1882.11.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 23

Τῆς 24 Νοεμβρίου 1882.

(Τετάρτη)

(Ὥρα 3 Μ. Μ.)

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τηλεγράφημα ἐκ Κύθνου «Κύριον Πρόεδρον Βουλῆς, Ἀθήνας. Ἐντολῇ πλήθους συμπολιτῶν μας εὐχόμεθα νὰ γείνωσιν ἀποδεκτὰ ὑπὸ Βουλῆς φορολογικὰ Νομοσχέδια Κυβερνήσεως κλπ. (Ἀναγινώσκεται). Τηλεγράφημα ἐκ Λεωνιδίου «Κύριον Πρόεδρον Βουλῆς, Ἀθήνας. Ὑπογεγραμμένοι κάτοικοι πρωτευούσης Κυνουρίας, πιστοὶ διερμηνεῖς φρονήματος ὀρθοφρονοῦντος λαοῦ ἁπάσης Ἐπαρχίας, σπεύδομεν διαβεβαιῶσαι Βουλήν, ὅτι φιλήσυχος λαὸς Κυνουρίας ἐπεδοκίμασε μέτρα Κυβερνήσεως χάριν ἰσοζυγίου Προϋπολογισγοῦ Κράτους κλπ. (Ἀναγινώσκεται). Τηλεγράφημα ἐκ Τυρνάβου «Κύριον Πρόεδρον Βουλῆς, Ἀθήνας. Ἀφοῦ τὸ πλεῖστον μέρος τοῦ ὑπάρχοντος ἐλλείμματος ὀφείλεται εἰς τὰς γενομένας ὑπὸ τοῦ Ἔθνους ἐκτάκτους δαπάνας πρὸς ἀπελευθέρωσιν τῆς Πατρίδος ἡμῶν, προθύμως θὰ προκαταβάλωμεν οἱουσδήποτε ἐπιψηφίσῃ ἡ Ἀντιπροσωπεία τοῦ ἔθους φόρους κτλ. (Ἀναγινώσκεται). Ἕτερον τηλεγράφημα ἐκ Τυρνάβου «Κύριον Πρόεδρον Βουλῆς Ἑλλήνων, Ἀθήνας. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Τυρνάβου, συνελθὸν σήμερον αὐθορμήτως ἐν ἐκτάκτῳ συνεδριάσει, κλπ. (Ἀναγινώσκεται). Ἕτερον τηλεγράφημα ἐκ Τυρνάβου «Πρόεδρον Βουλῆς Ἑλλήνων, Ἀθήνας. Οἱ ὑποφαινόμενοι κάτοικοι τοῦ χωρίου Τατὰρ τοῦ Δήμου Τυρνάβου παρακαλοῦμεν Ἀντιπροσωπείαν Ἔθνους μὴ ἐπιψηφίσῃ Νομοσχέδιον περὶ φόρων οἴνου καὶ καπνοῦ κτλ. (Ἀναγινώσκεται). Ἕτερον τελεγράφημα ἐκ Τυρνάβου «Κύριον Πρόεδρον Βουλῆς Ἑλλήνων, Ἀθήνας. Πολῖται Τυρνάβου, συνελθόντες σήμερον καὶ συζητήσαντες Νομοσχέδιον περὶ οἴνου καὶ καπνοῦ ἀποφαίνονται, ὅτι οὗτοί εἰσιν ὑπέρογκοι κλπ. (Ἀναγινώσκεται)». Τροπολογία ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ συστάσεως Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ. (Ὅρα Παράρτημα).

§2ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἔχομεν καὶ ἡμεῖς τηλεγράφημα ἐκ Τυρνάβου, ὅτι οἱ Ἀστυνόμοι τῆς Κυβερνήσεως κατάσχουν πᾶσαν ἀναφοράν, ἥτις ὑπογράφεται ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ τηλεγράφημα. (Ἀναγινώσκει). Αὐτὰ τὰ μέτρα μεταχειρίζεται ἡ Κυβέρνησις.

§3ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Κατ’ ἐντολὴν τῶν κυρίων πλοιάρχων τῆς Ἑλλ. Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας, ὑποβάλλω ἀναφορὰν αὐτῶν πρὸς τὴν Βουλὴν, διὰ τῆς ὁποίας ζητοῦσι τὴν μεταβολὴν διατάξεών τινων τοῦ Νόμου περὶ Ναυτικοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου, αἵτινες διατάξεις προφανῶς καὶ ἀποδεδειγμένως βλάπτουσιν αὐτοὺς οὐσιωδέστατα. Παρακαλῶ τὴν μὲν Βουλὴν νὰ παραπέμψῃ τὴν ἀναφορὰν ταύτην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, τὸν δὲ κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ συστήσῃ αὐτὴν στενῶς εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, ἥτις ἐργάζεται παρ’ αὐτῷ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§4ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ λόγος περὶ τῶν πλοιάρχων τούτων, πρὶν ζητήσουν νὰ προστατευθοῦν τὰ δικαιώματά των πρέπει νὰ ἐννοήσουν, ὅτι πρέπει νὰ ἐκπληροῦν τὸ καθῆκόν των.

§5ΡΑΔΙΝΟΣ. Ὑποβάλλω, κύριοι, τὴν ἑξῆς πρότασιν «Παρακαλῶ τὴν Ἑλλ. Κυβέρνησιν νὰ ἐξεύρῃ τρόπον λύσεως τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος κλπ. (Ἀναγινώσκει). (Ὅρα Παράρτημα).

§6ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§7ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὸ προσεχὲς Σάββατον τὴν Βουλὴν ἂν ὁ Νομάρχης Μεσσηνίας ἔπαυσε τὸν Δημαστυνόμον τοῦ Δήμου Ἄρεως, καθὼς καὶ τὸν Πρόεδρον τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ διὰ ποίους λόγους.

§8ΛΑΜΠΡΥΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, δὲν δύναμαι νὰ ἀφήσω ἄνευ ἀπαντήσεως ὅσα ὁ ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς κύριος Παλαμίδης εἶπεν εἰς ὅσα ἐγὼ ὡμίλησα περὶ τοῦ φυγοδίκου καὶ τοῦ στρατιωτικοῦ ἀποσπάσματος τοῦ Δήμου Νυμφασίας. Ὁ κύριος Παλαμίδης εἶπεν ὅτι ὅσα ἔλεγον κατὰ τοῦ στρατιωτικοῦ ἀποσπάσματος καὶ κατὰ τῶν φυγοδίκων, τὰ ἔλεγον ἀνακριβῶς. Διαβεβαιῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν μου, ὅτι ὁμιλῶ ἐνώπιον τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, καὶ ὅτι πᾶν ὅ,τι λέγω, εἶναι ἀληθές. Ὑπηρέτην δὲν ἔχω ἀπὸ τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1880· ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ δὲ νὰ ἀποκαλέσω ἀναιδῆ συκοφάντην ἐκεῖνον, ὅστις δύναται νὰ ἀποδείξῃ τὸ ἐναντίον. Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τοῦτο, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ νὰ ἀπαλλάξῃ τὸν τόπον ἀπὸ αὐτὴν τὴν πληγὴν τῶν φυγοδίκων, διότι αὐτοὶ κατήντησαν ἐκεῖ ἀνυπόφοροι.

§9ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Κύριοι, ἐὰν ἐπεθύμησα τὸ βῆμα τοῦτο, τὸ ἐπεθύμησα οὐχὶ ἐκ πόθου νὰ εἰσέλθω ἐν τῇ Βουλῇ καὶ νὰ ἦμαι Βουλευτὴς, ἀλλὰ κυρίως ἀπὸ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δύναται νὰ διασκεδασθῇ πᾶν ψεῦδος καὶ νὰ ἀναλάμψῃ ἡ ἀλήθεια. Χθὲς, μὴ θέλων νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν περισσότερον, εἶπον ἐν ὀλίγοις, ὅτι ἡ μικρὰ μειονοψηφία, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει ὁ προαγορεύσας, συνείθισε διὰ τῆς ἐφημερίδος, ἡ ὁποία σήμερον ἀντιπροσωπεύει αὐτὴν τὴν μικρὰν μειονοψηφίαν, προγενεστέρως δὲ δι’ ἄλλων δημοσιογραφικῶν ὀργάνων, νὰ κατακλύζῃ τὴν κοινωνίαν πάντοτε ἀπὸ ἀνακριβείας τερατώδεις. Σᾶς εἶπον χθὲς, ὅτι ἐν ἔτει 1873 ἐν τοῖς ἐπισήμοις πρακτικοῖς βεβαιοῦται, ὅτι τὸ ἔργον τῶν διεπόντων τὰ τῆς Γορτυνίας ἐκ περιτροπῆς δὲν ἦτο ἄλλο παρὰ ὁ εἷς νὰ ἀποδίδῃ εἰς τὸν ἕτερον ἐν ἰσχύϊ Βουλευτὴν ὅλα τὰ τερατωδέστερα πράγματα, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἀποπλανᾶται ὁ λαὸς τῆς Γόρτυνος, ὅτι δῆθεν ἀπὸ τὰς κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις, ἀντιθέτως τῶν γραφέντων, συνέβαινον παρατράγωδα, καὶ ἑπομένως ἡ μόνη διόρθωσις ἦτο νὰ ἔρχωνται οἱ γράφοντες ἐπὶ τῇ Ἐξουσίᾳ χωρὶς νὰ κάμνωσι τίποτε· οὐδέποτε δὲ οἱ ἐν λόγῳ διευθύνοντες τὰ τῆς Γορτυνίας εἶχον νὰ εἴπωσι πράγματα ὑπὲρ τῆς Γορτυνίας, διὰ νὰ ἀποδείξουν τὴν καλήν των διαγωγήν, ἀλλὰ πάντοτε ὠχυροῦντο ὄπισθεν ψευδῶν, τὰ ὁποῖα ὁ εἷς ἔπλαττε κατὰ τῶν ἄλλων. Ἤθελα παρακαλέσει δὲ τὸν κύριον Πρόεδρον νὰ διατάξῃ νὰ μᾶς φέρουν τὰ πρακτικὰ τοῦ 1873.

§10ΤΙΝΕΣ. Μὰ περὶ τίνος πρόκειται;

§11ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Ἰδοὺ περὶ τίνος πρόκειται. Ὁ κύριος Λαμπρυνόπουλος, ὁ προαγορεύσας, εἶπεν, ὅτι πᾶν ὅ,τι ἀνέφερα εἶναι ψευδὲς καὶ ὅτι μὲ ἀποκαλεῖ συκοφάντην. Θέλω λοιπὸν νὰ ἀποδείξω διὰ τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν, ὅτι τὸ κόμμα αὐτό, εἰς ὃ ἀνήκει ὁ προλαλήσας, εἶναι ἡ πηγὴ τοῦ ψεύδους, καὶ διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω αὐτὸ, ἐζήτησα νὰ φέρουν τὰ πρακτικὰ τοῦ 1873. Τώρα δὲ θὰ ἀπαντήσω ὡρισμένως ἐπὶ ὅσων εἶπεν ὁ κύριος Λαμπρυνόπουλος σχετικῶς πρὸς τὰ χθὲς λεχθέντα περὶ τοῦ κυρίου Λαμπρυνοπούλου. Λοιπὸν, ἐπαναλαμβάνω, εἶχον ἐπιστολὴν ἀπὸ τὸν Εἰρηνοδίκην Νυμφασίας κύριον Καραμπατέαν, ὅτι συνελήφθη ὁ ὑπηρέτης τοῦ κυρίου Λαμπρυνοπούλου μὲ κλοπιμαῖα πράγματα (Θόρυβος)· θὰ προσπαθήσω δὲ νὰ φέρω τὴν ἐπιστολὴν, ὅπως ἀποδειχθῇ ἐὰν εἶχεν ἢ ὄχι ὑπηρέτην. Λοιπὸν ὁ κύριος Λαμπρυνόπουλος προηγουμένως ὤφειλε νὰ ζητήσῃ νὰ φέρωμεν ἀποδείξεις καὶ νὰ περιμείνῃ. Θὰ φροντίσω δὲ νὰ φέρω τὰς ἀποδείξεις· διατί; διότι ἡ καταφορὰ, τὴν ὁποίαν ὁ κύριος Λαμπρυνόπουλος ἔχει κατὰ τοῦ διευθύνοντος τὸ ἀπόσπασμα ἐν Νυμφασίᾳ, κυρίως στηρίζεται εἰς τὸ ὅτι κατεδιώχθησαν οἱ ἄνθρωποι οὗτοι, οἱ ὁποῖοι ἐνήργησαν τὴν κλοπὴν αὐτήν· ὥστε τὸ παράπονον δὲν στηρίζεται εἰς τὸ ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ καταδιωχθοῦν πράγματι οἱ φυγόδικοι ἐν τῷ Δήμῳ Νυμφασίας, διότι, ἐὰν ἐπεθύμει τοῦτο, ἠδύνατο νὰ τὸ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν, ὅτε ἔλαβε χώραν ἡ φυγοδικία καὶ ὑφίσταντο οἱ φυγόδικοι, νὰ ληφθῶσι μέτρα πρὸς καταδίωξιν αὐτῶν. Σήμερον φυγόδικοι εἰς τὴν Γορτυνίαν δὲν ὑπάρχουν, διότι οἱ ἐκ Νυμφασίας φυγόδικοι ἀποδημοῦν εἰς Ἠλείαν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, καὶ εἶναι ὅλως ἄγνωστοι εἰς τὰ ἀποσπάσματα.

§12ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὰ 1877 ἦτο Βουλευτὴς ὁ κ. Λαμπρυνόπουλος;

§13ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Οἱ δημόται Νυμφασίας παραχειμάζουν εἰς τὸν Πύργον, ἐκεῖ ἔχουν τὰ συμφέροντά των, καὶ οἱ ἐν λόγῳ φυγόδικοι δὲν μένουν εἰς τὴν Γορτυνίαν, ἀλλ’ εἰς τὸν Πύργον· ἑπομένως εἰς τὸν Δῆμον τοῦ κυρίου Λαμπρυνοπούλου δὲν ὑπάρχουν φυγόδικοι· εἰς δὲ μόνον φυγόδικος εἶναι ἐκεῖνος, τοῦ ὁποίου τὸν ἀδελφὸν, οἰκογενειάρχην ἐντιμότατον, ἐδολοφόνησεν ἐν μέσῃ ἀγορᾷ ὁ κομματάρχης τοῦ κ. Λαμπρυνοπούλου. Σᾶς εἶπον δὲ χθὲς, ὅτι ὁ εἰσπράκτωρ τοῦ Δήμου Νυμφασίας ἀνήκει εἰς τὸ κόμμα τοῦ κυρίου Δηλιγιάννη, ὀνομάζεται δὲ Στέφανος Γαβριὴλ. Εἶναι ὁ εἰσπράκτωρ ἐκεῖνος, ὅστις ἀφήρεσε μιᾶς πτωχῆς οἰκογενείας τὴν κλῶσσαν ἐκ τῆς φωλεᾶς, ἔκαμε δὲ τόσην ἐντύπωσιν ἡ τοιαύτη πρᾶξις, ὥστε ἐξήγειρε τὸν κόσμον ἐκεῖ· καὶ μὅλα ταῦτα ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος εἰσπράκτωρ διετηρεῖτο ἕως προχθὲς εἰς τὸν Δῆμον τοῦ κ. Λαμπρυνοπούλου.

§14ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Μὴ χειρότερα! (Ὁ κύριος Παλαμίδης ἀναδιφεῖ τὰ πρακτικὰ τοῦ 1885).

§15Α. ΖΕΡΒΟΣ. Τί θὰ μᾶς ἀποδείξητε διὰ τῶν πρακτικῶν, κ. Παλαμίδη;

§16ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Ἀκούσατε τί ἐλέχθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἄλλοτε περὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς μικρᾶς μερίδος, εἰς τὸν ὁποίαν ἀνήκει τὸ προλαλῆσαν μέλος αὐτῆς. «Συμπίπτει οἱ δύω κύριοι, περὶ ὧν ὁ λόγος, νὰ ἀναφανοῦν εἰς τὸ πολιτικὸν στάδιον κτλ».

§17ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Ἐπερώτησις εἶναι αὕτη ἢ συζήτησις, κ. Πρόεδρε;

§18ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Ἔχετε ὑπομονήν. Ἀκούσατε τί γράφει τὸ φύλλον τοῦ 1872 τῆς 24 Φεβρουαρίου «Τὸ ἁγνὸν αἷμα ἤρχισε νὰ ρέῃ καὶ ἐν Γορτυνίᾳ κτλ». Καὶ ἐν γένει τὰ φύλλα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης περιέχουν τοιαύτην τερατολογίαν, ὥστε ἐξακολουθοῦν δημοσιεύοντες καὶ σήμερον ἀκόμη εἰς τὴν «Πρωΐαν» ἀληθῶς τερατώδη ψεύδη, καὶ ὁ κόσμος νομίζει, ὅτι κἄτι συμβαίνει· ἐνῶ, ἂν συμβαίνῃ καὶ παρεκτροπή τις, αὕτη προέρχεται ἐκ τῶν φίλων τῆς μικρᾶς μειονοψηφίας. Πρέπει δὲ νὰ γνωρίζετε, ὅτι καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πολλάκις ἐλέχθησαν τὰ τοιαῦτα.

§19ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὴν ἀντίῤῥησιν νὰ ἴδωμεν.

§20ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Λάβετε τὰ πρακτικὰ νὰ ἴδητε ὁλόκληρον τὴν ἱστορίαν τῆς Γορτυνίας, ὅτι, ὅσα ἔλαβον ἀφορμὴν ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι ἀληθῆ, ὅτι εἰς τὴν Γορτυνίαν δὲν ἔπραξάν τι καλὸν, ὅλη δὲ ἡ ἱκανότης των στέκει εἰς τὰς συκοφαντίας καὶ τὰ ψεύδη τὰ τερατώδη, μὲ τὰ ὁποῖα πληροῦν τὸ φύλλον τῆς «Πρωΐας». Ἐκεῖνα δὲ, τὰ ὁποῖα μεταχειρίζονται, ὅτι γράφουν ἐκ Πατρῶν ἢ ἐκ Γορτυνίας, εἶναι ὅλα παρεσκευασμένα, διότι οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι στέλλουν σήμερον τὰ τηλεγραφήματα, πολλάκις ἀπεδοκίμασαν καὶ ἀποδοκιμάζουν τὸν ἀρχηγὸν τῆς μικρᾶς μειονοψηφίας. Δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ἐν Λαγκαδίοις, τῇ ἰδιαιτέρᾳ του πατρίδι, ἐγένετο ψήφισμα ἐν ἔτει 1862, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπεκηρύχθη καὶ ἀπεδοκιμάσθη· ἐπίσημον ψήφισμα, ἂν τολμήσῃ, ἂς τὸ ἀρνηθῇ. Λοιπὸν, ἐπειδὴ δὲν ἔχουν οὐδὲν πραγματικὸν καλὸν ἐνεργήσει εἰς τὴν Ἐπαρχίαν, καταφεύγουν εἰς τὰ τερατώδη αὐτὰ ψεύδη. Τὸ ἴδιον σήμερον ἔπραξε καὶ ὁ κύριος Λαμπρυνόπουλος· ἠθέλησε νὰ ἀρνηθῇ γεγονὸς, περὶ τοῦ ὁποίου μὲ ἐπληροφόρησεν αὐτὸς ὁ Εἰρηνοδίκης Νυμφασίας Καραμπατέας. Ἐπιφυλάσσομαι δὲ νὰ εὕρω τὸν ἐπιστολὴν καὶ ζητήσω πληροφορίας, διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι, πᾶν ὅ,τι εἶπον, εἶναι ἀληθέστατον. Αὐτὰ εἶπον χθὲς, κύριοι βουλευταὶ, ὡς ἐνθυμεῖσθε· ἐν τούτοις ὁ κύριος Λαμπρυνόπουλος ἠθέλησε νὰ ἐπαναληφθοῦν τὰ αὐτά. Ὡς πρὸς τὸν Δῆμόν του δὲ τοῦτο μόνον γνωρίζω, ὅτι ἐν τῇ Δήμῳ ἐκείνῳ, ὁσάκις ἴσχυσεν ὁ κύριος Λαμπρυνόπουλος, δὲν περιωρίσθη εἰς τίποτε ἄλλο παρὰ εἰς τὴν οἰκογενειάν του καὶ εἰς τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν ἀντιθέτων του.

§21Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν πρόκειται, κύριε Πρόεδρε, νὰ μνημονεύσω τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἠκούσατε λεχθέντας εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ ὀλίγου. Ἤθελεν εἶσθαι ἀληθῶς ἔργον ἐσχάτου ἐξευτελισμοῦ νὰ προσέξω εἰς αὐτοὺς, καὶ νὰ ἐπιθυμήσω μάλιστα νὰ ἀναιρέσω τὰς φληναφίας, αἵτινες πρὸ μικροῦ ἠκούσθησαν ἀπὸ τοῦ βουλευτικοῦ βήματος. Ἐν συνταγματικῷ Πολιτεύματι ἄλλως τε, ὁ βίος ὁ δημόσιος ἑκάστου εἶναι γνωστὸς, διότι πάντες πολιτευόμεθα δημοσίως, ἐν ὅσῳ ὑπάρχει τὸ κρατοῦν Πολίτευμα. Δὲν πρόκειται οὔτε νὰ φέρω τὴν ἐμὴν μαρτυρίαν ὑπὲρ τοῦ ἐντίμου συναδέλφου καὶ φίλου μου κ. Λαμπρυνοπούλου. Ἔχει ἀνάγκην τάχα νὰ ἀναφέρω, ὅτι ἀνήκει εἰς οἰκογένειαν, ἡ ὁποία εἰργάσθη πρὸς ἀπελευθέρωσιν τῆς Πατρίδος, καὶ ἡ ὁποία ἔλαβε τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύῃ τὸ Κράτος εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ 20 καὶ πλέον ἔτη, καὶ ὅταν ἔζη ὁ πατὴρ αὐτοῦ καὶ νῦν, ὅταν διεδέχθη ἐκεῖνον ὁ υἱὸς αὐτοῦ; Ἤθελε δὲ εἶσθαι εὐτυχὴς ἡ χώρα, ἂν πάντες οἱ κάτοικοι αὐτῆς ἦσαν ὅμοιοι κατὰ τὴν ἠθικὴν πρὸς τὸν κύριον Λαμπρυνόπουλον. Ἐσκόπουν μόνον νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι πάντα ταῦτα εἰσὶν ἐκτὸς τοῦ προκειμένου καὶ ὅτι ἀλλαχοῦ εἶναι τὸ ζήτημα. Ὁ κύριος Λαμπρυνόπουλος δὲν ἠθέλησε νὰ ἀποφύγῃ εὐθύνην τινὰ, οὐδὲ νὰ ἀπαλλάξῃ ἄλλον τῆς εὐθύνης τῶν πράξεών του. Ἡ Εἰσαγγελία, ἡ Δικαστικὴ Ἀρχὴ, ἂς καταδιώξῃ ὅποιον συλλάβῃ παραβαίνοντα τοὺς Νόμους. Ὁ κύριος Λαμπρυνόπουλος ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον πῶς οἱ φυγόδικοι περιφέρονται ἐν Νυμφασίᾳ, συνδιαιτώμενοι μετὰ τῶν χωροφυλάκων· εἰς τοῦτο δὲ ὤφειλε νὰ ἀπαντήσῃ ἡ Κυβέρνησις. Δὲν καλύπτει δὲ αὐτὴν ἡ φωνὴ οὐδενὸς μέλους τοῦ Κοινοβουλίου, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἐλθεῖ ἐνταῦθα, ἵνα ἐξευτελίσῃ τὰς ὑπολήψεις τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, ἢ νὰ ἐξυβρίζῃ ἀνθρώπους, ἢ νὰ μετέλθῃ πολιτείαν, ἡ ὁποία δὲν προσήκει εἰς τοὺς ὅπως δήποτε εἰσελθόντας ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Τὴν ὑπόληψιν τοῦ κυρίου Λαμπρυνοπούλου οὐδεὶς δύναται νὰ μειώσῃ παρὰ ἡ ἀλήθεια καὶ αἱ πράξεις αὐτοῦ. Ἡμεῖς ὅμως δὲν εἴμεθα οἱ τιμηταὶ τῶν πράξεων τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου, ἀλλ’ εἴμεθα οἱ ἐξελεγκταὶ τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας. Διὰ τοῦτο ὁ κύριος Λαμπρυνόπουλος παρεπονέθη, ὅτι ἐν τῷ Δήμῳ του πρὸ πολλῶν μηνῶν περιφέρονται φυγόδικοι, ὅτι δὲν καταδιώκονται, ὅτι οἱ χωροφύλακες, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐπιτετραμμένοι τὴν καταδίωξιν αὐτῶν, συνδιαιτῶνται μετ’ αὐτῶν. Καὶ παρεπονέθη, ἀφοῦ ἐξήσκησε πᾶν μέσον πρὸς διόρθωσιν τοῦ ἀτόπου, πρὶν ἢ τὸ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐπικαλεσθῇ τὴν ἀρωγὴν αὐτῆς. Σήμερον δὲν εἶναι βεβαίως ἡμέρα συζητήσεως ἐπὶ ἐπερωτήσεων, καὶ κατ’ ἀνάγκην πρέπει νὰ ἀναβάλωμεν καὶ τὴν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Λαμπρυνοπούλου. Ἑπομένως νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ πράξωμεν ἄλλο τι, παρὰ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ὁ κύριος Παλαμίδης ἀναβαίνει τὸ βῆμα).

§22ΠΟΛΛΟΙ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν θὰ γείνῃ συζήτησις· τί θὰ εἴπῃ ὁ κύριος Παλαμίδης;

§23ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Πρόκειται, κύριοι, περὶ προσωπικοῦ ζητήματος, καὶ ὅταν πρόκηται περὶ μομφῆς, τὴν ὁποίαν ἀπέδωκεν εἰς τὸ πρόσωπόν μου ὁ προαγορεύσας, ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω. Κύριοι, τὸ νὰ ἀνήκῃ τις εἰς οἰκογένειαν, τοῦτο δὲν εἶναι λόγος, ὅτι πρέπει νὰ θεωρῆται καὶ καλὸς καὶ νὰ κάμῃ ὅ,τι θέλει· ἡ ἐποχή μας δέχεται, ὅτι ἐκεῖνοι μόνον ὀχυροῦνται ὄπισθεν τῶν οἰκογενειῶν, ὅσοι δὲν ἔχουν καμμίαν ἱκανότητα προσωπικὴν καὶ θέλουν νὰ καλύψουν τὴν ἐλεεινότητά των διὰ τῆς ἱστορίας τῆς οἰκογενειακῆς. Ἂν τοῦτο ἠθέλησε νὰ εἴπῃ διὰ τὸν ὑπερασπιζόμενον ὁ προλαλήσας καὶ τοῦτο ἐννοῇ, τότε ἀφίνω αὐτὸ διὰ λογαριασμόν του, καὶ δὲν θέλω εἰπεῖ τίποτε. Ὅστις ὁμιλεῖ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, δὲν δύναται νὰ ὁμιλῇ φληναφίας· αἱ φληναφίαι ἀνήκουν εἰς τὸν προαγορεύσαντα. Ἐγὼ σᾶς ὡμίλησα πράγματα, σᾶς ἀνέγνωσα αὐτὰ τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, δὲν εἶπον δὲ τίποτε ἐξ ἰδίων. Τὸ δὲ ζήτημα σήμερον δὲν ἦτο περὶ τῶν φυγοδίκων, ἀλλ’ ἦτο καθαρὸν, ὅτι ἐγὼ ἐσυκοφάντησα τὸν κύριον Λαμπρυνόπουλον· δὲν ἠξεύρω ἐὰν τὸ ἀντελήφθην διαφορετικὰ παρ’ ὅ,τι ὁ προαγορεύσας ἢ παρ’ ὅ,τι τὸ ἀντελήφθη ἡ Βουλή. Νομίζω, ὅτι ὁ κύριος Λαμπρυνόπουλος καθαρὰ εἶπε, ὅτι τὸν ἐσυκοφάντησα, καὶ δὲν εἶπον ἀληθῆ, καὶ διὰ τοῦτο ἠναγκάσθην νὰ ἀπαντήσω, ὅτι πᾶν ὅ,τι εἶπον εἶναι ἀληθές. Ὁ προαγορεύσας λέγει, ὅτι σήμερον δὲν πρόκειται παρὰ περὶ φυγοδίκων, ἐνῷ τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθὲς, καὶ φαίνεται, ὅτι δὲν ἀντελήφθη καλῶς, ἀλλ’ ἠθέλησεν ὁ κύριος Δηλιγιάννης νὰ ὁμιλήσῃ κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον μετέρχεται πρὸ τοσούτων ἐτῶν, νὰ ὁμιλῇ πολλὰς ὥρας, χωρὶς νὰ ἐννοοῦν τίποτε οἱ ἀκούοντες Καυχᾶται δὲ διὰ τὸν πολυετῆ πολιτικὸν βίον του, ἐνῷ κατὰ τὸ διάστημα τῶν 20 ἐτῶν ἢ τῶν 30 ἐτῶν τῆς πολιτικῆς του δὲν βλέπω νὰ ἐπῆλθε κανένα καλὸν εἰς τὸν τόπον. Ὁ μακρὸς δὲ πολιτικὸς βίος δι’ ἕνα ἄνθρωπον, ὅστις δὲν ἔκαμε τίποτε, δὲν εἶναι παρὰ μία πατσαβοῦρα δι’ αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον, προσάπτουσα τὴν ἀτιμοτέραν κηλίδα.

§24ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§25ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣ. Ὁ Δῆμος Ἑρμουπόλεως διὰ Νόμου ἐπέβαλε φόρον ὑπὲρ τῆς προκυμαίας ἐφ’ ὅλων τῶν πλοίων, ἱστιοφόρων καὶ ἀτμοκινήτων. Ὁ Τελώνης Σύρου εἰσέπραττε καὶ κατέθετε τὰ χρήματα εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Τραπέζης πρὸς χρῆσιν τῆς προκυμαίας εἰς διαταγὴν τῆς ἐκεῖ Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς· μόνον αἱ ἀτμοπλοϊκαὶ Ἑταιρίαι, αἱ ἔχουσαι σύμβασιν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἐδυστρόπησαν κατ’ ἀρχὰς εἰς τὴν πληρωμὴν, καὶ τελευταῖον κατηναγκάσθησαν παρὰ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἤρχισαν νὰ πληρώνουν, ὅτε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν πρὸ δύω ἢ τριῶν ἐτῶν διέταξε τὸν Νομάρχην ὡς Πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ παύσῃ ἀπὸ τοῦ νὰ εἰσπράττῃ ἀπὸ τὰς Ἑταιρίας αὐτὰς ἕνεκα τοῦ Ἑλληνικοῦ ζητήματος, διὰ νὰ μὴ ψυχρανθῶσιν αἱ Δυνάμεις. Νομίζω, ὅτι τώρα πλέον δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διατάξῃ τὸν Τελώνην νὰ εἰσπράττῃ καὶ ἀπὸ τὰς Ἑταιρίας αὐτὰς τὸν φόρον αὐτὸν, διότι ὁ Δῆμος, στηριζόμενος ἐπὶ τοῦ Νόμου, ἐψήφισε δάνειον ὑπὲρ τὸ ἑκατομμύριον πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου. Παρακαλῶ ἐπίσης τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ τὸν Ἀστυνόμον Ἀθηνῶν νὰ μὴ πέμπῃ εἰς Σύρον τοὺς φαυλοβίους, ἐνῷ σήμερον ὁ Πειραιεὺς ἔχει ἄμεσον συγκοινωνίαν μὲ τὸ ἐξωτερικὸν, διότι εἶναι ἄδικον ὁ Δῆμος τῆς Ἑρμουπόλεως νὰ δαπανᾷ κατ’ ἔτος 10,000 διὰ τοὺς φαυλοβίους.

§26ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Ἀπεφασίσθη ἵνα τὸ προσεχὲς Σάββατον κατὰ προτίμησιν γείνῃ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κυρίου Φιλαρέτου περὶ τῶν Δικαστηρίων. Φρονῶ, ὅτι ἡ συζήτησις αὕτη πρέπει νὰ ἀναβληθῇ διὰ τὸ μεθεπόμενον Σάββατον, ἂν πρόκηται νὰ γείνῃ συζήτησις ἀξία τοῦ θέματος. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς κατέθεσε τὰς ἐκθέσεις τῶν Εἰσαγγελέων, ἃς πρέπει νὰ ἴδωμεν πάντες. Διὸ μετὰ τοῦ κυρίου Φλογαΐτου ὑποβάλλομεν πρότασιν, ὅπως τυπωθῇ ἐκ νέου ἡ ἐπερώτησις τοῦ κυρίου Φιλαρέτου, καθὼς ἐπίσης νὰ τυπωθῶσιν ὅλαι αἱ ἀπαντήσεις τῶν Εἰσαγγελέων πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ διανεμηθῶσι. Προτείνομεν συγχρόνως νὰ προηγηθῇ τῆς συζητήσεως ἡ διανομὴ τῶν τυπωθησομένων ἐγγράφων, ὥστε ἡ Βουλὴ ἐν γνώσει ν’ ἀποφανθῇ.

§27ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ σπουδαῖον.

§28ΕΤΕΡΟΙ. Νὰ τυπωθοῦν, κύριε Πρόεδρε. (Ὅρα Παράρτημα).

§29Α. ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Μεταξὺ τῶν εὐχαριστηρίων τηλεγραφημάτων, τὰ ὁποῖα ἀναγινώσκονται πρὸ τινων ἡμερῶν παρὰ τοῦ Προεδρείου τῆς Βουλῆς, ἤκουσα σήμερον μετ’ ἐκπλήξεώς μου καὶ τηλεγράφημα προερχόμενον ἐκ τοῦ Δήμου Κύθνου, διὰ τοῦ ὁποίου οἱ ὑπογεγραμμένοι συγχαίρουσι τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὰ σωστικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβε διὰ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ εὔχονται, ἵνα ταῦτα ταχέως ψηφισθῶσιν. Ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον μὲ ἐξέπληξεν, εἶναι, ὅτι ὑπογράφονται, ὡς ἔχοντες ἐντολὴν παρὰ τοῦ λαοῦ τῆς Κύθνου. Ἀρκεῖ νὰ γνωρίσῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι εἰς τὸν Δῆμον ἐκεῖνον ἐλάβομεν ἐγὼ καὶ ὁ συνάδελφός μου 23 ψήφους μελαίνας ὁ εἷς, καὶ εἴκοσι μίαν ὁ ἄλλος. Σέβομαι τὰς πολιτικὰς δοξασίας τῶν ὑπογραψάντων. Ἐγὼ δὲν ἔκρινα ἀναγκαῖον νὰ παρουσιάσω οὔτε ἐπιστολὰς, οὔτε τηλεγραφήματα, δι’ ὧν παρεπονοῦντο κατὰ τῆς ἀκαίρου ἐφαρμογῆς τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος, ἡ ὁποία συνεκλόνισε τὴν κοινωνίαν ἐκεῖ εἰς ὅλην τὴν Ἐπαρχίαν μου, διότι ἕκαστος ἐξ ὑμῶν θὰ μοὶ ἔλεγεν, ὅτι ἤθελον νὰ ἐπιδειχθῶ. Δὲν ἔχω δὲ παρὰ νὰ συλλυπηθῶ τὴν Κυβέρνησιν, διότι βεβαίως καὶ τὰ λοιπὰ εὐχαριστήρια τηλεγραφήματα ἐκ τῆς αὐτῆς βιομηχανίας ἐξῆλθον καὶ ὅμοια ἦσαν. Ἀλλοίμονον δὲ, ἂν πιστεύετε, ὅτι οὕτως ἐκπροσωπεῖτε, κύριοι Ὑπουργοὶ, τὴν πλειοψηφίαν τοῦ τόπου. Λέγω λοιπὸν, ὅτι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐγένετο, ἐγένετο παρὰ δύω ἢ τριῶν ἢ δέκα προσώπων, ἀντιπροσωπευόντων μόνον τὸ ἰδικόν των φρόνημα καὶ οὐχὶ τοῦ λαοῦ τῆς Κύθνου, παρ’ οὗ ἐντολὴν ἔχομεν νὰ μὴ ὑποστηρίζωμεν τὰ Κυβερνητικὰ μέτρα.

§30ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὡρίσθη τὸ Σάββατον, ἀλλ’ ἡ συζήτησις ἔσεται ἀτελεστάτη ἄνευ τῆς τυπώσεως τῆς ἐπερωτήσεώς μου, τοῦ ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν ὀλίγων ἐκείνων ἀπαντήσεων τῶν κυρίων Εἰσαγγελέων. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα κατατεθέντα δύνανται ν’ ἀναγνωσθῶσι βεβαίως παρὰ τῶν κυρίων βουλευτῶν· ἀλλ’ ἂν δὲν τυπωθῶσι, δὲν εἶναι εὔκολον. Δὲν εἶναι πολλὰ, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ δυσκολία πρὸς τύπωσιν. Τὸ δὲ ζήτημα ἀξίζει, ὥστε νὰ συζητηθῇ εὐρέως· δὲν εἶναι πολιτικὸν, οὔτε προσωπικὸν, εἶναι κοινωνικὸν μεγάλης σπουδαιότητος καὶ δημοσίας τάξεως. Πρόκειται νὰ ἐξετασθῇ διατί οὔτε καλῶς, οὔτε ταχέως, ἀπονέμεται ἡ Δικαιοσύνη· δὲν ἀποδίδομεν μομφὰς εἰς πρόσωπα, οὔτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, οὔτε εἰς Δικαστὰς, οὔτε εἰς δικηγόρους ἢ ἄλλους ὡρισμένως, ἀλλὰ πρόκειται νὰ εὑρεθῶσι τὰ αἴτια, ἕνεκεν τῶν ὁποίων χωλαίνει ἡ Δικαιοσύνη, καὶ, ἀφοῦ καταλλήλως καταδειχθῶσι, πρέπει ἄνευ ἀναβολῆς νὰ ληφθῶσι τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς θεραπείαν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ζήτημα, οἷον τὸ προκείμενον, δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ ἐπαρκῶς ἄνευ τῆς δημοσιεύσεως τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ζητοῦσι διὰ τοῦ κ. Κοντογούρη ὑποβαλόντες τὴν πρότασιν.

§31ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Λοιπὸν ἀπεφασίσθη νὰ τυπωθῶσι τὰ ἔγγραφα αὐτά;

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§33ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§34ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐζητήθη ἡ δημοσίευσις τῆς ἐπερωτήσεώς μου, τοῦ ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ τῶν ἀπαντήσεων τῶν Εἰσαγγελέων· οὐδὲν ἄλλο. Αἱ ἀπαντήσεις τῶν Εἰσαγγελέων πραγματεύονται ἀποκλειστικῶς τὰ τῆς ἐπερωτήσεώς μου. Δὲν ἐζητήσαμεν ἄλλα ἔγγραφα.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ περὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως θὰ ἀπασχολήσῃ ἰδίως τὴν Βουλήν· ἑπομένως φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ τελευταῖον.

§37ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ δὲν κατετέθησαν ἀκόμη ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως τὰ ἔγγραφα. Πρέπει λοιπὸν νὰ μεσολαβήσῃ μεταξὺ τῆς καταθέσεως αὐτῶν καὶ τῆς συζητήσεως χρονικόν τι διάστημα.

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως δὲν εἶναι παρὼν ἤδη, διὰ νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν θὰ γείνῃ ἡ συζήτησις. Ἐγὼ εἶχον ὑποβάλει ἁπλῶς πρότασιν, ἡ συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου αὐτοῦ νὰ ᾖναι τελευταία ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Ὁπωσδήποτε, θὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ἄλλων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἐγγεγραμμένων, καὶ ὅταν ἔλθῃ ὁ Ὑπουργὸς, ὁρίζομεν τὴν ἡμέραν.

§39ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂν κατατεθῶσι σήμερον ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ αἱ πληροφορίαι, εὐλόγως θέλομεν ζητήσει ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις δι’ αὔριον, ὅπως μελετήσωμεν τὰς πληροφορίας αὐτάς· ἂν ὅμως οὐδὲ σήμερον κατατεθῶσι, βεβαίως καὶ αὔριον θὰ ζητήσωμεν τὴν ἀναβολὴν, ὅπως μελετήσωμεν τὰς κατατεθησομένας πληροφορίας.

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀφοῦ ἐξαντλήσωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως δύναται νὰ κάμῃ προεισήγησιν ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου, κατόπιν τῆς ὁποίας νὰ ὑποβληθῶσι τὰ ἔγγραφα τὰ ζητηθέντα. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα θὰ δημοσιευθῶσι, καὶ 24 ὥρας μετὰ τὴν δημοσίευσιν θὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ ἐπιβολῆς δημοτικῶν φόρων τῆς Ἐπαρχίας Βώλου ἐπὶ τῶν παραγομένων ἐλαίου καὶ ἐλαιῶν.

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου πρώτου ἐγένετο χθὲς παρατήρησις ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἐλαιῶν, καὶ ἀπήντησα εἰς τὴν ἐρώτησιν τὴν γενομένην, ὅτι σκοπὸς ἡμῶν εἶναι νὰ προσδιορίσωμεν διὰ τὰς ἐλαίας τὸν φόρον ἐπὶ τῇ αὐτῇ ἀναλογίᾳ πρὸς τὸ ἔλαιον, ἐπὶ τῇ ὁποίᾳ εἶναι προσδιωρισμένος ὁ φόρος ὁ Δημόσιος ἐπὶ τῶν ἐλαιῶν· ὁ φόρος οὗτος εἶναι τριῶν λεπτῶν, ἐπὶ δὲ τοῦ ἐλαίου εἶναι 12, ὁσάκις τὸ Δημόσιον εἰσπράττει. Ἐπὶ ταύτῃ τῇ ἀναλογίᾳ, ἀφοῦ ὁ Δημόσιος φόρος ἐπὶ τῶν ἐλαιῶν, ἐκ 3 δραχμῶν τὰς ἑκατὸν ὀκάδας, ἀντιστοιχεῖ πρὸς 10%, ὁ δημοτικὸς φόρος θὰ ἀποφέρῃ ἐπὶ τῇ ἀναλογίᾳ τοῦ 2% 60 λεπτὰ, ὥστε λανθασμένος εἶναι ὁ ἀριθμὸς 6, καὶ ἀντ’ αὐτοῦ πρέπει νὰ τεθῇ 60. (Γίνεται δεκτὸν τὸ Νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ περὶ προσθήκης ὑπαλλήλων εἰς τὸ Τελωνεῖον Πειραιῶς. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ περὶ αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν πληρωμάτων τῶν ἀτμοτελωνίδων.

§45Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ Νομοσχέδιον περὶ αὐξήσεως τῶν μισθῶν τῶν πληρωμάτων τῶν ἀτμοτελωνίδων δὲν μοὶ φαίνεται ἀναγκαῖον, διότι δὲν εἶναι ἀναγκαία ἡ προτεινομένη αὔξησις· καὶ δὲν μοὶ φαίνεται ἀναγκαία εἰς ὁμαλοὺς οἰκονομικοὺς χρόνους· εἰς χρόνον ὅμως τοσοῦτον ἀνώμαλον οἰκονομικῶς, οἷος εἶναι αὐτὸς τὸν ὁποῖον διανύομεν, καθ’ ὃν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προσδιορίζει τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς 23,000,000, εἰς χρόνον καθ’ ὃν διὰ νὰ καλύψωμεν τὸ ἔλλειμμα προκαλούμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν φόρους 17,000,000, νομίζω, ὅτι ἡ αὔξησις αὕτη ὄχι μόνον εἶναι ἀδικαιολόγητος, ἀλλὰ καὶ ἀκατανόητος. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐρωτηθεὶς παρ’ ἐμοῦ κατὰ τὴν βʹ. ἀνάγνωσιν τοῦ Νομοσχεδίου αὐτοῦ, ποία εἶναι ἡ ἀφορμὴ, ἡ προκαλέσασα τὴν ἀνάγκην τῆς συντάξεως τοῦ Νομοσχεδίου, μοὶ εἶπε, ὅτι προέβαλεν αὐτὸ διὰ νὰ ἐξισώσῃ τοὺς μισθοὺς τῶν πληρωμάτων τῶν ἀτμοτελωνίδων μὲ τοὺς μισθοὺς τῶν πληρωμάτων τοῦ Βασιλικοῦ στόλου. Ἠναγκάσθην λοιπὸν νὰ καταφύγω εἰς τὸ μισθολόγιον τῶν πληρωμάτων τοῦ Βασιλικοῦ στόλου, καὶ νὰ παραβάλω ἐὰν πράγματι οἱ μισθοὶ τῶν πληρωμάτων τῶν ἀτμοτελωνίδων ἦναι μικρότεροι ἀπὸ τοὺς μισθοὺς τῶν πληρωμάτων τοῦ Βασιλικοῦ στόλου, καὶ ἑπομένως νὰ συντελέσω καὶ εἰς τὴν ἐξίσωσιν αὐτῶν· ἀλλ’ ἐκ τῆς παραβολῆς ταύτης εὗρον τὸ ἀντίθετον. Εὗρον, ὅτι ὁ ὑπολογιστὴς εἰς μὲν τὰ πληρώματα τοῦ Βασιλικοῦ στόλου λαμβάνει 64 δραχμὰς, εἰς δὲ τὰ τῶν ἀτμοτελωνίδων δραχμὰς 90, καὶ ὅμως προτείνεται αὔξησις εἰς δραχμὰς 100. Εὗρον, ὅτι ὁ ἀνθρακεὺς, ὁ ὁποῖος ὀνομάζεται εἰς τὰ πληρώματα τοῦ Βασιλικοῦ στόλου ἐσχαρεὺς, λαμβάνει κατὰ μῆνα δραχμὰς 44, ὁ δὲ τῶν ἀτμοτελωνίδων δραχμὰς 50, καὶ ὅμως προτείνεται διὰ τοῦ Νομοσχεδίου νὰ αὐξηθῇ εἰς δραχμὰς 65. Εὗρον, ὅτι ὁ θερμαστὴς εἰς τὰ πληρώματα τοῦ Βασιλικοῦ στόλου λαμβάνει κατὰ μῆνα δραχμὰς 70, ὅπως καὶ ὁ τῶν ἀτμοτελωνίδων λαμβάνει 70, ἀλλ’ ὁ κύριος Ὑπουργὸς προτείνει αὔξησιν εἰς δραχμὰς 85. Εὗρον, ὅτι ὁ βοηθὸς τοῦ μηχανικοῦ τοῦ Βασιλικοῦ στόλου λαμβάνει 150, ὁ δὲ τῶν ἀτμοτελωνίδων 170, καὶ ὅμως ὁ κύριος Ὑπουργὸς προτείνει διὰ τοῦ Νομοσχεδίου νὰ αὐξηθῇ εἰς δραχμὰς 180. Εὗρον, ὅτι οἱ ναῦται πρώτης τάξεως ἐν τῷ Βασιλικῷ στόλῳ λαμβάνουσι δραχμὰς 50, κατὰ δὲ τὸ μισθολόγιον τὸ ἰσχῦον τῶν ἀτμοτελωνίδων, δραχμὰς 70, ἀλλ’ ὁ κύριος Ὑπουργὸς προτείνει νὰ αὐξηθῶσιν εἰς 85. Εὗρον, ὅτι ὁ ναύτης δευτέρας τάξεως ἐν τῷ στόλῳ λαμβάνει δραχμὰς 40, ἐν δὲ ταῖς ἀτμοτελωνίσι δραχμὰς 60, ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς προτείνει καὶ τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ τὴν αὔξησιν εἰς δραχμὰς 75. Ὥστε αἱ αὐξήσεις, τὰς ὁποίας προτείνει ὁ κύριος Ὑπουργὸς, δὲν σκοποῦσι νὰ ἐξισώσωσι τοὺς μισθοὺς τῶν πληρωμάτων τῶν ἀτμοτελωνίδων μὲ τοὺς μισθοὺς τῶν πληρωμάτων τοῦ Βασιλικοῦ στόλου, ἀλλ’ εἰσὶ καθαρὰ καὶ ἀναιτιολόγητος αὔξησις μισθῶν πολὺ μεγαλειτέρων. Κρίνω δὲ ἀναγκαῖον νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὰ πληρώματα τῶν ἀτμοτελωνίδων ἔχουσιν ὠφέλη, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσι τὰ πληρώματα τῶν Βασιλικῶν πλοίων· διότι, ἐὰν ἀτμοτελωνίς τις συλλάβῃ λαθρεμπόριον, ἐκ τῆς ἐπὶ τοῦ λαθρεμπορίου ἐπιβαλλομένης ποινῆς ποσοστὸν διαμοιράζεται εἰς τὸ πλήρωμα αὐτῆς. Ἑπομένως δὲν εὑρίσκω δικαιολογημένην τὴν προτεινομένην αὔξησιν· ἐπειδὴ δὲ προτείνεται καὶ εἰς χρόνους τοσοῦτον οἰκονομικῶς ἀνωμάλους, καλὸν νομίζω, ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Νομοσχεδίου αὐτοῦ.

§46ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπὶ μικρῶν ζητημάτων ἐγείρονται μεγάλα καὶ προβάλλεται ὡς λόγος σπουδαῖος τὸ ἔλλειμμα, ἡ ἀνωμαλία τῶν περιστάσεων, καὶ τὰ τοιαῦτα· καὶ εἰς τοῦτο ἀπαντῶ, ὅτι πρέπει νὰ γίνωμεν προσεκτικοὶ, ἵνα ἐξασφαλίσωμεν τὴν ὑπηρεσίαν, διὰ νὰ ἔχωμεν καὶ ἀποτελέσματα τῆς ὑπηρεσίας σπουδαῖα καὶ ὠφέλιμα. Ἄν δὲν ἔχωμεν τὴν ἐπιτήρησιν διὰ τῶν ἀτμοτελωνίδων, ὁ προϋπολογισμὸς μέλλει νὰ ἔχῃ πολὺ μεγαλείτερον ἔλλειμμα, διότι αἱ τελωνιακαὶ εἰσπράξεις θὰ ἐλαττωθοῦν. Διὰ νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὰς τελωνιακὰς εἰσπράξεις, γίνεται χρῆσις αὐτοῦ τοῦ ἐπιτηρητικοῦ μέσου. Ἐννοεῖ νὰ εἴπῃ τις, ὅτι αἱ ἀτμοτελωνίδες δὲν εἶναι κατάλληλοι; νὰ τὸ συζητήσωμεν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι αὐτὸ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ὁ μακαρίτης Δεληγεώργης, ἐφάνη λίαν χρήσιμον διὰ τὰς Ἑλληνικὰς ἀκτὰς, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀνοικταὶ πανταχόθεν, καὶ ἄνευ τῆς συντόμου ἐπιτηρήσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφύγωμεν τὸ λαθρεμπόριον. Τὸ λαθρεμπόριον γίνεται τώρα ὡς ἑξῆς· πλοῖον ἀναχωρεῖ ἐκ τοῦ λιμένος ἐπὶ τῇ δηλώσει, ὅτι ἔχει φορτίον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει, καὶ ἐν τοσούτῳ εὑρίσκει αὐτὸ τὸ φορτίον ἔξω, καὶ τὸ μεταφέρει ὅπου θέλει, τὸ μεταφέρει διὰ μεταφορᾶς· τὸ λαθρεμπόριον δὲ αὐτὸ δὲν δύνασθε νὰ πολεμήσητε ἄνευ τῶν ἀτμοτελωνίδων. Ὅλοι οἱ Τελῶναι ζητοῦν ἀτμοτελωνίδας, καὶ ἕκαστος Τελώνης λέγει, δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν ν’ ἀνθέξω, ἂν δὲν μοῦ δώσετε ἀτμοτελωνίδα. Διὰ τοῦτο προτείνω τὴν αὔξησιν αὐτῶν, τὴν προσθήκην τριῶν ἀτμοτελωνίδων, καὶ ἡ δαπάνη τῆς διατηρήσεως μετὰ τῆς αὐξήσεως τῶν μισθῶν ἀνέρχεται εἰς 12,000 παλαιῶν δραχμῶν. Νομίζετε, ὅτι αἱ 12,000 δὲν ἠμποροῦν νὰ ἦναι παραγωγοὶ μεγάλου κέρδους; Ἄν ἐμποδίσητε τὰ λαθρεμπόρια, θὰ ἔχετε ἑκατομμυρίων αὔξησιν. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ παραβάλετε τὴν μικρὰν αὐτὴν αὔξησιν τῶν ἐξόδων μὲ τὴν μεγίστην αὔξησιν, ἥτις θὰ ἔλθῃ εἰς τὰ ἔσοδα; Τώρα ἔρχομαι εἰς τὴν αὔξησιν τῶν μισθῶν τῶν πληρωμάτων τῶν ἀτμοτελωνίδων. Ὁ ἔντιμος προλαλήσας παρέστησε σύγκρισιν ὅλως ἄσχετον καὶ εἶπεν, ὅτι δῆθεν ἐγὼ προέτεινον τὴν σύγκρισιν τῶν μισθῶν τῶν πληρωμάτων τῶν ἀτμοτελωνίδων πρὸς τοὺς μισθοὺς τῶν πληρωμάτων τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ. Οὐδέποτε εἶπον ἐγώ, ὅτι οἱ ὑπηρετοῦντες ἐν ἀτμοτελωνίδι εὑρίσκουσιν ἐν τῷ πολεμικῷ ναυτικῷ ἀνώτερον μισθολόγιον· εἶπον, ὅτι εὑρίσκουν ἐν τῇ ἐμπορικῇ ναυτιλίᾳ ἀνώτερον μισθολόγιον. Ἐν τῷ πολεμικῷ ναυτικῷ τῳόντι τὰ πληρώματα δὲν λαμβάνουσι τόσον μεγάλην μισθοδοσίαν· ἀλλὰ γνωρίζετε, ὅτι ἐν τῷ πολεμικῷ ναυτικῷ τὰ πληρώματα ὑπηρετοῦν ἐξ ἀνάγκης· ὀλίγοι ὑπάρχουσιν οἱ ἐθελονταί· ἀλλὰ τὰ πληρώματα τῶν ἀτμοτελωνίδων δὲν ὑπηρετοῦν ἐξ ἀνάγκης, καὶ ἔχομεν ἀνάγκην νὰ εὕρωμεν πρόσωπα κατάλληλα, οὐχὶ οἱαδήποτε, ἀλλὰ καλῆς ποιότητος καὶ ἄξια ἐμπιστοσύνης, τὰ ὁποῖα νὰ δέχωνται νὰ ὑποστῶσιν τοιαύτην ἐπίπονον ὑπηρεσίαν. Αἱ ἀτμοτελωνίδες εἶναι εἰς ἀένναον κίνησιν καὶ οὐδέποτε ἀναπαύονται· εἶναι ἐκτεθειμέναι εἰς τὴν σφοδρὰν κυματωγὴν καὶ εἰς πᾶσαν ταραχὴν τῆς θαλάσσης, καὶ πρέπει πάντοτε νὰ ἐξέρχωνται εἰς ἐπιτήρησιν ἐκτὸς τοῦ λιμένος. Δὲν ἔχουν ἀνάπαυσιν, καὶ διὰ τοῦτο οἱ πλεῖστοι αὐτῶν ἀσθενοῦν καὶ ἀδιακόπως ζητοῦν ἀδείας ὡς πάσχοντες· καὶ εἶναι φυσικὸν ὅτι πάσχουν, διότι ὑπόκεινται εἰς μεγάλους κόπους, ἕνεκα τῆς ἀκαταπαύστου ὑπηρεσίας. Πρέπει νὰ προσέξωμεν ἐπὶ τοῦτο καὶ νὰ μὴ λέγωμεν τί εἶναι αὐτοὶ ἀπέναντι τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ! Τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν ἔχει καὶ ἄλλα τινά, διότι ἔχει προαγωγήν. Ποία εἶναι ἡ προαγωγὴ ὅμως τοῦ πληρώματος τῶν ἀτμοτελωνίδων; ὑπόκεινται ἐν τούτοις εἰς τὰς αὐστηροτάτας τῶν ποινῶν, ἐνῶ εὑρίσκονται ἐν ἀέναον κίνησιν, καὶ οὐδεμίαν προαγωγὴν ἔχουν, ἔρχονται δὲ μόνον χάριν τῆς ὠφελείας καὶ διὰ νὰ εὕρωσι πόρον ζωῆς. Βέβαια ἔχουν καὶ ἐκτάκτους ὠφελείας, ὅταν ἀνακαλύψουν λαθρεμπόρια. Ἀλλὰ βλέπετε εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ὡς καὶ εἰς τὸν ἀπολογισμὸν θέλετε ἰδεῖ, ὅτι δὲν διανέμονται σπουδαῖα ποσὰ ὡς ποσοστὰ κέρδους ἀνακαλύψεως, εἶναι ἐλάχιστα, διότι λαμβάνουσι ποσοστὰ κατὰ λόγον τοῦ μισθοῦ των, τὸ δὲ πλεῖστον μέρος λαμβάνουν οἱ ἀνώτεροι, καὶ ἑπομένως εἶναι μηδαμινὸν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον λαμβάνουν ἐντὸς τοῦ ἔτους. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου· παρακαλῶ ἐν τούτους νὰ προστεθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὅτι αἱ δραχμαὶ εἶναι παλαιαὶ, διότι τὸ νομοσχέδιον ὑπεβλήθη πρὸ τῆς 1ης Νοεμβρίου, ὅτε ἡ ἀναγωγὴ δὲν εἶχε γείνει.

§47ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, λαβὼν ταύτας ἐν Πάτραις, αἱ ἀτμοτελωνίδες κατ’ ἐλάχιστον ὠφέλησαν· ἔμαθον δὲ ὅτι πολλάκις μετέβησαν πρὸς πρόληψιν λαθρεμπορίου κατόπιν ἑορτῆς. Ἐννοοῦμεν, ὅτι πρέπει νὰ εὑρίσκωνται εἰς ἀέναον κίνησιν καὶ τότε νὰ λαμβάνουν μεγαλείτερον μισθόν. Εἶναι ἀκριβὲς, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦτο; Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν, νὰ λάβῃ πληροφορίας περὶ τούτου.

§48Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ ἐγὼ θεωρῶ τὴν ὕπαρξιν καὶ τὴν διατήρησιν τῶν ἀτμοτελωνίδων ἀναγκαιοτάτην, καὶ διὰ τοῦτο ἠσχολήθην ἄλλοτε νὰ ὀργανώσω τὰ πληρώματα αὐτῶν καὶ νὰ τακτοποιήσω τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν καὶ νὰ ἀφομοιώσω αὐτὰ μὲ τὰ πληρώματα τῶν πολεμικῶν πλοίων. Ὅταν δὲ προέβην εἰς τὸν διορισμὸν τῶν πληρωμάτων, προσήρχοντο πολλοὶ ζητοῦντες νὰ διορισθῶσι, καὶ ὁ διορισμός τινος ἐθεωρεῖτο ὡς χάρις, ἣν τῷ ἀπένεμον. Τοῦτο δὲ ἀποδεικνύει, ὅτι τὸ μισθολόγιον τῶν πληρωμάτων τῶν ἀτμοτελωνίδων ἦτο ἀρκοῦν· οὐδὲ πρέπει τοῦτο νὰ ὑπερβαίνῃ τὸν μισθὸν τῶν πληρωμάτων τῶν Βασιλικῶν πλοίων, διὰ νὰ μὴ ἐπέλθῃ διατάραξις εἰς τὴν ἁρμονίαν τῆς ναυτικῆς ὑπηρεσίας. Νομίζω δὲ, ὅτι οὔτε ἄλλως ἀναγκαῖον εἶναι νὰ ἐπέλθῃ αὔξησις τῶν πληρωμάτων τῶν ἀτμοτελωνίδων, διότι, καθὼς σᾶς εἶπον, ὅταν ἐφηρμόσθη ὁ Νόμος κατὰ τὸ 1879, εἶχον τοσαύτας αἰτήσεις περὶ κατατάξεως, ὥστε ἐθεωρεῖτο χαριστικὴ πρᾶξις ἐκ μέρους μου ὁ διορισμός· ὥστε δὲν ὑπάρχει ἔλλειψις προσώπων.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§50ΤΙΝΕΣ. Δὲν παρεδέχθη.

§51ΕΤΕΡΟΙ. Τὸ ἀντίστροφον.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἄρθρον. Ἄρθρον 2ον.

§53ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει).

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τώρα ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως τοῦ Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ἀναγινώσκετε τὸ ἄρθρον πρῶτον.

§55ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει).

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ πρῶτον ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§57Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πῶς παρεδέχθη, ἀφοῦ δὲν ἠγέρθη κανείς!

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ἐπαναλαμβάνω, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§59ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἔρχομαι νὰ δώσω τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας μοὶ ἐζήτησαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι κύριοι Δηλιγιάννης, Δεληγεώργης καὶ Ἀντωνόπουλος· ἐπαναλαμβάνω δὲ νὰ εἴπω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπον προχθές, ὅτι καίτοι δίκαιον εἶχον νὰ ζητήσωσι τὰς πληροφορίας οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, καίτοι δὲ καὶ ἐγὼ ἔχω καθῆκον νὰ τὰς δώσω ἀκριβῶς, δὲν εἶμαι εἰς θέσιν, ὅπως εἶχον καθῆκον, νὰ τὰς δώσω, καὶ θέλω δώσει τὸν λόγον. Ὁ ἀξιότιμος κύριος Δηλιγιάννης μοὶ ἐζήτησε νὰ τὸν πληροφορήσω «πόσην δαπάνην ἀπαιτεῖ πλῆρες δημοτικὸν σχολεῖον τῆς νέας μεθόδου». Γνωρίζει ὁ ἀξιότιμος ἐπερωτήσας, ὅτι τὰ σχολεῖα τῆς νέας μεθόδου δὲν δύνανται νὰ ἔχωσιν ὅλα ὡρισμένην ἴσην δαπάνην· γνωρίζει ὁ ἀξιότιμος ἐπερωτήσας, ὅτι ὑπάρχουν καὶ ἠμποροῦν νὰ ὑπάρχουν πλήρη δημοτικὰ σχολεῖα τῆς νέας μεθόδου, εἴτε μὲ ἕνα, εἴτε μὲ δύω, εἴτε μὲ τρεῖς, εἴτε μὲ τέσσαρας, εἴτε μὲ πέντε, εἴτε μὲ ἓξ διδασκάλους, καθόσον τὸ δημοτικὸν σχολεῖον εἶναι εἴτε συνηνωμένον, εἴτε διηρημένον εἰς δύω, τρεῖς, τέσσαρας, πέντε, ἓξ τάξεις. Δημοτικὰ πλήρη τῆς νέας μεθόδου ἓξ χωριστῶν τάξεων δὲν ἔχομεν εἰμὴ εἰς τὰ δύω Διδασκαλεῖα Ἀθηνῶν καὶ Τριπόλεως, τὰ ὀνομαζόμενα πρότυπα. Ἐὰν θέλῃ νὰ μάθῃ τὴν ἀπαιτουμένην δαπάνην τῶν δημοτικῶν σχολείων τῆς νέας μεθόδου, τὰ ὁποῖα ἀπαρτίζονται ἀπὸ ἓξ τάξεις, εἶναι ἡ ἀκόλουθος.

§60Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς διακόψω;

§61ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μάλιστα.

§62Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὰ δύω δημοτικὰ σχολεῖα τῆς νέας μεθόδου τῶν Ἀθηνῶν καὶ Τριπόλεως εἶναι ἀληθῶς πλήρη καὶ πρότυπα· ἀνέγνων ὅμως εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐκτὸς αὐτῶν ἐσυστήθησαν καὶ ἐν ἄλλαις πόλεσι δημοτικὰ σχολεῖα. Ὅταν ἐσυστήθησαν, ὑποθέτω ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως γνωρίζει τὴν δαπάνην ἑκάστου. Ταῦτα ἐπιθυμῶ ν’ ἀνακοινώσῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν.

§63ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἦτο τοιαύτη ἡ ἐπερώτησίς σας ὅπως ἐγὼ τὴν ἀντελήφθην, διὰ τὰ σχολεῖα τῆς νέας μεθόδου τὰ εἰς τὰς Ἐπαρχίας· θέλω δὲ σᾶς φέρει σημείωσιν δι’ ἕκαστον. Ὁ ἀξιότιμος κ. Δεληγεώργης ἐζήτησε νὰ μάθῃ πόσον εἶναι τὸ εἰσόδημα τῶν Μονῶν καὶ πόσον θὰ εἰσπράξῃ τὸ Ταμεῖον ἐκ τοῦ 5 τοῖς ἑκατόν.

§64ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ ἐπηρώτησα καὶ ὑπέβαλον ἐγγράφως τὴν ἐπερώτησίν μου καὶ τὴν ἀπέστειλα· δὲν τὴν ἐλάβετε;

§65ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὄχι.

§66ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ ἠρώτησα, ποῖον εἰσόδημα θὰ ἔχῃ κατὰ προσέγγισιν τὸ Ταμεῖον αὐτὸ ἐξ ἀρχῆς μὲ τοὺς πόρους, τοὺς ὁποίους ὀνομάζει τὸ νομοσχέδιον, ἤτοι μὲ τὰς 800 χιλιάδας τοῦ προϋπολογισμοῦ, μὲ τὰς εἰσφορὰς τῶν Μονῶν, μὲ τὸ ¼, μ’ ὅλα τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα προσδιορίζει τὸ Νομοσχέδιον.

§67ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἔλαβα τὴν ἔγγραφον ἐπερώτησίν σας. Ἐνόμιζον δὲ, ὅτι ἐζητήτατε μόνον καθόσον ἀποβλέπει τὰς Μονάς. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον τώρα ζητεῖτε, ἐμπεριέχεται καὶ εἰς τὰς ἐπερωτήσεις τοῦ κυρίου Ἀντωνοπούλου, εἰς τὸν ὁποῖον ἔρχομαι νὰ ἀπαντήσω, καίτοι δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ τῷ δώσω τὰς ἀκριβεῖς ἐκείνας πληροφορίας, τὰς ὁποίας δικαίωμα εἶχε νὰ ζητήσῃ, καὶ ἐγὼ καθῆκον εἶχον νὰ δώσω, διότι τὸ Τμῆμα τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως στερεῖται, τοὐλάχιστον ἐστερεῖτο μέχρι πρὸ ἑπτὰ μηνῶν, ὅλων ἐκείνων τῶν εἰδικῶν μέσων, τῶν ἀναγκαιούντων ὅπως δώσω εἰς τὸν κ. Ἀντωνόπουλον τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησε· ἐστερεῖτο καὶ στερεῖται τὸ Τμῆμα τοῦτο βιβλίου ποιότητος τῶν ὑπ’ αὐτὸ δημοδιδασκάλων. Δὲν εὑρίσκεται ἐκεῖ οὐδεμία στατιστικὴ πληροφορία, οὔτε περὶ μαθητῶν, οὔτε περὶ τῶν σχολείων, οὔτε περὶ διδακτηρίων· διετέλει μεμονωμένον ἀπὸ τοῦ ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος καὶ ἀπὸ τοῦ ἐκτὸς αὐτῆς κόσμου· οὔτε βιβλιοθήκη ὑπῆρχε, οὔτε βιβλίον, οὔτε περιοδικὸν ἢ κἄν φυλλάδιον, ἀπὸ τὰ ὁποῖα νὰ πληροφορῆται τί γίνεται εἰς τὸν ἔξω κόσμον κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη κατὰ τὰ ὁποῖα ῥιζικὴν ἀνατροπὴν καὶ μεταμόρφωσιν ἔλαβε ἡ Δημοτικὴ ἐκπαίδευσις ἐν Εὐρώπῃ. Μίαν μόνην στατιστικὴν σημείωσιν εὗρον εἰς τὸ Τμῆμα καὶ εἶναι αὐτή· ἐγράφη δὲ κατὰ τὸ 1874. Καὶ τὸ ἡμίφυλλον τοῦτο δὲν εἶναι διὰ μόνην τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν μέσην καὶ διὰ τὴν ἀνωτάτην. Τὸ ἀφορῶν τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν μέρος εἶναι τοῦτο (δεικνύει ⅛ κόλλας χάρτου)· αὐτὸ εἶναι ὅλος ὁ στατιστικὸς θησαυρὸς, ὁ περικεκλεισμένος εἰς τὸ Δημοτικὸν Τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως περὶ τῆς καταστάσεως τῆς δημοτικῆς ἡμῶν παιδείας. Παραβάλετε τοῦτο μὲ τὰς μεγάλας, τὰς λεπτομερεῖς στατιστικὰς, αἱ ὁποῖαι ἐκδίδονται κατ’ ἔτος ἐν Εὐρώπῃ, καὶ εἰς τὸν τελευταῖον Δῆμον καὶ εἰς τὸ τελευταῖον χωρίον, καὶ θέλετε λάβει ἰδέαν περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ Διευθυντηρίου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν Ἑλλάδι. Ἡ στατιστικὴ αὕτη, ὅπως σᾶς εἶπον, ἐξεδόθη εἰς τὰ 1874, καὶ ὡς νὰ ἐφθάσαμεν δι’ αὐτῆς εἰς τὸ μὴ περαιτέρω, ἔκτοτε ἔπαυσε νὰ τηρῆται καὶ τὸ βιβλίον ποιότητος. Ἰδοὺ διατί εἶπον εἰς τὸν ἀξιότιμον κύριον Ἀντωνόπουλον, ὅτι εἰς τὴν ἐπερώτησίν του δὲν εἶχον νὰ δώσω τὰς ἀκριβεῖς πληροφορίας, τὰς ὁποίας, ἐπαναλαμβάνω, εἶχε δικαίωμα νὰ ζητήσῃ, καὶ ἐγὼ εἶχον καθῆκον νὰ δώσω. Ἡ ἐπερώτησις ἡ πρώτη τοῦ κυρίου Ἀντωνοπούλου εἶναι: «Πόσον κατὰ Δῆμον καὶ Ἐπαρχίαν καταβάλλεται ἐτησίως ὑπὸ τῶν Δημοτικῶν Ταμείων ποσὸν εἰς συντήρησιν δημοτικῶν ἐν γένει σχολείων· ἂν κατεβλήθη τοῦτο ὁλοσχερῶς, ἢ τοὐναντίον πόσον καθυστερεῖται κατὰ Δῆμον ἢ κατ’ Ἐπαρχίαν κατ’ ἔτος καὶ ἐκ τίνων λόγων προῆλθεν ἡ καθυστέρησις αὕτη». Οὐδεμίαν δύναμαι νὰ τῷ παράσχω πληροφορίαν περὶ τούτων ἐκ τοῦ γραφείου τῆς Διευθύνσεως τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, διότι οὐδὲν ἠδυνήθην ἐκεῖθεν νὰ μάθω, καθότι οὐδέποτε τὸ Τμῆμα ἐκεῖνο ἐφρόντισε νὰ ἔχῃ σημείωσιν πόσα καταβάλλονται ἐτησίως διὰ τὴν Δημοτικὴν Ἐκπαίδευσιν παρὰ τῶν Δήμων, πόσα ἐπληρώθησαν καὶ πόσα καθυστεροῦνται. Ὅπως εὐχαριστήσω τὸν κύριον Βουλευτήν, καὶ ὅπως κατά τι φωτισθῶ καὶ ἐγώ, προσέτρεξα εἰς τὴν στατιστικὴν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐτωτερικῶν, καὶ ἐξ αὐτῆς ἔμαθον, ὅτ’ οἱ Δῆμοι εἰσπράττουσιν ἐν συνόλῳ 9,600,000 περίπου δραχμὰς, συνεισφέρουσι δὲ διὰ τὴν Δημοτικὴν Ἐκπαίδευσιν περίπου 1,652,000· ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ εἴπω πόσα ἐπληρώθησαν, καὶ πόσα καθυστεροῦνται, διότι οὐδεμίαν περὶ τούτου σημείωσιν εὗρον.

§68ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὰ 9,600,000 τίνος ἔτους εἶναι;

§69ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τοῦ 1881.—Ἑτέρα ἐπερώτησις εἶναι: «Πόσα ὑπολογίζονται τὰ εἰσπραχθησόμενα ἀπὸ τοῦ προσθέτου δημοτικοῦ φόρου.» Ἀπὸ τὸν πρόσθετον δημοτικὸν φόρον ἔχομεν, ὅτι τὸ Ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως θὰ λαμβάνῃ ¼ ἀπὸ τοῦ 1%. Δὲν εἶχον στοιχεῖα καὶ δὲν ἠμποροῦσα νὰ ὑπολογίσω κατὰ πόσον ἀναβαίνει ὁ δημοτικὸς φόρος τοῦ 1%, καὶ πόσον ὁ τοῦ 2%, διὰ νὰ κάμω τὸν ὑπολογισμόν· ἐπειδὴ δὲ εἶναι τὸ πλεῖστον 2%, ὑπολογίζοντες τὸ ⅛, ἐκ τοῦ συνόλου εὑρίσκομεν ὅτι τὸ Ταμεῖον θὰ εἰσπράξῃ περίπου 660,000 ἀπὸ τὸν πρόσθετον τοῦτον φόρον. Τρίτη ἐπερώτησις εἶναι: «Τίς ὁ ἀριθμὸς τῶν εἰς ἕκαστον δημοτικὸν Σχολεῖον ἐκπαιδευομένων μαθητῶν». Σᾶς εἶπον, ὅτι ὡς ἐκ τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν διατελεῖ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, εἶναι ἀδύνατον νὰ σᾶς εἴπω τὸν ἀριθμὸν τῶν μαθητῶν τῶν εἰς ἕκαστον Σχολεῖον. Τὰ πορίσματα κεῖνται σωρευμένα φίρδην μίγδην, καὶ εἶναι ἀδύνατον ἐξ αὐτῶν νὰ ἐξαγάγητε γενικὸν πόρισμα. Ἀπαιτεῖται πρὸς τοῦτο κόπος καὶ χρόνος πολύς. Τοῦ τελευταίου ἔτους δὲν μᾶς ἔφθασαν ἀκόμη πλήρη τὰ ἀποτελέσματα. Τετάρτη ἐπερώτησις εἶναι: «Κατὰ τὰ τέλη τοῦ 1878 ὑπῆρχον 1017 δημοτικὰ Σχολεῖα ἀῤῥένων· πόσα νῦν ὑπάρχουσιν. Ἐκ δὲ τῶν προστεθέντων ἔκτοτε πόσα καὶ εἰς τίνα μέρη προσετέθησαν ὑπὸ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ». Ὅτε ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον, εὗρον 1103 Σχολεῖα ἀῤῥένων, καὶ θηλέων 159. Εἰς αὐτὰ προσέθεσα ἀῤῥένων μὲν 18, θηλέων δὲ 13, καὶ δύω πρότυπα, ἓν εἰς τὸ Διδασκαλεῖον Κερκύρας καὶ ἕτερον εἰς τὸ Διδασκαλεῖον Λαρίσσης.

§70ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Εἰς τὰς παλαιὰς Ἐπαρχίας ἢ τὰς νέας;

§71ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἰς τὰς παλαιάς. Ἰδοὺ καταθέτω σημείωσιν τακτικὴν τί εἶναι εἰς τὰς παλαιὰς, καὶ τί εἶναι εἰς τὰς νέας Ἐπαρχίας.

§72ΤΙΝΕΣ. Πόσα εἶναι τὸ ὅλον;

§73ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἰς τὰς νέας Ἐπαρχίας τὸ ὅλον ἀῤῥένων 86, καὶ θηλέων 51· ἐκ τούτων λειτουργοῦσι 41 τῶν ἀῤῥένων καὶ 20 τῶν θηλέων, διότι διὰ τὰ ἐπίλοιπα ἐλλείπουσι Διδάσκαλοι. Πέμπτη ἐπερώτησις εἶναι: «Κατὰ τὰ τέλη τοῦ 1878 ὑπῆρχον Δημοδιδάσκαλοι Αʹ τάξεως 69, Βʹ 278 καὶ Γʹ 706. Πόσοι νῦν ὑπάρχουσι καθ’ ἑκάστην τῶν τριῶν τάξεων, ἐκ δὲ τῶν ἔκτοτε προστεθέντων πόσοι ὑπάρχουσιν οἱ μαθητευσάμενοι ἐν τοῖς Διδασκαλείοις καὶ διπλώματα ἐκ τούτων κομίζοντες, πόσοι δὲ ἀνεγνωρίσθησαν κατ’ ἄλλον τρόπον». Κατὰ τὸ 1878 ἐσυστήθη τὸ Διδασκαλεῖον Ἀθηνῶν, καὶ ἔκτοτε δὲν ἀνεγνωρίζοντο Διδάσκαλοι εἰμὴ οἱ ἐξερχόμενοι ἐκ τοῦ Διδασκαλείου, ἐκτὸς ἑνὸς μόνου ἀναγνωρισθέντος, καίτοι μὴ μαθητεύσαντος ἐν τῷ Διδασκαλείῳ. Ἐξελθόντες δὲ τοῦ Διδασκαλείου εἶναι ἐν συνόλῳ 108, ἐκ τῶν ὁποίων 24 πρωτοβάθμιοι, 55 δευτεροβάθμιοι καὶ 29 τριτοβάθμιοι.

§74ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εὑρίσκονται ἐν Ἑλλάδι, ἢ εἰς τὸ ἐξωτερικόν;

§75ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Οἱ πλεῖστοι εὑρίσκονται ἐν Ἑλλάδι· δὲν δύναμαι δὲ νὰ προσδιορίσω ἀκριβῶς τὸν ἀριθμὸν, ἀλλὰ πολλοὶ ὀλίγοι ἐξῆλθον ἔξω. Ἑτέρα ἐπερώτησις εἶναι: «Κατὰ τὰ διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως δημοσιευόμενα, συνεστήθησαν καὶ πλήρη δημοτικὰ Σχολεῖα· πόσα τοιαῦτα συνεστήθησαν καὶ ποῦ· δυνάμει δὲ τίνος διατάξεως συνεστήθησαν καὶ δυνάμει τίνος ὀργανισμοῦ λειτουργοῦσιν». Ἐσυστήθησαν νέα δημοτικὰ Σχολεῖα περίπου 10 ἢ 12· ἐσυστήθησαν δυνάμει τοῦ ἄρθρου 59 τοῦ περὶ δημοτικῶν Σχολείων Νόμου, λειτουργοῦσι δὲ δυνάμει τῶν Διαταγμάτων περὶ ἐφαρμογῆς τῆς νέας περὶ Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως μεθόδου. Αὐταὶ εἶναι ἐν περιλήψει αἱ ἀπαντήσεις καὶ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἠδυνάμην νὰ δώσω εἰς τὰς ἐπερωτήσεις τοῦ κ. Ἀντωνοπούλου. Ὀφείλω τώρα νὰ δώσω τινὰς γενικὰς πληροφορίας περὶ τῆς καταστάσεως τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως.

§76ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ εἶχον κάμει μίαν ἄλλην ἐπερώτησιν.

§77Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Καὶ ἐγὼ μίαν ἄλλην.

§78ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δίδω τώρα πληροφορίας εἰς ὅ,τι μόνον ἀφορᾷ τὸ Νομοσχέδιον.

§79Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μοὶ δίδετε παρακαλῶ μίαν διασάφησιν; Εἴπατε, ὅτι τὰ πλήρη δημοτικὰ Σχολεῖα συνεστήσατε δυνάμει ἄρθρου τοῦ περὶ Δήμων Νόμου;

§80ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τοῦ Νόμου περὶ δημοτικῶν Σχολείων τοῦ 1834. Ἰδοὺ τί λέγει: «ἡ Κυβέρνησις ἐπιφυλάσσει εἰς ἑαυτὴν τὸ δικαίωμα τῆς συστάσεως καὶ διατηρήσεως καὶ ἄλλων δημοτικῶν Σχολείων εἰς ὅσους Δήμους κρίνῃ ἀναγκαῖον, ἢ εἰς τοιούτους, ὅσοι διὰ πτωχίαν δὲν δύνανται νὰ συστήσωσι καὶ διατηρήσωσι δημοτικὸν Σχολεῖον». Εἶναι περιττὸν νὰ εἴπω, ὅτι δύω πρώτιστα στοιχεῖα εἶναι ἀναπόφευκτα διὰ τὴν Δημοτικὴν Ἐκπαίδευσιν, Διδάσκαλοι καὶ κτίρια Σχολείων, Διδακτήρια. Ἐὰν ἔχετε καλοὺς διδασκάλους καὶ δὲν ἔχετε διδακτήρια, τίποτε δὲν ἐπράξατε· ἐὰν ἔχετε διδακτήρια καὶ δὲν ἔχετε Διδασκάλους, πάλιν τίποτε δὲν ἐπράξατε. Ποία ἡ κατάστασις τῶν Διδασκάλων καὶ τῶν κτιρίων; Γνωρίζετε, ὅτι ἀφ’ ἧς ἐγκατέλιπε τὸ παλαιὸν Διδασκαλεῖον ὁ μακαρίτης Κοκκώνης, 5 ἢ 6 ἔτη πρὸ τῆς κατηργήσεως τοῦ Διδασκαλείου καὶ μέχρι τοῦ 1878, ὅτε ἐσυστήθη τὸ νέον Διδασκαλεῖον, πῶς ἐγίνοντο οἱ Δημοδιδάσκαλοι. Γνωρίζετε, ὅτι τὸ Διδασκαλεῖον ἐπὶ τοῦ μακαρίτου Κοκκώνη εἶχε τρεῖς τάξεις καὶ οὐχὶ πλέον τῶν 75 ἕως 100 μαθητῶν. Μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τοῦ Κοκκώνη, αἱ τάξεις τοῦ Διδασκαλείου περιωρίσθησαν εἰς δύω καὶ εἶχε 200 μαθητάς. Μετὰ τὴν κατάργησιν τοῦ Διδασκαλείου ἐκείνου γνωρίζετε τί ἔκαμνον αἱ Ἐπιτροπαί, αἱ ὁποῖαι ἐχειροτόνουν ἀπὸ τοῦ 1864 μέχρι τοῦ 1878 τοὺς Δημοδιδασκάλους, ἐκ τῶν ὁποίων πολλοὶ δὲν γνωρίζουσι νὰ γράψωσι ὀρθῶς οὔτε τὸ ὄνομά των. Τοιαύτη ἦτον ἡ κατάστασις, καὶ ὡς παρετήρησεν ὁ κ. Ἀντωνόπουλος, μεταξὺ τῆς μεγάλης σωρείας τῶν χειροτονηθέντων Δημοδιδασκάλων, μόλις 70 ἐχειροτονήθησαν πρωτοβάθμιοι. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ καλλιτερεύσῃ τὴν Δημοτικὴν Ἐκπαίδευσιν, ὡς πρὸς τοὺς Δημοδιδασκάλους, εἶναι ἡ ὅσον ἔνεστι τελεία συγκρότησις τῶν Διδασκαλείων. Ἔχομεν ἤδη πλὴν τῶν 2 πρώτων, τοῦ ἐν Ἀθήναις καὶ τοῦ ἐν Τριπόλει, καὶ 2 ἕτερα, ἓν ἐν Λαρίσσῃ καὶ ἓν ἐν Κερκύρᾳ. Κἄποιον μέλος τῆς ἀντιπολιτεύσεως εἰς τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, γνωρίζον καλῶς τὰ τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὅταν ἔφερα τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Διδασκαλείου ἐν Κερκύρᾳ καὶ Λαρίσσῃ, εἶπεν ὅτι ταῦτα γίνονται ἵνα ῥίψωμεν στάχτην εἰς τὰ μάτια τοῦ κόσμου, καὶ ὅτι δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ τὰ συστήσωμεν ἕνεκα ἐλλείψεως προσωπικοῦ. Ὁμολογῶ, ὅτι ἐπαρουσιάσθησαν δυσκολίαι κατὰ τὴν σύστασιν, καὶ μέχρι τῆς στιγμῆς δὲν εἶναι ὠργανισμένα ἐντελῶς ὡς ἔπρεπε, ἀλλ’ οὐχ ἧττον λειτουργοῦσι. Πρώτη λοιπὸν ἀνάγκη εἶναι ἡ σύστασις τελείων Διδασκαλείων, καὶ νὰ μὴ ἔχωμεν—καὶ τοῦτο τὸ λέγω πρὸς τοὺς φίλους Θεσσαλοὺς—τὴν ἀνυπομονησίαν νὰ ζητῶμεν νὰ κάμωμεν Δημοδιδασκάλους, οἷοι ἦσαν οἱ πρότερον, διότι τοιοῦτοι Διδάσκαλοι εἶναι προτιμότερον νὰ λείψουν.

§81ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πρόκειται περὶ οἰκονομίας.

§82ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αὐτὸ εἶναι κακὴ οἰκονομία. Αὐτὴν τὴν οἰκονομίαν ἐπεδίωξα καὶ ἐγὼ ἄλλοτε διὰ τὴν ἰδιαιτέραν πατρίδα μου Ζάκυνθον, καὶ ἐφορτώθηκα Διδασκάλους, τοὺς ὁποίους δὲν δύναμαι νὰ ξεφορτωθῶ πλέον. Ὡς πρὸς τὰ κτίρια, δὲν θέλω σᾶς βαρύνει ἐπὶ πολὺ, συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω περικοπάς τινας ἐκ μιᾶς ἐκ τῶν πολλῶν ἐκθέσεων τῶν Ἐπιθεωρητῶν.

§83ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τί χρονολογίαν φέρει;

§84ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶναι τοῦ 1880. (Ἀναγινώσκει). «Θέλω διαλάβει περὶ τῆς καταστάσεως τῶν Διδακτηρίων τῆς Ἐπαρχίας ταύτης. Οὐδὲν ὑπάρχει Σχολεῖον Δημοτικὸν ἄξιον τοῦ ὀνόματος· ἐν τῷ πίνακι εἶναι σεσημειωμένη λεπτομερῶς ἡ κατάστασις ἑκάστου αὐτῶν· ἐνταῦθα περιορίζομαι γενικῶς νὰ εἴπω βραχέα τινά. «Τινὰ τῶν Σχολείων τούτων εἶναι ἐρείπια κατὰ τὴν κυρίαν σημασίαν τῆς λέξεως, ἄλλα κατάγεια, ἄνευ δαπέδου καὶ σανιδώματος τῆς ὀροφῆς· ἄλλα πάλιν ἄνευ παραθύρων καὶ ἐσωφύλλων, ψυχρὰ, σκοτεινὰ, ὑγρὰ καὶ βρωμερά. Ἡ στέγη πολλῶν διαῤῥεῖ· τὰ παράθυρα, σεσαθρωμένα ὄντα, πολλοῦ γε καὶ δεῖ νὰ ἐμποδίζωσι τὸν ἄνεμον, τὸν ἥλιον καὶ τὴν βροχὴν, αἱ δὲ θύραι χαίνουσιν ὑπὸ τῆς παλαιότητος τοῦ χρόνου, ἢ εἶναι σεσαλευμέναι ἐκ τῆς θέσεως αὐτῶν. Ὅ,τι καὶ ἂν εἴπῃ τις περὶ τῆς ἀθλίας αὐτῶν καταστάσεως, οὐδέποτε θέλει φθάσει νὰ παραστήσῃ τὴν ἀλήθειαν. Ἐν τοῖς τοιούτοις ἐρειπίοις οἱ μαθηταὶ τὸν μὲν χειμῶνα τρέμουσιν ὑπὸ τοῦ ψύχους καὶ τῆς ὑγρασίας, τὸ δὲ θέρος καίονται ὑπὸ τοῦ ἡλίου καὶ τοῦ καύσωνος. Ἡ δὲ ὑγρασία, ἡ ἀποφορὰ, ὁ κονιορτὸς, ἡ λάσπη καθίστησι ἀφόρητον τὴν διατριβὴν τρυφερῶν παιδίων ἐν τοῖς τοιούτοις κατ’ εὐφημισμὸν καλουμένοις Σχολείοις. ................................................ «Ἐν τῷ....... ἕδρᾳ τοῦ Δήμου....... εἶχεν ἱδρυθῆ πρὸ χρόνων πολλῶν Σχολεῖον ὅπως δήποτε ἐκπληροῦν τὰς πρώτας καὶ ἀπολύτους ἀνάγκας. Εἶχε στέγην καὶ δάπεδον μετὰ σανιδώματος, παράθυρα δὲ καὶ θύρας ἰσχυρὰς καὶ καλῶς προσηρμοσμένας. Καὶ ἐφοίτων ἐκεῖσε οἱ παῖδες τοῦ χωρίου καὶ προεφυλάττοντο ὑπὸ τοῦ ψύχους καὶ ἐδροσίζοντο ἐν καιρῷ τοῦ θέρους...... Ἀλλὰ τοῦ χρόνου προϊόντος, κεραμίδες τινὲς τῆς στέγης ἐθραύσθησαν.... ἐσάπησαν αἱ δοκοὶ ἐκ τῆς βροχῆς καὶ νύκτα τινὰ, εὐτυχῶς, ἡ στέγη κατέπεσε, καταθραύσασα τὰ θρανία καὶ πάντα σχεδὸν τὰ σκεύη καὶ ἔπιπλα. Ὁ κρότος δὲ ἐκεῖνος ἀφύπνισε τοὺς κατοίκους· ἔδραμον ἐκεῖσε γυναῖκες, ἄνδρες, παιδία, ἀλλ’ ὄχι ἵνα σώσωσιν, ἀλλ’ ἵνα περατώσωσι τὸ ἔργον τῆς καταστροφῆς· Θύραι, παράθυρα, θρανία, πίνακες, κατὰ τὸ «δρυὸς πεσούσης, πᾶς ἀνὴρ ξυλεύεται» διηρπάγησαν· ἔτι καὶ νῦν δύναταί τις νὰ βλέπῃ ἐκεῖ πίνακας τοῦ σχολείου μετασχηματισμένους εἰς γάστρας πρὸς φύτευσιν βασιλικῶν.... «Εἶδε πρὸς τούτοις ὁ Ἐπιθεωρητὴς τῶν Δημοτικῶν Σχολείων ἐν........ ἕδρᾳ τοῦ Δήμου....... Σχολεῖον κατάγειον, ἄνευ θρανίων· ὁ κονιορτὸς μέχρι γονάτων, οἱ τοῖχοι γυμνοὶ, ὑγροὶ, ἐξωγγωμένοι καὶ ἑτοιμόῤῥοποι· εἶδεν ὀπὰς ἐπὶ τοῦ τοίχου, δι’ ὧν ἐν καιρῷ βροχῆς εἰσέρχεται τὸ ὕδωρ εἰς αὐτὸ καὶ μετατρέπει τὸν κονιορτὸν αὐτὸν εἰς τρομερὸν βόρβορον· καὶ εἶδεν 60 παῖδας κυλιομένους ἐν τῷ κονιορτῷ τούτῳ, δι’ ἔλλειψιν θρανίων, καὶ ἤλγησε καὶ ἔκλαυσεν ἀπέναντι τοιούτου οἰκτροῦ θεάματος· ἐκάλεσε τότε τὸν Δήμαρχον καὶ τοὺς κατοίκους καὶ εἶπεν αὐτοῖς, ὅσα δικαία ἀγανάκτησις δύναται νὰ θέσῃ εἰς τὸ στόμα!.... «Καὶ εἶδον ἐν...... Σχολεῖον ὑπ’ ἐνοίκιον, κείμενον πλησίον δημοσίου φρέατος, περὶ ὃ πολλοὶ καὶ ἐκτεταμένοι ὑπάρχουσι βόθροι, πλήρεις βορβόρου· καὶ ἠσθάνθην, ὅτε ἐξήταζον τοὺς μαθητὰς, ἀποφορὰν τρομερὰν ἐκ τῶν βόθρων ἐκείνων ἐξερχομένην· καὶ εἶδον κοράσια ὁδηγοῦντα χοίρους, δεδεμένους διὰ σχοινίων καὶ κυλιομένους εἰς τὸν βόρβορον. «Καὶ εἶδον........ ἐπιλείψει με ὁ χρόνος διηγούμενον τὰ ὅσα εἶδον· καὶ ἐσκέφθην πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ διαπλασθῇ ἡ ψυχὴ τῶν Ἑλληνοπαίδων ἐν τοιούτοις σταύλοις, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματισθῇ αἴσθημα τοῦ καλοῦ εἰς τὰς καρδίας τούτων καὶ ὑψωθῇ ὁ νοῦς εἰς μεγάλα καὶ ὑψηλά! «Καὶ εἶδον ἐν...... ἕδρᾳ τοῦ Δήμου...... πλείους τῶν 100 παίδων ἐντὸς ἑτοιμοῤῥόπου Σχολείου. Οἱ τοῖχοι εἶναι ἐξωγγωμένοι ὑπὸ τῆς ὑγρασίας. Ἕνεκα δὲ τῆς φύσκης τῶν τοίχων, τὰ πάντα μετετοπίσθησαν καὶ ἐξῆλθον τῆς θέσεώς των. Πλὴν τούτων καὶ ἡ στέγη, διαῤῥέουσα, προὐξένησε μεγάλην βλάβην εἰς τὸ σανίδωμα· τοῦτο, ὡς καὶ οἱ δύω τοῖχοι, ἐπίκεινται ὡς τὸ ξίφος τοῦ Δαμοκλέους ἐπὶ τὰς κεφαλὰς τοσούτων παίδων. Εἶναι μὲν ἄδηλος ἡ στιγμὴ τῆς πτώσεώς των, ἀλλὰ βεβαίως εἶναι ἐπικειμένη. Ἰσχυρός τις ἄνεμος, μικρός τις σεισμὸς δύναται νὰ θάψῃ τὰς ἐλπίδας ὁλοκλήρου χωρίου».

§85ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τίνος Ἐπαρχίας;

§86ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τώρα θὰ σᾶς εἴπω. Αἱ λέξεις «σεσαθρωμένον, ἄθλιον, βόρβορος καὶ παρόμοια» εἶναι αἱ συνήθεις ἐκφράσεις τῶν Ἐπιθεωρητῶν διὰ τὰ Δημοτικὰ Σχολεῖα. Ἀργὰ καὶ ποῦ φέρεται ἡ ἔκφρασις «καλὸν οἴκημα» ὑποφερτόν.

§87ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τίνος Ἐπαρχίας εἶναι ἡ ἔκθεσις, ἣν ἀνεγνώσατε;

§88ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τί ἐρωτᾶτε περὶ Ἐπαρχίας; Αὔριον τὸ πρωῒ λάβετε τὸν κόπον πρὸ τῆς συνεδριάσεως νὰ περιέλθετε τὰ Δημοτικὰ Σχολεῖα τῶν Ἀθηνῶν, τῆς Πρωτευούσης τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου· πηγαίνετε εἰς τὸ Νομαρχιακὸν Δημοτικὸν Σχολεῖόν μας, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπισκεφθῇ βεβαίως, ὅστις ξένος ἔλθῃ, ζητῶν νὰ γνωρίσῃ τὴν κατάστασιν τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως· ζητήσατε νὰ εἰσέλθετε εἰς τὴν αἴθουσαν, ἔνθα ὑπάρχει ἡ πρώτη τάξις, καὶ θὰ διέλθητε ἀπὸ μέρος ὅπου θὰ φράξητε τὴν ῥίνα σας, θὰ σκύψετε εἰς τὴν θύραν ἵνα εἰσέλθετε εἰς ἓν μικρὸν τετράγωνον, ὅπου εὑρίσκονται 40 ἢ 50 παῖδες ἐστιβασμένοι χωρὶς φῶς, χωρὶς ἀέρα. Ὅτε ὁ Διδάσκαλος μοὶ εἶπεν, ὅτι 32 ἔτη παραδίδει ἐκεῖ μέσα, τῷ ἀπήντησα «καὶ δὲν ἀπέθανες ἀκόμη τριάκοντα δύω φοράς;» Πηγαίνετε νὰ ἴδετε τὰ σχολεῖα τῶν θηλέων. Ἡ ἰατρικὴ ἐπιτροπή, τὴν ὁποίαν ἔστειλα νὰ ἐξετάσῃ τὰ Σχολεῖα τῶν Ἀθηνῶν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ὑγιεινῆς, ἔκαμεν ἔκθεσιν, ὅτι τὰ οἰκήματα αὐτὰ εἶναι θανατηφόρα, οἱ δὲ μηχανικοὶ ἐκήρυξαν δύω ἐκ τῶν σχολείων τούτων ἑτοιμόῤῥοπα. Τί λοιπὸν μὲ ἐρωτᾶτε περὶ τῶν Ἐπαρχιῶν, ἀφοῦ ἐδῶ εἰς τὰς Ἀθήνας ὑπάρχουν τοιαῦτα Σχολεῖα! Μὲ ποίαν ὄρεξιν θέλετε οἱ μαθηταὶ νὰ ἠμποροῦν νὰ μελετοῦν καὶ νὰ προσέξουν, ἐνῷ στιβάζονται εἰς τοιούτους Μεδρεσέδες; Δὲν δύναμαι δὲ νὰ ἐννοήσω τὴν παραμέλησιν τῆς Δημοτικῆς Ἀρχῆς ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου. Τὸ Ὑπουργεῖον ἐπανειλημμένως ἔστειλεν αὐστηρὰ ἔγγραφα εἰς τὴν Δημοτικὴν Ἀρχήν, ὅπως ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της, ἀλλ’ οὐδὲν ἐγένετο.

§89ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐργάζεται διὰ τὸ θέατρον.

§90ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ εἰς τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν θέλει νὰ συστήσῃ θέατρον μὲ θυσίαν ἑκατομμυρίων, τὰ παιδιὰ εἶναι εἰς ἐκεῖνον τὸν βόρβορον διὰ νὰ μάθουν γράμματα!

§91Δ. Μ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἐξετάσατε νὰ μάθητε διατί τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἀπεφάσισε.... (θόρυβος).

§92ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ τοῦτο ποιῆσαι κἀκεῖνο μὴ ἀφιέναι· ἀλλ’ ἀξιότιμε κύριε Καλλιφρονᾶ, ἐὰν ἐπηγαίνατε νὰ ἐπισκευθῆτε τὰ σχολεῖα, ἠθέλατε κηριευθῆ καὶ σεῖς ἀπὸ τὴν ἰδίαν ἀγανάκτησιν, ὑπὸ τῆς ὁποίας ἐκυριεύθην καὶ ἐγώ.

§93Δ. Μ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἡ Διοικητικὴ Ἀρχὴ ἐγκρίνει τὰς ἐνοικιάσεις τῶν δημοτικῶν σχολείων· δὲν ἔπρεπε νὰ τὰς ἐγκρίνῃ, ἀφοῦ εἶδεν, ὅτι τὰ οἰκήματα ἦσαν ἀκατάλληλα.

§94ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ δὲν θέλω ν’ ἀπαλλάξω τῆς εὐθύνης τὴν Διοικητικὴν Ἀρχὴν, ἂν ὑπέχῃ τοιαύτην, ἀλλ’ ἡ Δημοτικὴ Ἀρχὴ συνάπτει τὰς ἐνοικιάσεις· εἰς ἐμὲ δὲ δὲν ὑπεβλήθη καμμία ἐνοικίασις, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποβληθῇ. Ἔστειλα ἔγγραφον πρὸς τὴν Δημοτικὴν Ἀρχὴν περὶ τοῦ σχολείου τοῦ Καραμάνου, εἰς τὴν θύραν τοῦ ὁποίου, πρὸς τοῖς ἄλλοις, ὑπάρχει καὶ σφαγεῖον, καὶ ἐκρέουν ἐκεῖ ὅλαι αἱ ἀκαθαρσίαι. Τὸ σχολεῖον Καραμάνου, ὡς ἐκ τῆς κεντρικῆς θέσεώς του, δύναται νὰ πωληθῇ ἀκριβὰ, καὶ ἐξ αὐτοῦ δύναται νὰ λάβῃ ἡ Δημοτικὴ Ἀρχὴ 150,000 δραχμὰς ἴσως καὶ πλέον, καὶ διὰ τούτων δύνανται νὰ κτισθῶσιν ἀλλαχοῦ δύω δημοτικὰ σχολεῖα. Εἶδον εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι ἐγένετο πρότασις εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον περὶ πωλήσεως τῆς οἰκίας Καραμάνου, ὕστερον ἀπὸ τὸ ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου· ἀλλὰ φοβοῦμαι, ὅτι τὸ πρᾶγμα ἐσταμάτησεν.

§95ΨΥΛΛΑΣ. Ἡ Δημοτικὴ Ἀρχὴ δὲν πταίει διὰ τὰς ἀκαθαρσίας, αἵτινες ὑπάρχουν εἰς τὴν θύραν τοῦ σχολείου· ἡ αἴθουσα εἶναι μεγάλη καὶ εὐρύχωρος· ἡ Ἀστυνομία πρέπει νὰ φροντίσῃ περὶ τῆς καθαριότητος τοῦ μέρους καὶ περὶ τῆς ἀφαιρέσεως τῶν οὐρητηρίων, τὰ ὁποῖα ἔθεσαν πέριξ.

§96ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ κυρίως ὡμίλησα διὰ τὴν ἐντὸς καθαριότητα καὶ περὶ τοῦ μέρους, εἰς τὸ ὁποῖον παραδίδει ὁ γέρω Γιαννόπουλος· ἐκεῖ δὲν ἔχει δικαιώματα ἡ Ἀστυνομία. Τὴν ἀνάγκην ταύτην κυρίως πρόκειται νὰ θεραπεύσῃ τὸ προτεινόμενον Νομοσχέδιον, τὴν τελειοποίησιν τῶν Διδασκαλείων καὶ τὴν ἀνέγερσιν κτιρίων. Ἂν διὰ τῆς συστάσεως τοῦ Ταμείου κατωρθωθῇ, ὡς ἐλπίζω, νὰ ἔχωμεν διαθέσιμον κεφάλαιον 400 χιλιάδων δραχμῶν, ἠμποροῦμεν ἐντὸς ἑνὸς ἔτους διὰ μιᾶς ν’ ἀποκτήσωμεν χίλια κτίρια καθ’ ὅλον τὸ Κράτος. Κατὰ μέσον ὅρον ἡ δαπάνη ἑνὸς δημοτικοῦ σχολείου εἶναι 5 χιλιάδας δραχμάς· καὶ δὲν ἐννοῶ βεβαίως ἀνάκτορα, ὡς εἶναι ἐν Γερμανίᾳ, ἀλλὰ κτίρια ἀνάλογα διὰ τὸν τόπον· ἑπομένως χίλια σχολεῖα ἀπὸ 5 χιλιάδας δραχμὰς εἶναι 5 ἑκατομμύρια. Ἐὰν τὸ Ταμεῖον ἀσφαλισθῇ, δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ δανεισθῇ ὑπὲρ αὐτοῦ 5 ἑκατομμύρια πρὸς 8%, ὅπως ἀποκτήσωμεν σχολεῖα ἀνθρωπινά. Ἐλπίζω, ὅτι ἀμφότεραι αἱ μερίδες θέλουσι συζητήσει τὸ Νομοσχέδιον οὐχὶ ὑπὸ τὸ πρίσμα τοῦ κόμματος, ἀλλὰ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ γενικοῦ συμφέροντος.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὲ ἐξουσιοδοτήσῃ, ὅπως ἐγγράψω εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ Νομοσχέδιον τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ Βουλὴ ἔφερε τὴν ἔκθεσίν της.

§98ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡσαύτως παρουσιάσθη καὶ ἡ ἔκθεσις ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τηλεγραφικῶν τελῶν. (Ὅρα Παράρτημα). (Λύεται ἡ συνεδρίασις· ὥρᾳ 6 μ. μ.).