ τίνος πρὸ πάντων ἔχομεν ἀνάγκην, ὁποία τις εἶναι ἡ ὀργάνωσις, τὴν ὁποίαν ἐπαγγέλλεται ἡ Κυβέρνησις; ἔχομεν σύστημα φυλακῶν διὰ τοῦ Νόμου καθιερωμένον. Λοιπὸν χρειάζεται ἡ ἐκτέλεσις καὶ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν χρειάζονται οἰκοδομαί· περὶ τούτου λοιπὸν ἠδύνατο νὰ ληφθῇ πρόνοια. Τί νὰ ὀργανώσῃ λοιπὸν ὁ ὀργανωτὴς, ὁ ἐξ Εὐρώπης καλούμενος κατὰ τὴν τάσιν, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ τοῦ νὰ φέρωμεν δι’ ὅλα ὀργανωτὰς ἐξ Εὐρώπης; Ἄλλοτε ἀνεφέρετο Ἐπιθεωρητὴς τῶν φυλακῶν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν, καὶ ὁ σήμερον Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ τότε τῶν Ἐσωτερικῶν ἀντεπεξῆλθε μετὰ τοῦ αὐτοῦ τόνου, μεθ’ οὗ ἀντεπεξήρχοντο καὶ κατ’ ἄλλων τοιούτων δαπανῶν, κατὰ τῆς ἰδέας τοῦ νὰ μείνῃ Ἐπιθεωρητὴς τῶν φυλακῶν· σήμερον ὅμως ἀλλάσουν τὸ ὄνομα, γίνεται ὀργανωτὴς τῶν φυλακῶν ὁ τότε Ἐπιθεωρητής. Τότε ἔλεγεν ὁ κύριος Λομβάρδος χρειάζεται διοίκησις ἁπλῶς, οὐχὶ Ἐπιθεωρητής· διὰ τῆς διοικήσεως, διὰ τῆς μερίμνης τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ διορθωθῇ ἐκ τῶν ἐνόντων ἡ κατάστασις τῶν φυλακῶν. Καὶ τῷ ὄντι, κύριοι, γνωρίζομεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἡ μέριμνα ἐκείνη τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν κατάστασιν τῶν φυλακῶν, καὶ ὑπὸ τοὺς ὅρους τέλος πάντων ὑπὸ τοὺς ὁποίους ὑπάρχουν, διότι κοντὰ εἰς τὴν ἐλεεινὴν κατάστασιν τῶν καταστημάτων προστίθενται αἱ πασίγνωστοι καταχρήσεις, ἡ ὀλιγωρία ἐκείνη ἡ ἀπάνθρωπος, ἡ ὁποία, φαίνεται, ἐξακολουθεῖται, προκειμένου ἰδίως περὶ φυλακῶν. Εἰς τὴν Ἑλλάδα, φαίνεται, δὲν κινδυνεύουν ἀκόμη νὰ ἐπισκέπτωνται τὰς φυλακὰς καὶ πολλοὶ ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ δώσωσιν ἀφορμὴν πρὸς διόρθωσιν, καὶ λέγω τοῦτο, διότι πολλὰ προσκόμματα ὑπάρχουσι μέχρις ὅτου φθάσῃ ὁ ἰσχύων ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων· ἑπομένως ὑπάρχει πλήρης ἀδιαφορία διὰ τὴν κατάστασιν τῶν φυλακῶν ἐπὶ ἥμισυν αἰῶνα, καὶ ρίπτονται φύρδην μίγδην ἐντὸς τῶν δυσωδῶν ἐκείνων τρωγλῶν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι πολλάκις ὑπέπεσαν ἢ ὑποτίθεται ὅτι ὑπέπεσαν εἰς ἐλαφρά τινα πλημμελήματα! Μὴ προκειμένου λοιπὸν περὶ οἰκοδομήσεως καταστημάτων φυλακῶν ὅπως ἐφαρμοσθῇ τὸ ἐξαίρετον ὑπάρχον νομοθέτημα, τὸ ἐξαίρετον ἐκεῖνο σύστημα, δὲν ἔχομεν ἄλλην μέριμναν νὰ κάμωμεν παρὰ τὴν μέριμναν, τὴν ὁποίαν διὰ τῶν ὑπαρχόντων μέσων τῆς Διοικήσεως ὀφείλουν κατὰ ἱερὸν καθῆκον αἱ Κυβερνήσεις νὰ καταβάλλουν πρὸς βελτίωσιν τῆς τύχης τῶν ἐλεεινῶν ἐκείνων πλασμάτων, τὰ ὁποῖα σήπονται εἰς τὰς φυλακάς. Προτείνομεν λοιπὸν, ἀντὶ τῶν ζητουμένων 106,080 δραχμῶν, 56,916. Ἀφαιροῦνται τὰ τῆς διοικήσεως τῶν φυλακῶν Αἰγίνης 7,632, Ἰθάκης 3,300, ὥστε γίνεται οἰκονομία δραχμῶν 38,212. Ἀφαιρεῖται καὶ ἡ δι’ ἔξοδα ὀργανώσεως τῶν φυλακῶν δαπάνη δραχ. 2,000, ὥστε οἰκονομοῦνται ἐφέτος δραχ. 21,240. Ἡ δὲ οἰκονομία, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις κατόπιν φέρει εἰς τὴν διατήρησιν τῶν καταδίκων, εἶναι μᾶλλον ἰδανική· διότι, ἂν δὲν φθάσῃ αὐτὸ τὸ ποσὸν, βεβαίως θὰ δοθοῦν καὶ ἄλλα. Εἰς τὸ Κεφάλαιον 4, ἀριθ. 5, ἀντὶ 180 χιλιάδων, διὰ προμήθειαν ἐκλογικῶν εἰδῶν, νὰ μείνουν 80 χιλιάδες. Κατὰ τὸ 1879 ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ περιελήφθη πίστωσις 180 χιλιάδων, ἐπειδὴ δὲ, κατὰ τὸ ἄρθρον 1 § γʹ. τοῦ ἀπὸ 13 Δεκεμβρίου 1878 Νόμου, τὰ πρὸς προμήθειαν ἐκλογικῶν εἰδῶν προκαταβάλλονται παρὰ τῶν Δήμων καὶ οἱ Δῆμοι εἶναι ὑπεύθυνοι διὰ τὴν διατήρησιν αὐτῶν, διὰ τοῦτο ὁ Προϋπολογισμὸς, ὁ εἰσαχθεὶς εἰς τὰ 1880, δὲν περιέλαβε πλέον πίστωσιν διὰ τὴν δαπάνην αὐτῶν, ὁ δὲ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1881 περιέλαβε. Τώρα ἐφθάρησαν τὰ ἐκλογικὰ εἴδη;

§75ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐφθάρησαν ὅλα.

§76ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς τὰ 1880 δὲν περιελήφθη πίστωσις, διότι δὲν ἐνηργήθησαν ἐκλογαί.

§77ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κεφάλαιον 5, ἄρθρ. 1. «Δημοσία ὑγεία, Ἰατροσυνέδριον καὶ δημόσιοι ἰατροί». Ζητοῦνται δραχμαὶ 92,580· νὰ μείνωσιν 9,180. Τὸν γραμματέα τοῦ Ἰατροσυνεδρίου, προσδιοριζόμενον τώρα, θεωροῦμεν περιττὸν, τοὺς Ἐπαρχιακοὺς ἰατροὺς θεωροῦμεν περιττούς. Ἄλλοτε ἐπρόκειτο, κύριοι, περὶ Ἐπιθεωρητοῦ τῆς δημοσίας ὑγείας, καὶ ὁ κύριος Λομβάρδος, ἔχων, ὡς εἶπε, καὶ εἰδικότητα, διότι ἐπρόκειτο περὶ ζητήματος τῆς δημοσίου ὑγείας, ἀντεπεξῆλθε σφοδρότατος κατὰ τῆς πιστώσεως ταύτης, ἀνέφερε δ’ ὅτι ὅλος ὁ Τόπος εἶναι γεμάτος τώρα ἀπὸ ἰατροὺς, καὶ ὅτι χρειάζεται διοίκησις ἁπλῶς καὶ ὄχι πληθὺς ἰατρῶν μισθοδοτουμένων ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Τώρα ἐγείρεται ἀληθῶς ἀπορία, διατί θεωροῦν ὅτι δὲν δυνάμεθα κατὰ τὸν χρόνον αὐτὸν τῶν δυσχερειῶν νὰ κάμωμεν ἄνευ Ἐπαρχιακῶν ἰατρῶν! οἱ ἰατροὶ ὑπάρχουν, ἡ δὲ ἀνάπτυξις καὶ διάδοσις τῶν νοσημάτων δὲν ἔχει μεγάλην σχέσιν μὲ τὴν ἔλλειψιν ἰατρῶν. Ἡ διάδοσις τῆς εὐλογίας γίνεται, ὄχι διότι λείπουν οἱ ἰατροὶ, ἀλλὰ διότι δὲν γίνεται ἡ δέουσα διοικητικὴ ἐπαγρύπνησις.

§78ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἶναι ἀλλοῦ περισσότεροι ἰατροὶ ἀπὸ τὰς Ἀθήνας; ἐδῶ ὑπάρχει ἡ εὐλογία. Εἶναι γελοία αὐτὴ ἡ δικαιολόγησις.

§79ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τοιουτοτρόπως ἀφαιροῦνται καὶ ἀπὸ τὸ ἄρθρον 1 καὶ 2 δραχμαὶ τὸ ὅλον 95,100. Ἔχομεν κατόπιν ἄρθρον 5, μισθὸν ἰατρῶν τῶν δημοσίων λουτρῶν. Εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1880 ὡμίλησεν ὁ κύριος Λομβάρδος καὶ ὡμίλησε σφοδρότατα. Εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1880 ὑπῆρχε κονδύλιον 4,800 δι’ Ἐπιθεωρητὴν τῆς δημοσίου ὑγείας καὶ τῶν αὐτοφυῶν λουτρῶν, δηλαδὴ ὑπῆρχε τὸ κονδύλιον ἐκεῖνο ἀναγεγραμμένον διὰ πρόσωπα ἐπιτετραμμένα μάλιστα καὶ ἄλλας ἐργασίας.

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο ὑπάρχει ἀνέκαθεν τὸ ὁποῖον ἔχομεν· εἶναι οἱ ἰατροὶ οἱ ἐπισκεπτόμενοι τὰ λουτρὰ τῆς Κορίνθου καὶ τῆς Ὑπάτης, οἱ ὁποῖοι πάντοτε ἀναφέρονται. Ἐκεῖνο κατηργήθη.

§81ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω ἰδίως νὰ ἐπαναφέρω εἰς τὴν μνήμην τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας τὴν ἔντονον κατάκρισιν κατὰ τοῦ κονδυλίου αὐτοῦ.

§82ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ τὸ κατηργήσαμεν, ἐξέλιπε. Ἡμεῖς ἐθεωρήσαμεν τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο ὅτι ἀφορᾷ εἰς μισθοὺς προσώπων ὄχι εἰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας καὶ ἐξακολουθοῦμεν νὰ τὸ νομίζωμεν· ἀφῃρέθη καὶ μένει ἀφῃρημένον.

§83ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τί κατηργήθη; Εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1880 ἀναφέρεται πίστωσις δραχμῶν 4,800 δι’ Ἐπιθεωρητὴν τῆς δημοσίου ὑγείας καὶ τῶν αὐτοφυῶν λουτρῶν. Τώρα ἔχετε ἐπίσης δραχμὰς 4,800 διὰ μισθὸν ἰατρῶν τῶν δημοσίων λουτρῶν, ἀμέσως μάλιστα κατωτέρω καὶ ἄλλην πίστωσιν διὰ μισθὸν ἰατρῶν ἐπιθεωρητῶν τῆς δημοσίου ὑγείας ἐπὶ τρεῖς μῆνας. Πῶς ἐκεῖνα ἦσαν προσωπικὰ καὶ ταῦτα δὲν εἶναι; Εἰς τὸ Κεφάλαιον 5, ἄρθρ. 8, «Νοσοκομεῖον μεταδοτικῶν νοσημάτων». Ἁπλῆ ὑπόμνησις γίνεται οἰκονομιῶν τινων, τὰς ὁποίας ἐπρότεινε ἡ νῦν Κυβέρνησις, διότι εἰς τὸ 1880 ὑπῆρχον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ 15,870, καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς νῦν Κυβερνήσεως εἶχε ζητήσει 18,070. Τώρα ἔχομεν 24, 260· τότε λοιπόν.......

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ κονδύλιον αὐτὸ εἶναι σημειωμένον κατὰ λάθος, καὶ τοῦτο δύνασθε νὰ βεβαιωθῆτε ἐκ τῆς εἰσαγωγικῆς ἐκθέσεως ἔνθα λέγεται ὅτι ἐξηλείφθη.

§85ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς ἕτερον κονδύλιον ὑπάρχει πίστωσις πρὸς διατήρησιν τῶν ἐν Μοναῖς περιοριζομένων φρενοβλαβῶν 360 δραχμῶν. Δὲν εἰξεύρω τί ἔχει νὰ προτείνῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν. Εἰς τὰ 1880 ὁ κύριος Ροῦφος εἶχε ζητήσει ἐντόνως τὴν ἀπάλειψιν πάσης τοιαύτης πιστώσεως, διότι, εἶπε, χρησιμεύει μόνον ἵνα βασανίζωνται ἐν ταῖς Μοναῖς οἱ φρενοβλαβεῖς. Δὲν εἶναι ἐδῶ δυστυχῶς διὰ νὰ προτείνῃ τὴν διαγραφήν. Ὡς πρὸς τὸ Κεφάλαιον 5, ἄρθρον 11 «δημοσία ὑγεία, Ὑγειονόμος Πειραιῶς, Σύρου καὶ Κερκύρας καὶ γραμματεῖς αὐτῶν» ἡμεῖς θεωροῦμεν περιττοὺς τοὺς γραμματεῖς μόνον, ὁ κύριος Τρικούπης τοῦ 1880 ἐθεώρησε περιττὸν ἅπαν τὸ προσωπικόν· ἀφαιροῦνται δραχ. 5,040. Ἄρθρον 17 «συντήρησις καὶ βελτίωσις τῶν δημοσίων λουτρῶν». Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι τὰ περὶ τῶν λουτρῶν πρέπει νὰ ἀφεθῶσιν εἰς τὴν ἰδιωτικὴν ἐνέργειαν καὶ νὰ ἀπαλειφθῶσιν αἱ πεντήκοντα χιλιάδες δραχμῶν. Κεφάλαιον 6, ἄρθρον 2 «ἔξοδα Δενδροκομείου». Ζητοῦνται 12,300 δραχμῶν· προτείνομεν νὰ γείνῃ 2,600 ἀντὶ 2,000 δραχμῶν δι’ ἡμερομίσθια ἐργατῶν 1,000, ἀντὶ 5,000 δι’ ἐπισκευὰς κλπ. 300 δραχμῶν διὰ τὸ ἐ. ἔ. νὰ λείψῃ δὲ ὁ ἐξ Εὐρώπης δενδροκόμος, ὃν δὲν θεωροῦμεν ἀπαραίτητον. Παντοῦ βλέπετε ὀργανωτὰς ἐξ Εὐρώπης, δενδροκόμους ἐξ Εὐρώπης καὶ τοῦτο εἰς περίστασιν ἐκτάκτων δυσχερειῶν. Ἄρθρον 6. Ἕξοδα γραφείου Ἐπιτροπῆς κλπ. Ἐπὶ τούτων παρακαλῶ, νὰ μᾶς δοθῇ μία ἐξήγησις.

§86ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶναι διὰ τὴν φυλλοξήραν.

§87ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄρθ.7. «Ἐπεξεργασίαι τῶν στατιστικῶν πληροφοριῶν». Ἡ Κυβέρνησις προτείνει 15 χιλιάδας· ἡμεῖς μόνον 5, διότι δὲν πρόκειται ἐφέτος νὰ γείνῃ ἀπογραφὴ, αἱ δὲ συνδρομαὶ τῶν συλλόγων εἶναι δίκαιον ἐφέτος νὰ ἐγκαταλειφθῶσι διὰ τὸ ἔτος τοῦτο τῶν δυσχερειῶν, ἑπομένως νὰ διαγραφῶσι αἱ 4800, ἐπίσης καὶ αἱ διὰ τὴν συμμετοχὴν τῆς Ἑλλάδος εἰς ἐκθέσεις δραχμαὶ 10,000. Κεφ. 7, «Ταχυδρομικὴ συγκοινωνία.» Δύναται νὰ λείψῃ ὁ ἐπιτηρητὴς τῆς 1ης τάξεως, ἀφοῦ ὁ Νόμος ἐπιτρέπει καὶ 2ας, καὶ γίνεται καὶ ἐνταῦθα μικρὰ οἰκονομία. Ἄρθ. 2. «Ἔξοδα Γενικῆς Διευθύνσεως». Θεωροῦμεν περιττὴν τὴν δαπάνην τοῦ ἀλλοδαποῦ ὀργανωτοῦ τῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρετίας εἰς 15 χιλιάδας καὶ προτείνομεν νὰ περιορισθῇ εἰς 5, ὅπως φύγῃ. Εἰς τὰ 82 προσδιωρίσθη ἐπίσης πίστωσις ἐκ 15 χιλιάδων δραχμῶν ἀποζημιώσεις διὰ περιοδείας τοῦ γενικοῦ Διευθυντοῦ· καὶ αὐτὰ νὰ λείψουν, διότι ποτὲ δὲν ἐξετέλεσε περιοδείαν. Ἄρθ.2. «Γενικὰ ἔξοδα ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας». Ζητοῦμεν αἱ 40 χιλιάδες νὰ γείνουν 19 κατὰ τὴν ἑξῆς ἀνάλυσιν· εἰς χάρτην δι’ ἔντυπα λογιστικὰ βιβλία κτλ. 7 χιλ. ἀντὶ 10. Προμήθεια γραμματοκιβωτίων, σάκκων κλ. ἀντὶ 20 χιλ. 10, ἀφοῦ διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 82 ἐχορηγήθησαν 18,000· ἐδάφιον εʹ τὰ διὰ τὴν στολὴν νὰ διαγραφῶσιν, ἀφοῦ δὲν ἐπιβάλλονται ὑπὸ τοῦ Νόμου. Ἄν ἦτο προκαταβολὴ, ἔπρεπεν ὁ Νόμος νὰ τὴν διατάξῃ καὶ νὰ περιληφθῇ τὸ ποσὸν καὶ εἰς τὰ ἔσοδα. Κατωτέρω δὲ τὰ ἔξοδα μεταθέσεως καὶ ἀποστολῆς ὑπαλλήλων ἀντὶ πέντε, χιλίας· ὡς πρὸς τὰ ταχυδρομικὰ δὲ γραφεῖα καὶ κλ. θεωροῦμεν καλὸν χάριν τοῦ ἐλέγχου νὰ προσδιορίζωνται οἱ τόποι καὶ οἱ βαθμοὶ, ἐπίσης καὶ τὰ τῶν διανομέων κατωτέρω εἰς τὸ κεφ. 5 τοῦ ἀρθ. 7. Κεφάλαιον 7, ἀρθ. 9. «Μετακομιδὴ ταχυδρομικῶν ἀνταποκρίσεων» δραχ. 268,220. Προτείνομεν νὰ μείνωσι 243,210· Θεωροῦμεν ὑπέρογκον τὸ ποσὸν διὰ τοὺς ταχυδρόμους Θεσσαλίας καὶ Ἠπείρου καὶ μὴ εὑρισκόμενον εἰς ἀναλογίαν πρὸς τὸ διὰ τοὺς ταχυδρόμους τῆς ἄλλης Ἑλλάδος· Εἰς τὴν Θεσσαλίαν εἶναι εὐκολωτάτη ἡ συγκοινωνία· ἑπομένως ἀντὶ 50 χιλιάδων νομίζομεν, ὅτι ἀρκοῦσιν 25.

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἦτο μεγαλείτερον τὸ ποσόν· ἡμεῖς, ἐπειδὴ εἴχομεν σκοπὸν νὰ ἀκολουθήσωμεν τὸ σύστημα τῶν μερικῶν ἐργολαβιῶν, ἐσημειώσαμεν τὸ ποσὸν τῶν 50 χιλ. δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ἐγένετο διὰ δημοπρασίας...

§89ΠΟΛΛΟΙ. ... (θόρυβος).

§90ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως καὶ καθ’ ὅλους τοὺς τύπους.

§91ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Σύστασις νέων ταχυδρομικῶν γραφείων· ἀρκετὰ εἶναι ἐπὶ τοῦ παρόντος· ἑπομένως ἀπαλείφονται δραχμαὶ 2 χιλιάδες. Κεφ. 8, ἀρθ. 2. «ἔξοδα ὑπηρεσίας τῆς διευθύνσεως τῆς τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας» ἀντὶ 70 χιλιάδων προτείνομεν 32 χιλιάδας· εἰς τόσον ποσὸν εἶχε περιορίσει τὴν πίστωσιν καὶ ὁ νῦν κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰ 82. Τὰς οἰκονομίας τοῦ ἄρθρου τούτου ρυθμίζομεν ὡς ἑξῆς. Ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου πρώτου, ἔξοδα γραφείου 1,200· ἀγορὰ χάρτου ἐντύπων 10 χιλιάδες, ἀγορὰ περιοδικῶν 1000, καὶ οὕτω γίνονται 12 χιλιάδες· εἰς τὸ ἐδάφιον 2 καὶ 3 ἐπίσης ἀπαλείφονται αἱ δαπάναι, θεωρούμεναι περιτταί· ἐπίσης ὡς πρὸς τὸ ἐργοστάσιον εἰς τὸ ἴδιον Κεφάλαιον, ἄρθρ. 4, διότι δὲν ὑπάρχει Νόμος δι’ ἐργοστάσιον καὶ ἑπομένως ἀπαλείφονται αἱ 10 χιλιάδες. Καθόσον ἀφορᾷ τοὺς διδασκάλους ἐξεταστὰς ἡ πίστωσις νὰ ἀπαλειφθῇ καὶ νὰ πληρώνωσιν οἱ ἐξεταζόμενοι ὡς ἐκανονίσθη διὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν Δικηγόρων.

§92ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν τὸ λέγει ὁ Νόμος· πῶς δυνάμεθα νὰ παραβιάσωμεν τὸν Νόμον.

§93ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δυνάμεθα ὅμως νὰ φέρωμεν Νόμον. Προσωπικὸν τηλεγραφείων, ἀρθ. 5· ἀντὶ 817, 120 νὰ μείνουν 807· νὰ διαγραφῇ ἰδίως ὁ ὀργανωτής· τὰ ἔξοδα τῆς ὑπηρεσίας τῶν τηλεγραφείων νὰ μείνωσιν 111 χιλιάδες. Εἰς τὸ ἄρθρ. 7 αἱ οἰκονομίαι συνίστανται εἰς τὰ ἑξῆς· τὸ ποσὸν τῶν 70 χιλιάδων νὰ περιορισθῇ εἰς 55 διὰ τὰ ἐνοίκια τῶν τηλεγραφείων καὶ ἀποζημίωσιν φθορῶν, ἀφοῦ εἰς τὰ 82 ἤρκεσε πίστωσις δραχ. 43,400.

§94ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αὐτὰ εἶναι συμβόλαια.

§95ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς πρὸς τὴν ἐπισκευὴν καὶ συντήρησιν τηλεγραφικῶν γραμμῶν εἶναι ἀναγεγραμμέναι 270 χιλιάδες· κατὰ τὸ 1880 ἡ νῦν Κυβέρνησις ἀπήλειψε πᾶσαν δαπάνην διὰ νέας τηλεγραφικὰς γραμμάς.

§96ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τώρα εἶναι ἀναγκαῖαι.

§97ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι πολλὰ ἀναγκαῖα· δὲν εἶναι τόσον κατεπεῖγον νὰ ἐπισπεύδωμεν τὴν κατασκευὴν νέων γραμμῶν. Ἐὰν λογαριάσωμεν τίνων ἔχομεν ἀνάγκην, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἔχομεν πολλῶν.

§98ΤΟΥΡΝΑΚΗΣ. Αὐτὰ τὰ τηλεγραφεῖα δὲν ἔχουν ἔσοδα;

§99ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τῆς περυσινῆς πιστώσεως κατεσκευάσθησαν πολλαὶ νέαι γραμμαὶ, καὶ μάλιστα καὶ εἰς μέρη ὅπου δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη, καὶ πρέπει καὶ ὡς πρὸς τοῦτο νὰ ληφθῇ πρόνοια, ἂν τὰ τοιαῦτα μέσα δύναται νὰ διαθέτῃ ἡ Κυβέρνησις ὅπως θέλει ἢ ὅπου ὑπάρχει ἀνάγκη. Εἰς τὸ Κεφ. 9, ἄρθρον 5. «Ἐπισκευὴ καὶ φύλαξις δημοσίων οἰκοδομημάτων». Ὑπάρχει πίστωσις 60 χιλιάδων δραχμῶν. Ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰ 1880 περιώρισε τοῦτο εἰς 30. Τὸ αὐτὸ προτείνομεν καὶ ἤδη ἀντὶ 60, 30. Διὰ τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ στρατῶνος νὰ προσαχθῇ σχέδιον· ἄλλως, ἀρκοῦν ἀντὶ 85, αἱ 50,000. Ἡ συντήρησις τοῦ Βουλευτηρίου νὰ μεταφερθῇ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τῆς Βουλῆς. Ἔρχεται κατόπιν ἄρθρον 12. «Ἀποξήρανσις ἑλῶν καὶ διευθέτησις ποταμῶν καὶ χειμάῤῥων» 100 χιλιάδες. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἦτο πίστωσις 200 χιλιάδων, νομίζω. Δὲν εἶναι ἤδη ἀπαραίτητον, οὐδὲ κατεπεῖγον νὰ ψηφισθῇ ἡ δαπάνη αὕτη· ἄλλως, ἔπρεπε νὰ ὑποβάλλεται ὡρισμένος Νόμος περὶ ἀποξηράνσεως τοῦ δεῖνος ἢ δεῖνος ἕλους, καὶ οὐχὶ νὰ ἀφίνεται εἰς τὴν ἐλευθέραν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως ἡ ἐκλογή.

§100ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ δαπανήσῃ παρὰ ὅπου ὑπάρχει ἀνάγκη;

§101ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κατωτέρω «ἐκτέλεσις καὶ διαγράφησις σχεδίων τῶν πόλεων» ἄρθρον 17. Τὰ ἔξοδα τῶν 10 χιλιάδων δραχμῶν θεωροῦμεν περιττά. Οἱ πολιτικοὶ μηχανικοὶ ἐκτελοῦσι ταῦτα καὶ ὑπάρχουσι κονδύλια διὰ τοὺς μισθοὺς καὶ τὰ ἔξοδα.

§102ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πῶς περιττά· ἀπὸ ποῦ θὰ πληρωθοῦν;

§103ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ σχεδιαγράφησις τῶν πόλεων εἶναι εἰς βάρος τῶν Δήμων.

§104ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ προκαταβολὴ θὰ γείνῃ τότε ἀπὸ τὸ Δημόσιον.

§105ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι εἰς τὸν Δῆμον Μεσσήνης—ὁ κ. Σολιώτης εἶναι μάρτυς— ἐγένετο σχεδιαγράφησις, τὸν δὲ μηχανικὸν ἐπλήρωσεν ὁ Δῆμος, καὶ ὅτι γίνεται οὕτως...

§106ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Σπεύδω νὰ τελειώσω τὴν ἁπλῆν ἀνακοίνωσιν, διότι κατόπιν θὰ γείνῃ ἐπὶ τούτων ὅλων ἡ συζήτησις. Ὡς πρὸς τὸ τελευταῖον ἄρθρον, «γενικὰ ἔξοδα ἀλλοδαπῶν Μηχανικῶν» 200 χιλιάδες· παρακαλῶ νὰ γείνῃ ἀνάλυσις τῆς πιστώσεως. Κεφ. 10ον. «Βοήθειαι.» Ὅλοι, κύριοι, βεβαίως κατέχονται ἀπὸ τὰ ἴδια αἰσθήματα τῆς φιλανθρωπίας καὶ εὔχονται νὰ ἦτο εἰς κατάστασιν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἤρχετο ἐπίκουρος τῶν πασχόντων καὶ τῶν ἀπορούντων, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὴν θέσιν ταύτην, καὶ συγχρόνως πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι δὲν διατίθενται τὰ τοιαῦτα, ὅπως ἔδει νὰ διατίθενται, καὶ ὑπὸ τὸ πρόσχημα τὸ ἱερὸν τῆς βοηθείας ἀπορούντων ἐνδεῶν γίνεται ἱκανοποίησις ἄλλων σκοπῶν.

§107ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σπεύδω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως ἡμῶν οὐδεμία βοήθεια ἄλλη ἐδόθη εἰμὴ ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι εἶναι παρακεχωρημέναι διὰ Β. Διατάγματος ὑπὸ τῶν προκατόχων ἡμῶν.

§108ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐννοῶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου νὰ ἐλέγξω τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως ταύτης, ἀλλὰ νὰ ὑπομνήσω, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον ὡς πρὸς ἐκεῖνα τὰ βοηθήματα, ἅτινα ἔλαβον τὸν χαρακτῆρα τῆς συντάξεως καὶ κατέστησαν διηνεκῆ. Τώρα βεβαίως μεταξὺ αὐτῶν εἶναι πολλὰ λίαν δίκαια, ἀλλὰ καὶ πολλὰ φοβοῦμαι, ὅτι ἀτόπως χορηγοῦνται.

§109ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐδώκαμεν τὸν κατάλογον καὶ ἠδύνατο νὰ ὑποβάλῃ παρατηρήσεις.

§110ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ παραδέχομαι πρὸς στιγμήν, ὅτι πάντα τὰ πρόσωπα ταῦτα εἶναι ἄξια πάσης βοηθείας· ἀλλ’ ἆρά γε ἐκτὸς τούτων δὲν ὑπάρχουν καὶ ἕτερα ἄξια βοηθείας; Προκειμένου περὶ τοιούτων κονδυλίων, πρέπει νὰ προσέχωμεν μὴ γεννᾶται σκάνδαλον εἰς τὴν κοινωνίαν διὰ τῶν προτιμήσεων· διὰ τοῦτο ἡμεῖς προτείνομεν, ὅπως τὰ βοηθήματα δοθῶσι διὰ Νόμου καὶ προτείνομεν μόνον πίστωσιν τρίμηνον διὰ τὴν Κυβέρνησιν, ἕως οὗ προσαχθῇ Νομοσχέδιον.

§111ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ἂν φέρωμεν Νόμον, δὲν χρειάζεται πάλιν ἡ πίστωσις;

§112ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε θὰ ἴδωμεν διὰ τίνας καὶ πόσους θὰ ζητηθῇ καὶ διὰ τίνας καὶ πόσους θὰ δοθῇ. Ἄρθ. 2. «Συνδρομὴ εἰς πρόσφυγας». Καὶ τοῦ κονδυλίου τούτου δὲν γίνεται ἀγαθὴ χρῆσις, εἶναι 175 χιλιάδες· ἡμεῖς φρονοῦμεν νὰ μείνουν 120 διὰ τοὺς πρόσφυγας ἐκ τῶν ὑποδούλων μόνον Ἐπαρχιῶν, καὶ ὄχι πλέον καὶ τῶν ἤδη ἐλευθερωθέντων μερῶν.

§113ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐκείνους καὶ ἡμεῖς ἐννοοῦμεν.

§114ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐταί, κύριοι, εἶναι αἱ οἰκονομίαι, ἃς προτείνομεν ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀνερχόμεναι εἰς τὸ ποσὸν τοῦ 1 ἑκατομ. 213 χιλ. δραχμῶν. Πᾶς τις ἐννοεῖ τὰς ἀντιῤῥήσεις, αἱ ὁποῖαι παρασκευάζονται ἐφ’ ἑνὸς ἑκάστου τῶν κονδυλίων· θὰ παρίσταται ζωηρῶς ἡ χρησιμότης ἑκάστου ἀντικειμένου. Ἀλλὰ τίς δύναται νὰ ἀντιποιῆται πλείονα συναίσθησιν εἴτε τῆς δεῖνος, εἴτε τῆς δεῖνος ἐκ τῶν ἀπείρων ἀναγκῶν μας παρ’ ὅσην ἔχουσι καὶ οἱ ἄλλοι; Τὰ ζητήματα ταῦτα δὲν λύονται οὕτω· σήμερον βεβαίως ἔχομεν ἀνάγκην καὶ Τηλεγραφείων πολλῶν καὶ Ταχυδρομείων καὶ πολλῶν ἄλλων, ἀλλὰ τὰ ζητήματα τοῦ κανονισμοῦ τῶν ἐξόδων ἑνὸς Κράτους, πάσχοντος οἰκονομικῶς, καὶ μάλιστα οἷον τὸ Ἑλληνικόν, δὲν δύνανται νὰ κανονισθῶσιν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συναισθήσεως τοῦ τίνος ἔχομεν ἀνάγκην, διότι πάντων ἔχομεν ἀνάγκην. Πρὸ παντὸς λοιπὸν πρέπει νὰ ὁρίσωμεν ποῖαι εἶναι αἱ σκέψεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων βασιζόμεθα, ὅπως ἀποφανθῶμεν ἂν ἡ δεῖνα δαπάνη ἦναι χρήσιμος ἢ ὄχι, καὶ δὲν δύναταί τις νὰ ὑπολάβῃ, ὅτι μία Κυβέρνησις εἰς ἕνα Προϋπολογισμὸν παρουσιάζει ποτὲ σπατάλην κατὰ τὴν περὶ ἰδιωτῶν συνήθη ἔννοιαν τῆς λέξεως. Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ πράγματα χρήσιμα νὰ ἱκανοποιήσῃ· δὲν εἶναι τοῦτο τὸ ζήτημα, ἐὰν ἡ δαπάνη αὕτη ἢ ἐκείνη θεωρῆται καλή, διότι μόνον πρόκειται νὰ διατεθῇ χάριν τοῦ δεῖνος ἢ δεῖνος σκοποῦ· ἐπὶ τῇ βάσει τῆς σκέψεως ταύτης δύνασθε νὰ δεκαπλασιάσητε τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τῆς Ἑλλάδος. Εὐκολώτατον εἶναι νὰ ἀναλογισθῇ πᾶς τις ὁποίων καὶ ὁπόσων ἔχομεν ἀνάγκην· ἀλλὰ πρὸ πάντων πρέπει νὰ σκεφθῶμεν ποίας δαπάνας σήμερον τὰ μέσα ἡμῶν ἐπιτρέπουν, καὶ ἂν ἐγένετο χρῆσις μέχρι τοῦδε τῶν δαπανῶν πρὸς ὄφελος τοῦ λαοῦ, καὶ τότε μόνον δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὸ θάῤῥος νὰ ζητήσωμεν νέους φόρους πρὸς ἱκανοποίησιν νέων ἀναγκῶν. Κατήντησεν ὁ Προϋπολογισμὸς τῆς Ἑλλάδος νὰ παρουσιάζῃ, οὕτως εἰπεῖν, ἓν δίκτυον πυκνότατον, εἰς τὸ ὁποῖον ῥίπτομεν τοὺς πόρους ἐκ τῶν ἱδρώτων τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ γίνεται χρῆσις πρὸς ἀληθῆ ὠφέλειαν τοῦ λαοῦ; Ἀποστάζουσιν ἆρά γε ἱκαναὶ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ σταγόνες ἐκ τοῦ δικτύου ἐκείνου τοῦ τόσον πυκνοῦ τῶν ἀπείρων θέσεων, τῶν ἀπείρων ἀτομικῶν συμφερόντων, ἅτινα ἐκμυζῶσι τὸν Προϋπολογισμὸν τῆς Ἑλλάδος; Ἡμεῖς ἐν τούτοις πολλαπλασιάζομεν τὰς θέσεις, συμπυκνοῦμεν τὸ δίκτυον. Πρέπει νὰ ἀναλογισθῶμεν ἂν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἐπενταπλασιάσθη ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων, ἂν ὁ λαὸς ἰδίως τῶν Ἐπαρχιῶν ἀπήλαυσέ τι πλειότερον. Εὔκολον εἶναι νὰ λέγωμεν: ἔχομεν ἀνάγκην τούτου ἢ ἐκείνου· ἀλλ’ ἔχει καὶ ὁ πτωχὸς γεωργὸς ἀνάγκην τοῦ ἄρτου του, καὶ δὲν λέγω τοῦτο, διὰ νὰ κάμω κατάχρησιν δημοτικῶν ἐπικλήσεων, ἀλλ’ ὅπως ὑπομνήσω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔλεγεν ἄλλοτε περὶ τῆς πενίας τοῦ λαοῦ, ἐνῷ σήμερον μᾶς λέγει, ὅτι πρόκειται περὶ ἐπιδείξεως τῆς εὐρωστίας τοῦ λαοῦ. Πρέπει νὰ ἀναμνησθῶμεν ἐκεῖνον τὸν λαόν, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει, φαίνεται, φωνὴν καὶ ἐπίδρασιν ἐφ’ ἡμῶν, τὸν λαόν τῶν Ἐπαρχιῶν ἰδίως, ἂν τὸν γνωρίζετε ἐκ τοῦ σύνεγγυς, διότι οὕτω μόνον δύνασθε νὰ γνωρίσητε τὴν κατάστασίν του· πρέπει νὰ ἴδητε τὰς Ἐπαρχίας, διὰ νὰ εἴπητε ἂν ὁ λαὸς ἔχῃ εὐρωστίαν καὶ ἂν δὲν ἦναι ῥακενδύτης ὁ γεωργὸς τῆς Ἑλλάδος, εἰς τὸν ὁποῖον σεῖς λέγετε: φέρε φόρους, διὰ νὰ σοῦ συστήσω νέα Τηλεγραφεῖα! Ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν πρέπει νὰ ἐξετάζωνται αἱ δαπάναι καὶ αἱ οἰκονομίαι· διὰ τοῦτο καὶ ἡμεῖς συναισθανόμεθα, ὅτι αἱ οἰκονομίαι, τὰς ὁποίας προτείνομεν, μᾶς ἐπιβάλλονται ὡς βαρὺ ἀληθῶς καθῆκον. Πρέπει τὰς σκέψεις ταύτας περὶ τῶν οἰκονομιῶν νὰ τὰς συνδέσωμεν, εἰ δυνατόν, μὲ σύστημά τι γενικωτέρας μερίμνης περὶ τῶν πραγμάτων τοῦ Τόπου, καὶ διὰ τοῦτο ὑποθέτω, ὅτι αἱ οἰκονομίαι, τὰς ὁποίας ἐπεχειροῦμεν ἄλλοτε πρωτοστατοῦντος τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἦσαν ἀποτέλεσμα ὄχι ἐπιπολαίας τινὸς καὶ μικρᾶς σκέψεως ἢ ὁρμῆς. Ἐνόμισα καὶ νομίζω, ὅτι αἱ οἰκονομίαι ἐκεῖναι ἦσαν στοιχεῖα ἑνὸς συστήματος πλήρους, καὶ ἃς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μὴ παραδεχθῶ, ὅτι ἦσαν ὁρμαὶ, αἱ ὁποῖαι παρῆλθον, καὶ ἤδη εἶναι εἰς ἄλλας ὁρμάς. Ἀναμφιβόλως, κύριοι, εἶναι ἀξία βαθείας μελέτης ἡ πολιτικὴ ἡμῶν κατάστασις ἐν γένει. Δὲν πιστεύω νὰ ἔπαυσεν ἡ κακὴ πολιτικὴ κατάστασις, οὔτε ἡ χρησιμότης σήμερον τῶν ἐρωτημάτων ἐκείνων περὶ τῆς εὑρέσεως τοῦ πταίοντος, καὶ δὲν ἠξεύρω ἐὰν δὲν μελετηθῶσι τὰ ζητήματα ταῦτα ἐνταῦθα, εἰς τὸ μόνον Σῶμα, τὸ ὁποῖον δεσπόζει τῶν δημοσίων πραγμάτων, ἐὰν δὲν μελετηθῶσι σπουδαίως καὶ εὐρέως, διδομένης τοιαύτης σήμερον εὐκαιρίας, πότε λοιπὸν θὰ μελετηθῶσι καὶ παρὰ τίνος; Πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν μετὰ θάῤῥους τὴν νόσον ἡμῶν! Δὲν πρέπει νὰ κάμνωμεν καὶ νὰ δεικνύωμεν ὅ,τι ὁ πάσχων φθίσιν, ὁ ὁποῖος δὲν τολμᾷ νὰ ὁμιλήσῃ περὶ τῆς νόσου αὐτοῦ καὶ ἀρέσκεται νὰ ἀποδίδῃ εἰς ἄλλα αἴτια τὴν κατάστασιν αὐτοῦ. Ἀρέσκεται νὰ φρονῇ καὶ νὰ παριστάνῃ πότε μὲν ὅτι ἔπαθεν ὑπὸ καταῤῥοῆς, πότε δὲ, ὅτι ὑπέστη στομαχικὴν διατάραξιν. Δὲν εἴμεθα φθισικοί, πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ θάῤῥος νὰ κάμνωμεν λόγον περὶ τῆς ἰδίας ἡμῶν νόσου καὶ νὰ σκεφθῶμεν οἱ ἴδιοι περὶ τῆς θεραπείας αὐτῆς. Καὶ διαφέρομεν καὶ κατὰ τοῦτο τοῦ ἰατροῦ τοῦ φυσικοῦ ἀνθρώπου ἡμεῖς, οἱ ἐπαγγελλόμενοι ἢ ἐπιθυμοῦντες νὰ νομιζώμεθα ἰατροὶ τοῦ κοινωνικοῦ σώματος, ὅτι εἴμεθα ὄχι μόνον ἰατροὶ ἀλλὰ καὶ πάσχοντες οἱ ἴδιοι· ὀφείλομεν δὲ ὡς ἰατροὶ νὰ μὴ διαταρασσώμεθα, ὅταν ἑκόντες ἄκοντες θέτωμεν τὴν χεῖρα ἐπὶ τοῦ νοσοῦντος μέρους. Ἐνθυμοῦμαι, κύριοι, τοὺς λόγους τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, δι’ ὧν μὲ διέκοπτεν, ὅταν ἄλλην φορὰν ὡμίλουν περὶ σχετικῶν ζητημάτων· οἱ λόγοι ἐκεῖνοι περιεῖχον τῷ ὄντι βαθεῖαν ἔννοιαν. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι εἶπεν, ὅτι ὁ Βουλευτὴς—διότι δὲν ὡμίλησε βεβαίως περὶ ἐμοῦ μόνον καὶ οὐδὲ πρόκειται νὰ ἀσχοληθῆτε περὶ ἐμοῦ—ὅτι ὁ Βουλευτὴς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συζητῇ οὔτε περὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι τὰ αἴτια τῆς διοικητικῆς παραλύσεως· δὲν δύναται νὰ ὁμιλῇ περὶ τῆς συναλλαγῆς· εἷς μόνος, εἶπεν, ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦτο, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βώλου Βουλευτὴς κύριος Φιλάρετος. Ἐνόει βεβαίως, ὅτι αὐτὸς δὲν ἀνήκει εἰς κόμμα, καὶ τοιουτοτρόπως, ὅτι δὲν παραδέχεται ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐξέφρασε πέρυσιν ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, εἰπὼν τότε, ὅτι ὁ κύριος Φιλάρετος πλανᾶται ὅτι εἶναι ἀνεξάρτητος τῆς ἀπομονώσεώς του, διότι εἶναι δοῦλος τῆς πλάνης του. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἐγὼ καὶ πάντες, πιστεύω, δὲν ἔχομεν τὴν ἰδέαν ταύτην τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν περὶ τοῦ κυρίου Φιλαρέτου. Λοιπὸν ἐγείρεται μέγα τῷ ὄντι ζήτημα, ζήτημα περὶ τῆς ἁρμοδιότητος ἡμῶν τῶν ἰδίων, ἵνα ἐξετάσωμεν τὰ κοινά. Ἡμεῖς λοιπὸν δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα, οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ἑπομένως δὲν ἔχουσι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δώσωσι λόγον πρὸς ἡμᾶς· ὁ ἀνώτατος ἄρχων εἶναι βεβαίως ἀνεύθυνος. Λοιπὸν ποῖος ἔχει τὸ δικαίωμα εἰς τὸ πρότυπον αὐτὸ Κοινοβουλευτικὸν Πολίτευμα, ποῖος ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σκεφθῇ περὶ τῶν κοινῶν καὶ νὰ δίδῃ λόγον; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ποτὲ ἡ ἀληθὴς βελτίωσις; Ἐὰν ἡ τοιαύτη κατάστασις ἐξακολουθῇ, πῶς εἶναι δυνατὸν τὰ αὐτὰ αἴτια νὰ μὴ ἐξακολουθῶσι φέροντα τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα; Αἰσθανόμεθα, κύριοι, ὀδύνην πολλάκις, ὅταν ἀνακινῶνται τοιαῦτα ζητήματα, διότι μᾶς φαίνεται δικαίως, ὅτι εἴμεθα ἡμεῖς ἔνοχοι ἑκουσίου ὅλως ἐγκλήματος πρὸς τὴν πατρίδα· ἐὰν ἦναι τὰ φαινόμενα ταῦτα ἀπόῤῥοια ἐντελῶς τῆς ἐλευθέρας ἰδίας ἡμῶν θελήσεως, βεβαίως ὅμως εἶναι φαινόμενα πάντοτε ἄξια προσοχῆς, διότι παρακωλύουσι τὴν λειτουργίαν ἐν γένει τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ Πολιτεύματος. Τὰ φαινόμενα ταῦτα ἐν βαθμῷ τινι βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν εἰμὴ νὰ ὑπάρχωσι καὶ εἰς τὰς μᾶλλον προκεχωρημένας εἰς τὸν πολιτισμὸν χώρας, εἰς ὅλα τὰ συνταγματικὰ Κράτη· ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν, κύριοι, ταῦτα εὕρηνται δυστυχῶς εἰς μεγάλην ἐπίτασιν, καὶ πρέπει νὰ σκεφθῶμεν περὶ τοῦ κακοῦ αὐτοῦ, εἰς τὸ ὁποῖον διατελοῦμεν σήμερον. Ἀλλ’ εἶναι ἆρά γε τὰ φαινόμενα ταῦτά τι ἀπροσδόκητον καὶ παράδοξον; οὐχί. Εἶναί τι, τὸ ὁποῖον προεῖδε δι’ ἡμᾶς ἀνὴρ πολιτικός, ἀνὴρ σημαντικὸς ἄλλου μεγάλου Κράτους, ὁ Γκιζώ. Ὅταν ἐπρόκειτο νὰ συνταχθῇ τὸ Πολίτευμα τοῦ 1844, ὁ ἀοίδιμος Κωλέττης ἀπηύθυνε πρὸς αὐτὸν ἐπιστολὴν περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ συνταχθῇ τὸ Πολίτευμα ἡμῶν. Ὁ Γκιζὼ κατὰ πρῶτον ἀπήντησεν, ὅτι σεῖς, οἱ ὁποῖο εἶσθε ἐν γνώσει τῶν πραγμάτων τοῦ Τόπου καὶ τῶν ἀναγκῶν αὐτοῦ, σεῖς πρέπει νὰ κανονίσητε τὰ τοῦ Πολιτεύματός σας, καὶ δὲν δύναμαι ἐγὼ, ὁ μακρὰν διατελῶν, νὰ ἐκφράσω γνώμην περὶ αὐτῶν. Ὁ Κωλέττης ἐπέμεινε, καὶ ἀναγκάζεται ὁ Γκιζὼ νὰ γράψῃ τὰς σκέψεις του περὶ τοῦ εἴδους τοῦ Πολιτεύματος, τοῦ εἴδους τῆς συντάξεώς του καὶ τῶν συνεπειῶν αὐτοῦ ἐν Ἑλλάδι. Καὶ πρῶτον ἐσύστησε νὰ ἀποφύγωμεν πρὸς παντὸς τὸ πνεῦμα τῆς μιμήσεως· τὸ πνεῦμα τῆς μιμήσεως, ἔλεγεν, εἶναι ἡ μάστιξ τῆς πολιτικῆς· πρέπει τὰ ἔθνη, κατὰ τὴν ρύθμισιν τῶν ἰδίων αὐτῶν πραγμάτων, νὰ φροντίζωσι νὰ μανθάνωσι ποῖοι εἶναι ἐν γένει οἱ θεσμοὶ καὶ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἁρμόζουν εἰς τὸ ἀνάστημά των. Κατόπιν προβαίνει λέγων, ὅτι, ἐὰν ἐφαρμόσητε εἰς ἓν Κράτος μικρὸν ἓν Πολίτευμα ἢ ἐν γένει Ὀργανισμόν, ἁρμόζοντα εἰς Κράτος μέγα, εἶναι τὸ αὐτὸ ὡς νὰ ἐφαρμόσητε μηχανὴν 600 ἵππων δυνάμεως εἰς μίαν λέμβον· βεβαίως αὕτη δὲν θὰ δύναται νὰ κινηθῇ καὶ θὰ συντριβῇ. Καὶ προδιέγραψε τὰ φαινόμενα, τὰ ὁποῖα ἠθέλομεν ἔχει ἐν Ἑλλάδι, ἂν δὲν ἠθέλομεν λάβει τὰ ἀναγκαῖα μέτρα. Καὶ μᾶς ἔλεγεν ὁ Γκιζὼ ἔκτοτε, ὅτι θὰ ἐπιδρῶσιν εἰς ὑπερβολὴν τὰ ἰδιαίτερα συμφέροντα ἐν γένει τῶν κατοίκων τοῦ Κράτους ὀλεθρίως ἐπὶ τῶν Κυβερνήσεων· δὲν θὰ ἔχετε, ἔλεγε, διοίκησιν, δὲν θὰ ἔχετε μονιμότητα Κυβερνήσεως, θὰ ἔχετε Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἦναι ἠναγκασμέναι διηνεκῶς νὰ μεριμνῶσι περὶ οὐδενὸς ἄλλου ἢ περὶ τῆς διατηρήσεως τῆς πλειονοψηφίας των. Τοιαῦτα φαινόμενα προεμήνυε καὶ προεμάντευεν ὁ μέγας ἐκεῖνος ἀνήρ, καὶ ἐσύστησε διάφορα μέτρα, περὶ τῶν ὁποίων δὲν δύναται δυστυχῶς νὰ γίνεται λόγος, διότι ἀνάγονται εἰς τὸ Πολίτευμα. Τί λοιπὸν νὰ πράξωμεν ἤδη; Δὲν πρέπει νὰ λάβωμεν ἄλλα μέτρα σχετικὰ μὲ τὴν κατάστασιν ἡμῶν, τὰ ὁποῖα ἐπιτρέπεται ἐκ τοῦ Πολιτεύματος νὰ λάβωμεν; Ἡ μηχανὴ τῷ ὄντι ἐν γένει τῆς κεντρικῆς Ἐξουσίας φαίνετε, ὅτι εἶναι μεγάλη ἀπέναντι τῆς μικρᾶς λέμβου τοῦ Κράτους ἡμῶν. Διὰ τοῦτο, φαίνεται, ἔχομεν τὰ φαινόμενα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ὑπὸ τὰς ὄψεις μας. Εἶναι μηχανὴ, ἡ ὁποία δύναται νὰ κινήσῃ μέγα πλοῖον, ἓν θωρακωτὸν, δὲν εἶναι μηχανὴ ἀνάλογος διὰ τὴν μικρὰν ταύτην λέμβον. Ἀλλ’ ἡμεῖς τί πράττομεν ὁλονέν; τὸ ἐναντίον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ πράττωμεν· τὴν μηχανὴν ταύτην ἐνισχύομεν ἔτι καὶ καθιστῶμεν βαρυτέραν, τὴν ἐνισχύομεν διὰ τῶν οἰκονομικῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἀφθόνως καὶ ἀπερισκέπτως παρέχομεν εἰς τὰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως· τὴν ἐνισχύομεν δι’ ἄλλων μέσων σχετικῶν ἐν γένει πρὸς τὴν Διοίκησιν. Καὶ τὰ ἀποτελέσματα ἀναγκαίως τούτων ὅλων θέλουν εἶσθαι ἡ νοθεία ἐν γένει τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ Πολιτεύματος. Παραδόξως τῷ ὄντι ἀξιοῦμεν νὰ ἤμεθα, οὕτως εἰπεῖν, ὑπεράνθρωποι. Ἐνθυμοῦμαι, κύριοι, κἄπου ἀνεγίνωσκον εἰς ἕνα συγγραφέα, ὅτι εἶναι μάταιον νὰ λέγηται εἰς ἕνα λαὸν καὶ μίαν τάξιν ἀνθρώπων ἡ συμβουλὴ, ὅτι: πρέπει νὰ ἐκπληρώσητε τὸ καθῆκόν σας, πρέπει νὰ κάμνετε τοῦτο, δὲν πρέπει νὰ κάμνετε ἐκεῖνο. Πρέπει νὰ ἄρῃ τις τὰ αἴτια, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν πράττουσιν ὅ,τι ὀφείλουσιν, ὅ,τι ἴσως συμφέρει αὐτοῖς, καὶ νὰ καταδειχθῶσιν ἁπλῶς αἱ συνέπειαι τῶν πραγματικῶν αἰτίων. Καὶ ὡς πρὸς τοῦτο δὲν ἐννοῶ νὰ ὁρμηθῶμεν ἀπὸ θεωρίας. Εἰς τὰ τοιαῦτα αἱ θεωρίαι καὶ τὰ συστήματα, τὰ ἐκ τῶν προτέρων πλαττόμενα, φέρουσιν εἰς ὑπερβολάς· πρέπει νὰ θέσωμεν εἰς ἐνέργειαν τὸ πνεῦμα τῆς ἐπισταμένης παρατηρήσεως ἐπὶ τῶν καθέκαστα καὶ νὰ μὴ ἀποξηράνωμεν τὸν κορμὸν, ἀλλὰ νὰ περικόψωμεν ἐκ τῶν ἀποκειμένων εἰς τὴν ἐλευθέραν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως ἐκεῖνα μόνον, τὰ ὁποῖα πρακτικῶς ἐνδείκνυνται ὡς δυνάμενα νὰ ἀποκοπῶσιν ὠφελίμως ἢ ἄνευ βλάβης. Ἐνόμιζον, κύριοι, ὅτι μεταξὺ τῶν πρώτων μέτρων, τὰ ὁποῖα ἤθελε φέρει εἰς τὴν κρίσιν ἡμῶν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, θὰ ἦτο λ. χ. τὸ Νομοσχέδιον περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων.

§115ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ ἐφέραμεν.

§116ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀρκεῖ, ὅτι συνετάξατε Νομοσχέδιον· ἐὰν μία Κυβέρνησις ἔχῃ πεποίθησιν εἰς τοιοῦτο μέτρον, ἔπρεπε πρὸ παντὸς νὰ τὸ προτάξῃ ὡς ὅρον, ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν δύναται νὰ βαδίσῃ.

§117ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ φεύγετε, τί νὰ κάμωμεν; Ζητεῖτε τὰ αἴτια, ἐνῷ τὰ ἔχετε ἐνώπιόν σας· σεῖς εἶσθε ὁ αἴτιος....

§118ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐβαρύνθητε, κύριε Πρωθυπουργὲ, νὰ ἐπαναφέρετε τὴν ἕωλον ταύτην αἰτίασιν;

§119ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Διὰ τοὺς Νομικοὺς συμβούλους, τοὺς τελωνοφύλακας, ἐφροντίσατε καὶ τοὺς ἐφέρατε.

§120ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν μία Κυβέρνησις ἐθεώρει, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι χρήσιμον, ἤθελε τὸ ἔχει προτεταγμένον καὶ χαρακτηρισμένον ὡς τὸ μᾶλλον κατεπεῖγον· δὲν ἀρκεῖ, ὅτι τὸ ἔθεσεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν ἤδη εἰς ἄλλο σχετικὸν ἀντικείμενον. Καθόσον ἀφορᾷ, κύριοι, εἰς τὰ ἔσοδα, φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναί ποτε βεβαίως εἰς θέσιν οὐδεμία ἀντιπολίτευσις νὰ παρουσιάσῃ πλῆρες σύστημα φορολογίας. Ἵνα σπουδαίως ἐργασθῇ τις ἐπὶ τοιούτων ἀντικειμένων, πρέπει νὰ ἔχῃ τὰ μέσα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μόνον αἱ Κυβερνήσεις ἔχουσιν. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι τὰ φαινόμενα, τὰ ἀναγόμενα εἰς ζητήματα οἰκονομολογικὰ, εἶναι πολλάκις τὰ ἀπατηλότερα. Δὲν εἶναι λοιπὸν εὔκολον νὰ προβαίνῃ τις εἰς σύνταξιν φορολογικοῦ συστήματος· δυνάμεθα ὅμως νὰ εἴπωμεν τίνες εἶναι οἱ γενικοὶ ἐκεῖνοι κανόνες, τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ ἀκολουθήσωμεν πρὸς ῥύθμισιν τῶν ἐσόδων, καὶ ἑπομένως ὅπως ἀποφασίσωμεν ἐπὶ τῶν φορολογικῶν Νομοσχεδίων. Ὁ τοῦ Τόπου, κύριοι, μελετῶν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν παρατηρεῖ ἀξιοσημείωτον τῷ ὄντι ἀντίθεσιν ἐν Ἑλλάδι μεταξὺ πενίας καὶ πλούτου, οὐχὶ ὑπάρχουσαν εἰς τὰ αὐτὰ μέρη, ἀλλὰ κατὰ τόπους, φαινόμενον, τὸ ὁποῖον δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὰ ἄλλα Κράτη. Βλέπετε ἀφ’ ἑνὸς πλοῦτον εἰς τὰς πόλεις, πρόοδον, ἀνάπτυξιν, ἀφ’ ἑτέρου ἔνδειαν, στασιμότητα, ἐλεεινότητα εἰς τὰς Ἐπαρχίας. Τὸ φαινόμενον τοῦτο, κύριοι, εἶναι πολὺ ἀξιοπαρατήρητον, καὶ ἔχει μεγάλην ἐπιῤῥοὴν καθόσον ἀφορᾷ τὸ φορολογικὸν σύστημα καὶ τὴν ἐκλογὴν τῶν μᾶλλον δικαίων καὶ καταλληλοτέρων φόρων, διότι, κύριοι, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν καὶ ὑπὸ μίαν ἄλλην ἔποψιν. Δὲν δυνάμεθα δικαίως ν’ ἀπαιτήσωμεν φόρους παρ’ ἐκείνων, εἰς οὓς ἡ Πολιτεία τίποτε δὲν παρέχει. Δὲν ἐννοῶ νὰ ὑποστηρίξω διὰ τούτου θεωρίαν τινὰ, ὅτι οἱ φόροι εἶναι οὐδὲν ἄλλο ἢ τὸ ἀντάλλαγμα τῆς προστασίας, ἧς ἀπολαύει ὁ πολίτης παρὰ τοῦ Κράτους· ἀλλ’ ὁ ὁρισμὸς οὗτος καὶ ἂν δὲν ἦναι θεωρητικῶς τέλειος, βεβαίως ἐγκρύπτει μεγάλας ἀληθείας ἐν ἑαυτῷ, καὶ ἰδίως χρησιμεύει, δύναται νὰ χρησιμεύσῃ παρ’ ἡμῖν πρὸ πάντων, εἰς κανονισμὸν δικαίων σκέψεων ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς φορολογίας. Ζητοῦμεν φόρους, καὶ αὐξάνομεν τοὺς ὑπάρχοντας παρὰ τοῦ γεωργοῦ, παρὰ τῶν κτηνοτρόφων. Ἐγὼ, κύριοι, εἰς τὴν Ἐπαρχίαν μένων ἐπὶ μακρὸν συνήθως καὶ πολλάκις, ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ σκεφθῶ. Διατί ἆρά γε πληρώνουν φόρους οἱ γεωργοὶ καὶ οἱ κτηνοτρόφοι; Ποίαν προστασίαν, ποῖα ἀγαθὰ ἀπολαμβάνει ὁ κτηνοτρόφος ὁ συμπίπτων ἐν Ἑλλάδι μετὰ τοῦ γεωργοῦ, ἀναγκασμένος ὤν νὰ φυλάττῃ τὸ μικρὸν ποίμνιόν του μὲ τὸ ὅπλον ἀνὰ χεῖρας, προκινδυνεύων τὴν ζωήν του ἑκάστοτε; Αὐτὴ εἶναι ἡ προστασία, τὴν ὁποίαν ἔχει παρὰ τοῦ Κράτους! Ὁ γεωργὸς ἐπίσης εἶναι ἠναγκασμένος διὰ τῶν ἰδίων του δυνάμεων νὰ προστατεύσῃ τὴν ἰδιοκτησίαν του, διότι ἔννομος τάξις εἶναι βεβαίως κατ’ ἐπιφάνειαν μόνον. Ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ὁ γεωργὸς, ὁ κτηνοτρόφος τῆς Εὐρυτανίας, δὲν δύναται νὰ προσφύγῃ εἰς τὴν Δικαιοσύνην καὶ δι’ ἄλλους μὲν λόγους καὶ διότι εὑρίσκεται πολὺ μακρὰν αὐτῆς. Διὰ νὰ μεταβῇ ὁ Εὐρυτὰν εἰς τὴν ἕδραν τοῦ Νομοῦ, ὅπου ὑπάρχει τὸ Δικαστήριον, πρέπει νὰ συντάξῃ προηγουμένως τὴν διαθήκην του, νὰ κινδυνεύσῃ ἀπείρους κινδύνους, μέχρις οὗ φθάσῃ. Ὁλόκληρος πληθυσμὸς πολλῶν ἴσως Ἐπαρχιῶν καὶ ὄχι μόνον τῆς ἰδικῆς μου, τῆς μᾶλλον πασχούσης, ἀναγκάζονται νὰ προσδένωνται διὰ σχοινίων, ἵνα διαβῶσι χειμάῤῥους, ἀναγκάζονται νὰ κατασκευάζωσί που καὶ καμμίαν γέφυραν ἀκροσφαλῆ διὰ συνεισφορᾶς. Καὶ ἔρχεται κατόπιν ἡ Πολιτεία καὶ λέγει πρὸς αὐτούς: φέρετε νέους φόρους, διότι πρόκειται νὰ κατασκευασθῶσιν ὅπου θέλουσιν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ νέαι τηλεγραφικαὶ γραμμαὶ καὶ ἄλλα τοιαῦτα!

§121ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δύω ἑκατομμύρια ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Λαμίας εἰς Καρπενήσιον.

§122ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἴσα ἴσα ἐδαπανήθησαν, κύριοι, ἐκ τῶν ἱδρώτων τοῦ λαοῦ δύω ἑκατομμύρια διὰ τὴν ὁδὸν ἀπὸ Λαμίας εἰς Καρπενήσιον ἕνεκα λόγων σχετικῶν πρὸς τὰς τότε γενικὰς ἐθνικὰς περιστάσεις. Ἡ ὁδὸς ἐκείνη δὲν ἐκπληροῖ σχεδὸν οὐδεμίαν ἀνάγκην τῆς Ἐπαρχίας ἢ ἐκπληροῖ μόνον κατὰ μικρόν. Καὶ ἡ ὁδὸς ὅμως ἐκείνη σήμερον δὲν ὑπάρχει, κατεστράφη! Αὐτὴ εἶναι ἡ διοίκησις! Ἐπλήρωσεν ὁ λαὸς δι’ ὁδὸν, τὴν ὁποίαν δὲν δύναται νὰ καρπωθῇ. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις!

§123ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχουσι διωρισμένοι ὁδοστάται μὲ τὴν στολήν των;

§124ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁδοστάται βεβαίως ὑπάρχουσι. —Λοιπὸν, κύριοι, πρὸ πάντων δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην αὔξησιν φόρων εἰς τὴν τάξιν τῶν γεωργῶν καὶ κτηνοτρόφων. Καὶ δύναμαι νὰ ἀνταποδώσω ἤδη εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὅ,τι εἶπεν εἰς ἐμὲ. Τριακοσίας χιλιάδων δραχμῶν πρόκειται νὰ ὠφεληθῆτε σήμερον ἐκ τῆς προσθήκης τοῦ 12% ἐπὶ τῶν φόρων τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Λοιπὸν διὰ τριακοσίας χιλιάδας δραχμὰς μεταβάλλετε, κ. Ὑπουργὲ, τὰ φρονήματά σας, τὸ οἰκονομικόν σας σύστημα, τὰς ὡραίας ἰδέας, τὰς ὁποίας ἐλέγετε περὶ προστασίας τῆς γεωργίας; Κατὰ τὸ παρελθὸν ἐλέγετε, ὅτι πρέπει νὰ τείνωμεν εἰς τὴν ἐντελῆ ἐγκατάλειψιν τοῦ φόρου τούτου. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 19ης Φεβρουαρίου 1881 ἰδοὺ τί ἐλέγετε: «ἡ καλλιέργεια τῆς ἀσκεποῦς γῆς δὲν στηρίζεται εἰς αὐτὰς τὰς ὑποθέσεις· αὕτη ἀφορᾷ πρὸ πάντων τὸν γεωργὸν καὶ τὸν πένητα, τὸν ἀποζῶντα ἐκ τῶν ἔργων του καὶ τοῦ ἄρτου του. Αὕτη ἡ τάξις πρέπει νὰ ἐξασφαλισθῇ διὰ παντὸς μέσου, καὶ δύναμαι νὰ εἴπω, ἐὰν ἦτο ἀνάγκη καὶ αὐτῆς τῆς καταργήσεως τοῦ ἐγγείου φόρου, ἄνευ δισταγμοῦ ἤθελον προχωρήσει καὶ μέχρι ταύτης, μὲ πλῆρες θάῤῥος, διότι τὸ ἀποτέλεσμα ἤθελεν εἶσθαι ὑπὲρ τῆς κοινωνίας». Καὶ κατωτέρω «πρέπει νὰ παρασκευασθῶμεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν πλήρη κατάργησιν». Αὐτὸ εἶναι τὸ πνεῦμα, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐφαίνεσθε ἐμπνεόμενοι τότε, πνεῦμα ἱκανοποιήσεως, ἐντελοῦς ἀπαλλαγῆς τῶν τοιούτων τάξεων· ἀλλὰ διὰ 300 χιλιάδας δραχμῶν μετατρέπετε τὰς ὁρμάς σας τὰς τότε τόσον ἀγαθὰς εἰς ἄλλας ἀντιθέτους.

§125ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πονηράς.

§126ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ δὲν εὑρίσκετε ἄλλα εἴδη φόρων, ὥστε νὰ ἀπολαύσητε αὐτὸ τὸ ποσόν; δύνασθε νὰ εὕρητε, καὶ νὰ εὕρητε, χωρὶς οὔτε τῶν Ἐπαρχιῶν, οὔτε τῶν πόλεων τὰς ἀπορωτέρας τάξεις, ἢ τὰς μὴ ἱκανῶς εὐπόρους νὰ ἐγγίσητε. Δύνασθε νὰ κάμετε λόγου χάριν μίαν αὔξησιν τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν, κατὰ τὸ σύστημα τῆς προοδευτικῆς ἀναλογίας, μέχρις ὁρίου τινὸς ἀπὸ ἑνὸς ποσοῦ λ. χ. χιλίων μέχρι 5 χιλ. δραχμῶν ἀντὶ 5, 7%· ἀπὸ 5 χιλ. μέχρι 10, 10% καὶ ἀπὸ 10 καὶ ἀνωτέρω 15%. Καὶ ἰδού, κύριε Ὑπουργὲ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, θὰ λάβετε τοιουτοτρόπως τὸ ποσὸν τῶν 300 χιλ. δραχμῶν, τὸ ὁποῖον εἶσθε διατεθειμένος νὰ ζητήσετε ἀπὸ τὴν γεωργικὴν τάξιν καὶ τοὺς κτηνοτρόφους. Καὶ ἄλλους φόρους βεβαίως, καθ’ ἣν ὑπεδείξαμεν βάσιν, ἀπείρους δύνασθε νὰ εὕρετε πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ὑπολειπομένων ποσῶν. Ἐν ᾗ περιπτώσει ἠθέλατε παραδεχθῆ τὰς οἰκονομίας ταύτας, τὰς ὁποίας προτείνομεν, θὰ ἔχετε πλέον νὰ καλύψητε τὸ ἥμισυ τοῦ ἐλλείμματος, καὶ ἑπομένως μετριάζονται οἱ φόροι καὶ τοῦ ἰδικοῦ σας συστήματος εἰς τὸ ἥμισυ, χωρὶς μάλιστα νὰ μετριάζεται καὶ ἡ πραγματικὴ εἴσπραξις, ἀφοῦ μάλιστα τῶν ὑπερόγκων φόρων τὸ ἔσοδον δὲν πραγματοποιεῖται συνήθως. Ἀλλ’ ἀπέναντι τούτων ὑμεῖς σήμερον περιορίζεσθε νὰ ὑψώνετε σημαίαν, περιέχουσαν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ. Λέγετε ὅτι εἶσθε ὑπὲρ τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ! Καὶ τίς δὲν εἶναι ὑπὲρ τοῦ ἰσοζυγίου; Λέγετε, ὅτι εἶσθε ὑπὲρ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας! Καὶ τίς εἶναι κατὰ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας; Ἀλλ’ ἂν ἐπρόκειτο νὰ κρίνωμεν τίνες οἱ μᾶλλον καὶ τίνες οἱ ὀλιγώτερον δικαιούμενοι νὰ ἀναπετάσωσι τὴν σημαίαν ταύτην, βεβαίως οἱ ὀλιγώτερον δικαιούμενοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι, ἀναιροῦντες ἑαυτοὺς, ἀναιροῦσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἄλλοτε ὑπεστήριζον, προτείνουσι δαπάνας, τὰς ὁποίας ἄλλοτε ἐθεώρουν ὄχι μόνον περιττὰς, ἀλλὰ καὶ ἐπιβλαβεῖς! Ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι κατὰ τὰς σκέψεις αὐτῶν, τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοοῦ δὲν περιέχει ἄλλην ἰδέαν ἢ τὴν ἐξυπηρέτησιν σκοπῶν πολιτικῶν διὰ προσθήκης ἀφ’ ἑνὸς πολλῶν δαπανῶν, ἀφ’ ἑτέρου πολλῶν ἐσόδων! Ἐὰν θέσητε ἀπὸ τὸ ἕν μέρος τὰς δαπάνας τὰς προσθέτους καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο τὰ ἔσοδα, φόρους βαρεῖς καὶ μεγάλους, φαίνεται τῷ ὄντι ἰσοῤῥοπία τις· ἀλλ’ ἡ ἰσοῤῥοπία αὕτη δὲν εἶναι ἀληθής, τὰ φαινόμενα ἐκεῖνα δὲν εἶναι φαινόμενα ἰσοζυγίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ· δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι φαινόμενα ὄχι ἰσοζυγίου Πρϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ἐνάρξεως οἰκονομικοῦ καταποντισμοῦ! Δὲν εἶναι, ὄχι, ὁ οἰκονομικὸς καταποντισμὸς ἰσοζύγιον Προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ εἶναι περίεργον, ὅτι οἱ κατεχόμενοι σήμερον ἀπὸ τὴν ὁρμὴν ταύτην πρὸς τὴν ἰδέαν τοῦ ἰσοζυγίου, συγχρόνως σκέπτονται αὐτοὶ οὗτοι περὶ νέων δαπανῶν! Κύριοι, λέγων ταῦτα, ἂς μὴ πιστεύσῃ τις, ὅτι κατέχομαι ὑπὸ ἐμπαθείας τινὸς ἐναντίον προσώπων ἢ κομμάτων (θόρυβος)· ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θορυβοῦσι, δηλοῦσιν οὕτω, ὅτι εἶναι πλήρεις ἐνθουσιασμοῦ ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζουν ἢ ἐμπιστεύονται, εἶναι πλήρεις ἐνθουσιασμοῦ καὶ συντάσσονται αὐτῇ διὰ τὴν δόξαν αὐτῆς καὶ τὴν εὐημερίαν τοῦ Τόπου! Καὶ ἡμεῖς, ἑπομένως, οἱ ὁποῖοι λέγομεν ταῦτα, τὰ ὁποῖα λέγομεν, κατεχόμεθα ὑπὸ ἐμπαθείας! Ἀλλ’ ἐνθυμοῦμαι, κύριοι, ἀπεναντίας τοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Τροιζηνίας Βουλευτοῦ, τοὺς χθεσινούς. Δὲν θεωρῶ, κύριοι, ὅτι οἱ παρ’ ἡμῖν πολιτευόμενοι, οἱ ἐκ περιτροπῆς λαμβάνοντες τὴν Ἐξουσίαν, ὅτι ἀδικοῦσι μόνον τὴν πατρίδα, ἀκολουθοῦντες συστήματα ὀλέθρια· θεωρῶ, ὅτι ἀδικοῦσιν ὄχι μόνον τὴν πατρίδα των, ἀλλὰ καὶ ἑαυτοὺς, καὶ δικαίως ἐξεφράσθη ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τροιζηνίας Βουλευτής. Ἔχω ἀρκετὴν ἐμπάθειαν ἐναντίον αὐτῆς τῆς καταστάσεως, ἵνα μὴ δύναμαι νὰ ἔχω ἐμπάθειαν ἐναντίον τῶν προσώπων τῶν πολιτευομένων ἢ τῶν κομμάτων. Ἡ ἐμπάθειά μου εἶναι κατὰ τῆς πραγματικῆς καταστάσεως, κατὰ τῆς ἀθλίας καταστάσεως, ἡ ὁποία, ὑπὸ τὸν τύπον συνταγματικῶν θεσμῶν καὶ ἐλευθεριῶν, περιέχει μόνον τὴν ἀθλιότητα, τὴν παράλυσιν καὶ τὴν ἀποσύνθεσιν τῆς Διοικήσεως, ἡ ὁποία παρουσιάζει πλέον καὶ τὰ φαινόμενα, ὅτι ἐπεκτείνεται καὶ ἐπὶ τῶν κοινωνικῶν ἠθῶν· καὶ ὅταν τὸ νόσημα καταστῇ κοινωνικὸν, τότε ἡ θεραπεία βεβαίως θὰ κατασταθῇ λίαν δύσκολος. Παρεβιάζοντο ἄλλοτε, κύριοι, ἐπὶ τῆς πεσούσης Δυναστείας οἱ συνταγματικοὶ θεσμοὶ, καὶ αἱ κοινοβουλευτικαὶ ἐλευθερίαι· ἀλλὰ τὸ φρόνημα τὸ κοινωνικὸν ἔμενεν εἰς τὴν πλήρη αὐτοῦ ἀκμήν· καὶ οὕτως εἰπεῖν ἀνεπληροῦτο διὰ μείζονος ἀγαθοῦ τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχε τυχὸν εἰς τὴν παρελθοῦσαν Δυναστείαν. Ὁ ἡγεμὼν ἐκεῖνος συνετέλει εἰς τὴν διατήρησιν τοῦ κοινωνικοῦ φρονήματος, συνετέλει εἰς τὴν διατήρησιν τοῦ πατριωτικοῦ φρονήματος τοῦ Τόπου· ἥνωνεν ἐν τῇ διανοίᾳ καὶ τῇ καρδίᾳ αὑτοῦ τὴν ἀρχαίαν πρὸς τὴν νέαν Ἑλλάδα καὶ ἀπέπνεε τὸν πλέον ἀκραιφνῆ φιλελληνισμὸν μεθ’ ὅλης τῆς Αὐλῆς του. Σήμερον βεβαίως εἴμεθα ἐντελῶς ἐλεύθεροι! Ἀφέθημεν εἰς ἑαυτοὺς νὰ διευθετήσωμεν τὰ καθ’ ἡμᾶς, καὶ ἔχομεν μεγάλην τὴν ἐλευθερίαν ταύτην, διότι βεβαίως ἔπρεπε νὰ ἀφεθῶμεν ἐλεύθεροι· ἀλλ’ ἔχομεν μείζονα διὰ τοῦτο καὶ τὴν εὐθύνην, καὶ εὐθύνονται μᾶλλον οἱ ἀξιοῦντες ἐκ περιτροπῆς νὰ κυβερνήσωσι τὸν Τόπον τοῦτον. Εἶναι ἀνάγκη νὰ βελτιωθῇ τὸ ἔδαφος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου παλαίομεν. Ἐπὶ τοῦ παρόντος τὸ ἔδαφος τοῦτο εἶναι βορβορῶδες· εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀνυψώσωμεν ἑαυτοὺς, ἐξαγνιζόμενοι καὶ ἀποφεύγοντες τοὺς ἀθλίους ἀγῶνας, ἀνυψούμενοι δὲ νὰ ἀνυψώσωμεν καὶ τὴν κατάστασιν τὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους ἡμῶν εἰς τὸ ἐμπρέπον σημεῖον, εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, ἀπὸ τοῦ ὁποίου, ὁρμωμένη ἡ Πατρίς, δύναται οὐχὶ πλέον διὰ τῶν μεγάλων ἀγώνων καὶ τῶν θυσιῶν, τὰς ὁποίας κατέβαλε, νὰ φθάσῃ εἰς τὸν προορισμόν της, δύναται νὰ φθάσῃ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ πολιτισμοῦ, εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο τῆς ἱκανότητος, ὥστε νὰ ἴδωμεν αὐτὴν ἄνευ τῶν προτέρων θυσιῶν καὶ ἀγώνων νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν προορισμὸν αὑτῆς, τὸν ὁποῖον ἡ ἱστορία τόσον ἐπιβλητικῶς τῇ ἐπιβάλλει· δύναται καὶ μόνον ἴσως διὰ τοῦ ὑπερτέρου πολιτισμοῦ, ἂν οὐχὶ καὶ δι’ ἄλλων ἐν ἀνάγκῃ τρόπων, νὰ φθάσῃ εἰς τὴν ἠθικὴν καὶ πνευματικὴν ἐν τῇ Ἀνατολῇ ἐπικράτησιν. (Εὖγε, εὖγε, χειροκροτήματα).

§127ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 8 Μ. Μ.)