1882.11.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 13

Τῆς 10 Νοεμβρίου 1882

(Τετάρτη)

Ὥρα 3 Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκ Πύργου τηλεγραφοῦσι τὰ ἑξῆς. «Πρὸς τὴν σεβαστὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων. Ἀθήνας. Καὶ αὖθις προετοιμάζεται νέον βάραθρον τῶν τε ἐμπορευομένων καὶ παραγωγῶν τοῦ καπνοῦ κτλ.» (Ἀναγινώσκεται). Ἕτερον τηλεγράφημα ἐκ Καλαμῶν. «Πρόεδρον Βουλῆς Ἀθήνας». (Ἀναγινώσκεται). Ἡ Ἀσπασία χήρα Ἰωάν. Λεμπέση ζητεῖ διὰ τὰς πρὸς τὴν πατρίδα ὑπηρεσίας τοῦ συζύγου της καὶ τῆς οἰκογενείας του ἀνάλογον σύνταξιν. Θὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν Ἐπιτροπήν. Παρακαλῶ τὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν Ἐπιτροπὴν νὰ συνέλθῃ καὶ νὰ κάμῃ τὰς ἀρχαιρεσίας της αὔριον τὴν δεκάτην ὥραν, διότι ὑπάρχουσιν ἤδη πολλαὶ ἀναφοραὶ, ἵνα παραπεμφθῶσιν εἰς αὐτήν.

§2ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐπειδὴ ὁ λόγος περὶ Ἐπιτροπῶν, ἐρωτῶ τί ἔκαμεν ἡ Ἐπιτροπή, εἰς τὴν ὁποίαν ἐστάλη τὸ νομοσχέδιον περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως; Ἡ προθεσμία, τὴν ὁποίαν ἔταξεν ἡ Βουλὴ, παρῆλθε.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φαίνεται, ὅτι ὑπογράφεται ἡ ἔκθεσις.

§4ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐὰν ἦναι ἑτοίμη ἡ ἔκθεσις, νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ καὶ νὰ γραφῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐὰν ὅμως ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν τὸ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν, τότε μοὶ φαίνεται, ὅτι τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ νὰ συζητηθῇ.

§5ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ συνῆλθε καὶ ἔκαμε τὴν ἔκθεσίν της.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δικαστικοί τινες κλητῆρες τῶν Πατρῶν προτείνουσι προσόντα, ἅτινα ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ διὰ Νόμου, ὅπως τοῦ λοιποῦ διορίζωνται τοιοῦτοι. Στέργ. Σιμόπουλος, Χρύσιος Ἀθανασίου καὶ Κωνσταντ. Κατσανάκος, ὑπόδικοι ἐν ταῖς φυλακαῖς Λαρίσσης, ἐξαιτοῦνται ἵνα ἐπιταχυνθῇ ἡ ἐκδίκασίς των ὑπὸ τοῦ Κακουργιοδικείου Ἀθηνῶν, εἰς ὃ παρεπέμφθησαν. Στέφανος Μυάρης, πρώην στρατιώτης, ζητεῖ νὰ τῷ ἀπονεμηθῇ σύνταξις ὡς παθῶν τι ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ.—Ἀναφορὰ τῆς Ἑλένης, χήρας Κυριάκου Ἀνδρούτζου, υἱοῦ τοῦ Γεωργίου Ἀνδρούτζου, Ναυάρχου Σπετσῶν, κατοίκου Ἀθηνῶν ὡς ἐπιτρόπου τῶν τέκνων της Μαριγὼς, Πηγῆς, Ἀγγελικῆς καὶ Γεωργίου...

§7ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ συστηθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως λάβῃ αὐτὴν ὑπ’ ὄψιν.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποστέλλεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν μὲ σύστασιν.

§9ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς ἐνθυμίζω ἵνα ὁρισθῇ ὥρα τῶν συνεδριάσεων, διότι τινὲς ἐξ ἡμῶν ἐρχόμεθα ἀπὸ τῆς 3ης ὥρας, ἄλλοι δὲ ἔρχονται τὴν 4ην, ὅτε καταντᾷ νὰ γίνεται ἐν ἀπαρτίᾳ ἡ Βουλή.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τῷ ὄντι πολλὰ παράπονα γίνονται ἐκ μέρους πολλῶν βουλευτῶν ἐρχομένων ἀπὸ τῆς 3ης ἀκριβῶς, ὅτε ἔχει ὁρισθῆ ἡ ὥρα τῶν συνεδριάσεων, καὶ ἀναγκάζονται νὰ προσμένουν μέχρι τῆς 4ης, διὰ νὰ γείνῃ ἀπαρτία.

§11ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὰς δύω ν’ ἀρχίζῃ ἡ συνεδρίασις.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὴν 3ην ὥραν μ. μ. ἀκριβῶς νὰ ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος, καὶ ἐὰν δὲν ἦναι ἀπαρτία, ἀμέσως νὰ διαλύεται ἡ συνεδρίασις καὶ νὰ δημοσιεύωνται τὰ ὀνόματα τῶν ἀπουσιαζόντων.

§13ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιθυμεῖ λοιπὸν ἡ Βουλὴ νὰ συνερχώμεθα εἰς τὰς τρεῖς ἀκριβῶς καὶ νὰ ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος, καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀπαρτία, νὰ λύεται ἡ συνεδρίασις καὶ νὰ δημοσιεύωνται τὰ ὀνόματα τῶν ἀπόντων;

§15ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§16Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, πρὸς τὸν ὁποῖον ἀποτείνω τὴν ἐρώτησίν μου, δὲν ἐννοῶ, ὅτι συμφέρει εἰς τὴν Πολιτείαν νὰ ἀναμιγνύεται ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν Δικαστηρίων, τὰ ὁποῖα καὶ τὸ Πολίτευμα ἔθεσεν ἀνωτέρω πάσης ἄλλης ἐθνικῆς λειτουργίας, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ, ὅτι συμφέρει εἰς τὴν Πολιτείαν καὶ νὰ ἀφήσωμεν τὰ Δικαστήρια ὅλως διόλου ξεκαπίστρωτα. Πρέπει τὰ Δικαστήρια νὰ αἰσθανθοῦν, ὅτι ἔχουν ὑποχρεώσεις ἀπέναντι τῆς Πολιτείας καὶ τῶν νόμων, οἱ ὁποῖοι τὰ κανονίζουν· ἑπομένως ὀφείλουν νὰ ἐργάζωνται μετὰ ζήλου καὶ τάξεως· πολὺ δὲ περισσότερον ἐπέρχεται ἀταξία εἰς τὰ Δικαστήρια, ὅταν εἰς τοῦτο συντελῇ καὶ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός. Ἔχω τηλεγράφημα ἀπὸ τὴν Ἄρταν παρ’ ἑνὸς ἡγουμένου καὶ τεσσάρων ἱερέων, ὅτι πρὸ τεσσαράκοντα ἡμερῶν ἐξεδόθη βούλευμα ὑπὲρ αὐτῶν, τὸ ὁποῖον ἀνέκοψεν ὁ ἐκεῖ Εἰσαγγελεὺς, καὶ μολονότι εἶναι προφυλακισμένοι, τὸ Ἐφετεῖον Κερκύρας δὲν ἀπεφάσισε τίποτε· διατί; διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς μετέθεσε τρὶς τὸν Εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν ἀπὸ τότε ἕως τώρα. Ἔχω ἀναφορὰν ἀπὸ τοὺς φυλακισμένους ἐκ Λαρίσσης, εἶναι περὶ τοὺς τεσσαράκοντα, οἱ ὁποῖοι παραπονοῦνται, ὅτι, ἂν καὶ πρὸ δέκα μηνῶν εἶναι φυλακισμένοι καὶ ὑπόδικοι, τὰ Δικαστήρια δὲν ἀπεφάσισαν τίποτε περὶ αὐτῶν· καὶ ποῖοι εἶναι αὐτοί; εἶναι ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ὑπεκινήσαμεν ἡμεῖς τὸ 1878 νὰ ἐργασθῶσι νὰ γείνῃ ὅ,τι ἔγεινε, δηλαδὴ νὰ προσαρτηθῇ ἡ Θεσσαλία, καὶ ἀφοῦ ἔγεινεν ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον ἠγέρθησαν, πρὸς ἀμοιβὴν τῶν ἀγώνων των ἡμεῖς τοὺς φυλακίζομεν καὶ δὲν τοὺς δικάζομεν τοὐλάχιστον, ἐνδίδοντες εἰς τὰς καταγγελίας ἐκείνων, τῶν ὁποίων τὰ συμφέροντα ἔβλαψαν διὰ τῆς ἐγέρσεώς των. Ἀποτείνομαι λοιπὸν πρὸς σᾶς, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις, κατὰ τὸν Νόμον, ἔχεις ἁρμοδιότητα καὶ δύνασαι νὰ ἐπιτηρῇς τὰ Δικαστήρια, πολὺ δὲ μᾶλλον, ἀφοῦ ἔχεις τὸν Εἰσαγγελέα καὶ δι’ αὐτοῦ ἠμπορεῖς νὰ προκαλῇς τὴν προσοχὴν τῶν Δικαστῶν ἂν ἦναι ἀμελεῖς, ἢ φατριασταὶ, ἢ ἐμπαθεῖς, ἢ καταχρασταί· ἑπομένως ὀφείλεις νὰ καλέσῃς τοὺς Εἰσαγγελεῖς νὰ ὑπενθυμίζωσιν, ὁσάκις χρονίζουσιν εἰς τὰς τῶν Δικαστῶν χεῖρας ὑποθέσεις· ἐὰν ὅμως ὁ Εἰσαγγελεὺς ἦναι ὁ αἴτιος, τότε πταίετε σεῖς, διότι τὸν Εἰσαγγελέα δὲν τὸν ἐξησφάλισε τὸ Πολίτευμα καὶ δύνασαι νὰ τὸν τιμωρήσῃς. Λοιπὸν τί χρεωστοῦν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι μένοντας ἐπὶ τόσους μῆνας ὑπόδικοι, νὰ σήπωνται ἀκόμη εἰς τὰς φυλακάς! Καταθέτω λοιπὸν τὸ τηλεγράφημα ἀπὸ τὴν Ἄρταν, καθὼς καὶ τὴν ἀναφορὰν ἀπὸ τὴν Λάρισσαν, ἵνα λάβῃ καὶ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς καὶ ἡ Βουλὴ γνῶσιν.

§17ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εὔκαιρον, νομίζω, εἶναι νὰ γείνῃ λόγος καὶ περὶ συναδέλφου, ὅστις εὑρίσκεται εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν. Ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης κύριος Παχὺς κατηγορήθη, καὶ τὸ Πλημελειοδικεῖον Ἄρτης ἐξέδοτο βούλευμα, διὰ τοῦ ὁποίου χαρακτηρίζει εἰς βαθμὸν πλημμελήματος τὴν πρᾶξιν, ἥτις ἀπεδίδετο εἰς αὐτόν. Ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν Πλημμελειοδικῶν ἀνέκοψε τὸ βούλευμα, καὶ ἡ ὑπόθεσις εὑρίσκεται ἐκκρεμὴς ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἐφετῶν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν καταρτίζεται, διότι δὲν εἶναι δυνατόν, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, νὰ καταρτισθῇ Συμβούλιον Ἐφετείου ἐν Κερκύρᾳ, ἀπόντος τοῦ Εἰσαγγελέως, καθόσον φαίνεται ἐν Κερκύρᾳ εἶναι Ἐφέται τέσσαρες, ἐξ αὐτῶν δὲ εἷς ὁ νεώτερος πάσχει καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελέσῃ τὰ καθήκοντα τοῦ Εἰσαγγελέως κατὰ τὰς διατάξεις τῆς Δικονομίας, καὶ τοιουτοτρόπως ἡ ὑπόθεσις μένει ἐκκρεμής. Εἶναι ἐντροπή, εἶναι ἄδικον ὑπόδικοι, καὶ ὑπόδικοι τοιαύτης θέσεως καὶ φυλακισμένοι, νὰ μὴ δύνανται νὰ εὕρωσι δικαιοσύνην. Πρέπει ἡ δικαιοσύνη νὰ ἐργασθῇ, διὰ νὰ ἀποδώσῃ τὸν πολίτην αὐτὸν εἰς τὴν κοινωνίαν, τὸν βουλευτὴν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἂν ἦναι ἔνοχος, νὰ παραπέμψῃ αὐτὸν, ὅπως κανονίσῃ τὴν θέσιν του. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις ἐπιπροσθέτω εἰς τὴν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ φίλος μου κύριος Δημητρακάκης, βουλευτὴς ἐκ Λακεδαίμονος.

§18ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Διὰ τὸν βουλευτὴν κύριον Μοσχοβάκην λέγω καὶ ἐγὼ τὰ αὐτὰ, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπισπεύσῃ τὰς ἀνακρίσεις καὶ νὰ δοθῇ ἓν πέρας εἰς τὴν ὑπόθεσιν ἂν ἦναι ἔνοχος, νὰ παραπεμφθῇ, καὶ ἂν ἦναι ἀθῶος, νὰ ἀθωωθῇ, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ ἀποδοθῇ ὁ βουλευτὴς εἰς τὴν ἐπαρχίαν του.

§19Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Οἱ μετὰ τοῦ κυρίου Παχὺ φυλακισμένοι ἐν Ἄρτῃ διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν διατελοῦσιν ἔτι ἐν φυλακῇ, ἢ ἐδόθη ἄδεια εἰς αὐτοὺς νὰ ἐξέλθωσι τῶν φυλακῶν; διότι εἶναι πολῖται Ἕλληνες, ἔχοντες τὰ αὐτὰ δικαιώματα. Ἐγὼ εἶμαι βεβαίως ὑπὲρ τοῦ κυρίου Παχὺ, ἁγνοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἄρτης, ὑπηρετήσαντος εἰλικρινῶς τὰ συμφέροντα τῶν συμπολιτῶν του καὶ μὲ ἀτομικὴν μεγάλην θυσίαν, ἀλλ’ εἶμαι καὶ ὑπὲρ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου καὶ τῆς ἐξ ἴσου ἐφαρμογῆς αὐτοῦ· δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ καμμία διάκρισις.

§20ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§21Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐλυπήθην σπουδαίως, κύριε Πρόεδρε, ἀκούσας τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, εἰπόντος, ὅτι ἀπέβλεψεν εἰς τὴν κοινωνικὴν θέσιν τοῦ κυρίου Παχὺ καὶ διὰ τοῦτο ἀπέλυσεν αὐτὸν τῶν φυλακῶν. Τὸ Σύνταγμα λέγει. «Οἱ Ἕλληνες εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου». Καὶ ὅμως ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐτόλμησε νὰ εἴπῃ ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀποβλέψῃ εἰς τὴν κοινωνικὴν τάξιν τοῦ κυρίου Παχύ. Δὲν ἀναγνωρίζω οὐδεμίαν κοινωνικὴν τάξιν· ὁ ἀγρότης εἶναι ἴσος μὲ τὸν ἀστὸν καὶ ὁ πτωχὸς ἴσος μὲ τὸν πλούσιον, καὶ ὁ ἀρχόμενος ἴσος μὲ τὸν ἄρχοντα καὶ μὲ αὐτὸν τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἀφοῦ μάλιστα διὰ τοῦ λαοῦ ἀνῆλθεν ἐκεῖ ὅπου εὑρίσκεται. Λυποῦμαι διότι ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐξέφρασε τοιοῦτον λόγον. Δὲν δυσηρεστήθην, διότι ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐνήργησε τοιουτοτρόπως διὰ τὸν κύριον Παχὺν, ηὐχαριστήθην μάλιστα, διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ κύριος Παχὺς ἀδίκως καὶ παρανόμως ἐφυλακίσθη, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς στιγμῆς τῆς ἀδίκου, τὸ ἐπαναλαμβάνω, φυλακίσεώς του, ἐτέθη εἰς ἴσην μοῖραν πρὸς τοὺς λοιποὺς πολυαρίθμους φυλακισμένους. Ἐγὼ ἐτηλεγράφησα εἰς Ἄρταν, διαμαρτυρόμενος σφοδρῶς κατὰ τῆς φυλακίσεως τοῦ κυρίου Παχὺ, διότι ἐνόησα, ὅτι σκοπὸς τῆς φυλακίσεως τοῦ κυρίου Παχὺ ἦτο ἡ ἐκφόβισις τῶν ἁπλῶν χωρικῶν, ἐδήλουν δὲ τοῖς πᾶσι τὴν ἐπέμβασιν τῆς Κυβερνήσεως διοικητικῶς εἰς καθαρῶς δικαστικὰ ζητήματα, ἐκβιαζούτης οὕτω τὴν ἀφαίρεσιν τῆς κατοχῆς ἢ τῆς κυριότητος ἀπὸ τῶν χωρικῶν, διεκδικούντων ταύτας ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων. Ἐπιφυλάττομαι, ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ν’ ἀναπτύξω λεπτομερέστερον αὐτὸ, ἀλλ’ ἐκφράζω τὴν λύπην μου, διότι ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐτόλμησεν ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ βήματος τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς νὰ ἐκφέρῃ τὴν φράσιν, τὴν ὁποίαν ἐξέφερεν. Ὁ κύριος Ῥάλλης δύναται νὰ διαιρῇ τοὺς Ἕλληνας εἰς κοινωνικὰς τάξεις, δι’ αὐτὸ βεβαίως δὲν τῷ συγχαίρω· ἡ εὔλογος ἐπιείκειά του πρὸς τὸν φίλον μου κύριον Παχύν, λόγῳ τῆς ἀσθενείας του καὶ τοῦ οἰκογενειακοῦ δυστυχήματός του, δὲν κωλύει τὴν πρὸς τοὺς λοιποὺς ἀτυχεῖς ἱερεῖς καὶ χωρικοὺς Ἄρτης, ἐπίσης ἀδίκως τυραννουμένους ἐν ταῖς ὑγραῖς φυλακαῖς τῆς πόλεως ἐκείνης, ταχεῖαν ἀπονομὴν δικαιοσύνης. Ὀφείλει ὁ κύριος Ὑπουργὸς, ἀντὶ νὰ παρεμβάλλῃ προσκόμματα εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ ὁριστικοῦ βουλεύματος, διὰ συνεχῶν μεταθέσεων τῶν Εἰσαγγελέων καὶ τῶν Δικαστῶν, νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἐκδίκασιν τῆς ὑποθέσεως, ἂν ὄχι δι’ ἄλλο, τοὐλάχιστον χάριν φιλανθρωπίας.

§22Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐδικαιολογήθη ἀσθενέστατα, καθόσον τὰ Δικαστήρια δὲν ἐκλείπουσιν· ἂν ἦσαν ἀπόντες ὁ Εἰσαγγελεὺς καὶ Ἀντεισαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν Κερκύρας, τοὺς ἀνεπλήρου ὁ νεώτερος Ἐφέτης. Ἕπεται λοιπὸν, ὅτι ἡ μὴ ἔκδοσις τοῦ Βουλεύματος διὰ τοὺς ἐν Ἄρτῃ φυλακισμένους δὲν προῆλθεν ἐξ ἐλλείψεως Εἰσαγγελέως, ἀλλ’ ἐκ πολιτικῆς κερδοσκοπίας. Δὲν ἀπήντησε καθόλου ὁ κύριος Ὑπουργὸς περὶ τῶν ἐν Λαρίσσῃ φυλακισμένων, ἐκ τῶν ὁποίων γνωρίζω τοὺς περισσοτέρους εὑρισκομένους ὡς πρόσφυγας, ὅταν διετέλουν ὡς Νομάρχης ἐν Λαμίᾳ. Ἔμειναν ἐκεῖ ἥσυχοι, διότι δὲν ἠδύναντο νὰ ἐπανέλθωσι τότε εἰς Θεσσαλίαν, ὅπου τὰ συμφέροντά των, ἀφοῦ ἡμεῖς τὸ 1878 τοὺς ὠθήσαμεν νὰ ἀγωνισθῶσιν ὑπὲρ τῆς προσαρτήσεως τοῦ μέρους αὐτοῦ τῆς Ἑλλάδος, καὶ τώρα ὅτε ἐξετελέσθη ἡ προσάρτησις, πρὸς ἀμοιβὴν τῶν ἀγώνων των, τοὺς ἐφυλακίσαμεν καὶ τοὺς διατηροῦμεν ἐπὶ τόσον χρόνον προφυλακισμένους, χωρὶς νὰ ἀποφασίζωμεν περὶ αὐτῶν. Τοὺς ἀνθρώπους τούτους, ὅταν ἦσαν εἰς Λαμίαν, ἠθέλητε νὰ καταδιώξῃ καὶ τότε ὁ ἀρχηγὸς τῆς Θεσσαλίας, ὢν Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ συνενοηθεὶς μετὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ κυρίου Κουμουνδούρου μόλις ἠδυνήθην νὰ ποὺς συγκρατήσω, διὰ νὰ μὴ ἀφεθῶσιν εἰς ἀταξίας καὶ γεμίσῃ ὁ τόπος ἀπὸ λῃστὰς, διότι εἰς τοῦτο τοὺς ὤθουν αἱ παραγγελίαι τοῦ κυρίου Γρίβα. Πρὸς τοῦτο δὲ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν κυρίων Βουλευτῶν τῆς Λαμίας καὶ τοῦ κυρίου Χατζῆ Πέτρου. Καὶ ὠθοῦμεν τοὺς χρησίμους αὐτοὺς ἀνθρώπους εἰς ἐγκλήματα, διότι θέλομεν νὰ τοὺς τιμωρήσωμεν χάριν ἐκείνων, οὓς ἐπολεμοῦμεν τὸ 1878, ἢ μᾶς ἐπρόδιδον τότε, καὶ διότι δὲν ἐκάλεσαν τὸ 1878 τὸν μὲν ἢ τὸν δὲ ἀρχηγὸν τῆς Θεσσαλίας. Μετὰ τὰς παρατηρήσεις μου ταύτας, φρονῶ, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι πρέπει νὰ δώσητε προσοχὴν καὶ νὰ συστήσητε ταχεῖαν ἐνέργειαν εἰς τὰ Δικαστήρια τῶν νέων Ἐπαρχιῶν καὶ Ἐφετεῖον Κερκύρας διὰ τὰς ὑποθέσεις, περὶ ὧν ἐγένετο ἡ προκειμένη συζήτησις.

§23Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαίως, κύριοι, ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν εἶχε τὸν καιρὸν νὰ διατάξῃ ὅσα ἔπρεπε δι’ ἐκεῖνα δι’ ἃ παρεπονέθην, οὐδεὶς δὲ δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ἦσαν ἀληθῆ· τὸ ἀπέδειξα τώρα. Αἱ πολλαὶ καὶ παράνομοι πράξεις, τὰς ὁποίας ἡ Στρατιωτικὴ δύναμις ἐκτελεῖ ἐκεῖ, ἠνάγκασαν τὰς ἀνωτέρας ἐκεῖ Ἀρχὰς νὰ διατάξωσιν ἀνακρίσεις. Ἀλλὰ διὰ νὰ σᾶς κάμω νὰ γελάσητε, θὰ σᾶς εἴπω τί εἴδους καὶ ἀπὸ ποῖον διέταξαν νὰ γείνουν αἱ ἀνακρίσεις. Αὗται διέταξαν νὰ κάμῃ ἀνακρίσεις ὁ σταθμάρχης τοῦ Δήμου Οἰχαλίας καὶ Ἀνδανείας, δηλαδὴ ὁ διευθύνων τὸ ἀπόσπασμα τῶν 25 ἀνδρῶν, ὁ δίδων δηλ. εἰς τὸν ἀποσπασματάρχην τὰς διαταγὰς καὶ τὸν τρόπον, δι’ οὗ πρέπει νὰ πιέσῃ· αὐτὸν τοῦτον διέταξαν αἱ Ἀρχαὶ ἐκεῖ νὰ ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις κατὰ τῶν παρανομιῶν του, κατὰ τῶν καταπιέσεων, τὰς ὁποίας αὐτὸς ὁ ἴδιος ἔπραξε. Λοιπὸν τὸν κύριον αὐτὸν σταθμάρχην αἱ ἐπιτόπιοι Ἀρχαὶ διέταξαν νὰ ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις· διατί; διὰ νὰ στείλῃ ἓν τηλεγράφημα πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἁβροφρονέστερος ἐμοῦ καὶ κοινοβουλευτικώτερος νὰ εἴπῃ, ὅτι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔλαβα, δὲν εἶναι ἀκριβεῖς, διὰ νὰ μὴ εἴπῃ ὅτι ψεύδομαι. Κάμω γνωστὸν τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ ἠξεύρῃ, ὅτι οἱονδήποτε ἀποτέλεσμα καὶ ἂν ἔλθῃ ἐκ τῶν ἀνακρίσεων αὐτῶν, δὲν εἶναι ἀκριβὲς, διότι ἐκεῖνος, ὅστις ἐνεργεῖ τὰς ἀνακρίσεις, εἶναι αὐτὸς ἐκεῖνος, ὅστις διέταξε νὰ γείνουν αἱ καταπιέσεις αὐταί. Ἐγὼ δὲν ἐζήτησα ἀπὸ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν οὔτε ἀνακρίσεις νὰ κάμῃ, οὔτε τίποτε, διότι τὰς ἀνακρίσεις πρέπει νὰ τὰς κάμῃ καὶ θὰ τὰς κάμῃ τακτικῶς ἀνακριτής. Ἐγὼ ἐζήτησα ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀνακαλέσῃ τὸ ἀπόσπασμα ἀπ’ ἐκεῖ καὶ τὸν σταθμάρχην αὐτόν· νὰ στείλῃ τὸν ἀνθυπολοχαγὸν, ἐὰν θέλῃ, τοῦ πυροβολικοῦ, τὸν Τρικούπη, διότι ἔχει ἀξιοπρέπειαν καὶ συμπεριφορὰν καλὴν καὶ θὰ σέβηται τοὺς Νόμους τῆς πατρίδος του. Δὲν ἐζήτησα ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις· δὲν ἔχω ἀνάγκην ἀνακρίσεων, ἀλλὰ ζητῶ νὰ ἀπομακρυνθῇ ὁ ἀποσπασματάρχης, διότι συνεπείᾳ τῶν παραστάσεων καὶ τῶν πράξεων, αἱ ὁποῖαι συνέβησαν κατὰ τὸ καλοκαῖρι ἐκεῖ μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τῶν Ἀρχῶν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔστειλε λοχαγὸν τὸν κ. Λώρην, τὸν ὁποῖον ἀνεκάλεσε ἕνεκεν, νομίζω, ἀναφορᾶς τοῦ κ. ἀξιωματικοῦ, ἥτις παρίστα τὸ μὴ ἀναγκαῖον πλέον τῆς παρουσίας του, ἀποκατασταθείσης τῆς τάξεως. Λοιπὸν κανένα λόγον τὸ ἀπόσπασμα τῶν 25 ἀνδρῶν δὲν ἔχει ἐκεῖ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι ὑπεύθυνος, διότι ὁ ἴδιος ἐναντίον τῶν παρακλήσεών μου ἀπὸ τῆς θέσεως ἐκείνης, ὅτι ὁ νόμος περὶ κονακίου εἶναι ἐπιβλαβὴς, διότι οὕτω σύλληψις δὲν θὰ γείνῃ καμμία (θόρυβος)..... Λοιπὸν ἀπαιτῶ ἐν ὀνόματι τοῦ δικαιώματός μου καὶ ἐν ὀνόματι τῶν ἐλευθεριῶν, τὰς ὁποίας ἐγκαθίδρυσαν τὰ αἵματα τόσων λαῶν, ἀπαιτῶ ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀφήσῃ ἐλευθέρους τοὺς συμπολίτας μου καὶ νὰ ἀνακαλέσῃ τὸ ἀπόσπασμα αὐτὸ, νὰ μὴ πιέζῃ δὲ πολίτας, οἱ ὁποῖοι καὶ φόρον χρήματος καὶ αἵματος προσφέρουν εἰς τὴν πατρίδα περισσότερον ἴσως πολλῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν, καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουν νὰ μεταβάλουν οὔτε ἰδέας, οὔτε ἀρχὰς, ἀλλὰ θέλουν νὰ μένουν φίλοι ἐκείνων, τῶν ὁποίων ἦσαν.

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἔχω τηλεγράφημα παρὰ τοῦ Νομάρχου καὶ τοῦ Μοιράρχου· τὸ τηλεγράφημα τοῦτο περιέχει τὰ ἑξῆς (Ἀναγινώσκει). «Καλάμαι, 21 Νοεμβρίου 1882. Ἀριθ. 6515. Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν καὶ Στρατιωτικῶν. Κατὰ τὰς ὑπ’ ὄψιν μας ἐπισήμους πληροφορίας, μετὰ ἐξετάσεις, τὰ ὑπὸ τοῦ Ἰωάν. Νικολαΐδου πρὸς Ἀλ. Κουμουνδοῦρον ἐκ Μελιγαλᾶ τηλεγραφήματα περὶ πιέσεων ὑπὸ δημάρχων Οἰχαλίας καὶ Ἀνδανείας μετὰ στρατιωτικοῦ ἀποσπάσματος, δαρέντος καὶ Παναγ. Ἠλιάδου παρ’ ἐνωμοτάρχου, δὲν εἶναι ἀκριβῆ. Παναγ. Ἠλιάδης ἐν τῷ χωρίῳ Σανδάνης συνοδευόμενος ὑπὸ ὁπλοφόρου τινὸς νύκτα 3 ἱσταμένου ἁπλῶς συνελήφθη ὑπὸ χωροφύλακός τινος, ὑποπτεύσαντος ἕνεκα τῆς παρουσίας καὶ συνοδείας τοῦ ὁπλοφόρου, ὑβρίζοντος καὶ ἀπειλοῦντος τὸν χωροφύλακα, καὶ ὡδηγήθη εἰς τὸν ἐκ τοῦ διαληφθέντος χωρίου διερχόμενον ἐνωμοτάρχην, ὅστις ἀφῆκεν αὐτὸν ἐλεύθερον, ἐπιπλήξας μόνον διὰ τὴν συνοδείαν του ὑπὸ τοῦ ὁπλοφόρου καὶ τὰς ἀπειλὰς καὶ ὕβρεις αὐτοῦ πρὸς τὸν χωροφύλακα· οἱ Ἠλιάδαι, ὧν συγγενεῖς τυγχάνει ὁ τηλεγραφῶν Νικολαΐδης, ἔχουσιν υἱοὺς φυγοδίκους ἐπικινδύνους, ἐκτρεπομένους εἰς ἐγκληματικὰς πράξεις, καὶ ἤδη, ἐνῷ φυγοδικοῦσιν, τοὺς ὑποθάλπουσιν, ὁ δ’ ὑπὲρ αὐτῶν ἐγειρόμενος ἑκάστοτε θόρυβος γίνεται πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ μείνωσιν ἀκαταδίωκτοι καὶ ἑπομένως μὴ συλληφθῶσιν.

Νομάρχης

ΚΛΕΟΜΕΝΗΣ.

Μοίραρχος

ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ.

§25Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μόλις χθὲς διετάχθη νὰ γείνωσιν ἀνακρίσεις· πότε ἐτελείωσαν; πότε ἔμαθεν ὁ Νομάρχης τὸ ἀποτέλεσμα καὶ σᾶς ἐτηλεγράφησεν; Οἱ υἱοὶ τοῦ Ἠλιάδου εἶναι φυγόδικοι· ἀλλὰ τρεῖς εἶναι εἰς τὰς φυλακὰς καὶ δύω ἀποδημοῦσι. Δὲν ἦτο λοιπὸν λόγος, ὁ ὁποῖος νὰ προκαλέσῃ τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν τοῦ ἀποσπάσματος· ἦτο ἐντεταλμένον νὰ πιέζῃ καὶ οὐχὶ νὰ φέρωσι τὴν τάξιν. Προσκαλέσατε τὸν Λοχαγὸν κύριον Λώρην, εἰς τοῦ ὁποίου τὴν τιμὴν ἔχω ἀπεριόριστον ὑπόληψιν καὶ σέβας, νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι, ὅταν ἦλθεν ἐκεῖ, κατήγγειλε τὸν ἀνθυπασπιστὴν, ὅστις, ὅταν ἦλθεν ἀπ’ ἐδῶ, κατευθύνθη εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Ἠλιάδου καὶ ἐκάθησεν ὀκτὼ ἡμέρας καὶ δὲν ἄφησε τίποτε, καὶ ὄχι μόνον δὲν ἄφησε τίποτε ἀλλὰ διέταξε τὸν οἰκοκύρην νὰ φέρῃ κρασὶ ἀπ’ ἔξω καὶ ἔχυνε τὸ ἰδικόν του· καὶ δὲν ἔκαμε μόνον τοῦτο ὁ ἀνθυπασπιστὴς αὐτὸς, ἀλλ’ ἔκαυσε καὶ τὸ ἐλαιοτριβεῖόν του, καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἔχετε ἀναφορὰν τοῦ ἰδίου Ἀνθυπασπιστοῦ, ὅτι ἐκάη τὸ ἐλαιοτριβεῖον δὶς, ὅτι τρεῖς ἵπποι, οἵτινες ἦσαν μέσα, ἐκάησαν. Αὐτὰ τὰ τηλεγραφήματα δὲν ἔχουσι καμμίαν ἀξίαν, διότι δὲν στηρίζονται, οὔτε εἰς ἀνακρίσεις ἀξιωματικοῦ, οὔτε εἰς ἄλλα ἔγγραφα· καλέσατε ἀξιωματικὸν ἀνώτερον ἔντιμον νὰ ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις, καὶ ἂν τὸ ἀποτέλεσμα διαψεύσῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα καταγγέλλω σήμερον, ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ μ’ ἀποκαλέσητε ἐντὸς τῆς Βουλῆς ψεύστην. Ἀπαλλάξατε τὸν τόπον τῶν ἐνοχλήσεών σας· ὑπάρχει ἐκεῖ τάξις, ὁ στρατός σας προκαλεῖ τὴν ἀταξίαν· ἀφήσατέ τον ἐλεύθερον, ἡ διοίκησις τὸν ζημιοῖ σπουδαίως.

§26ΚΟΤΤΙΚΑΣ. Κατόπιν τῶν προχθὲς λεχθέντων ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὡς καὶ ὑπὸ πολλῶν συναδέλφων, ἀπεδείχθη, ὅτι μεγίστη ἔλλειψις ὑπάρχει εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας διδασκάλων. Τούτου ἕνεκα καταθέτω ἐπερώτησιν παρακαλῶν τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅπως εὐαρεστούμενος πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν πρῶτον πόσοι διδάσκαλοι ἐκ τῶν νέων διδασκάλων εἶναι διωρισμένοι· δεύτερον, πόσα δημοτικὰ σχολεῖα καθ’ ὅλον τὸ Κράτος εἶναι κενὰ, καὶ τρίτον ποῖα μέτρα προτίθεται νὰ λάβῃ περὶ τούτου, διότι πολλαὶ ἐπαρχίαι στεροῦνται διδασκάλων, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον περὶ τούτου. (Ὅρα Παράρτημα).

§27Δ. ΤΖΑΝΕΣ. Δὲν πιστεύω, κύριοι βουλευταὶ, νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι τὸ τηλεγράφημα, τὸ πρὸς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς ἀποσταλὲν ὑπὸ τῶν καπνοπωλῶν Καλαμῶν, εἶναι ἔργον τῶν βουλευτῶν Καλαμῶν. Φωνάζουν αἱ ἐπαρχίαι ἀδικούμεναι, καὶ ἠθέλετε τὸ ἰδεῖ ἐναργέστερον, ἐὰν εὐτυχῶς ὁ τόπος συνεδέετο διὰ συγκοινωνίας πλήρους· ἠθέλατε ἰδεῖ καὶ σήμερον ἐν τοῖς θεωρείοις ἐκείνοις οἰκοκυραίους καὶ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ ἠθέλατε ἀκούσει ἐξ ἐκείνων τῶν θεωρείων φωνὴν ὀδύνης. Πάντοτε χλευαζόμεθα καὶ πάντοτε ῥίπτονται ἐκεῖθεν ἀπερισκέπτως λέξεις περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐρχόμενοι ἐνταῦθα δὲν κάμνουσιν ἄλλο, παρὰ νὰ διερμηνεύωσι τὴν φωνὴν τῶν ἐπαρχιῶν, ἃς ἔχουσι τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύωσι. Δὲν πιστεύω λοιπὸν σήμερον οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι καὶ τὸ τηλεγράφημα, ὅπερ ἡμεῖς οἱ βουλευταὶ, οὐδὲ τοῦ κ. Φλέσσα ἐξαιρουμένου, ἐλάβομεν σήμερον παρὰ τῶν καπνοπωλῶν Καλαμῶν, εἶναι ἔργον ἡμῶν. Ἐν καιρῷ, ὁπόταν θὰ ἔλθωσι τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια εἰς συζήτησιν, θέλω ἐκφέρει τὴν γνώμην μου κατ’ αὐτῶν καὶ θέλω ὑποστηρίξει, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ φόρος, πρὶν φορολογηθῶσιν ἐκεῖνοι οἱ προνομιοῦχοι, οἱ ἀσίδοτοι ἐν Ἑλλάδι. Φόρος δεύτερος εἶναι ὁ φόρος τοῦ χωρικοῦ· πρῶτος φόρος εἶναι ὁ φόρος τοῦ κεφαλαιούχου· πρῶτος φόρος εἶναι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, καθήμενοι ἐν Ἀθήναις, ἐντρυφῶσιν ἐπὶ τῆς ῥάχεως τῶν ἐπαρχιῶν. Δὲν θέλω λοιπὸν ψηφίσει οὐδένα φόρον, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπιζητεῖ ἐκείνους τοὺς φόρους. Ἐπιφυλάσσομαι ἐν καιρῷ τῷ δέοντι νὰ ἐκφέρω τὰς ἰδέας μου περὶ παντὸς φόρου καὶ ἰδίᾳ περὶ τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ. Ἤδη καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον τὸ τηλεγράφημα τὸ ληφθὲν καὶ παρ’ ἐμοῦ ἐκ Καλαμῶν, ὡς καὶ ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μου, καὶ παρακαλῶ τὸν κύριον Πρόεδρον νὰ τὸ ἀποστείλῃ εἰς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ ὁποίου ἔχει ἀνάγκην, ἐφ’ ὅσον ἐπιμένει εἰς τὴν ἐπιβολὴν φόρων δυσαναλόγων καὶ ἀδίκων.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως κατέθεσε κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὴν Ἔκθεσίν της περὶ συστάσεως Ταμείου δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. (Ὅρα Παράρτημα).

§29Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ προσωρινῶς Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ποῖος ὁ σκοπὸς μεταβατικοῦ ἀποσπάσματος ἱππικοῦ ἐν Ἠλείᾳ, καὶ ἂν τὸ ἱππικὸν ἦναι Σῶμα ἀνῆκον εἰς τὸν στρατὸν τῆς ὑπηρεσίας ἢ εἰς τὸν στρατὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Τὸ μεταβατικὸν ἀπόσπασμα ἐν Ἠλείᾳ διῳκεῖτο παρ’ ἑνὸς ἐπιλοχίου, ἕνα μῆνα δὲ πρὸ τῶν ἐκλογῶν ἐστάλη παρὰ τοῦ Ἀρχηγείου ἀνθυπίλαρχος διοικητὴς αὐτοῦ διὰ νὰ διοικῇ αὐτό. Ἀγνοῶ τοὺς λόγους, ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς διέταξε τὸν ἀνθυπίλαρχον, ἵνα μεταβῇ εἰς τὴν ἕδραν τῆς ἴλης του ἐν Πάτραις. Ἡ ἴλη αὕτη ἔχει 4 ἀξιωματικούς. Ὁ ἴλαρχος πολλάκις ἀνέφερεν, ὅτι τὸ ἀπόσπασμα ἐκεῖνο κατέστη σχεδὸν ἄχρηστον. Αὐτὸς εἶναι ὁ στρατὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως; Ὁ ἴλαρχος εἶπε πρὸς ἐμέ, ὅτε πρό τινων ἡμερῶν διῆλθον ἐκ Πατρῶν, ὅτι ἀνέφερε πολλάκις εἰς τὴν προϊσταμένην αὐτοῦ Ἀρχὴν, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὁ Διοικητὴς τῆς Ἱππαρχίας ἔκαμε γνωστὰς τὰς ἀναφορὰς τοῦ ἀξιοτίμου ἰλάρχου, ὅτι ὁ ὁπλισμὸς καὶ αἱ ἀποσκευαὶ τοῦ ἀποσπάσματος αὐτοῦ κατέστησαν ὅλως ἄχρηστοι· οἱ δὲ ἱππεῖς, καταγινόμενοι εἰς τὴν καταδίωξιν τῶν φυγοποίνων καὶ φυγοδίκων, κατέστησαν χειρότεροι καὶ ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς χωροφύλακας. Πρὸ δύω μηνῶν ἐξεδόθη ἔνταλμα συλλήψεως κατὰ τοῦ Στεργιοπούλου, ὅστις ἄλλοτε ὡς ταμίας Μεσολογγίου ἐνήργησεν ἐγκλήματα, καὶ τότε ἠθωώθη ἀπὸ τὸ Κακουργιοδικεῖον, ἀλλὰ σήμερον αὐτὸς καταδιώκεται καὶ πάλιν, καὶ ὑπάρχει κατ’ αὐτοῦ ἔνταλμα συλλήψεως, κατηγορουμένου ἐπὶ ὑπεξαιρέσει δημοσίων ἐγγράφων· ὁ ἄνθρωπος οὗτος παρίστατο ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ὑποψηφίου τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς ἐν τῷ Αʹ. Τμήματι τοῦ δήμου Μυρτουντίων, ἐν τῷ ὁποίῳ ἔτυχε καὶ ἐγὼ νὰ ἦμαι παρών. Ὁ ἀξιότιμος Δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος—διότι πάντες οἱ Δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκόν των θρησκευτικῶς, καὶ διὰ τοῦτο τοὺς ἐπαινῶ δημοσίᾳ—ἐπὶ τῇ ἀναφορᾷ μου ἐτηλεγράφησε τὸ γεγονὸς εἰς τὸν Ἐπόπτην ἀξιότιμον Ἐφέτην Μαρκόπουλον, ἀλλ’ οὐδεμία ἀπάντησις. Ἐν τούτοις, ὁ Στεργιόπουλος, ὅταν ἔμαθεν, ὅτι καὶ ἐγὼ τὸν κατήγγειλα εἰς τὸν Δικαστικὸν ἀντιπρόσωπον, δὲν ἐτόλμησε κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας νὰ παρασταθῇ ὡς ἀντιπρόσωπος, ἀλλ’ ἦλθεν ἔξωθεν τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας, καὶ ἐψηφοφόρησεν. Ἂν ἔχετε ἀμφιβολίαν, ὅτι ὅσα λέγω εἶναι ἀληθῆ, σᾶς παραπέμπω εἰς τὰ πρακτικὰ τοῦ πρώτου Τμήματος τοῦ δήμου Μυρτουντίων, καὶ θέλετε πεισθῆ, ὅτι ἔχει ὑπογεγραμμένην τὴν πρᾶξιν ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ὑποψηφίου τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ εἶναι αὕτη κατάστασις, οἱ φυγόδικοι νὰ συναγελάζωνται μετὰ τῶν ἀποσπασμάτων καὶ νὰ παρευρίσκωνται εἰς τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας; Αὐταὶ εἶναι αἱ ἀρχαὶ τοῦ κόμματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἦλθε, διὰ νὰ ἀναστηλώσῃ τὸ κράτος τῶν νόμων; Ἐτηλεγράφησεν εἷς πολίτης, ὅτι ὁ φυγοδικῶν Στεργιόπουλος μετὰ τοῦ Εἰρηνοδίκου καὶ τοῦ Δημάρχου Μυρτουντίων ἐνήργησε τρεῖς ἡμέρας πρὸ τῆς βουλευτικῆς ἐκλογῆς προσωρινὰ μέτρα, ἐτηλεγράφει, ὅτι περιεφέρετο ἐλεύθερος εἰς τὴν ἀγορὰν, παρίστατο εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον ὡς δικολάβος, ὑπερασπίζων τοὺς φίλους του καὶ ἐνεργῶν ἐναντίον μου κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν· καὶ ἐν τούτοις, ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν ἔλαβε μέτρον, οὐδεμία ἐδόθη ἀπάντησις. Ὀφείλω πάντοτε νὰ ὁμολογήσω τὴν ἀλήθειαν· ἐκ τῶν ὑπαλλήλων ὁ ἀξιότιμος Ἔπαρχος Ἠλείας, ὅστις πληροφοροῦμαι, ὅτι μετετέθη, εἶναι εἷς ἐκ τῶν ἐντίμων διοικητικῶν ὑπαλλήλων. Διατί μετετέθη; ἴσως διότι δὲν ἐπροσπάθησε νὰ κατορθώσῃ τὸν ἀποκλεισμόν μου. Εἰς τὸ Βʹ. Τμῆμα τοῦ δήμου Πηνιείων παρίστατο ὁ φυγόποινος Θάνος Κοτσομύτης ἔξωθεν τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας, διότι καὶ ἐκεῖ ὁ Δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος ἐφάνη ἀνὴρ, ὡς ἐκ τούτου ἠδυνάτει ὁ φυγόποινος νὰ εἰσέλθῃ ἐν τῷ τόπῳ τῆς ἐκλογῆς, μετά τινος δὲ ὑποδεκανέως ἠπείλει τοὺς ἐκλογεῖς τῶν διαφόρων χωρίων τοῦ δήμου Πηνιείων, καὶ κατώρθωσε νὰ μὴ ψηφοφορήσωσιν οἱ κάτοικοι τριῶν ἢ τεσσάρων χωρίων τοῦ 2 Τμήματος, καὶ οὕτω ἐπῆλθε τὸ ἀποτέλεσμα νὰ μὲ ὑπερτερήσῃ ὁ ἀντίθετος εἰς τὸν δῆμον ἐκεῖνον κατὰ 16 ψήφους, ἐνῷ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν βουλευτικὴν ἐκλογὴν ὑπερτέρησα τὸν ἀξιότιμον κύριον Αὐγερινὸν κατὰ 70 ψήφους. Κύριοι, δὲν ὁμιλῶ μὲ λέξεις κενὰς, ἀλλὰ μὲ πράγματα. Ἂν μὲ βλέπετε οὕτω πως ὁμιλοῦντα, εἶναι διότι διατελῶ ὑπὸ τὸ κράτος δικαίας ἀγανακτήσεως, διότι πάντοτε κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν ἤμην ἀντιπολιτευόμενος καὶ διότι πάντοτε ἐξησκήθη πίεσις βαρυτάτη. Δὲν ὑπάρχει Πρόεδρος τῶν Πλημμελειοδικῶν. Διατί μετετέθη ὁ Εἰσαγγελεὺς καὶ ὁ Βαρβέρης, οἵτινες εἶχον τὸ θάῤῥος νὰ πετάξωσιν ἔξω ἕνα ἢ δύω φίλους τοῦ κυρίου Στεφανοπούλου;

§30ΡΑΛΛΗΣ. Μετετέθησαν μετὰ τὰς ἐκλογάς.

§31ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς ἐκλογῆς σήμερον, ἐγὼ κτυπῶ τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως. Ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης τί γίνονται αἱ ἐμπορικαὶ ὑποθέσεις; εἰς ποίαν θέσιν εὑρίσκεται τὸ Δικαστήριον τῶν Ἐμποροδικῶν; Παρακαλῶ νὰ προσαγάγῃ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Εἰσαγγελέως κυρίου Δημητριάδου, νὰ ἴδωμεν τί λέγει περὶ τοῦ Δικαστηρίου καὶ τῆς καταστάσεως τῶν Εἰρηνοδικείων. Κύριοι, ἡ κατάστασις ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Ἠλείας εἶναι ἀθλία, εἶναι κατάστασις, ἡ ὁποία χαρακτηρίζει Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἦλθε μὲ τὸν σκοπὸν νὰ φατριάσῃ καὶ ἐπεμβῇ κατὰ τὰς ἐκλογὰς, ἀλλὰ δὲν τὸ κατώρθωσε, διότι εἰς τὸν Δῆμον τῆς πρωτευούσης, ἔνθα εἶναι Δήμαρχος ὁ ἀδελφὸς τοῦ κυρίου Αὐγερινοῦ, ἐπλειονοψήφησα κατὰ 508 ψήφους, καὶ τοιουτοτρόπως κατωρθώθη νὰ μὴ κατορθωθῇ ὁ ἀποκλεισμός μου. Νομίζω, κύριοι, ὅτι μετὰ τὰ λεχθέντα πράγματα, οὐδεὶς θὰ δυνηθῇ νὰ μὲ ἀντικρούσῃ· ἂν δέ τις ἀμφιβάλλῃ, τὸν παραπέμπω εἰς τὰ πρακτικὰ τοῦ πρώτου τμήματος τοῦ Δήμου Μυρτουντίων.

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐν Ἠλείᾳ ἐφατρίασεν, ἀλλ’ ἐφατρίασε κατὰ τῶν φυγοδίκων. Οὐδεμία ἐπαρχία τοῦ Κράτους εὑρίσκετο ὑπὸ τὸ κράτος τῶν φυγοδίκων ὅσον ἡ τῆς Ἠλείας, ὅτε ἀνελάβομεν τὴν ἐξουσίαν, σήμερον δὲ ἡ ἐπαρχία τῆς Ἠλείας σχετικῶς πρὸς πολλὰς ἄλλας ἐπαρχίας εὑρίσκεται εἰς κρείττονα θέσιν· κατὰ μέγα δὲ μέρος ὀφείλεται τὸ εὐάρεστον τοῦτο ἀποτέλεσμα εἰς τὸ ἱππικὸν, ἀποσταλὲν ἐκεῖ ὡς μεταβατικὸν, τὸ ὁποῖον ἠδυνήθη νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν σύλληψιν πλείστων ὅσων φυγοδίκων. Ὁ ἀριθμὸς τῶν συλληφθέντων φυγοδίκων εἶναι ἀπόδειξις τοῦ φατριασμοῦ τῆς Κυβερνήσεως κατ’ αὐτῶν (ἱλαρότης). Βεβαίως, κύριοι, εἶναι λυπηρὸν νὰ ἤμεθα ἠναγκασμένοι νὰ μεταχειριζώμεθα τὸ ἱππικὸν εἰς ὑπηρεσίαν μεταβατικὴν, καὶ ἐνόσῳ διατελοῦμεν εἰς τὴν ἀνάγκην ταύτην, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι τὰ στρατιωτικὰ ἡμῶν πράγματα θέλουσιν ὀρθοποδήσει.

§33ΦΩΤΗΛΑΣ. Τὸ ἱππικὸν ἔσωσε τὴν ἐπαρχίαν τῶν Πατρῶν καὶ ἀπήλλαξε τὸν τόπον ἐκεῖ ἀπὸ τὴν ζωοκλοπὴν, καὶ εὐχόμεθα καὶ εἰς τὰ Καλάβρυτα νὰ ἔλθῃ.

§34ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ στρατὸς βεβαίως, διὰ νὰ δύναται νὰ μορφωθῇ, πρέπει νὰ ἦναι ἀποκλειστικῶς στρατὸς ἐκπαιδεύσεως· ἀλλ’ ἡ κατάστασις, εἰς ἣν εὕρομεν τὸ Κράτος, δὲν ἦτο ἐξ ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι δύνανται ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν νὰ θεραπευθῶσιν· ἐργαζόμεθα πρὸς τοῦτο, καὶ ἐργαζόμεθα, μεταχειριζόμενοι τὸν στρατὸν εἰς ἔργα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀνήκουσιν εἰς αὐτὸν, μεταχειριζόμενοι αὐτὸν εἰς ἔργα Χωροφυλακῆς. Ἀλλὰ ποῖα τὰ ἀποτελέσματα τῆς τοιαύτης διαθέσεως τοῦ στρατοῦ; Ἐν Ἠλείᾳ τὰ ἀποτελέσματα ὑπῆρξαν λίαν εὐάρεστα. Ἐδιστάζομεν νὰ μεταχειρισθῶμεν τὸ μέτρον τοῦτο, διότι ἠθέλομεν νὰ διατηρήσωμεν συγκεντρωμένον τὸ ἱππικὸν χάριν τῆς ἐκπαιδεύσεως· ἀλλ’ ὅτε εἴδομεν τὸ κακὸν ἀφόρητον, ἀπεφασίσαμεν καὶ ἐστείλαμεν ἱππικὸν, καὶ εὐθὺς ὡς τὸ ἐστείλαμεν, ἐπῆλθον τὰ εὐάρεστα ἀποτελέσματα. Ἂν ὁ κ. Στεργιόπουλος ἦτο φυγόδικος, διατί οὐδεμία καταγγελία ἐγένετο εἰς τὸ ὑπουργεῖον;

§35ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐγένετο.

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς ποῖον;

§37ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς ἐκλογῆς παρά τινος ἐκ Γαστούνης.

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ περὶ φυγοδικίας τοῦ Στεργιοπούλου εἶδον εἰς τὰς ἐφημερίδος καὶ εὐθὺς ἐξήτασα περὶ τούτου, ἔλαβον δὲ ἀπάντησιν, ὅτι ὁ κ. Στεργιόπουλος ἠθωώθη καὶ ἦτο ἐλεύθερος πολίτης, ὅπως πᾶς ἄλλος. Ἐννοεῖται λοιπὸν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ παρεμβῇ, ὅπως ἐμποδίσῃ τὴν ἐνέργειαν πολίτου, ὁ ὁποῖος εἶχε κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν τὸ δικαίωμα, ὅπερ πᾶς ἐλεύθερος πολίτης ἔχει, καὶ τοῦ ὁποίου τὸ μόνον ἐλάττωμα ἦτο τὸ νὰ πολεμῇ τὸν κ. Κρεστενίτην. Ἐννοῶ, ὅτι εἰς τὸν κ. Κρεστενίτην θὰ ἦτο μεγάλη ὠφέλεια εἰς ἐκ τῶν μεγαλειτέρων κομματαρχῶν τῶν Λεχαινῶν νὰ ἀπεμακρύνετο ἐκεῖθεν καὶ νὰ ἐφυλακίζετο.

§39ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὑπῆρχε κατ’ αὐτοῦ ἔνταλμα συλλήψεως ἐπὶ ὑπεξαιρέσει δημοσίων ἐγγράφων.

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἦτο ἀτύχημα διὰ τὸν κ. Κρεστενίτην, ὅτι δὲν ἐφυλακίσθη· ἀλλὰ δὲν δικαιοῦται ὁ κ. Κρεστενίτης νὰ αἰτιᾶται τὴν Κυβέρνησιν ἐπ’ αὐτῷ.

§41ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἂν ἐρωτήσητε τὸν Ὑπουργόν...

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοιαύτας ἀπαντήσεις ἔλαβεν ἐπισήμως τότε ἡ Κυβέρνησις περὶ τοῦ Στεργιοπούλου, ἤτοι ὅτι εἶχεν ἀθωωθῆ.

§43ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Εἶχεν ἀπολυθῆ.

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τούτου οὕτως ἔχοντος, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδύνατο ν’ ἀναμιχθῇ καὶ οὐδεμίαν ὑπέχει εὐθύνην, θὰ ὑπεῖχε δὲ βαρυτάτην εὐθύνην, ἐὰν ἔπραττεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπόθει ὁ κ. Κρεστενίτης.

§45ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Περὶ δὲ τοῦ φυγοποίνου Κοτσομύτη.

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ τούτου δὲν δύναμαι νὰ εἴπω τίποτε, διότι πρώτην φορὰν ἀκούω περὶ αὐτοῦ. Περὶ αὐτοῦ οὔτε αἱ ἐφημερίδες ὡμίλησαν, οὔτε τηλεγραφήματα ἐνθυμοῦμαι ν’ ἀπεστάλησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν ἀφορμὴν ἔλαβε νὰ ἐρωτήσῃ, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἦναι φυγόδικος ἢ φυγόποινος ἢ ἐλεύθερος πολίτης. Φυγόδικοι ἔτι ὑπάρχουσιν ἐν Ἠλείᾳ, καὶ, ἂν κατὰ τὰς ἐκλογὰς εἰργάσθησαν φυγόδικοι, εἴτε ὑπὲρ τοῦ κυρίου Κρεστενίτου, εἴτε ὑπὲρ τοῦ ἀντιθέτου τοῦ κυρίου Κρεστενίτου, δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω· ὅ,τι εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω...

§47ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Οἱ φυγόδικοι ἐνήργησαν ὑπὲρ...

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βλέπετε, ὅτι ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα ὑμῶν ἀνατρέπονται, καὶ προσπαθεῖτε διὰ τούτου τοῦ τρόπου ν’ ἀποφύγητε τὸν ἔλεγχον. Ὅταν ἔρχηται βουλευτὴς καὶ καταγγέλλῃ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι αὕτη ἐπιτρέπει εἰς φυγοδίκους νὰ ἐργάζωνται ἐλεύθεροι κατὰ τὰς ἐκλογὰς, ὁ Βουλευτὴς οὗτος πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν σεμνότητα ν’ ἀκούῃ τὴν ἀπάντησιν καὶ νὰ μὴ διακόπτῃ τὸν ἀνασκευάζοντα.

§49ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἔχω ἀρκοῦσαν σεμνότητα, ἀλλὰ διαστρέφετε τὸ πρᾶγμα.

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι μικροῦ λόγου, τὸ νὰ ὑποτίθηται, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς φυγόδικον νὰ ἐργάζηται ἐν τῇ ἐκλογῇ καὶ νὰ ἐργάζηται ὑπὲρ τῶν ὑποψηφίων, ὑπὲρ ὧν λέγει ὁ κύριος Βουλευτὴς, ὅτι συνεπάθει τὸ Ὑπουργεῖον. Περὶ τοῦ μόνου φυγοδίκου, περὶ οὗ ἐγένετο λόγος, εἴτε ἐν τηλεγραφήματι πρὸς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, εἴτε ἐν ταῖς ἐφημερίσιν, ἤτοι τοῦ κυρίου Στεργιοπούλου, περὶ τούτου ἡ Κυβέρνησις ἔπραξεν ὅ,τι εἰς αὐτὴν ἀνῆκεν· ἐπληροφορήθη, ὅτι δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ παρεμβῇ καὶ δὲν παρενέβη. Περὶ ἄλλου φυγοδίκου οὐδὲν ἤκουσα, οὐδὲν παράπονον ὑπεβλήθη, καὶ ἑπομένως οὐδὲν ἄλλο ἠδύνατο νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις, παρὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν καταδίωξιν τῶν φυγοδίκων ἐν γένει καὶ κατὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ μετὰ τὰς ἐκλογὰς, ἐπῆλθε δὲ καὶ ἐπέρχεται τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα, οἷον ἐπήρχετο καὶ ἐκ τῆς πρὸ τῶν ἐκλογῶν καταδιώξεως. Περὶ ὑπαλλήλων παρεκτραπέντων ἐν τῇ ἐκλογῇ οὐδὲν ἤκουσα, περὶ Δημάρχων δὲν ἠξεύρω...

§51ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Σᾶς ἐτηλεγράφησα.

§52ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οἱ Δήμαρχοι, ὡς ἠξεύρομεν, κατὰ τὸ ἐπικρατοῦν σύστημα παρ’ ἡμῖν τὸ δημοτικὸν, ἔχουσι μεγάλην ἐλευθερίαν ἐνεργείας ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως. Ὅ,τι δὲ ἔπραττον οὗτοι ἐν τοῖς Δήμοις αὑτῶν ὑπὲρ τῶν ὑποψηφίων, ὑπὲρ ὧν συνεπάθουν, τοῦτο δὲν εὐθύνει τὴν Κυβέρνησιν. Οἱ ὑπάλληλοι, περὶ ὧν ἡ Κυβέρνησις εὐθύνεται, οὐδὲν ἔπραξαν, ἐπὶ τῷ ὁποίῳ ἠδυνήθη νὰ γείνῃ καταγγελία, οὐδὲν ἔπραξαν, τὸ ὁποῖον ἠδυνήθη νὰ γεννήσῃ παράπονον. Τὸ δὲ κυριώτερον πρόσωπον ἐκ τῶν ὑπαλλήλων τούτων, ὁ Ἔπαρχος, ἐὰν συνεπάθει πρός τινα, συνεπάθει πρὸς τὸν κύριον Κρεστενίτην.

§53ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὁ Εἰσαγγελεύς.

§54ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅτι ὁ Εἰσαγγελεὺς καὶ ὁ Ἀνακριτὴς συνεπάθουν πρὸς τὸν κύριον Κρεστενίτην, τοῦτο δὲν δύναται νὰ τεθῇ ἐν ἀμφιβολίᾳ, κατόπιν τῶν ὅσων ἠκούσατε παρὰ τοῦ κυρίου Κρεστενίτου. Οὗτοι ἐπρόκειτο νὰ μετατεθῶσιν ἐκεῖθεν πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ἀλλὰ δὲν μετετέθησαν παρὰ μετὰ τὰς ἐκλογάς· ἡ Κυβέρνησις ἐπέτρεψε νὰ μένωσιν ἐκεῖ διὰ νὰ φατριάζωσιν, ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ κυρίου Κρεστενίτου (ἱλαρότης). Ταύτην τὴν καταγγελίαν γνωρίζω, ἀλλὰ τὴν μανθάνω ἤδη θετικῶς παρὰ τοῦ κυρίου Κρεστενίτου, διότι βεβαίως μικρὸς ἔπαινος εἶναι νὰ γίνηται λόγος περὶ δικαστικῶν κατὰ τὰς ἐκλογὰς, ὁποῖος παρ’ αὐτοῦ ἐγένετο. Ἡμεῖς ἀμφεβάλλομεν, ἀλλ’ ἐν τῇ ἀμφιβολίᾳ ἐπροτιμήσαμεν τὸν κίνδυνον, ὅπως γένηταί τις παρεκτροπὴ παρὰ τῶν δικαστικῶν τούτων ὑπὲρ τοῦ ἐπερωτήσαντος, παρὰ διὰ ἀπομακρύνσεως αὐτῶν πρὸ τῶν ἐκλογῶν νὰ δύνηται νὰ ἐπιῤῥιφθῇ εἰς ἡμᾶς, ἔστω καὶ ἀβάσιμος, μομφὴ ἐπὶ μεροληψίᾳ ὑπὲρ τῶν ἰδίων ἡμῶν φίλων. Ἐπράξαμεν οὕτω, διότι ἐγνώριζεν ἡ Κυβέρνησις τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἤθελον διεξαχθῆ τὰ ζητήματα ταῦτα ἐν τῇ Βουλῇ, ἐγνώριζεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπεδείχθη χθές, ἐξελεγχομένης τῆς ἐκλογῆς Καλαμπάκας, κατὰ τῆς ὁποίας δὲν ὑπῆρχεν οὐδεμία ἀφορμὴ ἀκυρώσεως, ἀλλὰ μόνον καὶ μόνον, διότι ὁ ἐπιτυχὼν φίλος ἡμῶν ὑπερτέρησε κατὰ χιλίας ψήφους, ἐδέησε νὰ γείνῃ συζήτησις καὶ νὰ θεωρηθῇ τὸ μέγεθος τῆς ἐπιτυχίας, καὶ μόνον αὐτὸ, ὡς ἀπόδειξις ἠθικῆς πιέσεως τῆς Κυβερνήσεως· ἠθέλησε τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἐν τῇ ἐκλογῇ τελείως νὰ ἀφαιρέσῃ καὶ τὸ ἐλάχιστον στοιχεῖον ἐξ ἐνδεχομένων τοιούτων καταγγελιῶν, καὶ τῷ ὄντι ἐπέτυχεν ἐντελῶς, διότι καταγγελία κατὰ τῶν διοικητικῶν ὑπαλλήλων ἐπὶ μεροληψίᾳ κατὰ τὰς ἐκλογὰς οὐδεμία ἐγένετο, ἐκτὸς μόνον δι’ ἐνεργείας ὑπὲρ τοῦ κυρίου Κρεστενίτου.

§55Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, τὴν ἐπαρχίαν τῆς Ἠλείας ἐλυμαίνετο ἡ φυγοδικία καὶ τὸ ἔγκλημα· τὸ μεγαλείτερον παράπονον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὁ λαὸς ἐκεῖ, ἦτο, ὅτι δὲν κατεδιώκετο ἡ ζωοκλοπὴ καὶ ἡ φυγοδικία. Ἄλλοτε συνεπράξαμεν μετὰ τοῦ κυρίου Κρεστενίτου εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ περιήλθομεν διαφόρους δήμους. Τὸ μόνον παράπονον, τὸ ὁποῖον εἶχον, ἦτο τοῦτο· καὶ ἡ μόνη παράκλησις, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔκαμον, ἦτο νὰ στείλωμεν ἀποσπάσματα, ν’ ἀπαλλάξωμεν τὸν τόπον ἀπὸ τὴν φυγοδικίαν· αὐτὸ τοῦτο ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων δὲν ἠδυνήθημεν νὰ τὸ κατορθώσωμεν τότε. Ὅταν ἦλθε τότε τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ κ. Τρικούπη, ἦτο Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὁ κ. Καραϊσκάκης· ἡ πρώτη παράκλησίς μου ἦτο νὰ στείλῃ ἓν ἀπόσπασμα στρατιωτικὸν ἰσχυρὸν, διὰ ν’ ἀπαλλάξῃ τὸν τόπον ἀπὸ τοὺς φυγοδίκους, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἀναβιβασθῆ εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 720. Οἱ ἔντιμοι οἰκοκυραῖοι δὲν ἠδύναντο νὰ ἐξακολουθήσωσι τὰς ἐργασίας αὑτῶν ἀνέτως καὶ ἐξασφαλίσωσι τὰ ζῷά των ἀπὸ τοὺς κλέπτας, καὶ ἦτο μία κατάστασις οἰκτρά. Ὁ κ. Καραϊσκάκης εἰσήκουσε τῶν παραστάσεων ἡμῶν καὶ ἔστειλεν ἀπόσπασμα ἐκ 10 ἀνδρῶν τῆς ἐφίππου χωροφυλακῆς· ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἐγένετο ἡ ἐργασία, ὁποία ἔπρεπεν. Ὁ κ. Τρικούπης, Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, πεισθεὶς ἐκ τῶν παραστάσεων ἡμῶν, ἀπέστειλεν ἀπόσπασμα ἱππικοῦ τῆς γραμμῆς, διοικούμενον παρὰ τοῦ ἐπιλοχίου Χαρ. Παπαγιάννη, ὃν ὅλοι οἱ κύριοι βουλευταὶ Ἀττικῆς γνωρίζουσιν ὡς τιμιώτατον καὶ αὐστηρότατον. Πραγματικῶς ὁ ἐπιλοχίας αὐτὸς, διορισθεὶς, μετέβη μετὰ τοῦ ἀποσπάσματος, συγκειμένου ἐκ 16 ἀνδρῶν, καὶ ἔκτοτε ἡ Ἠλεία, κύριοι, ὁμολογεῖ μυρίας χάριτας καὶ εὐγνωμοσύνας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι διὰ τῆς αὐστηρᾶς ἐνεργείας του συνελήφθησαν 420 φυγόδικοι, καὶ σήμερον ὁ τόπος ἐκεῖ δύναται ν’ ἀναπνεύσῃ. Ἐὰν νομίζητε, ὅτι δὲν σᾶς λέγω ἀλήθειαν, ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἂς καταθέσῃ τὸν κατάλογον τῶν συλληφθέντων. Ἐσώθησαν δὲ καὶ τὰ κτήματα ἐκ τῶν καταστροφῶν τῶν ποιμνίων. Παράπονον ἔχω κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, διότι, ἐνῷ παρεκάλεσα ν’ ἀνταμείψῃ αὐτὸν τὸν ὑπαξιωματικόν, δυστυχῶς δὲν εἰσηκούσθην. Ὄχι μόνον δὲν πρέπει νὰ μετατεθῇ ἀπὸ τὴν Ἠλείαν ὁ ὑπαξιωματικὸς αὐτὸς μετὰ τοῦ ἱππικοῦ ἀποσπάσματος, ἀλλὰ τοὐναντίον πρέπει καὶ νὰ ἐνισχυθῇ, διότι εἰς τὴν Ἠλείαν εἶναι πάντοτε 20,000 ξένοι, διαφόρων εἰδῶν ἄνθρωποι, καὶ πολλοὶ ἐξ αὐτῶν δὲν εἶναι καλῆς διαγωγῆς καὶ τυραννοῦσι τοὺς καλοὺς κατοίκους τοῦ τόπου. Οἱ κάτοικοι Ἠλείας ἀγαπῶσι τὴν τάξιν· εἶναι φίλεργοι· παράγουσι μεγάλας ποσότητας καρπῶν, καί, καθὼς γνωρίζετε, ἡ Ἠλεία παράγει 70,000,000 σταφιδοκάρπου, μεγάλην ποσότητα οἴνου καὶ πολλοὺς δημητριακοὺς καρπούς. Ἠρώτησα τοὺς κατοίκους τοῦ χωρίου Σουλεμάνα, ὅπερ ἐπεσκέφθην, ἂν ἦναι εὐχαριστημένοι καὶ πόσον ποσὸν δημητριακῶν καρπῶν παρῆξαν, καὶ μοὶ εἶπον, ὅτι εἷς γεωργὸς παρῆξε 2000 κοιλὰ γεννήματος, εἷς ἄλλος 1000 κοιλὰ, καὶ ἐδόξαζον τὸν Θεὸν καὶ τὸν κύριον Τρικούπην, διότι ἠσφαλίσθη ἡ τάξις καὶ ἔπαυσεν ἡ ζωοκλοπὴ, συλληφθέντων καὶ φυλακισθέντων τῶν ἐγκληματιῶν, ὅτι ἐργάζονται ἐλευθέρως καὶ ἀπολαμβάνουσι καὶ αὐτοὶ καὶ τὸ Δημόσιον.

§56Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἐθέρισαν τόσα, πότε ἔσπειραν;

§57ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτοὶ σπείρουσι κατὰ διαφόρους ἐποχάς. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῶν ἀποσπασμάτων· ὅσον δὲ διὰ τὰ λοιπὰ, ὅσα εἶπεν ὁ κ. Κρεστενίτης, ἐγὼ ἔχω παράπονον κατὰ τῶν φίλων μου Ὑπουργῶν, διότι, πρὶν ἀναχωρήσω ἐξ Ἀθηνῶν, καὶ ἰδίᾳ ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Μαΐου, εἶχον παρακαλέσει νὰ μεταθέσωσι τὸν Εἰσαγγελέα Μπράτιμον, ὁ ὁποῖος ἐφατρίαζεν ὑπὲρ τοῦ κ. Κρεστενίτου, καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης τοῦ Δικαστηρίου ἐκακολόγει τοὺς πολιτευομένους καὶ ἐσυκοφάντει ἀδίκως καὶ δημοσίᾳ. Ἐγὼ δὲν εἶχον τὴν εὐτυχίαν, οὔτε νὰ τὸν ἐπισκεφθῶ, οὔτε νὰ τὸν παρακαλέσω διὰ καμμίαν ὑπόθεσιν, καὶ ἐντούτοις ἦτο σφόδρα κατ’ ἐμοῦ καὶ τῶν φίλων μου· εἷς δὲ Δικαστὴς, Μπαρμπέρης καλούμενος, ὁ ὁποῖος τυγχάνει, νομίζω, καὶ συγγενὴς τοῦ κ. Κρεστενίτου, εἶναι δὲ ἐκεῖνος, ὅστις πρό τινων ἐτῶν ἀπεπειράθη ἐν Ζακύνθῳ νὰ κόψῃ, ὡς καὶ ἔκοψε, κατὰ μέγα μέρος τὸν λάρυγγά του, ἵνα αὐτοκτονήσῃ, ἀλλ’ οἱ ὑπηρέται τὸν ἔσωσαν, ἦτο σφόδρα κατ’ ἐμοῦ. Ἐὰν ἤμην Ὑπουργὸς, ἤθελον διατάξει νὰ τεθῇ ὑπὸ ἰατρικὴν ἐπίσκεψιν· αὐτός μισεῖ πράγματι τὴν ἀνθρωπότητα, καὶ ἀγανακτεῖ, διότι δὲν τῷ εἶναι δυνατὸν νὰ φυλακίσῃ ὅλον τὸν κόσμον. Ἄνθρωποι, ἀθῶοι ὡς ἐπὶ τὶ πλεῖστον, ἔπαθον· ἐρήμην καταδικασμένοι ἄλλοι διὰ μικρὰ πράγματα, προσῆλθον κατ’ ἀνακοπὴν καὶ κατεδικάσθησαν εἰς διπλασίαν ποινήν. Προεδρεύων, ἠρώτησεν ἕνα, ὀνόματι Καριανὸν, «πόσον εἶσαι καταδικασμένος;» «ἕνα μῆνα, τῷ ἀπεκρίθη· καὶ ἐτόλμησας νὰ κάμῃς ἀνακοπήν; λοιπὸν δύο μῆνας καταδικάζεσαι νὰ φυλακισθῇς·» καὶ ἐφυλακίσθη. Ὑπάρχουν πολλοὶ ἄλλοι τοιοῦτοι, καταδικασθέντες εἰς τὸ διπλάσιον τῆς ἐρήμην ποινῆς· εἰς ἄλλους καταδικασθέντας 2 καὶ 3 ἔτη, ὅταν ἔκαμον ἀνακοπὴν, τοῖς ἐπέβαλε 4 ἔτη, διότι ἐφρόνει, ὅτι ἦσαν φίλοι ἰδικοί μου· καὶ ταῦτα, διότι ἐτύγχανον φίλος τοῦ κ. Τρικούπη. Παρεπονέθην διὰ τὴν κατάστασιν αὐτὴν καὶ ἠρώτησα, διατί δὲν ἐλήφθη ἓν μέτρον, νὰ μετατεθῶσιν οἱ φατριασταὶ οὗτοι; μοὶ ἀπεκρίθησαν, διότι ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ ἡ βουλευτικὴ ἐκλογή. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι, ἀντὶ νὰ παραπονώμεθα ἡμεῖς, ἔρχεται ὁ κύριος Κρεστενίτης καὶ παραπονεῖται, διότι μετετέθησαν οἱ τοιοῦτοι καὶ ὁ Ἔπαρχος, οὓς ἐπῄνεσε μὲν σφόδρα, ἀλλὰ δυσφημεῖ τὸ Ὑπουργεῖον, διότι ἐπολεμήθη κατὰ τὴν ἐκλογήν· ἀλλ’ ὑπὸ ποίων; Συμπράττοντες μετὰ τοῦ κυρίου Αὐγερινοῦ ἐν Ἠλείᾳ, ἀποτελοῦμεν ἰσχυρὰν δύναμιν· ἐὰν δὲ ἐπέτυχεν ὁ κύριος Κρεστενίτης, ἐπέτυχε, διότι ἔλαβε ψήφους ἀπὸ τοὺς φίλους μας, οἱ ὁποῖοι βεβαίως δὲν ἐλιποτάκτησαν, ἀλλ’ ἠθέλησαν ἀπὸ μίαν ἰδιοτροπίαν νὰ ψηφίσωσι τὸν κ. Κρεστενίτην, ἀποκρούοντες τὴν ὑποψηφιότητα τοῦ Σισίνη. Ὁ Δήμαρχος τῆς Πηνείας, δημιούργημα τοῦ κ. Αὐγερινοῦ, δὲν ἔφυγεν ἐκ τοῦ κόμματός του, οὐχ ἧττον ὑπεστήριξε κατὰ τὴν ἐκλογὴν τὸν κ. Κρεστενίτην, καὶ ἄλλοι, οὓς δὲν ἀναφέρω· καὶ ἂν εἴπω, ὅτι τῷ ἔδωκαν οὗτοι 2000 ψήφους, δὲν λέγω ὑπερβολήν. Τώρα τί νὰ εἴπω διὰ τὸν κύριον Κρεστενίτην, ὅστις ἦλθε νὰ στιγματίσῃ τὸν κύριον Στεριόπουλον, ἄνδρα, ἀπολαμβάνοντα πολλῆς ὑπολήψεως ἐν τῷ τόπῳ, ὑπάρξαντα ἄλλοτε βουλευτὴν, καὶ ὅστις εἶχε τὴν ἀτυχίαν νὰ δεχθῇ θέσιν Ταμίου καὶ φανῇ ἐλλειμματίας, καὶ ὑπέστη ὅλα τὰ βάσανα τῶν Δικαστηρίων, συρόμενος ἀπ’ ἐδῶ καὶ ἀπ’ ἐκεῖ δυστυχῶς! ἀλλὰ κατόπιν ὅλων τούτων ἐξεδόθη ἀπόφασις ἀθωωτικὴ ὑπὲρ αὐτοῦ, διότι ἐπείσθη τὸ Δικαστήριον, ὅτι ἦτο ἀθῶος· εἶναι δὲ ὁ πενέστερος τῶν ἀνθρώπων, καὶ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος τιμᾶται ἐξόχως ἐν τῷ Δήμῳ του. Τοῦτον ὁ κ. Κρεστενίτης ἦλθε νὰ παραστήσῃ ὡς φυγόδικον, διότι δὲν εἶναι πολιτικὸς φίλος του, καὶ τὸν Γεώργιον Κουτσομύτην, ὅστις εἶναι εἷς ἐκ τῶν σπουδαίων κομματαρχῶν, φιλήσυχος καὶ τίμιος, παρέστησεν ὡς φυγόδικον, ἐνῷ οὗτος συνέτρεξε τὸ μεταβατικὸν ἀπόσπασμα καὶ συνέλαβεν ὅλους τοὺς φυγοδίκους τοῦ Δήμου του, οἵτινες καὶ εἶναι φυλακισμένοι. Ὁ Γεώργιος Κουτσομύτης δὲν εἶναι φυγόδικος, κατακρίνεται δὲ, διότι δὲν εἶναι φίλος τοῦ κ. Κρεστενίτου.

§58ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὁ Θάνος Κουτσομύτης.

§59ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Γ. Κουτσομύτης ἦτο ἀντιπρόσωπος· ὁ δὲ Θ. Κουτσομύτης δὲν ἦτο ἀντιπρόσωπος. Λυποῦμαι λοιπὸν, κύριοι, διότι ὁ κύριος Κρεστενίτης καθάπτεται τῆς ὑπολήψεως ἐντίμων ἀνθρώπων διὰ τὸν λόγον, ὅτι δὲν εἶναι φίλοι του.

§60Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν δύναμαι νὰ ἀφήσω ἄνευ ἀπαντήσεως ὅσα ἐλέχθησαν ἀπὸ τοὺς ἀξιοτίμους προαγορεύσαντας. Λυποῦμαι πολὺ, κύριοι, διότι διαστρέφεται ἡ ἀλήθεια. Ἐγὼ ἐρωτῶ καὶ ἠρώτησα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὸν καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, διατί κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, ἐνῷ ὁ ἐπιλοχίας ἦτο κλινήρης, ὁ ἀνθυπίλαρχος δυνάμει διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου ἀνεκλήθη εἰς Πάτρας, ὁ δὲ ἐπιλοχίας ἐξηκολούθει νὰ διοικῇ τὸ ἀπόσπασμα, καί τοι εὑρισκόμενος κλινήρης ἐναντίον τῶν στρατιωτικῶν κανονισμῶν, οἵτινες ῥητῶς ἀπαγορεύουσι νὰ ἀποσπῶνται οἱ ἐπιλοχίαι; Λυποῦμαι, διότι δὲν ἀπήντησεν. Ἐρωτῶ καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ μὲ πληροφορήσῃ ἐὰν ὁ Στεργιόπουλος ἦτο καὶ ἦναι φυγόδικος δυνάμει δικαστικοῦ ἐντάλματος ἐπὶ ὑπεξαιρέσει δημοσίων ἐγγράφων. Ἕνα μῆνα πρὸ τῆς ἐκλογῆς ἐξεδόθη τὸ ἔνταλμα, αὐτὸς δ’ ἔμενεν ἀκαταδίωκτος· ὁ δὲ Εἰσαγγελεὺς, ἔντιμος ἄνθρωπος, καὶ ὁ ἀνακριτὴς ἐντιμότατος, ἠπόρουν πῶς εἶχε τὸ θράσος ὄχι μόνον νὰ μένῃ ἐλεύθερος ἐν τῷ οἴκῳ του, ἀλλὰ καὶ νὰ παρίσταται ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ὑποψηφίου Σισίνη. Σᾶς παρακαλῶ, ἐπειδὴ καὶ σεῖς ἐνδεχόμενον νὰ εὑρεθῆτε εἰς ὁμοίαν θέσιν, νὰ μοὶ συγχωρήσητε τὴν ἀγανάκτησιν, μεθ’ ἧς λαλῶ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ πάρῃ τὰ πρακτικὰ τοῦ Αʹ. τμήματος, διὰ νὰ πληροφορηθῇ περὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα λέγω. Ὁ ἀξιότιμος Δικαστικὸς Ἀντιπρόσωπος—καὶ τὸ λέγω πρὸς τιμὴν ὅλων τῶν Δικαστῶν, οἵτινες ἐκπληροῦσι τὸ καθῆκόν των,—ὁ ἀξιότιμος Δικαστικὸς Ἀντιπρόσωπος, ἅμα τῷ ἐγένετο παρ’ ἐμοῦ γνωστὸν, ὅτι ὁ Στεργιόπουλος, φυγόδικος ὤν, ἐτόλμησε νὰ ὑπογράψῃ τὴν πρᾶξιν τῆς σφραγίσεως τῶν καλπῶν, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ὑποψηφίου Σισίνη, εὐθὺς ἐτηλεγράφησε πρὸς τὸν Ἐπόπτην ζητῶν πληροφορίας. Οὐδεμία ἀπάντησις ἐδόθη, κύριοι. Δὲν θέλω νὰ κατηγορήσω τὸν ἀξιότιμον Ἐφέτην Μαρκόπουλον, καθότι γνωρίζω, ὅτι εἶναι διακεκριμένης τιμιότητος ὑπάλληλος, ἀλλὰ φοβοῦμαι, ὅτι τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον οὗτος ἔστειλε, περιεπλανήθη, ὥστε δὲν ἠδυνήθη νὰ λάβῃ ἀπάντησιν. Καὶ ἐν τούτοις, ὁ Στεργιόπουλος φοβηθεὶς δὲν ἐτόλμησε νὰ παραστῇ κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας ὡς ἀντιπρόσωπος, ἵστατο δὲ ἔξωθεν τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας καὶ μετεῖχε τῆς ἐκλογικῆς πάλης, εἰσῆλθε δὲ μ. μ. καὶ ἐψηφοφόρησε· πρὸ δὲ τῆς ψηφοφορίας μοὶ ἔδωκε τὴν χεῖρα καὶ μὲ ἠρώτησε τί κάμνω. Ὁ ἀξιότιμος Δικαστικὸς Ἀντιπρόσωπος κ. Δραγάτσης μὲ ἠρώτησε μετ’ ἀπορίας: «αὐτὸς εἶναι ὁ Στεργιόπουλος; «Τοῦ εἶπα μάλιστα· τότε μὲ ἠρώτησε «πῶς ὁμιλεῖτε;» Τοῦ λέγω, «ὅτι εἶναι ἐκ τῶν πολιτευμένων καὶ μοὶ ὡμίλησεν, ἀδιάφορον ἂν τὸν κατήγγειλα.» Τηλεγράφημα λοιπὸν ἐστάλη διὰ τὸν Στεργιόπουλον, καὶ ἐν τούτοις οὐδὲν ἐγένετο· τηλεγράφημα ἐστάλη διὰ τὸν ἀνθυπίλαρχον, ὅστις ἀνεκλήθη εἰς Πάτρας, καὶ οὐδὲν ἐγένετο. Καὶ ἐν τούτοις μένει ὁ ὑπαξιωματικὸς ἐκεῖνος καὶ τὸ ἀπόσπασμα, τὸ ὁποῖον ἐπὶ 6 μῆνας ἐνεργεῖ καθήκοντα χωροφυλακῆς, καὶ τὸ ἀπόσπασμα αὐτὸ ὄχι μόνον δὲν ἀντικατεστάθη ἀλλ’ ἐνισχύθη διά τινος ὑποδεκανέως, ὅστις ἐνήργει μετὰ τοῦ φυγοποίνου Θάνου Κουτσομύτη, ἐπεμβαίνων εἰς τὰς ἐκλογὰς. Καὶ φέρω εἰς ἀντιπαραβολὴν τὴν παρελθοῦσαν βουλευτικὴν ἐκλογὴν, ἥτις ὑπῆρξε δι’ ἐμὲ πανωλεθρία, καὶ ἐν τούτοις, κύριοι, ὑπερτέρησα τότε τοῦ ἰσχυροῦ καὶ ἀξιοτίμου κομματάρχου Αὐγερινοῦ κατὰ 70 ψήφους, καὶ νῦν ὁ κ. Σισίνης, πολὺ κατώτερος τοῦ κ. Αὐγερινοῦ, μὲ ὑπερτερεῖ ἐν αὐτῷ κατὰ 16 ψήφους. Κύριοι, καταγγέλλω πράξεις ὡρισμένας. Σᾶς εἶπον, ὅτι οἱ φυγόδικοι συνελήφθησαν καὶ ὅτι τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι τὸ ἀπόσπασμα ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του. Καὶ τίνες φυγόδικοι συνελήφθησαν; ἀλλ’ αὐτοὶ εἰς τίνα μερίδα ἀνήκουσιν; ἀνήκουσιν εἰς τοὺς Ὑπουργικοὺς Βουλευτάς; μὲ ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος Ἔπαρχος Ἠλείας; Ὁ ἀξιότιμος Ἔπαρχος Ἠλείας εἶχε τὸ θάῤῥος νὰ διατάξῃ τὸν ὑπαστυνόμον Λετρίνων νὰ ἐπανέλθῃ ἀπὸ τὸ χωρίον Πίγκα, ὅπου εἶχε μεταβῆ πρὸς ψηφοθηρίαν. Ὁ ἀξιότιμος Ἔπαρχος Ἠλείας εἶχε τὸ θάῤῥος πολλάκις νὰ μεμφθῇ καὶ νὰ κατακρίνῃ τοὺς Δημάρχους διὰ τὰς πράξεις των. Αὗται, κύριοι, ὑπῆρξαν αἱ ἀξιόμεμπτοι τοῦ Ἐπάρχου πράξεις, καὶ διὰ τοῦτο καὶ τὸν μετέθεσαν. Ἐγὼ, κύριοι, ἠναγκάσθην ἁπλῶς νὰ ἐπαναλάβω αὐτὰ διότι παρετήρησα μετὰ λύπης, ὅτι βασιλεύει ἡ διαστροφὴ τῆς ἀληθείας. Ἐρωτῶ λοιπὸν τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νά μοι ἀπαντήσῃ ἐὰν ὁ Στεργιόπουλος ἦναι φυγόδικος καὶ ἐὰν ὁ Θάνος Κοτσομύτης ἦναι φυγόδικος. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι, ἀλλὰ δὲν ἐνθυμοῦμαι τὸν ἀριθμὸν καὶ τὰ ὀνόματα. Λέγω δὲ εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ παράσχῃ τὴν προσοχήν του εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἠλείας καὶ νὰ φροντίσῃ περὶ τοῦ Δικαστηρίου τῶν Ἐμποροδικῶν, διότι ἡ Ἠλεία εἶναι μία ἀπὸ τὰς πλουσιωτέρας ἐπαρχίας καὶ ἔπρεπε νὰ μὴ ἀφήσῃ τὸ Δικαστήριον ἐκεῖνο ἄνευ Προέδρου, διότι οὕτω παραβλάπτονται μεγάλα καὶ σπουδαῖα συμφέροντα. Καὶ τίς ἀμφιβάλλει, κύριοι, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ἀνακριτὴς Βαρβέρης καὶ ὁ ἔντιμος Εἰσαγγελεὺς Βράτιμος ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκόν των; Ἐὰν θέλετε νὰ εἴπητε, ὅτι εἶναι δῆθεν φίλοι μου, σᾶς λέγω, ὅτι οὐδέποτε τοὺς εἶδον, οὐδέποτε μὲ ἐπεσκέφθησαν. Λέγετε, ὅτι φατριάζουν καὶ οἱ δικασταὶ καὶ ὅτι φατριάζει καὶ ὁ Βαρβέρης· ἠξεύρετε διατί τὸ εἶπεν ὁ κύριος Στεφανόπουλος; διότι μεταξὺ τῶν φυγοδίκων, τοὺς ὁποίους καταδιώκει, ὑπάρχουν καί τινες φίλοι τοῦ προαγορεύσαντος κυρίου Στεφανοπούλου.

§61ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖοι εἶναι;

§62ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν γνωρίζω.—Ὁ δὲ ἀξιότιμος Βαρβέρης τοὺς ἐτιμώρησεν ὡς ζωοκλέπτας οὐχὶ μόνον ἐπὶ μῆνας, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πλέον. Κύριοι, ὅταν ἐντὸς τῆς αἰθούσης τῶν συνεδριάσεων ἔρχωνται ἐκεῖνοι, οἵτινες ὡς πρόγραμμα αὑτῶν ἔλεγον, ὅτι εἶχον τὴν ἀναστήλωσιν τοῦ κράτους τῶν νόμων, ἔρχωνται καὶ διαστρέφουν τὰ γεγονότα, ἐγὼ ὁ ὁποῖος εἶμαι νέος, εἰς τὸν ὁποῖον ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ ἦμαι σεμνὸς, τί πρέπει νὰ εἴπω; Ἀλλὰ διατί ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς δὲν ἐσύστησε τὴν σεμνότητα εἰς τὸν βουλευτὴν Ἀττικῆς κύριον Ῥάλλην; Ἄλλοτε, κύριοι, ὁ κύριος Ῥάλλης, βουλευτὴς Ἀττικῆς, ἀπὸ τοῦ βήματος ὡμίλησε μετὰ μεγάλης ἐλευθερίας καὶ θάῤῥους, ἐγὼ δὲ τοῦ ἔδωκα τὴν χεῖρα καὶ τὸν εἶπα: Σᾶς συγχαίρω. Ἔπειτα ἔρχονται νὰ δώσουν εἰς ἐμὲ μαθήματα σεμνότητος! Ἀλλ’ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς πρέπει νὰ μάθῃ τίνι τρόπῳ πρέπει νὰ συμπεριφέρηται πρὸς τοὺς ὑπὸ τὰς διαταγάς του ἀξιωματικοὺς, καὶ διὰ τοῦτο τὸν παραπέμπω ὄχι εἰς τὰ μεγάλα συγγράμματα τῶν Γάλλων στρατηγῶν, ἅτινα βεβαίως ἀνέγνωσεν, ἀλλ’ εἰς τὸ περιοδικὸν σύγγραμμα ὁ «Ὀνήσανδρος», ἵνα ἀναγνώσῃ τὸ ὑπόμνημα τοῦ Στρατηγοῦ περὶ συμπεριφορᾶς τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ, καὶ τότε εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν θὰ ὑποπέσῃ εἰς τὸ μέλλον εἰς παράπτωμα ὅμοιον μὲ τὴν μετάθεσιν τῶν τριῶν ἀξιωματικῶν ἐξ Ἄρτης εἰς Λάρισσαν, οἵτινες εἶχον τὴν εὐγένειαν, τῇ ἀδείᾳ τοῦ Εἰσαγγελέως, νὰ ἐπισκέπτωνται τὸν κύριον Παχὺν μόνον τὸ ἑσπέρας, καὶ τοῦτο, διότι κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἡμέρας συνενοοῦντο τίνι τρόπῳ δύνανται νὰ ἀποκρούσωσιν ἐνδεχομένην προσβολὴν ἐκ μέρους τῶν Τούρκων, διεμαρτύροντο δὲ ἕνεκεν ἐλλείψεως ἀνδρῶν, καὶ τοῦτο διότι εἰς τὴν κρίσιμον στιγμὴν οἱ στρατιῶται κατεγίνοντο, ἵνα συλλέξωσι τὸ ἵμορον τοῦ κυρίου Καραπάνου.

§63ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§64Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν θὰ ἀναμιχθῶ εἰς τὴν προκειμένην φιλονεικίαν. Κατεφρόνησα πολλάκις τὴν ἐπανάληψιν τῆς διαστροφῆς τῆς ἀληθείας, γενομένην παρὰ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, περὶ τῆς καταστάσεως καὶ τῆς ἡσυχίας τοῦ τόπου ἐπὶ τῆς κυβερνήσεως ἡμῶν. Ἐὰν ἤδη σᾶς λέγωσιν, ὅτι καταδιώκουσι φυγοδίκους, πιστεύσατε ὅτι καταδιώκουσιν ἀντιπολιτευομένους μόνον, ὅτι ἀντὶ διοικήσεως, ἀντὶ ἀσφαλείας, ἔχομεν φατριαζούσας Ἀρχὰς καὶ καταστροφάς. Ἡ Κυβέρνησις τὸν φατριασμὸν ἐξώθησε μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε νὰ μὴ τολμῶσιν οἱ ὑπάλληλοι, οὔτε νὰ χαιρετήσουν τοὺς ἀντιπάλους αὐτῆς. Ἐὰν σᾶς εἴπω ἐγώ, συνεστήθησαν ἰδιαίτερα μυστικὰ γραφεῖα, τὰ ὁποῖα συντάσσουν καταλόγους περὶ τῶν ὑπόπτων, διὰ νὰ γνωρίσωσιν οὗτοι οἱ ὑπάλληλοι, ὅτι πρέπει ἀκριβῶς καὶ ἀπαρεγκλίτως νὰ ὑπηρετήσουν τὸ κόμμα ἐπὶ ποινῇ τιμωρίας· ἐὰν σᾶς εἴπω ἐγὼ ἐν ἐκτάσει τὴν κατὴν τοῦ τόπου κατάστασιν, θέλετε μὲ ἀπαντήσει: καὶ ποῦ ἡ ἀπόδειξις; Ἡ ἀπόδειξις ἔγκειται ἐν τῇ γνώσει ἡμῶν ὅλων, καὶ ὅμως ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς θέλει φέρει ἐκθέσεις τῶν ἐνόχων Ἀρχῶν, καὶ θέλει εἰπεῖ, ἰδοὺ βεβαιωμένον ἐξ ἐπισήμων ἐγγράφων τοῦ Μοιράρχου, παραβιάζοντος, τοῦ Ἐπάρχου, ὑπηρετοῦντος τὴν φατρίαν, τοῦ Εἰσαγγελέως, τρέμοντος τὴν καταδίωξιν, ἐὰν δὲν μεταβληθῇ εἰς τυφλὸν ὄργανον, τοῦ Νομάρχου, πρωτοστατοῦντος, ὅτι ὅσα σᾶς εἶπον πρὶν δὲν εἶναι ἀκριβῆ. Πρὸς ἀποφυγὴν λοιπὸν τούτων θέλω ζητήσει ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον ἀποδείξεις ἀναμφισβητήτους· θέλω ζητήσει ἀποδείξεις ἐπισήμους, τὰς ἑξῆς. Παρακαλῶ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ μᾶς παρουσιάσῃ κατάλογον τῶν ἐγκλημάτων, τῶν λαβόντων χώραν κατὰ σύγχρονον ἐποχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἡμῶν, καὶ τῶν ἐγκλημάτων, τῶν λαβόντων χώραν κατ’ ἴσον χρονικὸν διάστημα ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, τῶν κλοπῶν ὑπὸ τύπον λῃστείας, τῶν φόνων, τῶν τραυμάτων, τῶν ἀπαγωγῶν, τῶν διαφόρων ἐν γένει ἐγκλημάτων. Παρακαλῶ νὰ παρουσιάσῃ ἐπίσης τὸν κατάλογον τοῦτον· ἐκ τούτου δὲ θέλει γνωρίσει ἡ Βουλὴ τὴν ἀλήθειαν, μολονότι τὴν γνωρίζουσι πάντες. Νὰ παρουσιάσῃ μετὰ τοῦ καταλόγου τούτου τῶν διαφόρων ἐγκλημάτων καὶ κατὰ τὰς διαφόρους ἐποχὰς, κατάλογον, ὅστις εἶναι οὐσιώδης, πόσοι ἐκ τῶν φυγοδίκων ἀπελύθησαν ὑπὸ τῶν ἀνακριτῶν· διότι, κύριοι, εὑρέθη νέον σύστημα καταδιώξεως, μετὰ προηγουμένην συμφωνίαν, νὰ παρουσιάζωνται εἰς τὸν ἀνακριτὴν, ἵνα ἀπολύωνται, ὁποιονδήποτε καὶ ἂν ἦναι τὸ ἔγκλημα. Ἐπιθυμῶ, καὶ ζητῶ, κύριοι, νὰ παρουσιάσῃ αὐτὸν τὸν κατάλογον ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, καὶ κατάλογον ἔτι τῶν φυγοδίκων καὶ φυγοποίνων μετὰ τοῦ εἴδους τοῦ ἐγκλήματος, καὶ θέλετε ἰδεῖ τί συμβαίνει εἰς τὰς συλλήψεις τούτων, καὶ δι’ αὐτῶν τί ἐπιδιώκεται. Ὅταν ὁ κατάλογος αὐτὸς παρουσιασθῇ, τότε, ἀντὶ λόγων, θέλομεν ἔχει πράγματα ὑπ’ ὄψιν. Εἰς τὸν κύριον Στεφανόπουλον κάμνω μίαν παρατήρησιν· πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ τοσαύτη εὐτυχία, ὅσην ἀνέφερε, διότι τὰ ζῶα τῶν γεωργῶν δὲν ἐκλάπησαν, διότι ἑδραιώθη ἡ τάξις καὶ ἡ ἡσυχία, χάρις εἰς τὰς ἐνεργείας τοῦ παρόντος ὑπουργείου, ὡς εἶπεν, ἀφοῦ ὅτε τὸ Ὑπουργεῖον ἀνέλαβε τὰ καθήκοντα αὐτοῦ, ἡ καλλιέργεια εἶχε περατωθῆ; Καὶ μὀλαταῦτα ὁ κύριος Στεφανόπουλος μέμφεται ἡμᾶς, καὶ μᾶς κατηγορεῖ, ἐπαινεῖ δὲ τὸ Ὑπουργεῖον, ἐνῶ, ὅτε ἐγένοντο ταῦτα, τὸ νῦν Ὑπουργεῖον δὲν ὑπῆρχε. Δὲν προβαίνω περαιτέρω· παρακαλῶ μόνον τὸ Ὑπουργεῖον νὰ φέρῃ αὐτοὺς τοὺς καταλόγους, ἐξ ὧν θὰ ἀποδειχθῇ ποία ἡ τότε κατάστασις καὶ ποία ἡ παροῦσα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης σᾶς ἀνέφερε πόσοι φυγόδικοι συνελήφθησαν ἀπὸ τῆς 3ης Μαρτίου. Βλέπετε, ὅτι τὰ καλὰ ἀποτελέσματα τῶν ὠφελειῶν τοῦ Ὑπουργείου ἤρξαντο πρὶν ἢ ἐνεργήσῃ· τὸν Μάρτιον ἦσαν ἐν χρήσει τὰ μέτρα ἡμῶν, ἀλλ’ ἀφίνω καὶ ταῦτα. Ἠκούσατε ὅμως ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι σήμερον εἰς τὴν Ἠλείαν διατηροῦνται 500 φυγόδικοι, καὶ ἐν τούτοις ὁ κ. Στεφανόπουλος εὑρίσκει αὐτὴν τὴν κατάστασιν λαμπρὰν καὶ ἐπαινεῖ τὸ Ὑπουργεῖον, καυχῶνται δὲ καὶ οἱ Ὑπουργοί.

§65ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κύριος Σωτηρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§67ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ γείνῃ διακοπὴ πέντε λεπτῶν. Γίνεται μικρὰ διακοπή.

§68Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ὑποβαλόντες τὴν ὑπὸ συζήτησιν πρότασιν, ἡ ὁποία ἀποσχολεῖ ἐπὶ τόσας ἡμέρας τὴν Βουλὴν, σκοπὸν εἶχον νὰ παραστήσωσι τὴν ἀνωμαλίαν, τὴν ὁποίαν ἐπέφερεν εἰς τὰς δοσοληψίας τῶν πολιτῶν ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος, καὶ νὰ ἐφελκύσωσι τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν ἐπιζημίων συνεπειῶν, ἃς ἡ ἐφαρμογὴ αὐτὴ συνεπάγεται, εἰς τρόπον ὥστε, ἐὰν καὶ ἡ Βουλὴ ἐπείθετο περὶ τούτου, νὰ προκαλέσῃ τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐφαρμογῆς καὶ καταπαύσῃ οὕτως ἡ ἀνωμαλία. Ἐὰν ἡ συζήτησις περιωρίζετο ἐντὸς τοῦ ζητήματος τούτου, δὲν ἤθελον ζητήσει τὸν λόγον, διότι ἱκανὰ ἐῤῥέθησαν ἐξ ἑκατέρων τῶν μερίδων· τὸ ζήτημα σχεδὸν ἐξηντλήθη, καὶ ἕκαστος τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἐσχημάτισεν ἤδη τὴν πεποίθησίν του. Εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι, ἐὰν τὸ ζήτημα ἐτίθετο μεμονωμένον εἰς ψηφοφορίαν, ἐὰν μάλιστα ἐγυμνοῦτο ἀπὸ πάσης πολιτικῆς ἐννοίας, ὡς λίαν ὀρθῶς ἐπρότεινεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Γόρτυνος κ. Δηλιγιάννης, ὀλίγοι ἐκ τῶν κυρίων βουλευτῶν ἤθελον καταψηφίσει τὴν ὑπὸ συζήτησιν πρότασιν, μὲ ὅλην τὴν εὐγλωττίαν καὶ τὰ τεχνικὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κυρίου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, διότι οἱ λόγοι εἶναι πάντοτε κατώτεροι τῶν πραγμάτων, ὅσον δὲ καὶ ἂν ἦναι τεχνικοὶ καὶ εὔγλωττοι, δὲν ἰσχύουν νὰ μεταβάλουν πεποιθήσεις, τὰς ὁποίας σχηματίζει ὁ ἄνθρωπος ἐξ ὅσων βλέπει καὶ ἐξ ὅσων ἀκούει διὰ τῶν ἰδίων αὑτοῦ αἰσθήσεων. Τὴν ἔκβασιν ταύτην τῆς ψηφοφορίας, προαισθανόμενος ὡς ἔμπειρος πολιτικὸς ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ἐσκέφθη, ὅτι δὲν συνέφερεν εἰς αὐτὸν νὰ μείνῃ κεκλεισμένος ἐν τῷ στενῷ χώρῳ, εἰς ὃν περιέκλεισαν αὐτὸν οἱ εἰσαγαγόντες τὴν πρότασιν καὶ ἐν τῷ ὁποίῳ δὲν ἠδύνατο νὰ μεταχειρισθῇ εἰμὴ μόνον τὸ ἐπιστημονικὸν δόρυ τοῦ κυρίου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, ἀπεφάσισε δὲ ὡς ἐπιτήδειος στρατηγὸς νὰ μεταφέρῃ τὴν συζήτησιν εἰς ἀνοικτὸν καὶ εὐρύχωρον πεδίον, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ δυνηθῇ νὰ ἐκτυλίξῃ ὅλας τὰς δυνάμεις του καὶ νὰ μεταχειρισθῇ καὶ πολλὰ ἄλλα ὅπλα. Μᾶς εἶπε λοιπὸν, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ νομίσματος, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ἁπλοῦν οἰκονομικὸν μέτρον καὶ ἐχαρακτηρίσθη ὡς μὴ ἔχον οὐδεμίαν πολιτικὴν ἔννοιαν, εἶναι κατ’ ἐξοχὴν πολιτικὸν, καὶ μᾶς ἔδωκε νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποδεχθῇ τὴν ὑπὸ συζήτησιν πρότασιν, ἡ ἀπόφασίς της δὲν ἤθελεν ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα μόνον τὸ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἰσχύουσα ἡ παλαιὰ δραχμὴ ἀντὶ τῆς νέας, ἀλλὰ θὰ ἐπιφέρῃ καὶ τὴν πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπειδὴ δὲ οἱ περισσότεροι ἐξ ἡμῶν δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἐννοήσωμεν διατὶ ἡ ἐπιμονὴ εἰς τὸ παλαιὸν νομισματικὸν σύστημα ἤθελεν ἐπιφέρει τὴν πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἔσπευσε νὰ δηλώσῃ, ὅτι τὸ νομισματικὸν σύστημα εἶναι ἀῤῥήκτως συνδεδεμένον μὲ τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶναι μάλιστα ὁ ἀκρογωνιαῖος λίθος, ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ σύστημα τοῦτο. Προσέθηκε δὲ, ὅτι ἡ ψῆφος, τὴν ὁποίαν θέλει δώσει ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς ὑπὸ συζήτησιν προτάσεως, προεξοφλεῖ, οὕτως εἰπεῖν, τὴν ψῆφον αὐτῆς ἐφ’ ὅλων τῶν φορολογικῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ ψῆφος αὕτη θέλει ἀποδείξει, ὡς εἶπεν, ἐὰν ἔχῃ τὴν ἀπόφασιν ἢ οὐ νὰ παραδεχθῇ καὶ πάντα τὰ προτεινόμενα. Ἡ δήλωσις αὕτη μεταβάλλει, ὡς ἐννοεῖτε, τὰς διαστάσεις τῆς συζητήσεως, καὶ δὲν μᾶς εἶναι, φρονῶ, ἐπιτετραμμένον νὰ μείνωμεν πλέον ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ νομισματικοῦ ζητήματος, ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν ὁλόκληρον τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, καθὼς καὶ τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ ὡς καὶ τὰς οὐσιωδεστέρας λεπτομερείας τῶν οἰκονομικῶν σχεδίων, ἐφ’ ὧν τοῦτο στηρίζεται· ἤθελεν εἶσθαι ὅλως ἄτοπον καὶ ἤθελεν ἀντιβαίνει εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς τὸ νὰ ἀποφανθῇ διὰ μιᾶς ἐτυμηγορίας, δι’ ἑνὸς ἁπλοῦ ναὶ ἢ ὄχι, ὅτι παραδέχεται ἢ ἀποῤῥίπτει νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐῤῥίφθησαν εἰς τὴν Βουλὴν ἄνευ αἰτιολογικῶν ἐκθέσεων, καὶ χωρὶς νὰ ἀκούσῃ οὐδεμίαν περὶ αὐτῶν συζήτησιν. Ἡ δήλωσις λοιπὸν αὕτη τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ μὲ ἀναγκάζει νὰ λάβω τὸν λόγον, καί, ὡς ἐννοεῖτε ἐκ τοῦ προλόγου μου, δὲν θέλω περιορισθῆ εἰς τὴν ὑπὸ συζήτησιν πρότασιν, ἀλλὰ θέλω ἐξετάσει καὶ τὸ ὅλον οἰκονομικὸν σύστημα τῆς Κυβερνήσεως· ἀρχίζω δὲ ἀπὸ τὴν ὑπὸ συζήτησιν πρότασιν, τὴν ἀφορῶσαν τὸ νομισματικὸν σύστημα. Εἶμαι ἐντελῶς σύμφωνος μὲ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν, ὅτι ἡ μεταβολὴ τῆς νομισματικῆς μονάδος δὲν μεταβάλλει καὶ τὴν ἀξίαν τῶν πραγμάτων. Τὰ νομίσματα εἶναι μέτρον τῆς ἀξίας, ὅπως τὰ σταθμὰ εἶναι μέτρον τοῦ βάρους, καὶ οἱ πήχεις τῶν διαστάσεων τῶν σωμάτων· ὅπως δὲ ἡ μεταβολὴ τῆς μονάδος τῶν σταθμῶν δὲν μεταβάλλει τὸ βάρος, ὅπως ἡ ἀλλαγὴ τοῦ πήχεως δὲν μεταβάλλει τὴν ἔκτασιν καὶ τὴν χωρητικότητα τῶν σωμάτων, οὕτω καὶ ἡ μεταβολὴ τῆς νομισματικῆς μονάδος δὲν μεταβάλλει τὴν πραγματικὴν ἀξίαν τῶν πραγμάτων. Ἑπομένως εἶναι ἀδιάφορον ἂν ἡ νομισματικὴ μονὰς, τὴν ὁποίαν ἓν ἔθνος μεταχειρίζεται, ἦναι μεγαλειτέρα ἢ μικροτέρα, διότι τὴν ἀξίαν τῶν πραγμάτων κανονίζει ὁ νόμος τῆς προσφορᾶς καὶ ζητήσεως. Ἀλλ’ ἡ ἡμετέρα νομισματικὴ μονὰς διαιρεῖται εἰς ἑκατοστὰ ἢ λεπτά· ὁ νόμος δὲ ἡμῶν διατάττει καὶ τὴν ἐκτύπωσιν νομισμάτων, τὰ ὁποῖα νὰ παριστάνουν τὰς κλασματικὰς ταύτας μονάδας εἰς ἓν λεπτὸν, εἰς 2, εἰς 5 καὶ εἰς 10. Καὶ ἐφρόντισε μὲν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκτυπωθῶσι νομίσματα τοῦ ἑνὸς καὶ τῶν δύω λεπτῶν, ὅπως ἐφρόντισε νὰ ἐκτυπωθῶσι καὶ τῶν 5 καὶ 10, ἀλλὰ μὲ τὸν χρόνον τὰ νομίσματα τοῦ ἑνὸς λεπτοῦ καὶ τῶν δύω ἐξέλιπον ἀπὸ τὴν κυκλοφορίαν, ἑπομένως τὸ τελευταῖον, τὸ μικρότερον νόμισμα, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει σήμερον ἐν κυκλοφορίᾳ, εἶναι τὸ τῶν 5 λεπτῶν. Τί δὲ συμβαίνει ἐκ τούτου; Δὲν ὑπάρχει κανὲν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον νὰ πωλῆται εἰς τιμὴν κατωτέραν τῶν 5 λεπτῶν, καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ τῶν λοιπῶν πραγμάτων ἡ τιμὴ προσδιορίζεται εἰς τὸ πολλαπλάσιον τοῦ πενταλέπτου. Δὲν ἀπαντᾶται δὲ τιμὴ, ἡ ὁποία, διαιρουμένη διὰ τοῦ 5, νὰ ἀφίνῃ ὑπόλοιπον, καὶ τοῦτο, διότι δὲν ὑπάρχει νόμισμα, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἀναπληρῶται τὸ ὑπόλοιπον. Ἐν τούτοις ὑπάρχουν ἄνθρωποι καὶ μάλιστα εἰς τὰς πόλεις, οἱ ὁποῖοι ζῶσι δαπανῶντες καθ’ ἑκάστην μίαν, δύω ἢ τρεῖς δραχμὰς, καὶ μὲ τὸ ποσὸν αὐτὸ θεραπεύουσιν ὅλας τὰς ἀνάγκας των, ἀγοράζοντες ἓν μὲν τῶν χρειωδῶν ἀντὶ 20 λεπτῶν, ἄλλο ἀντὶ 30, ἄλλο ἀντὶ 10 καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἐνόσῳ ἴσχυε τὸ παλαιὸν νομισματικὸν σύστημα, ὁ ἔχων 2 δραχμὰς, διῄρει αὐτὰς εἰς 20 δεκάλεπτα καὶ μὲ αὐτὰ ἐθεράπευεν ὅλας τὰς ἀνάγκας του· ἀλλὰ μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ νέου συστήματος, αἱ δύω δραχμαὶ δὲν δύνανται νὰ διαιρεθῶσι πλέον εἰμὴ μόνον εἰς 18 δεκάλεπτα. Ἐν τούτοις ὁ πτωχὸς αὐτὸς ἄνθρωπος εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ δίδῃ καὶ σήμερον δι’ ἕκαστον πρᾶγμα τὸ αὐτὸ ποσὸν τῶν δεκαλέπτων, τὸ ὁποῖον ἔδιδε καὶ πρότερον· ἐὰν π. χ. ἔδιδε δύω δεκάλεπτα πρὸς ἀγορὰν ἄρτου, ἄλλα δύω δίδει καὶ τώρα, διότι ὁ ἀρτοποιὸς δὲν δύναται νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς αὐτὸν 2 ἢ 3 λεπτά· ἐὰν ἔδιδε πρὶν δύω δεκάλεπτα διὰ νὰ ἀγοράσῃ οἶνον, δὲν δύναται νὰ δώσῃ σήμερον 18 λεπτὰ, ὅσον δηλ. ἀξίζουν τὰ 20, διότι ὁ οἰνοπώλης δὲν ἔχει νὰ τοῦ ἐπιστρέψῃ τὰ δύω λεπτά· τὸ αὐτὸ θέλει συμβῆ καὶ διὰ τὰ δεκάλεπτα, μὲ τὰ ὁποῖα πληρώνει τὸν καφὲν, τὸν ἱπποσιδηρόδρομον κτλ. Ὑποχρεωμένος λοιπὸν νὰ δίδῃ δι’ ἕκαστον ἀντικείμενον ὅσα δεκάλεπτα ἔδιδε καὶ πρότερον, δὲν δύναται νὰ θεραπεύσῃ ὅλας τὰς ἀνάγκας του, διότι δὲν ἔχει πλέον 20 δεκάλεπτα, ἀλλὰ μόνον 18. Αὐτὸς εἶναι ὁ οὐσιωδέστερος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον προῆλθεν ἡ διατάραξις, τὴν ὁποίαν βλέπομεν καὶ ἡ ὁποία οὔτε ἐξέλιπεν, οὔτε θέλει ἐκλείψει μὲ τὴν ἐπαναφορὰν τῶν χαλκίνων νομισμάτων εἰς κυκλοφορίαν· πηγαίνετε ὅπου θέλετε καὶ θὰ ἰδῆτε, ὅτι τὰ παράπονα ὑφίστανται καὶ θὰ ἐξακολουθήσουν οὐ μόνον ὑφιστάμενα, ἀλλὰ καὶ ἐπιτεινόμενα καθ’ ἑκάστην, διότι ὁ πτωχὸς π. χ. ἀστυνομικὸς κλητὴρ καὶ ὁ μικρὸς δημόσιος ὑπηρέτης, οἱ ὁποῖοι λαμβάνουν 60 δραχμὰς μηνιαῖον μισθὸν, οἱ πτωχοὶ οἰκογενειάρχαι οἱ ἐσοδεύοντες 60 δραχμὰς ἀπὸ τὸ ἐνοίκιον τῆς μικρᾶς οἰκίας των ἢ ἀπὸ τὴν πρόσοδον μικροῦ τινος κτήματος καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ δαπανήσουν παρὰ δύω δραχμὰς καθ’ ἑκάστην, δὲν δύνανται πλέον νὰ θεραπεύσουν ὅλας τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας πρότερον ἐθεράπευον. Διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ παραξενευώμεθα, ἐὰν ὑφίσταται ἀνωμαλία εἰς τὴν ἀγορὰν, οὔτε νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι θέλει παρέλθει ταχέως. Ἡ κατάστασις δὲ αὕτη θέλει φέρει καὶ ἄλλας ζημίας, διότι ὁ ἡμερομίσθιος ἐργάτης πιέζει τὸν ἐργοστασιάρχην καὶ ἀπαιτεῖ παρ’ αὐτοῦ δύω νέας δραχμὰς ἀντὶ τῶν παλαιῶν, τὰς ὁποίας ἐλάμβανε πρότερον· διότι, ἄλλως, δὲν δύναται νὰ ζήσῃ· τὸ αὐτὸ δὲ θέλει συμβῆ καὶ εἰς πολλὰς ἄλλας δυσοληψίας καὶ συναλλαγάς· ὀφείλομεν δὲ νὰ προσέξωμεν πολὺ ἐπὶ τῆς καταστάσεως ταύτης, διότι μικρὰ μὲν εἶναι τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα ὑπερετιμήθησαν, ἀλλ’ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται δι’ αὐτὰ, εἶναι πολλοὶ καὶ ἀποτελοῦν πολυπληθεστάτην τάξιν, ἧς τὰ συμφέροντα δὲν μᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ παραβλέπωμεν. Ἀλλ’ ἴσως εἴπῃ τις, ὅτι ἡ ἀνωμαλία αὕτη θὰ ὑφίσταται πάντοτε, καὶ ἑπομένως οὐδέποτε θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ νέον σύστημα, τότε δὲ ποῦ μένουν αἱ διεθνεῖς ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας ἀνελάβομεν; Δὲν εἶμαι, κύριοι, τῆς γνώμης ταύτης· ἀπεναντίας, φρονῶ, ὅτι τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα εἶναι ὀρθὸν καὶ συμφέρει νὰ εἰσαχθῇ, ἐδοκίμασα μάλιστα ἄλλοτε νὰ ἐπιταχύνω τὴν ἐφαρμογήν του, καὶ ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, διότι ἐθεώρουν ἀναγκαῖον νὰ γείνωσιν εἰς τὸν ἀρχικὸν νόμον τροποποιήσεις τινὲς, αἱ ὁποῖαι ἤθελον διευκολύνει τὴν δικαιοτέραν εἰσαγωγὴν τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος· ἀλλ’ ἐὰν παρατηρήσητε τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, τὸ τέλος τῶν ὁποίων σᾶς ἀνέγνωσε προχθὲς ὁ ἔντιμος φίλος κ. Παπαμιχαλόπουλος, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι οὐχὶ καθ’ ὑπαγόρευσιν ἄλλων, ἀλλ’ οἴκοθεν προεκάλεσα τὴν ἀναβολὴν, διότι εἶδον τὴν διατάραξιν, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν εἰς τὴν κοινωνίαν, καὶ τὰς ἀνωμαλίας, αἱ ὁποῖαι ἠπειλοῦντο. Καὶ ἐφρόνουν μὲν καὶ τότε πολλοὶ, ὅτι αἰτία τῆς διαταράξεως ἦτον ἡ ἀπομάκρυνσις τῶν χαλκίνων νομισμάτων ἀπὸ τὴν ἀγορὰν, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἐδυσκολεύθην νὰ ἐννοήσω, ὅτι ἡ πραγματικὴ δυσκολία δὲν προήρχετο ἐκ τούτου, διότι τοῦτο ἠδύνατο νὰ θεραπευθῇ, ἐὰν τὸ σύστημα εἰσήγετο ἀμέσως. Τὴν ἀνωμαλίαν προεκάλει ἡ ἔλλειψις τῶν μικρῶν νομισμάτων, καὶ διὰ τοῦτο προεκάλεσα οἴκοθεν τὴν ἀναβολήν. Ἡ ἀνωμαλία ἠδύνατο νὰ ἐκλείψῃ, ἐὰν πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς ἐφροντίζομεν νὰ ἐκτυπωθῶσι νομίσματα τοῦ ἑνὸς καὶ τῶν δύω λεπτῶν, καὶ τὰ ἐθέτομεν εἰς κυκλοφορίαν, διότι τότε ὁ δίδων δεκάλεπτον ἤθελε λαμβάνει ἓν λεπτὸν ὀπίσω καὶ δὲν ἤθελε ζημιοῦσθαι. Ἑπομένως ἐκτὸς τῶν ἄλλων λόγων, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξαν οἱ ἀγορεύσαντες πρὸ ἐμοῦ κατὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος καὶ τοὺς ὁποίους συμμερίζομαι καὶ ἐγώ, νομίζω ὅτι, ἐπειδὴ δὲν εἴμεθα ἐφωδιασμένοι μὲ ἀρκετὴν ποσότητα μονολέπτων καὶ διλέπτων, πρέπει νὰ ἀναβληθῇ ἐπὶ τοῦ παρόντος ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, συνεπείᾳ τῆς προκλήσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἐν πρώτοις θεωρῶ ἀνάξιον τοῦ κόπου νὰ ἀναιρέσω τὸν ἰσχυρισμὸν τῶν κυρίων Ὑπουργῶν περὶ τοῦ ὅτι τὸ νομισματικὸν σύστημα εἶναι ἀῤῥήκτως συνεδεδεμένον μετὰ τοῦ οἰκονομικοῦ· οἱονδήποτε καὶ ἂν ἦναι τὸ νομισματικὸν σύστημα, οὐδόλως δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ τὸ οἰκονομικόν. Τὸ ἄριστον οἰκονομικὸν σύστημα συνίσταται εἰς τὴν ἐξίσωσιν τῶν δαπανῶν πρὸς τὰ ἔσοδα, αὕτη δὲ δύναται νὰ γείνῃ οἱονδήποτε καὶ ἂν ἦναι τὸ νομισματικὸν σύστημα τῆς χώρας καὶ μὲ οἱανδήποτε μονάδα ἀριθμοῦνται αἱ εἰσπράξεις καὶ αἱ πληρωμαί. Ὁ λόγος, ὅτι διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος διευκολύνεται ἡ εἰς νέας δραχμὰς ἀναγωγὴ τῶν ὑφισταμένων φόρων, δὲν εἶναι καθόλου σπουδαῖος. Ἡ πληρωμὴ νέων δραχμῶν ἀντὶ τῶν πληρωνομένων μέχρι τοῦδε παλαιῶν, δὲν εἶναι εἰμὴ αὔξησις τῶν φόρων κατὰ 12)00. Ἀλλ’ ὅταν ἔχῃ τις τὴν διάθεσιν νὰ αὐξήσῃ φόρον τινὰ εἴτε κατὰ δώδεκα εἴτε κατὰ δεκαπέντε τοῖς ἑκατὸν, δύναται νὰ τὸ κάμῃ καὶ χωρὶς νὰ μεταβάλῃ τὸ νομισματικὸν σύστημα, εἴτε διὰ προσθέτων ποσοστῶν, ὅπως ἐγένετο διὰ τὰ τελωνιακὰ, εἴτε δι’ αὐξήσεως τῶν φόρον, ὅπως ἐγένετο κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον διὰ τὸν φόρων τῶν ζώων. Νομίζω ἐπίσης, ὅτι ἦσαν περιττὰ ὅλα ὅσα ἐῤῥέθησαν περὶ τῶν ἀγαθῶν, τὰ ὁποῖα ὑπόσχεται εἰς τὸν τόπον ἡ ἀποκατάστασις τοῦ ἰσοζυγίου· διότι περὶ τούτου οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ ἀντιλέγων, ὅλοι δὲ αἰσθανόμεθα τὰ μεγάλα ἠθικὰ καὶ ὑλικὰ ὠφελήματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀπολαύσῃ ὁ τόπος, ἐὰν ἐπέλθῃ καὶ ἀποκατασταθῇ διαρκὲς ἰσοζύγιον. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ τούτου· τὸ ζήτημα εἶναι ἐὰν τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα προτείνει ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ ἰσοζυγίου, ἦναι τὰ κατάλληλα καὶ ἂν δι’ αὐτῶν θέλει κατορθωθῇ ἀληθῶς ἡ ἀποκατάστασις τοῦ ἰσοζυγίου. Τὸ ἰσοζύγιον τοῦ ἡμετέρου προϋπολογισμοῦ, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τῆς μεταπολιτεύσεως καὶ ἐντεῦθεν οὐδέποτε σχεδὸν κατωρθώθη νὰ ἐπιτευχθῇ, ἔπαθε σπουδαίαν διατάραξιν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἕνεκα τῶν ὑπερόγκων καὶ ἐκτάκτων δαπανῶν, εἰς τὰς ὁποίας ὑπεβλήθη τὸ ἔθνος ὡς ἐκ τοῦ ζητήματος τῶν μεθορίων· μετὰ τὴν λύσιν δὲ τοῦ ζητήματος τούτου πάντες εἴχομεν τὴν ἐπιθυμίαν καὶ τὸ καθῆκον νὰ σκεφθῶμεν περὶ ἀποκαταστάσεως τοῦ ἰσοζυγίου. Ἀλλ’ ἡ πρώτη Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἦλθεν εἰς τὰ πράγματα μετὰ τὴν λύσιν τοῦ μεθοριακοῦ ζητήματος, οὐδεμίαν περὶ τούτου ἔλαβε πρόνοιαν· ἐνθυμεῖσθε δὲ, ὅτι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν προϋπολογισμὸν, ὅστις παρίστανεν ἔλλειμμα 11 ἑκατομμυρίων, καὶ ὅτι τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ἀνεβιβάσθη εἰς 12 ἑκατομμύρια, διότι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡ Κυβέρνησις ἐπρότεινε νέας δαπάνας, ἢ ἐδέχθη προταθείσας παρ’ ἄλλων, καὶ ηὔξησε τὰ ἔξοδα κατὰ 1,000,000 περίπου. Καθὼς δὲ ἠκούσατε ἀπὸ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸν, ἐπειδὴ τινὰ τῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1882, ἦσαν διαβατικὰ, ὅπως τὸ ἐκ τῶν νομισμάτων, καὶ ἐπειδὴ ἄλλα τινὰ δὲν ἐπραγματοποιήθησαν, τὸ ἔλλειμμα ἤθελεν ἀναβιβασθῆ εἰς 18,000,000 περίπου, θέλει δὲ περιορισθῆ πιθανῶς εἰς μόνον 15,000,000, διότι ἀπὸ ἄλλα ἔσοδα εἰσεπράχθησαν ποσὰ ἀνώτερα τῶν προϋπολογισθέντων.

§69ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν εἶπον αὐτό· εἶπον ὅτι ἤθελεν εἶναι εἰς τὰ 1883 15,000,000.

§70ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τοῦτο θὰ φθάσω.—Τὸ ἔλλειμμα λοιπὸν τοῦ 1883 ἤθελεν ἀνέλθει εἰς 15,000,000, καὶ τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ἀνεδέχθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐξαλείψῃ καὶ τὸ ἐξήλειψε διὰ τρόπου ἀπροσδοκήτου, ὡς εἶπεν, ἀπροσδοκήτου ὅμως, κατ’ ἐμὲ, οὐχὶ διὰ τὰ εὐάρεστα ἀποτελέσματα, εἰς τὰ ὁποῖα μέλλει νὰ καταλήξῃ, ἀλλὰ διὰ τὸ ἀκατάλληλον καὶ τὸ ἀλυσιτελὲς τῶν μέτρων, διὰ τῶν ὁποίων νομίζει, ὅτι θὰ τὸ ἐξαλείψῃ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς δὲν προτείνει οὐδεμίαν οἰκονομίαν εἰς τὰς δαπάνας· ἀπεναντίας, σᾶς προανήγγειλεν, ὅτι θὰ εἰσαγάγῃ νομοσχέδια, δι’ ὧν αἱ δαπάναι θέλουσιν αὐξηθῆ κατὰ δύω ἔτι ἑκατομμύρια. Ὁ κύριος ὑπουργὸς δὲν προτείνει οὐδεμίαν βελτίωσιν τῆς ὑπηρεσίας ἐκ τῶν δυναμένων νὰ ἐξασφαλίσουν τὴν ἀκριβῆ βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν τῶν δημοσίων ἐσόδων. Τίνι δὲ τρόπῳ κατώρθωσε τὸ θαῦμα τοῦτο, νὰ καλύψῃ διὰ μιᾶς τὰ 15 ἑκατομμύρια; διὰ τῆς εἰσαγωγῆς 5 νομοσχεδίων, δι’ ὧν ἐπιβάλλει φόρους 15, ἢ μᾶλλον 17 ἑκατομμυρίων. Ποῖα δὲ εἶναι τὰ νομοσχέδια ταῦτα; νομοσχέδιον πρῶτον, δι’ οὗ οἱ ὑφιστάμενοι φόροι, ἄμεσοι καὶ ἔμμεσοι, ἀντὶ νὰ εἰσπράττωνται εἰς παλαιὰς δραχμὰς, θὰ εἰσπράττωνται εἰς νέας δραχμάς.

§71ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Οἱ ἔμμεσοι, ὄχι οἱ ἄμεσοι.

§72ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι καί τινες ἄμεσοι, ὡς ὁ τῶν ἁλάτων, τῶν μεταλλείων κτλ. Ἐκ τῆς μεταβολῆς δὲ ταύτης ὑπολογίζει ἔσοδον δύω ἑκατομμυρίων· δεύτερον νομοσχέδιον περὶ φόρου καταναλώσεως τῶν ποτῶν, ἐκ τοῦ ὁποίου ὑπολογίζει ἄλλα δύω ἑκατομμύρια. Τρίτον νομοσχέδιον περὶ ἐπιβολῆς δύω φόρων ἐπὶ τοῦ οἴνου, φόρου ἐγγείου καὶ δικαιώματος καταναλώσεως, ἐξ ὧν ὑπολογίζει ἄλλα 4 ἑκατομμύρια. Τέταρτον νομοσχέδιον περὶ φόρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ, ἐξ οὗ προσδοκᾷ ἄλλα 4. Ἔτι δὲ ἓν ἢ καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον ἀπὸ τὸν φόρον τοῦ σιγαροχάρτου. Τὸ ὅλον δεκατριάμισυ ἑκατομμύρια εἰς νέας δραχμὰς, ἢ 15 εἰς παλαιάς. Ἐὰν δὲ εἰς τὰ 15 ἑκατομμύρια προσθέσητε τὰ ἔξοδα τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν φόρων τούτων ἢ τὰ κέρδη τῶν ἐνοικιαστῶν, εἰς οὓς προτίθεται νὰ παραχωρήσῃ τὴν βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν αὐτῶν, τότε θέλομεν ἔχει 17 ἑκατομμύρια. Λοιπὸν διὰ τῆς ἐπιβολῆς ἐν συνόλῳ φόρων ἀναβιβαζομένων εἰς 17 ἑκατομμύρια, προτίθεται ὁ κύριος Ὑπουργὸς νὰ καταστήσῃ τὸ ἰσοζύγιον. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐρωτῶ ὑμᾶς, εἶναι κανονικὸν, εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐπιβάλλωνται διὰ μιᾶς 17 ἑκατομμυρίων δραχμῶν φόροι εἰς ἔθνος, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ μέχρι τοῦδε φορολογία μόλις φθάνει τὰ 45 ἑκατομμύρια; Εἶναι δίκαιον, εἶναι ὑποφερτὸν νὰ αὐξηθῇ διὰ μιᾶς κατὰ 30 καὶ 40% τὸ φορολογικὸν βάρος; Ὅταν ὑπάρχῃ ἔλλειμμα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἑνὸς Κράτους, εἰς τρία τινὰ καταφεύγουν, ἵνα ἀποκαταστήσωσι τὸ ἰσοζύγιον· αʹ) εἰς τὰς οἰκονομίας, αἱ ὁποῖαι ἀποβλέπουν εἰς τὴν ἀποκοπὴν καὶ τὴν περιστολὴν τῶν περιττῶν δαπανῶν, ἐνίοτε δὲ καὶ αὐτῶν τῶν μὴ ἀπολύτως ἀναγκαίων· βʹ) εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς ὑπηρεσίας, ἐξ ἧς ἐπέρχεται ἡ ἀκριβεστέρα βεβαίωσις καὶ εἴσπραξις τῶν φόρων, καὶ ἐπὶ τέλους εἰς τὴν αὔξησιν τῶν φόρων· διότι ἡ ἐπιβολὴ καὶ ἡ αὔξησις τῶν φόρων εἶναι ἀπαλλοτρίωσις ἐθνικῆς περιουσίας, καὶ δὲν εἶναι συγκεχωρημένον νὰ καταφεύγωμεν εἰς τὸ ἔσχατον αὐτὸ μέτρον, εἰμὴ ἀφοῦ ἐξαντλήσωμεν ὅλα τἆλλα. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἀπέφυγεν ἐπιμελῶς τὸ σύστημα τῶν οἰκονομιῶν· οὐ μόνον δὲν ἠθέλησε νὰ κάμῃ καμμίαν οἰκονομίαν, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας σᾶς προανήγγειλεν, ὅτι θὰ εἰσαγάγῃ νομοσχέδια, δι’ ὧν θὰ δημιουργήσῃ νέας θέσεις καὶ θὰ αὐξήσῃ τὸν προϋπολογισμὸν κατὰ 2 ἑκατομμύρια.

§73ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κατὰ 100 χιλιάδας.

§74ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄλλοτε ὁ κύριος πρωθυπουργὸς, ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1880, ὃν εἶχεν ὑποβάλει ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κύριος Δηλιγιάννης, καὶ εὑρίσκων, ὅτι ἐν αὐτῷ ὑπῆρχεν ἔλλειμμα, ἔλεγεν: «Ὅταν ἔχωμεν τοιοῦτον ἔλλειμμα, τίνες ἐπιβάλλονται σκέψεις; δύνανται νὰ ἐπιβληθῶσιν ἄλλαι παρὰ τὰς σκέψεις τῶν οἰκονομιῶν;» Καὶ εἶχε μέγα δίκαιον. Ὅταν ὑπάρχῃ ἔλλειμμα, βεβαίως ἡ πρώτη σκέψις, ἥτις ἐπιβάλλεται εἰς τοὺς κυβερνῶντας, εἶναι ἡ σκέψις τῶν οἰκονομιῶν, ὅπως καὶ ὅταν τὰ οἰκονομικὰ ἰδιώτου τινὸς δὲν εὑρίσκωνται εἰς καλὴν κατάστασιν, ἡ πρώτη αὐτοῦ φροντὶς εἶναι νὰ ἐλαττώσῃ τὰς δαπάνας του καὶ ὄχι νὰ πωλήσῃ τὴν περιουσίαν του. Προβαίνων δὲ εἰς τὴν ἀνάλυσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκείνου ὁ κύριος Τρικούπης, ὁ ὁποῖος ἦτο πολὺ οἰκονομικώτερος ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1882 καὶ ἀπὸ τοῦ 1883, ὃν ἀκόμη δὲν εἶδον διὰ νὰ ἐκτιμήσω εἰς τὰ καθ’ ἕκαστα, εὕρισκεν, ὅτι ἦτον ὀρθὸν καὶ πρέπον νὰ περικοποῦν ἐκ μὲν τῶν πολεμικῶν λεγομένων ὑπουργείων, δηλ. τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν, 4 ἑκατομμύρια, ἐκ δὲ τῶν πολιτικῶν 2 περίπου, ἢ, διὰ νὰ ἦμαι ἀκριβέστερος 1,769,000, εἰς ἃς ἀνεβίβαζε τὰς δυναμένας νὰ ἐπενεχθῶσιν οἰκονομίας ὁ τότε βουλευτὴς Παρνασσίδος κύριος Σιμόπουλος, ὁ ὁποῖος ἀντεπροσώπευε τὸ κόμμα τοῦ κ. Τρικούπη εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Εὕρισκε λοιπὸν τότε ὁ κύριος Τρικούπης, ὅτι ἔπρεπε νὰ γείνουν 6 ἑκατομμυρίων δραχ. οἰκονομίαι. Ἀλλὰ σήμερον ἔρχονται καὶ μᾶς λέγουν, ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν οὔτε λεπτὸν νὰ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 82, ὅστις εἶναι ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ πολυτελέστερος ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1880, καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλ’ εἴμεθα ἠναγκασμένοι χάριν τῆς ὑπηρεσίας νὰ προσθέσωμεν καὶ ἄλλας δαπάνας. Δὲν δύναμαι, κύριοι, νὰ ἐξηγήσω τὴν μεταβολὴν, ἥτις ἐπῆλθεν εἰς τὰς σκέψεις τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ ἐν διαστήματι τόσων ὀλίγων ἐτῶν. Πῶς τότε εὕρισκεν, ὅτι ἡ πρώτη σκέψις, προκειμένου περὶ ἐλλείμματος, ἦτον ἡ σκέψις τῶν οἰκονομιῶν, καὶ ὅτι ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν ἐκεῖνον ἠδύναντο ν’ ἀφαιρεθῶσιν 6 ἑκατομμύρια, καὶ σήμερον σᾶς λέγει, ὅτι οὐδὲ λεπτὸν δύναται νὰ ἀφαιρεθῇ, καὶ ὅτι οὐδεμία σκέψις περὶ οἰκονομιῶν δύναται νὰ γείνῃ; Μήπως τάχα πράττει τοῦτο ὁ κ. Τρικούπης, διότι φοβεῖται μὴ ἴδῃ ἐπαληθεύοντας τοὺς φόβους, οὓς ἐξέφραζε καὶ τότε, ὅτι δύναται νὰ ἐπιφέρῃ εἰς τὴν πολιτικὴν αὐτοῦ θέσιν τὸ σύστημα τῶν οἰκονομιῶν; Ἰδοὺ τί ἔλεγε τότε ὁ κ. Τρικούπης, ὁμιλῶν περὶ οἰκονομιῶν. «Μεγίστη τιμωρία θὰ ἦναι τὸ καθῆκον, τὸ ἐπιβαλλόμενον εἰς ἐκεῖνον, ὅστις κατόπιν τοιούτων ἕξεων, μορφωθεισῶν ἐκ τῆς διαχειρίσεως τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἤθελεν ἔλθει εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν περιστολὴν τῶν δαπανῶν ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ πρέποντος, ἐντὸς τῶν ὁρίων, ὧν ἡ ἀθέτησις μᾶς ἔφερεν εἰς τὸ χεῖλος τῆς χρεωκοπίας. Γινώσκομεν τὰς συνεπείας τῆς ἐκτελέσεως τοιούτου προγράμματος, γινώσκομεν, ὅτι καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς θέλομεν στερηθῆ ὑποστηρίξεως, τὴν ὁποίαν ἄλλως ἠδυνάμεθα νὰ προσδοκῶμεν κτλ. ἀλλ’ ἦτον ἀνάγκη νὰ ἀποδειχθῇ ἐὰν τὸ πνεῦμα τῶν οἰκονομιῶν ἦναι ἀλήθεια καὶ ἐὰν δύναται ν’ ἀνθέξῃ κατὰ τῶν δυσχερειῶν, τὰς ὁποίας παρουσιάζουσι τὰ πράγματα». Αὐτοὺς τοὺς φόβους ἐξέφραζε τότε ὁ κύριος Τρικούπης καὶ αὐτὰς τὰς ἀμφιβολίας εἶχε δ’ ἐκείνους, οἵτινες ἤθελον νὰ ἐπιζητήσουν τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τοιούτων μέσων, καὶ διὰ τοῦτο, ἀντὶ νὰ σκέπτηται καὶ σήμερον περὶ οἰκονομιῶν, ὡς ἐσκέπτετο τότε, ὅτε ἄλλοι ἐκυβέρνων τὸν τόπον, δὲν ἔχει καμμίαν δυσκολίαν ἡ Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας προΐσταται, νὰ αὐξάνῃ καθημερινῶς τὰς δαπάνας διὰ προσθήκης νέων θέσεων. Δὲν ἐναντιοῦμαι, κύριοι, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον νὰ γίνωνται καὶ νέαι δαπάναι, καὶ ὅτι πολλαὶ τῶν θέσεων, αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦνται, ὠφελοῦν τὴν διοίκησιν· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι, ἀφοῦ εὑρισκόμεθα εἰς τοιαύτην στενοχωρίαν, ἀφοῦ τὸ ἰσοζύγιον εἶναι τόσον διατεταραγμένον, ἠδύναντο νὰ μένουν μερικὰ πράγματα ὡς ἔμενον ἕως τώρα, ἠδύναντο π. χ. ἐπαρχίαι τινὲς νὰ μείνουν ἄνευ Ἐπάρχων, ἠδύναντο τόποι τινὲς νὰ μὴν ἔχουν Τηλεγραφεῖα καὶ Ταχυδρομεῖα καὶ ἄλλα τοιαῦτα (θόρυβος δεξιά).

§75ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Βλέπετε, κύριε Σωτηρόπουλε, ὅτι εἶχε δίκαιον ὁ κύριος Τρικούπης νὰ μὴ θίξῃ τὰς δαπάνας.

§76ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγκατελείφθη λοιπὸν πᾶσα σκέψις περὶ οἰκονομιῶν καὶ οὐδὲν ἐξ αὐτῶν ἠδυνήθημεν ν’ ἀντλήσωμεν πρὸς ἀποκατάστασιν τοῦ ἰσοζυγίου. Ἀλλὰ μήπως τοὐλάχιστον ἔπραξέν τι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις πρὸς βελτίωσιν τῆς ὑπηρεσίας, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἐντελεστέραν καὶ ἀκριβεστέραν βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν τῶν φόρων; Ἡ βελτίωσις τῆς ὑπηρεσίας εἶναι διττή, εἶναι διοικητικὴ καὶ νομοθετική. Ἡ διοικητικὴ βελτίωσις συνίσταται εἰς τὴν ἐκλογὴν καταλλήλου προσωπικοῦ καὶ εἰς τὴν ἐπιτήρησιν αὐτοῦ, ὅπως ἐνεργῇ εὐσυνειδήτως τὰ καθήκοντά του. Καὶ περὶ τῆς τοιαύτης βελτιώσεως ἀπέχω νὰ κάμω λόγον, διότι δὲν θέλω νὰ προκαλέσω συζήτησιν. Ὅλοι εἶσθε ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας καὶ γνωρίζετε ἂν τὰ πρόσωπα, ἅτινα διορίζονται, ἔχουν τὴν ἀπαιτουμένην ἱκανότητα καὶ ἂν ἐκτελοῦν ἀκριβῶς καὶ εὐσυνειδήτως τὸ καθῆκόν των. Ἔρχομαι δὲ εἰς τὴν νομοθετικὴν βελτίωσιν, ἥτις γίνεται διὰ νομοθετημάτων καὶ ἐκ τῆς ὁποίας πολλὰ ἀποτελέσματα δύναται νὰ ἐλπίσῃ τις, καὶ περὶ τῆς βελτιώσεως ταύτης λαλῶν, λέγω, κύριοι, μετὰ παῤῥησίας, ὅτι οὐδὲν νομοθέτημα ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εἰσήγαγε, τὸ ὁποῖον νὰ ὑπόσχηται τὴν ἀκριβεστέραν βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν τῶν φόρων, καὶ τόσῳ μᾶλλον τὴν κατακρίνω διὰ τὴν ἔλλειψιν ταύτην, καθόσον εἶχεν ὑπ’ ὄψιν πολλὰ τοιαῦτα νομοθετήματα.

§77ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Προώρως ὁμιλεῖτε, διότι δὲν εἴδετε ἀκόμη τὰ νομοσχέδια.

§78Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὴ δέχεσθε διακοπὰς, ὡς δὲν δέχεται οὔτε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§79ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν μὲ ἐνοχλοῦν.—Παρέλειψε δὲ νὰ φέρῃ τὰ νομοθετήματα αὐτὰ ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν, ἐξ ὧν πολλοὶ ἤθελον αὐξήσει τὰ δημόσια ἔσοδα.

§80ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἦσαν ἀκατάλληλα.

§81ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διατὶ βιάζεσθε; Ἐὰν εὑρεθῶμεν σύμφωνοι καὶ πεισθῆτε καὶ ὑμεῖς, ὅτι εἶναι κατάλληλαι τί θὰ εἴπητε;—Τὸ πρῶτον λοιπὸν νομοθέτημα, τοῦ ὁποίου ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις μετὰ μεγάλης ἐπιμονῆς νὰ ζητήσῃ τὴν ἐπιψήφισιν, εἶναι τὸ νομοθέτημα περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων.

§82ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὑπάρχει.

§83ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον νὰ τὸ φέρητε, ἀλλὰ νὰ τὸ ἐπιψηφίσητε.—Τὸ νομοθέτημα περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων εἶναι λίαν ἀναγκαῖον καὶ ἤθελε βεβαίως συντελέσει εἰς τὴν αὔξησιν τῶν δημοσίων ἐσόδων, διότι πάντες γνωρίζομεν, ὅτι, ὡς ἔχουν παρ’ ἡμῖν τὰ περὶ διορισμοῦ τῶν ὑπαλλήλων, εἰσάγονται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ διορίζονται εἰς θέσεις προϊσταμένων ἄνθρωποι, οἵτινες δὲν ἔχουν τὴν ἀπαιτουμένην ἱκανότητα καὶ πεῖραν. Καὶ διὰ νὰ ἐννοήσητε τὸ κακὸν, ἀποβλέψατε εἰς τὸν τελωνιακὸν κλάδον· γίνονται καὶ ἐκεῖ πολλαὶ καταχρήσεις καὶ ὑπάρχουν καὶ πολλαὶ ἀταξίαι· ἐν τούτοις, ἐπειδὴ ἔχομεν ἕνα νόμον περὶ προσόντων τῶν τελωνιακῶν ὑπαλλήλων, ὅστις, ἂν θέλετε, ἔχει πολλὰς ἐλλείψεις καὶ αὐτὸς, καὶ ἐπειδὴ κατὰ τὸν νόμον τοῦτον ὁ διορισμὸς καὶ ἡ προαγωγὴ τῶν ὑπαλλήλων γίνεται ἱεραρχικῶς, δὲν δύνανται νὰ ἔλθουν εἰς τὴν θέσιν τῶν προϊσταμένων ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπηρέτησαν ἐπὶ πολλὰ ἔτη ὡς ὑποδεέστεροι, ὥστε νὰ γνωρίζουν τὴν ὑπηρεσίαν καθ’ ὅλα, ὅπερ εἶναι μέγα κέρδος. Ἐν τούτοις, κύριοι, τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον θεωρεῖται τόσον ἀναγκαῖον, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ὁμολογουμένως βελτιώσει τὴν ὑπηρεσίαν, εἰσήχθη μὲν ἀπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν κατὰ τὴν λήξασαν Σύνοδον, ἀλλ’ ἐγκατελείφθη ὡς ἔκθετον. Ἐφρόντισεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιψηφίσῃ τόσα νομοσχέδια πολὺ μικροτέρας ἀξίας, ἀσήμαντα, δύναμαι νὰ εἴπω, περὶ αὐτοῦ ὅμως οὐδεμίαν ἔλαβε πρόνοιαν. Καὶ οὔτε σήμερον βλέπομεν σπουδήν τινα ἐκ μέρους τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργῶν, ὁμοίαν μὲ τὴν σπουδὴν, ἣν εἴδομεν ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως διὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὑπάρχει ἀπὸ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον ὑποβεβλημένον εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων. Γνωρίζετε ὅλοι, ὅτι μὲ ὅλας τὰς αὐστηρὰς διατάξεις, ἃς ὁ περὶ καθυστερούντων νόμος διαλαμβάνει, πολλὰ ἔσοδα δὲν κατορθόνεται νὰ εἰσπραχθῶσι, καὶ ὅτι εἰς τὸ τέλος ἑκάστης χρήσεως μένουν καθυστεροῦντα 4 ἑκατομμύρια ὡς ἔγγιστα, καθὰ δὲ εἴδετε ἐκ τοῦ ὑποβληθέντος προσωρινοῦ ἀπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1880, τὰ καθυστεροῦντα ἀνέβηκαν εἰς 4,900,000, φοβοῦμαι δὲ μὴ ὁ προσωρινὸς ἀπολογισμὸς τοῦ 81 παρουσιάσῃ ἔτι ἀνώτερον ποσόν. Περὶ τοῦ κακοῦ τούτου ἐγένετο ἄλλοτε ἐμβριθὴς σκέψις καὶ ἐπείσθημεν, ὅτι ἡ ἀταξία προέρχεται, διότι ἡ εὐθύνη, ἣν οἱ κείμενοι νόμοι ἐπιβάλλουν εἰς τοὺς ταμίας διὰ τὰ καθυστεροῦντα, δὲν εἶναι πραγματικὴ, διότι κατὰ τὸν λογιστικὸν νόμον καλεῖται ν’ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς εὐθύνης αὐτῆς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν ἀποφασίζει ποτέ. Ἐκτὸς τούτου, οἱ εἰσπράκτορες, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐπιφορτισμένοι νὰ εἰσπράττουν ὅλους τοὺς φόρους καὶ ὅλα τὰ μικρὰ ἔσοδα, δὲν ἐκτελοῦν τὸ καθῆκόν των, διότι αὐτοὶ, ὡς γνωρίζετε, εἶναι πάντοτε ὄργανα τῆς ἐπικρατούσης φατρίας. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ἡ τότε Κυβέρνησις ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀφ’ ἑνὸς μὲν καθιστᾷ πραγματικὴν τὴν εὐθύνην τῶν ταμιῶν, ἀναθέτον τὴν περὶ αὐτῆς ἀπόφασιν εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἀφ’ ἑτέρου δὲ καταβιβάζει τοὺς εἰσπράκτορας εἰς θέσιν ὅλως παθητικήν· κατ’ αὐτὸ, οἱ εἰσπράκτορες δὲν δύνανται νὰ ἐνεργήσουν καμμίαν καταδίωξιν, ἀλλ’ ἀφοῦ κρατήσουν τοὺς φορολογικοὺς πίνακας ἐπὶ ὀλίγας ἡμέρας καὶ δὲν προσέλθουν ὅλοι οἱ φορολογούμενοι νὰ πληρώσουν, τότε θέλουν συντάττει κατάλογον τῶν καθυστερούντων, θέλουν προσθέτει ἓν ποσοστὸν ἐπ’ αὐτῶν, καὶ τὰ καθυστεροῦντα θὰ ἐνοικιάζωνται· τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ὅπερ ὑπεβλήθη εἰς τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον, τὸ ἐπεξειργάσθη ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπιτροπὴ, ἧς μέλος ἦτο καὶ ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κύριος Καλλιγᾶς, ὅστις τὸ ἐνέκρινε καὶ τὸ ἐπεδοκίμασεν. Ἐνθυμοῦμαι δὲ, ὅτι, ὅτε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἦλθεν εἰς συζήτησιν, οὐ μόνον ὁ κύριος Καλλιγᾶς, ἀλλὰ καὶ πολλοὶ ἐκ τῆς μερίδος ταύτης τὸ ὑπεστήριξαν. Καὶ ἠξεύρετε διατί δὲν ἐψηφίσθη; διότι, δὲν δυσκολεύομαι νὰ τὸ εἴπω, πολλοὶ ἐκ τῶν φίλων ἡμῶν, οἵτινες ἐνόμιζον, ὅτι δὲν θὰ λείψῃ ποτὲ ἡ ἐξουσία ἀπὸ τὰς χεῖράς των, δὲν ἠθέλησαν νὰ γείνῃ αὐτὸς ὁ ἀποκεντρωτικὸς νόμος, ὅστις βεβαίως ἤθελε φέρει τὸ ἀποτέλεσμα νὰ πληρώνουν ὅλοι οἱ ὀφειλέται τὰ χρέη των καὶ ὅστις ἤθελεν ἐξουδετερώσει τοὺς εἰσπράκτορας, οἵτινες εἶναι τὰ αὐθαδέστερα καὶ τολμηρότερα ὄργανα πάσης φατρίας. Διὰ τοῦτο ἀπέτυχε. Καὶ ὅμως ἔρχεται ὁ κύριος Καλλιγᾶς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ δὲν φροντίζει νὰ φέρῃ τὸ αὐτὸ ἢ ἄλλο νομοσχέδιον· ἀφίνει τὰ πράγματα νὰ τρέχουν ὡς καὶ πρότερον, καὶ ἀδιαφορεῖ ἐὰν μένουν 4 ἢ 5 ἑκατομμύρια καθυστεροῦντα ἀπὸ τοὺς βεβαιωμένους φόρους, ζητεῖ δὲ νὰ ἀναπληρώσῃ τὰ ἐλλείμματα διὰ νέων φόρων.

§84ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ τοῦτο προώρως.

§85ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἴσως καὶ ὁ κύριος Καλλιγᾶς εὑρίσκεται εἰς τὴν αὐτὴν δυσκολίαν, εἰς ἣν εὑρέθην τότε καὶ ἐγώ. Πιθανὸν καὶ σήμερον νὰ μὴ θέλουν πολλοὶ ἐκ τῶν φίλων του νὰ ἐπιψηφισθῇ τοιοῦτον νομοσχέδιον (θόρυβος δεξιὰ), καὶ διὰ τοῦτο ὀπισθοδρομεῖ. Ἄλλο, κύριοι· εἰς ἑκατὸν ἑκατομμύρια περίπου ἀναβαίνουν τὰ καθυστεροῦντα ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων μέχρι τοῦ 1876, καὶ ἀπὸ τὰ καθυστεροῦντα ταῦτα οὐδὲν σχεδὸν εἰσπράττεται· μένουσι ταῦτα συσσωρευμένα εἰς τὰ ταμεῖα, φέροντα μεγάλην δυσκολίαν εἰς τὴν τακτοποίησιν τῆς ὑπηρεσίας καὶ τὸν ἔλεγχον, καὶ χρησιμεύοντα ὡς μέσα φατριαστικῆς ἐνεργείας, διότι ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν βλέπετε συρόμενον εἰς τὰς φυλακὰς ὀφειλέτην τινὰ διὰ χρέος, τὸ ὁποῖον ἔληξε πρὸ 10–20 ἢ καὶ πλειοτέρων ἐτῶν, ἐνῶ δὲν καταδιώκονται ἄλλοι, τῶν ὁποίων τὰ χρέη ἀνήκουν εἰς τὰς ἐν ἐνεργείᾳ χρήσεις· διὰ τὰ καθυστεροῦντα ταῦτα εἰσήχθη καὶ ἐπεψηφίσθη κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον νόμος, ὅστις διατάττει τὴν ἐκκαθάρισιν αὐτῶν, χαρίζει τοὺς τόκους καὶ τοῖς χορηγεῖ μακρὰς προθεσμίας διὰ τὴν πληρωμήν. Ἀλλ’ ὁ νόμος ἐκεῖνος, σᾶς εἶπεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, οὐδὲν ἀποτέλεσμα ἔφερε, καὶ διὰ τοῦτο ἐνῶ ἐγράφοντο μέχρι τοῦδε εἰς τὸν προϋπολογισμὸν 1,500,000 ὡς ἐτήσιον ἔσοδον ἐκ τῆς ἐκτελέσεως αὐτοῦ, διέγραψε καὶ τοῦτο ἐκ τοῦ νέου προϋπολογισμοῦ, διότι παρετήρησεν, ὅτι δὲν εἰσπράττονται εἰμὴ μόνον 70,000 δραχμαί. Ἀλλὰ διατί ὁ νόμος οὗτος δὲν ἔφερεν ἀποτελέσματα; διότι οὐδεὶς ἐφρόντισε νὰ τὸν ἐφαρμόσῃ. Ὁ νόμος διατάττει, ὅτι διὰ τὰ ὀφειλόμενα ἀπὸ φόρους καὶ ἄλλα τοιαῦτα μικρὰ χρέη θέλουν διορισθῆ ἔκτακτοι εἰσπράκτορες, οἱ ὁποῖοι θέλουν συγκεντρώσει τὰ χρέη ἑκάστου φορολογουμένου καὶ θέλουσι καταζητήσει τοὺς ὀφειλέτας, εἶναι δὲ βέβαιον, ὅτι ἐὰν οἱ φορολογούμενοι κατεζητοῦντο καὶ ἐστενοχωροῦντο νὰ πληρώσωσι τὸ ὅλον, ἤθελον ζητήσει νὰ πληρώσωσιν εἰς δόσεις, ἐκτὸς μόνον ἐκείνων, ὅσοι κατέστησαν ἀνίκανοι πρὸς πᾶσαν πληρωμὴν, καὶ τῶν ὁποίων τὰ χρέη ἤθελον σημειωθῆ εἰς τὰ παραλείμματα· ἐπίσης διὰ τὰ μεγαλείτερα χρέη ὑποχρεώνει ὁ νόμος τοὺς ταμίας νὰ τὰ συγκεφαλαιώσωσιν εἰς εὑρετήρια κατ’ ἀλφαβητικὴν τάξιν καὶ νὰ καταδιώξωσι τοὺς ὀφειλέτας· ἐὰν ἔπραττον τοῦτο οἱ ταμίαι, εἶμαι βέβαιος, ὅτι πολλοὶ τῶν ὀφειλετῶν ἤθελον σπεύσει νὰ ἀνανεώσωσι τὰ χρέη των, καὶ τοιουτοτρόπως ἤθελον ἀνανεωθῆ πάντα τὰ δυνάμενα νὰ ἀνανεωθῶσι, καὶ ἤθελεν ἀσφαλισθῆ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου σπουδαία ἐτησία πρόσοδος. Ἀλλὰ, κύριοι, οὔτε ἔκτακτοι εἰσπράκτορες διωρίσθησαν, οὔτε οἱ ταμίαι κατεδίωξάν τινα· ἔπειτα ἀπορεῖ ὁ κύριος ὑπουργὸς διατί δὲν ἔφερεν ὁ νόμος ἀποτελέσματα, καὶ σᾶς προτείνει νὰ διαγράψητε πᾶσαν πρόσοδον, τὴν ὁποίαν ἐξ αὐτοῦ δύνασθε νὰ ἐλπίσητε. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καθῆκον εἶχε νὰ σᾶς εἴπῃ τί θὰ γείνουν τὰ τοιαῦτα χρέη. Παρὰ τὸ νὰ μένουν ἐγγεγραμμένα εἰς τὰ βιβλία τοῦ Δημοσίου καὶ νὰ χρησιμεύωσιν, ὡς σᾶς εἶπον, εἰς τὸ νὰ καταζητῶνται μόνον ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους θέλει νὰ καταδιώξῃ ὁ ταμίας, ἢ τῶν ὁποίων τὴν καταδίωξιν ἐπιβάλλουν ἄλλοι εἰς τὸν ταμίαν, ἴσως εἶναι προτιμότερον νὰ ἐξαλειφθῶσιν, ἀφοῦ κατὰ τὸν κύριον Ὑπουργὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσπραχθῶσιν. Ἀλλὰ κατ’ ἐμὲ δὲν πταίει ὁ νόμος· καὶ ἐὰν εὑρίσκεται ἠναγκασμένος ὁ κύριος Ὑπουργὸς νὰ διαγράψῃ ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν 15,000,000, νομίζω ὅτι παραίτιος εἶναι ὁ κύριος Ὑπουργὸς, ὅστις δὲν ἠθέλησε καὶ δὲν θέλει νὰ ἐκτελέσῃ τὸν νόμον. Τέταρτον, ἄλλο· ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι ἡ διαχείρισις τῶν ἁλάτων, τῶν ὁποίων ἔχει τὸ ἀποκλειστικὸν μονοπώλιον τὸ Κράτος, εἶναι λίαν πλημμελής· ἐνῶ ἀφ’ ἑνὸς πολλαὶ καταχρήσεις λαμβάνουν χώραν πρὸς ζημίαν τοῦ Δημοσίου, ἀφ’ ἑτέρου ὁ λαὸς ἀγοράζει τὸ ἅλας πρὸς 25 καὶ 30 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν ἐξ ὅτου κατηργήθησαν αἱ εἰδικαὶ ἁλαταποθῆκαι· ἐγένετο λοιπὸν σκέψις μετ’ ἐπανειλημμένας παραστάσεις τῆς Βουλῆς περὶ τακτοποιήσεως τῆς διαχειρίσεως τῶν ἁλάτων καὶ συνωμολογήθη κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον τῆς παρελθούσης Περιόδου σύμβασις, ἡ ὁποία ὑπέσχετο εἰς τὸ δημόσιον αὔξησιν τῆς προσόδου κατὰ ἓν περίπου ἑκατομμύριον· ἡ σύμβασις αὕτη ὑπεβλήθη τότε εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλ’ ὁ κ. Τρικούπης καὶ οἱ περὶ αὐτὸν ἀντετάχθησαν, καὶ δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις αὐτοῦ....

§86ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διότι ἐκυβέρνα τότε ἡ ἀντιπολίτευσις.

§87ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐκυβέρνα ἡ ἀντιπολίτευσις.

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑποθέτω.

§89ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠξεύρετε, κύριε Πρωθυπουργέ, ὅτι, ὅταν θέλῃ μία μερὶς καὶ μερὶς μεγάλη νὰ ματαιώσῃ τὴν συζήτησιν νομοσχεδίου τινός, τὸ ὁποῖον εἰσάγεται μάλιστα κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας τῆς Συνόδου, εἶναι τὸ μόνον εὔκολον· τοῦτο τὸ ἐδοκιμάσατε καὶ σεῖς πολλάκις· τὸ ἐδοκιμάσατε σεῖς, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, καθ’ ἣν ἐματαιώθη τὸ νομοσχέδιόν σας περὶ φόρου ἐπὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν.

§90ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν εἰσήχθη κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας.

§91ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ περὶ ἁλάτων σύμβασις ἦλθε πολὺ ἀργὰ εἰς τὴν Βουλήν. Ἐν τούτοις, δὲν βλέπω νὰ λαμβάνεται οὐδεμία πρόνοια περὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ, ἐκ τοῦ ὁποίου καὶ ἡ πρόσοδος τοῦ Δημοσίου ἤθελεν αὐξήσει καὶ ἡ τιμὴ τοῦ ἅλατος ἤθελεν ἐλαττωθῆ· διατί νὰ μὴ γείνῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τότε ἐγένετο ἢ ἄλλο τι παρόμοιον, ὥστε νὰ αὐξήσωμεν τὴν ἐκ τῶν ἁλάτων πρόσοδον κατὰ ἓν ἑκατομμύριον, χωρὶς νὰ ἐπιβαρύνωμεν καθόλου τὸν λαὸν, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας, ἐλαφρύνωμεν καὶ τοῦτον; διότι, καθὼς σᾶς εἶπον, ὁ λαὸς ἀγοράζει πρὸς 25 καὶ 30 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν τὸ ἅλας, ἐνῷ κατὰ τὴν σύμβασιν ἐκείνην ἤθελον συστηθῆ πανταχοῦ εἰδικαὶ ἁλαταποθῆκαι καὶ ἤθελε τὸ ἀγοράζει ἐξ αὐτῶν εἰς τὴν τιμὴν τῶν 15 λεπτῶν. Ὑπῆρχον λοιπὸν ὑπ’ ὄψιν τῆς Κυβερνήσεως πολλὰ νομοθετήματα, διὰ τῶν ὁποίων ἠδύνατο νὰ αὐξήσῃ κατὰ ἑκατομμύρια τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, ἠδύνατο δὲ καὶ ἄλλα τοιαῦτα νὰ παρουσιάσῃ, ἐὰν ἤθελε νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἀκριβεστέραν βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν τῶν ὑφισταμένων φόρων· ἀλλ’ οὐδὲν καὶ περὶ τούτου ἔπραξαν, κατέφυγον δὲ μόνον εἰς τὴν αὔξησιν τῶν φόρων καὶ τὴν ἐπιβολὴν νέων. Καὶ σᾶς προτείνουν πρῶτον νὰ ψηφίσετε, ὥστε οἱ φόροι, οἱ ὁποῖοι εἰσπράττονται μέχρι τοῦδε εἰς παλαιὰς δραχμὰς, νὰ εἰσπράττωνται εἰς νέας δραχμάς, τουτέστι νὰ αὐξήσετε πάντας τοὺς ὑφισταμένους φόρους ἀδιακρίτως κατὰ 12%. Ἀλλ’ εἶναι τοῦτο ὀρθὸν, εἶναι σύμφωνον μὲ τὴν ἐπιστήμην, τὴν ὁποίαν τοσοῦτον συχνὰ ἀρέσκεται νὰ μᾶς ἀναφέρῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν; Εἶναι δίκαιον νὰ αὐξήσετε διὰ μιᾶς κατὰ 12% ὅλους τοὺς φόρους, χωρὶς προηγουμένως νὰ ἐξετάσητε τίνες εἶναι βαρεῖς καὶ τίνες εἶναι ἐλαφροί, τίνες εἶναι ἐπιδεκτικοὶ αὐξήσεως καὶ τίνες ὄχι; Δὲν ἐνθυμεῖσθε, ὅτι πέρυσιν ἀκόμη ηὐξήσατε τὸν φόρον τῶν ζώων κατὰ 20%, καὶ ὅτι ψηφίζοντες καὶ ἐφέτος νέαν αὔξησιν, κατὰ 12%, ἀναβιβάζετε διὰ τῶν δύω αὐξήσεων τὸν ἀρχικὸν φόρον κατὰ 33%; Ἐλησμονήσατε, ὅτι πρὸ δύω ἐτῶν ηὐξήθη κατὰ δύω δραχμὰς ὁ φόρος ἐπὶ τῆς σταφίδος, καὶ ἔρχεσθε ἤδη νὰ κάμετε νέαν προσθήκην δύω ἀκόμη δραχμῶν ἐπὶ τοῦ φόρου τούτου; Μὴ φοβῆσθε, σᾶς λέγει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὴν σταφίδα· ἡ τύχη αὐτῆς εἶναι ἐντελῶς ἐξησφαλισμένη καὶ αἱ τιμαὶ αὐτῆς θὰ ἦναι πάντοτε ὑψηλαὶ ἕνεκα τῆς φυλλοξήρας...

§92ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ ἄνευ τῆς φυλλοξήρας.

§93ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ὁποία μαστίζει....

§94ΡΟΥΦΟΣ. Καὶ ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τῆς μεγαλειτέρας, ἐγὼ ὁ σταφιδοκτήμων καὶ ὁ ἐξ ἐπαρχίας, ἡ ὁποία ἔχει τὸ μεγαλείτερον συμφέρον.

§95ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ εἶμαι σταφιδοκτήμων, καὶ ἡ ἐπαρχία, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύω, παράγει περισσοτέραν σταφίδα, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τοῦ φόρου. Εἶναι ἐξησφαλισμένη ἡ τιμὴ τῆς σταφίδος, σᾶς λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ λησμονεῖ, ὅτι κατὰ τὸν παρελθόντα χειμῶνα ἡ τιμὴ τῶν ἐπαρχιακῶν σταφίδων εἶχεν ἐκπέσει εἰς τὰ 22 καὶ 23 τάλληρα, ἐνῷ ἡ φυλλοξήρα πρὸ πολλῶν ἐτῶν μαστίζει τὴν Γαλλίαν, καὶ ἐνῷ πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἤρχισαν νὰ κατασκευάζωσιν οἶνον ἀπὸ ξηρὰν σταφίδα. Ἂν δὲ ὀλίγον βραδύτερον ὑψώθησαν αἱ τιμαὶ καὶ ἂν διετηρήθησαν περὶ τὰ 30 τάλληρα, αὐτὸ ὀφείλεται εἰς δύω τινὰ, τὰ ὁποῖα καὶ τὰ δύω εἶναι διαβατικά· τὸ πρῶτον εἶναι, ὅτι ἔληξε τὸ κῦρος τῶν συνθηκῶν, τὰς ὁποίας εἶχεν ἡ Γαλλία μὲ ἄλλα Κράτη, ἀπὸ τὰ ὁποῖα εἰσάγονται ἐκεῖ ξηραὶ σταφίδες· ἑπομένως ἔπαυσαν τὰ διαφορικὰ τέλη, καὶ ἡ ἡμετέρα σταφὶς, ὑποβαλλομένη εἰς ἴσον μὲ τὰς ἄλλας σταφίδας δασμὸν, ἐπληρώνετο εἰς ἀνωτέρας τιμὰς, καὶ διὰ τοῦτο ἐπῆλθε κάποια ὕψωσις κατὰ τὸ παρελθὸν ἔαρ. Τὸ δεύτερον δὲ εἶναι ἡ μικροτέρα παραγωγὴ τῆς ἐφετεινῆς ἐσοδείας, ἡ ὁποία εἶναι κατωτέρα, ὅπως γνωρίζετε ὅλοι, τῆς περυσινῆς κατὰ 20%.

§96ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐσοδεία ἡ περυσινὴ ἦτο ἔκτακτος.

§97ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζετε, κύριε Στεφανόπουλε, ὅτι δὲν θὰ ἐπανέλθῃ; Πολὺ πλανᾶσθε. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἀνέβη κατά τι ἡ τιμὴ τῶν σταφίδων καὶ δὲν κατέβη κάτω τῶν 30 ταλλήρων. Ἀλλὰ δὲν πρέπει τὴν τιμὴν ταύτην νὰ τὴν θεωρήσητε σταθερὰν καὶ διαρκῆ· ἐὰν μάλιστα ἔχωμεν τὴν ἀτυχίαν, ὡς διαδίδεται, νὰ μὴ θέλῃ ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις νὰ κλείσῃ ἐμπορικὴν συνθήκην μεθ’ ἡμῶν, κλείσῃ δὲ μετ’ ἄλλων Ἐπικρατειῶν, ἀπὸ τὰς ὁποίας εἰσάγονται ξηραὶ σταφίδες, καὶ αἱ σταφίδες ἐκεῖναι ὑποβληθῶσιν εἰς εἰσαγωγικὸν τέλος κατώτερον τοῦ ἐπιβαλλομένου εἰς τὸ ἡμέτερον προϊὸν, τότε θέλετε ἴδει, ὅτι ἡ σταφὶς ἡμῶν μὲ πολλὴν δυσκολίαν θὰ πωλῆται καὶ εἰς αὐτὴν τὴν τιμὴν τῶν 20 ταλλήρων. Ἀλλὰ περὶ τούτου ἐπιφυλάττομαι νὰ ζητήσω εἰς ἄλλην περίστασιν ἐκτενεστέρας πληροφορίας ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον. Ἠδυνάμην νὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ πολλὰ ἄλλα παραδείγματα, διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω πόσον ἄτοπον καὶ ἐπιβλαβὲς εἶναι τὸ μέτρον τῆς συλλήβδην καὶ ἀνεξετάστου αὐξήσεως τῶν φόρων, ἀλλ’ ἀπέχω φειδόμενος τοῦ χρόνου. Εἰς ἄλλην ἐποχὴν ἐνθυμοῦμαι, ὅτι μία Κυβέρνησις, εὑρισκομένη εἰς τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ κάμῃ προχείρως παρασκευάς τινας ἕνεκα τῶν περιστάσεων, παρουσιάσθη εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐζήτησε τὴν ἄδειαν νὰ αὐξήσῃ κατὰ 5–10 ἑκατοστὰ τινὰς τῶν ὑπαρχόντων φόρων, ἀλλ’ ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς κατεξανέστη κατὰ τῆς αὐξήσεως, χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τοὐλάχιστον τὸ ἔκτακτον τῶν περιστάσεων· ἔλεγεν, ὅτι τὸ μέτρον τῆς τοιαύτης αὐξήσεως εἶναι ἄτακτον, ἀντικανονικὸν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀναθεωρηθῶσιν ὅλοι οἱ φόροι καὶ νὰ εὑρεθῇ ἡ ἀναλογικὴ ἰσότης ἑκάστου ἐξ αὐτῶν καὶ τότε νὰ εἰσαχθῶσι προτάσεις περὶ αὐξήσεως· ἐνῷ δὲ ἔλεγε τοῦτο εἰς ἐκείνην τὴν ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ἔκτακτον τῶν περιστάσεων ἠδύνατο νὰ ἐπιτρέψῃ παρέκβασίν τινα τῶν ὅρων τῆς ἐπιστήμης, θαυμάζω πῶς ἐλησμόνησε τὴν θεωρίαν αὐτὴν καὶ σᾶς λέγει σήμερον: προσθέσατε ἀνεξετάστως ἐφ’ ὅλων τῶν φόρων 12%, διὰ νὰ αὐξήσετε τὰ εἰσοδήματα τοῦ Κράτους κατὰ 2,000,000! Τώρα εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν νέων φόρων, τοὺς ὁποίους προτείνει ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ἐπειδὴ παρῆλθεν ἡ ὥρα καὶ ἐκουράσθητε ἴσως, διακόπτω, ἐὰν θέλετε, καὶ ἐπαναλαμβάνω αὔριον.

§98ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§99ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διὰ νὰ λάβητε δυνάμεις.

§100ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, δὲν ἔχω ἀνάγκην· ἐὰν θέλετε, ἐξακολουθῶ.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 8 μ. μ).