1882.11.29

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 27

Τῆς 29 Νοεμβρίου 1882.

(Δευτέρα)

Ὥρα 3 μ. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐπεκυρώθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τηλεγράφημα ἐκ Πύργου «κ. Πρόεδρον Βουλῆς. Ἀθήνας. Λαβόντες ἀφορμὴν ἐκ τῆς ἐν τῇ Βουλῇ περὶ καταστάσεως Δικαστηρίων συζητήσεως, παρακαλοῦμεν ὑμᾶς γνωστοποιήσατε Βουλῇ, ὅτι ἐνταῦθα Πρωτοδικεῖον οὐ μόνον ἐνήμερον δὲν εἶναι κλπ» (Ἀναγινώσκεται). Ἕτερον τηλεγράφημα ἐκ Βώλου τῶν Ὀθωμανῶν Μπεχλοὺλ Βέη, Μεχμὲτ Τσαούση καὶ Μοχατρέλου Μπατίκα «κ. Πρόεδρον Βουλῆς, Ἀθήνας. Ἐπικαλούμεθα ἔλεος Βουλῆς ὑπὲρ τῶν ἄνευ ἀποζημιώσεως ὑπὸ τοῦ Σιδηροδρόμου κτλ.» (Ἀναγινώσκεται).

§2ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι ὁπωσδήποτε νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀποζημιωθῶσι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἕτερον τηλεγράφημα ἐκ Βώλου, «Πρόεδρον Βουλῆς, Ἀθήνας. Ἄνω Βῶλος στερεῖται Ἑλληνοδιδασκάλου κτλ.» (Ἀναγινώσκεται). Ἕτερον τηλεγράφημα ἐκ Κατσίνης. «Πρὸς τὸ προεδρεῖον τῆς Ἑλλ. Βουλῆς, Ἀθήνας. Καθ’ ὁμόφωνον ἐκδήλωσιν τῶν συνδημοτῶν μου, παρακαλοῦμεν τὴν Βουλήν, ὅπως μὴ ἐπιψηφίσῃ τὸν φόρον τοῦ καπνοῦ, ὡς λίαν ἄνισον καὶ καταστρεπτικὸν εἰς καπνοφυτείας, σπουδαιοτέρου προϊόντος Ἀκαρνανίας. Δημαρχικὸς πάρεδρος Ἐχίνου, Χ. Χαραλάμπης». Τηλεγράφημα ἐξ Αἰγίου. «Πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον Βουλῆς, Ἀθήνας. Ἐντολῇ τοῦ Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου ὑποβάλλω ὑμῖν κάτωθι, κύριε Πρόεδρε, ἀντίγραφον τῆς ὑπ’ ἀριθ. 1 παμψηφεὶ ἐκδοθείσης σημερινῆς τοῦ Σώματος τούτου εὐχῆς κλπ.» (Ἀναγινώσκεται). Τηλεγράφημα ἐκ Ζακύνθου. «Πρόεδρον Βουλῆς καὶ Ὑπουργὸν Δικαιοσύνης, Ἀθήνας. Δήμαρχον Ναφθίων, ἐξαπατήσαντά με, ἀφαιρέσαντα ἐκ δημοτικοῦ ταμείου σημαντικὸν ποσὸν, κατήγγειλλα πρὸ πολλοῦ, καὶ εἰσέτι μένει ἀκαταδίωκτος, ἐξακολουθῶν ἀπειλῶν με μέχρις ἐξοικονομήσεως χρημάτων. Παρακαλῶ διαταχθῆναι ὅ,τι νόμιμον. Πρώην δημοτικὸς εἰσπράκτωρ, Εὐστάθης Πλατοπίδης». — Ἀναφορὰ τοῦ Σαγὶτ Ἀγᾶ. «Πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων. Κύριοι βουλευταὶ, οἱ Ὀθωμανοὶ ἀπὸ Λάρισσα παραπονοῦνται κατὰ τοῦ Ἀστυνόμου, βάζει ἀνθρώπους 10 ’μέραις φυλακή. Σαγγελέγας δὲν λέγει τίποτε. Μουφτὴς ’πῆρε βακούφια, τρώει οὗλα, κανενὸς δὲν δίνει· ντζαμία κρεμίζει, κανεὶς δὲν λέγει τίποτε, μὰ στὴ φυλακή. Ἑβραῖον ἐπιστάτη ’βάλλανε, ἀνθρώπους ὅλους γδίνει, μπακάλη σύντροφο ἔχει, ψεύτικες ἀποδείξεις κάνει, παράδες πέρνει, κανεὶς δὲν βλέπει ντουβλέτη. Δὲν θέλει ὁ Θεὸς αὐτὰ, δὲν θέλει. Ντσάνουμ Βουλὴ, βγάλε ὅλους αὐτοὺς ἔξω. Πετμεζίας καλὰ λέγει, πόδια του φιλήσω, καλὸς ἄνθρωπος εἶναι, ἔμαθα. Ὁ ντοῦλος Σας, Σαγὶτ Ἀγᾶς». Ὁ Ἰωάννης Μπαμπέτας, λοχίας τοῦ Πεζικοῦ, παραπονεῖται, ὅτι, καίτοι ἔχων τὰ ἀπαιτούμενα προσόντα πρὸς προβιβασμὸν εἰς τὴν θέσιν τοῦ Ἀνθυπασπιστοῦ, παρηγκωνίσθη, προβιβασθέντων ἄλλων.— Ὁ Ἐμπορικὸς σύλλογος τῆς πρωτευούσης τῆς Ἐπαρχίας Δωρίδος διαμαρτύρεται κατὰ τῆς ἀναγνωσθείσης ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἀναφορᾶς ἀγνώστων αὐτῆς κατοίκων Λοιδωρικίου, δι’ ἧς ἐπιδοκιμάζουν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νομισματικοῦ συστήματος καὶ τὴν προσθήκην νέων φόρων, καὶ ἀποκρούει ὡς καταστρεπτικὴν διὰ τὸν φορολογούμενον λαὸν τήν τε εἰρημένην μεταβολὴν τοῦ νομισματικοῦ συστήματος καὶ τοὺς ἐπιβαλλομένους βαρεῖς φόρους. Ἀναφορὰ Σαμέτη Δ. Γρηγορακάκη, κατοίκου Κίτρους τοῦ Δήμου Μάνης τῆς Ἐπαρχίας Οἰτύλου. Περὶ καταπιέσεως τῶν κατοίκων τοῦ Δήμου Μάνης ὑπὸ τοῦ διοικητοῦ, τοῦ περιοδεύοντος τὸν δῆμον αὐτὸν μεταβατικοῦ, ὑπολοχαγοῦ Ν. Κομνηνοῦ. Ὁ Σπυρίδων Σιδέρης καὶ Β. Γρηγορόπουλος αἰτοῦσι νὰ κοινοποιηθῇ εἰς αὐτοὺς κατὰ Νόμον ἡ ἔγκρισις τῶν ἐνοικιασθέντων κτημάτων τῆς Μονῆς ἐν Νεμέᾳ, ὡς τελευταίους πλειοδότας. Ἐπερώτησις τοῦ βουλευτοῦ ἐξ Ἄνδρου κ. Καρυστινάκη. «Ἐπερωτῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἐὰν οἱ ἐμπροθέσμως καταταχθέντες κληρωτοὶ κτλ. (ἀναγινώσκεται) (Ὅρα Παράρτημα). Αἴτησις τῶν ἐργοστασιαρχῶν τοῦ ἐν Σύρῳ σχοινοποιείου, ζητούντων νὰ παρέξῃ συνδρομὴν ἡ Κυβέρνησις εἰς αὐτὸ, ὅπως ἐμψυχωθῇ. Πρότασις τοῦ ἐκ Καρδίτσης βουλευτοῦ Τιμολέοντος Ἀδαμοπούλου περὶ διορισμοῦ ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς δυνάμει τοῦ 58 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, πρὸς ἐξέτασιν τῶν παραπόνων τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ, Ἠπείρῳ καὶ ἀλλαχοῦ καλλιεργητῶν (ἀναγινώσκεται). (Ὅρα Παράρτημα).

§4Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐντεταλμένοι εἴμεθα, κύριοι, οἱ βουλευταὶ Ἠλείας νὰ καταθέσωμεν μίαν ἀναφορὰν τῶν συνεπαρχιωτῶν μας, διὰ τῆς ὁποίας παραπονοῦνται κατὰ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, τὸν ὁποῖον θεωροῦν καὶ βαρὺν καὶ ἐπαχθῆ. Ἐπειδὴ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἐδήλωσεν, ὅτι πρόκειται νὰ τροποποιηθῇ τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ, ἤθελα παρακαλέσει τὴν Βουλὴν τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν νὰ τὴν διευθύνῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, διὰ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ παράπονα τῶν κατοίκων Ἠλείας.

§5ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ ἐγὼ ἔχω μίαν παρατήρησιν νὰ κάμω. Παρακαλῶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ μᾶς ἀπαντήσουν τί μέτρα ἔλαβον διὰ τοὺς Φαρμακοποιοὺς, καθόσον οὗτοι πηγαίνουν ἐξετασθοῦν καὶ τοὺς ἀποῤῥίπτουν, ἐνῷ εὐδοκίμως ἀποκρίνονται εἰς τὰς ἐξετάσεις.

§6ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς καὶ Πρωθυπουργὸς κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, ἀπαντῶν εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου κ. Ραδινοῦ, εἶπεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς ἀγροτικὰς διενέξεις δὲν ἐπενέβη, καὶ ὅτι, καὶ ἂν ἐπενέβη, ἐπενέβη μόνον εἰς τὸ νὰ προλάβῃ τὰς ρήξεις. Εἶπε δὲ πρὸς τούτοις, ὅτι αἱ ἀγροτικαὶ διενέξεις περιωρίσθησαν εἰς τρία μόνον χωρία, καὶ ὅτι καὶ ταῦτα ὁσονούπω ἔρχονται εἰς συμβιβασμὸν, καὶ οὕτω λήγει καὶ ἡ ἔκρυθμος κατάστασις. Πρὶν ἢ ἀναπτύξω τὰ καθέκαστα τῆς δεινῆς καὶ ἐλεεινῆς καταστάσεως, ἀπαντῶν καὶ εἰς τὰ παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ λεχθέντα, ἐπάναγκες θεωρῶ νὰ ὑποβάλω τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀναγνώσω αὐτήν.

ΕΠΕΡΩΤΗΣΙΣ

Πρὸς τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν καὶ Πρωθυπουργόν. Τὰ δεινὰ, τὰ διαδραματισθέντα καὶ διαδραματιζόμενα ἐν τῇ κωμοπόλει Ζάρκῳ καὶ ἄλλοις τῆς Θεσσαλίας χωρίοις, Κριτσινίῳ, Δασικλῇ, Μπιλέτσι, Καρδιτσομαγούλᾳ, Παλαμᾷ καὶ λοιποῖς, ἀποδίδονται εἰς ἐπέμβασιν τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τῶν ἀξιούντων καθαρὰν ἰδιοκτησίαν ἐπ’ αὐτῶν. Παρακαλῶ τὸν Κύριον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν καὶ Πρωθυπουργὸν νὰ δώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς δεούσας πληροφορίας περὶ αὐτῶν, νὰ καταθέσῃ δὲ καὶ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, ἐπίσημά τε καὶ ἰδιωτικὰ, ἅπερ ἀπηυθύνθησαν αὐτῷ παρ’ ἁπασῶν τῶν Διοικητικῶν Ἀρχῶν τῶν νέων Ἐπαρχιῶν καὶ παρὰ διαφόρων πολιτῶν. Νὰ εἴπῃ δὲ πρὸς τούτοις εἰς τὴν Βουλὴν τί σκέπτεται καὶ τί δέον γενέσθαι περὶ τῶν καρπῶν Ζάρκου καὶ Κριτσινίου, πρωΐμων τε καὶ ὀψίμων, οὓς, ὁλοκλήρους τῆς ἐφετεινῆς προσόδου κατασχὼν ὁ Νομάρχης Τρικκάλων κ. Ζέρμας, ἀπεθήκευσεν ἐν ταῖς ἀποθήκαις τοῦ Χρηστάκη Ζωγράφου καὶ λοιπῶν, περιαγαγὼν οὕτως εἰς ἀμήχανον θέσιν τέσσαρας χιλιάδας ψυχῶν, μὴ ἐχουσῶν κόκκον σίτου πρὸς νέαν σπορὰν, ἐκτὸς δὲ τούτου καὶ λιμωττουσῶν. Τίνες δὲ οἱ λόγοι οἱ προκαλέσαντες τὴν ἐφαρμογὴν τοιούτων μέτρων ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Ἀθήνῃσι, τὴν 29 Νοεμβρίου 1882.

Ὁ ἐκ Τρικκάλων βουλευτὴς

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ.

Σχετικῶς τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης ὑποβάλλω καὶ ἑτέραν ἐπερώτησιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργόν. Πρὸς τὸν κύριον ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν διατί μετέθετο τὸν Πρόεδρον τοῦ Πρωτοδικείου Καρδίτσης, καὶ ἂν πράγματι ἡ μετάθεσις αὕτη ἐγένετο, ὡς λέγεται, ἕνεκα τοῦ ὅτι ἐξέδοτο δικαστικὴν ἀπόφασιν ὑπὲρ τῶν χωρικῶν. Παρακαλῶ ἐπίσης τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Βουλὴν τίνες λόγοι προὐκάλεσαν αὐτὸν νὰ ἐκδώσῃ τὴν ὑπὸ ἡμερομηνίαν 19 Ὀκτωβρίου ἐ. ἔ. ἐγκύκλιον αὐτοῦ πρὸς τοὺς παρὰ τοῖς Ἐφετείοις Λαρίσσης καὶ Κερκύρας καὶ τοῖς Πλημμελειοδικείοις Λαρίσσης, Βώλου, Τρικκάλων, Καρδίτσης καὶ Ἄρτης κυρίους Εἰσαγγελεῖς σχετικῶς τῶν ἀγροτικῶν διενέξεων. Ἀθήνησι, τὴν 29 Νοεμβρίου 1882.

Ὁ ἐκ Τρικκάλων βουλευτὴς

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ.

§7ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ἠμπορῶ νὰ σᾶς κάμω μίαν ἐρώτησιν; Εἶνε ἀληθές.... (Θόρυβος).

§8ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρέπει καὶ σεῖς, κύριε Ταρμπάζη, νὰ καταθέσητε ὅλας τὰς ἐπιστολάς, διὰ τῶν ὁποίων παρωτρύνατε τοὺς χωρικούς, ἐν γνώσει τοῦ ἀδίκου, νὰ μὴ ὑποκύψουν οὔτε εἰς τοὺς νόμους, οὔτε εἰς τὰ συμπεφωνημένα, οὔτε εἰς τὰ ἔθιμα. Ἂν θέλετε ἡ Κυβέρνησις νὰ καταθέσῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, πρέπει καὶ σεῖς νὰ καταθέσητε τὴν ἀλληλογραφίαν σας μετὰ τῶν χωρικῶν, ἐξ ἧς θὰ φανῇ, ὅτι χάριν βουλευτικῆς ἐπιῤῥοῆς, τὴν ὁποίαν ἐπιζητεῖτε, ἀλλὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἠμπορεῖτε νὰ στηρίξητε ἐπὶ θεμιτῶν μέσων, κατεφύγατε εἰς ὑποσχέσεις πρὸς τοὺς χωρικούς καὶ εἰς πλαστὰς ἐξεγέρσεις αὐτῶν (Θόρυβος).

§9ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ καλλίτερον εἶναι νὰ προσδιορισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν, διὰ νὰ ἐξαντληθῇ τὸ θέμα αὐτό.

§10ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀληθῶς ἡ κατάστασις αὕτη δὲν πρέπει νὰ παραταθῇ. Ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ προσδιορίσῃ ἡμέραν πρὸς συζήτησιν τοῦ ζητήματος τούτου, τὸ ὁποῖον καθ’ ἑκάστην ἐπισείεται ὡς ἀπειλή.

§11ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§12ΕΤΕΡΟΙ. Τὴν Τετάρτην.

§13ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Ἐγὼ φρονῶ, κύριε Δεληγεώργη, ὅτι δὲν εἶμαι ὑπόχρεως νὰ καταθέσω τὴν ἀλληλογραφίαν μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τῶν κατοίκων ἐκεῖ (Θόρυβος). Ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑπόχρεως νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, ἅπερ ζητῶ. Οὐχ ἧττον δύναμαι νὰ καταθέσω, ἂν θέλητε, καὶ τὴν ἀλληλογραφίαν μου ταύτην, καθόσον ἀπεναντίας θὰ μοὶ χρησιμεύσῃ πρὸς ὑποστήριξιν τῶν φρονημάτων μου. Παρακαλῶ νὰ μὴ ἀναμιχθῆτε τόσον εἰς τοιαύτην ἀθλίαν πραγμάτων κατάστασιν, ἥτις ἐμφωλεύει ἐκεῖ, καθόσον δὲν ἔχετε πλήρη καὶ ἄμεσον γνῶσιν αὐτῆς. Ἀγνοεῖτε πολλά, τὰ ὁποῖα ἐὰν θελήσητε νὰ ὑποστηρίξετε, μειοῦτε τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ ὀνόματος τῆς οἰκογενείας σας, κύριε Δεληγεώργη· ἀφήσατε ταῦτα εἰς τὸν κ. Καραπάνον, ὅστις εἶναι εἰδικὸς περὶ τὰ τοιαῦτα.

§14ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν ἐπερώτησιν, ἔχω κύριοι, πρὸς τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν.

§15ΤΙΝΕΣ. Τί ἔγεινε, κύριε Πρόεδρε, διὰ τὸ ζήτημα τὸ ἀγροτικόν;

§16ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὴν Τετάρτην, κύριε Πρόεδρε, νὰ γείνῃ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος· δὲν πρέπει νὰ γείνωσιν αἱ περυσιναὶ ζημίαι.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Σάββατον.

§18ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Τὸ Σάββατον, κύριε Πρόεδρε, νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις.

§19ΠΟΛΛΟΙ. Τὸ Σάββατον.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§21ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλοῦνται οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσωσι τὴν Βουλὴν ἐὰν ἀληθῶς ἔδωσαν διαταγὴν εἰς τε τὸν Ἔπαρχον καὶ Ἔφορον Ναυπακτίας νὰ μεταβῶσιν εἰς Ὀμὲρ Ἀφέντι τῆς Ἐπαρχίας Δωρίδος καὶ ἐπιληφθῶσιν ἐκεῖ τῆς κατεδαφίσεως ἔργου τετελεσμένου, ἑνὸς ὑδρομύλου, ἀνεγερθέντος ἐπὶ ἰδιοκτήτου γῆς, τοῦ Πάνου Παπακωστοπούλου.

§22ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Κύριοι, ἐπηρώτησα πέρυσι τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν διατί εἰς τὴν ἁλυκὴν Δομβραίνης διώρισεν ἄνθρωπον κατηγορούμενον ἐπὶ ἀπιστίᾳ, καὶ ἔπραξα τοῦτο, ὅπως ἀποτρέψω αὐτὸν ἀπὸ πράξεως, ἥκιστα ἁρμοζούσης εἰς Κυβέρνησιν, ἐπαγγελθεῖσαν τὴν ἀναστήλωσιν τῶν νόμων. Ἐπηρώτησα καὶ ἐφέτος τὸν αὐτὸν Ὑπουργὸν καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ καταθέσῃ εἰς τὸ Προεδρεῖον κατάστασιν τοῦ προσωπικοῦ τῆς ἁλυκῆς Δομβραίνης ἀπὸ τοῦ 1862 ἕως τοῦ 1882, καὶ τούτου συμπεριλαμβανομένου, καὶ κατάστασιν τῆς παραγωγῆς τῆς αὐτῆς ἁλυκῆς τῶν ἐτῶν 1881 καὶ 1882. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὀλιγωρήσας δὲν κατέθηκε τὰς αἰτηθείσας καταστάσεις. Φρονῶ ὅμως, κύριοι, ὅτι, ὅταν Ὑπουργός τις δὲν ἐκτελῇ τὰς ὑποχρεώσεις του, ὁ ἐπερωτῶν βουλευτὴς ἔχει τὸ καθῆκον νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ἰδίας ἑαυτοῦ ὑποχρεώσεις, καὶ ἕνεκα τούτου εἰμὶ ἠναγκασμένος ν’ ἀπαντήσω ἐγὼ ἀντ’ αὐτοῦ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς βεβαίως δὲν δύνατο νὰ παρουσιάσῃ κατάστασιν τοῦ προσωπικοῦ τῆς ἁλυκῆς, διὰ τὸν λόγον, ὅτι, ἐφαρμόζων οὗτος μίαν ἐκ τῶν τριῶν ἀρχῶν τοῦ προγράμματός του—τὴν αὐστηρὰν οἰκονομίαν—ἐπολλαπλασίασε τὸ προσωπικόν, διορίσας τρεῖς προσθέτους φύλακας, οὐδέποτε προϋπάρξαντας, καὶ ἔπλασε θέσιν Βοηθοῦ τοῦ Ἐπιστάτου τῆς καλλιεργείας ἢ τοῦ Ἀρχιτεχνίτου διὰ πρώτην φορὰν ταύτην....

§23ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὴ εἶναι κατηγορία, ἐνῷ σεῖς κάμνετε ἐπερώτησιν.

§24ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Εἰμὶ ἐγγεγραμμένος ἀπὸ τοῦ Σαββάτου, καὶ εἶναι ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων. Τοῦτο δὲ, κύριοι, ἐγένετο, ἀφοῦ, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πέρυσι πομπωδῶς ἐνεταφίασε τὰ βρωμερὰ ἐκεῖνα καὶ τὰ λοιπὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διὰ τῶν ὁποίων κατεποντίζετο ἐν τῷ παρελθόντι τὸ ἐθνικὸν χρῆμα. Δὲν παρουσίασεν ὡσαύτως τὴν κατάστασιν τῆς παραγωγῆς, διότι ἠθέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἡ ἐφετεινὴ παραγωγὴ μόλις φθάνει εἰς τὸ ἥμισυ τῆς περυσινῆς.

§25ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ἐπερώτησις αὐτὴ, κ. Πρόεδρε.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, παρακαλῶ.

§27ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Ἀλλ’ ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀπαντῶν εἰς παρομοίαν ἐπερώτησίν τινος τῶν ἐκ Φθιώτιδος συναδέλφων, εἶπεν, ὅτι οἱ πνεύσαντες κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο νοτιοδυτικοὶ ἄνεμοι ἔβλαψαν τὴν παραγωγὴν τῶν ἁλυκῶν. Καὶ συμφωνῶ πληρέστατα μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διότι ἀκριβῶς ἡ πεποίθησίς μου εἶναι, ὅτι, ἐφ’ ὅσον ἐπικρατοῦσιν ἐπὶ τὴν Ἑλλάδα οἱ νοτιοδυτικοὶ ἄνεμοι, ἡ παραγωγὴ τῶν ἁλυκῶν ὁλονὲν θὰ μειοῦται, καὶ μόνον ἡ εὐρωστία εἰς τὴν βλάστησιν τῆς συναλλαγῆς θὰ κρατύνηται. Καὶ ἔχω παραδείγματα πρὸς ἀπόδειξιν τούτου. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι εἴς τινα προηγουμένην συνεδρίασιν ἐπηρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν διατί χωροφύλαξ, ὅστις ἀντέστη εἰς προταθεῖσαν αὐτῷ κλοπὴν ἐκ τῶν ἁλάτων τῆς ἁλυκῆς Δομβραίνης, διατί μετετέθη ἀπὸ τῆς Ἐπαρχίας καὶ διατί ἐτιμωρήθη πειθαρχικῶς διὰ περιορισμοῦ, ἀφοῦ προηγουμένως ἀνεκλήθη ἀπὸ τῆς ἁλυκῆς. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι συγχρόνως ἐπηρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης εἰς ποίαν στάσιν εὑρίσκεται ἡ ποινικὴ ὑπόθεσις, ἡ συνεπείᾳ μηνύσεως τοῦ χωροφύλακος τούτου κατὰ τοῦ προσωπικοῦ τῆς ἁλυκῆς Δομβραίνης.

§28ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν μοὶ ἐστάλη ἡ ἐπερώτησις αὕτη. Ἠξεύρετε, ὅτι γίνονται πολλαὶ ἐπερωτήσεις, τὰς ὁποίας ὁ Ὑπουργὸς δὲν δύναται νὰ διατηρῇ ἐν τῇ μνήμῃ του· ἐλήφθη τὸ μέτρον νὰ στέλλωνται ἔντυπα εἰς τὸ Προεδρεῖον. Κάμετε τὴν ὑπόμνησιν, καὶ θέλω σᾶς ἀπαντήσει.

§29ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Ἐγὼ ὤφειλον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς τοῦτο, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως διευκολύνωσι κλοπὴν κατὰ τοῦ Δημοσίου, δεσμεύουσιν, ἀφοπλίζουσι καὶ φυλακίζουσι τοὺς στρατιώτας τῆς Ἐπικρατείας, τοὺς ἐπιτετραμμένους τὴν φύλαξιν τῆς περιουσίας τοῦ Δημοσίου καὶ ἀνθισταμένους εἰς τὴν κατάχρησιν. Θ’ ἀπορήσητε, κύριοι, ἐὰν ἀκούσητε, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ διατηροῦνται εἰς τὰς θέσεις των, καὶ ὅτι ὁ τίμιος ἐκεῖνος χωροφύλαξ, ἀντὶ ἐπαίνων, ἀνεκλήθη ἀπὸ τῆς ἁλυκῆς παραχρῆμα, ἐτιμωρήθη πειθαρχικῶς καὶ μετετέθη ἀπὸ τῆς Ἐπαρχίας. Δύνασθε νὰ φαντασθῆτε, κύριοι, πῶς ἔδει μετὰ τοῦτο νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του ὁ διαδεχθεὶς αὐτὸν χωροφύλαξ. Συγχρόνως κατεβλήθησαν ἀμέσως ἐνέργειαι πρὸς μετάθεσιν τοῦ Γραμματέως τοῦ Εἰρηνοδικείου Θίσβης, ἐκπληροῦντος ἔργα Εἰρηνοδίκου, ἀπουσιάζοντος τοῦ προϊσταμένου αὐτοῦ, διότι εἶχε τὴν αὐθάδειαν νὰ δεχθῇ τὴν μήνυσιν τοῦ χωροφύλακος καὶ νὰ προβῇ εἰς ἀνακρίσεις.

§30ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὰ εἶναι πράγματα τῆς φαντασίας σας.

§31ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Καὶ ὁ Γραμματεὺς οὗτος μετετέθη μετ’ ὀλίγον. Φέρω ἕτερον παράδειγμα τῆς ποιότητος τῶν ὑπαλλήλων τῆς ἐπαρχίας μου. Ὁ νῦν Οἰκ. Ἔφορος ἐπὶ ἡμέρας ὁλοκλήρους παρεκάλει τὸν Ἔπαρχον Θηβῶν, μέλλοντα νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἁλυκὴν Δομβραίνης ὡς Διοικητικὸς Ἀντιπρόσωπος κατὰ τὴν παράδοσιν τῶν ἁλάτων, νὰ συναινέσῃ καὶ αὐτὸς νὰ γείνῃ κατάχρησις, ἐκ τῆς ὁποίας νὰ ὠφεληθῶσιν. Ὁ αὐτὸς Οἰκ. Ἔφορος τὰ αὐτὰ ἐπανέλαβε καὶ περισσότερα πρὸς τὸν Γραμματέα τοῦ Ἐπαρχείου Θηβῶν, ὅστις ἦτο ἐπιτετραμμένος νὰ παραστῇ κατὰ τὴν παράδοσιν ἄλλης πήξεως ὡς Ἀντιπρόσωπος τοῦ Δημοσίου. Ὥστε βλέπετε.....

§32ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν σᾶς ἐπιτρέπεται νὰ λέγητε τοιαῦτα πράγματα ἄνευ ἀποδείξεων, διότι κατηγορεῖτε ἕνα ὑπάλληλον δι’ ἐσχάτην κατάχρησιν· ἐὰν τὸν καταμηνύσητε, δύνασθε νὰ καταδικασθῆτε ἐπὶ συκοφαντίᾳ, ἐὰν δὲν ἀποδειχθῶσιν.

§33ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Δὲν εἶμαι μηνυτὴς, ἀλλ’ ἐλέγχων βουλευτής. Γνωρίζω δὲ, ὅτι καὶ ὁ Ἔπαρχος ἐκεῖνος καὶ ὁ Γραμματεὺς ἐκεῖνος τοῦ Ἐπαρχείου ἀπελύθησαν, ἴσως διότι ἀντέστησαν εἰς τὰς καταχρήσεις αὐτάς. Ὥστε βλέπετε, κύριοι, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε δίκαιον βεβαιῶν τὴν Βουλὴν, ὅτι οἱ νοτιοδυτικοὶ ἄνεμοι ζημιοῦσι τὸ Κράτος. Ἀλλὰ καὶ ἡ Διοίκησις, κύριοι, δὲν εἶναι καλλιτέρα τῆς διαχειρίσεως. Εἰς τὴν Ἐπαρχίαν μου προσέρχονται οἱ φίλοι μου εἰς τὰ Γραφεῖα νὰ ζητήσωσι πληροφορίας ἢ ἀντίγραφα, καὶ ἀποπέμπονται βαναύσως. Καὶ τοῦτο εἶναι προμελετημένον, διότι ὁ ἀποπεμπόμενος τοιουτοτρόπως φίλος μου...

§34ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Ἀπὸ ποῖα Γραφεῖα; Νὰ τὰ κατονομάσητε καὶ ὄχι νὰ ὁμιλῆτε ἀορίστως (θόρυβος).

§35ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Μὴ μὲ διακόπτῃς. Δύνασαι νὰ μὲ διαδεχθῇς καὶ νὰ μὲ ἀναιρέσῃς. Ἔλεγον λοιπὸν, ὅτι ὁ ἀποπεμπόμενος φίλος μου, ἐν ἀμηχανίᾳ εὑρισκόμενος, δὲν ἠξεύρει τί νὰ πράξῃ, ὁπότε ὁ ἀδελφός, ὁ συγγενὴς, ὁ φίλος τοῦ φίλου τῆς Κυβερνήσεως τὸν πλησιάζει, κατηγορεῖ καὶ οὗτος τὸν βάναυσον ὑπάλληλον, καὶ τὸν καλεῖ νὰ μεταβῶσιν ὁμοῦ εἰς τὸ Γραφεῖον, διὰ νὰ τελειώσῃ ἡ δουλειά του. Καὶ οἱ μὲν νοημονέστεροι ἐννοοῦντες τὴν πλεκτάνην, ἀρνοῦνται, τὴν ζημίαν τῶν προκρίνοντες ἀπὸ τῆς πρὸς τοὺς ἐναντίους των ὑποχρεώσεως, οἱ δὲ ἁπλούστεροι γίνονται θύματα τῆς πρωτοφανοῦς ταύτης ψηφοθηρίας. Τοιαύτη εἶναι, κύριοι, ἡ Διοίκησις τοῦ κ. Τρικούπη. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω τὴν ἀλήθειαν, θὰ ἐξαιρέσω τῆς κατηγορίας ταύτης τὸν ἀξιότιμον Ἔπαρχον Θηβῶν κ. Νικόπουλον, τὸν Ταμίαν Θηβῶν, καὶ τὸν ὄντως τιμιώτατον Εἰρηνοδίκην Θηβῶν κ. Δεδούσην.

§36ΡΑΛΛΗΣ. Ποῖοι μένουν;

§37ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Ὁ Οἰκ. Ἔφορος, ὁ Ὑπομοίραρχος, οἱ Γραμματεῖς, οἱ Πρωτοκολλισταὶ, οἱ Γραφεῖς ὅλων τῶν Γραφείων.

§38ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτοὶ δὲν εἶναι προϊστάμενοι.

§39ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Καὶ τί σημαίνει; Ἀλλ’ εἶναι καὶ προϊστάμενοι, ὁ Οἰκ. Ἔφορος καὶ ὁ κ. Ὑπομοίραρχος. Καὶ κατὰ τὴν κρίσιν μου, φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ἐπικαλεσθῇ ἄγνοιαν διὰ πᾶν ὅ,τι τὰ ὄργανα αὐτῆς ἐκτρεπόμενα πράττουσι, διότι ἤθελεν εἶσθαι πιστοποίησις ἀνικανότητος διὰ τὸν ἀναβάτην ἡ ὁμολογία, ὅτι ὁ ὑπ’ αὐτὸν ἵππος δὲν αἰσθάνεται τὸν χαλινόν του.

§40ΤΙΝΕΣ. Τοῦτο εἶναι ποίησις.

§41ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Ἂν τοῦτο ἦναι ποίησις κατά τινας ἐκ τῶν τῆς συμπολιτεύσεως, ἔχω καὶ πραγματικώτερον νὰ τοῖς εἴπω. Ἀξιότιμον πρόσωπον, τῆς ἀπολύτου τυγχάνον ὑπολήψεως τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, κατήγγειλεν αὐτῷ ὡρισμένα ἐγκλήματα κατὰ τοῦ Εἰρηνοδίκου Θίσβης, καὶ ἐντούτοις οὐδεμία κἂν ἐξέλεγξις διετάχθη πρὸς βεβαίωσιν τῶν καταγγελθέντων ἐγκλημάτων. Εἰσέρχομαι ἐν τέλει εἰς ζήτημα καθαρῶς οὐσιαστικὸν, τὸ ὁποῖον ὅμως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μετέβαλεν εἰς προσωπικὸν διὰ τῆς διακρινούσης αὐτὸν ἰδιότητος περὶ τὰ τοιαῦτα. Ὁ κ. Κωνσταντῖνος Κουμουνδοῦρος ἐπηρώτησεν αὐτὸν διατί ἐν Θήβαις ἐνοικιάσθη ὡς στρατὼν τῆς χωροφυλακῆς καφενεῖόν τι, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν ἐπὶ λέξει «Ἀπαντῶν εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ βουλευτοῦ Θηβῶν κ. Διαμάντη, πληροφορῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν ἐνοικιάσθη ἡ οἰκία τοῦ ἀδελφοῦ τοῦ Δημάρχου Θηβαίων Διαμάντη, ἣν μόνος οὗτος συνίστα ἐπιμόνως ὡς κατάλληλον, ἀλλ’ ἡ τοῦ κ. Θεαγένους, ἣν πέντε Δήμαρχοι ἐθεώρουν ὡς τοιαύτην». Ἀπαξιῶ, κύριοι, νὰ χαρακτηρίσω τὴν πρόθεσιν, ἣν εἶχεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τοιαύτας ἀνακριβείας μεταδίδων πρὸς τὴν Βουλήν. Ἐζήτησα ἀμέσως τότε νὰ κατατεθῇ ὁ σχετικὸς φάκελλος, ὁ δὲ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀντὶ τούτου δὲν εὗρεν οὔτε δύσκολον, οὔτε ἄτοπον, νὰ παρουσιάσῃ δύω ἔγγραφα τοῦ καταγγελλομένου Νομάρχου, ἓν ἔγγραφον τοῦ Ὑπομοιράρχου Θηβῶν καὶ ἓν τοῦ Δημάρχου Ἀκραιφνίων Ζέρδα. Ἀλλὰ διατί ἀφῃρέθη ἀπὸ τοῦ φακέλλου ἡ Ἔκθεσις τοῦ Ἐπάρχου Θηβῶν, ἀνθρώπου τιμίου καὶ φιλαλήθους, ἐπὶ μακρὸν εὐδοκιμήσαντος ὡς Εἰσαγγελέως; Διατί ἀφῃρέθησαν αἱ ἐπανειλημμέναι προσκλήσεις τοῦ αὐτοῦ Ἐπάρχου πρὸς τοὺς Δημάρχους τῆς Ἐπαρχίας, ἵνα ἀποδειχθῇ, ὅτι, καίτοι δὶς κληθέντες οὗτοι, δὲν προσῆλθον, καὶ πῶς καὶ διατί ὁ Νομάρχης λαμβάνει ἀνεξετάστως ἕνα χαρτὶ τοῦ Δημάρχου Ζέρδα, ὅστις τῷ λέγει «εἶμαι ἕτοιμος νὰ συμβληθῶ καὶ ὡς πληρεξούσιος ἄλλων Δημάρχων» καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τούτου τὸν διατάσσει νὰ συμβληθῇ; Ὤφειλεν ὁ Νομάρχης νὰ γνωρίζῃ, ὅτι, ὅπως παραστῇ τις ὡς πληρεξούσιος ἄλλου, ἀπαιτεῖται τοὐλάχιστον ἓν συμβολαιογραφικὸν πληρεξούσιον, διότι, προκειμένου περὶ Δημάρχου, διορίζοντος πληρεξούσιόν του ἕτερον Δήμαρχον, καθῆκον εἶχε νὰ γνωρίζῃ, ὅτι προαπῃτεῖτο πρᾶξις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ἐγκεκριμένη ὑπὸ τοῦ Νομάρχου. Διατί τέλος ἀφῃρέθη τὸ ἑξῆς συντομώτατον ἔγγραφον; Ἀλλ’ ὀφείλω, πρὶν τὸ ἀναγνώσω, νὰ γνωρίσω πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐν Θήβαις ὑπάρχει στρατὼν τοῦ Δημοσίου κενὸς, ἀφότου ὁ στρατὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως εὑρίσκεται εἰς τὰ στρατόπεδα τοῦ κ. Τρικούπη, ὁ δὲ τῆς ὑπηρεσίας ἐκεῖ, ὅπου ἐκλογαὶ ἐπαναλαμβάνονται, ἢ ἔξοχα τῆς Πολιτείας πρόσωπα πολιτεύονται. Ὁ ἀδελφός μου Δήμαρχος Θηβαίων, ἐρωτηθεὶς διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 1681 ε. ε. ἐπισημειωτικῆς διαταγῆς τοῦ Βασιλ. Ἐπαρχείου Θηβῶν, ἐκφέρει γνώμην τὴν ἑξῆς «Ἐπιστρέφων τὴν ἔναντι διαταγὴν, πληροφορῶ τὸ Ἐπαρχεῖον, ὅτι, ἐπειδὴ εἶναι κενὸς ὁ στρατὼν τοῦ Δημοσίου καὶ διὰ νὰ προφυλαχθῶσι τὰ ἐντὸς αὐτοῦ εὑρισκόμενα παραπήγματα, καὶ διὰ νὰ μὴ ζημιωθῶσιν οἱ Δῆμοι, καλὸν εἶναι νὰ μετοικήσωσιν οἱ χωροφύλακες ἐντὸς αὐτοῦ, καθότι καὶ τοιαύτη συνήθεια ὑπῆρχεν ἐν τῷ παρελθόντι. Ἐν Θήβαις τὴν 22 Ἰουλίου 1882, ὁ Δήμαρχος Θηβαίων Ν. Διαμάντης». Αὐτὸ, κύριοι, εἶναι τὸ μόνον ἔγγραφον, ὅπερ ἐξῆλθεν ἀπὸ τῶν χειρῶν τοῦ Δημάρχου Θηβαίων ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τούτου, ὅπερ ἀνατρέπει ἄρδην καὶ τὴν πρόθεσιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ τὰς ψευδεῖς πληροφορίας τοῦ Νομάρχου, καὶ διότι εἶναι ἀναξιοπρεπὲς ν’ ἀπασχολῇ τις τὴν Βουλὴν διὰ προσωπικοὺς λόγους, ἐρωτῶ ἐὰν ἐδικαιοῦτο ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἴπῃ ὅσα εἶπεν ἀπαντῶν εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Κωνστ. Κουμουνδούρου. Ἀντὶ τοιαύτης ἀπαντήσεως, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὤφειλε νὰ ἴδῃ, ὅτι ὁ παρ’ αὐτοῦ κατατεθεὶς φάκελλος ἦν κολοβωμένος. Ὤφειλε νὰ παρατηρήσῃ, ὅτι ὁ Δήμαρχος Θηβαίων ἠδύνατο ν’ ἀγανακτήσῃ, διότι ἀφῃρεῖτο ἀπ’ αὐτοῦ παρὰ τοῦ Νομάρχου ἓν δικαίωμα, ὅπερ ἔχει ἐκ τοῦ Νόμου, ν’ ἀντιπροσωπεύῃ, ὡς Δήμαρχος τῆς πρωτευούσης, τοὺς Δημάρχους τῶν λοιπῶν Δήμων τῆς Ἐπαρχίας, ὅταν οὗτοι προσκαλούμενοι δὲν προσέρχωνται.

§42ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Ποῖος Νόμος τὸ λέγει;

§43ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Ὁ Νόμος, ὅστις ὁρίζει ἀντιπρόσωπον τῶν μὴ προσερχομένων Δημάρχων τὸν Δήμαρχον τῆς πρωτευούσης τῆς Ἐπαρχίας κατὰ τὴν κλήρωσιν τῶν στρατευσίμων, κατὰ τὰς ἐνοικιάσεις καταστήματος Εἰρηνοδικείου καὶ στρατῶνος διὰ τὴν χωροφυλακήν· ὁ Νόμος, ὅστις ἄλλοτε τῷ ἔδιδε τὸ δικαίωμα νὰ ὑπογράφῃ τὰ πρωτόκολλα τῆς Χρεώσεως τῶν δημητριακῶν καρπῶν, καὶ ὅστις μέχρι σήμερον τῷ δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν χρέωσιν τῆς στρεμματικῆς φορολογίας ἐπὶ τῶν γρασιδίων, λαχανοκήπων κτλ. Ἀλλὰ ποῖος Νόμος καὶ ποῦ ὑπάρχει καὶ ποῦ εὑρέθη ὁ Νόμος οὗτος, ὅστις δίδει τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς ἕνα Δημαρχίσκον Δήμου 150 ἐκλογέων ν’ ἀντιπροσωπεύῃ τὸν Δήμαρχον τῆς πρωτευούσης καὶ τοὺς λοιποὺς Δημάρχους τῆς Ἐπαρχίας; Ἀλλ’ ὤφειλε πρὸ πάντων νὰ γνωρίζῃ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ Διοίκησίς του, ἡ ἐπιτετραμμένη καὶ ἐντεταλμένη ὑπὸ τῶν Νόμων τὴν ἐπίβλεψιν τῶν συμφερόντων τῶν Δήμων ἐν τῇ παρούσῃ περιστάσει, ἵνα δοθῇ καὶ ἐκ τῶν Δήμων ἓν ροσφέτι (θόρυβος), κατὰ τὰς σημειώσεις τοῦ θορυβοῦντος βουλευτοῦ τὴν στιγμὴν ταύτην, αἱ ὁποῖαι σημειώσεις του εὑρίσκονται καὶ ἐντὸς ὅλων τῶν ὑποβεβλημένων εἰς τὴν Νομαρχίαν Προϋπολογισμῶν τῶν Δήμων ἐκείνων τῆς Ἐπαρχίας μου εἰς τοὺς ὁποίους οἱ Δήμαρχοι εἶναι φίλοι μου, ἵνα δώσῃ, λέγω, ἀνώτερος διοικητικὸς ὑπάλληλος ἓν ροσφέτι ἐκ τοῦ χρήματος τῶν Δήμων, ἐζημίωσε τοὺς Δήμους τούτους, χωρὶς νὰ τοὺς ἐρωτήσῃ, διὰ τῆς ἐνοικιάσεως ἑνὸς καφενείου εἰς τιμὴν ἀνωτέραν ἐκείνης, ἣν εἶχον προτείνει κύριοι καταλλήλων οἰκημάτων. Καὶ παραπονοῦνται ἐν τούτοις οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ, διότι κάμνομεν πολλὰς ἐπερωτήσεις πρὸς αὐτοὺς, ἐνῷ καὶ καθῆκον καὶ συμφέρον ἔχουσι νὰ ἄρωσι τὰ ἄδικα, διότι εἶναι ἀστεῖον, κύριοι, νὰ δυσανασχετῇ τὸ μόλυσμα διὰ τὴν παρουσίαν τῆς ἐπιδημίας! Ἀδίκως προσέτι παραπονεῖται ἡ Κυβέρνησις, διότι κατατρίβεται πολύτιμος τῆς Βουλῆς χρόνος ἐπὶ τῶν συζητήσεων ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων, ἐνῷ πταίουσιν αὐτοὶ οἱ Ὑπουργοὶ, οἵτινες τὰ πάντα μεταβάλλουσιν εἰς προσωπικά. Καὶ ὅταν τοὺς ἐρωτᾶτε διατί δὲν ἐνοικιάζουσι τὰς ἁλυκὰς, σᾶς ἀπαντῶσι περὶ πρώην Προέδρων τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἢ περὶ πρώην Ὑπουργῶν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν· διατί; ἵνα ἀποσπάσωσι τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἀπὸ τῆς οὐσίας· διότι πῶς θὰ ἦτο δυνατὸν Ὑπουργὸς πρὸς τοὺς Ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους ἀποτεινόμενος, νὰ εἴπῃ «ἡ ὕπαρξις τῶν ἁλυκῶν εἰς τὸ Μεσολόγγιον καὶ τὴν Ζάκυνθον καθιστῶσιν ἀδύνατον τὴν ἐνοικίασιν τῶν ἁλυκῶν παρὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως;» Εἶναι ἐν τούτοις ἀξιοθρήνητος, κύριοι, ἡ τακτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις σκοπὸν ἔχει τὴν κατάπτωσιν τῆς ὑπολήψεως τῶν ἀνθρώπων τοῦ Τόπου, διότι ἡ πολιτεία αὐτῆς εἶναι ἡ ἐξακολούθησις τῆς πολιτείας τῶν ἐπιδρομέων, τοὺς ὁποίους ἀπήλασεν ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1843, τοὺς ὁποίους ἐπανέφερεν ἡ ξένη λόγχη κατὰ τὸ 1854, καὶ οὓς ἀπελάκτισε τὸ Ἔθνος μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τῶν ξένων, τοὺς ὁποίους ὑπέδειξε ξένη πάλιν πολιτικὴ κατὰ τὸ 1875, καὶ τοὺς ὁποίους ἔφερον τελευταῖον ἐπὶ τὰ πράγματα τῆς Πολιτείας ἡ διαβολὴ, ἡ συκοφαντία καὶ πρὸ πάντων ὁ θάνατος, ὅστις ἀπωρφάνωσε τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τῶν κορυφαίων πολιτευτῶν τοῦ Τόπου!

§44ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Πρόσφυξ τις ἐξ Ἰωαννίνων, ἐσχάτως ἀποδεχθεὶς τὸ Χριστιανικὸν θρήσκευμα, ζητεῖ δι’ ἀναφορᾶς του τὴν συνδρομὴν τῆς Βουλῆς, ὅπως διορισθῇ εἰς ὑπηρεσίαν τινὰ, διὰ νὰ ἀπολαμβάνῃ τῶν μέσων τοῦ ζῇν. Καταθέτω τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸ Προεδρεῖον (Θόρυβος). Προσέτι καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς τὴν ἐπιστολὴν τοῦ κ. Καραπατέα Εἰρηνοδίκου, τὴν ὁποίαν κατώρθωσα νὰ ἀνεύρω, καὶ ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπιτρέπῃ, νὰ ἀναγνώσω τὸ μέρος μόνον, τὸ ἀφορῶν τοὺς φυγοδίκους Βυτίνης. Ὁ κ. Καραπατέας μεταξὺ τῶν ἄλλων ἀναφέρει, ὅτι εἰς τὴν προκειμένην κλοπὴν ἐνέχονται καὶ οἱ ὑπηρέται τοῦ κ. Λαμπρυνοπούλου (ἀναγινώσκει τὴν ἐπιστολὴν ἔχουσαν ὡς ἑξῆς): «Ὑ. Γ. Μάθετε τί ἔκαμα εἰς Βυτίνην, πόσας κλοπὰς ἀνεκάλυψα σπουδαίας πρὸ τριετίας· μείνας 4 ἡμέρας μόνον κατέσχον κλοπιμαῖα χιλιάδων δραχ. ἀξίας, συνέλαβον τοὺς δράστας 3 ὥρας μακρὰν τῆς δικαιοδοσίας μου εἰς Μπεζενίκιον, Κύμη κλπ. χωρία, ἔνθα καὶ πράγματα (φορτία πολλὰ τοιαῦτα μετέφερα) κλπ. ἂν καὶ οἱ ὑπηρέται τοῦ Λαμπρυνοπούλου συνένοχοι, οὔτε ὑπωπτεύοντο κἂν παρ’ οὐδενός· ἐκ τούτων δ’ ἤρξατο ἡ ἀνακάλυψις...

§45ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Διατελεῖ ἐν ὑπηρεσίᾳ ὁ εἰρηνοδίκης αὐτός;

§46ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Ἐπαύθη. Πρέπει δὲ νὰ γνωρίζετε, ὅτι ὁ εἰρηνοδίκης οὗτος ἐπαύθη δι’ αἰτίαν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἦτο ἔνοχος· ἡ αἰτία δὲ ἀναφέρεται εἰς τὸ προπαρελθὸν ἔτος, καὶ πιστεύω, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ἐπείσθη δυνάμει ἀποφάσεων, ὅτι ὁ εἰρηνοδίκης αὐτὸς ἐπαύθη ἀδίκως, ἀλλ’ ἦτο προηγουμένη ἡ ἐνέργεια, καὶ προέβη εἰς τὴν παῦσιν. Ὁ εἰρηνοδίκης οὗτος δὲν ἀνήκει οὔτε εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, οὔτε φίλος εἰδικός μας εἶναι· οὗτος εἶναι συγγενὴς τοῦ πρώην πρωθυπουργοῦ.

§47ΤΖΑΝΕΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές.

§48ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Ὅπου διετέλεσεν ὡς εἰρηνοδίκης, ἔχομεν πληροφορίας, ὅτι ἔδειξε τὴν λαμπροτέραν, τὴν μᾶλλον ἀμερόληπτον διαγωγήν· καίτοι δὲ διὰ τὴν ἀμεροληψίαν του ἦτο διωρισμένος ἀπὸ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, εἶχον παρακαλέσει τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ τὸν διατηρήσῃ καὶ τὸν διετήρησεν εἰς τοὺς δήμους Νυμφασίας καὶ Κλείτορος. Σήμερον ὅμως δὲν πρόκειται περὶ τούτου, πρόκειται περὶ φυγοδίκων· ἰδοὺ τὶ μοῦ γράφουν περὶ φυγοδίκων. «Προχθὲς εἰς τὸν τύπον εἰς τὸ φύλλον τῆς 18 τοῦ «Ἐθνικοῦ Πνεύματος», ὁ ἐκ Βυτίνης βουλευτής μας εἶδον, ὅτι πολεμάει ὁ καϋμένος νὰ στρώσῃ, καὶ ἀναβαίνει εἰς τὸ βῆμα, καὶ ἐρωτᾷ τὴν Κυβέρνησιν νὰ πληροφορήσῃ τὰ μοῦτρά του πόσοι φυγόδικοι εἶναι εἰς τὴν Νυμφασίαν. Δὲν ἐγνωρίζατε νὰ τῷ ἀπαντήσητε, ὅτι καὶ οἱ δύω ὑπηρέται του Τρ. Καδῆς ἐκ Κύμης καὶ Βασίλειος Μεγρέμης ἐκ Μπεζενίκου, ὅπου εἶχον λῃστεύσει οἰκίας καὶ μαγαζεῖα ἐν Βυτίνῃ, συνελήφθησαν καὶ διατελοῦσιν εἰς τὰς φυλακὰς Τριπόλεως. Ἤδη δὲ μαστίζουν τὸν τόπον μας οἱ δύω ποιμένες του Μαργαναῖοι, φυγόδικοι διὰ πολλὰ κακουργήματα, τοὺς ὁποίους τὸ ἀπόσπασμα καταδιώκει αὐστηρῶς, ἀλλ’ οὗτοι ὑποκρύπτονται ἀπὸ τοὺς ἀδελφούς του· ὅμως κατ’ αὐτὰς ἐλπίζω νὰ συλληφθῶσι, καὶ τότε πλέον δὲν πιστεύω νὰ τῷ δοθῇ ἀφορμὴ ν’ ἀνεβοκατεβαίνῃ τὸ βῆμα, καὶ ζητήσῃ ὁμοίας πληροφορίας. Δώσατε προσοχὴν καὶ διὰ τὸ τὸ χωρίον Γράνιτζα· εἶναι ἀνάγκη νὰ διορισθῇ δημοδιδάσκαλος. Διὰ σχολάρχην, φροντίσατε νὰ διορισθῇ ἱκανὸς καὶ ἄξιος.

Ὁ ἀδελφὸς

Ν. Π.»

Κύριοι, εἶπον καὶ ἄλλοτε, ὅτι, σεβόμενος τὸ Σεβαστὸν Σῶμα, πάντοτε ἠθέλησα νὰ ἀναφέρω οὐχὶ λόγους κενοὺς ἐντεῦθεν, ἀλλὰ πράγματα, καὶ εἰς πράγματα πρέπει νὰ στηρίζωνται οἱ πολιτευόμενοι καὶ εἰς καλὰ ἔργα τοῦ βίου των, καὶ οὐχὶ εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐτῶν τῆς πολιτικῆς των ἢ εἰς τὴν οἰκογενειακήν των θέσιν.

§49ΛΑΜΠΡΥΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἡ μεγάλη ἀνεκτικότης, ἡ μεγάλη μας ὑπομονὴ καὶ ἡ ἄκρα σιωπὴ ἡμῶν ἀντὶ νὰ σωφρονίσῃ τὸν συνάδελφόν μας, ἀπ’ ἐναντίας τὸν ἔκαμον θρασύτερον καὶ τολμηρότερον. Βεβαίως ἔχει δίκαιον ὁ κ. Παλαμίδης νὰ ὑπερασπισθῇ τὸν φυγόδικον, τὸν ὁποῖον προχθὲς ὑπερησπίζετο, διότι ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἦτο ὑπηρέτης του ἐνταῦθα.

§50ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Οὐδέποτε.

§51ΛΑΜΠΡΥΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ οὐ μόνον ὑπηρέτης του, ἀλλὰ καὶ μεσίτης του εἰς ὅλας τὰς ἠθικὰς καὶ ἀνηθίκους πράξεις του. Εἶχε δίκαιον νὰ ὑπερασπισθῇ τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν, διότι ὅταν κατήλθομεν εἰς τὰς ἐκλογὰς, ἕνα μῆνα τὸν συνώδευεν ὁ φυγόδικος αὐτὸς, ὁ δολοφόνος· κατόπιν, ὅταν περιώδευε τὴν Ἐπαρχίαν ὁμοῦ μὲ τὸν ἀποσπασματάρχην, ἦτο καὶ αὐτὸς ὁ Κοντόπουλος, καὶ οἱ στρατιῶται ἐκτύπων τότε μίαν παληοσάλπιγγα πρὸς περιφρόνησιν τῶν νόμων καὶ πρὸς χλευασμὸν τῆς κοινωνίας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπω τὰς πράξεις τοῦ Παλαμίδου εἰς τὴν Βουλήν· ὅστις θέλει νὰ τὰς μάθῃ, ἂς ὑπάγῃ εἰς τὴν εἰσαγγελίαν Ἀθηνῶν, διότι εἶναι γνωστὸς ὁ ἄνθρωπος εἰς τὰς Ἀθήνας.

§52ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐὰν εἶχε βουλεύματα εἰς τὴν ράχιν του, δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ βουλευτής.

§53ΛΑΜΠΡΥΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἐγὼ δηλῶ ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου, ὅτι, ἐὰν οἱ ἀδελφοί μου καὶ οἱ συγγενεῖς μου ἔχουν ὑπηρέτας καὶ κλέπτας, ἐγὼ δὲν εὐθύνομαι. Ἐγὼ, κύριοι, ἔχω ξενοδοχεῖον, ἀλλὰ τὸ ἔχω ἐνοικιάσει· ἔχω ἀγροὺς ἀλλὰ τοὺς ἔχω ἐνοικιάσει· ἔχω περιβόλι, ἐπίσης ἔχω ποίμνιον, τὸ ἔχω καὶ αὐτὸ μὲ συμβόλαιον μεσιακό· ἐργάζομαι ἐν ἰδίῳ ὀνόματι, δὲν εὐθύνομαι διὰ τὰς πράξεις τῶν ἄλλων, ἂν καὶ ὅσα λέγει δὲν εἶναι ἀληθῆ.

§54ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Κύριοι, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἐγένετο πολλάκις λόγος περὶ τῶν χωροφυλάκων, οἵτινες εἶχον καταταχθῆ μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ Β. Διατάγματος περὶ ἐπιστρατείας. Τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο ἐκάλει 10 ἡλικίας, καὶ διὰ τοῦτο πολλοὶ ἐκ τῶν ἐπιστράτων, οἰκογενειάρχαι ὄντες, κατετάχθησαν εἰς τὴν χωροφυλακή, ἐννοεῖτε δὲ, ὅτι αὐτοὶ δὲν κατετάχθησαν ὡς ἐθελονταὶ, διότι δὲν ὑπάρχει δήλωσις αὐτῶν νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐπὶ τετραετίαν· εἶχον τὴν διάθεσιν νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα, ἀλλ’ ἤθελον νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν ὅσῳ ὑφίστατο τὸ Διάταγμα τῆς ἐπιστρατεύσεως· ἀφοῦ ὅμως ἤδη ὅλοι ἐπανῆλθον εἰς τὰς ἑστίας των, νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκετὴ τιμωρία δι’ αὐτοὺς νὰ μείνωσι μέχρι τοῦδε ἐν τῇ στρατιωτικῇ ὑπηρεσίᾳ, καὶ ἕνεκα τούτου ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ φανῇ ἐπιεικής, καθόσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦτο, διέτι πρόκειται περὶ οἰκογενειαρχῶν, περιστοιχουμένων ὑπὸ πολλῶν ἀναγκῶν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, οὗτοι κατετάχθησαν ὑπὸ τὴν ἰδέαν ὅτι θὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῇ πρώην Ἑλλάδι, ἀλλὰ σήμερον πολλοὶ ἐξ αὐτῶν μετετέθησαν εἰς τὰς νέας Ἐπαρχίας, καὶ αἱ οἰκογένειαί των πάσχουσι. Διὰ νὰ ἠμπορέσωσι ν’ ἀπαλλαγῶσι καὶ αὐτοὶ, πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια νομοθετικὴ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, καὶ τοῦτο εἶναι σπουδαῖον καὶ δι’ ἄλλον λόγον, διὰ τὸν λόγον τῆς δημοσίου ἀσφαλείας. Πολλάκις ἐγένετο λόγος περὶ τῶν κατ’ ἐπαρχίας ἀποσπασμάτων· τ’ ἀποσπάσματα αὐτὰ ἀποτελοῦνται ἐξ ἐκείνων οἵτινες δὲν ἔχουσιν ὄρεξιν νὰ ἐκπληρώσωσι τὸ καθῆκόν των, καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον πολλὰς καταχρήσεις κάμνουσιν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις· ἤκουσα μάλιστα καὶ πολλοὺς σωματάρχας νὰ λέγωσιν, ὅτι οἱ τοιοῦτοι χωροφύλακες δὲν ἔχουν τὴν διάθεσιν νὰ ἐκτελῶσι τὸ καθῆκόν των. Διὰ τοῦτο συνιστῶ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἵνα λάβῃ ὑπ’ ὄψιν αὐτὸ τὸ ζήτημα καὶ ἐπιφέρῃ τὴν δέουσαν διόρθωσιν καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῶν οὕτω πως καταταχθέντων χωροφυλάκων.

§55ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἂν δὲν ἦτον ἐναντίον τοῦ Νόμου, νὰ αὐξήσῃ τὴν θητείαν αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, διότι εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ πατρίς μας ἐκινδύνευεν, οὗτοι φεύγοντες τοὺς νόμους τῆς πατρίδος εἰς τὴν κρίσιμον ἐκείνην ἐποχὴν, δὲν ἠθέλησαν νὰ καταταχθῶσιν εἰς τὸν στρατὸν, ἀλλ’ εἰς τὴν χωροφυλακὴν, διὰ νὰ ἀποφύγωσι τοὺς κινδύνους.

§56ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Διὰ νὰ μὴ νομίσῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι συνηγορῶ διὰ τὴν Ἐπαρχίαν μου, δηλῶ ὅτι ἐκ τῆς Ἐπαρχίας μου Μεγαλοπόλεως 8 ἢ 10 ὑπάρχουν χωροφύλακες.

§57ΤΖΑΝΕΣ. Ἀφοῦ ὁ κ. Κατριβάνος ἁπλῆν ἐρώτησιν καὶ παράκλησιν ἀπηύθυνεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διατυπῶ ἐγὼ ἐπερώτησιν καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, τίνα ἔχει σκοπὸν περὶ τῶν ἐπιστράτων, τῶν καταταχθέντων εἰς τὰς τάξεις τοῦ σώματος τῆς χωροφυλακῆς, καὶ ὑπηρετούντων ἐν αὐταῖς μέχρι σήμερον; Πρὸ παντὸς ὅμως ἄλλου παρατηρῶ πρός τε τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν πρέπει, σκεπτόμενοι περὶ τῶν τοιούτων, νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς λόγους τῆς κατατάξεώς των εἰς τὸ εἰρημένον σῶμα, καθόσον καὶ ἂν δὲν συμφέρει οὐδαμῶς καὶ νὰ λέγηται περὶ τῆς κατατάξεώς των, ὅτι δῆθεν ἐγένετο ἕνεκα ἀποφυγῆς τῶν κόπων καὶ κινδύνων, οὓς ἤθελον ὑποστῆ εἰς τὰ τακτικὰ σώματα, δὲν εἶναι καὶ ψευδὲς, ὅτι πλείστους ἐκ τούτων κατέταξαν εἰς τὴν χωροφυλακὴν ἕνεκα ὑφισταμένης ἀνάγκης, πρὸς συμπλήρωσιν τῶν τάξεων αὐτῆς, ἡ ὑπηρεσία τῆς ὁποίας καὶ κόπους καὶ κινδύνους ἔχει, καὶ θὰ εἶχεν ὡς ἀπεδείχθη καὶ τότε ὅτε ὑφίσταντο οἱ κίνδυνοι. Οὐδεὶς ἐντούτοις, κύριοι βουλευταὶ, ἀγνοεῖ ἐξ ἡμῶν, ὅτι οἱ ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ σώματος τῆς χωροφυλακῆς ὑπηρετοῦντες εἰσὶν ἐκ τῶν τάξεων τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐκείνων, αἵτινες τὸ πλεῖστον συνεισφέρουσιν εἰς τὴν πρόοδον τῆς γεωργίας τοῦ τόπου, καὶ ἡ γεωργία πάσχει ἐκ τῆς ἐλλείψεως τούτων· ὅτι οὗτοι εἰσὶ σύζυγοι, προστάται οἰκογενειῶν, καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς κοινωνίας ἡμῶν χρησιμώτεροι εἶναι εἰς τὰς ἑστίας καὶ τὰ ἔργα των. Τὸ Κράτος, πρὸς συγκρότησιν τοῦ Σώματος τῆς χωροφυλακῆς, δύναται νὰ ἐπιζητήσῃ ἄνδρας καὶ εὐκόλως ν’ ἀνεύρῃ τοιούτους, θέλοντας μάλιστα νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν αὐτῇ.

§58ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, ὄχι.

§59ΤΖΑΝΕΣ. Ἔχετε ὑπομονὴν, κύριοι Βουλευταί, καὶ θέλετε μάθει παρ’ ἐμοῦ τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων μὲ ἀκούετε ἀπὸ τοῦ βήματος ὑποστηρίζοντα τὴν ἀπόλυσιν τῶν ἐξ ἐπιστρατεύσεως ὑποχρέων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς χωροφυλακῆς, καὶ διατυποῦντα μάλιστα ἐπερώτησιν· σᾶς παρακαλῶ ὅμως νὰ μὴ λαμβάνετε τὸ ζήτημα τοῦτο ἐπιπολαίως καὶ ἐκ τοῦ προχείρου· τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι σπουδαῖον καὶ ἄξιον τῆς προσεκτικωτέρας μελέτης τῆς Βουλῆς, καὶ ἰδοὺ διατί. Οἱ ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ Σώματος τῆς χωροφυλακῆς κρατούμενοι, ἔχοντες τὴν συναίσθησιν τῶν οἰκογενειακῶν ἀναγκῶν, καὶ καθ’ ἑκάστην σχεδὸν στιγμὴν ἐνοχλούμενοι δι’ ἐπιστολῶν καὶ ἄλλων παραγγελιῶν, ὅτι ἡ ἀπουσία αὐτῶν ἐκ τῶν οἰκιῶν των διακινδυνεύει τὰ συμφέροντα αὐτῶν, οὐδαμῶς θὰ πεισθῶσιν ἐκ τῆς ἰδέας τῆς τοιαύτης καταστάσεως νὰ ἐκπληρῶσιν ἀκριβῶς καὶ προθύμως τὸ καθῆκον· ἀπόδειξις δὲ τούτου τρανωτάτη εἶναι αἱ θρυλλούμεναι καὶ ὑπόστασιν ἔχουσαι παρεκτροπαὶ, ἃς ἅπας ὁ Ἑλληνικὸς τύπος διατυμπανίζει πανταχόθεν τοῦ Κράτους, καὶ τὰ δι’ ἀναφορῶν καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν Βουλὴν παράπονα κατὰ τῶν χωροφυλάκων ὑπὸ τῶν πολιτῶν. Ἐκ γνώσεως τῶν πραγμάτων καὶ ἐκ βεβαιότητος πολλῶν παρεκτροπῶν τῶν τοιούτων τῆς χωροφυλακῆς ὀργάνων, δύναμαι μετὰ θάῤῥους καὶ ἄνευ ὑστεροβουλίας οὐδεμιᾶς νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ κυριωτέρα αἰτία τῆς προφανῶς ἐπικρατούσης ἀταξίας ἐν τῷ Σώματι τούτῳ εἶναι ἡ οὕτως εἰπεῖν ἀπογοήτευσις τῶν τοιούτων χωροφυλάκων, οἵτινες δυστυχῶς, διατελοῦντες ἐν ψυχολογικῇ καταστάσει ὀδυνηρᾷ καὶ μὴ δυνάμενοι νὰ ὑποταχθῶσιν ὁλοθύμως εἰς τὸ καθῆκον, γίνονται πρόξενοι κακοῦ παραδείγματος καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους συναδέλφους αὐτῶν, οἵτινες ἐν τῷ Σώματι κατετάγησαν οἰκειοθελῶς καὶ ἔχουσιν ἀληθὲς συμφέρον νὰ ὑπηρετῶσιν ἐν αὐτῷ. Εἶναι καὶ τοῦ Κράτους καὶ τοῦ Σώματος λοιπὸν συμφέρον νὰ σπεύσῃ ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀποστείλῃ πάντας τοὺς τοιούτους χωροφύλακας εἰς τὰς ἑστίας των, ἐκεῖ ὅπου εἰσὶ χρήσιμοι καὶ εἰς τὰς οἰκογενείας αὐτῶν, καὶ εἰς τὴν γεωργίαν, καὶ συνεπῶς εἰς τὸ Κράτος. Δὲν κρίνω δὲ, κ. Βουλευταὶ, ἄπο σκοποῦ νὰ εἴπω ὑμῖν μετὰ τῆς δεούσης ἀπορίας καὶ ὅτι ἡ ἐκ τῶν προειρημένων αἰτίων προελθοῦσα χαλάρωσις καὶ ἀταξία ἐν τῷ Σώματι τῆς χωροφυλακῆς παρατηρεῖται δυστυχῶς καὶ εἰς αὐτὰ τὰ προϊστάμενα ὄργανα αὐτῆς· οἱ ἐν αὐτῷ καταταγέντες λογιώτατοι, πλὴν ὀλίγων, ὡς ὑπενωμοτάρχαι, ἐνωμοτάρχαι αʹ. καὶ βʹ. τάξεως, δὲν ἀνταποκρίνονται ἀτυχῶς εἰς τὰς προσδοκίας τοῦ Τόπου, ὅστις παρ’ αὐτῶν ἀνέμενε τὴν μόρφωσιν τῶν σπουδαίων διὰ τὴν τάξιν καὶ τὴν ἀσφάλειάν του. Ἐπιτραπείτω μοι, κύριοι, καὶ τὴν κατάστασιν ταύτην ν’ ἀποδώσω εἰς τὴν μεταμέλειαν αὐτῶν, οἵτινες ὅμως κακῶς διὰ τῆς ἀρνήσεως τῆς ἐκπληρώσεως τοῦ καθήκοντός των ἐπιδιώκουσι τὴν ἐκ τοῦ Σώματος παραίτησίν των, ἐνῷ οἱ τοιοῦτοι, φρονῶ, δὲν ὑπόκεινται εἰς τὰς περιστάσεις καὶ τὰς ἀνάγκας, εἰς τὰς ὁποίας ὑπόκεινται οἱ ἁπλοῖ χωροφύλακες, οὔτε ἐβιάσθησαν νὰ καταταγῶσιν εἰς τὸ εἰρημένον Σῶμα.

§60Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂν κάμωμεν αὐτὸ ποῦ εἶπες δι’ ὅλους τοὺς στρατιωτικούς, τότε τί θὰ γείνῃ;

§61ΤΖΑΝΕΣ. Κύριε Πετιμεζᾶ, ἐὰν ὑποθέσωμεν, καὶ πρέπει νὰ τὸ ὑποθέσωμεν, ὅτι ἔπταισαν ὅσοι κατετάγησαν εἰς τὸ Σῶμα τῆς χωροφυλακῆς, περὶ ὧν καὶ μόνον πρόκειται, ὀφείλομεν, χάριν τῶν ἀναγκῶν τῆς ἡμετέρας κοινωνίας, νὰ τοὺς συγχωρήσωμεν, ὡς ἐσυγχωρήσαμεν καὶ ἄλλους μεγαλοσχήμονας μάλιστα.

§62Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ λέγω ἂν τοὺς μιμηθοῦν ὅλοι καὶ παραβιάζουν τὸ καθῆκόν των, τί θὰ γείνῃ;

§63ΤΖΑΝΕΣ. Τί θὰ γείνῃ;... Ὁ ἀναμάρτητος τὸν λίθον βαλέτω. Ἐν τούτοις, κ. βουλευταί, τὴν ἐκ τῶν τάξεων τῆς χωροφυλακῆς ἀπόλυσιν τῶν ἐξ ἐπιστρατεύσεως ὑποχρέων χωροφυλάκων στηρίζω οὐχὶ μόνον εἰς τὸ συμφέρον, ὡς προεῖπον, καὶ αὐτοῦ τοῦ Σώματος καὶ τῆς γεωργίας καὶ τῆς κοινωνίας ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς πράξεις τῆς τε παρελθούσης καὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, αἵτινες ἀπέλυσαν τοιούτους ἐπὶ τῇ βάσει πιστοποιητικῶν καὶ ἄλλων παραστατικῶν περὶ τῶν ἀναγκῶν των ἐγγράφων.

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδένα ἀπελύσαμεν.

§65ΤΖΑΝΕΣ. Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως φροντίσῃ νὰ λάβῃ πληροφορίας παρὰ τῶν ἁρμοδίων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν λεπτομερεῖς, βεβαίως θὰ πεισθῇ περὶ τοῦ ἐναντίου. Τέλος πάντων ὑποβάλλω ἐπερώτησιν πρὸς τὸν ἔντιμον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, καὶ παρακαλῶ αὐτὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν τὸ ἐρχόμενον Σάββατον ὁποίαν ἔλαβεν ἀπόφασιν καὶ τίνα σκοπὸν ἔχει περὶ τῶν ἐξ ἐπιστρατεύσεως ὑποχρέων χωροφυλάκων. (Ὅρα Παράρτημα).

§66ΚΟΤΤΙΚΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως, εἰ δυνατόν, πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν διατὶ ἡ Ἀτμοπλοϊκὴ Ἑταιρία δὲν στέλλει ἀτμόπλοιον εἰς τὸν Ἀμβρακικὸν κόλπον. Φρονῶ, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ σταλῇ πλέον ἐκεῖ ἀτμόπλοιον, καὶ νὰ μὴ φενακίζεται ἡ κοινωνία διότι προχθὲς ἡ Ἑταιρία ἐδημοσίευσε δρομολόγιον, ὅτι θέλει ἐκτελέσει τὴν γραμμὴν ταύτην, καὶ ἐνῷ ἔστειλε τὸ ἀτμόπλοιον ἡ «Ὕδρα» μέχρι Πρεβέζης, διϊσχυρίζεται ἤδη, ὅτι τὰ ὕδατα εἶναι ἀβαθῆ, ἐνῷ ἄλλοτε καὶ ἡ «Ἀμφιτρίτη» εἰσῆλθεν εἰς τὴν Πρέβεζαν, καὶ ἡ «Ἶρις», ἀτμόπλοια πολὺ μεγαλείτερα τῆς «Ὕδρας». Εἶναι δίκαιον εἰς τὸν Ἀμβρακικὸν κόλπον, δι’ οὗ συγκοινωνοῦσι 4 Ἐπαρχίαι, Βονίτσης, Βάλτου, Ἄρτης καὶ Τζουμέρκων, εἶναι δίκαιον, λέγω, νὰ σταλῇ πλέον ἓν ἀτμόπλοιον. Φρονῶ δὲ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται ἐν τῷ δικαιώματί της νὰ ὑποχρεώσῃ τὴν Ἀτμοπλοϊκὴν Ἑταιρίαν νὰ στέλλῃ ἀτμόπλοιον καὶ εἰς τὸν Ἀμβρακικὸν κόλπον, ἀφοῦ μάλιστα ἡ Ἑταιρία λαμβάνῃ τοσαύτας ὠφελείας ἀπὸ τὸ Κράτος. Παρακαλῶ ὅθεν τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ὑποχρεώσῃ τὴν Ἑταιρίαν νὰ στέλλῃ ἀτμόπλοιον καὶ εἰς τὸν κόλπον τοῦτον, καὶ μὴ ἀφήσῃ ἐπὶ πλέον τὰς ῥηθείσας Ἐπαρχίας ἄνευ συγκοινωνίας. Εὐελπιστῶ δὲ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει μεριμνήσει ταχέως περὶ τούτου.

§67Κ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἂν ᾖναι δυνατὸν, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν διατί, ἐνῶ πρὸ ἑνὸς ἔτους κατηγγέλθησαν ἐπεμβάσεις στρατιωτικαὶ ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Βάλτου κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν καὶ ἀφοῦ μάλιστα ἡ Βουλὴ ἠκύρωσε τὴν ἐκλογὴν ἐκείνην πρὸ πάντων διὰ τὰς στρατιωτικὰς ἐπεμβάσεις, διατί λοιπὸν, ἀφοῦ τόσοι στρατιωτικοὶ κατηγγέλθησαν, ἰδίως δὲ ὁ διευθύνων τὸ τάγμα Ἀντισυνταγματάρχης Χαντζηιωάννου, ὁ ὁποῖος κατὰ συγκυρίαν καὶ κατὰ τὸ 1879, ὅτε ἐνήργει ἐκλογὰς ὁ κ. Βαλτινὸς, ἐτοποθετεῖτο ὡς Διοικητὴς, ἐνήργει τὴν ἐκλογὴν καὶ μετὰ ταῦτα μετετίθετο ὅθεν ἐπιθύμει. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν Κύριον Ὑπουργὸν νὰ μεριμνήσῃ.

§68ΡΑΛΛΗΣ. Ἐδόθησαν καταγγελίαι;

§69ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα, καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν ἐφέρθη τῆς ἐξελέγξεως τῆς ἐκλογῆς Βάλτου ἡ ὑπόθεσις αὕτη, καὶ ἐζητήθησαν καὶ πληροφορίαι ἀπὸ τὸν Εἰσαγγελέα τῶν Πρωτοδικῶν, ὁ ὁποῖος ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἐδόθη καταγγελία καὶ ἐνηργήθησαν ἀνακρίσεις. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν τί μέτρον ἔλαβε κατὰ τοῦ Δημάρχου Ἰδομένης, ὅστις, χωρὶς νὰ ἔχῃ νόμιμον ἀπαρτίαν Συμβουλίου, ὑπέβαλε καὶ ἐψήφισε τρεῖς φορὰς Προϋπολογισμόν, ἤτοι τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1879, 1880 καὶ 1881, πλαστογραφήσας Συμβούλους μὴ ὡρκισμένους ὄντας καὶ συνεπῶς μὴ λαβόντας μέρος. Τὸ τοιοῦτον κατηγγέλθη εἰς τὴν Διοίκησιν, ἡ Διοίκησις ἐνήργησε διοικητικὰς ἀνακρίσεις καὶ τὸ πρᾶγμα ἀπεδείχθη. Λοιπὸν παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἐρωτήσῃ τὰς Διοικητικὰς Ἀρχὰς, διατί τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν δὲν τὴν παρέπεμψαν εἰς τὴν Δικαιοσύνην, διὰ νὰ δώσῃ ὁ Δήμαρχος αὐτὸς λόγον τοῦ ἐγκλήματός του.

§70ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐνοήσαμεν καλῶς.

§71ΣΤΡΑΤΟΣ. Παρίστα ψευδῶς, ὅτι ἔκαμε νόμιμον ἀπαρτίαν. 11 Σύμβουλοι, Κύριε Σωτηρόπουλε, ἐξετέθησαν· ὡρκίσθησαν 7, καὶ ἐκ τῶν 7 ἀπεβίωσεν εἷς· τοῦτο βεβαιοῦται ἀπὸ τὴν Διοίκησιν· ὁ Δήμαρχος ὅμως ἐβεβαίου, ὅτι ἐλάμβανον μέρος ὀκτὼ Σύμβουλοι.

§72ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄρα δὲν ὑπῆρχε νόμιμος ἀπαρτία.

§73ΣΤΡΑΤΟΣ. Τοῦτο δὲ εἶναι εἰς γνῶσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλ’ ὁ ἁρμόδιος Τμηματάρχης ἰσχυρίζεται, ὅτι εἷς καὶ μόνος Προϋπολογισμὸς ἐψηφίσθη. Ἀλλ’ ἔστω καὶ εἷς ἂν ἐψηφίσθη, δὲν πρέπει νὰ τιμωρηθῇ διὰ τὴν πρᾶξίν του αὐτὴν καὶ τὸ Συμβούλιον καὶ ὁ Πρόεδρος τοῦ Συμβουλίου καὶ ὁ Δήμαρχος; Ἔρχομαι, κύριοι, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς προσεγγίσεως τῶν ἀτμοπλοίων εἰς τὸν Ἀμβρακικὸν κόλπον. Ἡ Ἑταιρία ἰσχυρίζεται, ὅτι δὲν ἔχει ἀτμόπλοια· ἡμεῖς ὅμως γνωρίζομεν ὅτι ἔχει, καὶ μάλιστα ἔχει ἓν πολὺ καλὸν ἀτμόπλοιον, τὸ ὁποῖον ὀνομάζεται Ἶρις, καὶ τὸ ὁποῖον ἐπῆγε τὴν ἐπιτροπὴν ἄλλοτε· ἐκτὸς δὲ τούτου, καθημερινῶς ταξειδεύουν Αὐστριακὰ ἀτμόπλοια, πολὺ μεγαλείτερα τῶν ἐδικῶν μας ἀτμοπλοίων. Λοιπὸν φρονῶ, ὅτι, ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις ἔχει μίαν σύμβασιν, δυνάμει ταύτης δύναται νὰ διατάξῃ τὴν Ἑταιρίαν νὰ προσεγγίζῃ ἀτμόπλοιον εἰς τὸν Ἀμβρακικὸν κόλπον, ἀποζημιόνουσα τὴν Ἑταιρίαν σύμφωνα μὲ τὴν σύμβασιν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ τὴν συγκοινωνίαν τῶν πέντε Ἐπαρχιῶν, Βονίτσης, Ἄρτης, Τζουμέρκου, Βάλτου καὶ αὐτῆς τῆς Εὐρυτανίας, δύναται νὰ τὸ διατάξῃ.

§74Α. ΒΑΛΒΗΣ. Κύριοι, μετὰ τὰς δύω παρακλήσεις, τὰς ὁποίας ἀπηύθυνα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν εἶχον σκοπόν, ἀφοῦ αὗται δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν, νὰ ἀπευθύνω οὐδεμίαν τοιαύτην πλέον πρὸς αὐτήν, ἀλλ’ ἐπανέρχομαι οὐχὶ νὰ ἀπευθύνω ἐγὼ κατηγορηματικῶς καὶ ἀπ’ εὐθείας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν παράπονον, ἀλλ’ ἔρχομαι ὡς ἐπίκουρος τῶν δύω προαγορευσάντων κυρίως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀκτοπλοΐας τοῦ Ἀμβρακικοῦ κόλπου, τοῦ ζητήματος αὐτοῦ τοῦ σπουδαίου.

§75ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ νὰ μοὶ τὰς ὑπομνήσητε· ἴσως ἐλησμόνησα τὰς ἐπερωτήσεις ὑμῶν.

§76ΒΑΛΒΗΣ. Δὲν πιστεύω, ἔχετε ἀρκετὰ εὐρεῖαν τὴν μνήμην.

§77ΡΑΛΛΗΣ. Διὰ τοὺς εὐλογιῶντας;

§78ΒΑΛΒΗΣ. Μάλιστα.—Λέγω λοιπόν, ὅτι ἔρχομαι ἐπίκουρος, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὑποθέτω, ἂν ὄχι τῆς Παιδείας ὅστις διέκοψε πρὸ ὀλίγου τὸν κ. Στράτον εἰπὼν «ἐλλείψει καρβούνων».

§79ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶπεν αὐτὸ κανείς.

§80ΒΑΛΒΗΣ. Ἄλλος τις μοὶ φαίνεται.

§81ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§82ΒΑΛΒΗΣ. Ἀλλὰ τότε ἐρωτῶ, διατί τὸ ἀτμόπλοιον «Ἶρις», τὸ ὁποῖον συνεστήθη παρὰ τοῦ Ὑπουργείου ὡς τὸ μόνον κατάλληλον νὰ πλεύσῃ τὸν Ἀμβρακικὸν κόλπον, συνεστήθη ἤδη παρὰ Κυβερνήσεως καὶ ἐστάλη εἰς τὸν Ἀργολικὸν κόλπον; Βεβαίως ἐγὼ δὲν θέλω νὰ δώσω τὴν ἀπάντησιν, ἀλλὰ τὴν ἀναμένω ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον, διότι λέγουσί τινες ὅτι τοῦτο ἐστάλη διὰ νὰ πολεμήσῃ μίαν ἄλλην ἑταιρίαν.

§83ΜΙΑ ΦΩΝΗ. Τί δικαίωμα ἔχει ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ τοῦτο;

§84ΒΑΛΒΗΣ. Ἐσύστησε τοῦτο εἰς τὴν Ἑταιρίαν διὰ λόγους, οὓς αὕτη γνωρίζει.

§85ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις τὴν ἀντίθετον σύστασιν ἔκαμεν· ἀπηύθυνεν εἰς τὴν Ἑταιρίαν παρατηρήσεις διατί νὰ στέλλῃ τὸ ἀτμόπλοιόν της κατὰ τὴν αὐτὴν ὥραν, καθ’ ἣν ἀποστέλλει καὶ ἄλλη Ἑταιρία ἀτμόπλοιον.

§86ΒΑΛΒΗΣ. Τοιαύτας πληροφορίας εἶχον, αἵτινες ἐπιμένω ὅτι εἰσὶ βάσιμοι.

§87ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἦσαν ἐσφαλμέναι.

§88ΒΑΛΒΗΣ. Χαίρω, ὅτι τὰς ἐπανορθόνετε.— Λέγω λοιπὸν, ὅτι σήμερον παρίσταται ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ συστήσητε εἰς τὴν Ἑταιρίαν νὰ στείλῃ ἀτμόπλοιον εἰς τὸν Ἀμφρακικὸν κόλπον, διότι ἐκτὸς τοῦ ὅτι θὰ ὑπηρετήσῃ πέντε ἐπαρχίας, ἀλλὰ θὰ ὑπηρετήσῃ περιπλέον καὶ τὸ ἴδιον συμφέρον της. Πρέπει δὲ νὰ γίνηται τακτικῶς ἡ ἀκτοπλοΐα τοῦ Ἀμβρακικοῦ κόλπου καὶ δι’ ἄλλους ἔτι λόγους· τὸ μὲν, διότι γειτνιάζομεν πρὸς τὴν ὅμορον Ἐπαρχίαν τῆς Τουρκίας· τὸ δὲ, διότι, καθὼς γνωρίζετε, οἱ φόροι, τοὺς ὁποίους πληρώνομεν, τὸ δάνειον τὸ ὁποῖον ἐψηφίσαμεν δὲν ἐχρησίμευσαν διὰ τὴν ὁδοποιΐαν τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, ἰδίως τῆς Ἀκαρνανίας. Ἔπρεπε δέ, κύριοι, νὰ διέλθητε ἀπὸ τὰ μέρη ἐκεῖνα διὰ νὰ ἰδῆτε ὅτι οὔτε πουλὶ δὲν δύναται νὰ διασχίσῃ τὰ μέρη ἐκεῖνα κατὰ τὸ πλεῖστον καὶ νὰ διέλθῃ ἀκινδύνως. Μετὰ τὴν σύστασιν αὐτὴν, τὴν ὁποίαν ἀπευθύνω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐπανέρχομαι ἤδη πρὸς τὴν πρόκλησιν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἔκαμεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης διὰ τῆς διακοπῆς του.

§89ΡΑΛΛΗΣ. Τὴν παράκλησιν.

§90ΒΑΛΒΗΣ. Ἔστω. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἀπηυθύνθην πρό τινων ἡμερῶν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ εἰσακούσῃ μιᾶς συστάσεώς μου, προκειμένου περὶ εὐλογίας, περὶ μέτρου, τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοτε ἐλήφθη καὶ ἐπέτυχε θαυμασίως, διότι εἶναι πρακτικὸν τὸ μέτρον τοῦτο· καὶ τί εἶπον; εἶπον ὅτι, ἐπειδὴ ὑπάρχει εὐλογία εἰς τὸ Μεσολόγγιον, ὅπου ὑπάρχει ἡ ἕδρα ἡ δικαστικὴ ὅλου τοῦ νομοῦ, ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, νὰ διακοπῶσιν αἱ ἐργασίαι τῶν ποινικῶν δικαστηρίων, ἢ μᾶλλον νὰ ἀναβληθῶσιν, ὅπως ἐγένετο καὶ ἄλλοτε. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης μοὶ εἶπεν ὅτι θὰ μελετήσῃ τὸ μέτρον τοῦτο, καὶ ἂν ἦναι ἀληθῆ ὅσα τῷ εἶπον θὰ προβῇ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ. Ἀλλ’ οὐδὲν τούτων ἔπραξε, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ εὐλογία ἐξηπλώθη καθ’ ἅπαντα τὰ μέρη ὅπου μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δὲν ὑπῆρχεν εὐλογία. Ἀλλὰ τὸ ὑπουργεῖον δὲν θὰ γνωρίζῃ κἂν ὅτι εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα οὔτε ἐμβολιαστὴς ὑπάρχει, οὔτε δαμαλὶς ἐστάλη ὅπως εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας.

§91ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐστάλη.

§92ΒΑΛΒΗΣ. Οὔτε στρατιωτικὸς ἰατρὸς ἐστάλη, καὶ διὰ τοῦτο εἶχον τηλεγραφήματα καὶ ἐπιστολὰς ἐκ τοῦ δήμου Ἐχίνου, δι’ ὧν μὲ προτρέπουν νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀποστείλῃ ἰατρὸν στρατιωτικόν......

§93ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δύνασθε νὰ ἐρωτήσητε τὸν Συνάδελφόν σας, ὅστις θέλει ἐπιβεβαιώσει, ὅτι εἰς τὴν πρότασιν τῆς Κυβερνήσεως νὰ σταλῇ ἰατρὸς, ἐδόθη ἀρνητικὴ ἀπάντησις· ὅτι ὑπῆρχον μόνον 15 εὐλογιῶντες, ὅτι ἀπῃτεῖτο μόνον ὁ ἀποκλεισμὸς αὐτῶν καὶ ὅτι πρέπει ν’ ἀποσταλῇ στρατιωτικὴ δύναμις, ἥτις καὶ ἐστάλη. Ὅσον δὲ διὰ δαμαλίδα, ἐστάλη.

§94ΒΑΛΒΗΣ. Ἐγὼ χθὲς εἶχον τηλεγράφημα, εἶχον ἐπιστολὰς ἀπ’ ἐκεῖ, διὰ τῶν ὁποίων μὲ παρακινοῦν, νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ στείλῃ ἐμβολιαστὴν καὶ ἰατρὸν, εἰ δυνατόν· αἱ δὲ ἐπιστολαὶ χρονολογοῦνται ἀπὸ τὰς 20, 19 καὶ 18 τοῦ τρέχοντος μηνός.

§95ΤΖΑΝΕΣ. Εἰς τὴν δυτικὴν πλευρὰν τοῦ Πανεπιστημίου κεῖται οἰκία, τοῦ Παππαδάκη καλουμένη, ἐν τῇ ὁποίᾳ κατοικοῦν 120 καὶ πλέον φοιτηταὶ, καὶ πρὸ 15 ἡμερῶν ἐν αὐτῇ εὑρίσκονται δύω εὐλογιῶντες. Οἱ φοιτηταὶ, μόλις προχθὲς μαθόντες, ὅτι ἐν τῷ καταστήματι ἐκείνῳ εὑρίσκονται πάσχοντες ἐκ τῆς νόσου ταύτης, κατεπτοήθησαν καὶ πάντες ἀνεχώρησαν, ἐγκαταλείψαντες τὴν κατοικίαν των. Ἐρωτῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ποίαν μέριμναν κατέβαλεν ὁ Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας ἢ οἱ ἰατροὶ, τοὺς ὁποίους λέγετε, ὅτι διωρίσθησαν, καὶ ποσάκις οὗτοι ἐπεσκέφθησαν τὰ Ξενοδοχεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα εἶναι ἑπόμενον νὰ ὑπάρχουν πάσχοντες. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐξετάσῃ τί συνέβη εἰς τὸ Ξενοδοχεῖον ἐκεῖνο, καθόσον μανθάνω, ὅτι ἤρχισε νὰ πάσχῃ καὶ φοιτητής τις, καὶ ἀλλοίμονον ἂν ἡ νόσος αὕτη εἰσέλθῃ καὶ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, καὶ εἰς τὰς ἀνωτέρας τάξεις, αἱ ὁποῖαι ἐλέγομεν μέχρι τοῦδε, ὅτι ἐσώθησαν, διότι δύνανται νὰ ἔχωσι τὰ μέσα καλλίτερον τῶν ἀπόρων.

§96ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐκπληρῶν καὶ ἐγὼ καθῆκον, ἐπιβαλλόμενόν μοι ἐκ τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος μου, ὑποστηρίζω τοὺς ἀξιοτίμους ἀντιπροσώπους Τζουμέρκων, Βάλτου καὶ Ἀκαρνανίας καθόσον ἀφορᾷ τὴν δι’ ἀτμοπλοίου ἀκτοπλοΐαν τοῦ Ἀμβρακικοῦ κόλπου. Ὑπάρχει σπουδαιοτάτη ἀνάγκη, καὶ ἰδίως διὰ τὴν ἐπαρχίαν Ἄρτης καὶ Τζουμέρκων, αἵτινες κατόπιν τῶν νέων ὁρίων κατήντησαν νῆσοι ἐν τῇ ξηρᾷ καὶ στεροῦνται πάσης σχεδὸν συγκοινωνίας μετὰ τοῦ λοιποῦ κόσμου. Δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ καὶ φροντίζει περὶ τούτου, γνωρίζω δὲ, ὅτι τὸ ὑπεστήριξε. Νομίζω δὲ, ὅτι, ἂν ἡ Ἑταιρία θελήσῃ νὰ συνδέσῃ τοὺς πλόας τοῦ Ἀμβρακικοῦ κόλπου μετὰ τῆς Ἰονίου θαλάσσης, δύναται νὰ ἀφιερώρῃ τὸ ἀτμόπλοιον «Ἶρις» διὰ μόνην τὴν γραμμὴν Κερκύρας, Λευκάδος καὶ Ἀμβρακικοῦ κόλπου, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ ἐξυπηρετήσῃ μίαν σπουδαίαν ἀνάγκην τῶν μερῶν ἐκείνων οὐ μόνον ἄνευ οὐδεμιᾶς ζημίας αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ μετὰ βεβαίας αὐτῆς ὠφελείας.

§97ΒΑΛΒΗΣ. Τότε τί θὰ γείνῃ ἡ γραμμὴ τῆς Ἀκαρνανίας, διὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις δίδει εἰς τὴν Ἑταιρίαν ὡς ἀποζημίωσιν δυνάμει συμβάσεως 200,000 δραχμῶν;

§98ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ γραμμὴ αὕτη δύναται ἄνευ οὐδεμιᾶς δυσκολίας νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐνεργουμένη, ὅπως καὶ σήμερον.

§99Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νομίζω καθῆκόν μου νὰ συστήσω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἰδίως δὲ πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν καὶ Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ λάβῃ αὐστηρότατα μέτρα πρὸς πρόληψιν τῆς διαδόσεως τῆς νόσου εὐλογίας. Ἀτυχῶς ἡ νόσος αὕτη εἶναι διεσπαρμένη ἀνὰ ἅπασαν τὴν πόλιν· πολλοὶ εὐλογιῶντες, τῇ φροντίδι τῆς ἀστυνομίας καὶ τῶν ἀστυνομικῶν ἰατρῶν, μεταφέρονται εἰς τὰ Νοσοκομεῖα τοῦ Γουδῆ καὶ τοῦ Κανθάρου, ἀτυχῶς ὅμως ἐπειδὴ ἀπ’ ἀρχῆς διεδόθησαν κακαὶ περὶ τῶν νοσοκομείων τούτων εἰδήσεις, ἰδίως περὶ τοῦ Κανθάρου, ἔνθα ὁμολογουμένως, ἀντὶ ὁ ἀσθενὴς νὰ τυγχάνῃ περιποιήσεων, ἐῤῥίπτετο σχεδὸν ὡς σκύλος, κατέλαβε τοσοῦτος τρόμος πᾶσαν οἰκογένειαν Ἀθηναϊκὴν, τοῦ Πειραιῶς καὶ τῶν χωρίων, ὥστε οὐδεὶς ἀσθενὴς ἢ οἱ συγγενεῖς αὐτοῦ τολμῶσι νὰ δηλώσωσί τι περὶ τῆς ἀσθενείας. Ἑπομένως ἐν τῇ πρωτευούσῃ εὑρισκόμεθα καθ’ ἑκάστην εἰς συγκοινωνίαν μετὰ τῶν συγγενῶν καὶ φίλων πασχόντων, οἵτινες κρύπτουσι τὸν ἀσθενῆ, ἵνα ἀποφύγωσι τὴν μεταφορὰν αὐτοῦ εἰς τὸ Νοσοκομεῖον ἢ τὴν φρούρησιν τῆς οἰκίας των. Εἰς τὸ χωρίον Ἀμαρούσιον καὶ Κηφισσίας ὑπάρχει ἡ εὐλογία εἰς μεγάλην ἐπίτασιν· πολλάκις ἀνεφέρθησαν οἱ κάτοικοι εἰς τὰς ἁρμοδίας Ἀρχὰς καὶ ἐζήτησαν τουλάχιστον φρουροὺς, ἵνα δύνανται νὰ περιφρουρῶσι τοὺς πάσχοντας, ἀλλ’ οὔτε φρουροὶ ἐστάλησαν, οὔτε νεκροθάπται. Καὶ προχθὲς ἐν Ἀμαρουσίῳ ἔμεινεν εἷς, ἀποθανὼν ἐξ εὐλογίας, ἐπὶ δύω ἡμέρας ἄταφος, διότι οὐδεὶς ἤθελε νὰ ἐνταφιάσῃ αὐτόν. Προχθὲς ἐν Κηφισσίᾳ ἀπεβίωσε τὸ τέκνον ἑνὸς, καὶ ἠναγκάσθη αὐτὸς ὁ πατὴρ νὰ λάβῃ τὸ τέκνον του καὶ τὸ ἐνταφιάσῃ ὁ ἴδιος, μετ’ ὀλιγίστην δὲ ὥραν συνεκοινώνησε μετὰ τῶν κατοίκων. Φρονῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ λάβῃ σύντονα μέτρα, διότι δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι εἰς πλείστας οἰκίας ὑπάρχουσιν ἀσθενεῖς ἐξ εὐλογίας, καὶ κίνδυνος σπουδαῖος ὑφίσταται μεγαλειτέρας ἐπιτάσεως τῆς ἀπαισίας νόσου.

§100ΜΑΝΕΤΑΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν τῶν συνεπαρχιωτῶν μου, διὰ τῆς ὁποίας παραπονοῦνται κατὰ τῶν φορολογικῶν Νομοσχεδίων, τῶν ὑποβληθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἰδίως κατὰ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ φόρου ἐπὶ τῶν οἴνων· ἐπιφυλάσσομαι δὲ, ὅταν ἔλθῃ εἰς συζήτησιν τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο, νὰ ἐξηγήσω καὶ ἐγὼ τοὺς λόγους, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνάγκη πρὸς τοῦτο, ἕνεκα τῶν ὁποίων θεωρῶ βάσιμα τὰ παράπονα τῶν συνεπαρχιωτῶν μου.

§101ΜΙΛΗΣΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν. (Ἀναγινώσκει ἐπερώτησιν).

§102ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κύριοι, ὑποβάλλω Νομοσχέδιον περὶ εἰσπράξεως τῶν καθυστερούντων ἐκ τῶν δόσεων τῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν, συνάμα δὲ καὶ πίνακα, ἐκ τοῦ ὁποίου καταφαίνονται καθυστερήσεις καθ’ ἕκαστον Ταμεῖον, ἢ καθ’ ἑκάστην Ἐπαρχίαν, ἀνερχόμεναι εἰς τὸ ποσὸν τῶν 7,400000.

§103ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§104ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑποβάλλω καὶ ἕτερον Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχει σχέσιν πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ περὶ χαρτοσήμου Νόμου· νομίζω περιττὸν ν’ ἀναπτύξω τὰ καθέκαστα, διότι εἶναι πολλαὶ λεπτομέρειαι, συνοδεύεται δὲ μετὰ δικαιολογητικῆς ἐκθέσεως, ἐξηγούσης αὐτάς. (Ὅρα Παράρτημα.)

§105ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα τῶν βεβαιωθέντων καὶ εἰσπραχθέντων ἐσόδων τῶν νέων Ἐπαρχιῶν μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου.

§106ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὑπάρχει αὐτὸς ὁ πίναξ τοῦ 1881 καὶ 1882, θὰ τὸν ἴδητε.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς τῆς παρούσης Συνόδου. Θὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὑπάρχουσι διαφοραί τινες μεταξὺ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς παρελθούσης Συνόδου καὶ τῆς παρούσης· ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Λογιστικοῦ ἔκαμε μερικὰς αὐξήσεις καί τινας ἐλαττώσεις. Προτείνονται λοιπὸν αἱ ἑξῆς μεταβολαί. Δι’ ἕνα κλητῆρα, ἔχοντα πολυχρόνιον ὑπηρεσίαν καὶ μὴ κατοικοῦντα, ὅπως οἱ ἄλλοι κλητῆρες, ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου, προτείνεται ν’ αὐξηθῇ ὁ μισθὸς καὶ αὐτοῦ εἰς 100 δραχμάς· ἐγὼ θεωρῶ τοῦτο πολὺ δίκαιον. Ἡ Βουλὴ παραδέχεται;

§108ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.—Εἰς τὸ Στενογραφικὸν Γραφεῖον προτείνεται ν’ αὐξηθῇ ὁ μισθὸς τοῦ Ἐπιθεωρητοῦ τοῦ Στενογραφικοῦ Γραφείου εἰς δραχμ. 340. Ὡς γνωρίζετε, διὰ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς ὁ Διευθυντὴς τοῦ Γραφείου καὶ ὁ Ἐπιθεωρητὴς ἔχουσι τὸν αὐτὸν μισθὸν τῶν δραχμῶν 320· διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ πέρυσιν ηὐξήθη μόνον ὁ τοῦ Διευθυντοῦ εἰς δρ. 340. Νομίζω καὶ ἐγὼ, ὅτι εἶναι δίκαιον καὶ σύμφωνον πρὸς τὸν Κανονισμὸν νὰ ἔχῃ καὶ ὁ Ἐπιθεωρητὴς τὸν αὐτὸν μισθόν. Παραδέχεται ἡ Βουλή;

§110ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Κατὰ τὸν περυσινὸν Προϋπολογισμὸν ὁ μισθὸς τῶν τεσσάρων Στενογράφων ἦτον δραχμαὶ 280, κατὰ δὲ τὸ τέλος τῆς Συνόδου ηὐξήθη ἀνὰ δραχ. 40 δι’ ἕκαστον καὶ ἐγένετο 320, καὶ εἷς εἶχε 260. Ἐφέτος δὲ προτείνει ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Λογιστικοῦ, ὅπως καὶ οἱ 5 Στενογράφοι μισθοδοτῶνται πρὸς δραχμὰς 300 ἕκαστος· ὥστε τῶν λαβόντων πέρυσιν αὔξησιν ἐλαττοῦται ὁ μισθὸς κατὰ 20 δραχμὰς καὶ αὐξάνεται τοῦ 5ου. Νομίζω ὅμως, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον τοῦτο.

§112ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ Βουλὴ ἐψήφισε πέρυσιν, ὅπως αὐξηθῇ ὁ μισθὸς τῶν Στενογράφων κατὰ 40 δραχμὰς, ἀνεγνώρισε δηλαδὴ, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ ἀμείβηται περισσότερον ἡ πολύμοχθος αὐτῶν ὑπηρεσία πλέον ἢ μέχρι τοῦδε. Ἤδη ἀνεγνωρίσθη ὅτι καὶ ἕτερος στενογράφος εἶναι πρέπον ν’ ἀμείβηται πλέον παρ’ ὅ,τι ἠμείβετο. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἄδικον καὶ ἀνακόλουθον ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς νὰ ἐλαττώσῃ τὸν μισθὸν τῶν ἄλλων, ἵνα αὐξήσῃ τὸν μισθὸν τοῦ πέμπτου. Νομίζω, ὅτι πρέπει ν’ αὐξήσωμεν καὶ αὐτοῦ.

§113ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Μάλιστα.

§114ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε ἡ Βουλὴ παραδέχεται, ὅπως καὶ οἱ 5 Στενογράφοι λαμβάνωσι μισθὸν δραχμῶν 320.

§116ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Βιβλιοθήκη τῆς Βουλῆς, προσθήκη ἑνὸς Βοηθοῦ, πρὸς σύνταξιν τοῦ καταλόγου πρὸς δραχμὰς 150 κατὰ μῆνα, ἐπίσης ἑνὸς κλητῆρος πρὸς δραχμ. 60 κατὰ μῆνα. Ὡς γινώσκετε, κύριοι, ἡ Βουλὴ ἐπέμεινεν, ὅπως ὁ μισθὸς τῶν 500 δραχμῶν λαμβάνεται τακτικῶς ἀπὸ τὸν Ἔφορον· ὁ Ἔφορος δὲν παρεδέχθη νὰ λάβῃ αὐτὸν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον καὶ ἔμεινεν εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Βουλῆς. Ἐφέτος δὲ παρακαλεῖ ν’ ἀπαλειφθῇ αὐτὸ τὸ ποσὸν καὶ νὰ μείνῃ μόνον τὸ ποσὸν τῶν 2000 δραχμῶν δι’ ἔκτακτα ἔξοδα τοῦ Γραφείου του. Προτείνει δὲ νὰ ψηφισθῇ καὶ ποσὸν δραχμῶν 5400 διὰ τὴν ἐκτύπωσιν καταλόγου.

§118ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ διστάσῃ νὰ δεχθῇ τὴν προσθήκην τῶν 2,000 δραχμῶν, ἃς ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς Βουλῆς διέγραψε. Μολονότι τὸ ποσὸν αὐτὸ φαίνεται προσθήκη, πράγματι εἶναι οἰκονομία. Καὶ πέρυσιν ἡ Βουλὴ ἐδέχθη τὴν γνώμην, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι αὐτῆς, μηδὲ τοῦ Ἐφόρου ἐξαιρουμένου, δὲν δύνανται νὰ ὑπηρετῶσιν αὐτὴν ἀμισθὶ, ἕνεκα δὲ τούτου ἐπέμεινε νὰ καταχωρισθῇ καὶ κατεχωρίσθη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῆς Βουλῆς τοῦ ἔτους 1882 ἡ μισθοδοσία τοῦ Ἐφόρου τῆς Βιβλιοθήκης. Καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, ὁ κύριος Ἔφορος ἐπέμενε νὰ μὴ δεχθῇ τὴν μισθοδοσίαν, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν ἐδέχθη· ὁ κύριος Ἔφορος ἐπέμεινε καὶ δὲν ἔλαβεν αὐτήν. Τοῦτο εἶναι τῇ Βουλῇ ἀδιάφορον· αὕτη ὀφείλει νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ ἐμμίσθου, ἣν καθιέρωσεν. Ἄδικον ὅμως θεωρῶ, ἀφοῦ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἐκρίναμεν ἀναγκαίαν τὴν δαπάνην τῶν 2,000 δραχμῶν δι’ ἔκτακτα ἔξοδα τοῦ Ἐφόρου, ἐνῷ ἤμεθα ἀβέβαιοι τότε, ἂν ὁ Ἔφορος τῆς Βιβλιοθήκης ἤθελεν ἐπιμείνει ἀρνούμενος τὰς 6,000 δραχμὰς τοῦ μισθοῦ του, ἤδη, ὅτε εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι δὲν τὰς ἐδέχθη, καὶ ὅτι κατὰ τύπους ἀναγράφονται αἱ 6,000 δραχμαὶ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, νὰ διαγράψωμεν καὶ τὰς 2,000 δραχμάς. Ὀλίγας ἤδη λέξεις θὰ προσθέσω περὶ τῆς ἐκτυπώσεως τοῦ καταλόγου. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ δεχθῇ τὴν δαπάνην αὐτήν, ἧς ἄνευ πᾶσαι αἱ ἄλλαι δαπάναι ὑπὲρ τῆς Βιβλιοθήκης εἶναι ἄσκοποι καὶ μάταιαι. Πάντες ἔχομεν ἀνὰ χεῖρας τὴν Ἔκθεσιν τοῦ ἐπὶ τῆς συντάξεως τοῦ καταλόγου ὑπαλλήλου, ἐξ ἧς φαίνεται, ὅτι ὑπὲρ τοὺς 90,000 τόμους, ἀξίας πλέον τοῦ ἑκατομμυρίου δραχμῶν, εὑρίσκονται ἐν τῇ Βιβλιοθήκῃ τῆς Βουλῆς. Δὲν λέγω τι ἄγνωστον ὑμῖν, βεβαιῶν, ὅτι ἄνευ καταλόγου ἡ Βιβλιοθήκη αὐτὴ εἶναι ἄχρηστος. Εἶναι ἀποθήκη μόνον βιβλίων κατατεταγμένων, ἔχουσα μεγάλην χρηματικὴν ἀξίαν, ἂν θελήσῃ τις καὶ ἂν εὕρῃ νὰ τὴν πωλήσῃ, ἀλλ’ ἐστερημένη πάσης σχεδὸν διδακτικῆς ἀξίας. Ἡ διδακτικὴ ὅμως αὐτὴ ἀξία εἶναι ἐκείνη, ἥτις ὤθησε καὶ ὠθεῖ τὴν μὲν Βουλὴν νὰ δαπανᾷ ὑπὲρ αὐτῆς, τοὺς δὲ δωρητὰς νὰ δωρῶσι χρήματα ἢ βιβλία καὶ τὸν Ἔφορον τόσους νὰ καταβάλλῃ κόπους. Βεβαίως ὑπάρχουσι σήμερον τὰ Δελτία μεγάλου μέρους τῆς Βιβλιοθήκης, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀρκεῖ· βοηθεῖται μόνον, ὅπως εὕρῃ τις εὐκόλως βιβλίον τι, ὅπερ ζητεῖ, καὶ τοῦτο εἶναι καλὸν, ἀλλ’ ἡ ἀποστολὴ τῶν μεγάλων Βιβλιοθηκῶν δὲν εἶναι αὕτη. Αἱ μεγάλαι Βιβλιοθῆκαι ὠφελοῦν κατὰ τοῦτο, ὅτι καλοῦν, ὅτι προσελκύουν ἀναγνώστας καὶ ὅτι προσφέρουν ἐφ’ ἑκάστου ζητήματος πολὺν πλοῦτον γνώσεων· τοῦτο ὅμως κατορθοῦσι μόνον διὰ τῶν καταλόγων. Τῇ βοηθείᾳ τῶν καταλόγων αἱ μεγάλαι Βιβλιοθῆκαι μορφοῦσιν εἰδικοὺς ἄνδρας· σήμερον ἐν τῇ Βιβλιοθήκῃ τῆς Βουλῆς δὲν ζητοῦνται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἢ ἐγχειρίδια, ἐπιτομαὶ ἢ λεξικὰ, διότι οὐδεὶς γινώσκει τὸν πλοῦτον, ὃν περικλείει. Φρονῶ ἑπομένως, ὅτι, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἐνόησε καὶ ἐννοεῖ νὰ δαπανᾷ ὑπὲρ Βιβλιοθήκης, ἥτις ἀποστολὴν ἔχει νὰ διδάσκῃ καὶ μορφώνῃ, ὑποχρεωμένη εἶναι ν’ ἀρχίσῃ δαπανῶσα καὶ ὑπὲρ τῆς ἐκτυπώσεως τοῦ καταλόγου αὐτῆς. Προτείνω ἑπομένως νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ δαπάνη τῶν 5,400 δραχμῶν· ἄλλως, πρέπει νὰ διαγραφῶσι καὶ τὰ λοιπὰ ὑπὲρ τῆς Βιβλιοθήκης κονδύλια.

§119ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ τὸ κονδύλιον αὐτὸ, ὡς ῥητῶς καὶ ὡρισμένως ὁ κ. Ἔφορος τοῦ Βουλευτηρίου ζητεῖ νὰ λάβῃ αὐτὸ διὰ τὴν ἐκτύπωσιν τοῦ καταλόγου.

§120ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τρεῖς κατάλογοι κατηρτίσθησαν μέχρι τοῦδε, ὁ τῶν πολιτικῶν συγγραμμάτων, ὁ τῶν ἐγκυκλοπαιδικῶν καὶ ὁ τῶν νομικῶν, καὶ αὐτὰ εἶναι ἰδίως τὰ χρησιμεύοντα εἰς τὰς μελέτας τῶν βουλευτῶν. Διὰ τὴν ἐκτύπωσιν αὐτῶν τῶν καταλόγων ἀπαιτεῖται, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ ἁρμοδίου ὑπαλλήλου, τὸ ποσὸν τῶν 5,400 δραχμῶν, καὶ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι πρέπον νὰ γείνῃ περιορισμός.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται λοιπὸν ἡ Βουλή;

§122ΠΟΛΛΟΙ. Τὰς παραδεχόμεθα· δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§124ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προσθέσωμεν εἰς τὸν μισθὸν τοῦ ἀρχαιοτέρου κλητῆρος 20 δραχμάς.

§125ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§126ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Ὄχι· ἐγὼ ἀρνοῦμαι.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δηλιγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§128Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἴτε ἐκ παραδρομῆς, εἴτε ἐξ ἀγνοίας, ἀντὶ νὰ τυπωθῶσι καὶ δημοσιευθῶσιν αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας δι’ ἀριθμῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν, συνεπείᾳ ἐπερωτήσεων, αἵτινες ἐγένοντο αὐτῷ ὑπὸ ἀξιοτίμων συναδέλφων, ἐτυπώθη καὶ ἐδημοσιεύθη ὁ λόγος αὐτοῦ. Τοῦτο δὲν ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐζήτησεν ἡ Βουλή. Ἡ Βουλὴ ἐζήτησε τὴν ἐκτύπωσιν καὶ δημοσίευσιν τῶν στατιστικῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς κατέθηκε, καὶ οὐχὶ τοῦ λόγου αὐτοῦ. Εὐτυχῶς καὶ ἡ μὴ ἐκτύπωσις τῶν πληροφοριῶν τούτων δὲν μᾶς ἐμποδίζει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Νομοσχεδίου. Ὅταν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου πρό τινων ἡμερῶν ἐδήλου εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι συναινεῖ νὰ μὴ συζητηθῇ κατ’ ἐκείνην τὴν ἑσπέραν τὸ περὶ συστάσεως Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως Νομοσχέδιον, ἔδιδε συγχρόνως εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀγγελίαν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἔμελλε νὰ ποιήσηται εἰς τὴν Βουλὴν προεισήγησιν τοῦ Νομοσχεδίου. Καὶ ἐπερίμενα μετ’ ἀνυπομονησίας τὴν προεισαγωγικὴν ταύτην ἔκθεσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, διότι ἔκρινα αὐτὴν τὰ μάλιστα ἀναγκαίαν, ἀφοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἀπεφάσισε νὰ εἰσαγάγῃ τὸ Νομοσχέδιον, γυμνὸν πάσης αἰτιολογίας καὶ ἐστερημένον πάσης πληροφορίας, συντελούσης νὰ πείσῃ τὴν Βουλήν, ὅτι καὶ ὁ σκοπὸς τοῦ Νομοσχεδίου εἶναι λυσιτελής, καὶ ἀνάγκη πρὸς ἐπιψήφισιν αὐτοῦ ὑφίσταται, καὶ αἱ λεπτομερεῖς διατάξεις, αἵτινες περιελήφθησαν ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ, τείνουσι πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον τὸ Νομοσχέδιον προέθετο, καὶ εἰσὶν ἀναγκαῖαι Ἐὰν ἡ σύστασις εἰδικοῦ τινος Ταμείου σκοπῇ νὰ τακτοποιήσῃ ὑπηρεσίαν τινὰ, ἢ νὰ πραγματοποιήσῃ σκοπόν τινα, ἡ σύστασις εἰδικοῦ Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως προτίθεται ἀληθῶς μέγαν καὶ ἀληθῆ σκοπὸν, ὁ ὁποῖος δὲν συνδέεται μετὰ τοῦ ἐνεστῶτος, ὁ ὁποῖος δὲν στρέφεται περὶ τὸν συναγωνισμὸν τῶν πολιτικῶν κομμάτων, ὁ ὁποῖος δὲν συνάπτεται παντάπασι μετὰ τῆς διακυμαινομένης ἐν τῇ Βουλῇ καταστάσεως πολιτικῆς, ἀλλ’ ὅστις σκοπεῖ νὰ παρασκευάσῃ τὸ μέλλον τοῦ τόπου, διότι μέλλει νὰ συντελέσῃ εἰς τὸ νὰ δοθῇ εἰς τοὺς παῖδας τῆς Ἑλλάδος τροφὴ πνευματικὴ, ἀμιγὴς καὶ καθαρά. Τὸ Νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Ταμείου Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως δὲν εἶναι ἓν ἐκ τῶν συνήθων ἐκείνων Νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἠδύνατο ἡ Βουλή, λαμβάνουσα ἐν χερσὶ, νὰ ψηφίσῃ ἄνευ μελέτης, ἄνευ ἐπιστασίας. Δὲν εἶναι ἐκ τῶν Νομοσχεδίων ἐκείνων, τῶν ὁποίων ἑκάστη διάταξις περιέχει αὐτοφανῆ ἀλήθειαν ἀναμφισβήτητον, ἢ διερμηνεύει φρόνημα ἀνεπίδεκτον ἀντιῤῥήσεως· εἶναι Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ πηγάσῃ ἐκ τῶν πληροφοριῶν τοῦ παρελθόντος καὶ νὰ στηρίζηται εἰς τοὺς ὑπολογισμοὺς, οἱ ὁποῖοι ἀφορῶσιν εἰς τὸ μέλλον, διὰ νὰ πεισθῇ ἡ Βουλὴ, ὅτι τῷ ὄντι προτίθεται νὰ συστηθῇ ἵδρυμα, τοῦ ὁποίου οἱ πόροι, ὅπως προωρίσθησαν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδαύσεως, ἐπαρκοῦσι, διὰ νὰ θεραπεύσῃ τὸ ἵδρυμα τοῦτο τὸν σκοπὸν, τοῦ ὁποίου τὴν πλήρωσιν ἐπιδιώκει. Διὰ τοῦτο ἐνόμιζον, ὅτι ἡ προεισήγησις ἦτο ἀναγκαία καὶ περιέμενον αὐτὴν ἀνυπομόνως. Μετ’ ἐκπλήξεως ὅμως τὴν ἑσπέραν, καθ’ ἣν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἀνέβη ἐπὶ τὸ βῆμα, ἵνα ποιήσηται τὴν προεισαγωγὴν ταύτην, μετ’ ἐκπλήξεως ἤκουσα αὐτοῦ οὐχὶ τοιαύτην νὰ ποιήσηται προεισήγησιν τοῦ Νομοσχεδίου του, ἀλλὰ νὰ ἐκτραγῳδῇ τὴν ἐλεεινότητα, εἰς τὴν ὁποίαν διατελεῖ ἡ Δημοτική Ἐκπαίδευσις. Καὶ δὲν εἶναι γνωστὸν εἰς τὸ ἔθνος, ὅτι ἡ Δημοτικὴ Ἐκπαίδευσις δὲν εὑρίσκεται εἰς καλὴν κατάστασιν; Ἐὰν δὲν ἦτο γνωστὸν εἰς τὸ ἔθνος τοῦτο, δὲν ἤθελεν ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία, τοῦ ἔθνους μεταβάλει κατὰ τὸ 1878 τὸ σύστημα τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλ’ ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία, πεπεισμένη, ὅτι ἡ Δημοτικὴ Ἐκπαίδευσις χρήζει βελτιώσεως, χρήζει ἀρωγῆς, ἀνακαινίσεως, πρὸ τριῶν ἐτῶν ἐψήφισε Νομοσχέδιον, μεταδαλοῦσα τὸ καθεστώς. Ἡ ἐκτραγώδησις, τὴν ὁποίαν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐποιήσατο πρὸς τὴν Βουλὴν, δὲν ἦτο ἐκ τῶν πληροφοριῶν ἐκείνων, τῶν ὁποίων εἴχομεν ἀνάγκην. Εἴχομεν ἀνάγκην ἄλλων πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας, δυστυχῶς, δὲν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ εἰς ἀπόδειξιν, κύριοι, τῆς ἐλεεινότητος τῆς καταστάσεως τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, σᾶς παρέστησεν ἔλλειψιν, ἣν σᾶς ἐπληροφόρησεν, ὅτι εὗρεν ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ὑποθέσατε, κύριοι, σᾶς εἶπεν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ποία εἶναι ἡ κατάστασις τῆς παιδείας ἐξ αὐτοῦ, ὅτι εἰσελθὼν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως δὲν εὗρον στατιστικὴν οὐδεμίαν, καὶ ἑπομένως δὲν ἐδυνήθην ν’ ἀντλήσω ἐκ τοῦ γραφείου τοῦ Ὑπουργείου οὐδεμίαν πληροφορίαν, διὰ νὰ σᾶς μεταδώσω οὔτε περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μαθητῶν, οὔτε περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Σχολείων, οὔτε περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Δημοδιδασκάλων, οὔτε περὶ τῶν χορηγημάτων, διὰ τῶν ὁποίων τὰ Σχολεῖα συντηροῦνται, οὔτε περὶ τῶν ὑποχρέων εἰς τὰς χορηγίας ταύτας. Ἐὰν ἦναι ἀληθὴς ἡ ἔλλειψις τοιαύτης στατιστικῆς, νομίζω, ὅτι δὲν καθιστᾷ τοῦτο ἐλεεινὴν τὴν κατάστασιν τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, διότι τὸ πρᾶγμα εἶναι εὐδιόρθωτον καὶ εὐαναπλήρωτον. Ἀληθῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, διευθύνων πρὸ ἐννέα μηνῶν τὸ Ὑπουργεῖον, ἂν δὲν εὕρισκε τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἀνέφερεν, ἠδύνατο αὐτὸς ὁ Ὑπουργὸς ἐντὸς τριῶν ἢ τεσσάρων μηνῶν νὰ συλλέξῃ αὐτάς. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς, πειθόμενος ἢ πληροφορούμενος, ὅτι δὲν ὑπῆρχον στατιστικαὶ πληροφορίαι περὶ τῆς καταστάσεως τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἐτρέπετο ἀμέσως πρὸς συλλογὴν τοιούτων πληροφοριῶν, εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἤθελεν ἔχει αὐτὰς ἀπὸ τοῦ μηνὸς Ἰουνίου ἢ Ἰουλίου, καὶ ὅτι τὸν Νοέμβριον ἤθελε δυνηθῆ νὰ φωτίσῃ τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς καταστάσεως αὐτῆς, κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν, τὴν ὁποίαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι εἶχον ἐκφράσει διὰ τῶν ἐπερωτήσεών των. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἀληθῶς συγκεκινημένος ἐζήτησε νὰ συγκινήσῃ καὶ τὴν Βουλὴν, ὅταν σᾶς ἔλεγεν, ὅτι δὲν εὗρεν εἰμὴ μίαν στατιστικὴν τοῦ 1874· ὅτι τὴν στατιστικὴν ταύτην τὴν εὗρεν ἀτελῆ, ὡς μὴ δίδουσαν πληροφορίας περὶ ἑκάστης βαθμίδος τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἰδίᾳ, ἀλλὰ συλλήβδην περιέχουσαν τὰς πληροφορίας καὶ περὶ τῶν τριῶν βαθμίδων, περί τε τῆς Δημοτικῆς καὶ περὶ τῆς μέσης Ἐκπαιδεύσεως, καὶ περὶ τῆς ἀνωτέρας. Καὶ σᾶς ἐπεδείκνυε φύλλον χάρτου, τὸ ὁποῖον κατεῖχεν εἰς τὰς χεῖρας αὐτοῦ, ἑλίσσων κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ παριστᾷ μόνον μικρὰν ἐπιφάνειαν. Ἰδοὺ, σᾶς εἶπεν, ἐν πόσῳ χώρῳ περιείχοντο αἱ στατιστικαὶ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας εὗρον. Πᾶσαι αὗται περιέχονται ἐντὸς τῆς μικρᾶς ταύτης ἐπιφανείας τοῦ χάρτου. Ἀλλὰ καὶ οὕτως ἐὰν εἶχε τὸ πρᾶγμα, ἡ ἀφορμὴ τῆς συγκινήσεως δὲν ἦτο σπουδαία· διότι, ἐὰν τοσαύτην μόνον ἐπιφάνειαν χάρτου εὕρισκε περιέχουσαν τὰς στατιστικὰς πληροφορίας περὶ τῆς καταστάσεως τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ περιέχουσαν μάλιστα πληροφορίας συλλεγείσας κατὰ τὸ 1874, ἠδύνατο ἀπὸ τὸν Ἰούνιον καὶ μέχρι τοῦ 9βρίου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ συλλέξῃ καὶ ἑτοιμάσῃ, ἵνα ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλήν, στατιστικὰς πληροφορίας οὐχὶ περιλαμβανομένας ἐπὶ τοσαύτης ἐπιφανείας χάρτου, ἀλλ’ ὁρμαθὸν φύλλων, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο ν’ ἀποτελέσωσιν ὀγκῶδες βιβλίον. Ἀλλ’ ἀληθῶς, κύριοι, δὲν ὑπῆρχον κατὰ τὴν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἄνοδον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ στατιστικαὶ πληροφορίαι περὶ τῆς καταστάσεως τῆς κατωτέρας Ἐκπαιδεύσεως, εἰμὴ ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι συνήχθησαν κατὰ τὰ 1874; Λυποῦμαι, ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀμφισβητήσω τὴν ἀκρίβειαν τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας σᾶς ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Εἶναι ἀληθές, ὅτι δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά, καθ’ ἣν λαμβάνω ἀφορμὴν ν’ ἀμφισβητήσω τὴν ἀκρίβειαν τῶν πληροφορειῶν, τὰς ὁποίας οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ δίδουσιν εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ἐὰν καὶ ἄλλαι πληροφορίαι ἐδόθησαν μὴ ἀκριβεῖς εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ἡ ζημία ἴσως ἦτον πολλῷ μικροτέρα, παρὰ ἡ ζημία, ἥτις προσγίγνεται, ὅταν πληροφορίαι περὶ ζητημάτων τοσούτῳ σπουδαίων δίδωνται εἰς τὸ Κοινοβούλιον μὴ ἀκριβεῖς. Ὁμιλῶν περὶ στατιστικῶν πληροφοριῶν, ὀφείλω νὰ μνημονεύσω τοῦ παρελθόντος, διότι ὀφείλω ν’ ἀπονείμω δικαιοσύνην πρὸς αὐτό. Πρώτην φορὰν συνετάχθη στατιστικὴ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως κατὰ τὸ ἔτος 1856, περιλαμβάνουσα πληροφορίας περὶ ἑκάστης τῶν τριῶν βαθμίδων τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Τὴν στατιστικὴν ἐκείνην συνέγραψεν Ὑπουργὸς, ὅστις δὲν ζῇ, ἐπιβάλλεται δὲ ὑπὸ τῆς δικαιοσύνης νὰ μνημονεύσω τοῦ ἔργου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον δύνασθε νὰ εὕρητε ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1856, ἐν σελίδι 115–123. Δευτέραν φορὰν ἐδημοσιεύθη στατιστικὴ περὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, περιλαμβάνουσα πληροφορίας περὶ ἑκάστου βαθμοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὅσον τὸ δυνατὸν ἀρτία, κατὰ τὸ ἔτος 1869. Ὁ κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ζῇ, δὲν μὲ συνδέει δὲ μετ’ αὐτοῦ πολιτικὴ φιλία, ἀλλὰ τοῦτο δὲν μ’ ἐμποδίζει νὰ ὁμολογήσω τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν ἐπετέλεσε. Τρίτην φορὰν ἐδημοσιεύθη στατιστικὴ, ὅσον τὸ δυνατὸν ἀρτία περὶ τῆς καταστάσεως ἑκάστου πάλιν βαθμοῦ τῆς δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, κατὰ τὸ 1874· καὶ ὁ κατὰ τὸ ἔτος δ’ ἐκεῖνο Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, μεθ’ οὗ ὡσαύτως δὲν συνδέομαι διὰ πολιτικῆς φιλίας, ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκον τοῦτο. Περίληψιν δὲ τῶν στατιστικῶν τούτων πληροφοριῶν περιέχει ὁ ΣΤʹ τόμος τῆς Ἑλληνικῆς Νομοθεσίας ἐν σελ. 437 καὶ ἑπομέναις. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι αἱ στατιστικαὶ αὗται δὲν ἦσαν πλήρεις, ἦσαν δὲ δεκτικαὶ συμπληρώσεων καὶ βελτιώσεων, καὶ ὅτι ἡ σύνταξις αὐτῶν ἠδύνατο νὰ ᾖναι πληρεστέρα. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ψέξω διὰ τοῦτο τοὺς συντάξαντας αὐτὰς, διότι δὲν εἶχον εἰς τὴν διάθεσίν των πληρέστερα μέσα. Καὶ δὲν εἶναι πρέπον νὰ ῥίπτῃ τις ἀρὰς κατὰ τοῦ παρελθόντος, διὰ νὰ σώσῃ ἑαυτὸν ἢ διὰ νὰ παραστήσῃ ἑαυτὸν ὀργανωτὴν τοῦ μέλλοντος ἢ καθαριστὴν τοῦ παρελθόντος. Πρέπει νὰ ἐξετάζῃ ὁποῖον ἦτο τὸ παρελθόν, καὶ νὰ ἴδῃ ἐὰν οἱ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι ἠσχολοῦντο ἐπὶ ὡρισμένου κλάδου, ἐξετέλεσαν ἢ οὐ τὸ ἔργον των διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα εἶχον εἰς τὴν διάθεσιν αὑτῶν. Καὶ πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ ἀξιοῖ τις νὰ ἔχῃ πληροφορίας καὶ ἀκριβεῖς καὶ ἀρτίας, ὅταν ἐνθυμῆται, ὅτι τὸ γραφεῖον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας συνεκροτεῖτο ἐκ δύω μόνον προσώπων, ὅταν ἐνθυμηθῇ, ὅτι προΐστατο καὶ διηύθυνε τὸ γραφεῖον ἐκεῖνο ὁ τότε Γενικὸς Ἐπιθεωρητὴς τῶν Δημοτ. Σχολείων, ἄνθρωπος γέρων καὶ ἀνάπηρος, μὴ ἔχων ἄλλην τινὰ βοήθειαν εἰμὴ ἕνα ἁπλοῦν γραφέα; Διὰ τοῦτο οὐχὶ μόνον δὲν ψέγω, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐπαινῶ τὴν φιλοπονίαν τοῦ γέροντος ἐκείνου καὶ τὸ ἔργον τῆς στατιστικῆς, τὸ ὁποῖον κατὰ τὰ μνημονευθέντα ἔτη κατήρτισε. Μοὶ ἐδόθη μάλιστα ἀφορμὴ οὐχὶ μόνον νὰ ἐπαινέσω, ἀλλὰ καὶ νὰ θαυμάσω τὴν φιλοπονίαν τοῦ ἀναπήρου ἐκείνου ἀνδρὸς, ὅστις δὲν ζῇ πλέον, ὅταν εἶδον, ὅτι ἐτήρει ἰδίᾳ αὑτοῦ χειρὶ βιβλίον, τὸ ὁποῖον ἐπιγράφεται «Μητρῷον τῶν Δημοδιδασκάλων» ἐν ᾧ δὲν εὑρίσκει τις μόνον τὸν κατάλογον τῶν Διδασκάλων καὶ τῆς τοποθετήσεως αὐτῶν, ἀλλ’ εὑρίσκει καὶ ἀληθῆ βιογραφίαν αὐτῶν. Καὶ τὸ βιβλίον τοῦτο ἐτήρει ὁ μακαρίτης Βυζάντιος μέχρι τοῦ 1862. Ὅταν ἐγενόμην Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως κατὰ τὸ ἔτος 1877, δὲν εὗρον ἀληθῶς ἄλλας στατιστικὰς πληροφορίας, πλὴν ἐκείνας τῶν ὁποίων ἐμνήσθην, ἤτοι τὴν στατιστικὴν τοῦ 1856, τὴν στατιστικὴν τοῦ 1869, καὶ τὴν στατιστικὴν τοῦ 1874. Ἐπειδὴ δὲ ὤφειλον ν’ ἀσχοληθῶ, διὰ νὰ καταρτίσω στατιστικὴν πληρεστέραν καὶ πλέον πρόσφατον ἢ τὰς στατιστικὰς περὶ ὧν ἀνέφερον, συνεννοήθην μετ’ ἐκείνου, ὅστις διηύθυνε τὸν κλάδον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως ὡς Ἐπιθεωρητὴς τῶν Δημοτικῶν Σχολείων, ἀνδρὸς, ὁ ὁποῖος ἐπὶ τετραετίαν ὅλην προσήνεγκε πολυτίμους ὑπηρεσίας εἰς τὴν Δημοτικὴν Ἐκπαίδευσιν καὶ μεγάλας κατέβαλε προσπαθείας πρὸς ἀνακαίνισιν αὐτῆς καὶ ἐπιτέλεσιν τοῦ σημαντικοῦ ἔργου, τοῦ ὁποίου τότε ἐνεκαινιάζετο ἡ ἔναρξις. Μετ’ αὐτοῦ ἔθηκα τὰς βάσεις τῆς νέας στατιστικῆς, καὶ ἐπὶ τῶν βάσεων τῶν νέων ἠσχολήθημεν νὰ καταρτίσωμεν πίνακα, τοῦ ὁποίου τὰ φύλλα ἐπέμψαμεν εἰς τὸ Τυπογραφεῖον πρὸς ἐκτύπωσιν. Ἕκαστον φύλλον τοῦ πίνακος τούτου ἔπρεπε νὰ περιλαμβάνῃ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐκρίναμεν ἀναγκαίας πρὸς καταρτισμὸν τελείας στατιστικῆς. Ἕκαστον φύλλον περιεῖχε τὰς ἑξῆς πληροφορίας. Πρῶτον, τὸ ὄνομα ἑκάστου Δήμου· δεύτερον, τὸν πληθυσμὸν αὐτοῦ· τρίτον, τὸ ὄνομα ἑκάστης τῶν πόλεων ἢ ἑκάστου τῶν χωρίων, ἐξ ὧν ἀποτελεῖται ὁ Δῆμος· τέταρτον, τὴν σχετικὴν ἀπόστασιν ἑκάστης τῶν πόλεων ἢ ἑκάστου τῶν χωρίων τοῦ Δήμου οὐ μόνον ἀπ’ ἀλλήλων, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς πρωτευούσης τοῦ Δήμου· πέμπτον, τὸν πληθυσμὸν ἑκάστου χωρίου ἢ ἑκάστης πόλεως τοῦ Δήμου· ἕκτον, τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν τῷ Δήμῳ Σχολείων ἀῤῥένων ἢ θηλέων· ἕβδομον, τὴν ἕδραν ἑκάστου τῶν Σχολείων τούτων· ὄγδοον, τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν ἑκάστῳ τῶν Σχολείων τούτων φοιτώντων ἀῤῥένων ἢ θηλέων· ἔννατον, τὸ παρὰ τοῦ Δημοσίου εἰς τὸν Δῆμον χορηγούμενον ποσὸν χρημάτων ὡς βοήθημα· δέκατον, τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν ἑκάστῳ Δήμῳ ἰδιοσυντηρήτων Δημοτικῶν Σχολείων ἀῤῥένων ἢ θηλέων.

§129ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν τὰ εἶδα.

§130Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὰ φύλλα ταῦτα, ἀφοῦ ἐξετυπώθησαν, ἀπεστάλησαν δι’ ἐγκυκλίου πρὸς τοὺς Δημοδιδασκάλους τοὺς Νομαρχιακοὺς, τοὺς ὁποίους παρήγγειλα ν’ ἀποστείλωσι τὰ φύλλα πρὸς τοὺς Διδασκάλους τοὺς Ἐπαρχιακοὺς, καὶ ἔδωκα ἐντολὴν αὐτοῖς, ὅπως οὗτοι διανείμωσιν αὐτὰ εἰς τοὺς οἰκείους Διδασκάλους τῶν πρωτευουσῶν τῶν Δήμων, τούτους δὲ παρήγγειλα νὰ ἐγγράψωσιν εἰς τὰς ἐπὶ τῶν φύλλων τούτων ἐκτετυπωμένας στήλας τὰς ζητουμένας δι’ αὐτῶν πληροφορίας, συμπληροῦντες τὰ κενὰ τῶν φύλλων. Ἔδωκα δ’ ἐντολὴν εἰς τοὺς ἐπαρχιακοὺς Διδασκάλους, ὅταν ὑποβάλωσιν εἰς αὐτοὺς οἱ τῶν πρωτευουσῶν τῶν Δήμων Δημοδιδάσκαλοι τὰς πληροφορίας αὐτάς, οὗτοι νὰ ἐξελέγξωσι ταύτας, καὶ ἐὰν μὲν ἔχωσι καλῶς, νὰ ἀποστείλωσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὰ οὕτω συμπεπληρωμένα φύλλα, ἐὰν δὲ δὲν ἦναι καλῶς συμπεπληρωμένα, νὰ ἐπιστρέψωσιν αὐτὰ εἰς τοὺς Διδασκάλους τῶν πρωτευουσῶν τῶν Δήμων, διὰ νὰ ἐπιφέρωσιν ἐπ’ αὐτῶν τὰς διορθώσεις τὰς ἀπαιτουμένας. Ὅταν δὲ λάβουν κατόπιν αὐτὰ καλῶς συμπεπληρωμένα, νὰ ὑποβάλωσιν εἰς τοὺς Δημοδιδασκάλους τοὺς νομαρχιακούς· μετὰ τὴν δευτέραν δὲ παρ’ αὐτῶν ἐξέλεγξιν, νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον οὕτω συμπεπληρωμένα καὶ διωρθωμένα. Τὴν ἐγκύκλιον, δι’ ἧς ἀπέστελλον τὰ φύλλα ταῦτα μετὰ τῶν ὁδηγιῶν πρὸς συμπλήρωσιν αὐτῶν, ἐξέδωκα τὴν 13 8βρίου 1878, φέρουσαν ἀριθμὸν 8,429, εἶναι δ’ αὕτη (Ἐπιδεικνύει εἰς τὴν Βουλὴν ἔντυπον τὴν ἐγκύκλιον). Κατόπιν ὅμως ἀπῆλθον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως· ἐπειδὴ δ’ ἐξηκολούθουν νὰ ἦμαι μέλος τῆς Κυβερνήσεως, ἐνόμισα, ὅτι εἶχα καθῆκον νὰ μὴ ἀμελήσω ἵνα δίδω ὅσον ἐδυνάμην ὤθησιν, ὅπως τὸ ἔργον περαιωθῇ ἐντελῶς. Διὰ τοῦτο ἐζήτουν ἑκάστοτε πληροφορίας παρὰ τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργῶν μέχρι τίνος σημείου προέβη ἡ ἐργασία πρὸς καταρτισμὸν τῶν στατιστικῶν τούτων πληροφοριῶν, καὶ αἱ εἰδήσεις, ἃς ἐλάμβανον, μοὶ παρίστων τὸ ἔργον προοδεῦον. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἠναγκάσθη ἀληθῶς πολλάκις νὰ ἐπιστρέψῃ τοὺς πίνακας, οὓς ὑπέβαλον αὐτῷ οἱ Δημοδιδάσκαλοι, ὅπως πληρωθῶσιν ἀκριβέστερον, διότι παρετήρει ἐν αὐτοῖς ἐλλείψεις εἴτε ἀνακριβείας, ὅτι ἕνεκα τούτου ἔλαβε χώραν πολλάκις ἀλληλογραφία μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου καὶ τῶν νομαρχιακῶν καὶ ἐπαρχιακῶν Δημοδιδασκάλων, ὅτι μάλιστα ὁ νομαρχιακὸς Δημοδιδάσκαλος Σπάρτης ἐτιμωρήθη πειθαρχικῶς, ὡς ἐνθυμοῦμαι. Σᾶς ὁμιλῶ περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα βεβαιοῦνται διὰ σειρᾶς ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν ἐν τῷ ἀρχείῳ τῆς Ἐκπαιδεύσεως· ἑπομένως νομίζω, ὅτι πρέπει ν’ ἀποδίδηται εἰς τοὺς λόγους τούτους ἡ προσήκουσα πίστις. Τέλος πάντων αἱ πληροφορίαι πᾶσαι συνήχθησαν, τὸ δὲ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως παρέλαβε πάντα τὰ φύλλα καὶ περιέδεσεν αὐτὰ εἰς ὀγκῶδες βιβλίον, τὸ ὁποῖον ἔχει τοσαύτην ἐπιφάνειαν (δεικνύει διὰ τῶν χειρῶν τὴν ἐπιφάνειαν δύω σελίδων χάρτου). Ἀλλ’ ἐγένετο τὸ βιβλίον καὶ ὀγκῶδες, διότι περιέχει τοσαύτας σελίδας, ὅσαι εἰσὶν οἱ Δῆμοι τοῦ Κράτους, καὶ προσέτι τόσας ἄλλας σελίδας, ὅσοι εἰσὶν οἱ Νομοὶ τοῦ Κράτους, διότι ἐπὶ ἑκάστης σελίδος Νομοῦ ἐξετέθη περίληψις τῶν πληροφοριῶν περὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν Δήμων τοῦ νομοῦ. Ἐπειδὴ δ’ ὁ χάρτης ὅστις συνήθως χρησιμεύει εἰς τὰ δημόσια γραφεῖα πρὸς ἐκτύπωσιν τῶν τοιούτων εἶναι χρώματος μελανοφαίου καὶ παχὺς, τὸ βιβλίον ἔγεινεν ὀγκῶδες. Καὶ διὰ τοῦτο ὅταν ἤκουσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἐνῷ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ὑπῆρχον τοσοῦτον ὀγκώδεις πληροφορίαι, νὰ λέγῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι δὲν εὗρεν εἰμὴ τὴν στατιστικὴν τοῦ 1874, καὶ ἐνῷ ὑπῆρχεν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τοσοῦτον μέγα βιβλίον, νὰ βεβαιώνῃ ὅτι δὲν ὑπῆρχον περισσότεραι πληροφορίαι, ἢ ὅσαι ἐδύναντο νὰ περιληφθῶσιν ἐν τῇ μικρᾷ ἐπιφανείᾳ τοῦ ὀγδόου τοῦ φύλλου χάρτου, τὸ ὁποῖον σᾶς ἐδείκνυε, κατελήφθην ὑπὸ ἀληθοῦς ἐκπλήξεως. Τὸ βιβλίον τοῦτο, ὅταν ἐδέθη καὶ ὅταν κατηρτίσθη ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας, δὲν ἤμην ἐγὼ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως· οἱ διάδοχοί μου ὅμως ἐφρόντισαν νὰ καταρτίσωσι τοῦτο. Γνωρίζω δὲ ὅτι διεχειρίζετο αὐτὸ εἷς ἀρχαῖος Δημοδιδάσκαλος, ὀνομαζόμενος Ἀδαμάντιος Ἰωαννίδης, ὁ πρὸ ἑνὸς ἔτους ἀποβιώσας. Ἀλλὰ τὸ βιβλίον αὐτὸ εἶδον καὶ ἐγὼ ἀναγκασθεὶς νὰ τὸ ἴδω. Τυγχάνω μέλος Συλλόγου πρὸς διάδοσιν τῶν ἑλληνικῶν γραμμάτων, ὅστις ἐσυστήθη ἐν Λονδίνῳ τῷ 1879 μετὰ πολλὰς προσπαθείας, αἵτινες ἐπὶ δύω ἔτη κατεβάλλοντο παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος. Τυγχάνω δὲ μέλος καὶ ἄλλου Συλλόγου πρὸς διάδοσιν τῶν ἑλληνικῶν γραμμάτων, συσταθέντος ἐν Παρισίοις τὸ 1867, εἰς τὴν σύστασιν τοῦ ὁποίου συνετέλεσα ὅταν τότε ἐτύγχανον Πρεσβευτὴς τοῦ Βασιλέως ἐν Παρισίοις καὶ τοῦ ὁποίου τυγχάνω εἷς τῶν ἱδρυτῶν. Οἱ Σύλλογοι οὗτοι, ὁσάκις ἔχουσιν ἀνάγκην πληροφοριῶν περὶ τῆς ἐν Ἑλλάδι Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἀποτείνονται πρὸς ἐμέ. Κατὰ τὸ 1881, ὁ Σύλλογος πρὸς διάδοσιν τῶν Ἑλληνικῶν γραμμάτων ἐν Παρισίοις ἐζήτησε παρ’ ἐμοῦ πληροφορίας περὶ τῆς καταστάσεως τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐν Ἑλλάδι, διότι εἶχε γείνει γνωστὸν ἐν Εὐρώπῃ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐλάμβανε μέτρα, ἵνα εἰσαγάγῃ τὸ νέον σύστημα τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, βελτιοῦσα οὕτω τὸν μέχρι τοῦ 1878 ἠμελημένως λειτουργοῦντα τοῦτον κλάδον. Τὰ μέλη τοῦ Συλλόγου ἐν Παρισίοις ἤθελον νὰ βεβαιωθῶσι τί ἐγένετο μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ νόμου, καὶ ποία ἐργασία συντελεῖτο, καὶ μέχρι τίνος βαθμοῦ προώδευε τὸ ἔργον. Ἐπιθυμῶν νὰ δώσω ὅσον τὸ δυνατὸν ἀκριβεῖς πληροφορίας, μετέβην αὐτὸς ἐγὼ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως τὸ 1881 καὶ εὗρόν τινας ὑπαλλήλους, οἵτινες μὲ παρέπεμψαν εἰς τὸν εἰδικὸν ἐπὶ τοῦ βιβλίου τούτου ὑπάλληλον, οὗτος δὲ μοὶ ἔδωσε λαβὼν ἐξ αὐτοῦ τοῦ βιβλίου πάσας τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἐζήτουν, καὶ τὰς ὁποίας διεβίβασα εἰς τοὺς ζητοῦντας. Ὥστε σᾶς ὁμιλῶ περὶ πράγματος, τοῦ ὁποίου ἀντελήφθην αὐτοῖς ὄμμασι. Ἀλλὰ δύναμαι νὰ φέρω καὶ μάρτυρας, ὅτι βιβλίον περιέχον τὴν στατιστικὴν τοῦ 1879 κατηρτίσθη ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, αἱ δὲ μαρτυρίαι, τὰς ὁποίας σᾶς φέρω, δὲν ἔχουσι σχέσιν μὲ ἐμὲ, διότι συλλέγω αὐτὰς ἐκ βιβλίου, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐκτυπωμένον ἄνευ τῆς συμπράξεως ἐμοῦ καὶ ἐν ἀγνοίᾳ ἐμοῦ. Σᾶς φέρω τὸν τρίτον τόμον τοῦ φιλολογικοῦ Περιοδικοῦ «Πλάτωνος», ὅστις ἐν σελίδι 24 κατεχώρισε κατὰ τὸ 1881 τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐπιθεωρήσεως τῆς διαταχθείσης κατὰ τὸ 1880 ὑπὸ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἐν αὐτῷ δὲ θέλετε εὑρεῖ καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν Δημοδιδασκάλων, οἵτινες ὑπῆρχον καὶ πρὸ τῆς ἐπιθεωρήσεως καὶ μετὰ τὴν ἐπιθεώρησιν, καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν Σχολείων καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν μαθητῶν, οἵτινες ἐν αὐτοῖς ἐδιδάσκοντο· ἐκεῖ θέλετε προσέτι εὑρεῖ καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν Δημοδιδασκάλων, οἵτινες μετὰ τὴν ἐπιθεώρησιν ἐτιμωρήθησαν καὶ ἐκείνων οἵτινες ἐπῃνέθησαν. Τὰς πληροφορίας αὐτὰς δὲν ἠδύναντο βεβαίως νὰ ἔχωσι καὶ νὰ δημοσιεύσωσιν οἱ συντάκται τοῦ περιοδικοῦ τοῦ «Πλάτωνος», ἂν δὲν ἐλάμβανον αὐτὰς ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως· δὲν ἠδύνατο δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ μεταδώσῃ εἰς αὐτοὺς ἢ κἂν νὰ γνωρίζῃ, ἐὰν δὲν εἶχε ἄλλην στατιστικὴν εἰμὴ τὴν τοῦ 1874, καὶ ἰδίως ἂν δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὴν στατιστικὴν τοῦ 1879, ἥτις περιέχει ταύτας. Παραπλήσιαι πληροφορίαι στατιστικαί, στηριζόμεναι βεβαίως ἐπὶ τῶν στατιστικῶν πληροφοριῶν τοῦ 1879, τῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὑπαρχουσῶν, ἐδημοσιεύθησαν καὶ ἐν τόμῳ δευτέρῳ τοῦ περιοδικοῦ συγγράμματος «Πλάτων», τῷ κατὰ τῷ 1880 ἐκδοθέντι, ἐν σελ. 532. Ἀλλὰ δύναμαι νὰ σᾶς φέρω καὶ ἄλλην ἐπίσημον μαρτυρίαν, τὴν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐξ ἧς θέλετε πληροφορηθῆ, ὅτι ὑπάρχουσι στατιστικαὶ πληροφορίαι τοῦ 1879 ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, τὰς ὁποίας ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν περιέλαβεν ἐν τῷ βιβλίῳ τῆς στατιστικῆς, τὸ ὁποῖον ἐδημοσίευσε κατὰ τὸ 1881. «Κατὰ τὰς παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως χορηγηθείσας πληροφορίας, ἀναγινώσκω ἐν σελ. 34 τῆς κατὰ τὸ 1881 δημοσιευθείσης παρὰ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου στατιστικῆς τῆς Ἑλλάδος, ὑπάρχουσι καθ’ ὅλον τὸ Κράτος Δημοτικὰ Σχολεῖα ἀῤῥένων μὲν 1033 μὲ μαθητὰς 67,280· θηλέων δὲ 138, μὲ μαθητρίας 12,349. Ἰδιοσυντήρητα δὲ ἀῤῥένων 165, μὲ μαθητὰς 7,102· θηλέων 111, μὲ μαθητρίας 4,482. Ἤτοι ἐν ὅλῳ 1,447 σχολεῖα, μὲ 91,213 μαθητάς.» Καὶ κατωτέρω ἐν σελίδι 35: «Ὁ ἀριθμὸς τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ, κατὰ τὰς πληροφορίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἀνέρχεται εἰς 1292, διδάσκαλοι 1117, διδασκάλισσαι 175.» Ποῦ εὗρε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως τὰς πληροφορίας ταύτας εἰμὴ ἐν τῷ βιβλίῳ τῆς στατιστικῆς τοῦ 1879, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐν τοῖς γραφείοις του; Εὐλόγως λοιπὸν ἐξεπλάγην, ὅταν ἤκουσα τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως παραπονούμενον, ὅτι δὲν ἔχει ἄλλας στατιστικὰς πληροφορίας παρὰ τὰς τοῦ 1874, καὶ ταύτας περιεχομένας εἰς μόνην τὴν μικρὰν ἐκείνην ἐπιφάνειαν τοῦ χάρτου, ἣν σᾶς ἐδείκνυεν. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἦτον ἀκριβὴς ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν σᾶς ἔδωκε, πῶς δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν παράλειψιν, εἰς τὴν ὁποίαν περιέπεσεν, ὅταν ἐννέα μῆνας διευθύνων τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως δὲν ἐφρόντισε νὰ πληροφορηθῇ τὴν ἔλλειψιν, εἰς τὴν ὁποίαν οἱ προκάτοχοί του παρέστησεν, ὅτι εἶχον περιπέσει; Καὶ δὲν ἠδύνατο ἐντὸς τεσσάρων μηνῶν νὰ θεραπεύσῃ τὴν ἔλλειψιν ταύτην; Αὐτὰ, κύριοι, μοὶ ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως δὲν εἶχε μόνον ἄγνοιαν, ἀλλ’ εἶχε καὶ ἄγνοιαν τῆς ἀγνοίας· διότι ἤθελεν ἔχει μόνον ἄγνοιαν, ἂν δὲν ἐγνώριζεν, ὅτι ὑπάρχουσι τόσαι πρόσφατοι πληροφορίαι ἐν τῷ ὑπουργείῳ· ἀλλ’ εἶχε καὶ ἄγνοιαν τῆς ἀγνοίας, διότι δὲν ἐγνώριζεν, ὅτι τοιαῦται πληροφορίαι ἦσαν ἀναγκαῖαι, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐφρόντισε νὰ συμπληρώσῃ τὴν ἔλειψιν, ἡ ὁποία ὑπῆρχε κατ’ αὐτὸν, ἀλλ’ ἡ ὁποία πράγματι δὲν ὑπάρχει. Ἡ ἐκτραγῴδησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, τὴν ὁποίαν εἰς τὴν Βουλὴν ἐποιήσατο, δὲν περιωρίσθη μόνον εἰς τὴν ἔλλειψιν στατιστικῶν πληροφοριῶν, ἕνεκα τῆς ὁποίας δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν ἐπιθυμίαν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου κ. Δεληγεώργης καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης κ. Σπ. Ἀντωνόπουλος ἀνεκοίνωσαν, ἀλλ’ εὗρε καὶ ἑτέρας μεγάλας ἐλλείψεις, τῶν ὁποίων ὡσαύτως ἐμνημόνευσε, καὶ αἱ ὁποῖαι, κατ’ αὐτὸν, καὶ αὗται συντελοῦσι τὴν ἐλεεινὴν κατάστασιν τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Εὗρεν ὅτι δὲν ὑπάρχει βιβλιοθήκη ἐν τῷ τμήματι τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Μοὶ φαίνεται, ὅτι τοῦτο ἦτο ἀνάξιον νὰ ἀνακοινωθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, διότι ὅσοι δὲν ἀγνοεῖτε τὴν ἱστορίαν τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐν Ἑλλάδι καὶ τὸν οἰκονομικὸν μηχανισμὸν διὰ τοῦ ὁποίου διετηροῦντο τὰ Δημοτικὰ Σχολεῖα, γνωρίζετε, ὅτι καὶ οἱ Δῆμοι καὶ τὸ Κράτος εὑρίσκονται περικυκλωμένα ὑπὸ τοσούτων ἄλλων ἀναγκῶν, τῶν ὁποίων ἡ θεραπεία ἦτο μᾶλλον ἐπικειμένη, οὐδ’ ἐπέτρεπεν ἴσως δαπάνην 3 χιλιάδων δραχμῶν πρὸς σχηματισμὸν βιβλιοθήκης ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ἄλλως, ἐὰν ὁ κύριος Ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος τοσοῦτον ἠσχολήθη νὰ παρασκευάσῃ τὸν πνευματικὸν ἄρτον, τὸν ὁποῖον ἔμελλε νὰ διανείμῃ εἰς τὰ τέκνα τῶν πολιτῶν, ἀπεφάσιζε νὰ δαπανήσῃ 3 ἕως 5 χιλιάδας δραχμὰς, ἐντὸς εἴκοσιν ἡμερῶν ἠδύνατο νὰ καταρτίσῃ τὴν πλουσιωτέραν βιβλιοθήκην ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, καὶ ἤθελε μᾶς ἀπαλλάξει ἀπὸ τὴν λυπηρὰν ἐντύπωσιν, τὴν ὁποίαν μᾶς μετέδωκεν, ἀφηγηθεὶς τὴν ἔλλειψιν τῆς εἰδικῆς βιβλιοθήκης. Ἡ μεγάλη ὅμως καὶ ἀνήκουστος ἐλεεινότης τῆς καταστάσεως τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, τὴν ὁποίαν μετὰ συγκινήσεως ἐπληροφορήθη ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἦτο ἡ κατάστασις τῶν διδακτηρίων. Ἦτο δὲ τοσούτῳ ζωηρὰ ἡ συγκίνησις, τὴν ὁποίαν ᾐσθάνθη, ὥστε κατέβαλε μεγάλην προσπάθειαν νὰ μεταδώσῃ αὐτὴν εἰς ὑμᾶς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους, καὶ ἀφοῦ κατώρθωσε νὰ σᾶς συγκινήσῃ ἔσπευσε νὰ παραμυθήσῃ ὑμᾶς ὑποδείξας τὴν εὐχέρειαν μὲ τὴν ὁποίαν θὰ προικίσῃ τὰς δημοτικὰς περιφερείας διὰ Δημοτικῶν Σχολείων, ἐπαρκούντων εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ἦτο ἀληθῶς εὐτύχημα ἡ ἀπόφασις, ἣν ἔλαβεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ παρευρεθῇ εἰς τὰς ἐξετάσεις τῶν Δημοτικῶν Σχολείων τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, καὶ νὰ λάβῃ τὴν ὁδὸν τὴν ἄγουσαν εἰς τὴν Δημοτικὴν Σχολὴν Καραμάνου, καὶ οὕτω νὰ δυνηθῇ νὰ πληροφορηθῇ τὴν ἐλεεινότητα τῶν διδακτηρίων, καὶ ἔκτοτε νὰ τραπῇ εἰς τὴν μελέτην, τὴν ὁποίαν ἀνεκοίνωσε, ἀφοῦ προηγουμένως ᾐσθάνθη θλῖψιν διὰ τὴν κατάστασιν τῆς Σχολῆς ἐκείνης. Ἡ θλῖψις ὅμως αὐτοῦ διὰ τὴν ἐλεεινὴν κατάστασιν τῆς εἰρημένης Σχολῆς ἠνάγκασεν αὐτὸν νὰ καταγγείλῃ τὰς Ἀρχὰς τῆς μεγαλειτέρας πόλεως τοῦ Κράτους ὡς ἀμελούσας τὸ καθῆκον αὐτῶν, τὸ πρώτιστον καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἐνεπιστεύθησαν εἰς αὐτὰς οἱ ἐκλογεῖς τοῦ Δήμου Ἀθηναίων. Καὶ ποία ἦτον ἡ ἐλεεινότης τῆς Σχολῆς τοῦ Καραμάνου, ἥτις προέκυψεν εἰς τὰς ὄψεις τοῦ Ὑπουργοῦ; Πρὸ τῆς Σχολῆς ὑπάρχει σφαγεῖον, καὶ πέριξ αὐτῆς εἶχον σχηματισθῆ ταμεῖα ἀκαθαρσιῶν. Ἀλλ’ ἀντὶ νὰ ἐλέγξῃ τὴν Δημοτικὴν Ἀρχὴν Ἀθηνῶν, δὲν ἐνθυμήθη, ὅτι εἶχε παραλείψει αὐτὸς πρῶτος τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον εἶχε νὰ φροντίσῃ διὰ τῆς δράσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐνασκῇ ἐπὶ τῆς Διοικητικῆς Ἀστυνομίας Ἀθηνῶν, νὰ ἄρῃ τὰς ἀφορμὰς τῆς ἐλεεινότητος, εἰς τὴν ὁποίαν εὗρε τὸ Σχολεῖον Καραμάνου. Καὶ τί πταίει ἡ Δημοτικὴ Ἀρχὴ Ἀθηνῶν, ἂν ἄλλη Ἐξουσία ἀνεξάρτητος, μηδόλως ὑποκειμένη εἰς τὸν ἔλεγχον αὐτῆς ἢ τὴν ἐπιτήρησιν αὐτῆς, παρέλειψε νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον εἶχεν, ἕνεκα δὲ τῆς παραλείψεως ταύτης περιῆλθε εἰς τοιαύτην κατάστασιν ἡ Σχολὴ Καραμάνου; Δὲν μὲ συνδέει δεσμός τις μὲ τὴν Δημοτικὴν Ἀρχὴν Ἀθηνῶν, μὲ συνδέει ὅμως ὁ δεσμὸς μετὰ τῆς ἀληθείας, καὶ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχω, νὰ ἀνευρίσκω τοὺς ἀληθεῖς ὑπαιτίους τῶν ἐλλείψεων, ὁσάκις ἐλλείψεις ὑπάρχουσι. Δὲν εἶναι δύσκολον νὰ θεραπευθῶσι τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Ὑπουργὸς σᾶς παρέστησε. Ὑπάρχουσιν ἀπέναντι ἢ πέριξ τῆς Σχολῆς Καραμάνου ἀκαθαρσίαι; Αὐταὶ δύνανται νὰ ἀρθῶσι μετὰ τῆς μεγαλειτέρας εὐκολίας. Τὸ δύσκολον ὅμως εἶναι νὰ κατορθώσῃ τὸ Κράτος καὶ οἱ Δῆμοι νὰ οἰκοδομήσωσι ἐπιτήδεια διδακτήρια. Ἀληθῶς, ἂν ἡ ἀνεπάρκεια τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα διαθέτουν οἱ Δῆμοι, δὲν ἐπιτρέπουν εἰς αὐτοὺς νὰ ἐπαρκέσωσι, νομίζω καθῆκον εἶχε τὸ Κράτος νὰ ἔλθῃ ἐπίκουρον εἰς αὐτούς. Ἡ κατάστασις τῶν διδακτηρίων τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως οὐχὶ ἐν Ἀθήναις ἀλλὰ πανταχοῦ τοῦ Κράτους εἶναι ἀξία μερίμνης. Ἀλλὰ διατί εἶναι κακὴ ἡ κατάστασις τῶν διδακτηρίων τῆς Ἑλλάδος; θέλω σᾶς ἀναφέρει παραδείγματα πρόχειρα, τὰ ὁποῖα θέλουσι σᾶς πείσει ὅτι ἡ κακὴ κατάστασις τῶν διδακτηρίων δὲν πρέπει νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ παρελθόν. Πράττομεν ἀδίκημα πρὸς τὴν ἀλήθειαν, παραχαράσσομεν τὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου, ἐὰν ἐλέγξωμεν τὸ παρελθὸν διὰ τοῦτο καὶ ῥίπτωμεν ὅλας τὰς ἐλλείψεις, τὰς ὁποίας εὑρίσκομεν, εἰς τὴν ῥάχιν τοῦ παρελθόντος. Ἐν τοῖς πλείστοις χωρίοις κατὰ τὸ θέρος, κατὰ τὸ φθινόπωρον καὶ τὸ ἔαρ οἱ μαθηταὶ διανύουσι τὰς ὥρας τῆς διδασκαλίας ἐν τοῖς προαυλίοις τῶν Ναῶν, διότι οἱ Δῆμοι δὲν ἔχουσι διδακτήρια, τὸν δὲ χειμῶνα ἐντὸς τοῦ Ναοῦ. Ἀλλὰ καὶ ὅπου ὑπάρχει διδακτήριον, ἡ οἰκοδομὴ δὲν εἶναι διὰ Δημοτικὸν Σχολεῖον· ἴσως ὁμοιάζει πρὸς σταύλους, εἶναι οἰκοδόμημα ἐλεεινὸν καὶ σεσαθρωμένον, ἐντελῶς ἀνεπιτήδειον πρὸς διδασκαλίαν. Ἡ πληροφορία αὕτη, τὴν ὁποίαν σᾶς δίδω, δὲν σᾶς ἦτο ἀναγκαία, διότι ὅλοι ἀνήκετε εἰς Ἐπαρχίας, καὶ γνωρίζετε τὴν κατάστασιν τῶν δημοτικῶν διδακτηρίων· ἀλλὰ δὲν ἦτο ἀνάγκη οὔτε εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ λάβῃ τὴν πληροφορίαν ταύτην ἀπὸ τὴν ἐπίσκεψιν τοῦ σχολείου τοῦ Καραμάνου, διότι ὡσαύτως ἀνήκει εἰς τὴν Ἐπαρχίαν Ζακύνθου· ἐὰν δὲ περιήρχετο τὰ διδακτήρια αὐτῆς, ἤθελε καὶ ἐκεῖ εὑρεῖ πολλὰ ἐξ αὐτῶν εἰς τὴν αὐτὴν ἐλεεινότητα, ἐπιβλαβῆ εἴς τε τὴν ὑγείαν τῶν μαθητῶν καὶ ἀκατάλληλα διὰ τὴν διδασκαλίαν. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἄλλοτε, πρὸ 45 ἐνιαυτῶν, οἱ διευθύνοντες τὰ τῆς Παιδείας εἶχον ἰδέας περὶ διδακτηρίων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἀναλόγους πρὸς τὰς ἐν γένει περὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως γνώμας, αἱ ὁποῖαι ἐπεκράτουν ἐν τῇ Εὐρώπῃ. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἀπήντησα ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἐκδοθὲν κατὰ τὰ 1837, τοῦ ὁποίου περίοδον ἀντέγραψα διὰ νὰ σᾶς ἀναγνώσω, ἵνα ἐννοήσητε ὁποίας ἰδέας εἶχον οἱ διοικοῦντες κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Τὴν 26 Μαρτίου 1837 ἔγραφε τὸ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὑπουργεῖον τὰ ἑξῆς διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 11032 ἐγκυκλίου του: «Αἱ δὲ νέαι οἰκοδομαὶ τῶν Δημοτικῶν Σχολείων δὲν ἀπαιτεῖται νὰ ἦναι λαμπραί· ἀρκεῖ μόνον νὰ ἦναι σχήματος ἐπιμήκους ὀρθογωνίου, ὡς αἱ τῶν χωρίων συνήθεις νῦν οἰκίαι, ἔχουσαι ἀνάλογον μὲ τὸ πλῆθος τῶν μαθητῶν χωρητικότητα, καὶ τὰ παράθυρα ὡς δύω μέτρα ὑψηλὰ ἄνω τοῦ ἐδάφους». Νῦν ὅμως ἡ ἐπιστήμη δὲν φρονεῖ τὸ αὐτό. Αἱ νέαι ἀλήθειαι, τὰς ὁποίας ἡ ἐπιστήμη ἀνεκάλυψε, αἱ νέαι ἰδέαι, αἱ ὁποῖαι ἐπικρατοῦσιν ἐν τῇ Δύσει περὶ τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, κατέδειξαν νέας ἀνάγκας, αἱ δὲ οἰκοδομαὶ, τὰς ὁποίας ὁ Ὑπουργὸς τοῦ 1837 περιγράφει, δὲν ἐπαρκοῦσαν εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Παρέστην εἰς τὰς παγκοσμίους ἐκθέσεις τοῦ 1867 καὶ 1878 ἐν Παρισίοις, καὶ ἐπεσκέφθην τὸ τμῆμα ἔνθα ὑπῆρχον τὰ ἀναγκαιοῦντα διὰ τὴν δημοτικὴν διδασκαλίαν καὶ εἶδον πρότυπα καὶ σχέδια διδακτηρίων ὅλως διάφορα ἀπὸ τὰ διδακτήρια, τὰ ὁποῖα ὁ Ὑπουργὸς τοῦ 1837 καὶ κατὰ μίμησιν αὐτοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως προχθὲς μᾶς εἶπεν, ὅτι δύναται νὰ κατασκευάσῃ διὰ 5 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἐὰν πρόκηται νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν μεταβολὴν τῆς ὑπαρχούσης δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ νὰ ἐργασθῶμεν ἀνενδότως πρὸς ἐφαρμογὴν καθ’ ὅλον τὸ Κράτος τοῦ νέου συστήματος τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, πρέπει νὰ μελετήσωμεν ἐμβριθῶς περὶ τῶν διδακτηρίων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἀνεγείρωμεν, καὶ πρὸς τούτοις καὶ περὶ τῶν πόρων καὶ τῶν χρηματικῶν μέσων, ἅτινα θέλουσι πρὸς τοῦτο ἀπαιτηθῆ. Ἀλλὰ πῶς νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς συντηρήσεως Σχολείων καὶ τῆς ἀνεγέρσεως διδακτηρίων ὁ Δῆμος Ἐξανθείας τῆς Λευκάδος, ὅστις ἔχει τρία Σχολεῖα, καὶ ἔχει ἀνάγκην τριῶν διδακτηρίων, ἐνῷ τὰ ἔσοδά του ἀνέρχονται εἰς δραχμὰς 3,285, ἐκ τοῦ ποσοῦ δὲ τούτου προϋπολογίζει διὰ μισθὸν Δημοδιδασκάλων δραχμὰς 1,906, δὲν μένουσι δ’ αὐτῷ εἰμὴ δραχ. 1,379, ἵνα δαπανήσῃ δι’ ἀποζημίωσιν τοῦ Δημάρχου, εἰς ἐνοίκιον δημαρχικοῦ Καταστήματος, εἰς μισθοὺς Δημοτικοῦ Ἀστυνόμου, εἰς ποσοστὰ Εἰσπράκτορος, εἰς μισθοὺς Δημοτικοῦ Ταχυδρόμου, εἰς ἐνοίκιον τοῦ Εἰρηνοδικείου καὶ εἰς ἐνοίκιον τοῦ Στρατῶνος τῆς χωροφυλακῆς; Πῶς δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας ταύτος ὁ Δῆμος Νηρητίων τῆς Ἰθάκης, ὁ ὁποῖος ἔχει δύω Σχολεῖα καὶ ἔχει ἀνάγκην δύω διδακτηρίων, ἀλλ’ ἔχει ποσὸν ἐσόδων κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1878, ἐκ δραχ. 3,878, ἐκ τῶν ὁποίων τὰς 1810 προσδιώρισε διὰ μισθοὺς τῶν Διδασκάλων, δὲν μένουσι δ’ αὐτῷ εἰμὴ 2,066; Πῶς νὰ ἐπαρκέσωσιν οἱ δῆμοι Θηρασίας καὶ Ἀνάφης, ὧν ἑκάτερος ἔχει ἓν Σχολεῖον, ἑπομένως ἔχει ἀνάγκην νὰ οἰκοδομήσῃ ἓν διδακτίριον, ἀλλὰ τὸ ὅλον τῶν ἐσόδων τοῦ Δήμου Θηρασίας ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 1548, τῆς δὲ Ἀνάφης εἰς 1773, ἐὰν δὲ ἀφαιρέσητε τοὺς μισθοὺς τῶν Διδασκάλων, συνισταμένους ἐν τῷ πρώτῳ εἰς δραχ. 860, ἐν δὲ τῷ δευτέρῳ εἰς δρ. 745, δὲν μένουσιν εἰμὴ δραχ. 688 εἰς τὸν πρῶτον, καὶ δρ. 728 εἰς τὸν δεύτερον, ἵνα ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰς ἄλλας δημοτικὰς ἀνάγκας των; Πῶς θέλετε νὰ ἐπαρκέσωσιν οἱ δῆμοι Ἀδάμαντος καὶ Σικύνου τῆς Μήλου, ἐκ τῶν ὁποίων ἑκάτερος ἔχει ἓν Σχολεῖον, ἐνῷ τὰ ἔσοδα τοῦ μὲν Δήμου Ἀδάμαντος εἶναι δραχ. 1915, τοῦ δὲ τῆς Σικύνου δρ. 1731, καὶ ἐκ τούτων δαπανῶσι πρὸς μισθοδοσίαν δημοδιδασκάλου ὁ μὲν πρῶτος δρ. 876, ὁ δὲ δεύτερος 785; Καὶ διὰ νὰ μὴ κακοφανῇ εἰς τοὺς κυρίους βουλευτὰς Λευκάδος καὶ Ἰθάκης καὶ Θήρας καὶ Μήλου, ὅτι ἐμνημόνευσα τῶν Δήμων τῶν Ἐπαρχιῶν αὐτῶν, μνημονεύω τοῦ Δήμου τῆς ἰδιαιτέρας μου πατρίδος. Πῶς θέλετε ὁ Δῆμος Λαγκαδίων, ὁ ὁποῖος ἔχει τρία σχολεῖα ἀῤῥένων καὶ ἓν θηλέων, καὶ τοῦ ὁποίου τὰ εἰσοδήματα ἀναβαίνουσιν εἰς 5,178 δραχ. καὶ αἱ δαπάναι εἰς συντήρησιν τῶν τεσσάρων Δημοτικῶν Σχολείων εἰς δραχ. 2960, νὰ ἐπαρκέσῃ διὰ τῶν ὑπολοίπων εἰς τὰς ἄλλας ἀνάγκας του καὶ εἰς ἀνέγερσιν τεσσάρων διδακτηρίων; Τὸ Σύνταγμα τοῦ 1843 ἀνέθηκε τὴν δαπάνην τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως εἰς βάρος τῶν Δήμων, ἀλλ’ οἱ Δῆμοι εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον πένητες. Μόνον οἱ Δῆμοι ὀλίγων πρωτευουσῶν δύνανται νὰ κινηθῶσιν ἀνέτως, οἱ πλεῖστοι δὲ τῶν ἄλλων εἶναι πένητες, οὐδὲ δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσιν οὔτε εἰς τοὺς μισθοὺς διδασκάλων, καὶ ἀπαιτεῖται νὰ ἔχωσι διδακτήρια κατὰ τὸ σύστημα τῆς νεωτέρας Ἐκπαιδεύσεως. Καὶ ἐλέγχετε αὐτοὺς, καὶ περιγράφετε τὴν ἐλεεινότητα, τὴν ὁποίαν εὕρετε εἰς τὴν Δημοτικὴν Σχολὴν Καραμάνου; Δὲν πιστεύω νὰ ἤγειρε τὴν φιλοτιμίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως τὸ τρόπαιον, τὸ ὁποῖον συνήθως ἀνεγείρει ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ὁσάκις ἀπευθύνεται αὐτῷ ἐπερώτησις, ὁσάκις ζητοῦνται παρ’ αὐτοῦ πληροφορίαι, θρηνολογεῖ τὴν ἐλεεινὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὗρε τὴν διοίκησιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Κατ’ αὐτὸν, τὸ φῶς καὶ τὸ σκότος ἦσαν μεμιγμένα κατὰ τὴν 3ην Μαρτίου 1882, ἡ θάλασσα καὶ ἡ ξηρὰ ἦσαν ἀναμίξ· τὸ στερέωμα τοῦ οὐρανοῦ καὶ τὰ ἔγκατα τῆς γῆς εἶχον ἀνατραπῆ καὶ ἠσχολεῖτο νὰ καθαρίσῃ τὴν ἀκαθάριστον ταύτην ὕλην, καὶ ὡς ὁ δημιουργὸς μετὰ τὸ ἑξαήμερον νὰ παραδοθῇ εἰς τὴν ἀνάπαυσιν, ἵνα εὕρῃ ἀνακούφισιν ἀπὸ τοὺς κόπους του. Ἄν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐπεθύμει νὰ καταδείξῃ εἰς ποίαν ἐλεεινότητα εὗρε τὴν Δημοτικὴν Ἐκπαίδευσιν, δὲν εἴχομεν ἀνάγκην τῆς πληροφορίας ταύτης· τὴν ἐλάβομεν καθ’ ὅλον τὸν βίον ἡμῶν ἐν Ἑλλάδι, καὶ γνωρίζομεν τὰς αἰτίας, τὰς ὁποίας δυστυχῶς δὲν ἠδυνήθημεν νὰ θεραπεύσωμεν μέχρι τοῦδε. Ὅταν τὸ Βέλγιον— καὶ γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ἡ Βελγικὴ οὔτε πληθυσμὸν διεσπαρμένον ὡς ἡ Ἑλλὰς ἔχει, οὔτε τοσαύτην ἔκτασιν — ὅταν ἡ Βελγικὴ ἠθέλησε νὰ ἀνακαινίσῃ τὰ διδακτήρια τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, οὐχὶ διότι ἦσαν ὅμοια μὲ τὴν Σχολὴν τοῦ Καραμάνου, ἢ διότι ἦτο σφαγεῖον, πρὸ αὐτῶν, οὐχὶ διότι ἦσαν σαθρὰ, ἀλλὰ διότι αἱ οἰκοδομαὶ δὲν ἦσαν ἐπιτήδειαι, ἵνα λειτουργήσῃ τὸ νέον σύστημα τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, τότε ἡ Βελγικὴ, ἡ ὁποία ἔχει τὴν αὐτὴν διάταξιν ἐν τῷ Συντάγματι, ὅτι διὰ τὴν Δημοτικὴν Ἐκπαίδευσιν βαρύνονται οἱ Δῆμοι, ἦλθεν ὡς Κράτος εἰς ἐπικουρίαν τῶν Δήμων καὶ ἐχορήγησεν εἰς αὐτοὺς ἑπτὰ ἑκατομμύρια πρὸς ἀνέγερσιν διδακτηρίων. Δὲν θεραπεύομεν λοιπὸν τὸ κακὸν, ἐλεεινολογοῦντες τὴν κατάστασίν μας καὶ θρηνῳδοῦντες ὡς αἱ γραῖαι, ἀλλὰ ἀσχολούμενοι πῶς νὰ εὕρωμεν μέσα, ἵνα ἐκπληρώσωμεν τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, τὰ δὲ μέσα, νομίζω, ὅτι δὲν ἐξευρίσκει τὸ Νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ὅταν ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας ὁ περὶ συστάσεως Διδασκαλείου ἐν Ἀθήναις Νόμος, ἡ πρώτη μέριμνα, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν ἦτο, κατὰ τίνα τρόπον θέλει κατασταθῆ ἐφικτὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ νέον σύστημα, νὰ συστηθῶσι Δημοτικὰ Σχολεῖα κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο, τὰ ὁποῖα νὰ λειτουργῶσι ἐν τῷ Κράτει. Κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον ἐπεκράτει ἡ ἰδέα, ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐλειτούργει ἀπὸ τοῦ 1833, ἔπρεπε νὰ ἀφεθῇ νὰ λειτουργῇ ὡς ἐλειτούργει, δὲν ἔπρεπε νὰ μεταβληθῇ παντάπασι ὁ οἰκονομικὸς μηχανισμὸς, κατὰ τὸν ὁποῖον συνετηρεῖτο. Γνωρίζετε τὸν μηχανισμὸν τοῦτον, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐν τῇ Βουλῇ συνεδριάζουσι καὶ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐκ τῶν νέων Ἐπαρχιῶν, ὧν τινες ἐνδέχεται νὰ μὴ γνωρίζωσι τὴν λειτουργίαν τοῦ μηχανισμοῦ, ὀφείλω νὰ καταστήσω τοῦτο εἰς αὐτοὺς γνωστόν. Ἕνεκα τῆς πενίας τῶν Δήμων, τὰ Δημοτικὰ Ταμεῖα δὲν ἠδύναντο νὰ πληρώσωσι τοὺς μισθοὺς τῶν διδασκάλων· ἐπειδὴ δὲ οἱ Δημοδιδάσκαλοι ἐπὶ σειρὰν μηνῶν δὲν ἐπληρώνοντο, εἶχον εὔλογον ἀξίωσιν καὶ δικαίωμα νὰ ἐγκαταλείψωσι τὰς θέσεις των, καὶ τὰ Σχολεῖα οὕτως ἤθελον κλείσει. Εἷς τῶν Ὑπουργῶν τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐπρότεινε διὰ τοῦτο Νόμον, κατὰ τὸν ὁποῖον τοὺς μισθοὺς τῶν Δημοδιδασκάλων προκατέβαλε τὸ Δημόσιον Ταμεῖον. Μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ Νόμου τούτου κατέστη δυνατὸν νὰ μισθοδοτῶνται ἀκριβῶς οἱ Δημοδιδάσκαλοι, ἀλλὰ νὰ μισθοδοτῶνται διὰ χρημάτων τοῦ Δημοσίου Ταμείου εἰς βάρος καὶ λογαριασμὸν τῶν Δήμων. Οὕτως ὁ εἰρημένος Νόμος τοῦ 1856 ἐθεράπευσε μὲν τὸν κακὸν, ἀλλὰ δὲν ἦρε τὴν ἀφορμὴν, ἥτις ἐγέννησε τὴν ἀνάγκην. Ἡ ἀνάγκη ἦτον νὰ λαμβάνωσιν οἱ Δημοδιδάσκαλοι τὸν μισθὸν διὰ νὰ διδάσκωσι, ἀλλ’ ἡ ἀφορμὴ ἦτον ἡ ἔλλειψις τῶν μέσων τῶν Δημοτικῶν Ταμείων. Τὸ Δημόσιον προκαταβάλλει ἔκτοτε εἰς βάρος τῶν Δήμων, ἀλλ’ οἱ Δῆμοι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἀποδώσωσι τὰ προκαταβληθέντα. Διὰ τοῦτο κατὰ μόνον τὸ ἔτος 1876 ἔμενον καθυστεροῦντες οἱ Δῆμοι πρὸς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον 330,000 περίπου δραχμῶν ἐκ προκαταβολῶν, τὰς ὁποίας διὰ μισθοὺς τῶν Δημοδιδασκάλων τοῦ ἔτους ἐκείνου εἶχε κάμει τὸ Δημόσιον Ταμεῖον διὰ λογαριασμὸν αὐτῶν. Μέχρι δὲ τοῦ 1876 τὰ ὀφειλόμενα ὑπὸ τῶν Δήμων εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον ἀνήρχοντο εἰς 3,000,000 καὶ πλέον. Αὐτὴ ἡ κατάστασις βεβαίως εἶναι πλημμελὴς, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεραπευθῇ διὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Διὰ τοῦτο οἱ κατὰ τὸ 1878 διευθύνοντες τὸν κλάδον τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ὑπέλαβον, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀφήσωσι τὴν πλημμελῆ ταύτην κατάστασιν νὰ λειτουργῇ διὰ νὰ μὴ στερήσωσι τοὺς Δήμους ἀπὸ τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε εἶχον, διὰ νὰ μὴ κλείσωσι τὰ ὑπάρχοντα Δημοτικὰ Σχολεῖα, ἀλλὰ νὰ προνοήσωσι κατὰ τίνα τρόπον ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσαχθῇ τὸ νέον σύστημα τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Τότε λοιπὸν συνέταξα νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου σκοπὸς ἦτο νὰ προσπορίσῃ εἰς ἕκαστον τῶν Δήμων ποσά τινα χρηματικὰ διὰ νὰ δυνηθῇ ὁ Δῆμος νὰ συγκεντρώσῃ τὰ ἀναγκαῖα κεφάλαια τῶν χρημάτων καὶ δυνηθῇ δι’ αὐτῶν μίαν ἡμέραν ν’ ἀποκτήσῃ Σχολεῖον πλῆρες καὶ τέλειον, ἕως τότε δὲ νὰ ἐξακολουθῇ τὸ μέχρι τοῦδε ὑπάρχον σύστημα Ἐκπαιδεύσεως. Τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο δὲν παρεῖχεν ἀμέσως εἰς τοὺς Δήμους τὰ μέσα πρὸς σύστασιν πλήρους καὶ τελείου Σχολείου τοῦ συστήματος τῆς νέας Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως· ἀλλ’ ἕκαστος Δῆμος ἐκ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἐπορίζετο ἐν εἰδικῷ ταμείῳ κατὰ τὸ Νομοσχέδιον, ἠδύνατο νὰ ἀνεγείρῃ τοτὲ μὲν οἰκοδομὴν Καταστημάτων, τοτὲ δὲ νὰ προμηθεύσῃ τὰ ἀναγκαῖα ὑλικὰ πρὸς λειτουργίαν τοῦ ἱδρύματος, τοτὲ δὲ νὰ συστήσῃ καὶ πλῆρες Δημοτικὸν Σχολεῖον. Ἡ τοιαύτη λειτουργία τοῦ Νομοσχεδίου ἐκείνου, ἐνῷ δὲν ἐχειροτέρευε τὴν κατάστασιν τὴν ἐνεστῶσαν, διότι ἄφινεν ἐν ἐνεργείᾳ ὅλα τὰ νῦν λειτουργοῦντα Δημοτικὰ Σχολεῖα, καθίστα εὐχερῆ τὴν μεταβολὴν αὐτῶν καὶ τὴν ἀντικατάστασιν αὐτῶν, διὰ τῶν Σχολείων τοῦ εἰσαχθέντος νέου συστήματος. Ἀλλὰ καθίστα καὶ ἄλλο τι· ἐχειραφέτει τοὺς Δήμους ἀπὸ τὴν Διοίκησιν, δὲν ἄφινεν αὐτοὺς νὰ ἐξαρτῶνται ἀπὸ τὴν Διοίκησιν. Ἂν θέλῃ ἡ Διοίκησις, συνιστᾷ ἐν αὐτοῖς πλήρη Δημοτικὰ Σχολεῖα· ἂν θέλῃ ἡ Διοίκησις, διορίζει διδασκάλους καὶ παρέχει τὰ μέσα πρὸς διδασκαλίαν. Τὸ Νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἄφινεν ἕκαστον Δῆμον εἰς τὴν τύχην του. Ὅσα περισσότερα χρηματικὰ μέσα εἶχε, τόσον πληρέστερον ἠδύνατο νὰ θεραπεύσῃ τὰς ἰδίας αὑτοῦ ἐκπαιδευτικὰς ἀνάγκας. Εἶναι δὲ τοῦτο σπουδαιότατον, διότι ἀπηύθυνα ἐπερώτησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπέφυγε νὰ ἀπαντήσῃ, ἢ ἀπήντησε περικεκαλυμμένως. Ἠρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, πόσα πλήρη Δημοτικὰ Σχολεῖα συνέστησε καὶ εἰς τίνας Δήμους, δυνάμει τοῦ Νόμου περὶ νέας Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως μοὶ ἀνέφερε τὸ Πρότυπον Σχολεῖον τῶν Ἀθηνῶν, τὸ προσηρτημένον εἰς τὸ Διδασκαλεῖον, καὶ τὸ Πρότυπον Σχολεῖον Τριπόλεως, τὸ προσηρτημένον εἰς τὸ ἐκεῖ Διδασκαλεῖον, διὰ νὰ καλύψῃ τὴν σύστασιν τριῶν πλήρων Δημοτικῶν Σχολείων, εἰς τὴν σύστασιν τῶν ὁποίων προέβη. Καὶ πραγματικῶς ἀνέγνων ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τρία συνεστήθησαν πλήρη Δημοτικὰ Σχολεῖα καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος, ἓν ἐν τῇ πατρίδι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἓν ἐν τῇ πατρίδι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ ἓν ἐν μιᾷ ἄλλῃ πρωτευούσῃ. Ὅταν πρόκηται οἱ πατέρες τῶν Ἑλληνοπαίδων νὰ ζητῶσι διὰ τὰ τέκνα των πνευματικὸν ἄρτον κατεσκευασμένον ἐκ καθαροῦ σίτου, ἀμιγῆ, τὸ δικαίωμα ἔχουσι πάντες ἐξ ἴσου, οὐδεὶς δὲ ἔχει δικαίωμα προηγήσεως, οὐδεὶς ἔχει δικαίωμα νὰ δίδῃ εἰς τὰ τέκνα τῶν μὲν ἄρτον ἐκ σίτου καθαροῦ, νὰ καταδικάζῃ δὲ τὰ τέκνα τῶν ἄλλων νὰ λαμβάνωσιν ἄρτον κατεσκευασμένον ἐκ σμιγοῦ ἢ κριθῆς. Ἡ λειτουργία λοιπὸν τοῦ συστήματος τοῦ περὶ Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως Νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶχον εἰσαγάγει κατὰ τὸ 1877, ἐχειραφέτει τοὺς Δήμους ἀπὸ τὰς ἰδιοτροπίας ταύτας τῆς Διοικήσεως.

§131ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἐψηφίσθη ὅμως.

§132ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι. — Λέγουσί τινες, ὅτι εἰς τὰ συνταγματικὰ πολιτεύματα εἶναι ἀναπόφευκτον ἡ Διοίκησις ἔν τισι τῶν Ἐπαρχιῶν νὰ ᾖναι εὐμενὴς, ἐν ἄλλαις νὰ ᾖναι δυσμενής, πρὸς τοὺς μὲν νὰ ᾖναι μειδιῶσα καὶ ἱλαρά, πρὸς τοὺς δὲ νὰ ἦναι σκυθρωπὴ καὶ σύνοφρυς. Δὲν γνωρίζω ἂν τοῦτο ἦναι ἀναπόφευκτον, ἀλλὰ τέλος πάντων ἡ Διοίκησις ἐπὶ πάντων τῶν ἄλλων ἐπηρεάζει τὸ ἐνεστός, λειτουργεῖ οὕτως ἢ ἄλλως πρὸς ἐξυπηρέτησιν συμφερόντων πολιτικῶν, βλάπτει δὲ τὸ ἐνεστός, τὸ πολὺ ἐπηρεάζεται ἡ ἐνεστῶσα γενεά, ἀλλὰ δὲν εἶναι διοίκησις ἐπηρεάζουσα τὸ μέλλον. Ἡ πρόνοια, ἡ ἴση μέριμνα περὶ τῆς ἁπανταχοῦ τοῦ Κράτους πλήρους καὶ τελείας δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐπηρεάζει τὸ μέλλον. Εἰς τὰ τέκνα ὡρισμένων χωρῶν δίδει τὸ δικαίωμα ν’ ἀναπτυχθῶσι πνευματικῶς πλειότερον καὶ καλλίτερον, ἐνῷ καταδικάζει τὰ τέκνα ἄλλων χωρῶν ν’ ἀναπτύσσωνται πλημμελῶς ἢ ἀτελῶς. Τὸ Νομοσχέδιον ἐκεῖνο, εἰσαχθὲν εἰς τὴν Βουλὴν, παρεπέμφθη εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἡ ὁποία ἐπρότεινεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ. Ἐκ τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ἐκπαιδεύσεως κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον εὑρίσκω τρία μόνον μέλη ὑπάρχοντα ἐν τῇ παρούσῃ Βουλῇ, τὰ ἄλλα μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκείνης δὲν ἐξελέχθησαν πλέον βουλευταί. Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκείνης ἦτον ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Θήρας κ. Νομικὸς, μέλη δὲ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Σάμης κ. Ἀντύπας καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας κ. Φ. Βάρβογλης. Ἀλλὰ αἱ πολιτικαὶ ἀνωμαλίαι τοῦ χρόνου ἐκείνου ἐπέφερον τὴν ἐσπευσμένην λῆξιν τῆς βουλευτικῆς Συνόδου, τὸ Νομοσχέδιον δὲν ἐψηφίσθη, καὶ ἐξηκολούθησε τὸ παλαιὸν σύστημα, οὐδενὸς λαβόντος πρόνοιαν πρὸς διευκόλυνσιν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου συστήματος τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Κατὰ τὸ 1880 ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἀξιεπαίνως μεριμνῶν περὶ τούτου, συνέταξε Νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Ταμείου Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ εἰσήγαγε τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν· ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως τοῦ χρόνου ἐκείνου περιέπεσεν εἰς τὴν αὐτὴν σύγχυσιν, εἰς ἣν περιέπεσεν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὁ ἐνεστώς. Καὶ ἐκεῖνος ἐνόμισεν, ὅτι τὸ Ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως πρέπει νὰ ἱδρυθῇ, ἵνα θεραπεύσῃ τὰς ἀνάγκας τοῦ νῦν λειτουργοῦντος συστήματος, νὰ μὴ ἱδρυθῇ δὲ ἀποκλειστικῶς, διὰ νὰ καταστήσῃ εὐχερῆ τὴν εἰσαγωγὴν εἰς τοὺς Δήμους τοῦ νέου συστήματος τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Τὰ μέσα δὲ, τὰ ὁποῖα ἐχορήγει εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως τὸ Νομοσχέδιον τοῦ κ. Μαυροκορδάτου, ἦσαν κατὰ δυστυχίαν καὶ τοσοῦτον ἀνεπαρκῆ, ὥστε, ἂν ἐψηφίζετο τὸ Νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ὄχι μόνον δὲν ἤθελε κατασταθῆ δυνατὴ ἡ εἰς τοὺς Δήμους τοῦ Κράτους ἐφαρμογὴ τοῦ νέου ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος ὀλίγον κατ’ ὀλίγον, ἀλλ’ ἤθελε παρακωλυθῆ καὶ ἡ νῦν λειτουργοῦσα Δημοτικὴ Ἐκπαίδευσις· διότι τὸ Ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὅπως συνιστᾶτο κατὰ τὸ Νομοσχέδιον τοῦ κ. Μαυροκορδάτου, δὲν ἤθελεν ἐπαρκέσει προδήλως εἰς τὰς δαπάνας, ἃς καταβάλλει νῦν τὸ Κράτος καὶ οἱ Δῆμοι, ἵνα συντηρῶνται τὰ Δημοτικὰ Σχολεῖα, οὐδὲ εἰς τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ἤθελαν ἀπαιτήσει ἡ ἐνιαχοῦ σύστασις πλήρων Δημοτικῶν Σχολείων· διὰ τοῦτο κατὰ τὴν Σύνοδον τοῦ 1880 προσεπάθησα νὰ παρεμβάλω προσκόμματα εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Νομοσχεδίου τούτου. Δὲν εἶμαι ἐκ τῶν φρονούντων, ὅτι ἐπὶ πάντων τῶν Νομοσχεδίων πρέπει νὰ ἐπηρεάζηταί τις ὑπὸ πολιτικῶν ἰδεῶν· ἰδίως τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν Δημοτικὴν καὶ τὴν μέσην καὶ τὴν ἀνωτάτην Ἐκπαίδευσιν ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐρευνᾷ ἄνευ πολιτικοῦ ὑπολογισμοῦ· ἑπομένως δὲν παρεκώλυσα τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Νομοσχεδίου περὶ συστάσεως Ταμείου Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως κατὰ τὸ 1880 ἐκ πολιτικοῦ ὑπολογισμοῦ, ἀλλ’ ἐκ τῆς πεποιθήσεως, ὅτι, ἂν ἐπεψηφίζετο τὸ Νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ἤθελε ζημιώσει τὴν Δημοτικὴν Ἐκπαίδευσιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, στηριζόμενος ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως, ἐφ’ ἧς ἐστηρίχθη καὶ ὁ Ὑπουργὸς τοῦ 1880, συνέταξε καὶ εἰσήγαγε τὸ Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν. Κατὰ τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ συνιστώμενον Ταμεῖον ἀναλαμβάνει τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας καταβάλλει νῦν τὸ Δημόσιον καὶ οἱ Δῆμοι πρὸς συντήρησιν τῶν Δημοτικῶν Σχολείων, ἤτοι καθιστᾷ Ταμεῖον ἴδιον, ἵνα ἐπαρκῇ εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν Δημοτικῶν Σχολείων κατὰ τὸ παλαιὸν σύστημα, ἀλλὰ προσέτι, διὰ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς δαπάνας πρὸς οἰκοδομὴν κτιρίων κατὰ τὸ νέον σύστημα, εἰς τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας θ’ ἀπαντήσῃ ἐν ἑκάστῳ ἱδρύματι ἡ προμήθεια τοῦ ὑλικοῦ πρὸς διδασκαλίαν, εἰς τὰς δαπάνας πρὸς συντήρησιν πλήρους Σχολείου. Νομίζω, ὅτι ἡ σύγχυσις αὕτη θέλει φέρει εἰς ἀνικανότητα τὸ Ταμεῖον νὰ ἐπαρκέσῃ εἴτε εἰς τὴν πρώτην, εἴτε εἰς τὰς ἄλλας τῶν ἀναγκῶν τούτων, καὶ θέλει παραβλάψει καὶ αὐτὸ τὸ καθεστὸς, διότι δὲν θέλει πλέον λειτουργεῖ καὶ αὐτὸς ὁ ἀτελὴς μηχανισμὸς, κατὰ τὸν ὁποῖον συντηροῦνται τὰ ὑπάρχοντα Δημοτικὰ Σχολεῖα. Εἶναι ἄλλως δυστύχημα, διότι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὡς ἐξάγεται ἀπὸ τὸ Νομοσχέδιον τὸ συζητούμενον, δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ διακρίνωσι τὰ καθήκοντα τοῦ Κράτους ἀπὸ τὰ καθήκοντα τῆς Κοινότητος. Ἡ Κοινότης εἶναι τὸ ἄθροισμα τῶν πατέρων· οἱ πατέρες λοιπὸν, ἢ τὸ ἄθροισμα αὐτῶν ἡ Κοινότης, ἔχει καθῆκον νὰ συστήσῃ Σχολεῖα, ἔχει καθῆκον νὰ πληρώνῃ τὸ ἐνοίκιον αὐτῶν, ἔχει καθῆκον νὰ δίδῃ τὸ ὑλικὸν τῆς διδασκαλίας. Ἂν παρ’ ἡμῖν ἡ Κοινότης ᾖναι πτωχὴ, δὲν ἔχῃ τὰ μέσα, διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις ταύτας ὡς ἀπεδείχθη, προκαταβάλλει τὸ Δημόσιον Ταμεῖον τὰ χρήματα εἰς τοὺς Δήμους, καὶ διὰ τοῦτο καθυστεροῦν οἱ Δῆμοι τρία ἑκατομμύρια δραχμῶν. Διότι λοιπὸν δὲν ἐπαρκεῖ ἡ Κοινότης εἰς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων τούτων, συνιστᾶτε τὸ εἰδικὸν Ταμεῖον, διὰ νὰ ἔλθητε ἐπίκουροι εἰς τὴν Κοινότητα. Ἀλλὰ διατί ἐπιβάλλετε εἰς τὸ εἰδικὸν τοῦτο Ταμεῖον ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους; Τί σᾶς χρεωστεῖ ἡ Κοινότης, διὰ ν’ ἀναλάβῃ εἰς ἑαυτὴν τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχει τὸ Κράτος; Δὲν εἶναι ὑποχρέωσις τῆς Κοινότητος νὰ μεριμνᾷ, διὰ νὰ παρασκευάζῃ Δημοδιδασκάλους· αὐτὴ εἶναι ὑποχρέωσις τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον ὀφείλει ν’ ἀναγνωρίζῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ διδάξουν, καὶ ὀφείλει νὰ μεριμνᾷ, ἵνα ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θ’ ἀναγνωρισθῶσιν ὡς δυνάμενοι νὰ διδάσκωσιν, ὦσιν ἐπιτήδειοι πρὸς διδασκαλίαν. Πῶς λοιπὸν ἐπιβάλλετε εἰς τὸ εἰδικὸν Ταμεῖον τὰ ἔξοδα πρὸς συντήρησιν καὶ οἰκοδομὴν δημοδιδασκαλείων; Πῶς ἐπιβάλλετε εἰς τὸ Ταμεῖον τοῦτο τὰ ἔξοδα διὰ νὰ στέλλωνται ὑπότροφοι, ἵνα διδαχθῶσι νὰ γείνωσι καθηγηταὶ Διδασκαλείων; Πῶς ἐπιβάλετε εἰς τὸ Ταμεῖον τοῦτο τὰ ἔξοδα τῆς ἐπιθεωρήσεως τῶν Δημοτικῶν Σχολείων; Τὰς ἐπιθεωρήσεις ὀφείλει νὰ ἐνεργῇ τὸ Κράτος, διὰ νὰ ἴδῃ ἂν ἡ διδασκαλία λειτουργῇ κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀπεδέχθη τὸ Κράτος, διὰ νὰ ἴδῃ ἂν οἱ διδάσκαλοι ἐκπληρῶσι τὸ καθῆκον αὑτῶν, καὶ τίνες εἶναι ἄξιοι ἀμοιβῆς καὶ τίνες κατακρίσεως. Ταῦτα εἶναι καθήκοντα τοῦ Κράτους. Πῶς λοιπὸν ἐπιβάλλετε εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Κοινότητος τὰς δαπάνας τῶν Ἐπιθεωρητῶν, τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ στέλλῃ διὰ νὰ ἐπιθεωρῇ τὰ Δημοτικὰ Σχολεῖα; Τὸ ἄρθρον πρῶτον τοῦ Νομοσχεδίου σας αὐτὸ διατάσσει. Καὶ ἰδοὺ τί λέγει: «ἡ συντήρησις τῶν ὑπαρχόντων Διδασκαλείων,— δηλ. τὸ Κράτος μεταβιβάζει τὰς ἰδίας ἑαυτοῦ ὑποχρεώσεις ἐπὶ τὰς Κοινότητας καὶ ἐπιβάλλει εἰς αὐτὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἁρμόζουσι διὰ τὸ Ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, τὸ ὁποῖον συνιστᾶται διὰ νὰ βοηθήσητε τὴν Κοινότητα «καὶ ἡ ἐγκατάστασις νέων, ἡ μέριμνα «περὶ μορφώσεως καταλλήλων διὰ τὰ Διδασκαλεῖα Καθηγητῶν καὶ Ἐπιθεωρητῶν τῶν Δημοτικῶν Σχολείων, ἡ δαπάνη πρὸς ἐπιθεώρησιν τῶν Δημοτικῶν Σχολείων τοῦ Κράτους.» Ἂν κατὰ τὸ Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, σκοπεῖτε νὰ δώσητε ἐκ τοῦ Δημοσίου Ταμείου 800,000 δραχμὰς διὰ νὰ βοηθήσητε τοὺς Δήμους πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών των, μὲ τὴν μίαν χεῖρα δίδετε αὐτὰς, καὶ μὲ τὴν ἄλλην τὰς ἀφαιρεῖτε, διότι ἐπιβάλλετε εἰς τὸ Δημοτικὸν Ταμεῖον τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς ἔχει τὸ Κράτος. Δὲν ἔρχεσθε λοιπὸν ἐπίκουροι εἰς τὴν Κοινότητα. Δὲν πιστεύω δὲ ὁ συντάκτης τοῦ Νομοσχεδίου κ. Ὑπουργὸς νὰ ἐνόμιζεν, ὅτι Κοινότης καὶ Κράτος ἀνέμιξαν τὰ ἑαυτῶν, ἐποιήσαντο ῥεφενὲν, καθὼς λέγουσι, διὰ νὰ διεξαγάγωσι τὴν Δημοτικὴν Ἐκπαίδευσιν. Θέλω ὁμιλήσει βραχέα τινὰ διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς ἕνα ὑπαινιγμὸν, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐποιήσατο ἀγορεύων προχθὲς ἐν τῇ προεισηγήσει, τὴν ὁποίαν ἀπήγγειλε πρὸς τὴν Βουλήν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπε προχθές, ὅτι μετ’ ἐκπλήξεως εἶδεν, ὅτι βουλευταί τινες τῆς ἀντιπολιτεύσεως, οἵτινες εἰργάσθησαν ἄλλοτε εἰς τὴν μεταβολὴν τοῦ συστήματος τοῦ λειτουργοῦντος τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, παρενέβαλλον προσκόμματα εἰς τὸν ἀξιέπαινον προσπάθειαν αὐτοῦ ν’ αὐξήσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν Διδασκαλείων....

§133ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο· εἶπον, ὅτι ὅταν ἐπροτάθη τὸ Νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Διδασκαλείου ἐν Θεσσαλίᾳ, ἀξιότιμον μέλος τῆς ἀντιπολιτεύσεως, διευθύναν ἄλλοτε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας — δὲν ἐννοοῦσα σᾶς, —εἶπεν ὅτι αὐτὸ τὸ Νομοσχέδιον εἶναι στάκτη στὰ μάτια, διότι δὲν θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ συστήσωμεν τὸ Διδασκαλεῖον, ἕνεκα ἐλλείψεως προσωπικοῦ· καὶ εἶπον ὅτι δὲν εἶχεν ἄδικον νὰ τὸ εἴπῃ, διότι πραγματικῶς μεγάλαι δυσκολίαι ἀπηντήθησαν διὰ νὰ συστηθῶσι τὰ δύω αὐτὰ Διδασκαλεῖα. Μόνον ἕνα εἶχον κατὰ νοῦν· σᾶς δὲν ἐνόουσα, οὔτε ἄλλο μέλος τῆς ἀντιπολιτεύσεως.

§134ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπειδὴ ὅμως μοὶ συμβαίνει νὰ νομίζω, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Διδασκαλείου ἐν Θεσσαλίᾳ δὲν ἐξυπηρέτησε τὴν μεταβολὴν τοῦ συστήματος τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἐξ ἐναντίας συντελεῖ ἴσως εἰς τὸ ν’ ἀλλοιώσῃ αὐτὸ, διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοι ἐπιτρέψῃ ν’ ἀνακοινώσω εἰς αὐτὴν τὰς περὶ τούτου σκέψεις μου. Ὅταν κατὰ τὸ 1877 καὶ 1878 ἐπρόκειτο νὰ συστηθῇ τὸ Διδασκαλεῖον ἐν Ἀθήναις, κατεβλήθησαν πολλαὶ προσπάθεια ὑπὸ τῶν ὑπευθύνων, καὶ μετὰ μεγάλου κόπου κατωρθώθη νὰ εὑρεθῇ προσωπικὸν ἐπαρκὲς διὰ νὰ λειτουργήσῃ πρὸς τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν συνεστήθη τὸ Διδασκαλεῖον. Ὅταν δὲ κατὰ τὸ 1880 συνεστήθη τὸ Διδασκαλεῖον ἐν Τριπόλει, καὶ οἱ τότε ὑπεύθυνοι κατέβαλον ἀληθῶς ἀξιεπαίνους προσπαθείας διὰ νὰ συστήσωσι τὸ Διδασκαλεῖον ἐκεῖνο, ζητοῦντες νὰ εὕρωσι καὶ μόλις κατορθώσαντες νὰ εὕρωσι οὐχὶ πλῆρες, ἀλλὰ μέρος τοῦ προσωπικοῦ, τὸ ὁποῖον ἦτο ἀναγκαῖον νὰ συσταθῇ τὸ Διδασκαλεῖον ἐν Τριπόλει. Ἡ δὲ Κυβέρνησις ὑπὸ τὸν νῦν Πρωθυπουργὸν κατὰ τὸ 1880 ᾐσθάνθη τὰς δυσκολίας ταύτας, καὶ διὰ τοῦτο καὶ αὐτὴ καὶ οἱ διάδοχοι αὐτῆς δὲν ἠδυνήθησαν νὰ συστήσωσι Διδασκαλεῖον ἐν Κερκύρᾳ, μολονότι ὁ Νόμος ἐπέτρεπε τὴν σύστασιν τοῦ Διδασκαλείου. Ἡ ἀνάγκη τῶν νέων χωρῶν ἦτο βεβαίως ἀναντίῤῥητος, καὶ ἦτο καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μεριμνήσῃ ἐκ παντὸς τρόπου νὰ συστήσῃ Διδασκαλεῖον ἐν Θεσσαλίᾳ, ἔστω καὶ ἀκρωτηριάζουσα τὰ λειτουργοῦντα ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Τριπόλει Διδασκαλεῖα. Ἀλλὰ διὰ νὰ εὐκολυνθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ συστήσῃ Διδασκαλεῖον ἐν Θεσσαλίᾳ, ἠναγκάσθη νὰ μεταβάλῃ τὸν Νόμον περὶ προσόντων τῶν καθηγητῶν τοῦ Διδασκαλείου, καὶ νὰ ἐλαττώσῃ τὰ προσόντα αὐτῶν, ἀφαιροῦσα ἐκεῖνα ἰδίως τὰ εἰδικὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα διακρίνουσι τοὺς Καθηγητὰς τῶν Διδασκαλείων ἀπὸ τοὺς Καθηγητὰς τῶν Γυμνασίων, τὸν Διευθυντὴν τοῦ Διδασκαλείου ἀπὸ τὸν Γυμνασιάρχην. Τί διακρίνει τὸν Καθηγητὴν τοῦ Διδασκαλείου ἀπὸ τὸν Καθηγητὴν τοῦ Γυμνασίου; Ἡ εἰδικότης, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀναλαμβάνει ἵνα μορφώσῃ Διδασκάλους, εἰδικότης, ἡ ὁποία δὲν ἀπαιτεῖται ἀπὸ τοὺς Καθηγητὰς τοῦ Γυμνασίου. Περιωρίσθησαν λοιπὸν τὰ προσόντα, τὰ ὁποία ἀπαιτεῖ ὁ Νόμος διὰ τοὺς Καθηγητὰς τῶν Διδασκαλείων· μετεβλήθη, οὕτως εἰπεῖν, ὁ χαρακτὴρ τῶν Διδασκαλείων, καὶ ἀντὶ Διδασκαλείων συνεστήσαμεν Γυμνάσια, ἐνῷ ἡμεῖς ἔχομεν ἀνάγκην ἱδρυμάτων, ἐν οἷς νὰ παρασκευάζωμεν Δημοδιδασκάλους. Αὐτὴ εἶναι ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν εἶχον ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ ζῆλος τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως διὰ νὰ φανῇ συσταίνων Σχολεῖα διὰ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἔκαμεν αὐτὸν ἴσως νὰ περιπέσῃ εἰς τὴν παράλειψιν ταύτην, ἥτις ὅμως ἔχει συνεπείας πολλάς. Σημειώσατε δὲ ὅτι ὅσα σᾶς εἶπεν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ προσωπικοῦ τοῦ διδακτικοῦ ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἀληθῆ. Ἐὰν ἀφαιρέσητε τοὺς Δημοδιδασκάλους τρίτης τάξεως, ὡς ἀνθρώπους μὴ παρέχοντας χρησιμότητα εἰς τὴν διδασκαλίαν τοῦ λαοῦ, θέλετε περιορίσει ἐπὶ τοσοῦτον τὸν ἀριθμὸν τῶν Δημοδιδασκάλων, ὥστε δὲν ἔχετε τὸ ἐπαρκὲς προσωπικόν. Ἑπομένως εἴχετε καθῆκον ν’ ἀσχοληθῆτε ἰδίως εἰς τὴν μόρφωσιν Δημοδιδασκάλων, δὲν εἶναι δυνατὸν δὲ νὰ κατορθώσητε τοῦτο, εἰμὴ ἔχοντες Διδασκαλεῖα, μορφώνοντα τὸν εἰδικὸν χαρακτῆρα, τὸν ὁποῖον οἱ Διδάσκαλοι πρέπει πρὸ πάντων νὰ ἔχωσι. Κύριοι, σᾶς ἐκούρασα, ἀλλ’ ἡ ὕλη, περὶ ἧς συζητοῦμεν, εἶναι σπουδαιοτάτη, εἶναι τόσῳ σπουδαία, ὥστε δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι δὲν ὑπάρχει οὔτε εἷς ἐξ ὑμῶν, τοῦ ὁποίου τὸ ἐνδιαφέρον νὰ μὴ κινῆται ζωηρῶς διὰ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἀνεύρεσιν τῆς ἀληθείας, εἰς τὴν ἀνεύρεσιν τῶν ἐλλείψεων ἢ τῶν ἀτελειῶν, ἃς ἔχομεν, καὶ εἰς τὴν μέριμναν περὶ τῆς ἀνευρέσεως τοῦ τρόπου καθ’ ὃν θέλομεν ἄρει αὐτάς. Σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον, ὃ συζητοῦμεν, δὲν ἐκπληροῖ τὸν σκοπόν του. Ἐὰν ἔχητε σκοπὸν νὰ βοηθήσετε τὴν Κοινότητα διὰ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς διδακτικὰς ὑποχρεώσεις της, δὲν τὴν βοηθεῖτε· ἐὰν ἔχητε σκοπὸν νὰ βοηθήσετε τὴν χρηματικὴν λειτουργίαν τοῦ ὑπάρχοντος συστήματος τῆς Ἐκπαιδεύσεως, δὲν τὸ κατορθοῦτε· ἐὰν ἔχητε σκοπὸν νὰ πορίσητε μέσα εἰς τοὺς Δήμους διὰ νὰ δυνηθῶσι νὰ συστήσωσι πλήρη Σχολεῖα τοῦ νέου συστήματος τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, οὐδὲ τοῦτο κατορθοῦτε. Καὶ διὰ τοῦτο μετὰ παῤῥησίας δύναμαι νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ παρακληθῇ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ὑποβληθέντος Νομοσχεδίου, νὰ συστήσῃ δὲ Ἐπιτροπὴν ἐκ τῶν σοφωτέρων καὶ εἰδικωτέρων ἀνδρῶν, ἵνα αὕτη προβῇ εἰς εἰδικὰς μελέτας, ἀνακοινώσῃ τὰς γνώμας της εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ τοῦτο, φωτιζόμενον ἐξ αὐτῶν, καταρτίσῃ Νομοσχέδιον ἄλλο. (Διαλύεται ἡ συνεδρίασις· ὥρα 8 μ. μ.)