1882.12.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 33

Τῆς 13 Δεκεμβρίου 1882.

(Δευτέρα)

(Ὥρᾳ 3 Μ. Μ.)

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε, ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε τὸν λόγον.

§4ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριοι, τὸ Σάββατον τὸ ἑσπέρας, συζητουμένων τῶν ἐπερωτήσεων καὶ τῶν εἰς αὐτὰς ἀπαντήσεων τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, μόνου ἀπαντήσαντος ἐκ τῶν κυρίων Ὑπουργῶν, περὶ ὥραν 8ην ἡ Βουλὴ ἀπέκαμε καὶ πολλοὶ ἀνεχώρησαν. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, ἑπομένη εἰς σχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχει προδιαγράψει, τὸ ὁποῖον ἔχει μεγάλην σχέσιν πρὸς τὰ τελεσθέντα κατὰ τὸ 1874, ἠθέλησε νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν συνεδρίασιν, μὴ ὑπαρχούσης προφανῶς ἀπαρτίας. Τὰ πρακτικὰ λέγουν, ὅτι περὶ τὴν 8ην ὥραν ἐλύθη ἡ συνεδρίασις. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές. Ἡ συνεδρίασις ἐλύθη τὴν 9ην ὥραν· ἀπὸ δὲ τῆς 8ης μέχρι τῆς 9ης ὥρας ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ Προεδρεῖον ἠνείχοντο νὰ γίνεται συζήτησις, ἐναντίον ῥητῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος, ἄνευ ἀπαρτίας. Ἦσαν δὲ ἐνταῦθα παρόντες μόνον 37 βουλευταὶ ἐκ τῆς συμπολιτεύσεως καὶ δέκα μόλις ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ἐκαθήμην ἐκεῖ καὶ ἔγραψα ἕνα πρὸς ἕνα τοὺς βουλευτὰς, οἱ ὁποῖοι ἦσαν παρόντες, καὶ ἰδοὺ, τοὺς ἔχω ἐνταῦθα γεγραμμένους.

§5ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (δεξιόθεν). Ἔπρεπε νὰ κάμετε ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας τότε.

§6ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ κύριος Δραγούμης λέγει, ἔπρεπε νὰ κάμητε ἔνστασιν. Ἔκαμε κανεὶς ἔνστασιν; Δὲν πρόκειται περὶ ἐνστάσεως. Κυρίως τὴν ἐφορείαν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος τὴν ἔχει τὸ Προεδρεῖον· νομίζω δὲ, ὅτι εἶναι ἄσεμνον καὶ ἀντισυνταγματικὸν νὰ ὑπάρχῃ συνεδρίασις, ἐνῷ δὲν ὑπάρχουσι παρόντες, παρὰ 40 ἕως 50 βουλευταί· καὶ ἓν βλέμμα μόνον ἐὰν ῥίψετε εἰς τὴν Βουλὴν, δύνασθε νὰ διακρίνετε ἐὰν ἦναι ἀπαρτία. Παρόντες λοιπὸν προχθὲς ἦσαν οἱ 4 Ὑπουργοὶ, ἐκτὸς τοῦ κυρίου Ρούφου, ὁ κ. Πρόεδρος, ἔχων τὸν κ. Καπετανάκην ἐξ ἑνὸς καὶ τὸν κ. Πήλικαν ἐξ ἑτέρου ὡς Γραμματεῖς, ὁ κ. Κανάρης, Ζέγγελης, Πετρίτσης, Σολιώτης, Κασαβέτης, Φ. Κανελλόπουλος, Ποταμιάνος, Λοιδορίκης, Καλλιφρονᾶς, (νέος), Φιλάρετος, Χατζηπέτρος, Κοττίκας, Α. Στράτος, Μοντεσάντος, Ῥουσσόπουλος, Καλαμογδάρτης, Γεωργιάδης. Σταυρόπουλος, Καραπάνος, Χρηστόπουλος, Κοντόσταυλος, Βοῦτος, Ῥαδινός, Στεφανίδης, Δαλιάνης, Βαλέττας, Πετσάλης, Ταρμπάζης, Παππαηλιόπουλος, Πετρόπουλος, Γρυπάρης. Ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως παρέμενον ὡς μάρτυρες τῶν τελουμένων ὀργίων Κ. Κουμουνδοῦρος, Δημητρακάκης, Ῥηγόπουλος, Μεσσηνέζης, Κοντογούρης, Κατριβάνος, Βούτουνας, ἕτεροι δύω ἢ τρεῖς, οὓς λησμονῶ, καὶ ἐγώ. Τὸ ὅλον 31 βουλευταὶ τῆς συμπολιτεύσεως, 11 τῆς ἀντιπολιτεύσεως, 4 Ὑπουργοὶ καὶ τρεῖς τὸ Προεδρεῖον. Προκαλῶ οἱονδήποτε νὰ μὲ διαψεύσῃ.

§7ΤΙΝΕΣ. Ἦσαν εἰς τὰ δωμάτια (θόρυβος).

§8ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τί φωναῖς εἶναι αὐταῖς; (θόρυβος).

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι, παρακαλῶ.

§10ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὄχι, δὲν ἦσαν εἰς τὰ δωμάτια ἢ μόλις 5–6. Τὸ Προεδρεῖον ὅμως, συναισθανθὲν, ὅτι ἡ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐξακολούθησις τῆς συνεδριάσεως ἦτο ἀσέβεια καὶ παραβίασις τοῦ Συντάγματος, ἔγραψεν εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅπως κολάσῃ τὸ πρᾶγμα, ἀλλ’ ἀνακριβῶς, ὅτι περὶ τὴν 8ην ὥραν ἐλύθη ἡ συνεδρίασις· ἀλλὰ πρέπει νὰ πιστοποιηθῇ, ὅτι ἐπὶ μίαν ὥραν, ἀπὸ τῆς 8ης μέχρι τῆς 9ης, ἐγένετο συνεδρίασις παρανόμως καὶ ἀντισυνταγματικῶς. Καὶ ἀπόδειξις ἡ «Ὥρα», τὸ ὄργανον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἥτις γράφει «μετὰ τοῦτο ὡμίλησεν ὁ κ. Κωνσταντόπουλος, καὶ ὁ κ. Ζυγομαλᾶς ἔφερεν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, καὶ ἐλύθη ἡ συνεδρίασις τὴν 9ην μ. μ. ὥραν»· ὥστε ἐπὶ μίαν ὥραν συνεδρίασις ἐγένετο ἄνευ ἀπαρτίας. Ὅσον δέ ἀφορᾷ τὴν ἀλήθειαν τῶν γραφομένων ἐν τῷ ἐφημερίδι ταύτῃ (δεικνύει τὸ φύλλον τῆς Ὥρας), ὀφείλω ἐνταῦθα νὰ διαμαρτυρηθῶ. Ἐγὼ, κύριοι, τὸ Σάββατον δὲν ἔκαμα ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας· ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας ἠθέλησε νὰ κάμῃ ὁ κ. Κατριβάνος, βουλευτὴς Μεγαλουπόλεως, ἐγὼ δὲ προσεπάθησα νὰ τὸν ἐμποδίσω, καὶ τῷ εἶπα: ἄφες νὰ ἴδωμεν ἕως ποῦ θὰ προβῶσι τόλμης (θόρυβος δεξιόθεν).

§11ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Κύριε Πρόεδρε, δὲν πρέπει νὰ διακόπτουν· δὲν εἶναι συζήτησις αὐτή!

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, σᾶς παρακαλῶ· μὴ διακόπτετε.

§13ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριοι, τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρόν· διότι σήμερον ἡ πλειοψηφία, ἡ φαινομένη, ἂς συλλογισθῇ, ὅτι θὰ ἔλθῃ μεθαύριον εἰς τὴν θέσιν τῆς μειοψηφίας, καὶ τότε βεβαίως καὶ αὐτὴ δὲν θέλει δώσει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἔρχηται ἐνταῦθα νὰ συνεδριάζῃ μὲ 20 καὶ 30 βουλευτὰς, ὅπως τὸ πράττει ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, καταπατοῦσα τὸ Σύνταγμα κατὰ προδιαγεγραμμένον σχέδιον. Ὁ Πρωθυπουργὸς εἶναι ἄνθρωπος ἐπικίνδυνος διὰ τὰς συνταγματικὰς ἐλευθερίας τῆς Πατρίδος μας, καὶ προσέξατέ τον.

§14ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ λεχθέντα βεβαίως δὲν ἔχουσι σπουδαιότητα, καὶ δὲν ἤθελον ἀπαντήσει εἰς αὐτὰ, ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο περὶ σπουδαίου ζητήματος, περὶ τοῦ καταρτισμοῦ τῆς Βουλῆς. Δὲν πρέπει ποτὲ νὰ ἐπιτρέπωμεν ὅπως ἀμφισβητῆται ὁ καταρτισμὸς ὁ νόμιμος τῆς Βουλῆς· οἱαδήποτε δὲ καὶ ἂν ὦσι τὰ ἐπιχειρήματα, διὰ τῶν ὁποίων προσπαθοῦσι τινὲς ν’ ἀμφισβητήσωσιν αὐτὸν, ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει ν’ ἀπαντήσῃ, καὶ διὰ τοῦτο καὶ μόνον ἀπαντῶ. Ἐζήτησεν ὁ κύριος βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὅπως ἐν τοῖς πρακτικοῖς βεβαιωθῇ, ὅτι οὐχὶ εἰς τὰς 8, ἀλλ’ εἰς τὰς 9 ἐλύθη ἡ συνεδρίασις. Ἐὰν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, βεβαίως πρέπει ἀντὶ τῆς ὀγδόης ὥρας ἐν τοῖς πρακτικοῖς νὰ σημειωθῇ ἡ ὥρα 9η. Ἐγὼ δὲν ἔτυχε νὰ παρατηρήσω τὸ ὡρολόγιον, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐτελειώσαμεν, ὥστε δὲν ἠξεύρω ἂν εἰς τὰς 8 ἢ εἰς τὰς 9 ἐλύθη ἡ συνεδρίασις. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον ἠξεύρω, εἶναι, ὅτι ἡ Βουλὴ συνεδρίασε νομίμως καὶ ἐν ἀπαρτίᾳ μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἐγένετο ἔνστασις. Ἡ μόνη ἐγγύησις, τῆς ὁποίας ἔχουσιν ἀνάγκην αἱ πλειοψηφίαι καὶ μειοψηφίαι ἐν τῇ Βουλῇ περὶ τοῦ καταρτισμοῦ τῆς Βουλῆς, εἶναι, ὅπως εὐθὺς, ὡς γείνῃ ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, ἡ Βουλὴ διακόπτῃ πᾶσαν ἄλλην ἐργασίαν καὶ βεβαιοῖ τὸν ἀριθμὸν τῶν παρόντων. Ἅμα ὡς τοῦτο ἐπιτραπῇ, ἅμα ἐν τῇ Βουλῇ δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἐξακολούθησις τῶν ἐργασιῶν μετὰ τὴν τοιαύτην ἔνστασιν, οὐδένα διαδρέχομεν κίνδυνον, διότι πάντοτε ἐν τῇ Βουλῇ θέλει εὑρεθῆ εἷς, ὅστις νὰ παρατηρήσῃ, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, καὶ ὅταν ἡ παρατήρησις αὐτοῦ ἔχῃ ὡς ἐπακολούθημα τὴν καταμέτρησιν τῶν παρευρισκομένων βουλευτῶν, ἡ ἐγγύησις εἶναι πλήρης. Ὁ κύριος βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς λέγει, ὅτι ἦτο παρὼν κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, ἀλλὰ δὲν ἠθέλησε νὰ φέρῃ ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, διὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ Βουλὴ συνεδριάζουσα ἄνευ ἀπαρτίας. Δὲν ἠξεύρω πῶς ἐκτιμᾷ τὴν τοιαύτην διαγωγὴν ἑαυτοῦ ὁ κ. βουλευτὴς Ἀττικῆς, ἀλλ’ ὑποθέτω, ὅτι οὐδεὶς ἄλλος βουλευτὴς τῆς ἀντιπολιτεύσεως θὰ παρεδέχετο δι’ ἑαυτὸν, ὅτι ἤθελεν οὕτω πολιτευθῆ· πᾶς ἄλλος βουλευτὴς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἐὰν ἐπίστευεν, ὅτι, ἡ Βουλὴ συνεδρίαζεν ἄνευ ἀπαρτίας καὶ προέβαινεν εἰς ἀποφάσεις, βεβαίως ἤθελε σπεύσει νὰ προκαλέσῃ τὴν ἐξακρίβωσιν τοῦ γεγονότος τούτου, ἵνα παύσῃ ἡ συνεδρίασις. Εἰς ἄλλας Βουλὰς παρατηρεῖται, ὅτι, κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν συνεδριάσεων, οἱ πλεῖστοι τῶν βουλευτῶν ἀπέρχονται ἀπὸ τῆς αἰθούσης καὶ μένουσιν ἐν τοῖς παρακειμένοις δωματίοις, ἡ Βουλὴ ὅμως ἐξακολουθεῖ συνεδριάζουσα, καὶ δὲν εἴθισται νὰ γίνηται ἔνστασις μὴ ἀπαρτίας, διότι τὰ θρονία εἶναι κενά· ἀρκεῖ, ὅτι γινώσκουσι πάντες, ὅτι ὑπάρχει καλὴ πίστις, ὅτι δὲν ὑπάρχει πρόθεσις, ὅπως ἐπωφεληθῇ κόμμα τι τῆς ἀπουσίας τῶν βουλευτῶν, ἵνα ὑφαρπάσῃ ἀποφάσεις. Τοῦτο ἔπρεπε νὰ γίνηται καὶ παρ’ ἡμῖν. Τί δὲ γίνεται; τὸ ἐναντίον. Παρατηροῦμεν, ὅτι συστηματικῶς, καὶ ὑπαρχούσης ἀπαρτίας, γίνεται ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας μόνον καὶ μόνον, ἵνα δαπανᾶται ὁ χρόνος. Ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον παρετηρήθη ἐσχάτως, εἶναι, ὅτι ἡ μόνη ἐργασία τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐν τῇ Βουλῇ ἀφορᾷ εἰς τὴν παρεμπόδισιν πάσης ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Τοῦτο δὲν θέλει μᾶς ὠθήσει εἰς τὸ νὰ λάβωμεν ἡμεῖς μέτρον οὐδὲν ἐκ τῶν ἄκρων, δὲν θέλει μᾶς ὠθήσει εἰς τὸ νὰ δεχθῶμεν πρότασιν ὁμοίαν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας, βλέπων τὸ ἄτοπον τοῦτο ἐν ταῖς ἐργασίαις τῆς Βουλῆς, προέτεινεν εἰς τὴν Βουλὴν ὄχι μόνον νὰ ἐξακολουθῇ συνεδριάζουσα, καὶ ἂν μὴ ᾖ ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀλλὰ τότε μόνον νὰ παύῃ συνεδριάζουσα, ὅτε δέκα βουλευταὶ ζητήσωσι τὴν βεβαίωσιν τῆς ἐλλείψεως τῆς ἀπαρτίας· προσέθηκε μάλιστα καὶ ἄλλο, ὅτι τοὺς δέκα τούτους βουλευτὰς, τοὺς ζητοῦντας τὴν βεβαίωσιν τῆς ἐλλείψεως τῆς ἀπαρτίας, θὰ θεωρῶμεν ὡς παρόντας, καὶ ἂν ἀποχωρήσωσι. Ταῦτα πάντα δύνανται νὰ ἦναι δεδικαιολογημένα θέματα σκέψεως ὡς ἐκ τῆς καταχρήσεως, ἥτις ἐγένετο ὡς ἐκ τῆς διαγωγῆς τῆς ἀντιπολιτεύσεως· ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν θέλομεν οὐδὲν τοιοῦτον νὰ ψηφισθῇ· ἡμεῖς θέλομεν ἡ ἀντιπολίτευσις νὰ ποιῆται χρῆσιν παντὸς δικαιώματος αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς θὰ ποιώμεθα χρῆσιν παντὸς δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ὁ Κανονισμὸς παρέχει, ἄνευ οὐδεμιᾶς τροποποιήσεως, ὅπως ἀντιταχθῶμεν εἰς τὴν κατάχρησιν. Σήμερον ἐν τῇ Βουλῇ τί συμβαίνει; ὅτι βουλευταὶ ζητοῦσι τὴν βεβαίωσιν τοῦ γεγονότος τῆς μὴ ὑπάρξεως ἀπαρτίας, καὶ ἀφοῦ ζητήσωσι τοῦτο, ἀπέρχονται. Προχθὲς ὁ κ. Κάρτσωνας ἐζήτησε ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, ἵνα βεβαιωθῇ, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀπαρτία, καὶ εὐθὺς ἀπεχώρησεν.

§15ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Καὶ ὁ κ. Δραγούμης ἄλλοτε τὸ ἔκαμε ἀπὸ τὴν μερίδα σας.

§16ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ἐπειδὴ δὲν ἐλογίσθη ἐν τῇ ἀπαρτίᾳ καὶ ἔγεινε παρατήρησις παρά τινων, ὅτι πρέπει νὰ λογισθῇ ἐν τῇ ἀπαρτίᾳ, ἡμεῖς διεμαρτυρήθημεν, ἐπιμένοντες, ὅπως μὴ λογισθῇ. Πολλῷ δὲ μᾶλλον δὲν θέλομεν δεχθῆ τὴν πρότασιν τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας, ὅπως 10 ἀποχωροῦντες, ἀφοῦ ζητήσωσι τὴν βεβαίωσιν τῆς ἐλλείψεως ἀπαρτίας, λογίζωνται ἐν τῇ ἀπαρτίᾳ, καίτοι ἀπεχώρησαν. Ἐλεύθερος εἶναι πᾶς τις νὰ πράξῃ ὅπως θέλει ἐν τούτῳ. Ζητῶν τὴν βεβαίωσιν, ὅτι δὲν εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ καὶ ἀποχωρῶν, δὲν θέλει λογισθῇ ἐν τῇ ἀπαρτίᾳ, καὶ ἂν ἐπιτύχῃ οὕτω τὴν ματαίωσιν τῆς συνεδριάσεως, κριτὴς τῆς διαγωγῆς αὐτοῦ ἔσται ἡ κοινωνία. Ἡμεῖς δὲν ἐννοοῦμεν νὰ ὑπολογίσωμεν ἐν τῇ ἀπαρτίᾳ εἰκονικὴν παρουσίαν· ἡμεῖς θέλομεν ἡ παρουσία νὰ ἦναι βεβαία, ἀλλ’ ἡ παρουσία ἡ πραγματικὴ πρέπει νὰ ἐξακριβῶται διὰ τοῦ τρόπου, τὸν ὁποῖον ὁ Κανονισμὸς ὁρίζει. Κατὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ Κανονισμοῦ, ἕως τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν βουλευτὴς ποιήσηται ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, ἡ Βουλὴ λογίζεται οὖσα νομίμως κατηρτισμένη· τοῦτο δὲ εἶναι ἀποχρῶσα ἐγγύησις πρὸς πάντας. Μεταῤῥυθμίσεις τοῦ Κανονισμοῦ ἐν τούτῳ ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν, οὐδὲ δεχόμεθα· ἀποκρούομεν μάλιστα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον βουλευτὴς τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἠθέλησε νὰ προτείνῃ. Τὰ δὲ σήμερον προταθέντα οὐδένα εἶχον ἄλλον σκοπὸν, ἢ νὰ δαπανηθῇ ὁ χρόνος ὅπως ἐδαπανήθη.

§17ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἔκαμα εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας καὶ ἔχον ἀνάγκην ἀπόλυτον ἀνεχώρησα· ἀλλὰ τοῦτο ἐδιδάχθην ἀπὸ τὴν πτέρυγα ἐκείνην (δεικνύει τὴν δεξιὰν), ἡ ὁποία καὶ πέρυσι καὶ προπέρυσι καὶ πάντοτε ἔκαμνεν αὐτὸ (θόρυβος).

§18ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι τρόπος συζητήσεως αὐτός;

§19ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Περὶ τῶν παρόντων ὁμιλοῦμεν.

§20Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς δὲν ὁμιλοῦμεν περὶ τῶν παρόντων, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν παρελθόντων (θόρυβος).

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μεσσηνέζης ἔχει τὸν λόγον.

§22ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὸ ζήτημα τῆς ἀπαρτίας, κύριοι...

§23ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐπὶ τῶν πρακτικῶν εἶναι ὁ λόγος· πρέπει νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα αὐτὸ πρῶτον.

§24Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἅμα γείνῃ διακοπὴ, κύριε Πρόεδρε, καὶ μάλιστα ἀπὸ Ὑπουργὸν, θὰ ἐξακολουθήσω καὶ ἐγὼ τὸ αὐτὸ, καὶ δὲν θὰ ὑπάρξῃ ποτὲ συζήτησις. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμίλησε περὶ τῆς ἀπαρτίας, καὶ εἰς τοῦτο ἔρχεται ν’ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Μεσσηνέζης.

§25ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὸ ζήτημα τῶν πρακτικῶν, κύριοι, εἶναι ζήτημα τάξεως, ζήτημα πρωτίστης τάξεως, καὶ ἐξετάζεται οὐχὶ μόνον τῇ αἰτήσει ἑνὸς τῶν Βουλευτῶν, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἐπαγγέλματος καὶ οἴκοθεν ὑπὸ τοῦ Προεδρείου. Δέον μάλιστα, ὅταν διαπληκτίζωνται αἱ πολιτικαὶ μερίδες, ὅταν ὑπάρχῃ πάλη σπουδαία πολιτική, νὰ ἐξετάζηται, καὶ ἰδίως ὑπὸ τοῦ Προεδρείου, διότι εἶναι ἔργον καλῆς πίστεως, τιμῆς διὰ τὸ Προεδρεῖον, ὅταν βλέπῃ, ὅτι ἡ πάλη ἦναι ἐκ τοῦ συστάδην, τότε νὰ μὴ ἐπιτρέπῃ εἰς οὐδεμίαν μερίδα, ἐὰν τυχὸν ἡ ἄλλη, ἀπασχολουμένη εἰς ἄλλα ἀντικείμενα, δὲν προσέχῃ εἰς τὰ τῆς συνεδριάσεως, νὰ μὴ ἐπιτρέπῃ εἰς οὐδεμίαν μερίδα νὰ προχωρῇ εἰς συζητήσεις καὶ ἀποφάσεις, ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν ἦναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Ἀλλ’ εἶναι ὀρθὴ καὶ ἡ γνώμη, ἣν ἐξέφρασεν ὁ κύριος Πρωθυπουργός, ὅτι τὸ Προεδρεῖον, ἀνεξαρτήτως τοῦ καθήκοντος, ὅπερ ἐπιβάλλεται αὐτῷ, ὀφείλει νὰ προβαίνῃ εἰς τὴν ἐξέτασιν ἐὰν ὑπάρχῃ ἢ οὐ ἀπαρτία, ὅταν ὑποβάλλεται ἔνστασις περὶ τούτου. Διὰ τοῦτο δὲν συμφωνῶ μετὰ τοῦ προλαλήσαντος Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι, ἀφοῦ δὲν ἐγένετο ἔνστασις καὶ ἀφοῦ τὸ Προεδρεῖον οἴκοθεν δὲν ἔκαμε τὴν παρατήρησιν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, πρέπει τὰ γενόμενα νὰ θεωρηθῶσιν ὡς μὴ ὑπάρξαντα καὶ νὰ διορθωθῶσι τὰ πρακτικά, νὰ θεωρήσωμεν δὲ, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἦτο ἐν ἀπαρτίᾳ ἢ μέχρι τῆς 8ης ὥρας. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς πρὸς βεβαίωσιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ του, ὅτι δὲν ἦτο ἐν ἀπαρτίᾳ ἡ Βουλή, ὑποβάλλει σημείωσιν, ἐν ᾗ μνημονεύονται ὅσοι παρῆσαν μετὰ τὴν 8ην ὥραν Βουλευταὶ, σημείωσιν, ἀποδεικνύουσαν, ὅτι τὸ Σῶμα ἀπὸ τῆς 8ης ὥρας ἐξηκολούθει συνεδριάζον, χωρὶς νὰ ἦναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Ἀλλ’ αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ καὶ ἡ σημείωσις αὐτοῦ στεροῦνται ἐπισημότητος καὶ δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι νόμιμον ἀποδεικτικὴν ἰσχὺν, ὑπαρχούσης μάλιστα ἀντιθέτου ἐπισήμου διαβεβαιώσεως, ἐκ τοῦ Προεδρείου προερχομένης. Παραδέχομαι λοιπὸν, κύριοι, ὅτι τὰ πρακτικὰ ἔχουσι καλῶς, ἀλλ’ ἀντιτάσσομαι εἰς τὰ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περὶ τῆς προτάσεως, ἣν ὑπέβαλον ἐγὼ καὶ ἣν ἠθέλησε νὰ χαρακτηρίσῃ ὡς πρότασιν, ὑπαγορευθεῖσαν ἐκ τῆς διαγωγῆς τῆς πλευρᾶς, εἰς ἣν κατετάχθην τελευταίως. Ἡ Βουλὴ γνωρίζει τὴν διαγωγήν μου, ἀφ’ ἧς συνεκροτήθη τὸ Σῶμα τοῦτο. Δὲν ἀνήκω εἰς οὐδεμίαν ἐκ τῶν πολιτικῶν μερίδων, τῶν ἐν τῷ Σώματι τούτῳ· ἀνήκω εἰς ἐμαυτὸν, ἀνήκω εἰς τὰς πεποιθήσεις μου. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀληθὲς, ὅτι τὴν περὶ ἀπαρτίας πρότασίν μου ὑπηγόρευσαν αἱ τελευταῖον ὑπὸ τῆς ἀριστερᾶς πλευρᾶς γενόμεναι ἐνστάσεις περὶ μὴ ἀπαρτίας. Ἡ πρότασίς μου ἔχει σκοπὸν γενικὸν, καὶ ζητεῖται δι’ αὐτῆς νὰ παύσῃ τακτική, φέρουσα προσκόματα εἰς τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου, τακτική, ἣν μετῆλθον δυστυχῶς καὶ πολλάκις ἀμφότερα τὰ διαιροῦντα τὴν Βουλὴν κόμματα. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ, σεβόμενος ἑαυτὸν καὶ τὴν ἀλήθειαν, ὅτι τὴν κατάχρησιν ταύτην ἐποιήσαντο καὶ ἡ μία καὶ ἡ ἄλλη μερίς· ἐποιήσατο τὴν κατάχρησιν ἡ μερὶς, εἰς ἣν ἀνήκει σήμερον ἡ Ἐξουσία, ὅταν ἦτο ἐκτὸς τῆς Ἐξουσίας, καὶ σήμερον ποιεῖται τὴν αὐτὴν ἀντίδρασιν ἡ μερὶς, ἥτις εἶναι ἐκτὸς τῆς Ἐξουσίας, καὶ δικαιολογεῖται λέγουσα, ὅτι μετέρχεται τοιαύτην πολιτείαν, διότι τὴν αὐτὴν μετῆλθε καὶ ἡ μερὶς, ἥτις κατέχει σήμερον τὴν Ἐξουσίαν, Αὕτη εἶναι ἡ ἀληθὴς κατάστασις τῶν πραγμάτων· ἐγὼ δὲ κυρίως, θέλων νὰ προληφθῇ ἡ κατάχρησις, θέλων νὰ λειτουργῇ τὸ Πολίτευμα, θέλων τὸ Σῶμα τοῦτο νὰ διευκολύνῃ τὴν Διοίκησιν τοῦ Τόπου, διότι τοῦτο ἔστι Συνταγματικὸν Πολίτευμα, προέβην εἰς τὴν πρότασιν αὐτήν. Καὶ ἡ μερὶς μὲν αὕτη, ἥτις κατέχει τὴν Ἐξουσίαν, ἐὰν γενῇ δεκτὴ ἡ πρότασίς μου, μεγάλως θέλει διευκολυνθῆ εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἔργων τοῦ Κοινοβουλίου, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀντίθετος μερὶς, εἰς ἣν, ἐλπίζω, ὅτι ταχέως περιέρχεται ἡ Ἐξουσία, θὰ ὠφεληθῇ ἐπίσης ἐξ αὐτῆς, καθισταμένης ἀδυνάτου διὰ τῆς τῶν ἀποχωρήσεων ματαιώσεως τῶν συνεδριάσεων τοῦ Κοινοβουλίου. Ἀλλ’ ἡ συμπολίτευσις, φοβουμένη καὶ προβλέπουσα, ὅτι ἀπόλλυσι προσεχῶς τὴν Ἐξουσίαν, ἀρνεῖται νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασίν μου καὶ ἀποκρούει αὐτὴν, διότι, ἂν αὔριον γείνῃ Ἀντιπολίτευσις, εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι θὰ καταφύγῃ εἰς τὰ ἤθη καὶ ἔθιμα τὰ κρατοῦντα σήμερον ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ, ὅτι θὰ κατοφύγῃ εἰς τὰ αὐτὰ μέσα, ἵνα ματαιώσῃ τὰ ἔργα τῆς Βουλῆς, ὑπονομεύουσα οὕτω τὴν ὕπαρξιν τῆς Κυβερνήσεως τῆς ἐκ τῆς μερίδος, ἥτις σήμερον τυγχάνει οὖσα ἀντιπολίτευσις. Ψευδῶς λοιπὸν καὶ ὡς μὴ ὤφειλεν, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἰσχυρίσθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι πολιτεύεται γενναίως κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην, ἀποκρούων ὅπλον, ὅπερ χορηγεῖ αὐτῷ ἡ ἀντιπολίτευσις, ὅπλον, δυνάμενον νὰ διευκολύνῃ τὰ ἔργα τοῦ Κοινοβουλίου. Ἡ ἀλήθεια εἶναι, ὅτι δὲν θέλει ὁ κ. Τρικούπης νὰ λάβῃ τὸ μέτρον αὐτὸ, διότι διὰ τῆς τοιαύτης τακτικῆς ἔφθασεν εἰς τὴν Ἐξουσίαν, καὶ διὰ τῆς αὐτῆς ἐλπίζει νὰ ἀνακτήσῃ αὐτὴν, ἐὰν αὔριον παύσῃ ὢν Κυβερνήτης τῆς Ἑλλάδος. Δυστυχῶς, κύριοι, ἀποκρούομεν τὰς ἀρχὰς ἐκείνας, αἵτινες, ἰσχύουσαι, καθιστῶσι δυνατὸν τὸ νὰ κυβερνηθῇ ὁ Τόπος οὐχὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συναλλαγῆς, οὐχὶ κατὰ τὰ συμφέροντα πολιτικῆς προσωπικῆς, ἀλλὰ κατὰ τὰς ὑπαγορεύσεις τοῦ Δημοσίου καὶ χάριν τῶν ἀληθῶν τοῦ Τόπου συμφερόντων.

§26Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριοι, λυποῦμαι, διότι ἡ παρατήρησίς μου, ὅπως τὰ πράγματα ἐκτίθενται εἰλικρινῶς καὶ ἀληθῶς, καὶ ἡ διαμαρτυρία μου κατὰ πασιφανοῦς παρανομίας καὶ ἀνακρεβείας τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν τοῦ Σώματος ἐχόλωσαν τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν καὶ ἠνάγκασαν αὐτὸν νὰ ἐπιτεθῇ ἀνευλαβῶς κατ’ ἐμοῦ καὶ νὰ μὲ χαρακτηρίσῃ ὡς τὸν ἔσχατον τῶν Βουλευτῶν τῆς Ἀττικοβοιωτίας, καὶ δὲν ἐσυλλογίσθη, ὅτι ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἀποβλέπω εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀτομικότητά μου. Ἀδιαφορῶ ἐντελῶς περὶ τῆς γνώμης τοῦ κυρίου Τρικούπη, καὶ ἐπιθυμῶ νὰ μὲ ἐκτιμῶσιν ἄλλοι, καὶ εἰς ἐκείνους ἀποβλέπω καὶ ὑπὲρ αὐτῶν ἐργάζομαι, καθότι παρ’ αὐτῶν ἐστάλην ἐνταῦθα. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἠθέλησε νὰ καθιερώσῃ νέαν Νομολογίαν, λέγων, ὅτι ὁ Κανονισμὸς ἐπιβάλλει, ἂν γείνῃ ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, ὅτι πρέπει νὰ βεβαιωθῇ ἡ ἀπαρτία· ἐὰν δὲ δὲν γείνῃ ἔνστασις, δύνανται νὰ ἦναι κενὰ τὰ θρονία, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δύναται νὰ συνεδριάζῃ. Τὸ πρῶτον, ὅπερ εἶπε, δὲν εἶναι ἀληθές· ὁ Κανονισμὸς λέγει ὅ,τι καὶ τὸ Σύνταγμα· «ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ συζητῇ καὶ ἀποφασίζῃ ἄνευ τοὐλάχιστον τοῦ ἡμίσεος καὶ ἑνὸς τῶν μελῶν αὑτῆς». Δέν δύναται νὰ συζητῇ, λέγει ὁ Κανονισμὸς καὶ τὸ Σύνταγμα. Τί ἄλλο ἐκάμομεν ἀπὸ τῆς 8 μέχρι τῆς 9 ὥρας παρὰ νὰ συζητῶμεν; Ποῦ ὑπάρχει διάταξις περὶ ἐνστάσεως; οὐδαμοῦ (θόρυβος). Ὁ κύριος Τρικούπης εἶπεν, ὅτι κακὸν θὰ ἦτο, ἂν τὴν παράνομον καὶ ἄνευ ἀπαρτίας συνεδρίασιν ἤθελε νὰ ἐπωφεληθῇ ἓν κόμμα. Εἶχε συμφέρον ἓν κόμμα νὰ ἐκμεταλλευθῇ τὴν παράνομον ταύτην συνεδρίασιν; περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Καὶ ἐγὼ φρονῶ ναί· ἡ Κυβέρνησις εἶχε συμφέρον νὰ ἐξαντλήσῃ τὴν ἑσπέραν τοῦ Σαββάτου, ἥτις ἦτο ἡ ἡμέρα τῶν ἐπερωτήσεων, καὶ τὴν Δευτέραν, σήμερον, νὰ εἴπῃ: ἐξηντλήσαμεν ὅλας τὰς ἐπερωτήσεις· λοιπὸν σήμερον ἡ προηγουμένη ἀπόφασις, ὅτι, μὴ περαιουμένων τῶν ἐπερωτήσεων, πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἐπ’ αὐτῶν, δὲν χωρεῖ, καὶ τὴν Δευτέραν πρέπει νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Αὐτὸ τὸ συμφέρον εἶχεν ἡ Κυβέρνησις καὶ αὐτὸ ἐπιδιώξασα ἠθέλησε νὰ ἐκμεταλλευθῇ εἰς τὸ νὰ συνεδριάσῃ παρανόμως καὶ ἀντισυνταγματικῶς μὲ 30 καὶ 40 Βουλευτάς. Ποῦ εὑρίσκει εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ τὸν Κανονισμὸν ποῖος πρέπει νὰ ἐφορεύῃ τὴν ἀπαρτίαν; Ὁ Κανονισμὸς λέγει ῥητῶς, ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι ἀπαρτία. Ποῖος ἔχει τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ Κανονισμοῦ; ὁ κύριος Πρόεδρος. Ὁ Πρόεδρος ὀφείλει μετὰ τῶν Γραμματέων νὰ ἔχῃ τὴν πρόνοιαν, καὶ ἐὰν ἴδῃ, ὅτι πασιφανῶς δὲν εἶναι ἀπαρτία καὶ τὰ θρονία εἶναι κενὰ, τότε νὰ μὴ ἀφίνῃ τὸ Σῶμα νὰ συνεδριάζῃ. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἠθέλησε νὰ ἐγκαταστήσῃ ἐνταῦθα, εἶναι ξενικόν. Κενὰ θρονία ὑπάρχουν μόνον κατά τινας συνεδριάσεις τοῦ Ἀγγλικοῦ Κοινοβουλίου. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν πράγματι, ἡ Κάτω Βουλὴ συνεδριάζει κἄποτε μὲ μικρὸν ἀριθμὸν Βουλευτῶν, ἀλλὰ τοῦτο γίγνεται νομίμως, διότι ἡ ἀπαρτία ἀποτελεῖται ἀπὸ 40 Βουλευτάς· ὥστε ὑπάρχουν κενὰ τὰ θρονία, ἀλλὰ πραγματικῶς ὑπάρχει ἀπαρτία, διότι ὑπάρχουν 50 ἕως 60 Βουλευταὶ πάντοτε παρόντες καὶ συνεδριάζουν. Ὥστε, νομίζω ὅτι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἔπρεπε καὶ αὐτὸς, διότι καὶ αὐτὸς εἶναι Βουλευτὴς, καὶ αὐτὸς κατὰ τὴν γνώμην μου ὀφείλει νὰ ἐπιτηρῇ τὰ τῆς ἀπαρτίας, νὰ στρέψῃ ὀλίγον τὸν δύσκαμπτον λαιμόν του νὰ ἴδῃ ὅτι τὰ θρονία ἦσαν κενὰ, ὅτι ἦτο ἄτοπον νὰ γίνεται συνεδρίασις, ἀπόντων τῶν Βουλευτῶν. Διατί δὲν τὸ ἔπραξε; διότι εἶχε συμφέρον, καὶ δὲν τὸν ἔμελλε περὶ ἀπαρτίας καὶ νομιμότητος, διότι τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον ἔχει προδιαγράψει, εἶναι νὰ συζητῇ ἄνευ ἀπαρτίας, νὰ λάβῃ τὸν ὑπέρογκον Προϋπολογισμὸν, τὸ μέσον αὐτὸ τῆς σπατάλης καὶ τῆς συναλλαγῆς, ἄνευ τῶν οἰκονομιῶν, ἃς ἡμεῖς προτείνομεν, καὶ τὰ Νομοσχέδια, τὰ φορολογοῦντα βαρέως τόν Ἑλληνικὸν λαόν.

§27Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τὰς ἀποφάσεις τῶν πολυμελῶν Σωμάτων τοσοῦτο σπουδαίας τὰς ἐθεώρησαν πάντοτε αἱ κοινωνίαι, ὥστε εἰς πάντα τὰ ἀρχαῖα νομοθετήματα ἡ ἀπαρτία ἐκανονίζετο ὑπὸ τῶν ⅔ τῶν μελῶν τῶν Σωμάτων· τὰ τελευταῖα πολιτεύματα περιώρισαν τὴν ἀπαρτίαν εἰς τὸ ἥμισυ πλέον ἑνός· ἀλλὰ τὸ ἥμισυ τοῦτο πλέον ἑνὸς, ἐννοεῖ τὸ Σύνταγμα ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι βεβαιωμένον καὶ πραγματικὸν, αἱ δὲ διατάξεις τοῦ Συντάγματος πρέπει νὰ ἐκτελῶνται πραγματικῶς καὶ οὐχὶ εἰκονικῶς. Εἰς τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ὅρων τοῦ Συντάγματος εἶναι ἐπιφορτισμένοι οἱ Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, καὶ τούτων προηγεῖται ἡ Κυβέρνησις, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει ἡ πλειονοψηφία αὐτῶν. Λοιπὸν πᾶσα παρεκτροπὴ κατὰ τοῦ Συντάγματος ἐπισύρει τὴν εὐθύνην ἐπὶ τῶν Ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι καθήκοντα νὰ ἐπαγρυπνῶσιν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ Συντάγματος. Λοιπὸν ἡ ἐν ταῖς συζητήσεσι τῆς Βουλῆς περὶ τῆς τηρήσεως τοῦ Συντάγματος ἐφορεία εἶναι ἀνατεθειμένη εἰς τὸν Πρόεδρον αὐτῆς, ὅστις, ἔχων καὶ τὴν Ἀστυνομίαν τῶν συνεδριάσεων, ὤφειλεν εὐθὺς ὅπου εἶδεν ὅτι ἐκενώθησαν τὰ ἐδώλια, νὰ διατάξῃ τοὺς κλητῆρας νὰ ἐξετάσωσιν ἐν τοῖς δωματίοις ἂν ὑπάρχωσιν ἐκεῖ ἄλλοι Βουλευταὶ, καὶ ἀφοῦ δὲν εὑρίσκοντο ἐκεῖ τοιοῦτοι, νὰ διατάξῃ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, μολονότι δὲν ὑπῆρχε τὸ Σάββατον ἀνάγκη ἀναγνώσεως καταλόγου, διότι δὲν ἔλλειπον 5–10 πρὸς συμπλήρωσιν ἀπαρτίας νὰ δικαιολογηθῇ ἡ μὴ διάγνωσις τοῦ ἀκριβοῦς ἀριθμοῦ τῶν παρόντων, ἀλλ’ ἔλλειπον τὰ ⅔ τῶν 124 Βουλευτῶν, ὅσοι ἀπαιτοῦνται πρὸς ἀπαρτίαν. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος παρέλειψε τὸ καθῆκον τοῦτο, ὤφειλε νὰ τὸ ἀναπληρώσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἥτις εἶναι ὁ φύλαξ τῶν Νόμων τοῦ Κράτους, ὡς ἀντιπροσωπεύουσα τὴν πλειονοψηφίαν τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ. Ἔπεται λοιπόν, ὅτι πίπτει καὶ πίπτει καθολοκληρίαν ἡ ἀντίῤῥησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἀφοῦ δὲν ἔγεινεν ἔνστασις περὶ ἀπαρτίας, αἱ συνεδριάσεις εἶναι νόμιμοι, καὶ ἂν συνεδριάζωσι μόνοι τὸ Προεδρεῖον καὶ ἡ Κυβέρνησις! Ἅπαξ μόνον τὸ 1852 συνεδρίασεν ἡ Βουλὴ ἐν νυκτὶ μὲ 32 Βουλευτὰς, ἀπαιτουμένων 63 πρὸς ἀπαρτίαν, καὶ ὁ Πρόδερος τῆς Βουλῆς ἐκείνης ἔκτοτε δὲν εἶδεν ὡς πολιτευόμενος θεοῦ πρόσωπον (θόρυβος) καὶ τοῦτο ἐγένετο ἐπὶ τῆς Βασιλείας τοῦ μακαρίτου Ὄθωνος. Ἐπὶ δὲ τῆς λειτουργίας τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ Πολιτεύματος, ἀνὴρ, οἷος ὁ ἀείμνηστος Βούλγαρης, ὁ ὁποῖος εἶχε μεγάλα καὶ οἰκογενειακὰ καὶ προσωπικὰ δικαιώματα πρὸς τὸ Ἔθνος, διότι συνεδρίασε μὲ τὸ ἥμισυ μεῖον τριῶν, καὶ ὄχι μὲ τὸ ἓν τρίτον τῶν ἀπαιτουμένων διὰ τὴν ἀπαρτίαν, οὐ μόνον κατεκρίθη, ἀλλὰ καὶ τὸν ἐκάθησαν εἰς τὸ ἐδώλιον τοῦ ὑποδίκου, ἔχοντος πρὸς τοῦτο τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ. Τί διαφέρουν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἀπὸ ἐκεῖνον τὸν ἐγκληματίαν, ὁ ὁποῖος, καίτοι ἐφόνευσεν, ἐπιδεικνύεται ὡς ἠθικὸς ἄνθρωπος, διότι δὲν ἀπεδείχθη δικαστικῶς, μολονότι πᾶσα ἡ κοινωνία εἶναι πεπεισμένη περὶ τῆς ἐνοχῆς του; Ἀρνεῖσθε, κ. Πρωθυπουργὲ, ὅτι δὲν ὑπῆρχε τὸ Σάββατον ἀπαρτία; Ἐγὼ ὡμίλουν τότε ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ ἔβλεπον πόσοι ἦσαν εἰς τὰ ἐδώλια, ἀλλὰ δὲν ἠθέλησα νὰ κάμω λόγον, καὶ πολὺ καλὰ ἔπραξα, καθὼς καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἀττικῆς καὶ φίλος μου κ. Ζυγομαλᾶς, ὁ ὁποῖος δὲν ἔφερεν ἔνστασιν ἀπαρτίας, διὰ νὰ ἴδωμεν μέχρι τίνος εἶχον τόλμην ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ προχωρήσωσιν εἰς τὰς συζητήσεις, ἀποδεδειγμένης τῆς μὴ ἀπαρτίας. Καὶ ἐὰν αὐτὸ δὲν πιστοποιεῖται εἰς τὰ πρακτικὰ, πιστοποιεῖται ὅμως εἰς τὴν συνείδησιν τῆς κοινωνίας, καὶ ἡ κοινωνία εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία συντρίβει τὰ ὀστᾶ εἰς τοὺς θέλοντας νὰ τὴν ἐξαπατήσωσιν, καὶ ἀπόδειξις τὸ 1875. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁ ὁποῖος ἀνέβη μὲ στόμφον νὰ μᾶς ἐπιτιμήσῃ, διότι ἀπεχωρήσαμεν ἀφοῦ παρῆλθεν ἡ ὡρισμένη ὥρα πρὸς συνεδρίασιν, ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ, ὅτι ἐκτάκτως δύναται νὰ συνεδριάσῃ ἡ Βουλὴ καὶ μέχρι τοῦ μεσονυκτίου, καὶ τοῦτο, ὅταν εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη καὶ ἡμέραι καθ’ ἃς λήγουσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς. Ἡμεῖς εἴμεθα εἰς τὴν ἀρχὴν τῶν συνεδριάσεων, καὶ ἐν τούτοις θέλετε νὰ μᾶς κρατῆτε καὶ μέχρι τοῦ μεσονυκτίου, ὡς ἐπράξατε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, κατὰ τὴν ὁποίαν πᾶν ἄλλο ἐγένετο ἢ κοινοβουλευτικὴ συζήτησις· οἱ πλεῖστοι Βουλευταὶ ἐῤῥόγχαζον, καὶ αἱ συζητήσεις περιωρίσθησαν μεταξὺ τῶν Ὑπουργῶν, τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, καὶ τοῦ ἀναγινώσκοντος τὰ Νομοσχέδια γραμματέως! Ἐὰν ἐπὶ Κωλέτη συνέβαινεν ἅπαξ τὸ τοιοῦτον, οἱ πρόγονοι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἤθελον συνταράξει γῆν καὶ οὐρανὸν, ἤθελον ἐπικαλεσθῆ τὴν παρέμβασιν τῆς κραταιᾶς Ἀγγλίας ὡς προστάτιδος, διότι ὁ κακοῦργος ὁ Κωλέτης κατήργησε τὸ Σύνταγμα! Καὶ ἐν τούτοις τὴν τοιαύτην ἀταξίαν κατέστησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κανόνα! Καὶ ἄν τις Βουλευτὴς δὲν ἀνέχεται τὸ τοιοῦτον, ἡ πλειονοψηφία τὸν ἐπιτιμᾷ διὰ τῶν μυκηθμῶν της καὶ τὸν ἀποδιώκει. Καὶ ποῖον εἶναι τὸ καθῆκόν σου, κ. Πρωθυπουργὲ, ὅταν καταπατῆται τὸ Σύνταγμα καὶ σὺ σιωπᾷς; καὶ μόνη μέριμνά σου εἶναι νὰ λάβῃς τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ τὰ ρουσφετολογικὰ Νομοσχέδια διὰ νὰ λήξῃς τὴν Σύνοδον καὶ νὰ διοικήσῃς ἀκόμη δέκα μῆνας ἀνεξέλεγκτος...!

§28ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν;

§29ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Μάλιστα.

§30ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι, μὴ οὔσης ἀπαρτίας κατὰ τὰς 8½, σεῖς ὡμιλεῖτε.

§31ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τὸ εἶπον αὐτὸ, καὶ ὅτι καὶ ἐγὼ καὶ ὁ κ. Ζυγομαλᾶς δὲν τὸ κατηγγείλαμεν τότε διὰ νὰ ἴδωμεν μέχρι ποίου σημείου δύναται νὰ φθάσῃ ἡ τόλμη τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς. Ἔρχομαι ἤδη νὰ εἴπω, ὅτι εἴτε διορθοθῶσιν εἴτε ὄχι τὰ πρακτικὰ, ἡ κοινὴ γνώμη διὰ τῆς σημερινῆς συζητήσεως θὰ μάθῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνέβη κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Σαββάτου, καὶ οὐδεμία δικαιολόγησις σᾶς ὠφελεῖ.

§32Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν δύναμαι ν’ ἀφήσω ἄνευ παρατηρήσεως τὸν ἔντιμον συνάδελφον κ. Μεσσηνέζην διὰ τὴν μομφὴν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε πρὸς τὴν πτέρυγα αὑτὴν, εἰπὼν, ὅτι προτείνομεν πάντοτε τὴν ἔνστασιν μὴ ἀπαρτίας, διὰ νὰ πληρώσωμεν τὰ ἴσα πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔπραττον τοῦτο εἰς ἄλλας Συνόδους. Τὸ κατ’ ἐμὲ, ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ εἶμαι εἷς ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐζήτησαν πολλάκις ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, λέγω, ὅτι δὲν μὲ φέρει εἰς τὴν πρᾶξιν αὐτὴν ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Μεσσηνέζης ἀνέφερεν, ἀλλὰ ζητῶ ἑκάστοτε ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, ἵνα ἀποδειχθῇ ἐὰν ὑπάρχῃ ἀπαρτία, διότι εἰς τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, ὅταν ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ὄχι πλέον πλειονοψηφίαν, ἀλλ’ ἀπαρτίαν, δὲν συνεδρίαζεν ὡς ἔπρεπεν εἰς μίαν πλειονοψηφίαν, δὲν ἔδιδε καιρὸν εἰς τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου νὰ φέρωσι τὰς ἀντιῤῥήσεις των ἐπὶ τῶν διαφόρων Νομοσχεδίων, ἀλλὰ τὰς συνεζήτει ἐν ὁρμαθῷ καὶ εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε αὐτὸς ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἐλησμόνησεν ἡμέραν τινὰ ἂν ἐπεψηφίσθη Νομοσχέδιόν τι. Δι’ αὐτὸν καὶ μόνον τὸν λόγον ἐπεθύμουν καὶ ἐγὼ καὶ τὰ μέλη, μὲ τὰ ὁποῖα ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι φίλος, καὶ ἐπιθυμῶ νὰ γνωρίζῃ καὶ τὸ ἔθνος καὶ οἱ συμπολῖταί μου τί κάμνομεν ἐδῶ. Ὅταν νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, ὅτι ὁ κύριος Πρωθυπουγὸς ἐπιμένει κακῶς καὶ ἀτόπως νὰ συζητῇ ἡ Βουλὴ μέχρι 12ης, ὅτε πλέον δὲν εἶναι δυνατὸν ὄχι μόνον νὰ ἐκτυλίξωμεν τὰς ἰδέας μας, ἀλλ’ οὔτε ν’ ἀντιληφθῶμεν τί λέγουσιν οἱ ἀγορεύοντες, ὅταν παρέρχεται ἡ ὀγδόη ὥρα καὶ δύναμαι νὰ ματαιώσω τὴν συνεδρίασιν, διότι δὲν γίνεται πλέον συζήτησις, ἐπισήμως δηλῶ, ὅτι θὰ καταστρέφω, ἂν δύναμαι, τὴν ἀπαρτίαν.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς Πρόεδρος, ὀφείλω νὰ εἴπω εἰς τοὺς συναδέλφους μου, ὅτι τὴν ἑσπέραν τοῦ Σαββάτου τῷ ὄντι ὑπῆρξε μία στιγμή, καθ’ ἣν πλεῖστοι βουλευταὶ δὲν ἦσαν ἐδῶ, ἐν τῇ αἰθούσῃ, ἀλλ’ εἰς τὰ δωμάτια· διέταξα δὲ δύω κλητῆρας νὰ παρακαλέσωσιν αὐτοὺς νὰ προσέλθωσι, καὶ μοὶ ἀπήντησαν, ὅτι ὅταν ἦναι ἀνάγκη ψηφοφορίας, θὰ προσέλθωσι. Δύναμαι ὅμως νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐν τῇ αἰθούσῃ ἦσαν ἑκατὸν βουλευταὶ, πλὴν τῶν εὑρισκομένων εἰς τὰ δωμάτια. Καὶ μήπως ἦτο μόνον ἡ συμπολίτευσις; ἦσαν τόσα μέλη τῆς ἀντιπολιτεύσεως, καὶ οὐδεὶς ἔκαμε τὴν παραμικρὰν παρατήρησιν· ὁ κ. Καπετανάκης μάλιστα ἐκάθητο παρ’ ἐμοί.

§34ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Μάλιστα· ἀλλ’ ὁμολογῶ, ὅτι εἰς τὰ δωμάτια δὲν γνωρίζω πόσοι ἦσαν, ἀλλ’ ἐνταῦθα, εἰς τὰ θρονία, ἦσαν πολὺ ὀλίγοι.

§35ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Καπετανάκη, προκαλῶ ὑμᾶς νὰ εἴπητε ἐὰν ὅ,τι εἶπον ἦναι ἀληθές.

§36ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Ὡς εἶπον, δὲν γνωρίζω πόσοι ἦσαν εἰς τὰ δωμάτια· ἀλλ’ ἐντὸς τῆς αἰθούσης, κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν, δὲν ἦταν πλέον τῶν 40.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὰ πρακτικὰ θὰ γείνῃ μνεία τῶν ὅσων ἐλέχθησαν. Ἐρωτῶ ἤδη τὴν Βουλὴν, ἐὰν τὰ πρακτικὰ ἔχουσι καλῶς.

§38ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§39ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Νὰ διορθωθῇ μόνον ἡ ὥρα, 9 παρὰ τέταρτον.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, αὐτὸ θὰ διορθωθῇ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι τὰ πρακτικὰ ἔχουσι καλῶς, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὁ κ. Καπετανάκης ἔχει τὸν λόγον.

§41ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Ἐκ τῆς ἰδιαιτέρας μου πατρίδος ἔλαβον σήμερον ἐπιστολὴν, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀναγνώσω. Δὲν εἶναι οὔτε ἐπερώτησις, οὔτε παράπονον, ἐπιθυμῶ μόνον νὰ τὴν ἀκούσητε, προπάντων ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἰδοὺ «Τὰ ὄργια τοῦ ἀποσπασματάρχου Ἀνθυπασπιστοῦ εἰς Πλάτσαν κλπ. (Ἀναγινώσκει). «Ὁ ἀποσπασματάρχης Ἀνθυπασπιστὴς, μόλις ἀφιχθεὶς εἰς Πλάτσαν, συνέλαβεν ἄνευ λόγου τὸν Π. Φραγγινέα, ἀπαιτῶν παρ’ αὐτοῦ νὰ τῷ δείξῃ τὴν οἰκίαν τοῦ Χρ. Ἱερέως Οἰκονομέα, οὗτινος ὁ υἱὸς κατηγορεῖται ἐπὶ φόνῳ, διαπραχθέντι κατὰ τὸ ἔτος 1866, ἀπουσιάζων ἀπὸ τὸ αὐτὸ ἔτος, ἀγνοουμένης τῆς διαμονῆς του· λέγεται μάλιστα, ὅτι πρὸ πολλοῦ ἀπεβίωσεν· ἐπειδὴ ὅμως κ. Φραγγινέας δὲν ἐγνώριζε ποῦ κατοικεῖ ὁ ἱερεὺς, τοῦ ἐπετέθησαν οἱ χωροφύλακες τοῦ ἀποσπάσματος, δέροντες αὐτὸν ἀνηλεῶς. Κατορθώσαντες νὰ εὕρωσιν τὴν οἰκίαν τοῦ ἱερέως, μετέβησαν ἐκεῖσε ἅπαντες οἱ παρὰ τῷ Ἀνθυπασπιστῇ ὁπλῖται, οἵτινες ἐκτὸς τῶν ἄλλων ζημιῶν, ἃς διέπραξαν, μόλις εἰσῆλθον εἰς τὸν οἶκόν του, ἐπέβαλον αὐτῷ νὰ φάγῃ ἐκ τοῦ κρέατος τῶν ὀρνίθων, ἃς ἐν τῷ δικαιώματί των, ὡς ἔλεγον, ἔσφαξαν· ἐπειδὴ ὅμως ὁ ἱερεὺς δὲν ἐνέδιδεν εἰς τὴν παράλογον ἀπαίτησίν των—διότι, ὡς τοῖς εἶπεν, ἦν τεσσαρακονθήμερον, καθ’ ὃ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ κρεοτρώγωσιν οἱ ἱερεῖς,—τὸν ἥρπασαν ἐκ τοῦ πώγωνος, ἐκ τῶν χειρῶν καὶ λοιπῶν μελῶν τοῦ σώματός του καὶ βιαίως εἰσήγαγον εἰς τὸ στόμα τοῦ ἱερέως κρέας, τοῦ διεσκόρπισαν τὸν σῖτον, ὃν εἶχεν ἐναποθηκεύσει, καὶ βαναυσότατα ἐπὶ 48 ὥρας τοῦ ὕβριζον τὸν Ἀρχιερέα, τὸν Δήμαρχον καὶ λοιπὰς ἄλλας ὕβρεις. Ἀκολούθως μετέβησαν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Ἠλ. Μιχαλέα, ὃν κατεδίωκον ὡς καθιστερούμενον ἐπίστρατον, ἀπουσιάζοντα κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς μεταβάσεώς των, καὶ ἐκεῖσε κατέσφαξαν ὅσας εὗρον ὄρνιθας ἐν τῷ δικαιώματί των, ὡς ἰσχυρίζοντο. Τ’ αὐτὰ διάπραξαν καὶ εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Γ. Κατσαρέα. Ἐκεῖσε λέγεται, ὅτι ἐβίασαν καὶ θυγατέρα του τινὰ, πλὴν μετὰ βαιβεότητος δὲν δύναμαι νὰ σᾶς πληροφορήσω· κατόπιν θ’ ἀνακαλύψω ἂν συνέβη καὶ τὸ τοιοῦτον. Τὸν Ἰω. Κατσαρέαν ἀπεπειράθησαν νὰ δέσωσι, διότι τοὺς παρεκάλεσε νὰ φέρωνται μετριώτερον πρὸς τοὺς οἰκείους τῶν καταδιωκομένων». Κύριοι, δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω ἀνενδοιάστως ἐὰν ᾖναι καὶ ἀληθῆ ὅλα· γράφει ὅμως ἄνθρωπος, εἰς τοῦ ὁποίου τὸν χαρακτῆρα ἔχω πεποίθησιν, καὶ διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ Ἀνθυπασπιστοῦ ἀποσπασματάρχου, νὰ λάβῃ σύντονα μέτρα, ζητῶν πληροφορίας, διότι πολὺ φοβοῦμαι, γνωρίζων τὸν χαρακτῆρα τῶν συμπολιτῶν μου, ὅτι, ἐὰν ταῦτά εἰσιν ἀληθῆ καὶ τυχὸν ἐπαναληφθῶσι, θὰ ἴδῃ ὁ τόπος θλιβερωτάτας σκηνάς. Ἕν πρᾶγμα μόνον ζητῶ, νὰ μὴ ζητήσῃ πληροφορίας ἀπὸ τὸν Ἔπαρχον, διότι Ἔπαρχος εἶναι ὁ Ταβουλάκος, ὁ ὁποῖος ἐκτὸς ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀντιληφθῇ τὰ πράγματα, ὅπως καὶ ἄλλοτε σᾶς εἶπον, θέλει στείλει καὶ κανὲν ἔγγραφον τραγελαφικὸν, τὸ ὁποῖον οὔτε αὐτὸς ὁ κύριος Ὑπουργὸς θὰ ἐννοῇ. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ζητηθῶσι πληροφορίαι ἀπὸ τὸν Εἰρηνοδίκην, εἰς ὃν βεβαίως θὰ ἔχῃ ἐμπιστοσύνην ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἂν ᾖναι ταῦτα ἀληθῆ, θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ σύντονα μέτρα τηλεγραφικῶς, διότι, ἐπαναλαμβάνω, ἔχω πεποίθησιν, ὅτι, ἐὰν ᾖναι ἀληθῆ, αἱ συνέπειαι θὰ ᾖναι θλιβερώταται.

§42ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου Ἄργους ἀπέστειλε πρὸς ἐμὲ καὶ πρὸς τὸν ἔντιμον συνάδελφόν μου κύριον Ζωγράφον ἐν πρωτοτύπῳ Πρᾶξιν τοῦ Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου, δι’ ἧς παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν ν’ ἀποκρούσῃ τὰ φορολογικὰ Νομοσχέδια, τὰ ὑποβληθέντα εἰς αὐτὴν, ἰδίως τὸ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, διότι φρονοῦσιν, ὅτι ὁ φόρος οὗτος θέλει εἶσθαι ἐπιβλαβὴς καὶ καταστρεπτικὸς πρὸς αὐτοὺς, καθότι θέλει παύσει τὸ ἐμπόριον καὶ ἑπομένως ἡ παραγωγὴ, ὡς ἐν καιρῷ ἐπιφυλάσσομαι καὶ ἐγὼ νὰ ἐκθέσω. Μετ’ εὐχαριστήσεως δὲ βλέπω ἐν τῇ Πράξει ταύτῃ τοῦ Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου ὑπογεγραμμένα δύω μέλη αὐτοῦ, ἀνήκοντα εἰς τὴν πολιτικὴν μερίδα Βουλευτοῦ, ὑποστηρίζοντος τὰ φορολογικὰ Νομοσχέδια. Τοῦτο ἀναφέρω, διὰ νὰ μὴ νομίσῃ τις ἐξ ὑμῶν, ὅτι ἡ Πρᾶξις αὕτη εἶναι τεχνικὴ, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ὁ Βουλευτὴς ἐκεῖνος ἔγραψε πρὸς τοὺς φίλους του ν’ ἀντιπράξωσιν εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα αὐτὸς ἀποδέχεται. Βεβαίως, κύριοι, ὅλαι αὐταὶ αἱ Πράξεις καὶ εὐχαὶ τῶν Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι κἀμμίαν ὑποχρεωτικὴν δύναμιν διὰ τὴν Βουλὴν, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιστήσῃ εἰς αὐτὰς τὴν προσοχήν της, διότι εἶναι ἔργον τῆς ἰδίας αὐτῶν αὐτοβουλίας καὶ περιέχουσι πολλάκις παράπονα δίκαια· δὲν εἶναι ἔργα ὑποβολιμαῖα.

§43ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω νὰ καταθέσω εἰς τὸ Προεδρεῖον ἀναφορὰν ὅλων τῶν κατοίκων ἢ τοὐλάχιστον τῶν πλείστων τοῦ χωρίου Καρνεσίου τοῦ Δήμου Κλειτορίας τῆς Ἐπαρχίας μου, παραπονουμένων κατὰ τῶν Ἰωάννου Ρήγα Τσούγκα, Γεωργίου Ρήγα Τσούγκα, Θεοδώρου Ἀθανασίου Κωνσταντακοπούλου, Θεοδώρου Μαρίνη, Παναγιωτάκη Ρήγα Τσούγκα καὶ Κωνσταντίνου Ψαῤῥᾶ. Αὐτοὶ εἶναι ἡ μάστιγξ καὶ τοῦ χωρίου αὐτοῦ καὶ τοῦ Δήμου ὅλου τῆς Κλειτορίας, διότι εἶναι οἱ φοβερώτεροι ζωοκλόποι τοῦ τόπου ἐκείνου. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι καὶ ἄλλοτε ἔκαμα λόγον περὶ τῆς ἀναπτυχθείσης ζωοκλοπῆς ἐν τῷ Δήμῳ Κλειτορίας. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κύριον Πρόεδρον νὰ διευθύνῃ τὴν ἀναφορὰν ταύτην πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Δὲν ζητοῦσιν οὐδὲν ἄλλο, ἢ νὰ μεταβῇ ἐκεῖ ἐπιτοπίως Ἀνακριτὴς τακτικὸς, διότι ὁ ἀποσπασματάρχης ἀνθυπασπιστὴς, ὁ ὁποῖος τελευταῖον προήχθη εἰς ἀνθυπολοχαγὸν καὶ πρὸς τὸν ὁποῖον ἐδόθη ἔγκλησις κατὰ τῶν κατηγορουμένων αὐτῶν, ἐσκέφθη νὰ διευθύνῃ τὴν μήνυσιν ταύτην τῶν κατοίκων εἰς τὸν Δήμαρχον καὶ εἰς ἕνα Εἰρηνοδίκην, ἵνα ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις. Ἡ ὑπόθεσις εἶναι σπουδαία, καὶ παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ διατάξῃ, ὅπως μεταβῇ ἐπιτοπίως Ἀνακριτὴς τακτικὸς καὶ τεθῇ τέρμα εἰς τὴν φοβερὰν ταύτην κατάστασιν.

§44ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριοι, ὑπάρχει ἐν τῷ Συνταγματικῷ ἡμῶν Χάρτῃ μεταξὺ τῶν ἄλλων προσφυγῶν, δι’ ὧν προέθετο τὸ Σύνταγμα νὰ ἐξασφαλίσῃ τοὺς πολίτας, ἀναγεγραμμένον καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναφέρεσθαι, καὶ συνεπῶς ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς ἔχει ἀναγράψει, σχετικῶς πρὸς τὸ δικαίωμα τοῦτο, καὶ τὴν σύστασιν Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν, ὅπως οἱ πολῖται, οἵτινες βεβαίως δὲν δύνανται ἀμέσως, ἀλλ’ εἴτε τυχὸν ἐμμέσως δι’ Ἀντιπροσώπου νὰ διαβιβάζωσιν εἰς τὸ Κοινοβούλιον τὰ ἑαυτῶν παράπονα, ἐπιδίδωσιν ἀναφοράς· αὗται δὲ περιέρχονται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ταύτην, καὶ αὕτη, λαμβάνουσα γνῶσιν τούτων, ὀφείλει νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν καὶ συνεπῶς τὸν παραπονούμενον ἐὰν δύναται νὰ τύχῃ Δικαιοσύνης, ἢ ἐὰν δὲν ἔχῃ δίκαιον. Δυστυχῶς ὅμως καὶ κατὰ τὰς παρελθούσας Συνόδους καὶ κατὰ ταύτην δὲν εἴδομεν κανὲν ἀποτέλεσμα ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν, καὶ οἱ συμπολῖται ἡμῶν, οἵτινες νομίζουσιν, ὅτι δι’ αὐτῶν ἔχουσι μίαν ἐλπίδα, βλέπουσι παρερχόμενον τὸν χρόνον εἰς μάτην, χωρὶς νὰ εὕρωσι θεραπείαν τῆς ἑαυτῶν ὀδύνης ἢ τοῦ ἀδικήματος. Ἀνάγκη λοιπὸν, ὅπως ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν ἐργάζηται, ἵνα αἱ ἀναφοραὶ διαβιβάζωνται εἰς αὐτὴν καὶ αὕτη ἀντιδιαβιβάζῃ συντόμως εἰς τὸ Κοινοβούλιον τὰς ἀποφάσεις αὐτῆς· Ἔχομεν ἓν παράπονον, τὸ ὁποῖον ἐπὶ δύω Περιόδους ἀκούω ἑνὸς στρατιωτικοῦ, Μήλα ὀνομαζομένου. Ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς φρονεῖ, ὅτι ὁ βαθμὸς εἶναι κτῆμα ἀναφαίρετον, ὅτι δὲν δύνανται νὰ τῷ ἀφαιρεθῇ εἰμὴ διὰ καθαιρέσεως· ἐφ’ ὅσον δὲ δι’ ἐγκληματικὴν ποινὴν καθαίρεσις δὲν προέκυψε καὶ καθαίρεσις δημοσία δὲν ἐνηργήθη, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ἐστερημένος τοῦ βαθμοῦ του. Τοῦτο ἴσως δὲν εἶναι ὀρθὸν κατά τι, ἀλλ’ ὁ ἄνθρωπος ἐν τῇ σκέψει του εὑρίσκει καταφύγιον εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἡ Βουλὴ κατ’ ἐπανειλημμένας Περιόδους καὶ σχετικὰς Συνόδους, δὲν ἀπεφάσισε. Πρέπει λοιπὸν ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν νὰ ἐργασθῇ, ὅπως πληροφορήσῃ πάντα ἀναφερόμενον περὶ τοῦ δικαίου ἢ μὴ τῆς αἰτήσεώς του, καὶ φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ συστήσῃ θερμῶς εἰς τὸν κύριον Πρόεδρον τοῦτο.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν νὰ συνέλθωσι. Δὶς καὶ τρὶς τὰ προσεκάλεσα, ἀλλὰ δὲν συνῆλθον. Αὔριον τοὺς παρακαλῶ νὰ συνέλθωσι τὴν 2ον μ. μ. Ἐπίσης παρακαλῶ νὰ συνέλθῃ καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν.

§46ΚΟΡΠΑΣ. Συνῆλθε σήμερον, κύριε Πρόεδρε.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§48Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ 7 περίπου μηνῶν μετέβη εἰς Κωνσταντινούπολιν μέγας ὁπλαρχηγὸς, ὁ Ἀναγνώστης Σκαλίδης: ἐκεῖ συνελήφθη ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐτέθη εἰς τὰς φυλακάς. Πολίτης Ἕλλην ὤν, ἐζήτησε προστασίαν παρὰ τῆς Ἑλλ. Κυβερνήσεως, καὶ γνωρίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠμέλησε νὰ ἐνεργήσῃ. Ἐπειδὴ ὅμως παρῆλθον 7 μῆνες, καὶ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω, ὅτι προσέφερε πολὺ σπουδαίας ὑπηρεσίας εἰς τὸ Ἔθνος ὡς γενικὸς ἀρχηγὸς τῆς Ἐπαρχίας Κισσάμου καὶ εἰς τὸ μέλλον θὰ φανῇ χρησιμώτατος, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται ἡ ὑπόθεσις αὕτη.

§49ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§50Α. ΜΕΤΑΞΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄννα χήρα Ἰω. Φινάλη παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον, ὅπως τῇ χορηγηθῇ μηνιαῖον βοήθημα διὰ τὰς πρὸς τὴν πατρίδα ὑπηρεσίας της τοῦ συζύγου της. Ὁ ἐκ Κέας Βουλευτὴς προτείνει τροποποίησιν τοῦ Νόμου περὶ προσόντων τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ὑγειονομικοῦ κλάδου τοῦ Ναυτικοῦ. (Ὅρα Παράρτημα).

§52ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον δύω τινά. Οἱ ἐν Πάτραις καταγόμενοι ἐξ Ἠπείρου καὶ Μακεδονίας κάτοικοι ἐζήτησαν δι’ αἰτήσεώς των πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον κατὰ τὸν Ἀπρίλιον, νομίζω, ὅπως συνοικισθῶσι καὶ αὐτοὶ, καθὼς ὑποθέτω καὶ οἱ εἰς ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος εὑρισκόμενοι συμπατριῶταί των, πλησίον τῆς Λαρίσσης καὶ τοῦ Τυρνόβου εἰς θέσιν Κομπολόγι. Ὁ συνοικισμὸς οὗτος ἀναμφισβητήτως θὰ ἦναι ὠφέλιμος καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἐθνικὴν καὶ ὑπὸ ἔποψιν ὑλικῆς ὠφελείας, διότι ὅλοι αὐτοὶ εἶναι ἐργατικοὶ καὶ βιομήχανοι. Δεύτερον, κύριοι, εἰς τὸ χωρίον Λυκόπετρα τοῦ Δήμου Δύμης ὑπάρχει πρὸ καιροῦ ἱδρυμένη Σχολὴ, στερουμένη ὅμως Διδασκάλου. Ἀπετάθησαν πρὸς ἐμὲ διάφοροι κάτοικοι τοῦ χωρίου, ἵνα συστήσω πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅπως σταλῇ Διδάσκαλος. Ἐπειδὴ δὲ ὁ κύριος Λομβάρδος δὲν ἔχει, ὑποθέτω, Διδασκάλους, προτείνουν αὐτοὶ ἕνα Γραμματοδιδάσκαλον, Κωνσταντῖνον Γεωργιάδην, τὰ ἔγγραφα τοῦ ὁποίου ἐστάλησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1882, καὶ πιστεύω, ὅτι θὰ τὸν στείλῃ ὁ κύριος Λομβάρδος, ἐὰν δὲν ἔχῃ ἄλλον. Ταῦτα ὑποβάλλω ἐγγράφως εἰς τὸν κ. Πρόεδρον.

§53Γ. ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀλίγας λέξεις ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, λέγω δὲ ὀλίγας λέξεις, διότι πρόκειται μόνον περὶ τῆς συντάξεως αὐτῆς. Σήμερον ἐλθόντες εἰς τὴν Βουλὴν, ἐλάβομεν νέαν ἡμερησίαν διάταξιν, ἀνατρέπουσαν ἐν πᾶσι τὴν παλαιάν. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ καὶ τὸ Ὑπουργεῖον θὰ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι ὁ τρόπος, δι’ οὗ μετεβλήθη ἡ ἡμερησία διάταξις, δὲν εἶναι νόμιμος, ἑπομένως ὑπάρχει ἡ περίπτωσις τοῦ ἀπαραδέκτου. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν, ἡ ἡμερησία διάταξις συντάσσεται ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῇ ἐπινεύσει τῆς Βουλῆς, πρέπει δὲ νὰ συντάσσεται κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, ὥστε, ἐὰν δὲν μεσολαβῇ ἡμέρα ἀργίας, τὸ μικρότερον χρονικὸν διάστημα ἀπὸ τῆς συντάξεως τῆς ἡμερησίας διατάξεως καὶ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῆς εἶναι 24 ὧραι. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον 16 τοῦ Κανονισμοῦ. «Ὁ Πρόεδρος κηρύττει τὴν ἔναρξιν τῶν συνεδριάσεων· συναινέσῃ δὲ τῆς Βουλῆς, τὸ τέλος αὐτῆς. Ἀπαγγέλλων τὸ τέλος, προσδιορίζει συγχρόνως, ἐπινεύσει τοῦ Σώματος, τὴν ἡμέραν καὶ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς ἑπομένης». Κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν γνωρίζετε πάντες, ὅτι δὲν ἀπεφασίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἡ μεταβολὴ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, κατὰ τὸν Κανονισμόν.

§54ΡΑΛΛΗΣ. Οὔτε ἡ ἡμέρα, ὥστε δὲν ἔπρεπε νὰ γείνῃ οὔτε συνεδρίασις.

§55ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀνάξιον σόφισμα αὐτὸ, κ. Ὑπουργὲ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης.

§56ΡΑΛΛΗΣ. Ἀνάξιον ἐκ μέρους ὑμῶν εἶναι νὰ φέρεσθε οὕτω πως.

§57ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι τὸ σόφισμα εἶναι ἀνάξιον, δὲν ὁμιλῶ περὶ ὑμῶν προσωπικῶς, γνωρίζω δὲ νὰ ὁμιλῶ κοινοβουλευτικῶς, καὶ ἐπιθύμουν καὶ σεῖς νὰ ὡμιλεῖτε ὡς ἐμπρέπει εἰς Ὑπουργόν. Λοιπὸν ὁ κ. Πρόεδρος δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ μεταβάλῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ κατακρίσεως τοῦ Προέδρου, πρόκειται μόνον, ὅπως ἡ Βουλὴ σεβασθῇ τὸν Κανονισμὸν αὐτῆς, νὰ ἀποφασίσῃ ὅτι ὅλα τὰ ἀντικείμενα, τὰ ἐκτὸς τῆς ἡμερησίας διατάξεως, δὲν ἠδύναντο νὰ ἐγγραφῶσι νομίμως εἰς τὴν σημερινὴν διάταξιν, ἄνευ προτάσεως ἐκ μέρους τοῦ Προέδρου καὶ ἀποφάσεως τοῦ Σώματος. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ σύμπασα καὶ τὸ Ὑπουργεῖον πρὸ πάντων θὰ παραδεχθῶσι τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην.

§58ΡΑΛΛΗΣ. Πῶς θὰ συντάξῃ ἡμερησίαν διάταξιν, ὅταν τὸ Σῶμα ἐν τῷ τέλει τῆς συνεδριάσεως δὲν εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, ἕνεκα τῆς ἀποχωρήσεως τῆς πτέρυγος, εἰς ἣν ἀνήκετε;

§59ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, ἠθελήσατε πρὸ μικροῦ νὰ μὲ διδάξητε τὴν εὐπρέπειαν, σᾶς λέγω, ὅτι ἐγὼ οὐδέποτε ὑπέβαλον ἔνστασιν ἀπαρτίας. Δὲν ἀπευθύνονται δὲ οὕτω, καὶ μάλιστα Ὑπουργὸς, πρὸς ὁλόκληρον μερίδα τῆς Βουλῆς, ὅταν μάλιστα γνωρίζουσιν ὅτι ἡ μερὶς, εἰς ἣν αὐτοὶ ἀνήκουσι, πολλάκις προσέφυγεν καὶ εἰς ἀμφισβήτησιν τῆς ἀπαρτίας καὶ εἰς ἀποχωρήσεις.

§60ΡΑΛΛΗΣ. Ποτέ.

§61ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι ἐὰν δυνάμεθα, χωρὶς νὰ παραβιάσωμεν ρητὴν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ, νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ὡς συνετάχθη ἤδη ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε προηγουμένως, ἀπαντῶν πρὸς τὸν ἔντιμον ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴν κύριον Ζυγομαλᾶν, ὅτι εἰς ἄλλα Κοινοβούλια ἡ ἀγαθὴ πίστις προεδρεύει, καὶ ὅτι ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν εἶναι παρόντες πάντες οἱ ἀπαιτούμενοι βουλευταὶ, δὲν γίνεται δὲ ἀντίῤῥησις περὶ τούτου, τεκμήριον ὑπάρχει ὑπὲρ νομιμότητος τῆς συνεδριάσεως. Δὲν θέλω ν’ ἀντιλέξω εἰς τοῦτο· ἀλλ’ εἰς τὰ ἄλλα ἐκεῖνα Κοινοβούλια, ἰδίως δὲ εἰς τὸ Ἀγγλικὸν, εἶναι ἀπηγορευμένον ρητῶς νὰ συζητῆται ἀντικείμενον, μὴ ἐγγεγραμμένον εἰς τὴν γνωστὴν ἤδη ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐδῶ ὅμως μετεβλήθη ἐν κρυπτῷ καὶ παραβύστῳ ἡ ἡμερησία διάταξις καθ’ ὁλοκληρίαν, καὶ ἀνεγράφησαν ἐν αὐτῇ ὄχι μόνον ὅλα τὰ Νομοσχέδια, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸ σύνολον τῆς πολιτικῆς τοῦ Ὑπουργείου, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Προϋπολογισμός. Ἐγὼ εἶμαι μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἦλθον δὲ ἐδῶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς τελευταίας ἡμερησίας διατάξεως χωρὶς νὰ λάβω μετ’ ἐμοῦ οὔτε τὸν Προϋπολογισμὸν, οὔτε τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς. Πῶς δύνασθε εὐπρεπῶς νὰ εἴπητε, ἔλθετε νὰ συζητήσητε ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀπαράσκευοι ὅλως καὶ χωρὶς κἂν νὰ γνωρίζετε, ὅτι ἤθελε συζητηθῆ σήμερον; Διὰ τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, περιοριζόμενος εἰς τὸ νομικὸν μόνον μέρος τοῦ ζητήματος, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον, σεβόμενον τὸν Κανονισμὸν, ὀφείλει νὰ προτείνῃ τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἐφ’ ὅσον αὕτη περιλαμβάνει νέα ἀντικείμενα, μὴ νομίμως ἐγγραφέντα ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου.

§62ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ζητεῖ, ὅπως ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, τὴν ὁποίαν αὐτὸς θεωρεῖ ὡς νόμιμον. Ὁ κ. Βουλευτὴς ὑποθέτει, ὅτι ὑπάρχει διαρκής τις ἡμερησία διάταξις, καὶ ὅτι μόνον μεταβολαὶ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν εἶναι αἱ ἀποφασιζόμεναι ὑπὸ τοῦ Προέδρου, τῇ ἐπινεύσει τῆς Βουλῆς. Τοῦτο δὲν ἔχει οὕτω. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν, ἡμερησία διάταξις διαρκὴς δὲν ὑπάρχει· γίνεται δι’ ἑκάστην συνεδρίασιν νέα, τὴν ὁποίαν ὁ Πρόεδρος κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν καταρτίζει, ἐπινεύσει τῆς Βουλῆς. Μὴ ὄντος δυνατοῦ νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἐπίνευσις τοῦ Σώματος, ἠθέλομεν μείνει ἄνευ ἡμερησίας διατάξεως, ἐὰν ὁ Πρόεδρος δὲν προέβαινεν εἰς τὴν σύνταξιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ὑποθέτων τὸ Σῶμα σιωπηλῶς ἐπινεῦον. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται, κύριοι, περὶ τούτου. Οὐδεμίαν σημασίαν ἀποδίδομεν ἡμεῖς εἰς τὸν καταρτισμὸν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, διότι κατὰ τὸν Κανονισμὸν δύνανται 10 Βουλευταὶ νὰ ζητήσωσι τὴν τροποποίησιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, καὶ ἡ πλειονοψηφία θ’ ἀποφασίζῃ ποία ἔσεται ἡ ἡμερησία διάταξις ἐπὶ τοιαύτης προτάσεως. Τὸ ἄρθρον 29 τοῦ Κανονισμοῦ λέγει: «Ὁσάκις ἰσχυρίζεταί τις, ὅτι δὲν τηρεῖται ἡ ἡμερησία διάταξις, ἢ ὅτι παραβιάζονται αἱ διατάξεις τοῦ παρόντος Κανονισμοῦ, ἢ ὅτι ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις ἄλλων ἀντικειμένων, ἢ ὅταν προτείνει τὴν ἀναβολὴν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου εἰς ἄλλην συνεδρίασιν, ἐὰν τὰς προτάσεις ταύτας ὑποστηρίζωσι καὶ δέκα ἄλλοι Βουλευταί, ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει πρῶτον περὶ τῶν παρεμπιπτόντων ζητημάτων, εἶτα δὲ περὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου». Ἑπομένως ἐὰν ἤθελεν ὑποτεθῆ, ὅτι ἦτο ἀκριβὴς ἡ θεωρία τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας καὶ ὅτι ἔπρεπε σήμερον, διότι δὲν ἦτο δυνατὴ ἡ ἐπίνευσις τοῦ Σώματος κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, νὰ ἔχωμεν ἡμερησίαν διάταξιν, τὴν κατὰ τὴν φαντασίαν του διαρκῆ ἡμερησίαν διάταξιν, ἤθελε γείνει πρότασις, ὅπως μεταβληθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις, καὶ ἡ πλειονοψηφία ἤθελεν ἀποφασίσει. Ὅσον δὲ καὶ ἂν δύναταί τις ν’ ἀμφισβητῇ τὸ περὶ πλειονοψηφίας ἢ μειονοψηφίας, περὶ τούτου δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ δυσκολία λύσεως, διότι ἐνταῦθα εἴμεθα, καὶ ἂν δὲν ἀποχωρήσῃ ἡ ἀντιπολίτευσις, νομίζω, ὅτι θὰ ἀποδειχθῇ ἐὰν ὑπάρχῃ ἡ πλειονοψηφία ἐκεῖ, καὶ ἂν αὕτη συμφωνῇ μεθ’ ἡμῶν περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητῶμεν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Κανονισμοῦ. Τὸ κακὸν, κύριοι, ἐκ τοῦ ὁποίου πάσχομεν, εἶναι ἡ ἀποχώρησις. Οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν θέλει νὰ πιέσῃ τὴν μειονοψηφίαν. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἤρχετο ἰσχυριζόμενος, ὅτι παραβιάζεται ὁ Κανονισμὸς, διότι τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, ἀλλ’ ἤρχετο λέγων, ὅτι δὲν δυνάμεθα σήμερον νὰ συζητήσωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν, διότι δὲν εἴμεθα ἀρκούντως παρεσκευασμένοι, καὶ ζητοῦμεν νὰ μεταβῶμεν εἰς τὸ ἀμέσως ἔπειτα ἀντικείμενον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ ἦναι πάντες παρεσκευασμένοι, πιστεύω, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς ἤθελε παραχωρήσει εἰς τοὺς κ. Βουλευτὰς τὰ μέσα, ὅπως συζητήσουν ἐν ἐπιγνώσει· ὅταν ὅμως ἔρχεται παραπονούμενος, ὅτι δῆθεν ἡμεῖς παραβιάζομεν τὸν Κανονισμόν, διότι ὑποστηρίζομεν ἡμερησίαν διάταξιν, ἡ ὁποία δὲν ἠδύνατο νὰ καταρτισθῇ ἄλλως, ἢ ὅπως κατηρτίσθη, δὲν δυνάμεθα, εἰμὴ νὰ ἀποκρούσωμεν τὸ τοιοῦτον παράπονον καὶ νὰ παραστήσωμεν ὅτι εὑρισκόμεθα ἐν τῇ νομιμότητι καὶ ὅτι, ἂν ὁ τρόπος τοῦ καταρτισμοῦ τῆς ἡμερησίας διατάξεως θεωρηθῇ κατά τι προσκρούων εἰς τὸ γράμμα τοῦ Κανονισμοῦ, εἶναι εὔκολον νὰ κανονίσωμεν ἤδη τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, στηριζόμενοι εἰς τὸ ἄρθρον 22.

§63Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ τὴν αὔριον.

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ἄρθρον 22 δὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν αὔριον· ἀφορᾷ εἰς τὴν σήμερον.

§65ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὅταν ὑπάρχῃ ἤδη ἐγγεγραμμένον τὸ ἀντικείμενον.

§66ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 22, καὶ ἐπὶ μὴ ἐγγεγραμμένου ἀντικειμένου δύναται νὰ ζητηθῇ ἡ συζήτησις. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας εἶπε τὸ παράδοξον, ὅτι εἰς τὰ ἄλλα Κοινοβούλια μόνον τὰ θέματα, τὰ ἐγγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει δύνανται νὰ συζητηθῶσιν. Αὐτὸ δὲν ἔχει οὕτω. Εἰς τὸ Ἀγγλικὸν μάλιστα Κοινοβούλιον δύνασθε ἐντὸς τῆς συνεδριάσεως νὰ μεταβάλλητε τὸν Κανονισμόν, καὶ ἐπὶ τοῦ μεταβεβλημένου Κανονισμοῦ νὰ συζητήσητε ὡρισμένον ἀντικείμενον, καὶ πολλάκις βλέπομεν εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Βουλὴν τοῦτο γενόμενον. Ἐκεῖ τὰ δικαιώματα τῆς πλειοψηφίας ἀναγνωρίζονται ἀκέραια· ἐκεῖ δὲν γίνονται ἀποχωρήσεις, ὅπως ἐνταῦθα, ἵνα ματαιώνωσι τὰς συζητήσεις. Καὶ ὡς πρὸς ταύτην τὴν ἀποχώρησιν ὀφείλω νὰ εἴπω τι, διότι ἀκαταπαύστως ἐπαναλαμβάνεται, καὶ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας εἶπεν αὐτὸ μὲ τὴν συνήθη ἀκρίβειαν ἀνδρὸς οὐδέποτε ἀπατωμένου· εἶπεν, ὅτι, ἐὰν τοῦτο γίνεται σήμερον παρὰ ταύτης τῆς μερίδος, ἄλλοτε ἔγεινεν ἐπίσης καὶ παρὰ τῆς ἄλλης. Ἔχει γείτονα τὸν κ. Πετιμεζᾶν, καὶ ὁ κ. Πετιμεζᾶς θὰ μαρτυρήσῃ, ὅτι ἐπὶ πολλὰ ἔτη, καθ’ ἃ συνεπράξαμεν, πάντοτε εἴχομεν ὡς ἀρχὴν οὐδέποτε ν’ ἀποχωρῶμεν. Τὴν ἀρχὴν ταύτην εἴχομεν, καὶ ὅταν ἤμεθα 19, καὶ ἔπειτα, ὅταν ηὔξησεν ὁ ἀριθμὸς, καὶ ὅταν ἐν τῇ μειοψηφίᾳ ἀπεκτήσαμεν θέσιν ἐπικρατοῦσαν, τὴν εἴχομεν δὲ καὶ ὅταν ἀπεκτήσαμεν τὴν πλειοψηφίαν, οὐδέποτε δὲ, οὔτε ὁ κ. Πετιμεζᾶς, οὔτε ἐγὼ, ἀπεχωρήσαμεν. Δὲν λέγω ὅμως ὅτι ἐν τῷ ἀριθμῷ τῶν φίλων ἡμῶν, παρὰ τὴν θέλησιν ἡμῶν καὶ παρὰ τὰς ἐνεργείας ἡμῶν, δὲν ὑπῆρξαν περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας εἴτε νὰ ζητηθῇ ἡ ὀνομαστικὴ κλῆσις, εἴτε ν’ ἀποχωρήσωσιν εἷς ἢ δύω ἢ πλείονες· ἀλλ’ οὐδέποτε ἀποχώρησις, οὔτε συστηματικὴ, οὔτε ἐξαιρετικὴ, τῇ ἐπινεύσει ἡμῶν, ἐγένετο. Τοῦτο ὤφειλον νὰ εἴπω σήμερον ἀπέναντι τῆς συστηματικῆς ἀποχωρήσεως τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐπὶ τοῦ θέματος δὲ τῆς ἡμερησίας διατάξεως θεωρῶ, ὅτι ἄριστα ἐγένετο ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς ὅ,τι ἐγένετο. Ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, μὴ ἔχων ἀπαρτίαν, ἵνα ζητήσῃ παρ’ αὐτῆς ἐπίνευσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, κατήρτισε καὶ προσήγαγεν αὐτὴν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ πεποίθησιν. Ἡ κατ’ ἰδίαν αὑτοῦ πεποίθησιν συνταχθεῖσα ἡμερησία διάταξις οὐσιαστικῶς καλῶς ἔχει; Φρονῶ, ἄριστα· διότι τὸ πρῶτον καθῆκον τῆς Βουλῆς σήμερον, ὅτε ὁ Προϋπολογισμὸς ἐπεξειργάσθη παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐδημοσιεύθη ἡ ἔκθεσις αὐτῆς, εἶναι νὰ συζητήσῃ τὸν Προϋπολογισμόν. Ἄριστα λοιπὸν ἔπραξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, θέσας πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως τὸν Προϋπολογισμόν, εὐθὺς δὲ κατόπιν πάντα τὰ Νομοσχέδια τὰ σχετιζόμενα μὲ τὸν Προϋπολογισμόν. Τώρα, ἐάν τις τῶν κ. βουλευτῶν ἐπιθυμῇ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τινος τῶν Νομοσχεδίων, τῶν σχετιζομένων μὲ τὸν Προϋπολογισμὸν, ἀντὶ νὰ προβῶμεν εὐθὺς εἰς αὐτὸν, τὸ πρᾶγμα εἶναι ἀδιάφορον, διότι πάντοτε ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ εὑρισκόμεθα. Ἐὰν λοιπὸν προτείνῃ τις τοῦτο, εἴμεθα ἕτοιμοι, ὅπως εἶπον, νὰ παράσχωμεν πᾶσαν εὐκολίαν, ὅταν τὴν αἴτησιν ταύτην στηρίζῃ ἐπὶ δεδικαιολογημένης αἰτίας, τουτέστι τοῦ ἀπαρασκεύου πρὸς συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ· ἐὰν ὅμως ἡ πρότασις σκοπὸν ἔχῃ, ἵνα παραταθῇ ἡ συζήτησις, δὲν δυνάμεθα παρὰ νὰ ζητήσωμεν, ὅπως λυθῇ τὸ ζήτημα διὰ τῆς πλειονοψηφίας, ἐν ᾧ ἔχομεν δικαιώματι, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 22 τοῦ Κανονισμοῦ.

§67ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐν ἀρχῇ καὶ ἐν τέλει τῆς ἀγορεύσεώς του ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἐδήλωσε τὸν σκοπὸν, ὃν ἔχει. Ὁ σκοπὸς δ’ αὐτοῦ εἶναι νὰ μεταθέσῃ τὸ ζήτημα εἰς τὸν ἀριθμόν. Ἔλθετε νὰ ψηφίσωμεν, σᾶς εἶπε, καὶ ἀρχόμενος καὶ καταλήγων. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν συζητοῦμεν τὸ πρᾶγμα ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν οὐσιαστικήν Τὸ ἄρθρον 29, τὸ ὁποῖον ἀνέφερε σοφιστευόμενος, ἄλλην ἔχει ἔννοιαν, καὶ ταύτην προφανῆ, ἀναντίῤῥητον. Τὸ ἄρθρον 29 ἀφορᾷ εἰς τὴν ὑπὸ τῆς Βουλῆς μεταβολὴν διατάξεως ἡμερησίας ὑφισταμένης, διατάξεως νομίμως ὑπαρχούσης· ἀλλ’ ἡ διάταξις, τὴν ὁποίαν λάθρα συνέταξαν καὶ διένειμαν ἡμῖν πρὸ μικροῦ, δὲν εἶναι νόμιμος, καὶ ἐπὶ τούτου προεκάλεσα τὴν συζήτησιν, ἐπὶ τούτου δὲ ὤφειλε νὰ ἀπαντήσῃ ὁ κύριος Πρωθυπουργός. Ὤφειλε νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν παραβιάζεται ὁ Κανονισμός. Ἀλλὰ πῶς νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν παραβιάζεται ὁ Κανονισμὸς, ἀφοῦ αὐτὸς μὲν ἀσεβῶς ἀκρωτηριάζεται, ἀφαιρεῖται δὲ ἡ Βουλὴ τὸ πρώτιστον τῶν δικαιωμάτων αὐτῆς, τὸ δικαίωμα τοῦ κανονίζειν τὰς ἐργασίας της; Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὁ ὁποῖος συνήθως εὐπρεπῶς ὁμιλεῖ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, μὴ εὐπρεπῶς ὡμίλησε περὶ ἐμοῦ, ὅτε ἀτόπως ἔλεγεν, ὅτι ἔχω εἰς τὴν φαντασίαν μου διάταξιν μὴ ὑπάρχουσαν. Δὲν ἔχω ἐγὼ ἐν τῇ φαντασίᾳ μου διάταξιν ἀνύπαρκτον. Ἡ διάταξις, ὑπὲρ ἧς μάχομαι καὶ τὴν ὁποίαν παρανόμως, ἵνα μή τι πλέον εἴπω, μεταβάλλουσιν, ὑπάρχει ἐν τῷ Νόμῳ, ὑπάρχει ἐν τοῖς πράγμασιν, ὑπάρχει ἐν τῇ λογικῇ, τῆς ὁποίας ὁ κύριος Τρικούπης δὲν διστάζει ν’ ἀθετήσῃ τοὺς κοινοτάτους κανόνας. Δὲν εἶναι τῳόντι λόγος, ὅτι τὸ Σῶμα θὰ ἔμενεν ἄνευ διατάξεως, διότι κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ἡ Βουλὴ δὲν ἐπεψήφισε τοιαύτην. Ἡ τελευταία συνεδρίασις εἶχε διάταξιν, ἥτις δὲν ἐξηντλήθη· ἡ διάταξις δὲ ἐκείνη, ἡ νόμιμος, δὲν μετεβλήθη· ἑπομένως, ἐνόσῳ μένει ἀμετάβλητος, ἰσχύει ἐπιτακτικῶς. Ἐρωτῶ ἡμᾶς, κύριοι Βουλευταὶ, ἠδύνατό τις νὰ ἐγείρῃ λογικὴν ἀμφισβήτησιν ἐπὶ τοῦ καταδήλου τούτου, τὸ δὲ ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ προταθὲν δὲν εἶναι σόρισμα, τὸ ὁποῖον ἰδίως ὁ κύριος Τρικούπης δὲν ἔπρεπε νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλήν; Διατί νὰ καταβιβάσῃ ἑαυτὸν μέχρι τοσούτου; Σᾶς εἶπε προσέτι, ὅτι ἐὰν δὲν εἴμεθα προπαρεσκευασμένοι, δύνανται νὰ δώσωσιν εἰς ἡμᾶς καιρόν. Ἀλλὰ πρόκειται περὶ τούτου; Εἴπομεν τοιοῦτόν τι ἡμεῖς; Ἡμεῖς κατηγγείλαμεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸν Τόπον, ὅτι παραβιάζεται ὁ Κανονισμὸς καὶ ὅτι παραβιάζεται ἐπὶ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς ὅ,τι συνετάραξε τὸ Ἔθνος ἀπὸ ἄκρου εἰς ἄκρον. Πρόκειται περὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τοῦ Ὑπουργείου. Δὲν ὁμιλῶ ἤδη περὶ αὐτῆς, διότι δὲν εἶναι ἡ στιγμὴ ἡ κατάλληλος νὰ ὁμιλήσω περὶ αὐτῆς, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ταύτης. Γνωστὸν δ’ εἶναι ὁποία συγκίνησις κατέλαβε τὸν Τόπον, ἀφ’ ἧς ἡ ἀπληστία περὶ τὰς δαπάνας καὶ ἡ περὶ τὴν ἐπιβολὴν δυσβαστάκτων φόρων ἀστοργία τοῦ Ὑπουργείου περιῆλθον εἰς γνῶσιν τοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ ἀφοῦ τοιαύτη συγκίνησις κατέλαβε τὸν Τόπον, πῶς τολμᾶτε λαθραίως, ἐσπευσμένως, εἰς τὰ τυφλὰ νὰ ἐπιβάλητε τοιαύτην πολιτικήν; Τὸ ζήτημα εἶναι τὸ ὕψιστον πάντων τῶν ζητημάτων, ἐπ’ αὐτοῦ δὲ ὀφείλει νὰ συζητήσῃ τὸ Κοινοβούλιον σπουδαίως, ἐμβριθῶς, ὡρίμως, καὶ σεῖς θέλετε νὰ ὑφαρπάσητε αὐτό; Πρὸς ποῖον λόγον; Πρὸς ποῖον σκοπόν; Ποῖος εἶναι ὁ ἐκβιάζων ὑμᾶς κίνδυνος; Ἰσχυρίζεσθε, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη, ὡς συνετάχθη, συνετάχθη νομίμως ὑπὸ τοῦ Προεδρείου. Ἀλλ’ ἠμπορεῖτε νὰ τὸ ἀποδείξητε, ἀφοῦ ὁ Κανονισμὸς, λέγει ὅτι μόνη ἡ Βουλὴ συντάσσει τὴν ἡμερησίαν διάταξιν; Πῶς σεῖς μεταβιβάζετε τὸ ἀναφαίρετον τοῦτο δικαίωμα τῆς Βουλῆς εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἀφοῦ τὸ σόρισμα, τὸ ὁποῖον ἐπροτείνατε διὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἀνετράπη ἄρδην, καθόσον εἴχομεν καὶ ἔχομεν διάταξιν νόμιμον, ἡ ὁποία δὲν ἐξηντλήθη; Ἡμεῖς δὲν προτείνομεν ἤδη οὔτε μομφήν τινα κατὰ τῶν γενομένων, οὔτε ἀποδοκιμασίαν. Ἡμεῖς εἰς οὐσιωδέστερα ἀποβλέποντες, ἀποβλέποντες εἰς τὰς ὑποχρεώσεις πάντων ἡμῶν, ὡς ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, καὶ εἰς τὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ, ὅστις ἀπέστειλεν ἡμᾶς ἐνταῦθα, ἀπαιτοῦμεν νὰ τηρηθῇ ὁ Κανονισμὸς, καὶ εἰς τοῦτο προκαλοῦμεν τὴν Βουλὴν, καὶ εἰς τοῦτο προκαλοῦμεν ἰδίως τὴν Κυβέρνησιν, καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὑπενθυμίζομεν τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν παρατόλμως ἀναλαμβάνει. Ἀλλ’ ὁ κύριος πρωθυπουργὸς, δὲν γνωρίζω ποῦ στηριζόμενος καὶ τί ἐπιζητῶν, ἐξεσφονδόνισεν αὖθις τὴν ἀνυπόστατον αἰτίασιν τῶν ἀποχωρήσεων. Εἶπεν, ὅτι ἡ πτέρυξ αὕτη τῆς ἀντιπολιτεύσεως κατέστησε τὰς ἀποχωρήσεις σύστημα. Οὐδέποτε ἐξηνέχθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ψεῦδος προφανέστερον.....

§68ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Ἄ, ἄ, ἄ.

§69ΕΤΕΡΟΙ (ἐξ δεξιῶν). Μάλιστα, μάλιστα.

§70ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδέποτε· καὶ διατί; Αἱ ἀποχωρήσεις τότε λέγονται συστηματικαί, ὅταν ἔχωσι πράγματι σκοπὸν τὴν ματαίωσιν τῶν συνεδριάσεων τοῦ Σώματος. Ἀλλὰ τί ἔπραξεν ἡ ἀντιπολίτευσις καθ’ ὅλας τὰς συνεδριάσεις; Παρέμεινεν ἐνταῦθα μέχρι τῆς 8ης ὥρας, ἀφοῦ προσῆλθεν ἀπὸ τῆς 3ης, ἔλαβε μέρος εἰς τὰς συζητήσεις, ἤκουσε τοὺς Ὑπουργοὺς, ἤκουσε τοὺς φίλους τῶν Ὑπουργῶν Βουλευτὰς μετὰ τῆς αὐτῆς προσοχῆς, μεθ’ ἧς καὶ τοὺς εἰς αὐτὴν ἀνήκοντας. Μετὰ τὴν 8ην ὥραν φυσικὸν εἶναι ὅτι καὶ οἱ εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν ἀνήκοντες καὶ σεῖς οἱ συμπολιτευόμενοι ἐσμὲν ἅπαντες κεκμηκότες. Ἐν τοιαύτῃ δὲ ὥρᾳ καὶ ἐν τοιαύτῃ τῆς Βουλῆς καταστάσει, ὅτε τὰ μέλη τῆς ἀντιπολιτεύσεως τὰ προτιθέμενα νὰ ὁμιλήσωσιν ἐπὶ τῶν συζητουμένων ἀντικειμένων, ἢ δὲν δύνανται νὰ ἐνασκήσωσι τὸ δικαίωμά των τοῦτο, ἀπηυδηκότες, ἢ δὲν εἶναι παρόντες, παρουσιάζονται οἱ Ὑπουργοὶ μὲ τὴν ἀξίωσιν νὰ παρατείνουν τὴν συνεδρίασιν, ἐξαναγκάζοντες διὰ τοῦ προέδρου τὴν Βουλὴν νὰ μεταβῇ ἐν μέσῃ νυκτὶ εἰς νέον ἀντικείμενον! Τοῦτο συμβαίνει πάντοτε, καὶ εἰς τοῦτο ἀντιτασσόμεθα, διότι τοῦτο ἀντίκειται εἰς ἐκεῖνο μάλιστα τὸ ὁποῖον εἶπε ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς πρὸ μικροῦ, ἤτοι εἰς τὴν καλὴν πίστιν. Ἐσυζητοῦμεν προχθὲς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως μέχρι τῆς 8ης ὥρας· συνῃνέσαμεν μάλιστα ἐν ὀνόματι τῆς καλῆς πίστεως, καί τοι μὴ ὑπαρχούσης ἀπαρτίας, νὰ ψηφισθῇ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Ἐνῷ δὲ τοῦτο πράξαντες ἐνομίσαμεν, ὅτι κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἐξεπληρώσαμεν τὸ καθῆκον μας πληρέστατα, ἐνῷ ἐν τῇ πεποιθήσει ταύτῃ ἀπηρχόμεθα ἐκ τοῦ Βουλευτηρίου, ὁ κύριος Πρόεδρος, πιεζόμενος ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν, ἐξεφώνει τὴν ἔναρξιν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ αὐξήσεως τῶν τελωνιακῶν τελῶν ἐπὶ τοῦ καπνοῦ. Ἐπ’ αὐτοῦ γινώσκω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς κύριος Δηλιγιάννης ἐσκόπει νὰ ὁμιλήσῃ, καὶ ἐγὼ δὲ ἤθελον λάβει τὸν λόγον. Ἀλλ’ ὁ μὲν κύριος Δηλιγιάννης εἶχεν ἤδη ἀπέλθει, ἐγὼ δὲ καί περ παρὼν, οὔτε ἠδυνάμην, ἀπηυδηκὼς ἐκ πενταώρου ἐργασίας, νὰ ὁμιλήσω, οὔτε ἐδικαιούμην νὰ προκαλέσω εἰς σπουδαίαν φορολογικὴν συζήτησιν τὴν Βουλὴν, κεκμηκυῖαν ἤδη. Τοῦτο ἐπράξαμεν. Εἶναι τοῦτο συστηματικὴ ἀποχώρησις! Τὰ τῶν συστηματικῶν ἀποχωρήσεων γνωρίζει καλῶς ὁ κύριος Τρικούπης· γνωρίζει αὐτὸς καλῶς ποῖαι λέγονται συστηματικαὶ ἀποχωρήσεις καὶ ὁποίαν ἐπιβάλλουσιν εὐθύνην, ὁποῖον δὲ φέρουσι κλονισμόν. Εἰς τοιαύτας ἀποχωρήσεις οὔτε προέβη, οὔτε θὰ προβῇ ἡ πτέρυξ αὕτη, ἐνόσῳ δύναται ν’ ἀποτρέψῃ τὸ κακὸν, ἐνασκοῦσα τὰ νόμιμα αὑτῆς δικαιώματα. Ἐὰν δὲ ποιῆται χρῆσιν τῶν δικαιωμάτων τούτων, ποιεῖται χρῆσιν αὐτῶν, ὅπως καταστήσῃ τὰς συζητήσεις τοῦ Σώματος τούτου πλειότερον εὐπρεπεῖς, πλειότερον σπουδαίας, ὀλιγώτερον ἀμφιβόλους. Πρέπει, ὅταν νομοθετῶμεν, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ ἔχωμεν ἡμεῖς αὐτοὶ πρῶτοι τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ λαὸς, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπιβάλωμεν τὴν θέλησιν ἡμῶν ὡς Νόμον τοῦ Κράτους, ἔχει καὶ αὐτὸς τὴν πεποίθησιν ὅτι σπουδαίως, ὅτι ἐμβριθῶς, ὅτι ἐν νομίμῳ ἀπαρτίᾳ τοῦ Σώματος ἀποφαινόμεθα. Ὑπέρτατον καθῆκον ἔχομεν νὰ μὴ κλονίσωμεν τὴν πεποίθησιν ταύτην τοῦ λαοῦ, διότι ἀλλοίμονον, ἐὰν τὴν κλονίσωμεν! Εἶπον καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐπαναλαμβάνω καὶ τώρα, ὅτι οὐδὲν ἐκθέτει εἰς βεβαιότερον κίνδυνον τὰ ἐλεύθερα Πολιτεύματα, εἰμὴ ἡ καταδολίευσις αὐτῶν ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ, εἰμὴ ἡ ταπείνωσις τῶν ἀντιπροσωπευτικῶν Σωμάτων, ὁ καταβιβασμὸς τῆς ἀξίας αὐτῶν. Ἀλλοίμονον, κύριοι, ἂν μεταδοθῇ εἰς τὸν Τόπον ἡ ἰδέα, ὅτι ἡμεῖς οἱ ἐντεταλμένοι εἰς τὴν φρούρησιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ λαοῦ δὲν ἐννοοῦμεν τὸ ἱερὸν τῆς ἐντολῆς ἡμῶν! Οὐδέποτε ἐφοβήθην διὰ τὰ ἐλεύθερα Πολιτεύματα τὰς ἄλλοθεν προσβολάς. Αὗται μάλιστα ἐπιῤῥωνύουσιν αὐτὰ, ἐξεγείρουσαι ὑπὲρ τῶν πολιτικῶν ἐλευθεριῶν τὸ πάνδημον ἐνδιαφέρον, ἐμπνέουσαι ἐνθουσιασμὸν καὶ ὁδηγοῦσαι εἰς θυσίας. Ὁ κίνδυνος ὁ μέγας, ὁ ὄντως ἐπίφοβος κίνδυνος καθίσταται ἐπικείμενος ἀφ’ ἧς ὁ λαὸς ἀπολέσῃ τὴν πεποίθησιν αὑτοῦ, τὴν ἐμπιστοσύνην αὑτοῦ, τὴν ὑπόληψιν αὑτοῦ πρὸς τοὺς ἰδίους ἑαυτοῦ ἀντιπροσώπους, καὶ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ λησμονῇ πρὸ πάντων ὁ κ. Τρικούπης. Τὸν κίνδυνον δὲ τοῦτον ἀγωνιζόμεθα νὰ προλάβωμεν, ἀντιτασσόμενοι κατὰ τῶν τελουμένων. Ἀντιτασσόμεθα δὲ κατὰ τούτων οὐχὶ πλέον ἐν ὀνόματι τῶν δικαιωμάτων ἡμῶν ὡς ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλ’ ἐν ὀνόματι τῶν καθηκόντων ἡμῶν ὡς Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους πρὸς τὰ ἱερὰ καὶ ἀπαράγραπτα αὑτοῦ δικαιώματα, τῶν ὁποίων ἡ ἀθέτησις ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας ἢ μᾶλλον ὑπὸ τῆς ὁδηγούσης αὐτὴν Κυβερνήσεως θὰ ἔχῃ βεβαίως ὀλεθρίους συνεπείας.

§71Ι. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι, λυποῦμαι, ὅτι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἠρνήθη ἀπὸ τοῦ βήματος τὸ πασίγνωστον· λυποῦμαι, διότι τὰ γνωστὰ οὐδέποτε ἀναιροῦνται, ἐκεῖνοι δὲ, οἱ ὁποῖοι χάριν οἱουδήποτε λόγου ἀντιτάσσονται κατὰ τῶν πασιγνώστων, ἑαυτοὺς ἀδικοῦσι. Κακίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν ἀντιπολίτευσιν ἐπὶ ἀποχωρήσει. Αἱ ἀποχωρήσεις, αἱ σπουδαῖαι ἀποχωρήσεις, πρὸ καιροῦ ἔπαυσαν λαμβάνουσαι χώραν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τῷ Ἑλληνικῷ. Μία καὶ μόνη ἔγεινε σπουδαία ἀποχώρησις, καὶ αὕτη κατέδειξεν εἰς τὸν Ἑλληνισμὸν, ὅτι τὸ μέσον αὐτὸ εἶναι μὲν δραστικὸν, ἀλλὰ δύναται συνάμα νὰ ἔχῃ καὶ λίαν λυπηρὰ διὰ τὸν Τόπον ἀποτελέσματα. Διὰ τοῦτο ἔκτοτε ἀποχωρήσεις σπουδαῖαι δὲν δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἔλαβον χώραν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τῷ Ἑλληνικῷ. Γίνεται ἡ κατάχρησις τῆς ἐνστάσεως περὶ μὴ ἀπαρτίας· καὶ ἡ κατάχρησις αὕτη γίνεται ἐνίοτε τῇ συναινέσει καὶ τῶν ἡγουμένων τῶν μερίδων, ἀλλ’ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ γίνεται ἐκ μέρους ἀτόμων. Εἷς βουλευτὴς ὑποβάλλει μίαν πρότασιν, αἱ πολιτικαὶ μερίδες ἀποκρούουν αὐτήν· ἕτερος βουλευτὴς προτείνει ἄλλην πρότασιν, καὶ αὕτη δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν, ἀποκρούεται παρὰ τῶν Ὑπουργῶν. Ἡ τοιαύτη πολιτεία τῶν πολιτικῶν μερίδων ἐρεθίζει τὸ ἄτομον, καὶ τότε γίνεται ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, ἥτις ματαιοῖ τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, χωρὶς νὰ θέλωσιν αἱ πολιτικαὶ μερίδες καὶ οἱ ἡγούμενοι αὐτῶν. Ἰδίως ὅπως προληφθῇ ἡ τοιαύτη κατάχρησις, ὑπέβαλον τὴν περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ πρότασίν μου, τὴν ἀναγομένην εἰς τὸ ἄρθρον 29 αὐτοῦ. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲ, ἀδικῶν τὴν ἀντιπολίτευσιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, κακίζει αὐτὴν ἐπὶ ἀποχωρήσει. Διέκοψεν, εἶναι ἀληθὲς, τὸ Κοινοβούλιον τὰς ἐργασίας του ἐπί τινας ἡμέρας, ἀλλὰ διέκοψεν αὐτὰς, διότι ἐπῆλθε γεγονὸς, τὸ ὁποῖον συνετάραξε τὸ Κοινοβούλιον καὶ τὸ Ἑλληνικὸν κοινὸν· ἐθεωρήθη, ὅτι διέτρεξε τὸν ἔσχατον κίνδυνον εἷς ἐκ τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκυβέρνησαν πλέον παντὸς ἄλλου τὸν Τόπον, ὁ τυγχάνων ὢν σήμερον ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἕνεκεν τοῦ περιστατικοῦ τούτου τὸ Κοινοβούλιον ἐθεώρησε πρέπον νὰ διακόψῃ ἐπί τινας ἡμέρας τὰς ἐργασίας του. Ἐπειδὴ δὲ τὸ εἰρημένον πρόσωπον, πάσχον εἰσέτι, μένει μακρὰν τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ ἐπειδὴ οἱ πολιτικοὶ αὐτοῦ φίλοι θεωροῦσιν, ὅτι ἡ ἐν τῇ Βουλῇ ἐμφάνισις αὐτοῦ εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία, ἵνα διαγράψῃ ἡ μερὶς αὕτη τὴν πολιτικὴν αὐτῆς πορείαν, προκειμένου μάλιστα περὶ ζητημάτων ἐκ τῶν σπουδαιοτάτων, διὰ ταῦτα ἴσως ἡ πολιτικὴ αὕτη μερὶς δὲν θέλει νὰ δεχθῇ τὴν ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων συζήτησιν.

§72ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Ἄ, ἄ, ἄ.

§73ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Καὶ δὲν δύνασθε, κύριοι, νὰ κατακρίνητε διὰ τοῦτο τὴν μερίδα ταύτην. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουν εἰς τὴν μερίδα αὐτήν. Εἶμαι τεταγμένος εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, διότι θεωρῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἀποστολήν της, ἀλλὰ δὲν ἀνήκω εἰς τὴν μερίδα, τῆς ὁποίας ἡγεῖται τὸ πάσχον πρόσωπον, ἐπὶ τῇ ἀπουσίᾳ τοῦ ὁποίου, ἐκ τοιούτου λόγου προερχομένῃ, πάντες λυπούμεθα. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ κατακρίνω τὴν ἐν λόγῳ πολιτικὴν μερίδα ἀρνουμένην, πάσχοντος δεινῶς τοῦ ἀρχηγοῦ αὐτῆς, νὰ προβῇ εἰς συζήτησιν πολιτικήν, ὁρῶσαν εἰς τηλικαῦτα ζητήματα. Πιστεύει δ’ ὅτι ἐντὸς ὀλίγου χρόνου ὁ ἀρχηγὸς αὐτῆς θὰ ἀναῤῥώσῃ καὶ θὰ δυνηθῇ ἐμφανιζόμενος ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου νὰ ἐκθέσῃ τὸ πολιτικὸν αὐτοῦ πρόγραμμα, καὶ τότε ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προγράμματος αὐτοῦ νὰ προβῇ εἰς ἐκπλήρωσιν τοῦ πρὸς τὸν Τόκαθήκοντός της.

§74ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μετὰ ἓξ μῆνας;

§75ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὄχι μετὰ ἓξ μῆνας, διότι αὐτὸ εἶναι ζήτημα ἡμερῶν. Αὐτὸς εἶναι, νομίζω, ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ μερὶς αὕτη δὲν δέχεται πολιτικὴν συζήτησιν.

§76ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν τὸ ὁμολογεῖ, δὲν τὸ λέγει· ἐρωτήσατε, δὲν τὸ ὡμολόγησε κανείς.

§77ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον φρονῶ, ὅτι ἡ μερὶς, τῆς ὁποίας ὁ ἀρχηγὸς πάσχει, ἐπιθυμεῖ νὰ ἐπανίδῃ ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου τὸν ἀρχηγὸν αὐτῆς, καὶ δὲν θέλει νὰ προβῇ ἐπ’ ὀνόματι αὐτοῦ εἰς πολιτικὰς συζητήσεις. Αἱ δὲ συζητήσεις μέχρι τοῦδε ἐγένοντο τακτικῶς· αἱ συνεδριάσεις διήρκησαν μέχρι τῆς 8, καὶ μέχρι τῆς 9 ὥρας κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν. Δὲν νομίζω, ὅτι δύναται ἡ συμπολίτευσις νὰ κακίζῃ καὶ ἀποδίδῃ εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν μομφήν, ὅτι προτίθεται δι’ ἀποχωρήσεων νὰ ματαιώσῃ τὰ ἔργα τοῦ Κοινοβουλίου.

§78ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐσεῖς τὸ λέγετε αὐτό;

§79ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Λέγω τοῦτο, ὅτι ἡ μερὶς τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου δὲν μοὶ φαίνεται διατεθειμένη νὰ δεχθῇ πολιτικὰς συζητήσεις. Δὲν ἐσυζητήσαμεν δὲ διὰ μακρῶν τὸ περὶ Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως; Φέρετε αὐτὸ νὰ τὸ συζητήσωμεν· εἶναι σπουδαῖον ἔργον.

§80ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ Προϋπολογισμὸς εἶναι τὸ σπουδαιότερον ἔργον, διότι ἀρχίζει τὸ νέον ἔτος καὶ δὲν ἔχομεν Προϋπολογισμόν.

§81ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἔστω, ἔχετε δίκαιον· θὰ συζητηθῇ μετὰ τὰ Νομοσχέδια τὰ φορολογικά· ἀλλὰ διατί νὰ φέρητε σύγχυσιν; Διατί παρουσιάζετε ἡμερησίαν διάταξιν, ἡ ὁποία δὲν περιέχει τὰ φορολογικὰ Νομοσχέδια; Διατί φέρετε διάταξιν, ἥτις ἔχει ἐπὶ κεφαλῆς τὸν Προϋπολογισμόν; Κύριοι, ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ περὶ Κανονισμοῦ ζήτημα. Ὁ Κανονισμὸς εἶναι Νόμος, εἶναι Νόμος οὐσιώδης, εἶναι Νόμος τῶν Νόμων, διότι κανονίζει τὸν τρόπον τῆς λειτουργίας τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος, τοῦ Σώματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἀποφασίζει περὶ τῶν συμφερόντων καὶ τῆς Διοικήσεως τοῦ Τόπου. Ὁ Κανονισμὸς ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε δὲν μεταβάλλεται, οὐδ’ ἐπιτρέπεται εἰς τὴν συμπολίτευσιν νὰ ζητῇ διὰ σοφισμάτων νὰ παραβιάσῃ ἢ νὰ ὑπεκφύγῃ τὰς διατάξεις αὐτοῦ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸ μικροῦ ὑπεστήριξεν, ὅτι δυνάμει τοῦ ἄρθρου 29 τοῦ Κανονισμοῦ δύναταί τις, ἀρξαμένης τῆς συνεδριάσεως, νὰ ζητήσῃ νὰ προβῇ τὸ Σῶμα εἰς συζητήσεις ἐπὶ ἀντικειμένων, μὴ περιεχομένων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Τὸ ἄρθρον, κύριοι, τὸ ὁποῖον κανονίζει τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον λύεται τὸ ζήτημα τῆς ἡμερησίας διατάξεως, τὸ ὁποῖον κανονίζει τὴν σειρὰν τῆς συζητήσεως τῶν διαφόρων ἐν αὐτῇ ἀντικειμένων, εἶναι τὸ ἄρθρον 16. Τὸ ἄρθρον 16 τοῦ Κανονισμοῦ λέγει, ὅτι εἰς τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως ὁ Πρόεδρος, τῇ ἐπινεύσῃ τοῦ Σώματος, κανονίζει τ’ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα θέλουν ἀπασχολήσει τὸ Σῶμα. Αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις, αὐτὸς εἶναι ὁ κανὼν, ὁ ὁποῖος διέπει τὰς συζητήσεις τοῦ Σώματος. Τὸ δὲ ἄρθρον 29 προβλέπει τὴν περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν, ὑπαρχόντων διαφόρων ἀντικειμένων εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἐγείρεται εἷς βουλευτὴς καὶ προτείνει, ἀντὶ τοῦ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον φέρεται πρῶτον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, νὰ τεθῇ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον εἶναι δεύτερον, τρίτον, τέταρτον, πέμπτον, ἔσχατον· οὐδέποτε ὅμως δύναταί τις, ἐκτὸς ἐὰν θέλῃ νὰ παραβιάσῃ καὶ τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τῆς διατάξεως αὐτῆς τοῦ ἄρθρου 29 τοῦ Κανονισμοῦ, νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι δυνάμει αὐτοῦ δύναται νὰ ζητήσῃ τις, ὅπως ἡ Βουλὴ προβῇ εἰς συζήτησιν ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα δὲν περιλαμβάνονται ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Τί λέγει, κύριοι, τὸ ἄρθρον αὐτό; «Ὁσάκις ἰσχυρίζεταί τις, ὅτι δὲν τηρεῖται ἡ ἡμερησία διάταξις, ἢ ὅτι παραβιάζονται αἱ διατάξεις τοῦ παρόντος Κανονισμοῦ, ἢ ὅτι ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις ἄλλων ἀντικειμένων, ἢ ὅταν προτείνῃ τὴν ἀναβολὴν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου εἰς ἄλλην συνεδρίασιν, ἐὰν τὰς προτάσεις ταύτας ὑποστηρίζωσι καὶ δέκα ἄλλοι βουλευταὶ, ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει πρῶτον περὶ τῶν παρεμπιπτόντων ζητημάτων, εἶτα δὲ περὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου». Περὶ ποίων ἄλλων ἀντικειμένων δύναται, κύριοι, κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο, νὰ γενῇ λόγος; Περὶ ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι γνωστὰ εἰς τὴν Βουλὴν, διότι δὲν ἐγένετο πρότασις ὑπὸ τοῦ Προεδρείου, ὅπως τῇ συναινέσει τῆς Βουλῆς, σημειωθῶσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν; Τὸ τοιοῦτον, κύριοι, ἤθελεν εἶσθαι παραβίασις τῶν δικαιωμάτων τοῦ Σώματος· διότι ἐξαπίνης θὰ ἠδύνατο τὸ Προεδρεῖον νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν πράγματα, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἐγένετο λόγος, καὶ περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἔχουσι γνῶσιν οἱ βουλευταὶ, καὶ οὕτω πᾶσα Κυβέρνησις, ἔχουσα τὴν πλειονοψηφίαν, θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιτύχῃ ἐξαπίνης τὴν ἐπιψήφισιν μέτρων, καταστρεπτικῶν διὰ τὸν Τόπον. Τὸ τοιοῦτον εἶναι παραβίασις τῶν δικαιωμάτων τῆς Βουλῆς, εἶναι παραβίασις τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου. Πῶς θέλετε σπουδαῖα ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα δὲν εὑρίσκονται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, νὰ ὑποβάλλωνται νὰ συζητῶνται καὶ νὰ ἀποφασίζωνται εἰς μίαν συνεδρίασιν; Πῶς θέλετε ὁ βουλευτὴς νὰ δεχθῇ τὴν συζήτησιν, μὴ ὢν εἰς κατάστασιν νὰ ἐκπληρώσῃ κατ’ αὐτὴν τὸ καθῆκόν του εἰς τὸν Τόπον; Τότε ἡ πλειονοψηφία, ἐπειδὴ ἡ μειονοψηφία δὲν θὰ ᾖναι εἰς κατάστασιν οὔτε λόγον νὰ κάμῃ ἐπὶ τῶν Νομοσχεδίων, δὲν θὰ δυνηθῇ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ νὰ λάβῃ τὰ πάντα; Ἀλλὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὑπεράνω ἡμῶν εἶναι ὁ Νόμος· λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι μεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν ἔχομεν καὶ ἄλλην Ἐξουσίαν, ὑπάρχει ὁ κυρίαρχος λαός· καὶ γνωρίζετε, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ ᾖναι ὑπέρτερος τῶν Νόμων· ὁποιοσδήποτε καὶ ἂν ᾖναι τις, δὲν δύναται νὰ ᾖναι ὑπέρτερος τῶν Νόμων. Εἶναι λοιπὸν σόφισμα ἀνοίκειον εἰς ἄνδρας, διευθύνοντας τὸν Τόπον, τὸ νὰ ἰσχυρίζωνται, ὅτι τὸ ἄρθρον 29 δίδει τοιοῦτον δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶναι τυρανικὸν, ἀντισυνταγματικὸν, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν συμπολίτευσιν καὶ τὴν ἀντιπολίτευσιν νὰ μὴ παραδεχθῇ τοιαύτην ἑρμηνείαν, διότι αὐτὸ δύναται νὰ ᾖναι μὲν σήμερον ἐπιβλαβὲς διὰ τὴν μίαν μερίδα, αὔριον δὲ διὰ τὴν ἄλλην, καὶ ἀείποτε διὰ τὸν Τόπον. Τὸ ἐπιχείρημα δὲ, τὸ ὁποῖον ἐῤῥέθη, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος δὲν ἠδυνήθη, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τῆς ἀπαρτίας κατὰ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως, νὰ καταρτίσῃ, τῇ ἐπινεύσει τῆς Βουλῆς, τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, δὲν εἶναι ὀρθὸν, διότι ὁ Πρόεδρος δύναται καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς συνεδριάσεως καὶ ἐν τῷ μέσῳ αὐτῆς νὰ κανονίσῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν τὸ λέγει ὁ Κανονισμός.

§83ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κηρυττομένης τῆς λήξεως...

§84ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ πρακτική σας εἶναι ἐναντία· διότι ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ ναυτιλίας σεῖς ἐζητήσατε τὴν μετατροπὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως καὶ τὸ κατωρθώσατε.

§85ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπρόκειτο περὶ τοῦ ἐγὼ, καὶ τότε τὰ πράγματα ἀλλάσσουν.

§86ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω συμφέρον νὰ ματαιώνω τὰς συνεδριάσεις· θὰ συζητήσω ὅμως πᾶσαν πρότασιν Νόμου· βῆμα δὲν θέλω ἀφήσει νὰ κάμητε, χωρὶς νὰ συζητήσω (θόρυβος). Θὰ καταπέσῃ πᾶσα δύναμις, ἡ ὁποία δὲν συντελεῖ εἰς τὴν εὐημερίαν τοῦ Τόπου.

§87ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ καταπέσητε πρότερον σεῖς (θόρυβος).

§88ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν θέλω νὰ ἐμπορεύωμαι τὰ συμφέροντα τῆς Πολιτείας.

§89ΡΑΛΛΗΣ. Ποῖος ἐμπορεύεται; Εἶναι ὕβρις αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγετε (θόρυβος).

§90ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐκεῖνοι ἐμπορεύονται, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἕτοιμοι νὰ μεταβαίνουν ἀπὸ τὸ ἕν μέρος εἰς τὸ ἄλλο καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ζητοῦσι τίποτε ἄλλο παρὰ τὴν Ἐξουσίαν. Ἐγὼ πάντοτε ἀπέκρουσα τὴν Ἐξουσίαν (θόρυβος καὶ συνδιαλέξεις θορυβώδεις μεταξὺ τῶν Βουλευτῶν).

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§92ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Λοιπὸν ἰσχυρίζομαι, ὅτι εἶναι παρανομία τὸ νὰ ὑποστηρίξωμεν, ὅτι τὸ ἄρθρον 29 τοῦ Κανονισμοῦ δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν τροποποίησιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ὅπως συμπεριληφθῶσιν ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα δὲν γνωρίζει ἡ Βουλή. Καὶ τώρα ἐνθυμοῦμαι, ὅτι εἶχον προτείνει καὶ ἐγὼ τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως (θόρυβος). Ὅταν θέλῃ ἡ Βουλή, βεβαίως δύναται νὰ τὸ κάμῃ, ἐὰν δὲν ἀντιλέγῃ τις· ἀλλ’ ὅταν ὑπάρχει ἀντιλογία, δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ· δὲν δύναται ἡ πλειονοψηφία νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν μειονοψηφίαν, διότι τίθεται ἐκτὸς τοῦ Νόμου.

§93ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ πλειονοψηφία εἶναι ὁ Νόμος.

§94ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἡ πλειονοψηφία, ἡ νομίμως ἐκδηλουμένη· δὲν ἐκδηλοῦται δὲ νομίμως, ὅταν δὲν προηγεῖται συζήτησις. Ὁ Κανονισμὸς δὲν εἶναι ἐπιδεκτικὸς τοιαύτης ἑρμηνείας· δύνασθε νὰ τὸν τροποποιήσητε, ἀλλὰ σκεφθῆτε ποῖαι θὰ ᾖναι αἱ συνέπειαι.

§95ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μίαν παρατήρησιν θέλω νὰ ὑποβάλω περὶ τοῦ ἀσκόπου τῆς συζητήσεως, ὅτι τὰ θέματα ταῦτα δὲν εὑρίσκοντο ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Τὰ θέματα ταῦτα εὑρίσκοντο καὶ ἐν τῇ παλαιᾷ, ὥστε ὅλα, ὅσα ἐλέχθησαν, εἶναι περιττά. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας ἠθέλησε νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι μόνον τὰ ἐν τῇ προηγουμένῃ ἠδύναντο νὰ προταχθῶσι κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Ἰδοὺ, κύριοι, ἡ προηγουμένη ἡμερησία διάταξις τῆς 30 Νοεμβρίου: «Συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ αὐξήσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους τοῦ καπνοῦ· συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ ἐπιβολῆς δικαιώματος καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ ζύθου καὶ τῶν πνευματωδῶν ἐν γένει ποτῶν· συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος εἰσαγωγῆς καὶ πωλήσεως τοῦ σιγαροχάρτου· συζήτησις περὶ ἐσωτερικῶν τηλεγραφικῶν τελῶν». Ταῦτα εὑρίσκοντο καὶ ἐν τῇ παλαιᾷ καὶ ἐν τῇ νέᾳ ἡμερησίᾳ διατάξει, καὶ δυνάμεθα νὰ τὰ προτάξωμεν καὶ νὰ προβῶμεν ἄνευ περαιτέρω συζητήσεως.

§96ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρουσίασεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἔχομεν ἄλλην, τὴν τῆς 9ης Δεκεμβρίου 1882, μετὰ τὴν ὁποίαν νομίζω, ὅτι δὲν συνετάχθη νεωτέρα. Κατ’ αὐτὴν λοιπὸν, ἡ ὁποία εἶναι ἡ ἀμέσως προηγουμένη τῆς σήμερον παρουσιασθείσης, ὡς πρῶτον ἀντικείμενον φέρεται τὸ Νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν συνεζητήθη καθ’ ὁλοκληρίαν· ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀρχὴ, καὶ ἔμεινε νὰ συζητηθῶσι τὰ καθέκαστα, ἀνέβαλε δὲ ἡ Βουλὴ τὴν συζήτησιν τὴν ἑσπέραν ἐκείνην, διὰ νὰ τυπωθῶσι καὶ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ ὑποβληθεῖσαι τροπολογίαι. Ἑπομένως τὸ πρῶτον ἀντικείμενον, ἂν θέλωμεν νὰ τηρήσωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν ἡ Βουλὴ, πρὶν συνέλθωμεν σήμερον εἰς τὸ Βουλευήριον, εἶναι ἡ συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλὰ, πρὸ τούτου, ἀπευθύνω τὴν ἀκόλουθον ἐρώτησιν εἰς τὴν Βουλήν: Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ Σαββάτου δὲν ἐξηντλήθησαν αἱ ἐπερωτήσεις· ἀφ’ ἑνὸς δὲν ἔλαβον καιρὸν πολλοὶ τῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐζήτησαν τὸν λόγον, ν’ ἀνταπαντήσωσιν τὰς ἀπαντήσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀφ’ ἑτέρου οἱ ἄλλοι Ὑπουργοὶ δὲν ἐπρόφθασαν νὰ ἀπαντήσουν καθόλου εἰς τὰς ἐπερωτήσεις, αἱ ὁποῖαι ἀπηυθύνοντο πρὸς αὐτούς. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν νὰ μάθω πότε θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις αὕτη;

§97ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Τὸ Σάββατον.

§98ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ εὑρίσκετε ὀρθὸν, ἀφοῦ ἤρχισεν ἡ συζήτησις ἐπὶ μιᾶς ἐπερωτήσεως, νὰ διακοπῇ, χωρὶς νὰ ἐξαντληθῇ; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπήντησεν εἰς διαφόρους ἐπερωτήσεις, ἀλλ’ οἱ ταύτας ἀπευθύναντες εἶχον ἀνάγκην νὰ ἀνταπαντήσωσι, διότι ἄλλως τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως ματαιοῦται. Κατ’ ἐμὲ, εἶναι πρέπον νὰ δαπανήσωμεν ὀλίγην ὥραν, ἵνα δυνηθῶμεν καὶ ἡμεῖς νὰ ἀνταπαντήσωμεν ἐπὶ τῶν ἀπαντήσεων τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ. Συμπεραίνων λοιπὸν λέγω, ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις τῶν ἐπερωτήσεων· ἐὰν δὲ δὲν θέλῃ ἡ Βουλὴ τοῦτο, τότε τοὐλάχιστον ὀφείλομεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Νομοσχεδίου περὶ Ἐκπαιδεύσεως.

§99ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὡς πρὸς τὴν συζήτησιν τῶν ἐπερωτήσεων, ἡ Βουλὴ ἐκανόνισε τὰ πάντα. Ἡ Συμπολίτευσις συνετάχθη ἐντελῶς πρὸς τὴν γνώμην ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπήτουν, ὅπως κατὰ τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῆς ἑβδομάδος πρῶτον ἀντικείμενον ἦναι ἡ συζήτησις τῶν ἐπερωτήσεων, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τριφυλλίας ἀξιοῖ σήμερον, ὅπως, ἐπειδὴ δὲν ἐτελείωσεν ἡ συζήτησις τῶν ἐπερωτήσεων τὸ Σάββατον, ἐξακολουθήσῃ τὴν Δευτέραν· ἐὰν δὲ δὲν τελειώσῃ τὴν Δευτέραν, ἐξακολουθήσῃ τὴν Τρίτην καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς, ἀφιερουμένων ὅλων τῶν συνεδριάσεων εἰς τὰς ἐπερωτήσεις· διότι μὴ ἔχετε καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι τὰ τῶν ἐπερωτήσεων, ὡς ἐνδιαφέροντα προσωπικῶς, δίδουσιν εἰς πάντας ἀφορμὴν νὰ ἐπεκτείνωνται πολὺ, καὶ μία μόνη ἐπερώτησις ἀρκεῖ νὰ ματαιώσῃ ὁλόκληρον συνεδρίασιν, πολλῷ δὲ μᾶλλον τοῦτο θέλει συμβῆ, ὅταν ἀντὶ μιᾶς ἐπερωτήσεως ἔχωμεν 20 καὶ 30. Τὸ νὰ διακόπτωνται δὲ αἱ ἐπερωτήσεις τὸ Σάββατον, διὰ νὰ ἐξακολουθήσωσι τὸ ἕτερον Σάββατον, δὲν εἶναί τι ἔκρυθμον, διότι καὶ τὴν Παρασκευὴν διακόπτεται πᾶσα οἱαδήποτε συζήτησις διὰ τὴν ἑπομένην Δευτέραν, τὸ δὲ Σάββατον συζητοῦνται αἱ ἐπερωτήσεις. Ὁ κ. Βουλευτὴς, ἵνα ᾖ συνεπὴς, ὤφειλε τὸ Σάββατον νὰ προτείνῃ, ὅπως ἐξακολουθήσῃ ἡ τὴν Παρασκευὴν διακοπεῖσα συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἀλλ’ οὐδεμίαν ἔφερεν ἔνστασιν, ὅπως προταχθῶσιν αἱ ἐπερωτήσεις. Ὡς πρὸς δὲ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Τρυφυλίας εἶπεν, ὅτι ἡ τῆς 30 Νοεμβρίου, τὴν ὁποίαν ἀνέφερον ἐνταῦθα, δὲν εἶναι ἡ τελευταία· τελευταία εἶναι ἡ τῆς 9 Δεκεμβρίου. Τοῦτο εἶναι ὀρθὸν, ἀλλὰ καὶ ἡ τῆς 9 Δεκεμβρίου περιέχει οὐ μόνον ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσα, ἀλλὰ καὶ ἄλλα πολλά. Τὸ πρῶτον δὲ ἀντικείμενον καὶ ἐν τῇ μιᾷ καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ εἶναι τὸ αὐτὸ, τὸ τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως· ὑπάρχουσι δὲ εἰς ἀμφοτέρας ἀναγεγραμμένα τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια, καὶ ἀφοῦ ὑπάρχουσιν ἀναγεγραμένα, καὶ κατ’ αὐτὴν ἔτι τὴν θεωρίαν τῶν ἰσχυριζομένων, ὅτι τὸ ἄρθρον 29 τοῦ Κανονισμοῦ δὲν ἀφορᾷ εἰς πᾶν ζήτημα, ἀλλὰ μόνον εἰς τὰ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένα, καὶ κατ’ αὐτὴν ἔτι τὴν θεωρίαν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν πλειοψηφίαν νὰ προτάξῃ ταῦτα. Ταῦτα λοιπὸν προτείνω, ὅπως προταχθῶσιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῆς 9 Δεκεμβρίου, οὐχὶ διότι παραδέχομαι τὴν θεωρίαν ταύτην—καὶ τοῦτο λέγω, διότι εἰς ἄλλην περίστασιν θὰ ἐπιμείνω νὰ προτάττωνται καὶ θέματα, μὴ ὄντα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει—ἀλλὰ διότι σήμερον δὲν ὑπάρχει περὶ τούτου διαφωνία, διότι τὰ θέματα εὑρίσκονται εἰς ὅλας τὰς ἡμερησίας διατάξεις, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ διαπληκτιζώμεθα περὶ θέματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει πρακτικὴν σημασίαν. Προτείνομεν λοιπὸν νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις τῶν Νομοσχεδίων κατὰ τὴν ἑξῆς σειράν· περὶ αὐξήσεως τοῦ τέλους ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, περὶ φόρου καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ ζύθου, περὶ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος εἰσαγωγῆς καὶ πωλήσεως τοῦ σιγαροχάρτου, περὶ ἐσωτερικῶν τηλεγραφικῶν τελῶν κλπ.

§100ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καταθέτω τὸ Νομοσχέδιον περὶ Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως συνηρμολογημένον μὲ τὰς νέας τροποποιήσεις, ὅπως τυπωθῇ. (Ὅρα Παράρτημα).

§101Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, δὲν δύναται κανεὶς νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι τὸ μᾶλλον στοιχίζον εἰς πᾶσαν Πολιτείαν Πολίτευμα εἶναι τὸ Συνταγματικὸν, καὶ τῆς Δημοκρατίας καὶ τῆς ἀπολύτου Μοναρχίας, διότι ἡ μὲν Δημοκρατία ἀπαλλάσσεται ἀπὸ τὰς δαπάνας τοῦ ἐπιτελείου τῆς Μοναρχίας, ἡ δὲ Μοναρχία ἀπὸ τὰς δαπάνας τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους· ἕπεται λοιπὸν, ὅτι τὸ Συνταγματικὸν Πολίτευμα ἔχει τρομερὰς δαπάνας, καὶ τὰς δαπάνας ταύτας ὑφίσταται ἕκαστον ἔθνος ὄχι διὰ τὸν ἀποκλειστικὸν σκοπὸν νὰ ψηφίζῃ τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους, διότι ἂν ἦτο αὐτὸς μόνος ὁ σκοπὸς, ἕκαστον ἔθνος τὸν εὕρισκε εὐθηνότερον καὶ ἀσφαλέστερον εἰς τὴν ἀπόλυτον Μοναρχίαν· καὶ πρόχειρος ἀπόδειξις εἶναι οἱ πρὸ τῆς 3 Σεπτεμβρίου τοῦ 1843 Προϋπολογισμοὶ, οἵτινες ἀνεβίβαζον τὰ ἔξοδα εἰς 13,000,000 δραχμὰς, ὁ δὲ λαὸς ἐπλήρωνε τὸ τρίτον τῶν φόρων τῶν ὅσων πληρώνει σήμερον, καθόσον ὅταν ὑπάρχῃ ἀπόλυτος μοναρχία ὁ Μονάρχης καὶ οἱ Γραμματεῖς του τρέμουν νὰ πιέσωσι τὸν λαὸν, διότι ἔχουν αὐτοὶ μόνοι πᾶσαν τὴν εὐθύνην. Ὅταν τὸ 1836 ἐξεδόθη ὁ Νόμος περὶ ἐπιτηδευμάτων καὶ οἰκοδομῶν ἐπὶ Ἀντιβασιλείας τοῦ Ἀρμασπὲργ, ὁ τότε Ὑπουργὸς μακαρίτης Λασάνης ἤθελε νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Νόμου μέχρις οὗ ἔλθῃ ἀπὸ τῆς Βαυαρίας ὁ Βασιλεύς· ἀλλ’ ὁ πεπειραμένος ἐκεῖνος Ἀντιβασιλεὺς εἶπεν «ὄχι, νὰ ἐφαρμοσθῇ πρὶν ἔλθῃ ὁ Βασιλεύς, διότι εἶναι Νόμος, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπισύρῃ ἀντιπάθειαν, τὴν ὁποίαν ἂν λάβω ἐγὼ, ὅστις ὡς ξένος θὰ φύγω, καὶ σὺ ὡς ἄτομον, τὸ ἔθνος δὲν βλάπτεται, ἐνῶ ἂν τὴν ἐπισύρῃ ὁ Βασιλεύς, εἶναι κακὸν διὰ τὸ ἔθνος.» Βλέπετε λοιπὸν πόσον ἔτρεμεν ἡ ἀπόλυτος Μοναρχία εἰς τὴν ἐπιβολὴν φόρων τῶν μᾶλλον δεδικαιολογημένων, ὁποῖοι εἶναι οἱ τῶν οἰκοδομῶν καὶ ἐπιτηδευμάτων. Κατὰ τὰ 1837 ἐξεδόθη ὁ πρῶτος στρατολογικὸς Νόμος, δι’ οὗ ἐχορήγει τὸ ἔθνος εἰς τὸν στρατὸν 900 μόνον ἄνδρας, καὶ ἐν τούτοις ἡ ἀπόλυτος ἐκείνη Μοναρχία δὲν ἐτόλμησεν νὰ τὸν ἐφαρμόσῃ ἀμέσως ἀλλ’ ἔστειλεν ὅλους τοὺς ἐν τῇ Πρωτευούσῃ ἐπιτελεῖς της νὰ προπαρασκευάσουν τὰς Ἐπαρχίας, καὶ διὰ τοῦτο τὸν ἐφήρμοσαν εἰς τὰ 1838· καὶ ἐν τούτοις προπέρυσι, μὲ μίαν μονοκονδυλιὰν τοῦ κυρίου Τρικούπη καὶ ἑτέραν τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου, 80,000 νέοι ἐβασανίσθησαν ἐπὶ δύω ἔτη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις δὲν ἐφοβήθη καθόλου, διότι εἶχε τοὺς Ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους συνυπευθύνους. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ Συνταγματικοῦ Πολιτεύματος ἡ ψήφισις τῶν δαπανῶν καὶ τῶν ἐσόδων. Διατί λοιπὸν γίνεται ἡ βαρεῖα δαπάνη τοῦ Συνταγματικοῦ Πολιτεύματος; διὰ τὸν ἠθικὸν λόγον, νὰ ὑπάρχῃ ἐξέλεγξις διαρκὴς ὑπὸ τῶν πολιτῶν διὰ τῶν Ἀντιπροσώπων των ἵνα μὴ ὑποστῇ πίεσιν ἠθικὴν καὶ ὑλικὴν τὸ ἄτομον, ἡ ὁμὰς ἢ καὶ τὸ ἔθνος ὁλόκληρον. Χάριν λοιπὸν τῆς διαρκοῦς ταύτης ἐξελέγξεως τῶν διαχειριζομένων τὴν δημοσίαν λειτουργίαν ἔδωκε καὶ τὸ Σύνταγμα ἑξάμηνον προθεσμίαν τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς, καὶ ὥρισεν ὡς ἐλάχιστον ὅρον αὐτῶν τοὺς τρεῖς μῆνας, ἐνῷ ἂν ἦτο διὰ τοὺς φορολογικοὺς Νόμους καὶ τὸν Προϋπολογισμὸν ἤρκει ὀλίγων ἡμερῶν προθεσμία. Ἀπῄτησε λοιπὸν τὸ Σύνταγμα ἵνα μείνῃ ἐδῶ ὁ Ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους ἐπὶ τὸ ἥμισυ τοῦ ἔτους διὰ νὰ ἐξελέγχῃ τὰς πράξεις ἐκείνων οἱ ὁποῖοι διαχειρίζονται τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους (θόρυβος). Λοιπὸν, κύριοι, τὴν δαπάνην ὑφίσταται ἡ Πολιτεία διὰ νὰ ἔχῃ ἐξέλεγξιν τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως, καὶ αὐτὴν τὴν ἐξέλεγξιν ἐχορήγησε τὸ Σύνταγμα διὰ τῆς διατάξεως ὅτι ἕκαστος Βουλευτὴς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητῇ ὁπόταν θέλῃ πληροφορίας ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ αὕτη ὀφείλει νὰ ἀπαντᾷ. Ἡμεῖς διὰ νὰ εὐκολύνωμεν τὴν Κυβέρνησιν προσδιωρίσαμεν τὸ Σάββατον, διὰ τὴν τοιαύτην ὑπηρεσίαν τῶν Βουλευτῶν, ἀλλὰ δὲν πιστεύω νὰ ἐλησμόνησεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὅτι προσετέθη εἰς τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν καὶ ὅτι, ἂν κατὰ τὸ Σάββατον δὲν γείνῃ συνεδρίασις ἢ ἂν γείνῃ καὶ δὲν ἀρκέσῃ ἡ συνεδρίασις εἰς τὴν ἐξάντλησιν τῆς συζητήσεως τῶν ἐπερωτήσεων, νὰ ἐξακολουθῶμεν εἰς τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν.

§102ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἔχει οὕτως, ἰδὲ τὰ πρακτικά.

§103ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐμπιστευθῶ εἰς τὰ πρακτικὰ, διότι, ὡς ἀπεδείχθη προχθὲς, συντάττονται οὕτως, ὥστε εἶναι διὰ μούτζωμα. Ἔπειτα, κύριοι, ὑπάρχει καὶ διαφορὰ ἐπερωτήσεως ἀπὸ ἐπερώτησιν. Ὅταν ὑπάρχῃ ἐπερώτησις δι’ ἓν ἄτομον ἢ δι’ ὀλίγους ἀνθρώπους διὰ μικρὰν ὑπόθεσιν, ἠμποροῦν οἱ Ἀντιπρόσωποι τῆς Πολιτείας νὰ τὴν παραβλέψουν, ἀλλ’ ὅταν πρόκηται περὶ πληροφοριῶν, αἵτινες ἀφορῶσι μεγάλα ζητήματα δι’ ὅλην τὴν κοινωνίαν, τότε δὲν τὰς στέλλουν εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Καλένδας. Καὶ τοιαύτη εἶναι ἡ παρ’ ἐμοῦ ζητηθεῖσα πληροφορία, τῆς ὁποίας οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ διὰ ν’ ἀποφύγωσι τὴν συζήτησιν τὴν μετέτρεψαν εἰς ἐπερώτησιν. Πρόκειται περὶ 600–700,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας θὰ πληρώσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τὴν Ἐθνικὴν καὶ εἰς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν, ἐναντίον Νόμου ῥητοῦ, ἐφαρμοσθέντος προχθές. Ἐζήτησα περὶ τούτου πληροφορίας, καὶ εἰς ταύτας ὁ μὲν εἷς τῶν Ὑπουργῶν ἀπήντησεν: ἂς ὑπάγουν εἰς τὰ Δικαστήρια, ἐγὼ ὅμως δὲν ἀπήντησα εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης διότι γνωρίζω, ὅτι συνειθίζει ἐν τῇ θερμότητί του νὰ σφενδονίζῃ φράσεις, εἰς ἃς λαμβάνει ἀπαντήσεις διὰ τὰς ὁποίας μεταμελεῖται· ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ αὐτὸς ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἀπήντησεν αὐτολεξεὶ τὰ ἴδια, προσθεὶς μάλιστα καὶ ἑτέραν σκανδαλωδεστέραν φράσιν· εἶπεν: ἂς ὑπάγουν εἰς τὰ Δικαστήρια, αἱ Τράπεζαι εἶναι ἰδιωτικὰ καταστήματα. Ἠξεύρετε τί θὰ εἰπῇ, κύριε Πρωθυπουργὲ, ἂς ὑπάγουν εἰς τὰ Δικαστήρια; ἂς πληρώσουν οἱ μασκαράδες! διότι ἄν τις χρεωστῇ 1000 δραχ. καὶ ὑπάγῃ εἰς τὰ Δικαστήρια τὴν Τράπεζαν, διὰ νὰ κερδήσῃ τὰς 3 δραχμὰς ὅσας τὸν ἀδικεῖ ἡ Τράπεζα, θὰ τὸν ἀναγκάσῃ νὰ πληρώσῃ πολλαπλάσια· διότι ἡ Τράπεζα θ’ ἀπαιτήσῃ τὴν ἐξόφλησιν ὁλοκλήρου τοῦ χρέους του, δανειζομένου μὲ 20 καὶ 30%. Ἐπρόσθεσεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὅτι αἱ Τράπεζαι αὗται εἶναι ἰδιωτικὰ καταστήματα. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε Πρωθυπουργέ· τοιαύτην ἀπάντησιν δὲν κάμνουν εἰς τοὺς Βουλευτὰς τοῦ 1882· αὐτὰ ἐλέγοντο, ὅταν ἦσαν Ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους ὁ Ἱερομνήμων ἀπὸ τὸ Πατρατζίκι καὶ ὁ Παπαλίβερος ἀπὸ τὰ Κράβαρα, οἱ ὁποῖοι ἐνόμιζον τοὺς τότε Ὑπουργοὺς ὑπερανθρώπους καὶ τοὺς λόγους των ὡς ἐπαγγελλίας ἐξ οὐρανοῦ· οἱ Βουλευταὶ ὅμως τοῦ 1882 γνωρίζουν καλῶς τὰ δικαιώματά των. Ἰδιωτικὰ καταστήματα, κύριε Πρωθυπουργὲ, εἶναι ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα, ἡ Βιομηχανικὴ, ἡ Ὀθωμανικὴ, ἡ τοῦ Βούρου, ἡ τοῦ Σκουζὲ καὶ τῶν ἄλλων τραπεζιτῶν, διότι ἐνεργοῦσιν οὗτοι τὰς πράξεις των δι’ ἰδίων χρημάτων· καὶ ἂν συναλλάσσονται μὲ χαρτί, πιεζόμενοι ὑπὸ νόμου ἐκτάκτου ἀνάγκης, τὸ χαρτὶ ὅμως αὐτὸ στοιχίζει εἰς αὐτοὺς χρῆμα· ἀλλ’ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἡ Ἰονικὴ, ἡ Ἠπειροθεσσαλικὴ δὲν εἶναι ἰδιωτικὰ καταστήματα, εἶναι ὑπάλληλοι τοῦ ἔθνους διότι τῇ ἐγγυήσει αὐτοῦ διαχειρίζονται ἄσημον ὕλην, χάρτην ἁπλοῦν, ὡς μέταλλον πολύτιμον, κερδαίνοντες ἐκ τούτου ἄπειρα.

§104ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Εἶσθε ἐκτὸς τοῦ θέματος.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτὰ, εἶσθε ἐκτὸς τοῦ θέματος (θόρυβος).

§106ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἶμαι ἐντὸς τοῦ θέματος, διότι τὰ ὑπ’ ἐμοῦ λεγόμενα εἶναι ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα θὰ μὲ συντρέξωσιν εἰς τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι αἱ ἐπερωτήσεις εἶναι ἐπίσης σπουδαία ἐργασία τῆς Βουλῆς, ὁποία εἶναι καὶ ἡ ἐπιψήφισις ἁπάντων τῶν Νόμων.

§107ΡΟΥΦΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Περὶ τίνος ὁμιλεῖ ὁ ἀγορεύων; Νὰ τὸν ἀνακαλέσητε, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπὸ συζήτησιν.

§108ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ ἀγορεύων θέλει ν’ ἀποδείξῃ ἀναλυτικῶς, ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων.

§109ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι τί ἐνδιαφέρει τὸν λαὸν ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν φορολογικῶν Νόμων, ὅταν ἀφοῦ τὸν φορολογοῦμεν, διὰ πλειοδοτήσεως, τὸν ἀφίνομεν νὰ φορολογῆται καὶ ἀλλαχόθεν, καὶ ὅταν τὴν φορολογίαν αὐτὴν δὲν ἐρχώμεθα νὰ ἐξαλείψωμεν δυνάμει Νόμου; τὸν ὁποῖον ἔχομεν, καὶ οὕτως, ἀντὶ νὰ προστατεύσωμεν τὸν λαὸν, τῷ λέγομεν: πήγαινε εἰς τὰ Δικαστήρια! Τί θὰ εἴπῃ αὐτὸς ὁ λαὸς, ὅταν οἱ ἐπιτετραμμένοι τὴν φύλαξιν τῶν δικαιωμάτων του ἀφίνομεν νὰ τὸν πιέζωσι καὶ ἰδιωτικὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα, ὡς μὴ ὤφειλεν, ἔχουν ἀντιπροσώπους των, τὸν φύλακα τῶν δικαιωμάτων τοῦ λαοῦ, τοὺς Κυβερνήτας, οἵτινες λέγουν εἰς αὐτὸν, πήγαινε εἰς τὰ Δικαστήρια! Δὲν εἶναι καλλίτερον, κύριε Πρωθυπουργὲ, νὰ εἴπητε εἰς τὰς Τραπέζας, ὅταν δὲν συμμορφοῦνται μὲ τὸν Νόμον: ὑπάγετε Σεῖς εἰς τὰ Δικαστήρια, διότι αἴρω τὴν καταναγκαστικὴν κυκλοφορίαν τοῦ χαρτίου Σας! Καὶ τότε θὰ ἰδῆτε ἂν τολμῶσι νὰ ἀργυρολογῶσι παρανόμως τὸν λαόν. Λοιπὸν βλέπετε, κύριοι ὅτι τὸ ζήτημα τῶν ἐπερωτήσεων, τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξεν ὁ ἐκ Τριφυλλίας Βουλευτὴς, καὶ τὸ ὑποστηρίζουν καὶ ἄλλοι πολλοὶ, δὲν εἶναι πάρεργον καθῆκόν μας, εἶναι μάλιστα τὸ μᾶλλον σπουδαῖον, καὶ διὰ τοῦτο θέλουν νὰ τὸ ἀποφύγουν οἱ κύριοι Ὑπουργοί. Ἂν σεῖς οἱ πλειονοψηφοῦντες θέλετε νὰ πιέσητε τοὺς μειονοψηφοῦντας, ἔχουν καὶ οὗτοι τὸ ἀντιφάρμακον νὰ σᾶς τιμωρήσωσι. Προτείνω λοιπὸν, ὅπως προηγηθῶσιν αἱ ἀπαντήσεις τῶν Ὑπουργῶν ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων· διότι τί θὰ γείνῃ τὸ ἐρχόμενον Σάββατον, ὅτε θὰ συσσωρευθῶσι καὶ αἱ ἐπερωτήσεις τῆς τρεχούσης ἑβδομάδος; Τὸ κύριον ἀντικείμενον τῆς ἀποστολῆς ἡμῶν τῶν ἀντιπροσώπων εἶναι ἡ ἐπιστασία καὶ ἡ ἐφορεία ἂν εἰς τὸ Κράτος ἐκτελῶνται αὐστηρῶς οἱ Νόμοι, ἂν δὲν πιέζωνται τὰ ἄτομα ἢ τὸ ὅλον τοῦ Κράτους, καὶ κατόπιν ἔρχονται τὰ ἄλλα καθήκοντα· καὶ ἐπειδὴ πολλαὶ ἐκ τῶν ἐπερωτήσεων ἔχουσιν ἀντικείμενα σοβαρὰ, διὰ τοῦτο προτείνω ὅπως οἱ Ὑπουργοὶ ἀπαντήσωσιν ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων.

§110ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΤΣΙΒΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταί. Ὀρθῶς, ὀρθότατα παρετήρησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου οἱ ἀξιότιμοι βουλευταὶ Τριφυλίας καὶ Λακεδαίμονος, ὅτι σήμερον ἔπρεπε νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων. Εἴχομεν τῷ ὄντι προσδιορίσει νὰ γίνωνται αἱ εἰς τὰς ἐπερωτήσεις ἀπαντήσεις τῶν Ὑπουργῶν κατὰ πᾶν Σάββατον, καὶ ἀπεφασίσαμεν νὰ ἐξακολουθῇ ἡ ἐπ’ αὐτῶν συζήτησις καὶ κατὰ τὴν Δευτέραν, ἐὰν τὸ Σάββατον δὲν ἐπήρκει. Τὸ γεγονὸς τοῦτο εἶναι πρόσφατον, καὶ πάντες διατηροῦμεν αὐτὸ ζωηρὸν ἐν τῇ μνήμῃ ἡμῶν. Παραδόξως ὅμως ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, παραβιάζων τὴν τάξιν ταύτην, προτείνει νὰ ἀναβάλωμεν εἰς τὸ προσεχὲς Σάββατον τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων, ὡς πρὸς ἃς δὲν ἐξηντλήθη ἡ συζήτησις προχθὲς, ἕνεκεν ἀνεπαρκείας χρόνου. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἶχε συναινέσει ἄλλοτε εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῶν συζητήσεων ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων καὶ κατὰ τὴν Δευτέραν, ἐὰν αὗται δὲν ἐπερατοῦντο κατὰ τὸ Σάββατον.

§111ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, δὲν συνῄνεσα.

§112ΤΣΙΒΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Συνῃνέσατε, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὰ πρακτικά. Οἱ βουλευταί, κύριοι, ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἐπερωτῶσι τοὺς Ὑπουργοὺς καὶ νὰ ἀποδοκιμάζωσιν αὐτούς, καὶ εἰς τοῦτο συνίσταται κυρίως ἡ πολιτικὴ εὐθύνη, οἱ δὲ Ὑπουργοὶ ὀφείλουσι νὰ δίδωσι τὰς ζητουμένας παρὰ τῶν βουλευτῶν πληροφορίας. Τοῦτο ἀφ’ ἑνὸς μὲν εὐκολύνει τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ἀφ’ ἑτέρου δ’ ἀποκαλύπτει τὴν ἀνικανότητα τῶν Ὑπουργῶν. Τοῦτο δ’ ἀποτελεῖ καὶ κύρωσιν τοῦ δικαιώματος, ὅπερ ἔχουσιν οἱ πολῖται ν’ ἀναφέρωνται εἰς τὴν Βουλήν, δικαιώματος καθισταμένου σπουδαιοτάτου ἐν Ἑλλάδι, ὅπου δὲν ὑπάρχει ἀνωτάτη Διοικητικὴ Ἀρχή, ἐξελέγχουσα τὴν ἐφαρμογὴν τῶν διοικητικῶν Νόμων, δηλαδὴ τὸ ἀμφισβητούμενον διοικητικόν. Ὁ παραπονούμενος πολίτης ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ παραδώσῃ τὴν ἀναφοράν του διὰ βουλευτοῦ τινος ἢ νὰ παραδώσῃ αὐτὴν εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς. Κατὰ τῆς καταχρήσεως τῆς Ἐξουσίας, κατὰ τῆς παρανόμου ὑπερβάσεως τῶν καθηκόντων ἑνὸς Ὑπουργοῦ, κατὰ τῆς διὰ πραξικοπήματος γενομένης φυλακίσεως οὐδὲν ἄλλο καταφύγιον ἔχομεν παρὰ τὸ βῆμα, διαρκουσῶν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς· οὐδὲν ἄλλο ὅπλον παρὰ τὸ τῆς ἐπερωτήσεως πρὸς τοὺς Ὑπουργοὺς καὶ τὸν Τύπον, ἐὰν ᾖναι ἐλεύθερος. Ἄλλως, τὸ πᾶν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν Ἐξουσίαν. Ἐν Ἀγγλίᾳ, κύριοι, τῇ κοιτίδι ταύτῃ τοῦ Συνταγματικοῦ Πολιτεύματος, ἡ Δικαιοσύνη εἶναι πάντοτε παροῦσα, καὶ δύναταί τις νὰ καταγγείλῃ εἰς τὴν Δικαστικὴν Ἐξουσίαν πρᾶξιν, ἣν νομίζει παράνομον, καὶ νὰ ἐπιβαρύνῃ οὕτω διὰ τῆς ἀμέσου εὐθύνης τὸν Ὑπουργόν. Πανταχοῦ δ’ ὅπου ἀποκατασταθῇ τοιαύτη εὐθύνη, ἥτις μόνη εἶναι ἀποτελεσματική, δύναταί τις νὰ ᾖναι βέβαιος, ὅτι σπανίως θέλει γείνει λόγος περὶ πολιτικῆς εὐθύνης. Ὅταν οἱ Ὑπουργοὶ μάθωσι νὰ σέβωνται τὸν Νόμον ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ ἐλαχίστου πολίτου, δὲν θὰ παραβιάσωσιν αὐτὸν, ὅπως διεγείρωσι καθ’ ἑαυτῶν τὴν ἀγανάκτησιν ὁλοκλήρου τῆς κοινωνίας. Ἐν Ἀγγλίᾳ προσέτι ὁ Νόμος περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν δὲν δεσμεύει τὰς χεῖρας τῆς Βουλῆς, διότι τὸ Ἀγγλικὸν Κοινοβούλιον εἶναι ἀπεριόριστον, εἶναι ἑπομένως τοιοῦτον καὶ ὡς πρὸς τὸν προσδιορισμὸν τῶν πράξεων ἢ παραλείψεων τῶν Ὑπουργῶν, τῶν συνεπαγομένων ποινικὴν εὐθύνην. Ἐν Ἀγγλίᾳ λοιπὸν, κύριοι, ἔνθα ἡ πολιτικὴ ἀνατροφὴ καὶ τὰ δημόσια ἤθη δὲν ἐπιτρέπουσι ποσῶς καταχρηστικὴν Ἐξουσίαν τῶν Ὑπουργῶν, τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν κατὰ τῶν ἐνδεχομένων καταχρήσεων καὶ παραγνωρίσεων τῆς Ἐξουσίας ἐξασφαλίζουσιν ἡ δύναμις τοῦ Κοινοβουλίου ὡς πρὸς τὴν ποινικὴν εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν καὶ τὰ κοινὰ μέσα τῆς καταδιώξεως καὶ καταδίκης αὐτῶν. Ἐκεῖ, κύριοι, ἀναγνωρίζουσι τὴν ὑπέροχον θέσιν τῆς Δικαστικῆς Ἐξουσίας ἀπέναντι οἱουδήποτε, ὅσον μέγαν βαθμὸν, ὅσον μέγα ἀξίωμα καὶ ἄν ἔχῃ οὗτος ἐν τῇ κοινωνίᾳ. Εἶχε δὲ δίκαιον ὁ μέγας ἱστοριογράφος τῆς Ἀγγλίας Hume λέγων: «Ὀφείλομεν νὰ θεωρῶμεν τὸ ἐκτεταμένον κατασκεύασμα τῆς Κυβερνήσεως ὡς μὴ ἔχον ἐπὶ τέλους ἄλλο ἀντικείμενον καὶ ἄλλον σκοπὸν παρὰ τὴν ἀπονομὴν τῆς Δικαιοσύνης. Ὁ Βασιλεὺς καὶ τὸ Κοινοβούλιον, οἱ στόλοι καὶ οἱ στρατοὶ, οἱ δημόσιοι λειτουργοὶ, οἱ Πρέσβεις, οἱ Ὑπουργοὶ, οἱ Σύμβουλοι τοῦ Στέμματος, πάντα ταῦτα ὑποτάσσονται εἰς τὸ μέρος τοῦτο τῆς Διοικήσεως, εἰς τὴν Δικαιοσύνην». Ἀλλ’ ἐν Ἑλλάδι τί ἔχομεν; Πάντα τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν εἰσιν ἐκτεθειμένα εἰς τὴν διάκρισιν τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας. Δυσκολώτατον δὲ, ἵνα μὴ εἴπωμεν ἀδύνατον, ἀποβαίνει νὰ κινήσῃ τις ὁλόκληρον τὴν μηχανὴν τῆς καταδιώξεως κατὰ Ὑπουργῶν δι’ αὐθαιρέτους πράξεις αὐτῶν, καὶ τοῦτο ἕνεκα τῶν ὑπὸ τοῦ Νόμου περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν καθιερωθεισῶν περιοριστικῶν διατυπώσεων. Μὴ δυναμένης δὲ νὰ γείνῃ ἄλλης ποινικῆς καταδιώξεως κατὰ Ὑπουργῶν, ὡς μὴ ἐφαρμοζομένων κατ’ αὐτῶν τῶν κοινῶν μέσων, τὸ πᾶν ἤθελεν εἶσθαι ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν ἐν Ἑλλάδι, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἡ συνδρομὴ τοῦ Τύπου, καὶ πρὸ πάντων τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, δι’ οὗ ἐξελέγχονται αἱ πράξεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ λαμβάνει κῦρος ἡ πολιτικὴ εὐθύνη τῶν Ὑπουργῶν. Κενὴ μόνον φράσις (λέξις) θὰ ἦναι ἡ πολιτικὴ εὐθύνη τῶν Ὑπουργῶν ἐν Ἑλλάδι, ἐὰν ἀξιῶσιν οἱ Ὑπουργοὶ νὰ κυβερνῶσιν ἄνευ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπερωτήσεως τῶν Βουλευτῶν. Δὲν δύναται δὲ ἡ Κυβέρνησις, χωρὶς νὰ ἀρνηθῇ τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς ἐπερωτήσεως, νὰ τεθῇ ὑπὸ τὴν σκέπην τοῦ κατεπείγοντος καὶ προκαλέσῃ οἱανδήποτε ἄλλην συζήτησιν, παραπεμπομένης τῆς ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων συζητήσεως εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Καλλένδας· διότι γνωστὸν εἶναι ὅτι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας, ἕνεκα τῆς διὰ τὰς ἑορτὰς ἀποχωρήσεως τῶν Βουλευτῶν, δὲν θέλει ἐπιτευχθῇ ἡ νόμιμος ἀπαρτία. Ὑποστηρίζομεν δὲ ὅτι ἡ Βουλή, ἀπεκδυομένη τοιουτοτρόπως τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπερωτήσεως—διότι ἡ τοιαύτη ἀναβολὴ ἰσοδυναμεῖ πρὸς ἐντελῆ ἀποστέρησιν—οὔτε κἂν τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐξελέγξεως τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως διαφυλάττει, καὶ ἐπιμένομεν ὅπως προταχθῇ ἡ ἐπὶ τῶν ἐκκρεμῶν ἐπερωτήσεων συζήτησις πάσης ἄλλης συζητήσεως.

§113ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Νομίζω, ὅτι ἴσως οὐχὶ ἐγὼ μόνος, ἀλλὰ πάντες οἱ Βουλευταὶ, ἀναντιῤῥήτως ὅμως οἱ πλεῖστοι, ἐκ τῶν σκηνῶν λαμβάνοντες ἀφορμὴν, αἵτινες διεδραματίσθησαν πρὸ ὀλίγου καὶ ἐξακολουθοῦσι νὰ λαμβάνωσι χώραν, καὶ αἵτινες ἀπό τινων ἐνιαιτῶν εἰσήχθησαν ὡς ἓν σταθερὸν ἔθος ἐν τῷ Κοινολουλίῳ ἡμῶν, θὰ ἤχθησαν εἰς τὸ νὰ μελετήσουν τί ἆρά γε ὤφειλε νὰ συμβαίνῃ ἐν ταῖς ἀρχαίαις ἀγοραῖς καὶ Ἐκκλησίαις τοῦ Λαοῦ. Ἄν ἐνταῦθα πρόβουλοι 120, 130, 150 εὑρισκώμεθα εἰς αὐτὸν τὸν διαπληκτισμὸν καὶ τὴν διαμάχην, ποῖα ἄρα ἐν ταῖς Ἀγοραῖς ἐκείναις ὤφειλον νὰ συμβαίνουν; Καὶ τοῦτο πρὸ ὀλίγου ἐκεῖ καθήμενος ἀνεπόλησα ἐν τῇ ἐμῇ φαντασίᾳ, ὅτε ἡ Βουλὴ ἐπαρουσίαζεν ὄψιν ἄκοσμον, καὶ ἔλεγον: φαντάσθητε μίαν Ἐκκλησίαν τῶν ἀρχαίων Δήμων ἐκ πολλῶν χιλιάδων, εὑρισκομένων εἰς αὐτὴν τὴν ἀπειλητικὴν θέσιν καὶ μετ’ ἀγριότητος ἐπισειόντων τοὺς δακτύλους καὶ τῶν γρόνθων ἀντικινουμένων πρὸς ἀλλήλους! Ἀλλὰ τότε δὲν συνέβαινε τίποτε· τὸ αἴτιον, ὅτι οἱ ἐκεῖ προσερχομένοι δὲν ἀνῆκον εἰς κόμματα. Οὐδεὶς ἀπαντᾶται εἰπὼν, ὅτι ἦτο τοῦ κόμματος τοῦ Περικλέους ἢ τοῦ κόμματος τοῦ Δημοσθένους.

§114ΤΙΝΕΣ. Ἀπατᾶσθε.

§115ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Οἱ διευθύνοντες τὰς τύχας τῶν πολιτῶν ἐκείνων δὲν εἶχον κόμματα, ἀλλ’ ἅπαντες συνεκεντροῦντο περὶ τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἕκαστος ἐκθέτων, ἐφαίνετο πιθανώτερα ὑπὲρ τοῦ συμφέροντος τῆς Πολιτείας λέγων. Ἂν λοιπὸν τοῦτο κατορθωθῇ καὶ παρ’ ἡμῖν, ὅπως δηλαδὴ μὴ ἐρχώμεθα ἐνταῦθα, ἕκαστος ἀνήκοντες ἐκ τῶν προτέρων εἰς ἀπόχρωσιν, ἀλλὰ ζητοῦντες νὰ μορφώσωμεν πεποιθήσεις καὶ νὰ ὑποστηρίξωμεν τὸ ὀρθὸν, βεβαίως θέλομεν φθάσει εἰς καλὴν συνεννόησιν καὶ ὀρθὴν λύσιν τῶν ζητημάτων· τὰ διαιροῦντα ἡμᾶς εἴπομεν ἐπανειλημμένως ποῖα εἶναι. Διὰ τοῦτο σχετικῶς μὲ τὴν σκέψιν ταύτην, τὸ ὅσον ἠδυνάμην νὰ παραγάγω ἐγὼ μόνος σκεφθεὶς, ἐθεώρησα, ὅτι ἠδύνατο νὰ συντελέσῃ τὸ Νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Ἐπιτροπῆς πρὸς ἐξεύρεσιν μέσων διορθώσεως τῆς τοιαύτης βεβαίως οὐχὶ εὐχαρίστου καταστάσεως ἐν τῇ ἡμετέρᾳ πατρίδι. Διὰ τοῦτο, ἐπειδὴ τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι προϊὸν μονομεροῦς σκέψεως, ἀπευθύνομαι πρὸς τὸν κύριον Πρωθυπουργόν. Εἶναι εἰς κατάστασιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ σκεφθῇ περὶ διορθώσεως τῶν πραγμάτων τῆς πατρίδος· ἐδοξάσθη ἀρκετά· τί τὸν ὠφελεῖ νὰ γείνῃ καὶ δεκάκις ἔτι Πρωθυπουργὸς, ἐν ὅσῳ ἡ κατάστασις τῆς πατρίδος εἶναι ἡ αὐτή; Δυστυχῶς ὁ κ. Κουμουνδοῦρος εἶναι ἀσθενὴς, καὶ δὲν δύναται νὰ σκεφθῇ περὶ αὐτοῦ τοῦ πράγματος. Ἂς λάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν περὶ αὐτοῦ ὁ κ. Τρικούπης· ἂς γείνῃ ὁ τῷ ὄντι ἀναμορφωτὴς, ἂς σκεφθῇ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου πῶς θέλομεν κατορθώσει, ὅπως μὴ ὑποστηρίζωμεν κόμματα, ἀλλ’ ἰδέας, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ προχωρῶσιν αἱ Κοινοβουλευτικαὶ συζητήσεις, ὡς ἐμπρέπει εἰς τοὺς κατ’ ἰδίαν ὡς ἄτομα τόσον ἀξιολόγους Ἀντιπροσώπους τοῦ Λαοῦ· διότι ἐπαλαμβάνω, ὅτι ἕκαστος κατ’ ἰδίαν ἐξ ἡμῶν δὲν ἔχει σύγκρισιν μὲ τὸν καλλίτερον Βουλευτὴν ἄλλων Ἐπιστρατειῶν, διότι εἶναι ἐστερημένος ἐκείνων τῶν δηλητηριωδῶν φανατισμῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπαντῶνται εἰς ἄλλα ἔθνη. Ἐνταῦθα ἅπαντες εἴμεθα ἁγνοὶ καὶ μόνον καὶ μόνον διὰ τοῦτο πιεζόμεθα, ὅταν πιεζώμεθα ἀπὸ κακὴν διοίκησιν, καὶ εἶναι ἀμοιβαῖον ὥστε, ὅταν ἔλθῃ ὁ Τρικούπης ὡς Κυβερνήτης, τότε θέλω νὰ ἔχω Ἐξουσίαν, ὅπως πιέσω τὸν ἐχθρὸν, τὸν ἀντίπαλον, καὶ θέλω νὰ συγκεντρώσω προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον νὰ ὑποστηρίξῃ ἐμὲ καὶ τὴν μερίδα μου, νὰ πιέζῃ δὲ τὸν ἀντίπαλόν μου, στρεβλὰ σκεπτόμενος. Διὰ τοῦτο ὁ κύριος Τρικούπης θέλει εὐεργετήσει τὸ Ἔθνος, ἂν εἰσαγάγῃ καὶ ψηφισθῇ τοιοῦτον Νομοσχέδιον, ἢ τέλος πάντων φέρῃ πρότασιν περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος.

§116ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Μάλιστα, μάλιστα.

§117ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἶναι συνεδριάσεις αὐταί; Καὶ μὰ τὴν ἀλήθειαν θὰ ἔλθῃ καιρὸς νὰ ἐντρεπώμεθα ὅτι εἴμεθα Βουλευταὶ, νὰ μὴ μᾶς ἐννοήσουν τὰ παιδιὰ, διότι πραγματικῶς οὐδεμίαν φαινόμεθα ὅτι παρέχομεν εἰς τὸ Ἔθνος σπουδαίαν λειτουργίαν. Ἂν λοιπὸν τοῦτο σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις, φρονῶ, ὅτι θέλει παράσχει, καὶ ἀντὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ ἀντὶ παντὸς ἄλλου Νομοσχεδίου, τὴν μεγαλειτέραν ἐκδούλευσιν πρὸς τὸ Ἔθνος. Ἐπὶ γενεὰς δὲ γενεῶν θὰ μένῃ ἀναγεγραμμένον τὸ ὄνομα τοῦ Τρικούπη, ὅτι ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας αὐτοῦ ἐλήφθη τὸ μέτρον αὐτὸ, ὅπως παύσουν τὰ κακῶς πολιτευόμενα ἐν Ἑλλάδι κόμματα. Οὐδεμίαν δ’ ἄλλην δόξαν θέλει ὁ κ. Τοικούπης· διότι αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς εἰς οὐδὲν σπουδαῖον καὶ κοινωφελὲς ἀπολήγουν. Ἂν δὲ ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον φέρει ἡ μερὶς αὕτη, ᾖναι ὁ πραγματικὸς, ὅτι δηλαδὴ θέλει νὰ ἀναμείνῃ τὸν ἀρχηγόν της, ἂς γείνῃ διακοπὴ τῶν ἐργασιῶν.

§118ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§119ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἴσως μετὰ τὰς ἑορτὰς παρουσιασθῶσι σκέψεις καλλίτεραι.

§120ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§121ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Μὴ παίζετε μὲ τὰ σπουδαῖα. Στρέψατε τὴν προσοχήν σας εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν ἐλευθεριῶν· ἐκεῖ ὅπου ἀπαντᾶται ἡ ἔκλυσις τῶν ἐλευθέρων πολιτευμάτων, ἐκεῖ φέρει ἡ ἀπελπισία τὸν καισαρισμόν. Θὰ ἔλθῃ στιγμή, καθ’ ἣν εἷς ἄλλος τὰ δικαιώματά σας ἐποφθαλμιῶν, θὰ κάμῃ ἔκκλησιν εἰς τὸν λαὸν, καὶ σᾶς στηλιτεύων θὰ τῷ εἴπῃ: ἰδὲ τί κατάστασις εἶναι αὐτή! καὶ ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ κατέστη καταγώγιον τῶν διαμαχομένων, τί τὴν θέλετε; Ἢ μήπως ὄχι καὶ πρὸ ὀλίγου ἐξεθειάζετο ἐντεῦθεν ἡ Μοναρχία; Καὶ βλέπετε, ὅτι ἠρχίσαμεν νὰ ἐκθειάζωμεν τοὺς μακαρίτας, τὸν Ὄθωνα καὶ τὸν Καποδίστριαν. Μὴ λοιπὸν παίζετε μὲ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, δίδοντες ἄκοντες κατὰ τῆς Βουλῆς μομφὴν, ὅτι δὲν χρησιμεύει, εἰμὴ διὰ νὰ ἔρχηται ὁ εἷς εἰς τὰ πράγματα σήμερον, καὶ ὁ εἷς αὔριον, ἀλλὰ σκεφθῆτε διὰ τὰ οὐσιώδη καὶ συστήσατε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἰδίως εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, νὰ σκεφθῇ περὶ τῆς πατρίδος σπουδαίως, ν’ ἀφήσῃ ἐκείνην τὴν πολιτικὴν, τὴν κατ’ ἐπιφάνειαν, καὶ νὰ ἐγκύψῃ εἰς τὸν ἐσωτερικὸν λόγον τῆς χωλότητος.

§122ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν περιμένετε βεβαίως, κύριοι, νὰ φέρω τὸν λόγον ἐπὶ τῆς προτάσεως, μὲ τὴν ὁποίαν ἐτελείωσεν ὁ ἔντιμος προαγορεύσας. Δὲν πρέπει νὰ ταράξωμεν τὰς σκέψεις αὐτοῦ περὶ βελτιώσεως τῶν Δημοσίων πραγμάτων, τὰς ὁποίας ἀγαθὴ βέβαια προαίρεσις ὑπηγόρευσεν. Ἄλλως δὲ ἐλπίζω, ὅτι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, πρὸς ὃν ἰδίως ἀπηυθύνοντο αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἐκ Τροιζηνίας ἀξιοτίμου συναδέλφου, θὰ λάβῃ ἐξ αὐτῶν ἀφορμὴν, ὅπως σκεφθῇ καὶ ἐξεύρῃ τὸν τρόπον, δι’ οὗ νὰ χαλινωθῇ ὁ ἄγριος φατριασμὸς, ὁ διαιρῶν ἡμᾶς ἐνταῦθα εἰς δύω ἀντίθετα στρατόπεδα. Ἐλπίζω, ὅτι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς θ’ ἀποφασίσῃ ν’ ἀκούσῃ τὴν συμβουλὴν τόσον καλοῦ καὶ ζηλωτοῦ πολιτικοῦ του φίλου, ὅτι θὰ ἐγκαταλίπῃ τέλος πάντων τὴν στενὴν, τὴν χαμαίζηλον πολιτικὴν, τὴν πολιτικὴν κατ’ ἐπιφάνειαν, ὡς τὴν ὠνόμασεν ὁ κύριος Δουζίνας, ὅτι θὰ παραιτήσῃ τὴν κοινὴν καὶ τετριμμένην ὁδὸν καὶ θὰ μεταρσιωθῇ εἰς τὴν ἐμπρέπουσαν αὐτῷ περιωπὴν, ὁπόθεν ἐπισκοπῶν ὑψηλότερον τὰς ἀνάγκας τῆς Πολιτείας, θὰ κατορθώσῃ νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὴν ποθητὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, δι’ ἧς θὰ ἐκλείψωσιν ἀμέσως ὅλα τὰ κατατρύχοντα ἡμᾶς κακὰ μετ’ αὐτῶν δὲ καὶ ὁ ἄγριος φατριασμός. Ἀλλὰ μέχρις οὗ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἀναλάβῃ τὸ πατριωτικὸν τοῦτο ἐπιχείρημα, ἂς ἐξετάσωμεν ἡμεῖς τώρα τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα. Πρὸ πάντων παρατηρῶ, κύριοι, ὅτι ἀπὸ ἄλλου σημείου ἤρξατο ἡ συζήτησις καὶ εἰς ἄλλο περιέπεσε, καὶ ἐὰν ἐξακολουθήσῃ τὴν αὐτὴν ἀκανόνιστον πορείαν, μεταπίπτουσα ἀπὸ σημείου εἰς σημεῖον, μὰ τὴν ἀλήθειαν θ’ ἀποδειχθῇ ὅτι δὲν εἶχε πολὺ ἄδικον ὁ προλαλήσας, ὅτε ἀπεκάλει, μετά τινος βέβαια τραχύτητος, τὸ Κοινοβούλιον γελοῖον. Ἐνθυμεῖσθε πόθεν ἤρξατο ἡ συζήτησις. Ὁ κύριος Ζηνόπουλος κατέδειξε τὸ μὴ νόμιμον τῆς συντάξεως τῆς ἡμερησίας διατάξεως· εἶχε δὲ φανερῶς δίκαιον, διότι κατὰ τὸν Κανονισμὸν, τὸν ὁποῖον ὀφείλομεν ἅπαντες νὰ σεβώμεθα, καὶ πλειονοψηφία καὶ μειονοψηφία, τὴν ἡμερησίαν διάταξιν κανονίζει οὐχὶ ὁ Πρόεδρος, ἀλλ’ Βουλή· ἄνευ δὲ τῆς ἐπινεύσεως ταύτης, ὁ Πρόεδρος ἐξ οἰκείας ἐξουσίας δὲν δύναται νὰ κανονίζῃ τὰς ἐργασίας τοῦ Σώματος. Τοῦτο εἶναι ἀνεπίδεκτον ἀμφισβητήσεως, διότι στηρίζεται εἰς ῥητὴν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ. Οὐδεμίαν δὲ ἀξίαν ἔχει ἡ πρόφασις, τὴν ὁποίαν ἐν ἀρχῇ τῆς συζητήσεως προέβαλον, ὅτι ἡ Βουλὴ παρέλειψε νὰ κανονίσῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, μὴ εὑρεθεῖσα χθὲς ἐν ἀπαρτίᾳ κατὰ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως· διότι ἡ τοιαύτη παράλειψις δὲν μετέστησε βέβαια τὸ δικαίωμα τῆς Βουλῆς εἰς τὸν Πρόεδρον. Τοιαύτην μετάστασιν ἔπρεπε ῥητῶς ν’ ἀναγράψῃ ὁ Κανονισμός, καθορίζων καὶ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ὁ Πρόεδρος ἤθελεν ἐξασκήσει, ἀντὶ τῆς Βουλῆς, τὸ δικαίωμα τοῦτο· ἀλλ’ ὁ Κανονισμὸς σιωπᾷ. Οὐδεμία ἄρα ἀμφιβολία, κύριοι, ὅτι ἡ σύνταξις τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶναι δικαίωμα ἀποκλειστικὸν τῆς Βουλῆς, καὶ οὐδέποτε, δι’ οὐδένα λόγον, δύναται ν’ ἀντιποιηθῇ αὐτὸ ὁ Πρόεδρος. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὅστις εἶναι ὁμολογουμένως ἐπιτηδειότατος μαχητὴς, κατενόησεν, ὅτι ἡ συζήτησις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ στηριχθῇ ἐπὶ τοιούτου σημείου· παρέκαμψε λοιπὸν τὴν δυσκολίαν, καὶ ἔφερε τὴν συζήτησιν εἰς ἄλλο πεδίον. Ἀνεξαρτήτως, σᾶς εἶπε, τοῦ ζητήματος τίς συντάσσει τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὁ Κανονισμὸς δίδει ἀναντιῤῥήτως εἰς τὴν πλειονοψηφίαν τὸ δικαίωμα νὰ τὴν τροποποιήσῃ κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως· ἡ πλειονοψηφία λοιπὸν υἱοθετεῖ τὴν τοῦ Προέδρου ἡμερησίαν διάταξιν καὶ νομιμοποιεῖ αὐτήν. Ἀλλὰ τῷ ἐγένετο ἡ ἀντίῤῥησις, ὅτι ἡ τροποποίησις προϋποθέτει ἡμερησίαν διάταξιν, νομίμως συντεταγμένην· προϋποθέτει δηλαδὴ ἀντικείμενα εἰσηγμένα ἤδη εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἀποφασίζει ἡ πλειονοψηφία τίνα πρέπει νὰ συζητηθῶσι κατὰ προτίμησιν, ἐνῷ ἐνταῦθα ἔχομεν ἀντικείμενα μὴ εἰσαχθέντα ἀκόμη εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἐπολέμησεν ἐν ἀρχῇ τὴν ἀντίῤῥησιν· κατόπιν ὅμως, ἐντυχὼν παλαιάν τινα ἡμερησίαν διάταξιν ἐν ᾗ φαίνονται σημειωμένα τινὰ ἐκ τῶν ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα περιέχει καὶ ἡ ὑπὸ συζήτησιν διάταξις, ἐστηρίχθη ἐπ’ αὐτῆς, καὶ ἠξίωσεν ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως τῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τοῦ Προέδρου ἀντικειμένων, καθ’ ἣν ἀναγράφονται ἐν αὐτῇ τάξιν. Ἁπλοῦν βλέμμα, κύριοι, ἐπὶ τῆς προτεινομένης ἡμερησίας διατάξεως πείθει, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τῶν αὐτῶν ἀντικειμένων. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, ὁ κύριος Σωτηρόπουλος ἀντέταξεν, ὅτι ἔχομεν ἐκκρεμῆ ἀκόμη τὴν ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων συζήτησιν, ἥτις δὲν ἐπεραιώθη τὸ παρελθὸν Σάββατον.....

§123ΤΙΝΕΣ. Συνοψίζετε τὰς ἀγορεύσεις;

§124ΑΛΛΟΙ. Μὴ διακόπτητε (θόρυβος).

§125ΜΙΛΗΣΗΣ. Καθ’ ὃν τρόπον ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις, νομίζετε, ὅτι καὶ αὐτὸ δὲν εἶναι ἀναγκαῖον; Μανθάνομεν τοὐλάχιστον ὅλοι, πόθεν ἠρχίσαμεν καὶ ποῦ πορευόμεθα.—Φρονῶ, κύριοι, ὅτι ἡ ἀντίῤῥησις τοῦ ἐκ Τριφυλίας ἐντίμου συναδέλφου εἶναι ἀξία τῆς προσοχῆς ἡμῶν. Μὴ λησμονεῖτε, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἁπλοῦν Νομοθετικὸν Σῶμα, ἀλλ’ εἶναι πρὸ πάντων Πολιτικὴ Ἐξουσία, ἡ ὑπερτάτη μάλιστα Πολιτικὴ Ἐξουσία τοῦ Τόπου, ἡ εἰδικώτερον ἐκπροσωποῦσα τὸ Ἔθνος· ἡ ἀποστολὴ αὐτῆς, τὸ κύριον ἔργον της εἶναι νὰ ἐλέγχῃ, νὰ ἐπιτηρῇ τὴν ἀκριβῆ τῶν Νόμων ἐφαρμογήν, νὰ φρουρῇ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, τὸ δὲ νομοθετεῖν εἶναι δευτερεῦον καὶ παρεπόμενον αὐτῆς ἔργον (θόρυβος). Παραπονεῖσθε, κύριοι, κατὰ τῆς μειονοψηφίας, διότι ἀποχωρεῖ. Συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς παρατηρήσω, ὅτι ἡ τοιαύτη παρέκβασις ἔχει καί τινα δικαιολογίαν· ἀλλ’ ἡ παρέκβασις πλειονοψηφίας, ἥτις διακόπτει, ἥτις θορυβεῖ ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν, ἡ παρέκβασις πλειονοψηφίας ἀνυπομόνου, καθιστώσης ἀδύνατον τὴν συζήτησιν, εἶναι ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ἀδικαιολόγητος (θόρυβος). Ὀφείλετε νὰ μᾶς ἀκούετε.....

§126ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς τολμᾶτε νὰ εἴπητε αὐτό;

§127Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Σεῖς πῶς τολμᾶτε νὰ εἴπητε ὅ,τι λέγετε.

§128ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Πολὺ κακὰ κάμνετε νὰ ὑπερασπίζεσθε τὸν ἀγορεύοντα.

§129Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πολὺ καλὰ μάλιστα κάμνω.

§130ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Αὐτὸς ὑπῆρξεν ὁ μεγαλείτερος ὑβριστὴς τοῦ πατρός σου.

§131Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸς δὲν ἐσυκοφάντησε καθὼς οἱ φίλοι σου.

§132ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὑπάρχουν διακοπαὶ, εἰς τὰς ὁποίας οὐδεμίαν θὰ δώσω ποτὲ προσοχήν.—Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, ὅτι ἡ κυριωτέρα ἀποστολὴ τῆς Βουλῆς εἶναι τὸ ἐπιτηρεῖν καὶ ἐλέγχειν τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν· τὸ μέσον δὲ διὰ τοῦ ὁποίου ἡ Βουλὴ ἀσκεῖ τὴν πολιτικὴν ταύτην ἐξουσίαν, εἶναι τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως. Δι’ αὐτοῦ ἕκαστος βουλευτὴς δύναται νὰ ζητῇ εἰς πᾶσαν στιγμὴν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν λόγον δι’ ὁποιανδήποτε πρᾶξιν τῆς Διοικήσεως, καὶ νὰ προκαλῇ τὴν ἀπολογίαν αὐτῆς δημοσίᾳ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Ἔθνους. Τόσον πολύτιμον, κύριοι, εἶναι τὸ δικαίωμα τοῦτο, ὥστε παρακολουθεῖ πάντοτε τοὺς ἐλευθέρους θεσμοὺς καὶ ἀποτελεῖ ἓν τῶν κυριωτέρων γνωρισμάτων αὐτῶν. Ἐν Γαλλίᾳ..... (θόρυβος).

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§134ΜΙΛΗΣΗΣ. Διατί ὁ θόρυβος καὶ αἱ διακοπαί; Ἐγὼ δὲν ὑβρίζω, δὲν προσβάλλω κανένα· συζητῶ ἐπὶ πραγμάτων καὶ μάλιστα ἐπὶ γενικῶν ἀρχῶν, διερμηνεύων τὴν γνώμην μου ἐπ’ αὐτῶν. Δὲν ἔχετε ὑπομονὴν ἵνα μὲ ἀκούσητε; Ὁσάκις, κύριοι, ἐν Γαλλίᾳ κατεστάλησαν αἱ πολιτικαὶ ἐλευθερίαι, πάντοτε περιωρίσθη τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς ἐπερωτήσεως· ὅταν δὲ ἡ καταστολὴ τῶν ἐλευθεριῶν ἔφθασεν εἰς τὸ κατακόρυφον αὐτῆς σημεῖον, τὸ δικαίωμα τότε τῆς ἐπερωτήσεως ἐξέλιπε παντελῶς, καὶ ὑπῆρξε μάλιστα ἐποχὴ ἐν Γαλλίᾳ, καθ’ ἣν οἱ Βουλευταὶ δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα ὄχι τοῦ ἐπερωτᾶν καὶ ἐλέγχειν τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ οὔτε τοῦ ὁμιλεῖν δημοσίᾳ ἀπὸ τοῦ βήματος, ἠδύναντο δὲ μόνον νὰ ψηφίζωσι σιωπηλῶς νομοσχέδια, τοῦθ’ ὅπερ θεωροῦσί τινες καὶ παρ’ ἡμῖν ὡς τὸ κύριον ἔργον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας! Ἡ περίφημος δ’ ἐκείνη Βουλὴ εἶναι γνωστὴ ἐν τῇ ἱστορίᾳ ὑπὸ τὸ ὄνομα «Βουλὴ τῶν βωβῶν (chambre des muets)». Δὲν ἔχω βεβαίως ἀνάγκην νὰ προσθέσω, ὅτι ἀντιπρόσωποι συνειδότες τὴν ὑψηλὴν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν ἔχουσι λαβόντες παρὰ τοῦ λαοῦ, πρέπει νὰ ἦναι ζηλότυποι τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἐμπερικλύει ἡ ἐντολὴ αὕτη, μὴ ἀνεχόμενοι κατ’ οὐδένα τρόπον τὴν περιστολὴν καὶ κολόβωσιν αὐτῶν καὶ τὴν καταβίβασιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας εἰς ἁπλῆν νομοθετικὴν Ἐπιτροπήν. Προβάλλουσι τὴν κατάχρησιν τοῦ δικαιώματος τούτου. Καὶ ποίαν ἀξίαν ἔχει, κύριοι, ἡ ἀντίῤῥησις αὕτη; Δὲν ἐξετάζω κατὰ πόσον εἶναι ἀκριβὴς ἡ αἰτίασις· ἀλλ’ ἐρωτῶ, δὲν ἐγένετο τάχα ἴση, ἂν ὄχι καὶ μείζων, κατάχρησις τοῦ δικαιώματος τοῦ νομοθετεῖν; Δὲν κατέλαβεν ἡμᾶς ἀπό τινος παράδοξος νομομανία, καὶ δὲν ἐψηφίσαμεν κατὰ σωρείας νόμους, τοὺς μὲν χείρονας τῶν δὲ, νόμους, τοὺς ὁποίους ἡ πρώτη πρὸς ἐφαρμογὴν ἀπόπειρα κατέδειξεν ἀνεφαρμόστους; Δὲν ἐφέραμεν διὰ τῆς πληθύος ταύτης νόμων ἀχωνεύτων καὶ ἰδιοῤῥύθμων σύγχυσιν ἀκατονόμαστον ἐν τῇ νομοθεσίᾳ ἡμῶν, εἰς τρόπον ὥστε καὶ αὐτοὶ οἱ ἐξ ἐπαγγέλματος ἑρμηνευταὶ τῶν νόμων εὑρίσκονται πολλάκις εἰς ἀμηχανίαν περὶ τῆς ἰσχυούσης διατάξεως ἐν δεδομένῳ θέματι; Καὶ πῶς δὲν ἔρχεσθε λοιπὸν, στηριζόμενοι ἐπὶ τῆς ψηλαφητῆς ταύτης καταχρήσεως, νὰ συμβουλεύσητε τὴν Βουλὴν νὰ ἀπεκδυθῇ καὶ τὴν νομοθετικὴν αὐτῆς ἐξουσίαν; Οὐδὲν κοινὸν, κύριοι, ἔχει ἡ κατάχρησις μὲ αὐτὸ τὸ δικαίωμα. Ἀλλ’ εἶναι ἆρα γε, κύριοι, ἀληθὲς, ὅτι ἐγένετο παρ’ ἡμῶν κατάχρησις τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐπερωτᾶν; Ἀπευθύνομαι εἰς τὴν συνείδησίν σας. Δὲν θὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι ἡμεῖς συνεμορφώθημεν μάλιστα κατὰ τὴν ἐνάσκησιν τοῦ πολυτίμου τούτου δικαιώματός μας εἰς ὅ,τι προέτεινεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἰδίως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διότι καὶ ἐγγράφως διατυποῦμεν τὰς ἐπερωτήσεις καὶ τὴν ἐπ’ αὐτῶν ἄμεσον συζήτησιν ἀποφεύγομεν, ἐκτὸς ἂν τὴν προκαλῇ ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς ἀμέσου ἀπαντήσεως, καὶ περιπλέον ὑπεκύψαμεν ἀνεχόμενοι νὰ γίνεται ἡ ἐπ’ αὐτῶν συζήτησις μόνον κατὰ πᾶν Σάββατον. Τί περισσότερον ἠδυνάμεθα νὰ πράξωμεν; Ἀλλ’ ἡ ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων συζήτησις δὲν γίνεται σπουδαία, συνοδευομένη πάντοτε ἀπὸ σύγχυσιν καὶ θόρυβον. Αἴ, καὶ εἴμεθα ἡμεῖς διὰ τοῦτο ὑπαίτιοι, ἢ πταίει αὐτὸ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον προέτεινεν ἡ Κυβέρνησις; Πῶς εἶναι πρὸς Θεοῦ δυνατὸν ἐν μιᾷ καὶ μόνη συνεδριάσει ν’ ἀπαντῶσιν οἱ Ὑπουργοὶ ὁ εἷς μετὰ τὸν ἄλλον εἰς πεντήκοντα τουλάχιστον ἐπερωτήσεις, τὰς ὁποίας ἀπηύθυνον αὐτοῖς οἱ Βουλευταὶ καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς ἑβδομάδος; Ποία τῶν πολλῶν τούτων ἐπερωτήσεων θὰ προτιμηθῇ κατὰ τὴν συζήτησιν; Ποῖος τῶν ἐπερωτησάντων Βουλευτῶν θὰ ὁμιλήσῃ πρῶτος, ἀπαντῶν εἰς τὸν Ὑπουργόν; Ὅταν οὕτω φύρδην μίγδην συζητῶνται πεντήκοντα διάφορα ἀντικείμενα, καὶ ἕκαστος τῶν ἀγορευόντων ὁμιλῇ περὶ ἰδίου θέματος, ὅταν ἡ συζήτησις μεταπίπτῃ ἀεννάως ἀπὸ πεδίου εἰς πεδίον, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι κανονικὴ, σοβαρὰ καὶ ἀξία τῆς Βουλῆς; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ προκύψῃ ἐξ αὐτῆς σύγχυσις καὶ κυκεὼν καὶ χάος καὶ θόρυβος καὶ διαπληκτισμοὶ καὶ πᾶν ὅ,τι βλέπομεν δυστυχῶς γινόμενον ἀνὰ πᾶν Σάββατον; Μεταξὺ τῶν ἐπερωτήσεων ὑπάρχουσι βέβαια τινὲς, ἀναφερόμεναι εἰς θέματα στενοῦ τοπικοῦ συμφέροντος, αἵτινες ἐξαντλοῦνται συνήθως διὰ τῆς ἀπαντήσεως τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ τῶν ἐπ’ αὐτῆς παρατηρήσεων τοῦ ἐπερωτήσαντος· ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι, θίγουσαι γενικώτερα συμφέροντα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἠδύνατο νὰ γείνῃ μακρὰ καὶ σπουδαία συζήτησις· καθ’ ὃν τρόπον ὅμως συζητοῦμεν τὰς ἐπερωτήσεις, οὐδεμία σοβαρὰ συζήτησις δύναται νὰ γείνῃ ἐπ’ οὐδεμιᾶς ἐξ αὐτῶν. Καὶ ὅταν, κύριοι, διὰ τῶν ἰδίων αὐτῶν μέτρων περιήγαγον τὸ τῆς ἐπερωτήσεως δικαίωμα εἰς τοιοῦτον ἐξευτελιστικὸν σημεῖον, τολμῶσι κατόπιν, ἐπὶ τοῦ λυπηροῦ τούτου φαινομένου στηριζόμενοι, νὰ ζητῶσι διὰ τῆς πλειονοψηφίας, ὅπως ματαιώσωσιν, ἐντελῶς καὶ αὐτὴν τὴν οὕτως γινομένην συζήτησιν, ὡς ἄκαρπον καὶ πλήρη ἀσχημιῶν! Λησμονοῦσιν ὅμως, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως συνδέεται ἀδιασπάστως μὲ τὴν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἀνέθηκεν ὁ λαός· λησμονοῦσιν, ὅτι ὁ Βουλευτὴς δὲν ἔχει οὔτε αὐτὸς οὗτος τὴν ἐξουσίαν νὰ περιστείλῃ τὴν δημοσίαν ταύτην ἐντολήν· λησμονοῦσιν, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο δὲν ὑπόκειται εἰς τὸν ἔλεγχον καὶ τὴν ψῆφον τῆς πλειονοψηφίας καὶ ὅτι δὲν δύναται αὕτη νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ κανένα Βουλευτὴν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐπερωτᾷν, ὅπως δὲν δύναται νὰ τοῦ ἀφαιρέσῃ καὶ τὸ ἀξίωμα τοῦ Ἀντιπροσώπου. Ὁ Βουλευτής, κύριοι, ὡς Βουλευτής, ἔχει ἐξ οἰκείας ἐξουσίας τὸ δικαίωμα νὰ ἐπερωτᾷ ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν τὴν Κυβέρνησιν καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν ἀκόμη συζητήσεως περὶ ἄλλου θέματος, καὶ νὰ ἀπαιτῇ ἀπ’ αὐτῆς ἐξηγήσεις. Καὶ ὅμως ἀξιοῦν νὰ διακόψωμεν ἀρξαμένην καὶ ἐκκρεμῆ συζήτησιν περὶ ἐπερωτήσεων, ὡς καθαρὰν ἀπώλειαν χρόνου, καὶ νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς συζητήσεως τῶν Νομοσχεδίων, διότι αὕτη ἀποτελεῖ, κατ’ αὐτοὺς τὴν κυρίαν καὶ σπουδαίαν τῆς Βουλῆς ἐργασίαν...! (θόρυβος). Ἐτελείωσα, κύριοι· διατί θορυβεῖτε; — Συμπεραίνω λοιπόν, λέγων ὅτι εἶναι ἀνεπίδεκτον ἀμφισβητήσεως, ὅτι πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἐκκρεμὴς ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων συζήτησις, καὶ ὅτι δὲν πρέπει μάλιστα οὐδὲ κἂν νὰ ἐρωτηθῇ περὶ τούτου ἡ πλειονοψηφία, διότι τὰ ζητήματα τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ Κανονισμοῦ εἰσιν ἀνώτερα τοῦ κύρους καὶ τῆς δυνάμεως τῶν ἑκάστοτε πλειονοψηφιῶν. Ἂν δὲ ἡ πλειονοψηφία παραγνωρίσῃ τὴν στοιχειώδη ταύτην ἀλήθειαν, ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ εἴπω ὅτι θὰ θέσῃ ἑαυτὴν ἐκτὸς τοῦ Νόμου, ἡ δὲ πρᾶξις αὐτῆς θὰ ἦναι ἐπανάστασις κατὰ τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας, ἣν κέκληται ν’ ἀντιπροσωπεύῃ καὶ ἐξυπηρετῇ.

§135ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (ἀναβαίνει τὸ βῆμα καὶ εὐθὺς κατέρχεται).

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ θέσωμεν εἰς ψηφοφορίαν τὸ ζήτημα.

§137ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι θέλει ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὰ λεχθέντα καὶ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς τὸν ἐμποδίζει νὰ ὁμιλήσῃ (θόρυβος).

§138ΠΟΛΛΟΙ. Ἡμεῖς τὸν ἐμποδίσαμεν.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ τὸν ἐμπόδισεν ἢ ἡ πλειονοψηφία.

§140ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν γνωρίζω τί ἐγίνετο εἰς τὸ Κοινοβούλιον τῆς Ἑπταννήσου, ἀλλ’ ἐνταῦθα δὲν δύναται νὰ ἐμποδίσῃ τις τὸν Ὑπουργὸν νὰ μὴ ἀπαντήσῃ.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ συζήτησις, καὶ θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐὰν συναινῇ, ὅπως αὔριον ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν συμφώνως πρὸς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἣν κατήρτισε τὸ Προεδρεῖον. Ἑπομένως, οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). — Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§142ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Ἀπεῤῥίφθη.

§143ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπειδὴ οἱ κύριοι λέγουν, ὅτι ἀπεῤῥίφθη καὶ ἐπειδὴ δὲν θέλομεν νὰ ὑποληφθῇ, ὅτι θέλομεν νὰ ἐφαρπάσωμεν τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν, εἶναι καλὸν νὰ γείνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἡ ψηφοφορία.

§144ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἡμερησίαν διάταξιν λέγουσιν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι.

§146ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. (ἀναβαίνει τὸ βῆμα καὶ θέλει νὰ ὁμιλήσῃ).

§147ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Ὄχι, ὄχι, δὲν ἔχεις τὸν λόγον (θόρυβος μέγιστος).

§148ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, (θόρυβος) ἐν ὀνόματι τοῦ Κανονισμοῦ (θόρυβος).

§149ΤΙΝΕΣ (ἐκ ἀριστερῶν). Δὲν ἔχετε τὸν λόγον.

§150ΕΤΕΡΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Πρέπει νὰ ὁμιλήσῃ (θόρυβος).

§151ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμόν......(θόρυβος).

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχεις τον λόγον· ἡ Βουλὴ δὲν θέλει νὰ σὲ ἀκούσῃ.

§153ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παραβιάζεται ὁ Κανονισμὸς (θόρυβος).

§154ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Ὄχι, ὄχι.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶπον ὅτι ἐπερατώθη ἡ συζήτησις. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἡμερησίαν διάταξιν..... (θόρυβος)

§156ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι, ὄχι· θέσατε εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἐναντίον.

§157ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. ... Θὰ φύγωμεν.

§158ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐὰν θέλητε, φύγετε. (Πᾶσα ἡ δεξιὰ πτέρυξ ἀπέρχεται διαμαρτυρουμένη).

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Δανόπουλε, ἔλθετε νὰ χρησιμεύσητε ὡς ψηφολέκτης.

§160ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύναμαι.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἡμερησίαν διάταξιν λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι.

§162ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ (ἐπιστρέψας). Κάμνω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§163ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Ἀφοῦ γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ἡ ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας δὲν ἔχει κἀμμίαν σημασίαν.

§164ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τότε φεύγω καὶ ἐγὼ (ἀπέρχεται). (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία).

§165ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Περισσότεροι ἀπὸ τοὺς 40 εἶναι εἰς τὰ δωμάτια, κύριε Πρόεδρε, ὥστε νὰ τοὺς προσκαλέσητε.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ προσκληθῶσιν οἱ ἐν τοῖς δωματίοις παρὰ τῶν κλητήρων, εἷς δὲ κλητὴρ νὰ μὲ εἰδοποιήσῃ τίς θὰ φύγῃ καὶ τίνες θά μείνωσι διὰ νὰ τοὺς θεωρήσωμεν ὡς παρόντας.

§167ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην αὐτῶν, διότι οἱ ψηφοφορήσαντες ἀποτελοῦσιν ἀπαρτίαν.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ καταμέτρησις τῶν ψήφων.

§169ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἶμαι παρὼν καὶ λέγω ναί.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑκατὸν εἴκοσι τρεῖς εἶναι παρόντες, ὥστε ὑπάρχει ἀπαρτία· ἐὰν δὲ παραδεχθῶμεν καὶ τὴν ψῆφον τοῦ κ. Δουζίνα, τότε ἑκατὸν εἴκοσι καὶ εἷς ἐψηφοφόρησαν ὑπὲρ τῆς προτάσεως, εἷς κατὰ, εἷς δὲ ἠρνήθη.

§171ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἑκατὸν εἴκοσι τρεῖς βεβαίως ἀποτελοῦσι τὴν ἀπαρτίαν· ἀλλ’ ὁ κ. Δουζίνας ἔφθασεν, ὅτε εἶχε πλέον ἀναγνωσθῆ ὁ κατάλογος, καὶ εἰμπορεῖ νὰ ἐγερθῇ ἀμφισβήτησις περὶ τοῦ παραδεκτοῦ ἢ μὴ τῆς ψήφου αὐτοῦ, καίτοι ἦτο παρὼν ἐγκαίρως. Βεβαίως ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ ψῆφος αὐτοῦ εἶναι δεκτὴ, διότι ὁ Πρόεδρος δὲν εἶπε πρὸ τῆς ἀφίξεως αὐτοῦ, ὅτι λήγει ἡ ψηφοφορία καὶ ἄρχεται ἡ διαλογή· οὐχ ἧττον ὅμως, μετὰ τὸν γενόμενον κανονισμὸν τῆς ἡμερησίας διατάξεως τῆς αὔριον, δὲν πρέπει νὰ συζητήσωμεν περὶ ἑτέρου θέματος, ἀφοῦ εἶναι ὁπωσδήποτε δυνατὸν, καίτοι ἀτόπως, νὰ ἐγερθῇ ἀμφισβήτησις περὶ τῆς ψήφου αὐτῆς. Διὰ ταῦτα προτείνω, ὅπως, θεωρουμένης τῆς ψηφοφορίας ἐγκύρου, κηρύξῃ ὁ Πρόεδρος τὴν λῆξιν τῆς συνεδριάσεως· ἐννοεῖται ὅμως, ὅτι ἄλλοτε, ὅταν εὑρεθῇ ἐν ἀπαρτίᾳ τὸ Σῶμα ἔστω καὶ ἐκ μιᾶς ψήφου, θέλομεν ἐξακολουθήσει τὰς συζητήσεις καὶ τὰ ἔργα ἡμῶν πάντα, καίπερ προηγηθείσης καὶ πάλιν τῆς συστηματικῆς ἀποχωρήσεως τῶν συναδέλφων ἡμῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον θὰ ἔχωμεν συνεδρίασιν καὶ συζήτησιν ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§173ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὰς δύω μ. μ.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὰς 2 μ. μ. θὰ συνεδριάσωμεν, θὰ σταλῶσι δὲ καὶ προσκλητήρια εἰς ὅλους τοὺς βουλευτάς. (Λύεται ἡ συνεδρίασις· ὥρᾳ 8 μ. μ.)