1882.06.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 92

τῆς 10 Ἰουνίου 1882.

Ὥρᾳ 8 π. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάτοικοι τῶν δήμων Δύμης καὶ Βουπρασίων ἐξαιτοῦνται, ἵνα μὴ ὑπαχθῶσιν οἱ τόποι, τοὺς ὁποίους ἔχουν φυτεύσει καὶ καλλιεργοῦσι πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων, εἰς τὰς δασικὰς περιφερείας. — Ἡ Δωροθέα Τσερτίνη, χήρα τοῦ δικηγόρου Μ. Λούζη, διὰ τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας προσήνεγκεν ὁ σύζυγός της τῇ πατρίδι, ζητεῖ μηνιαῖον βοήθημα πρὸς διατροφὴν τῆς εἰκογενείας της.

§2Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Προχθὲς, κύριοι, ἂν ἐνθυμεῖσθε καλῶς, ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς κ. Λεβίδης εἶπεν, ὅτι ἔχει ἀνὰ χεῖρας ἐπιστολήν τινα τῆς Μαρίας Πεῤῥωτοῦ, τὴν ὁποίαν ὑπεσχέθη, ὅτι ἤθελε τὴν παρουσιάσει χθές. Τοῦτο συνώδευσε μὲ πολλὰ σχόλια. Ἵν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι πρόκειται περὶ σπουδαίου τινός. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον καὶ δίκαιον, ὅταν ἀναφέρηταί τι κατὰ τῆς τιμῆς τινος, καὶ Κυρίας, νὰ μὴν ἀποδεικνύηται ἀμέσως καὶ ἡ ἀλήθεια τοῦ λεχθέντος. Αὐτὸ εἶναι καθῆκον τιμίου ἀνθρώπου καὶ βουλευτοῦ. Ὅταν προσβάλλῃ ἀπὸ τοῦ βήματος, ἀπόντας μάλιστα, πρέπει ν’ ἀποδεικνύῃ. Διὰ τοῦτο ζητῶ ὁ κ. Λεβίδης ἀναποφεύκτως νὰ παρουσιάσῃ τὴν ἐπιστολὴν αὐτὴν σήμερον, ἢ τὸ πολὺ αὔριον, καὶ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐξετάσεως τοῦ Δαγλαρίδου, διότι περὶ τούτου πρόκειται. Αὐτὸ ἀπαιτεῖ ἡ τιμὴ τοῦ βουλευτοῦ, καὶ ἑπομένως εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ κ. Λεβίδης θέλει ἀνακοινώσει τὴν ἐπιστολὴν εἰς τὴν Βουλὴν· ἄλλως, θὰ μοὶ δώσῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλω τοῦτο κατ’ ἄλλον τρόπον. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ἐπειδὴ πρόκειται νὰ συζητήσωμεν, ἂν ἦναι δυνατὸν, νὰ μᾶς ὑποβάλῃ ἔκθεσιν τοῦ Λογιστηρίου περὶ κεκλεισμένων καὶ λοιπῶν ἀπαιτήσεων, ἔκθεσιν διὰ πόσας πιστώσεις καθυστεροῦνται αἱ ἀποδείξεις, τρίτον σημείωσιν πόσων ἑκατομμυρίων ἀξίας ὑποχρεώσεις ἀπὸ τὸ παρελθὸν Ὑπουργεῖον ἀνέλαβεν ἡ Κυβέρνησις ἡμῶν, καὶ τέταρτον ἐὰν ἔχῃ τὰς ἀφέσεις τῶν τελευταῖον καταταχθέντων ναυτῶν, διὰ ν’ ἀποδειχθῇ πόσοι εἶναι οἱ καταταχθέντες. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν ἔχει δυσκολίαν νὰ πράξῃ τοῦτο.

§3ΡΟΥΦΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Μάλιστα. Διατυπώσατέ το ἐγγράφως, καὶ αὔριον φέρω τὰς πληροφορίας.

§4Χ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μᾶς κάμῃ μίαν διασάφησιν ὡς πρὸς τὴν ἔννοιαν τῶν ἄρθρων 6 καὶ 48 τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας. Θέλω ἐν ἄλλοις λόγοις νὰ μάθω ἐὰν ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 6 περιλαμβάνῃ τοὺς μονογενεῖς, οἱ ὁποῖοι ἢ δὲν προσῆλθον εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, ἢ προσῆλθον καὶ ἤδη εἶναι κατατεταγμένοι.

§5ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ ἐψηφίσθη ἤδη τὸ νομοσχέδιον καὶ εἶναι καλὸν νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἀμφιβολία περὶ διατάξεων ἀφορωσῶν εἰς τὰ συμφέροντα πολλῶν πολιτῶν, δέον νὰ δώσω ἀμέσως ἀπάντησιν. Τὰ ἄρθρα 6 καὶ 48 ἀφορῶσιν εἰς νέους λόγους ἀπαλλαγῆς· αἱ ἀπαλλαγαὶ εἶναι δημοσίας τάξεως, δὲν γίνονται χάριν τῶν προσώπων κυρίως, ἀλλὰ χάριν τῆς πολιτείας, ἑπομένως ἐφαρμόζονται ἐν πάσῃ περιστάσει.

§6ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εἰς τοὺς ἐπιστράτους;

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα, διότι ἡ πολιτεία ἐθεώρησεν ὅτι χάριν ἑαυτῆς τὰ πρόσωπα ταῦτα δὲν πρέπει νὰ ὑπηρετῶσιν. Ὑπὸ οἱονδήποτε τύπον καὶ ἂν τὰ πρόσωπα ταῦτα διατελῶσιν ὑπὸ τὰς διατάξεις τοῦ νέου κανονισμοῦ τῆς ἀπαλλαγῆς, θέλουσιν εὐθὺς εἶσθαι ἐλεύθερα ὑπηρεσίας ἐν τῷ στρατῷ· εἴτε διατελοῦσιν ἐν τῷ στρατῷ ὑπὸ τύπον ἐπιστράτου, εἴτε διατελοῦσιν ἐν αὐτῷ ὑπὸ τύπον κληρωτοῦ, θέλουσιν ἀπαλλαγῆ· ὥστε οἱ ἐθελονταὶ μόνον δὲν ἀπαλλάσσονται, διότι αἱ ἀπαλλαγαὶ δὲν ἀφορῶσιν εἰς τὰς ἐθελουσίως ἀναληφθείσας ὑποχρεώσεις.

§8ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀρχὴ ἡ ἀπαλλάττουσα ποία εἶναι;

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ στρατολογικὰ συμβούλια. Κατὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ νέου νόμου τὰ στρατολογικὰ συμβούλια ὑποκατέστησαν τὴν δικαιοδοσίαν τῶν πρότερον ἀσκουμένην παρὰ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν.

§10ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ἀνυπότακτοι;

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅλοι ὑπάγονται εἰς τὰς διατάξεις περὶ ἀπαλλαγῶν ἐκτὸς τῶν ἐθελοντῶν. Ἀλλ’ ὅλοι, ὅσοι ὑπάγονται εἴς τινα διάταξιν περὶ ἀπαλλαγῆς, ὀφείλουν νὰ συμμορφωθῶσι πρὸς τὴν διαδικασίαν περὶ ἀπαλλαγῆς.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόλεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Κεάλαιον 3. Συντάξεις. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 1, 2 καὶ 3).

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1. Πολιτικαὶ 145,000.

§14ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰς τὸ ποσὸν αὐτὸ παρακαλῶ νὰ προστεθῇ πίστωσις 8,000 δραχμῶν πρὸς πληρωμὴν τῶν νομοθετηθεισῶν συντάξεων εἰς τὸν υἱὸν τοῦ Λαζάρου Κουντουριώτου καὶ τὰς χήρας τῶν υἱῶν αὐτοῦ καὶ εἰς τὸν πρώην καθηγητὴν Νικολαΐδην. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μὲ τὴν προσθήκην τῶν 8,000, ἀναβιβασθέντος τοῦ ὅλου ποσοῦ εἰς 153,000. Μεθ’ ὃ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα ὡς καὶ τὸ ὅλον τοῦ Κεφαλ 3,976,320 καὶ τοῦ Μέρους Αʹ. 27,173,176).

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Μέρος Βʹ. Χορηγίαι. Κεφ. 4. Χορηγία πρὸς τὴν Α. Μ. τὸν βασιλέα 1,125,000».

§16ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 3 τοῦ Συντάγματος, «οἱ Ἕλληνες εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου καὶ συνεισφέρουν ἀδιακρίτως εἰς τὰ δημόσια βάρη ἀναλόγως τῆς περιουσίας των». Ὑπαρχούσης δὲ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅλοι ὅσοι λαμβάνουσι παρὰ τοῦ δημοσίου ταμείου ἀποζημιώσεις, χορηγίας ἢ μισθοὺς, λαμβάνουσιν ὑποχρεωτικῶς τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια, διότι ἡ εἰς χρυσὸν πληρωμὴ ἔχει διαφοράν Ὅλαι δὲ αἱ τοιαῦται πληρωμαὶ ὑποβάλλονται εἰς τέλη χαρτοσήμου. Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἐὰν ἐπὶ τοῦ κονδυλίου τῆς Βασιλικῆς χορηγίας ἐφαρμόζωνται αἱ διατάξεις τοῦ νόμου, διότι οὔτε τὸ Σύνταγμα, οὔτε ὁ περὶ χαρτοσήμου νόμος καθιέρωσε προνόμιόν τι ὑπὲρ τῆς χορηγίας ταύτης. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ χορηγία τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως πρέπει νὰ πληρώνηται ὡς οἱ τῶν λοιπῶν ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους μισθοὶ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, διότι ἡ εἰς χρυσὸν πληρωμὴ ζημιοῖ μὲ τὴν διαφορὰν τοῦ μεταλλικοῦ τὸ Κράτος· ταὐτοχρόνως δὲ πρέπει νὰ ὑποβάλληται καὶ εἰς χαρτόσημον. Ἐπὶ τοῦ κονδυλίου λοιπὸν τούτου τοῦ προϋπολογισμοῦ φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ μάθῃ ἡ Βουλή, ἐὰν τηρῶνται αἱ διατάξεις τῶν νόμων καὶ ἀπὸ τίνος ἐποχῆς.

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ χορηγία τοῦ Βασιλέως πληρώνεται εἰς τὸ αὐτὸ νόμισμα, εἰς τὸ ὁποῖον καὶ πᾶσα ἄλλη χορηγία· οὐδὲν ζήτημα ποτὲ ἠγέρθη περὶ τούτου. Ἠδύνατο νὰ ἐγερθῇ ζήτημα ὡς πρὸς ἑτέρου εἴδους χορηγίαν ἐκ τῶν ἀποδιδομένων εἰς τὰς δυνάμεις ἀπέναντι τῶν προκαταβολῶν αὐτῶν· ὡς πρὸς ἐκείνην αἱ Κυβερνήσεις αἱ κατὰ καιροὺς ἀπῄτησαν νὰ πληρώσωσιν εἰς χρυσὸν, ὡς ἐξ ὑποχρεώσεως καλῆς πίστεως πρὸς τὰς Δυνάμεις. Ἐν τούτοις, ὡς ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ πληροφορηθῶ, τὸ Αὐλαρχεῖον δὲν ἠθέλησε νὰ πληρωθῇ εἰς χρυσὸν καὶ ἐδήλωσεν, ὅτι ἐννοεῖ νὰ λαμβάνῃ καὶ ταύτην τὴν χορηγίαν εἰς τὸ νόμισμα τὸ ἰσχύον ἐν τῷ Κράτει.

§18ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὡς πρὸν τὴν ἐπιβολὴν τοῦ χαρτοσήμου;

§19ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ τούτου δὲν γνωρίζει ἡ Κυβέρνησις, διότι τοιοῦτον ζήτημα δὲν παρουσιάσθη. Τὸ ἄλλο συνέβη νὰ τὸ γνωρίζω, διότι ἔτυχε νὰ ἐρωτηθῶ ὅταν ἤμην ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἔμαθον, ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἠγέρθη τοιοῦτον ζήτημα παρὰ τοῦ Αὐλαρχείου, ἀλλὰ μάλιστα ἀπεκρούσθη παρ’ αὐτοῦ πᾶν ἐξαιρετικὸν μέτρον καὶ ὡς πρὸς τὴν εἰδικὴν χορηγίαν, ἥτις, ὡς ἐκ τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ Κράτους πρὸς τὰς Δυνάμεις, ἔπρεπε νὰ πληρώνηται εἰς χρυσόν.

§20ΜΑΥΡΟΣ. Οὐδὲ λόγος πρέπει νὰ γίνεται ἐν τῇ Βουλῇ περὶ τῶν ζητημάτων τούτων.

§21ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἰς μὲν τὸν τελευταῖον προλαλήσαντα παρατηρῶ, ὅτι ὡς βουλευτὴς δικαιοῦμαι νὰ ἐρωτήσω, ἐὰν ἐφαρμόζωνται οἱ νόμοι. Εἰς δὲ τὸν κ. πρωθυπουργὸν ἀπαντῶ, ὅτι ἐν ταῖς ἐφημερίσιν ἄλλοτε ἀνέγνων, ὅτι ἡ χορηγία ἐπληρώνετο εἰς χρυσὸν πρὸς ζημίαν τοῦ Κράτους, καὶ καλὸν ἦτο πρὸς τὸ συμφέρον πάντων νὰ γνωσθῇ τὸ ἀληθές. Ὡς πρὸς δὲ τὸ δεύτερον μέρος τῆς ἐρωτήσεώς μου, παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ν’ ἀπαντήσῃ, διότι φρονῶ, ὅτι ἐπίσης πρὸς τὸ συμφέρον πάντων καλὸν εἶναι νὰ μάθωμεν καὶ περὶ αὐτοῦ ἂν τηρῆται ἡ τοῦ νόμου διάταξις, καθόσον, ἐὰν δὲν τηρῆται, πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια, ἐὰν πάλιν τηρῆται, νὰ μὴ γίνηται ἀνακριβὴς διάδοσις.

§22ΚΑΛΛΙΓΑΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶναι ζήτημα ἐπιψηφίσεως ποσοῦ, εἶναι ζήτημα ἐφαρμογῆς νόμου. Ὅτι ἐφαρμόζονται οἱ νόμοι δὲν πρέπει κανεὶς νὰ διστάζῃ.

§23ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀφοῦ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς δὲν εἶναι φαίνεται ἕτοιμος ν’ ἀπαντήσῃ σήμερον, ὑποβάλλω ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἔγγραφον ἐπερώτησιν, διὰ νὰ ἀπαντήσῃ τὸ προσεχὲς Σάββατον. (Ἀναγινώσκει). «Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἐὰν ἡ εἰς τὸν βασιλέα χορηγία ὑποβάλληται εἰς χαρτόσημον κατὰ τὸν περὶ χαρτοσήμου νόμον καὶ ἀπὸ τίνος ἐποχῆς». (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 4 καὶ τὸ ὅλον τοῦ Βʹ. Μέρους).

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μέρος Γʹ. Νομοθετικὸν Σῶμα. Κεφάλαιον 5. Ἀποζημιώσεις βουλευτῶν καὶ ἔξοδα γραφείου 632,000. (Γίνεται δεκτόν). Μέρος Δʹ. Γενικὴ ὑπηρεσία. Κεφάλαιον 6. αʹ) Προεδρεία Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου 6,840. (Γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). βʹ) Κεντρικὴ ὑπηρεσία. Ἄρθρον 1. Προσωπικὸν ὑπουργείου 144,840.

§25ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο προστίθεται «ὑπάλληλοι τῆς στατιστικῆς δραχμὰς 5,100».

§26ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§27ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔχομεν ὑποβάλει νομοσχέδιον περὶ δικαστικῶν Συμβούλων. Νομίζομεν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιψηφισθῇ ἡ πίστωσις ἐπὶ τῇ προσδοκίᾳ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου· ἐὰν δὲν ἐπιψηφισθῇ, δὲν δύναται νὰ γείνῃ χρῆσις. Ἡ παραχώρησις τῆς πιστώσεως δὲν βλάπτει, προπαρασκευάζει δὲ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐὰν δὲν ψηφισθῇ πίστωσις, πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν καὶ νὰ ζητήσωμεν ἐκ νέου πίστωσιν, διὰ νὰ μὴ ἐπανερχώμεθα καὶ ζητῶμεν προσθέτους πιστώσεις· ἐὰν ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἀναγράφομεν ἀπὸ τοῦδε τὴν πίστωσιν. Διὰ τοῦτο νὰ σημειωθῇ ποσὸν 33,660.

§28ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλαι αὐταὶ αἱ δυσκολίαι, τὰς ὁποίας εἶπεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἶναι ἀνύπαρκτοι. Δὲν εἶναι δυνατὸν, κατὰ τὸν νόμον καὶ τὸ Σύνταγμα, νὰ περιληφθῇ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πίστωσις, μὴ στηριζομένη εἰς νόμον. Ὥστε δὲν δυνάμεθα, μὲ ὅλην τὴν καλὴν διάθεσιν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν, νὰ ψηφίσωμεν τὸ ποσὸν αὐτό. Ἡ δὲ δυσκολία, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ κ. Καλλιγᾶς, δὲν ὑπάρχει τὸ παράπαν, διότι κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν οἰκείων νόμων ἀναγράφονται, ὅπως γίνεται πάντοτε, αἱ εἰδικαὶ πιστώσεις, αἱ ἀφορῶσαι τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν.

§29ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ζήτημα εἰμπορεῖ νὰ ἦναι ἁπλοῦν, ἀλλὰ δὲν εἰμπορεῖ νὰ λυθῇ καθ’ ὃν τρόπον ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας προτείνει. Ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι ἡ εἰκὼν τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως· ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν ἐγκρίνῃ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε τὸν προϋπολογισμὸν ψηφίζει, οὔτε τὸ ὑπουργεῖον ἀνέχεται· ἐὰν ὅμως ἐννοῇ ὅτι ἀποδέχεται τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, θέλει βεβαίως ἀποδεχθῆ καὶ τὰ νομοσχέδια τῆς Κυβερνήσεως, ἑπομένως θέλει ἀναγράψει τὰς ἀντιστοίχους πιστώσεις ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ἐὰν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας φρονῇ, ὅτι πρὶν ἢ ψηφίσωμεν τὴν πίστωσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τὰ νομοσχέδια, βεβαίως εἰμποροῦμεν νὰ διακόψωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ νὰ συζητήσωμεν τὸ νομοσχέδιον περὶ νομικῶν συμβούλων. Τοῦτο τὸ εἴπομεν ἐξ ἀρχῆς, ὅτι ἦτο ἀνάγκη ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιληφθῇ τῶν νομοσχεδίων, τῶν σχετιζομένων πρὸς τὸν προϋπολογισμόν. Ἀλλ’ εἰς ἀπάντησιν τούτου ἠκούομεν προκλήσεις ὅπως ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος καὶ ματαιωθῇ ἡ συνεδρίασις δι’ ἔλλειψιν ἀπαρτίας. Τοιαύτης τακτικῆς, αὗται εἶναι αἱ συνέπειαι.

§30ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δυνάμεθα λοιπὸν νὰ εἴπωμεν, ὅτι συζητοῦμεν καὶ ψηφίζομεν προϋπολογισμόν, ἀφοῦ ἕκαστον κονδύλιον εἰσάγεται, ὡς μπαμπούλας, καὶ φόβητρον ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης. Τότε πρὸς τί νὰ συζητῶμεν εἰς μάτην; Πρόκειται ἁπλῶς περὶ ἑνὸς ἄρθρου τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἢ μᾶλλον περὶ ἑνὸς ἐδαφίου· τὸ ἐδάφιον αὐτὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν στηρίζεται εἰς νόμον. Ἑπομένως, κατὰ τὸ Σύνταγμα, δὲν δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν αὐτό. Διὰ τοῦτο εἴπομεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα σχετίζονται πρὸς τὸν προϋπολογισμόν, διότι κατόπιν θὰ ἔλθωσιν ἄλλαι πιστώσεις, μὴ στηριζόμεναι εἰς νόμον καὶ ἡ Βουλὴ, τηροῦσα τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, δὲν δύναται νὰ ἐπιψηφίσῃ αὐτάς. Δὲν πρόκειται ν’ ἀντιπολιτευθῶμεν τὴν Κυβέρνησιν, οὔτε νὰ πολεμήσωμεν τὰς πιστώσεις αὐτῆς· διότι πιθανὸν ἐπί τινων ἐξ αὐτῶν νὰ συμφωνῶμεν, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ παραβιάζωμεν τὸ Σύνταγμα, καὶ εἰς τοῦτο πρέπει νὰ βοηθήσῃ μάλιστα ἡμᾶς ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς.

§31ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἰς τὸν Διογένην εἶπον, ὅτι δὲν ὑπάρχει κίνησις. Διὰ νὰ ἀποδείξῃ τὸ ἐναντίον, ἐκινήθη. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Εὐρυτανίας λέγει, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ. Ἡμεῖς, διὰ ν’ ἀποδείξωμεν ὅτι ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ δοκιμάζομεν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν διὰ τοὺς δικαστικοὺς συμβούλους θὰ ἐγγραφῇ ποσὸν 33,660. Καὶ οὕτω τὸ ἄρθρον 1, μετὰ τὴν προσθήκην ταύτην καὶ τὴν διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τῆς στατιστικῆς, αὐξάνει εἰς 180,600. (Γίνεται δεκτόν). Ἄρθρον 2ον. Προσωπικὸν Γενικοῦ Λογιστηρίου 46,800.

§33ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ ἐδῶ ἐπίσης ἔχομεν νομοσχέδιον περὶ δέκα μαθητευομένων, καὶ ζητοῦμεν πίστωσιν δραχ. 4,800. (Γίνεται δεκτὴ ἡ αὔξησις ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 3 καὶ 4 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 5. Ἔξοδα Γενικοῦ Λογιστηρίου 7,800».

§35ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐδῶ ὑπάρχει ἓν ποσὸν διὰ χάρτην καὶ λοιπὰ ἔξοδα διὰ τὴν τύπωσιν προϋπολογισμοῦ καὶ ἀπολογισμοῦ. Τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν ἀρκεῖ, καὶ πρέπει ν’ αὐξηθῇ κατὰ χιλίας ἀκόμη δραχμὰς, νὰ γείνῃ δηλ. 2,000. (Γίνεται δεκτὴ ἡ αὔξησις ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ὡς καὶ τὸ ἄρθρον 6 «Ἔξοδα ἐπιθεωρήσεων 16,000.» Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 7 «Προσωπικὸν Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου 130,080).

§36ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐδῶ προστίθεται τὸ ποσὸν 1,800 διὰ 10 μαθητευομένους· ἀλλ’ ἀφαιρεῖται ἡ διαφορὰ τῆς μισθοδοσίας τοῦ ἀρχειοφύλακος ἐπὶ μῆνας 6, δραχ. 300 ὑπὲρ τῶν μαθητευομένων διὰ ἓξ μῆνας, μένει νὰ σημειωθῇ τὸ ποσὸν 4,500. (Γίνεται δεκτὴ ἡ αὔξησις ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, ὡς καὶ τὸ ἄρθρον 8· «Ἔξοδα ὑπηρεσίας Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου 13, 700» καὶ τὸ 8ον τοῦ κεφαλαίου αὐξηθὲν μετὰ τὰς προσθήκας εἰς 455,900).

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 7. Ταμεῖα. «Ἄρθρον 1. Προσωπικὸν 464,760.»

§38ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διὰ τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον εἶναι 31,560. Κατὰ τὸν νόμον τὸν ψηφισθέντα πρέπει νὰ γείνῃ προσθήκη 3,680. Εἰς τὸ ἐδάφιον 3 τῶν δημοσίων εἰσπρακτόρων ὑπάρχει ἐπίσης προσθήκη. Οἱ εἰσπράκτορες εἶναι 310 δι’ ὅλον τὸ Κράτος· ἀλλ’ ἀπεδείχθη, ὅτι δὲν ἐπαρκοῦν, καὶ μάλιστα εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας, ὧν ἡ ἔκτασις εἶναι μεγάλη καὶ ὁ πληθυσμὸς πολύς. Ἰδοὺ καθ’ ὑπόθεσιν ἡ ἐπαρχία Καρδίτσης ἔχει μόνον 4 εἰσπράκτορας, οἵτινες δὲν ἐπαρκοῦν. Ἡ ἐπαρχία Λαρίσσης ἔχει ἐπίσης ὀλίγους εἰσπράκτορας, καὶ πρὸ ὀλίγου ὁ ἔντιμος βουλευτὴς τῆς ἐπαρχίας ταύτης μοὶ διηγεῖτο, ὅτι δὲν δύνανται νὰ μεταβῶσιν οἱ εἰσπράκτορες εἰς ἕκαστον χωρίον, ἀλλὰ προσκαλοῦν τοὺς χωρικοὺς ἐξ ἀποστάσεως 2–3 καὶ 4 ὡρῶν νὰ προσέρχωνται ὅπου εἶναι οἱ εἰσπράκτορες διὰ νὰ πληρώσουν τοὺς φόρους.

§39ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πόσοι εἰσπράκτορες προσετέθησαν εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας; 50;

§40ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Νομίζω.

§41ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἐπαρκεῖς.

§42ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι· διότι αἱ ἐκτάσεις εἶναι μεγάλαι, ἡ χώρα εἶναι ἐκτεταμένη, πολὺ περισσότερον ἢ ὅσον ἡ λοιπὴ Ἑλλὰς ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ· εἶναι 14,000 τετραγωνικὰ χιλιόμετρα, ἐνῷ ἡ λοιπὴ Ἑλλὰς εἶναι 52,000 χιλιόμετρα· ἑπομένως διὰ τὴν ἔκτασιν τῆς χώρας δὲν εἶναι ἀνάλογοι οἱ εἰσπράκτορες ὅπως ἔπρεπε νὰ ἦναι. Διὰ τοῦτο ζητοῦμεν αὔξησιν· ἡ διαφορὰ δὲν εἶναι μεγάλη, προστίθενται μόνον 20 εἰσπράκτορες. Νὰ γείνῃ λοιπὸν τὸ ποσὸν 153,000.

§43ΖΑΦΕΙΡΙΑΔΗΣ. Νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν ἐπαρχίαν Τρικκάλων.

§44ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δι’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας εἶναι ἡ αὔξησις· ἡ αὔξησις εἶναι 4,800.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακεφαλαίωσις λοιπὸν τοῦ 1 ἄρθρου 170,200. (Γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). «Ἄρθρον 2. Ποσοστὰ εἰσπράξεων κλπ. 500,000». Εἶναι μία προσθήκη 900 δραχ. διὰ μισθὸν ὑπαλλήλου ἐργαζομένου παρὰ τῇ Ἐφορίᾳ Ἀττικῆς, ἐπὶ τῆς βεβαιώσεως τῶν κληρονομικῶν δικαιωμάτων.

§46ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν περιλαμβάνεται ἐδῶ.

§47ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι· διὰ τὰ κληρονομικὰ τέλη δὲν ἐπαρκεῖ ἡ ὑπηρεσία, καὶ δὲν εἰσπράττεται ἀνάλογον ποσὸν ὅπως ἔπρεπε νὰ εἰσπράττηται· ἄρα ὑπάρχει ἀνάγκη ἐπικουρικοῦ προσωπικοῦ, δι’ ὃ ζητοῦμεν αὔξησιν 900 δραχμῶν διὰ τοὺς ἕξ μῆνας ὅπως ἡ ὑπηρεσία κατασταθῇ ἐνήμερος. (Γίνεται δεκτὴ ἡ αὔξησις. Ἐπίσης γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 3 καὶ 4 ὡς καὶ τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου αὐξηθὲν εἰς 1,057,490).

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 8. «Οἰκονομικαὶ Ἐφορίαι». Ἄρθρον 1. Προσωπικὸν 281,415.» Ἐδῶ ὑπάρχει μία προσθήκη ἐκ 1800 δραχμῶν διὰ μισθοδοσίαν, συμφώνως μὲ τὸν ψηφισθέντα νόμον, τοῦ διὰ τὰς δικαστικὰς ὑποθέσεις ὑπαλλήλου ἐπὶ μῆνας 6 ἀνὰ δραχμὰς 300 μηνιαίως.

§49ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἑπομένως γίνονται 283,215. (Γίνεται δεκτὴ ἡ προσθήκη, ὡς καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ Κεφαλαίου καὶ τὸ ὅλον αὐτοῦ, αὐξηθὲν εἰς 308,895).

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 9. «Παρελθοῦσαι χρήσεις».

§51ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἰς τὰ ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων χρήσεων γίνεται προσθήκη ἐκ δραχ. 9,456 31[00, εἰς δὲ τὰς διαγεγραμμένας χρήσεις 4,580 36[00. Ὥστε τὸ ὅλον προσθήκη εἰς τὸ Κεφάλαιον αὐτὸ 14,036 67(00. Τὸ ὅλον τοῦ Δʹ μέρους 2, 2,035,675 94[00. (Γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.)

§52ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Λοιπὸν «ἄρθρον 1. Ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων 165,533 40[00.» «Ἄρθρον 2. Διαγεγραμμένων χρήσεων 61,617 53/00.» Τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου 227,150 94/00. Τὸ ὅλον τοῦ Δʹ. Μέρους 2,035,675.91. (Γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§53ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τυπωθῶσι καὶ οἱ κατάλογοι διὰ τὴν τάξιν.

§54ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μάλιστα.

§55ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Μέρος πέμπτον. Ἔξοδα διοικήσεως, ἐπιστατήσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν φόρων. Κεφάλαιον 10. «Ἄμεσοι φόροι». (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα καὶ τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Κεφάλαιον 11. Ἔμμεσοι φόροι· ἄρθρον 1. Προσωπικὸν Τελωνείων 697,280.

§56ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχουν παρατηρήσεις τῆς ἐπιτροπῆς;

§57ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι κανονικὸν μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ἄρθρου ν’ ἀναγινώσκηται καὶ τὸ ἀντίστοιχον μέρος τῆς παρατηρήσεως τῆς Ἐπιτροπῆς.

§58ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μέχρι τοῦδε ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν προτείνει εἰμὴ σκέψεις γενικάς.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκ τοῦ κεφαλαίου 11 ἀρχίζουν αἱ παρατηρήσεις τῆς Ἐπιτροπῆς.

§60ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐθέσαμεν τότε 100· τώρα τί εἶναι πάλιν αὐτὴ ἡ προσθήκη;

§61ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αὐτὴ ἦτο διὰ τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας· τώρα ζητοῦμεν προσθήκην διὰ τὰς νέας ἐπαρχίας, διὰ 10 δεκάρχας καὶ 100 τελωνοφύλακας, τουτέστι 47,040, διότι δὲν ἐπαρκεῖ ἡ χωροφυλακή, ἧς ζητοῦμεν τὴν ἐπικουρίαν εἰς πλείονας ὑπηρεσίας. Ἔχομεν ἀνάγκην χωροφυλάκων διὰ τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν χωροφύλακας. Κάθε ἡμέραν οἱ ταμίαι ζητοῦσιν ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον συνδρομὴν χωροφυλακῆς, τὸ ὑπουργεῖον δὲ τῶν Οἰκονομικῶν ζητεῖ ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ τοῦτο πάντοτε λέγει, ὅτι δὲν ἔχει. Προτείνομεν λοιπὸν προσθήκην δρ. 35,280 διὰ τὰς νέας ἐπαρχίας, διὰ δὲ τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας προσθήκην 100 τελωνοφυλάκων διὰ ἓξ μῆνας καὶ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν τελωνείων τοῦ ὅλου Κράτους ἑτέρας 30,000· ἐν ὅλῳ προσθήκην 65,280 δραχμῶν.

§62ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι, παρατηρεῖτε, ὅτι δὲν εἶναι ψηφισμένος ὁ νόμος. Δυνάμεθα βεβαίως νὰ ψηφίσωμεν τὴν προσθήκην ἐπὶ προσδοκίᾳ, ὅπως, ὅταν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ᾖ ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἡ ἀναγκαία πίστωσις, ἀλλ’ ἐὰν κατόπιν δὲν ψηφισθῇ ὁ νόμος, θὰ εὑρεθῶμεν εἰς θέσιν δύσκολον καὶ ψευδῆ, διότι ἐν τῷ νόμῳ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπάρχει ἡ διάταξις ἐγγεγραμμένη, κατὰ τὴν ὁποίαν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ δαπανᾷ ἐκ τῶν πιστώσεων, καί τοι δὲν ὑπάρχει νόμος ἀναγνωρίζων τὰς δαπάνας. Τοῦτο εἶναι ἐντελῶς ἀντισυνταγματικόν, πολὺ πλέον ἀντισυνταγματικὸν ἐκείνου, περὶ τοῦ ὁποίου πρὸ ὀλίγου ὡμίλησεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας. Βεβαίως, πιστεύω, δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῇ ἡ διάταξις αὕτη ὡς ἀφορῶσα εἰς νέας πιστώσεις.

§63ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ διάταξις εἶναι ἀπόλυτος.

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ἑπομένως δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς τὰς νέας πιστώσεις, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν νομίζω ὀρθόν. Δὲν ἠξεύρω δὲ ποία θὰ ἦναι ἡ ἐφαρμογή, ἀφοῦ τὸ γράμμα τοῦ νόμου τὸ ἐπιτρέπει. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι μόνος τρόπος ἵνα ἀποφύγωμεν τὸ ἄτοπον εἶναι ἢ νὰ διακόψωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ νὰ ψηφίσωμεν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἔχουν σχέσιν μὲ τὸν προϋπολογισμόν, καὶ κατόπιν νὰ ψηφίσωμεν τὸν προϋπολογισμόν, ἢ νὰ διακόπτωμεν ἑκάστοτε τὴν σειράν, ὀσάκις φθάνομεν εἰς ἄρθρον τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔχον σχέσιν μὲ νομοσχέδιον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ νὰ ψηφίζωμεν αὐτό· διότι ἄλλως νὰ ψηφίζωμεν τὰς πιστώσεις τὰς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ χωρὶς νὰ ἦναι ψηφισμένα καὶ τὰ νομοσχέδια, τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν συνᾴδει πρὸς τὸ πρέπον· ἐκ τῶν νομοσχεδίων τῶν σχετιζομένων πρὸς τὸν προϋπολογισμόν, τὰ πλεῖστα φαίνεται ὅτι εἶναι ἀποδεκτὰ παρ’ ὅλων. Τοῦτο δὲ τὸ ἐξάγω ἐκ τῆς ἀπαγγελίας, ἥτις ἐγένετο τῆς ἡμερησίας διατάξεως, καθ’ ἣν δὲν ἐγένετο πρὸς τὰ πλεῖστα ἀντίῤῥησις. Εἶναι δύω ἢ τρία νομοσχέδια ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ὑπάρξῃ συζήτησις, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς ταῦτα πρέπει ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς νὰ ἐκφρασθῇ ὅπως δήποτε, ὥστε, ἐὰν ἦναι ἐναντία τῶν νομοσχεδίων, νὰ μὴ περιληφθῶσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ αἱ ἀντίστοιχοι πιστώσεις.

§65ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς πρὸς τὸν κανονισμὸν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, βεβαίως τὴν πρωτοβουλίαν ἔχει ἡ Κυβέρνησις, ὥστε περὶ τούτου δὲν ἔχω νὰ ἀντιτάξω τι. Ὡς πρὸς ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι ἕνεκα τῆς διατάξεως, ἥτις κατ’ ἔτος ἐπαναλαμβάνεται ἐν τῷ νόμῳ τῶν ἐσόδων, δύναται νὰ εὑρεθῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸν πειρασμὸν νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο καὶ εἰς τὰς νέας πιστώσεις, ὅπερ ὡμολόγησεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθόν, νομίζω, ὅτι δὲν εἶχε δίκαιον νὰ φοβῆται. Ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐψηφίζετο καὶ ψηφίζεται ἡ διάταξις αὕτη τοῦ νόμου εἶναι, ὅτι κατὰ τὸ 1877 ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ, προεδρευομένη ἀπὸ τὸν ἔντιμον βουλευτὴν ἐκ Καρυστίας κ. Κοντόσταυλον, παρετήρησεν, ὅτι συνέβαινε τὸ ἄτοπον καὶ τὸ ἀντισυνταγματικὸν τοῦ νὰ χορηγῶνται καὶ δαπανῶνται πιστώσεις, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ νόμος, ἐφ’ ὧν τὸ ἔξοδον νὰ στηρίζηται. Μέγας δὲ τότε ἐγένετο λόγος περὶ τούτου. Καὶ ἐπεβλήθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ φροντίσῃ νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδια περὶ τῶν δαπανῶν, αἵτινες ἐτελοῦντο οὕτως ἀντισυνταγματικῶς. Ἐπειδὴ ὅμως ἦτο ἀδύνατον νὰ κανονισθῶσιν ὅλαι αἱ ὑπηρεσίαι, αἵτινες διεξήγοντο μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἄνευ ὀργανικῶν νόμων, καὶ νὰ ὑποβληθῶσι πάντα τὰ ἀναγκαῖα νομοσχέδια, διὰ τοῦτο περιελήφθη τὸ ἄρθρον ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ κατὰ τὸ 1877, δι’ οὗ ἐπιτρέπεται διὰ τὰς παλαιὰς ἐκείνας ὑπηρεσίας νὰ γίνωνται αἱ δαπάναι καὶ ἄνευ νόμου. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἕτερος λόγος ἐπιτακτικός, οὗτος μάλιστα, δι’ ὃν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν δύναται νὰ φοβῆται τὸν πειρασμόν. Πρόκειται περὶ δαπάνης πρὸς μισθοδοσίαν προσωπικοῦ. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ἐπιτρέπεται ὑπὸ τοῦ Συντάγματος νὰ διορισθῇ τις εἰς μὴ νενομοθετημένην θέσιν, ἡ ὑπογραφὴ τοῦ Βασιλέως δὲν θὰ τεθῇ βεβαίως εἰς οὐδὲν τοιούτου ἀντισυνταγματικοῦ διορισμοῦ Διάταγμα. Ὥστε ἀφοῦ δὲν δύνασθε νὰ τοὺς διορίσητε, οὔτε τὴν δαπάνην θὰ δυνηθῆτε νὰ τελέσητε.

§66ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐκφράσω μίαν ἀπορίαν μου, διότι συχνότατα ἀκούω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου συμβουλὰς νὰ μὴ προσκρούσωμεν περὶ τὴν πορείαν ἡμῶν πρὸς τὸν λογιστικὸν νόμον. Συχνότατα ἰσχυρίζονταί τινες, ἐν οἷς καὶ ὁ προλαλήσας, ὅτι τοῦτο ἢ ἐκεῖνο δὲν ἐπιτρέπεται ὑπὸ τοῦ λογιστικοῦ νόμου. Ἀλλὰ φρονῶ, κύριοι, ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι συνταγματικόν. Ἡ Βουλὴ κανένα ἄλλον νόμον δὲν ἔχει, παρὰ τὸ πολίτευμα καὶ τὸν Κανονισμόν· ὁ λογιστικὸς νόμος δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὸς διὰ τὴν Βουλήν.

§67ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι νόμος τοῦ Κράτους.

§68ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Εἶναι διὰ τὸν λοιπὸν κόσμον, ὄχι διὰ τὴν Βουλήν. Ἐγὼ δὲ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἀπατᾶσθε, φρονοῦντες, ὅτι εἶναι ὑποχρεωτικὸς διὰ τὴν Βουλήν.

§69ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκτὸς τοῦ νόμου θὰ ἦναι ἡ Βουλή;

§70ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ὁ λογιστικὸς νόμος κανονίζει τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους· δὲν ὑποχρεοῖ ὅμως τὸν βουλευτὴν, ὅστις ἔρχεται νὰ κάμῃ ἐκεῖνο, ὅπερ εἶναι σύμφωνον μὲ τὸ Σύνταγμα καὶ τὸν Κανονισμόν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ περιορίσῃ ὁ βουλευτὴς τὸν ἑαυτόν του διὰ τοῦ νόμου περὶ τοῦ λογιστικοῦ;

§71ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τροποποιήσητε τὸν νόμον.

§72ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νόμου· ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς εἶναι ὁ νόμος. Δὲν λέγει τὸ πολίτευμα, ὅτι κατ’ ἔτος ψηφίζονται τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους; Δὲν λέγει πρὸς τούτοις, ὅτι οὐδεὶς διορίζεται εἰς θέσιν μὴ νομοθετημένην; Ἀφοῦ εἰς τὸν θεμελιώδη θεσμὸν εἶναι ἀναγεγραμμένα ταῦτα, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ περιορισμὸς εἰς τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς Βουλῆς τοῦ κανονίζειν κατὰ βούλησιν τὰ ἔξοδα καὶ ἔσοδα τοῦ Κράτους. Παρατηρήσατε τὶ συμβαίνει εἰς τὴν Ἀγγλίαν· ἐκεῖ ἀφίνουν ἓν μέγα περιθώριον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν διὰ τῶν ἐπὶ προσδοκίᾳ πιστώσεων· τοῦτο πράττουσαι αἱ Βουλαὶ, ἀφίνουν τοὺς ὑπουργοὺς ἐλευθέρους ἐν ἀνάγκῃ νὰ δαπανῶσι. Καὶ ἐγὼ, ἐὰν ἤθελεν ὑπάρχει καιρὸς, ἤθελον προτείνει νὰ ὑπάρχῃ καὶ παρ’ ἡμῖν τὸ αὐτὸ περιθώριον, ὥστε ἐν ἀνάγκῃ ὁ ὑπουργὸς νὰ ἔχῃ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ δαπανᾷν καὶ νὰ ἔχῃ καὶ τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν τῆς δαπάνης. Ἐὰν παρεδεχώμεθα τὸ σύστημα τοῦτο, ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ εὑρίσκετο εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δαπανᾷ ἄνευ τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς. Διὰ τοῦ συστήματος τούτου καὶ ἐπιστράτευσιν δύναται νὰ ἐνεργήσῃ ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀφοῦ διὰ νόμου τῇ ἐπετράπη τοῦτο· ἄλλοτε ἐθεώρησα τοῦτο ἀντισυνταγματικόν· ἄλλοτε ὑπεστήριξα, ὅτι ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία μόνον ἐκτελεστικὰ τῶν νόμων καὶ τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων δύναται κατὰ κανόνα νὰ ἐκδίδῃ. Μακρὰ πεῖρα ὅμως μ’ ἔπεισεν, ὅτι ὅπου ὑπάρχει Σύνταγμα καὶ ὑπουργοὶ διευθύνοντες τὸ Νομοθετικὸν Σῶμα ἐντὸς αὐτοῦ ἐνεργοῦντες, τὸ Σύνταγμα εἶναι ἀντιπρακτικὸν, διότι ἡ τήρησις αὐτοῦ ἀνατρέπει πᾶσαν Κυβέρνησιν. Πρέπει λοιπὸν νὰ δοθῇ ἐλευθερία τις ἐνεργείας εἰς τοὺς ὑπουργοὺς, ἵνα δύνανται ν’ ἀνταποκρίνωνται εἰς τὰς παρουσιαζομένας ἀνάγκας, ἀφοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν τὰ πάντα νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Ἁπλῶς, κύριοι, ἐξέθεσα τὴν κρίσιν μου, ἵνα ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου γείνῃ ἰδιαιτέρα σκέψις. Δὲν μᾶς χρησιμεύει ὁ λογιστικὸς νόμος.

§73ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἑκάστη ὑπηρεσία, κύριοι, διευθύνεται ἀπὸ ἕνα καταστατικὸν νόμον, ὅστις κανονίζει τὰ τῆς ὑπηρεσίας, καὶ εἶναι ὡς ἓν ἰδιαίτερον Σύνταγμα. Ἐὰν ὁ νόμος οὗτος ὁ καταστατικὸς ἔχῃ τι μὴ προβλέπον μίαν ἀνάγκην, δὲν δύναται νὰ παραβιασθῇ, ἀλλ’ ἐπέρχεται εἷς ἄλλος νόμος καὶ συμπληροῖ ἢ τροποποιεῖ αὐτόν. Ἐὰν ὑπάρχῃ τι εἰς αὐτὸν τὸν νόμον, τὸ ὁποῖον ἐμποδίζει τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως, ἔρχεται εἷς συμπληρωτικὸς νόμος, διότι συμπληροῖ τὸ κενόν. Οὐδέποτε δὲ παραβιάζεται ὁ νόμος. Ἡ ἀρχὴ, ἣν ὁ κ. Κασιμάτης ἐξέθηκεν ἀπὸ τοῦ βήματος, εἶναι πρωτοφανὴς, καὶ ἐὰν ἐν Ἀγγλίᾳ συμβαίνῃ τι τοιοῦτον, ἔχει ἄλλως, διότι ἐν Ἀγγλίᾳ τὰ νομοθετικὰ σώματα εἰς τὰς ἀποφάσεις των ἔχουσι καὶ συντακτικὴν δύναμιν.

§74ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Δὲν ἐνόησεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας τὴν διάκρισιν, ἥτις ὑπάρχει μεταξὺ νόμου καὶ πολιτεύματος. Τὸ πολίτευμα λέγει, ὅτι κατ’ ἔτος ἡ Βουλὴ ψηφίζει τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα τοῦ Κράτους. Ἐὰν δὲ νομίζῃ, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ κάμῃ νόμον ἀνώτερον τοῦ πολιτεύματος ἢ ἴσον μὲ τὸ πολίτευμα, ἀπατᾶται.

§75ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀπὸ τὸ 1856 σήμερον δευτέραν φορὰν συμβαίνει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνέβη τότε, ὅτε ἡ Βασιλεία ἦτο ἰσχυροτάτη, καὶ εἶχον καὶ πρωθυπουργὸν σιδηροῦν.

§76ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος ἦτο αὐτός;

§77ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ ἀείμνηστος Βούλγαρης! Τότε ὑπέβαλε τὸ Ὑπουργεῖον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Γερουσίαν καὶ ἐψήφισαν ἐντὸς τῆς αὐτῆς συνεδριάσεως νόμους 484 ἄρθρων. Συγχρόνως δὲ παρετηρήθη τότε καὶ ἡ ἰσχυρογνωμοσύνη τῆς μὴ παραδοχῆς τῆς ἐλαχίστης τροπολογίας εἰς τὰ νομοσχέδια, οὔτε κἄν τῆς προτάσεως νὰ διαιρεθῇ ἓν ἄρθρον εἰς δύω παραγράφους. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ σήμερον. Ἀλλὰ τότε ἦσαν παραμοναὶ ἐκλογῶν καὶ οἱ βουλευταὶ ἐγίνοντο ἐλέῳ Ὄθωνος, ἑπομένως εἶχον διὰ τοῦτο δικαιολόγησίν τινα· ἀλλὰ σήμερον ποίαν δικαιολόγησιν ἔχουν νὰ ἦναι ἀπέναντι τῆς Ἐξουσίας ταπεινοὶ, ἀφοῦ καυχῶνται, ὅτι εἶναι βουλευταὶ ἐλέῳ λαοῦ; Νὰ ψηφισθῶσι τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα νομοσχέδια, ὅλοι συμφωνοῦμεν. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἐπειδὴ εὗρε τὸν καιρὸν τῆς ἀνεξελέγκτου ὑποστηρίξεως ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας, θέλει νὰ ἐπιβάλῃ νομοσχέδια ὄχι μόνον μὴ ἀπολύτως ἀναγκαῖα, ἀλλὰ καὶ νὰ μὴ δεχθῇ τὴν ἐλαχίστην τροπολογίαν, προτεινομένην ὑπὸ ἀντιπολιτευομένου βουλευτοῦ. Καὶ τότε εἰς τί χρησιμεύει ἡ συγκάλεσις τῆς Βουλῆς καὶ ἡ παρουσία τῶν βουλευτῶν, ἀφοῦ οἱ νόμοι ψηφίζονται ὅπως τοὺς κατασκευάζει τὸ ὑπουργεῖον, καὶ μόνη ἡ τῶν φίλων του γνώμη εἶναι δεκτή; Ὅτι δὲ λέγω ἀλήθειαν, φέρω ἁπλούστατον παράδειγμα. Ἐψηφίσαμεν τὸ τροπολογῆσαν τὸν στρατολογικὸν νόμον νομοσχέδιον· εἰς αὐτὸ συμπεριλαμβάνονται διατάξεις ἐπιτρέπουσαι, χάριν δεδικαιολογημένων εὐκολιῶν, τὴν ἀντικατάστασιν εἰς πολλὰς κατηγορίας στρατευσίμων. Ἀλλὰ τὸ ὑπουργεῖον παρέλειψε νὰ συμπαραλάβῃ τὴν εὐκολίαν ταύτην καὶ διὰ τοὺς πρὸ τοῦ 1880 ὑποχρέους νὰ ὑπηρετήσωσιν αὐτοπροσώπως φοιτητάς, ἀφοῦ ὑπηρέτησαν ἤδη εἰς τὸν στρατὸν ὑπὲρ τὸ ἔτος, ὄντες μάλιστα ἐπιστήμονες συντηροῦντες διὰ τῆς ἐπιστήμης τὰς οἰκογενείας των. Τοῦτο ὑπέδειξα πρὸ πολλοῦ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅστις μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι φρονεῖ καὶ τούτους συμπεριλαμβανομένους εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἂν ὅμως καὶ παρελείφθησαν, τότε νὰ τὸ διορθώσωμεν διὰ μιᾶς τροπολογίας. Τὴν τροπολογίαν ἐπρότεινα προχθὲς, καὶ μολονότι μὲ τὴν ὑπογραφήν μου ἔθεσε τὴν ὑπογραφήν του εἷς τῶν τῆς ὑπουργικῆς μερίδος βουλευτῶν, διότι ἐπροτάθη ἀπὸ ἐμὲ, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν ἀπέκρουσε μετ’ ἐπιμονῆς· καὶ ποῖοι, φρονεῖτε, ὅτι ὑπάγονται εἰς τὴν κατηγορίαν ταύτην; Εἷς ἢ δύω καὶ οὗτοι ἰατροί· καὶ ὀφείλουν οἱ ἄνθρωποι οὗτοι νὰ ὑπηρετήσωσιν ἀκόμη 15–20 μῆνας, καὶ νὰ καταστραφῶσι τὰ συμφέροντά των, διότι ἔφερε τὴν τροπολογίαν ἀντιπολιτευόμενος βουλευτής! Προχθὲς ἐῤῥέθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἡ λέξις φθόνος· δὲν δικαιοῦται ἄλλος νὰ εἴπῃ τώρα τὴν λέξιν μοχθηρία;

§78ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπεστηρίχθη ἡ τροπολογία ἀπὸ κανένα.

§79ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν γνωρίζετε σεῖς τί συνέβη μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ διὰ τὴν τροπολογίαν ταύτην· ἔχω ὅμως μάρτυρα περὶ τῆς ἀληθείας ὅσων εἶπον τὸν κ. Μαυρομιχάλην. Λοιπὸν, κύριοι, τὸ ὑπουργεῖον ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ ψηφίζωνται τὰ νομοσχέδιά του, χωρὶς νὰ γείνῃ δεκτή, ἐκ πείσματος, τροπολογία τις τῶν ἀντιπολιτευομένων. Τότε ἔχουν καὶ οὗτοι τὸ δικαίωμα νὰ μὴ χορηγῶσι τὴν συνδρομήν των εἰς πᾶσαν ὑπὲρ τῶν νομοσχεδίων του λειτουργίαν. Ἡμεῖς λοιπὸν δίδομεν τὰ νομοσχέδια εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναγκαῖα. Ἀλλὰ διατί ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει μόνον αὐτά; διότι θέλει νὰ ἁρπάσῃ νομοσχέδια συντελοῦντα εἰς ἰδιοτελεῖς σκοποὺς αὐτῆς· ζητεῖ π. χ. νὰ λάβῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ νομικῶν συμβούλων, ὄχι μόνον διὰ νὰ διορίσῃ ἑπτὰ εὐνοουμένους εἰς θέσεις ἀνωτέρας καὶ τοῦ προέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ νὰ φέρῃ μίαν ἀναστάτωσιν εἰς τὴν ἱεραρχίαν τοῦ δικαστικοῦ κλάδου, καὶ συνάμα νὰ διορίσῃ πολὺ δυσανάλογα τοῦ ὄγκου τῆς θέσεως αὐτῆς πρόσωπα......

§80ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ποῦ τὸ ἠξεύρετε;

§81ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δέχονται τὴν θέσιν αὐτὴν οἱ δικηγόροι Ψαρᾶς, Κρασᾶς, Ἀραβαντινὸς καὶ οἱ ἰσότιμοι τούτων δικηγόροι; Ὄχι! Γνωρίζω μάλιστα δύω ἢ τρία πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ διορίσητε, διότι θέλετε νὰ τὰ ἀποζημιώσητε, διότι κατεδιώχθησαν δῆθεν ἐπὶ τῆς ἐξουσίας τῶν ἄλλων, διότι ἦσαν φίλοι σας.

§82ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δέχεσθε σεῖς;

§83ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὄχι! Ἀλλ’ οἱ διορισθησόμενοι θὰ ἦναι χείρονες ἐμοῦ δικαστικοί. Καὶ ὅλος αὐτὸς ὁ θόρυβος διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου μὴ ἔχοντος οὐδὲν τὸ κατεπεῖγον, διὰ νὰ οἰκονομήσῃ ἡ Κυβέρνησις αὐτὰ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμεύσωσιν ὅταν ἐξέλθωσιν οἱ ὑπουργοὶ τῆς ἐξουσίας, διὰ νὰ προστατεύσωσι τοὺς φίλους των λαθρεμπόρους· διότι οἱ νομοσύμβουλοι, κατὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, θὰ ἔχωσι τὸ καθῆκον νὰ δικάζωσιν ἀνεκκλήτως τὰς ἐφεσιβαλλομένας ἀποφάσεις τῶν τελωνῶν, καὶ πρὸ πάντων τοῦ Μεσολογγίου, εἰς τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνεπτυγμένον τοσοῦτον τὸ ἔγκλημα τοῦ λαθρεμπορίου, ὥστε ἐξανέστησαν οἱ ἔμποροι τῶν Πατρῶν· διὰ τοῦτο καὶ πάντες οἱ βουλευταὶ τοῦ Μεσολογγίου ἀντιτείνουσι σφόδρα κατὰ τοῦ μέτρου τῆς ἐνοικιάσεως τῶν τελωνείων, καθὼς καὶ τῶν ἁλυκῶν, ἂν καὶ ἐκ τῶν αὐτοπήκτων ἁλάτων τοῦ Μεσολογγίου ζημιοῦται κατ’ ἔτος τὸ Δημόσιον 300,000 δραχμὰς, διότι οἱ Μεσολογγῖται ζοῦν μὲ αὐτὰ καὶ τὰ λαθρεμπόρια. Ἐπίσης τὸ ὑπουργεῖον, ἀφοῦ τῷ ἐδώκαμεν πρό τινων ἡμερῶν 100 προσθέτους τελωνοφύλας, ζητεῖ νὰ ψηφίσῃ ὡς κατεπεῖγον καὶ τὸ νομοσχέδιον ἑτέρων 120, διὰ νὰ δώσῃ εἰς τοὺς φίλους του 120 ῥουσφέτια. Ζητεῖ τὸν περὶ Ἐπισκόπων νόμον, διὰ νὰ κατασκευάσῃ κάμποσους δεσποτάδες, μολονότι εἶναι ὡριμασμένη ἡ ἰδέα τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δεσποτάδων· καὶ τὸ παράδοξον, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τὸ ἐπαρουσίασεν ἐναντίον τῶν ἐκκλησιαστικῶν τύπων, χωρὶς νὰ τὸ ἴδῃ ἡ ἱερὰ Σύνοδος καὶ νὰ φέρῃ τὴν γνώμην της, καί τοι παρήγγειλε πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τὸ παράπονόν της τοῦτο. Ζητεῖ νὰ κατασκευάσῃ ἐπιτροπὰς ἐπὶ ἐπιτροπῶν διὰ νὰ οἰκονομήσῃ πρόσωπα μὲ 500 καὶ ἐπέκεινα δραχ. κατὰ μῆνα. Ζητεῖ νομοσχέδιον περὶ Ἀρείου Πάγου, ἐναντίον τῆς γνωμοδοτήσεως τῶν καλλιτέρων νομομαθῶν μας καὶ τοῦ ἰδίου Ἀρείου Πάγου, διὰ νὰ οἰκονομήσῃ ἡ Κυβέρνησις μερικοὺς εὐνοουμένους δικαστικούς. Καὶ ἄλλα ὅμοια ῥουσφετολογικὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα διὰ πιέσεως τῆς πλειοψηφίας ζητεῖ νὰ ἐπιβάλῃ ἡ Κυβέρνησις. Διὰ τῆς ἀρνήσεως δὲ τῆς συμπράξεως προσπαθεῖ ἡ ἀντιπολίτευσις ν’ ἀποφύγῃ τὴν κακὴν καὶ ἐναντίαν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων τοιαύτην πίεσιν, καὶ τοῦτο εἶναι δικαίωμά της καὶ μόνοι οἱ ἐκλογεῖς ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ δικάσωσι τὴν διαγωγὴν τῶν ἀντιπροσώπων των.

§84Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τῇ προτάσει τοῦ ὑπουργείου ἐκανόνισεν ἡ Βουλὴ τὸν τρόπον τῆς ἐνεργείας, καὶ εἴπομεν τὸ πρωὶ θὰ συζητήσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν, τὸ δὲ ἑσπέρας τὰ νομοσχέδια. Ἐὰν τὸ ὑπουργεῖον δὲν εὑρίσκῃ τοῦτο κατάλληλον, ἂς συντάξῃ ἄλλην ἡμερησίαν διάταξιν, διότι ἐκ τούτου προέρχονται ἄτοπά τινα ἕνεκα τῆς πιέσεως. Ἐὰν θέλῃ τὸ ὑπουργεῖον, ἂς μεταβάλῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ ἂς τὴν κανονίσῃ ὁριστικῶς, ἵνα ἴδωμεν ποίων νομοσχεδίων ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην.

§85ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ λόγος δι’ ὃν ἐπῆλθεν ἡ δυσκολία αὕτη, εἶναι ὄχι διότι μετεβάλομεν γνώμην, ἀλλὰ διότι τοὐναντίον δὲν ἠθέλησαν ἄλλοι νὰ συμμορφωθῶσι πρὸς τὴν ἀπόφασιν ἡμῶν ταύτην. Εἴχομεν συμφωνήσει νὰ γίνωνται καθ’ ἑκάστην δύω συνεδριάσεις, μία τὴν πρωίαν διὰ τὸν προϋπολογισμόν, καὶ μία τὴν ἑσπέραν διὰ τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων τῶν σχετιζομένων πρὸς τὸν προϋπολογισμόν· διὰ τοιούτου συστήματος ἠθέλομεν κατορθώσει νὰ μὴ προσκόπτῃ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ συστηματικῶς, ὅπως γνωρίζει ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης, ἀπέσχε μία μερὶς χθὲς τῆς συνεδριάσεως, καὶ ἐπειδὴ τῆς ἑτέρας μερίδος δὲν εἶναι ὅλα τὰ μέλη παρόντα ὡς ἐκ τῆς ὥρας τοῦ ἔτους, ἐπῆλθεν ἔλλειψις ἀπαρτίας. Ὅταν τοῦτο συμβαίνῃ, βεβαίως εὑρισκόμεθα ἀπέναντι δυσκολίας, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ θεραπεύσωμεν. Ἡμεῖς δὲν ἤλθομεν νὰ ζητήσωμεν μεταβολὰς εἰς τὰς ἀποφάσεις ἡμῶν. Ὅσοι ἀνέγνωσαν τὸν προϋπολογισμόν, θὰ εἶδον βεβαίως, ὅτι οὗτος δὲν ἄγει εἰς τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐπιδιώκομεν, ἂν δὲν ψηφισθῶσι καὶ τὰ ἐξ ὧν ἀποῤῥέει νομοσχέδια. Ἐὰν συνεδριάζομεν χθὲς, καὶ ἂν συνεδριάσωμεν καὶ τὸ ἑσπέρας, ἡ ψήφισις τῶν νομοσχεδίων καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ θὰ συμβαδίζωσιν. Ἑπομένως πρὸ τῆς ψηφίσεως τῶν νόμων δὲν θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ψηφίσωμεν ὁριστικῶς τὰς ἐπ’ αὐτῶν στηριζομένας πιστώσεις καὶ θὰ διατελῶμεν ἐν πλήρει τάξει. Ἀλλὰ μετὰ τὰ χθὲς προχθὲς, καὶ ἀντιπροχθὲς γενόμενα, φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι πιθανὸν νὰ γείνῃ συνεδρίασις τὸ ἑσπέρας, καὶ ὅτι ὅλα ταῦτα γίνονται πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τῆς καταναλώσεως τοῦ χρόνου. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον φρονοῦμεν, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον νὰ διακόψωμεν τὴν ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ νὰ συζητήσωμεν τὰ σχετικὰ νομοσχέδια, ἐκτὸς ἐὰν ἡ ἀντιπολίτευσις προτίθεται νὰ προσέρχηται καὶ τὴν ἑσπέραν, ὅτε οὐδεμία θὰ ὑπάρχῃ δυσκολία, ἵνα ψηφίζωνται τὰ νομοσχέδια συνάμα μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§86Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὀφείλω νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν εἰς τὴν Βουλὴν, διότι παρεστάθη εἰς αὐτὴν πρὸ μικροῦ, ὅτι ὑπῆρξε συμφωνία, ἵνα συνεδριάζῃ ἡ Βουλὴ δὶς τῆς ἡμέρας, καὶ ὅτι μέλη τῆς Βουλῆς ἠθέτησαν τὴν συμφωνίαν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχον δώσει τὴν συναίνεσίν των.

§87ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ὑμῶν.

§88ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὰ λεχθέντα δὲν εἶναι ἀληθῆ. Ἐπειδὴ δ’ ἔχομεν δικαίωμα νὰ καθιστῶμεν δήλην, κατάδηλον τὴν πολιτείαν ἡμῶν, νομίζω, ὅτι μοὶ παρέχεται ἀφορμὴ νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ καταστήσω γνωστὸν καὶ εἰς τοὺς ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ὅτι ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συντελέσωμεν εἰς τὸ νὰ ψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμὸς, διότι νομίζομεν, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι ἄτοπον νὰ λήξῃ ἡ Σύνοδος καὶ νὰ μὴ ψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμός. Καὶ ἐρχόμεθα πρὸς τοῦτο κατὰ τὰς προμεσημβρινὰς συνεδριάσεις, διότι αὗται εἶχον ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας προσδιορισθῆ πρὸς συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τόσον δὲ ἐπιθυμοῦμεν νὰ διευκολύνωμεν τὸ ἔργον τοῦτο τῆς Βουλῆς, τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὁποιασδήποτε καὶ ἂν ἔχωμεν πολιτικὰς δοξασίας, ὁποιασδήποτε καὶ ἂν ἔχωμεν γνώμας ἐπὶ τῆς πολιτικῆς τῶν κυβερνώντων, ὥστε οὐδὲ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ μετέσχομεν, οὐδὲ ἀντίῤῥησίν τινα ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν αὐτοῦ ἐφέρομεν μέχρι τοῦδε. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα, κ. πρόεδρε, νὰ ἐρχώμεθα εἰς τὰς μετὰ μεσημβρίαν συνεδριάσεις, αἱ ὁποῖαι προσδιωρίσθησαν πρὸς συζήτησιν καὶ βάσανον τῶν νομοσχεδίων, ἐν τῷ συμφέροντι τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Σώματος, τοῦ ὁποίου ἀποτελοῦμεν μέρος καὶ ἐν τῷ συμφέροντι τοῦ Κράτους. Οὐδὲ κρίνομεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ κατασταθῇ τακτικὴ ἐργασία τοῦ Σώματος, ἡ διπλῆ αὐτοῦ ἐργασία ἐντὸς τῆς αὐτῆς ἡμέρας· διότι, ἂν συνεδριάζῃ ἡ Βουλὴ ἀπὸ τῆς 8 πρωϊνῆς ὥρας μέχρι τῆς 12, καὶ ἀπὸ τῆς 4 μέχρι τῆς 9 ἑσπερινῆς, καὶ ἂν ἤθελε μὲ ἐρωτήσει τις: «καὶ πότε λαμ«βάνετε καιρὸν νὰ μελετᾶτε τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα συ«ζητεῖτε: καὶ πότε λαμβάνετε καιρὸν νὰ ἐρευνᾶτε τὸν «προϋπολογισμόν;» οὐδὲν θὰ εἶχον ν’ ἀπαντήσω. Νομίζω, ὅτι οἱ βουλευταὶ χρεωστοῦσι νὰ ἐκπληρῶσι τὸ καθῆκον αὑτῶν εὐσυνειδήτως. Νομίζω δὲ, ὅτι ἐπιβάλλεται ἀπὸ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Σώματος νὰ μὴ συντελῇ εἰς τὴν μείωσιν τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ λαοῦ πρὸς αὐτό. Ἐὰν ἡ πλειονοψηφία, μὴ φειδομένη τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Σώματος, ἐπιθυμῇ νὰ συνεδριάζῃ δὶς τῆς ἡμέρας, δὲν ἀνθιστάμεθα. Ἔχομεν ὅμως καθῆκον ν’ ἀπαλλάξωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς ἀπὸ τῆς ἐπικρίσεως καὶ τοῦ δισταγμοῦ, ὅστις ἤθελε μένει καὶ περὶ ἡμῶν, ἐὰν μετηρχόμεθα τὴν αὐτὴν πολιτείαν. Ἀλλ’ οὔτε ἐν τῷ συμφέροντι τοῦ Κράτους ἔγκειται νὰ συνέρχηται ἡ Βουλὴ δὶς τῆς ἡμέρας, τὴν πρωΐαν καὶ τὸ ἑσπέρας, τὴν πρωΐαν διὰ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ τὸ ἑσπέρας διὰ τὰ νομοσχέδια· διότι ἐντὸς τριῶν μηνῶν ἀπὸ τῆς 3 Μαρτίου, ἀφ’ ἧς τὸ ὑπουργεῖον ἦλθεν εἰς τὰ πράγματα, μέχρι τοῦδε ἐψηφίσθη πληθὺς νομοσχεδίων· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων, ἡ ἡμερησία διάταξις στολίζεται δι’ ἑξήκοντα ἄλλων τοιούτων, καταρτισθέντων καὶ εἰσαχθέντων εἰς τὴν Βουλὴν ἄνευ τῆς παραβολῆς αὐτῶν πρὸς τὴν ἄλλην νομοθεσίαν, ἄνευ τῆς ἐρεύνης, ἡ ὁποία πρέπει νὰ κρατῇ κατὰ τὴν σύνταξιν τῶν νόμων, ἄνευ τῆς περισκέψεως καὶ μελέτης, ἥτις πρέπει νὰ ὑπάρχῃ κατ’ αὐτήν, κατὰ τὴν πεποίθησιν τοὐλάχιστον ἡμῶν. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα νομίζομεν, ὅτι ψηφιζόμενα καὶ καταρτιζόμενα εἰς νόμους ἐνδέχεται νὰ ἐξυπηρετῶσι κομματικὰ συμφέροντα, οὐδέποτε ὅμως θέλουσιν ἐξυπηρετήσει τὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου. Καὶ διὰ τοῦτο νομίζομεν, ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ μὴ συντελέσωμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν. Διὰ τοῦτο οἱ ὀλίγοι φίλοι μου καὶ ἐγὼ προσερχόμεθα εἰς τὰς πρωϊνὰς συνεδριάσεις, ἵνα συντελέσωμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ μετέχομεν μάλιστα αὐτῶν κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ μὴ φέρωμεν οὐδὲ τὸ ἐλάχιστον πρόσκομμα, διὰ τοῦτο οὔτε ἀντίῤῥησιν κἂν φέρομεν ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν, οὔτε κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐλάβομεν μέρος, ἀφοῦ μάλιστα ἕξ παρῆλθον μῆνες τοῦ ἐνιαυτοῦ, ὁ δὲ προϋπολογισμὸς ἐγένετο σχεδὸν ἀπολογισμός. Ἁπλῶς μόνον συντελοῦμεν διὰ τῆς παρουσίας ἡμῶν πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ ἔργου τούτου τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐργαζώμεθα καὶ μετὰ τὴν μεσημβρίαν, δι’ οὓς λόγους ἐξέθηκα, οὐδὲ δύναταί τις νὰ ἐλέγξῃ ἡμᾶς, ὅτι ἀθετοῦμεν τὰ συμπεφωνημένα ἢ ὅτι παραβαίνομεν τὸ καθῆκόν μας.

§89ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν διαγωγήν του, ἐὰν νομίζῃ, ὅτι ἡ διαγωγή του χρήζῃ δικαιολογήσεως, ἀλλὰ τὸ θέμα εἶναι ἄσχετον πρὸς τὴν διαγωγήν του, διότι αὕτη δὲν δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ τὰ τῆς Βουλῆς, οὐδὲ νὰ φέρῃ δυσχερείας, ἀφοῦ οὐδὲν μεταβάλλεται οὔτε ἐκ τῆς παρουσίας του, οὔτε ἐκ τῆς ἀπουσίας του. Ἐγὼ ἀπηύθηνα παρατηρήσεις εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπήνεγκον τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα, τουτέστι τὴν ματαίωσιν τῶν συνεδριάσεων· ἐὰν αἱ συνεδριάσεις αἱ ἑσπεριναὶ δὲν πρόκειται νὰ ματαιῶνται ἐν τῷ μέλλοντι, εἶναι περιττὸν νὰ διακόψωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι εἶναι δυνατὸν νὰ συνδυάσωμεν ἐν τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἀμφότερα, καὶ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ τὰ νομοσχέδια· ἐὰν ὅμως πρόκηται νὰ ματαιῶνται, ὅπως καὶ πρότερον, τότε βεβαίως πρέπει νὰ προνοήσωμεν, ὅπως μὴ ἐπέλθῃ τὸ ἀτόπημα, ὅπερ παρατηρεῖται ἐν τῇ συζητήσει τοῦ πρσϋπολογισμοῦ.

§90ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ποσῶς ἀκριβὲς, ὅτι ἐκ συστήματος, ὡς εἶπεν, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς—καὶ ἔπρεπε νὰ τὸ σκεφθῇ πολὺ πρὶν ἢ τὸ εἴπῃ ἀπευθυνόμενος πρὸς μεγάλην τῆς Βουλῆς μερίδα—ὅτι ἐκ συστήματος ἀπεφάσισεν ἡ ἀντιπολίτευσις νὰ ματαιώσῃ τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, διότι ἅπαξ μόνον δὲν κατηρτίσθη ἀπαρτία.

§91ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τρίς.

§92ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν λέγετε ἀλήθειαν, ἂς εἶσθε καὶ ὑπουργὸς, ἢ μᾶλλον διότι εἶσθε ὑπουργός. Ἅπαξ μόνον (Θόρυβος). Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ἀληθὲς, εἶναι, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ἐποιήσατο μεγάλην κατάχρησιν τῆς δυνάμεως μὲ τὴν ὁποίαν περίβαλεν αὐτὸ ἡ Βουλή. Ἀληθὲς ἐπίσης εἶναι, ὅτι καὶ ἡ πλειοψηφία ἐποιήσατο κατάχρησιν τῆς ἑαυτῆς δυνάμεως. Τί συμβαίνει εἰς τὰς συνεδριάσεις τὰς μετὰ μεσημβρίαν; Συμβαίνει διαρκῶς τοῦτο, ὅτι μεταξὺ τῆς 6 καὶ 8 ὥρας δὲν ὑπάρχουσιν ἐν τῇ Βουλῇ οὔτε 60 βουλευταί.

§93ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου εἰς τὴν ἔνστασιν τῆς μὴ ἀπαρτίας εὑρίσκοντο 116.

§94ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς, μὴ ψεύδεσθε (Θόρυβος).

§95ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ τὸν ἀνακαλέσητε εἰς τὴν τάξιν. (Θόρυβος καὶ θορυβώδεις διάλογοι μεταξὺ Ῥάλλη καὶ Ζηνοπούλου).

§96ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν μὲ ἀφίνατε νὰ τελειώσω, ἠθέλατε ἰδεῖ, ὅτι ἐγὼ λέγω τὴν ἀλήθειαν. Λοιπὸν ἀπὸ τῆς 6 μέχρι τῆς 8 ὥρας, καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω, διότι εἶναι ἀκριβέστατον, τὸ γνωρίζετε σεῖς πρὸ πάντων, δὲν εἶναι ἐν τῇ Βουλῇ οὔτε 60 βουλευταί. Οἱ βουλευταὶ τῆς πλειοψηφίας, μετὰ τὴν ἀπαρτίαν καὶ εὐθὺς ὡς ἤρχιζεν ἡ συζήτησις τῶν νομοσχεδίων, ἐξήρχοντο τοῦ Βουλευτηρίου, διότι εἶχον τὰς ἀνάγκας των, διότι ἤθελον νὰ ἀναπνεύσωσιν ἀέρα καθαρὸν, νὰ φάγωσι, νὰ περιπατήσωσιν, ἢ διότι ἤθελον νὰ ὑπάγωσιν εἰς τὰ ὑπουργεῖα. Δὲν ἔμενον, ὅπως ἡμεῖς, ἐδῶ· καὶ προσκαλῶ ὅλους τοὺς ἀγορεύσαντας ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἐκ τῆς συμπολιτεύσεως νὰ εἴπωσιν ἐὰν δὲν εἶχον ἐνώπιόν των κατὰ τὰς ὥρας ταύτας ὁμιλοῦντες 50 ἢ 60 μόνους βουλευτάς. Τί δὲ συνέβαινε; Κατόπιν ἐπανήρχοντο.

§97ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀληθέστατον.

§98ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τί σχέσιν ἔχουν αὐτά;

§99ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχουν σχέσιν καὶ πολλὴν μάλιστα, διότι εἴπατε, ὅτι κατὰ σύστημα ἐγένετο ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας. Ἐπανήρχοντο λοιπὸν κατὰ τὴν 8 ὥραν ζωηροὶ, φρέσκοι καὶ ἐπίεζον ἡμᾶς καὶ μᾶς ἠνάγκαζον νὰ μένωμεν ἄσιτοι μέχρι τῆς 10 ὥρας, ἐνῷ αὐτοὶ εἶχον τὸν στόμαχον κεκορεσμένον. Ἀναδιφήσατε τὰ πρακτικὰ, καὶ θέλετε ἴδει, ὅτι 10 ἐκ τῶν τελευταίων συνεδριάσεων ἔληξαν μεταξὺ τῆς 9½ καὶ τῆς 10 ὥρας μ. μ. Εἴπατέ μοι πρὸς Θεοῦ! τίς δύναται νὰ ἀνθέξῃ εἰς τοιοῦτον κάματον; Μᾶς πιέζετε δὲ νὰ ψηφίζωμεν εἰς τὰ τυφλὰ νομοσχέδια ἢ κοινότατα καὶ ἐπουσιώδη, ἢ ἀνατρέποντα ἄνευ λόγου καὶ ἄνευ ἀνάγκης τὴν καθεστῶσαν νομοθεσίαν, ἢ καταστρέφοντα σπουδαῖα συμφέροντα, ἢ ἐπιβαρύνοντα τὸν ἐλεεινὸν ἡμῶν προϋπολογισμὸν διὰ δαπανῶν περιττῶν καὶ πρὸς ἐξοικονόμησιν προσώπων εὐνοουμένων. Τί ἠθέλατε νὰ πράξωμεν πιεζόμενοι οὕτω; Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐγίνετο, κατ’ ἀνάγκην πλέον τότε καὶ ἐκ φιλανθρωπίας πρὸς τοὺς πάσχοντας ἡ ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας. Ἐγίνετο δὲ σπουδαίως καὶ εὐλόγως, διότι ὁσάκις προεβλήθη ἡ περὶ ἀπαρτίας πρότασις πάντοτε εὑρέθημεν ἀληθῶς ἐν μὴ ἀπαρτίᾳ. Τότε δὲ, κ. ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, εὑρίσκοντο οἱ 116 βουλευταὶ, τότε, ὅτε εἶχον ἤδη ἐπανέλθει οἱ 50 ἢ 60, οἵτινες ἐπὶ δύω ἢ τρεῖς ὥρας διεσκέδαζον. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τούτου· περὶ δὲ τοῦ κατὰ σύστημα ληφθέντος δῆθεν ὑπὸ τῆς ἀντιπολιτεύσεως μέτρου πρὸς ματαίωσιν τῶν συνεδριάσεων, νομίζω, ὅτι δὲν ἦτο εὔλογον καὶ ὀρθὸν νὰ ὁμιλήσῃ οὕτω ἀνακριβῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀφοῦ μία καὶ μόνη συνεδρίασις δὲν ἐγένετο, ἡ χθεσινὴ, ἐλλειπόντων μάλιστα πλείστων ἐκ τῶν φίλων αὐτοῦ. Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι θέλει συναινέσει νὰ προχωρήσωμεν ἤδη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ἐὰν ἔχῃ τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἡ ἑσπερινὴ συνεδρίασις δὲν θέλει ματαιοῦσθαι· ἀλλ’ ἐρωτῶ αὐτὸν, ἂν συμβῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνέβαινε μέχρι τοῦδε, δὲν φρονεῖ καὶ αὐτὸς, ὅτι εἶναι ἀνθρώπινον νὰ προσφεύγωμεν οἱ τυραννούμενοι εἰς τὸ νόμιμον ἐκεῖνο μέσον τῆς ἀπαλλαγῆς ἡμῶν ἀπὸ τῆς τυραννίας; Λοιπὸν ἀντὶ νὰ ζητῶμεν τὰ ἀδύνατα, ὀρθὸν θὰ ἦτο νὰ ἀποφασίσωμεν μίαν συνεδρίασιν καθ’ ἡμέραν, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ ψηφίζηται παραλλήλως ὅ τε προϋπολογισμὸς καὶ τὰ νομοσχέδια, τὰ πρὸς αὐτὸν συνδεόμενα. Νομίζω, ὅτι διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἡ ἀπαρτία θέλει γίνεσθαι εὐκολώτερον, καὶ ὅτι εἰς οὐδένα θὰ ὑπάρχῃ πρόφασις. Πρέπει ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους νὰ ζητῶμεν ὅ,τι εἶναι δυνατόν.

§100Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ δώσω ἀπάντησιν εἰς τὸν κ. πρωθυπουργόν. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὑπηνίχθη ἐμὲ λέγων, ὅτι παραλύω τὰς συνεδριάσεις. Ἐὰν ἤθελεν ὁ κ. πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου νὰ ἤμεθα παρόντες, ὤφειλεν ἐνωρὶς νὰ φέρῃ τὰ νομοσχέδια τὰ συναφῆ πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ τότε δὲν θὰ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν δυσάρεστον αὐτὴν θέσιν, τὸ ὁποῖον ἐλέχθη προχθές· ἀλλ’ ὅταν θέλῃ νὰ περνᾷ τὰ νομοσχέδια τὰ ἄσχετα πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ τὰ ῥοσφετερικὰ, βεβαίως αὐτὰ θὰ ἔχωμεν· ἂν θέλῃ νὰ μὴ φέρωμεν ἀντίῤῥησιν, πρέπει νὰ σέβηται τοὺς ἄλλους καὶ νὰ μὴ ἀναβαίνῃ αὐτὸς καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ὑβρίζωσιν· ἀλλὰ δικαιοῦμαι πρὸς αὐτὸν νὰ εἴπω ὅτι, ὅταν τις δὲν ἠδυνήθη νὰ κρατήσῃ κάτι σπουδαιότερον, βεβαίως δὲν δύναται νὰ κρατήσῃ τὴν γλῶσσάν του, καὶ ὅταν ὁμιλῇ ἓν μέλος τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἀντιθέτως πρὸς τὴν γνώμην τοῦ πρωθυπουργοῦ, νὰ μὴ ζητῇ ἀποδοκιμασίας καὶ νὰ ὑβρίζῃ, διότι δίδει τὸ δικαίωμα πρὸς ἣν μερίδα ἐκείνην νὰ σκεφθῇ ἂν πρέπῃ νὰ συνεργασθῇ μετ’ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι δὲν σέβονται τοὺς ἀντιπροσώπους, τοὺς συναδέλφους των, καὶ ἂν μὲ ταιούτους ὑβριστὰς δύνανται νὰ παρακάθηνται· ἐγὼ τοὐλάχιστον ἂν ἤμην ἀρχηγὸς, τίποτε δὲν ἤθελον δώσει εἰς ταιούτους ἀνθρώπους καὶ νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι νὰ κάμω οὕτω. Ὀφείλετε νὰ κρατήσητε τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Κοινοβουλίου· ἐν τῇ ἀξιοπρεπείᾳ αὑτοῦ εὕρητε τὴν σοβαρότητα τῶν νομοθετηθέντων· μὴν περιφρονῆτε τὰ μέλη, μὲ τὰ ὁποῖα συνεργάζεσθε, διότι ἄλλως δὲν δικαιοῦσθε νὰ παραπονῆσθε διὰ τὰ γινόμενα.

§101ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὅ,τι δέον νὰ διέπῃ τὰς σκέψεις καὶ τὰ, ἀποφάσεις τοῦ Κοινοβουλίου, εἶναι τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας· ὅταν δὲ ἡ Βουλὴ ἐξυπηρετῇ τὸ συμφέρον τῆς Πολιτείας, οὐδέποτε πράττει τι, ὅπερ ἀντιβαίνει εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν αὐτῆς. Ἡ πλειοψηφία εἶναι ἡ δεσπόζουσα δύναμις ἐν τοῖς συνταγματικοῖς Κράτεσιν· ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλῃ τὸν νόμον εἰς τὴν μειονοψηφίαν καὶ εἰς τὸν Τόπον ὅστις δὲ σέβεται τὸ Σύνταγμα, ὀφείλει, νομίζω, νὰ ἀφίνῃ τὴν πλειοψηφίαν ἐλευθέραν νὰ πράττῃ ὅ,τι θεωρεῖ, ὅτι συνάδει μὲ τὸ καθῆκόν της, (Θόρυβος ἐκ δεξιῶν). Πολλάκις ἐδήλωσα καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ ἀπὸ τῆς θέσεώς μου, ὅτι διΐσταμαι ὡς πρὸς πολλὰ τῶν ἔργων τῆς Κυβερνήσεως, οὐχ ἧττον ἡ Κυβέρνησις ἔχει περὶ ἑαυτὴν πλειοψηφίαν καὶ πλειοψηφίαν ἰσχυρὰν, ὁ δὲ Τόπος καὶ διότι εὑρίσκεται ὑπὸ περιστάσεις δυσχερεῖς, καὶ διότι τὰ πράγματα τῆς Ἀνατολῆς δεινοῦται, ἔχει ἀνάγκην μιᾶς ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως. Βαδίζει ἡ Κυβέρνησις ὀρθῶς ἢ ὄχι; περὶ τούτου θὰ ἀποφασίσουν τὰ πράγματα. Ἡ μειονοψηφία ὅμως, ἂν ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην νὰ ἐμποδίσῃ τὴν πορείαν τῆς ἐχούσης τὴν πλειοψηφίαν Κυβερνήσεως, παραβαίνει τὸ καθῆκόν της, καὶ δύναται νὰ βλάψῃ τὴν Πολιτείαν. Ὅταν ἡ πλειοψηφία δὲν βαδίζῃ τὴν ὁδὸν τοῦ δικαίου, καταπίπτει, καὶ εἰς τοῦτο εὑρίσκει τὸ συμφέρον της ἡ μειονοψηφία, ἥτις ἀπὸ μειονοψηφίας γίνεται πλειοψηφία. Ἡ μειονοψηφία δὲν δύναται νὰ ἦναι Κυβέρνησις, οὐδὲ ἡ ἀποφασίζουσα δύναμις. Ὁ πατριωτισμὸς ἐπιβάλλει εἰς αὐτὴν ν’ ἀφήσῃ τὴν μερίδα ἐκείνην, ἡ ὁποία ἔχει τὴν πλειοψηφίαν, νὰ διοικῇ τὸν Τόπον. Ἐὰν δ’ ἀρνουμένη τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ ἐπιβαλλομένου αὐτῇ καθήκοντος, φέρῃ προσκόμματα εἰς τὴν ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας διοίκησιν τοῦ Τόπου, ἀναλαμβάνει αὐτὴ τὴν εὐθύνην τῆς ἀποτυχίας ταύτης. (Θόρυβος ἐκ δεξιῶν). Δὲν παραδέχομαι, ὅτι τὸ Κοινοβούλιον δὲν δύναται νὰ συνεδριάσῃ καὶ τὴν πρωΐαν καὶ τὸ ἑσπέρας. Οἱ προτείναντες τὸ τοιοῦτον εἶναι ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἐργασθῶσιν οὐ μόνον ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας, ἀλλὰ καὶ τὴν νύκτα. Ἡ ἐργατική των δύναμις εἶναι γνωστὴ τοῖς πᾶσι. Λέγοντες, ὅτι κεκμηκότες δὲν δύνανται νὰ παραμένωσι, δὲν λέγουσιν ἀλήθειαν, πρέπει νὰ ἤμεθα εἰλικρινεῖς· πρέπει νὰ παράσχωμεν τὴν συνδρομήν μας. Εἶναι πολλὰ, λέγουσι, τὰ νομοσχέδια τὰ ὑποβληθέντα. Τίποτε δὲν ἐμποδίζει ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ νὰ συζητήσωμεν αὐτὰ, καὶ νὰ καταδείξωμεν τὸ λελανθασμένον, ἂν ὑπάρχῃ· τὰ ἀποτελέσματα θὰ δείξωσιν ἂν θὰ ἦναι καλὰ ἢ ὄχι· ἄλλως θὰ φέρωμεν τὴν εὐθύνην, ὅτι δὲν ἐψηφίσαμεν νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θεωρεῖ ἡ Κυβέρνησις ὡς χρήσιμα. Ἡ διαίρεσις τῆς ἐργασίας, τὴν πρωΐαν διὰ τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ μετὰ μεσημβρίαν διὰ τὰ νομοσχέδια, διευκολύνει καὶ τοὺς βουλευτὰς καὶ τὴν Κυβέρνησιν, διότι, ὅταν ἀναμιγνύεται ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν νομοσχεδίων ὑπάρχει σύγχυσις ἰδεῶν. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι, ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὴν ἀνάγκην τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος, ὀφείλει νὰ συνεδριάζῃ καὶ τὴν πρωΐαν καὶ μετὰ μεσημβρίαν, ἡ μὲν συμπολίτευσις ὑποστηρίζουσα, ἡ δὲ ἀντιπολίτευσις ἐξελέγχουσα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θεωρεῖ, ὅτι δὲν συμφέρουσιν εἰς τὸν Τόπον. Ἔρχομαι ἤδη, κύριοι, νὰ ἀναφέρω μίαν θεωρίαν τοῦ ἐκ Κυθήρων βουλευτοῦ, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν γνωρίζει ἄλλον νόμον παρὰ τὸ Σύνταγμα καὶ τὸν Κανονισμόν. Ἡ Βουλή, κύριοι, δὲν εἶναι ὑπερτέρα τῶν νόμων, ἡ Βουλὴ ψηφίζουσα τὸν νόμον ὀφείλει νὰ ὑπακούῃ εἰς αὐτόν. Ὁ προϋπολογισμὸς πρέπει νὰ στηρίζηται ἐπὶ τῶν κειμένων νόμων· πᾶσα πίστωσις, ἡ ὁποία δὲν ἔχει νόμον, ὁ ὁποῖος νὰ τὴν δικαιολογῇ, ἀντιβαίνει εἰς τὸ Σύνταγμα· ἵνα ὑπάρξῃ νόμος, πρέπει νὰ ὑποβληθῇ πρότασις, πρέπει νὰ ἐπιψηφισθῇ τρίς. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν πρέπει νὰ ὑποβάλληται εἰς τοὺς νόμους. Κατασκευάζει αὐτοὺς, ἀλλὰ δὲν εἶναι ὑπερτέρα αὐτῶν, οὐδὲ δύναται νὰ μεταβάλῃ αὐτοὺς χωρὶς νὰ τηρήσῃ τοὺς πρὸς τοῦτο ὡρισμένους τύπους.

§102Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ ἐπικρίνω τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐξ Αἰγιαλείας διὰ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλήν. Ἔχει δικαίωμα νὰ ἔχῃ γνώμην, καὶ ἡ γνώμη ἀνήκει εἰς αὐτόν, διότι ἔχει πεποίθησιν περὶ τῆς ἀληθείας αὐτῆς. Ἀλλ’ ἔχω καὶ ἐγὼ δικαίωμα νὰ ἔχω γνώμας, καὶ αἱ γνῶμαί μου ἀνήκουσιν εἰς ἐμὲ, διότι ἔχω πεποίθησιν περὶ τῆς ἀληθείας αὐτῶν. Καὶ περὶ τῆς ἀληθείας τῆς γνώμης, ἣν σήμερον ἐξέθηκα, ὅτι, ὡς ἔχομεν καθῆκον νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καθῆκον ἐπίσης ἔχομεν νὰ μὴ συντελέσωμεν εἰς ἐπιψήφισιν ἄνευ συζητήσεως καὶ βασάνου τῶν εἰσαγομένων νομοσχεδίων, ἐπείσθην οὐχὶ ἐξ ἐμαυτοῦ, ἀλλὰ παρὰ τοῦ ἐκ Μεσολογγίου βουλευτοῦ, ὁ ὁποῖος, συμπράττων μετὰ τῶν ἄλλων ἡγητόρων τῆς ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τὴν σύνοδον τοῦ 1878, τοιαύτην ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν δήλωσιν καὶ τὴν αὐτὴν συνταγματικὴν θεωρίαν· τότε ὁ νῦν πρωθυπουργὸς εἶπεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, τοῦ ὁποίου προήδρευεν ὁ βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης καὶ τοῦ ὁποίου ἀπετέλουν καὶ ἐγὼ μέρος, ὅτι ἐχρεώστει νὰ συμπράξῃ, ἵνα ψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμὸς καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ δανείου τῶν 60,000,000, διότι τοῦτο ἔτεινεν εἰς τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀλλὰ δὲν ἐχρεώστει νὰ συμπράξῃ εἰς τὴν ψήφισιν τῶν λοιπῶν νομοσχεδίων, καὶ προσεκάλεσε τότε τὸ ὑπουργεῖον νὰ κανονίσῃ ἐπὶ τῇ βάσει τούτων τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τὴν συνταγματικὴν ταύτην θεωρίαν ἀναφέρω, ἂν δὲ δὲν πείθηται τώρα ἐκ ταύτης ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας, ἔπρεπε νὰ ἐπικρίνῃ αὐτὴν τότε.

§103ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ συμπέρασμα τῶν λεχθέντων εἶναι τὸ ἑξῆς: ἢ θὰ διακόψωμεν τώρα τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ νὰ ἐπιληφθῶμεν τῶν νομοσχεδίων, ἢ θὰ ἐξακολουθήσωμεν τὸν προϋπολογισμόν, ἀλλὰ τότε θὰ ἔχωμεν συνεδρίασιν μ. μ. ἐν τῇ ὁποίᾳ θὰ συζητηθῶσι τὰ νομοσχέδια· ἢ τὸ ἓν ἢ τὸ ἄλλο δεχθῶμεν, φθάνομεν εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα· ἀλλ’ ἂν ἐννοεῖτε, ὅτι θὰ ἔχωμεν μίαν συνεδρίασιν, πρέπει αὕτη νὰ διαρκῇ πολὺ, καὶ φοβοῦμαι, ὅτι κατὰ τὴν ὥραν ταύτην τοῦ ἔτους δὲν εἶναι εὐδιάθετος ἡ Βουλὴ νὰ ἔχῃ μακρὰν συνεδρίασιν. Τὸ ὀρθότερον εἶναι, νομίζω, νὰ ἔχωμεν δύω συνεδριάσεις καὶ νὰ σπεύσωμεν νὰ τελειώσωμεν τὸ ταχύτερον, διότι λίαν δυσχερὴς θὰ ἀποβῇ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἡ συνεδρίασις τῆς Βουλῆς· ὥστε ἂν παραδεχθῆτε ταύτην τὴν γνώμην, δυνάμεθα νὰ ἐξακολουθήσωμεν τώρα τὸν προϋπολογισμόν, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ συνεννοήσει ὅτι θὰ ἔχωμεν συνεδρίασιν μετὰ μεσημβρίαν.

§104ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ποτὲ δὲν ἀπεφασίσθη νὰ ἔχωμεν συνεδρίασιν τὸ ἀπόγευμα.

§105ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως πρέπει νὰ δηλώσῃ τὴν γνώμην του.

§106ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν ἴδωμεν μετὰ μεσημβρίαν, ὅτι δὲν γίνεται ἀπαρτία, ζητοῦμεν τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 μετὰ τῆς ζητηθείσης προσθήκης τῶν δρ. 65,280, ἀναβιβασθέντος τοῦ ὅλου ποσοῦ εἰς 762,560. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 2. «Ἔξοδα ὑπηρεσίας τελωνείων 86,541.» Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 2. «Οἰκοδομαὶ καὶ ἐπισκοπαὶ τελωνιακῶν καταστημάτων. 260,000.»)

§107ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ζητοῦμεν 260,000 δι’ οἰκοδομὰς καὶ ἐπισκευὰς τελωνιακῶν καταστημάτων· ἐξ αὐτῶν τῶν 260,000, 120 χιλιάδες θέλουν ἀποδοθῆ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν διὰ νὰ παραχωρήσῃ εἰς ἡμᾶς τὴν Σχολὴν τῶν ναυκλάστρων πρὸς αὔξησιν τοῦ τελωνιακοῦ καταστήματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπαρκεῖ· ἀλλ’ ἔχομεν ἀνάγκην καὶ ἄλλων χρημάτων διὰ νὰ ἐπισκευάσωμεν αὐτὴν τὴν ἀποθήκην καὶ νὰ τὴν μετασκευάσωμεν διὰ νὰ γίνῃ χρήσιμος εἰς τὸ τελωνεῖον. Θέλουν μείνει λοιπὸν 140,000 ἀπὸ τὰς 260,000· ἐνῷ εἶναι καὶ ἄλλα τελωνεῖα χρῄζοντα ἐπισκευῶν.

§108ΤΙΝΕΣ. Αὐτὰ εἶναι δεκτά. Τί συζητεῖτε;

§109ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι, θέλω νὰ σᾶς ἀναγγείλω ἄλλο τι. Ἀπεφασίσθη κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος νὰ γίνῃ ἐν Σύρῳ μεγάλη ἐπισκευὴ τοῦ Τελωνείου καὶ κατεκυρώθη τὸ ἔργον ἀντὶ δραχμῶν 112,000 ἢ 119,000. Ἡ χρῆσις τοῦ παρελθόντος ἔτους περιέχει περὶ τούτου πίστωσιν 119,000. Ἐνδέχεται ἐντὸς τῆς χρήσεως ταύτης, ἤτοι μέχρι 31 Ὀκτωβρίου, νὰ μὴ συντελεσθῇ ἡ ἐργασία, νὰ κλείσῃ δὲ ἡ χρῆσις, καὶ ἡ πίστωσις μείνῃ ἄχρηστος. Διὰ τοῦτο λέγω τὸ ἑξῆς· ἂν μέχρι τῆς 31 Ὀκτωβρίου δὲν συντελεσθῇ ἡ ἐργασία ὥστε νὰ δαπανηθῇ αὐτὸ τὸ ποσὸν, τότε τὸ ὑπουργεῖον ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς θὰ προστρέξῃ εἰς τὰς διατάξεις τοῦ λογιστικοῦ νόμου, ἄρθρ. 72, ὥστε διὰ Διατάγματος νὰ δαπανήσῃ τὸ ὑπόλοιπον τῆς χρήσεως τοῦ λήξαντος ἔτους καὶ θὰ φέρῃ κατόπιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν κύρωσιν τοῦ Διατάγματος. Ἀναγγέλλω τοῦτο ἀπὸ τοῦδε διὰ νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι ἡ ἐν Σύρῳ ἐπισκευὴ δὲν περιλαμβάνεται ἐντὸς τῆς πιστώσεως τῶν δρ. 260,000.

§110ΤΙΝΕΣ. Πολὺ καλά. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3. Ἐπίσης καὶ τὸ ἄρθρον 4. «Ὑπηρεσία ἀτμοτελωνίδων 102,648». Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 5. «Προσωπικὸν σφραγιστηρίου 27,600.»)

§111ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐδῶ ζητεῖται αὔξησις τοῦ μισθοῦ τοῦ Ἐλεγκτοῦ δι’ ἓξ μῆνας, ἤτοι δραχμαὶ 240. (Γίνεται δεκτὴ ἡ αὔξησις. Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, ὡς καὶ τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου, ἀναβιβασθὲν μετὰ τὰς προσθήκας εἰς 2,118, 189.)

§112ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Κεφάλαιον 12. Δημόσια καταστήματα. Ἄρθρον 1. Προσωπικὸν Τυπογραφείου καὶ Λιθογραφείου 51,300. (Γίνεται δεκτόν). Ἄρθρον 2. Ἔξοδα ὑπηρεσίας Τυπογραφείου καὶ Λιθογραφείου 25,000.

§113ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πρόκειται νὰ τοποθετηθῇ ἓν ταχυπιεστήριον καὶ νὰ γείνωσι ἐπισκευαί τινες εἰς τὸ Τυπογραφεῖον. Ζητῶ λοιπὸν νὰ προστεθῶσι 10,000 δραχμῶν διὰ ταύτας... (Γίνεται δεκτὴ ἡ προσθήκη, καὶ ψηφίζεται τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου, ἀναβιβασθὲν εἰς 86,300)

§114ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Κεφαλ. 13. Δημόσια νομήματα. Ἄρθρον 1. Προσωπικὸν δασῶν 93,050.

§115ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐδῶ ἔχομεν προσθήκην· ἔχομεν ἐπιθεωρητὴν ά. καὶ βʹ. τάξεως· ὁ βʹ. τάξεως εἶναι ἀνὴρ ἐπιστήμων καὶ λίαν ἱκανός· ὅσοι ἐχρημάτισαν ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐγνώρισαν βεβαίως καὶ ἐξετίμησαν αὐτὸν· δι’ ὃ προτείνω νὰ ἐξισωθῇ πρὸς τὸν ἐπιθεωρητὴν πρώτης τάξεως διὰ προσθήκης δραχ. 480.

§116ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, Μάλιστα (Γίνεται δεκτὴ ἡ αὔξησις. Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 2–6. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 7. «Προσωπικὸν διαχειρίσεως ἁλάτων. 29,040.»

§117ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐδῶ ἔχομεν αὔξησιν διὰ τὴν ἁλαταποθήκην Βώλου, περὶ ἧς δὲν προβλέπει ὁ προϋπολογισμὸς, ἐκ δρ. 1820. (Γίνεται δεκτή. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 8. «Ἔξοδα ὑπηρεσίας ἁλάτων 61,210,50.»)

§118ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐδῶ ἐπίσης διὰ τὴν ἁλαταποθήκην Βώλου καὶ γραφικὰ ἔχομεν ἀνάγκην 568 δραχμῶν. (Γίνεται δεκτὴ ἡ αὔξησις, ὡς καὶ τὸ ἄρθρον 9 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ψηφίζεται τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου.)

§119ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Κεφάλ. 11. Δημόσια κτήματα. Ἄρθρον 1. Προσωπικὸν γεωμετρικοῦ κλάδου, 88,920. (Γίνεται δεκτόν) Ἄρθρον 2. Ἔξοδα ὑπηρεσίας κτημάτων 71,992.

§120ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔχομεν προσθήκην ἐδῶ διὰ καταρτισμὸν βιβλίων τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου πρὸς ἐγγραφὴν τῶν παραχωρητηρίων ἐκ 2,000 δραχμῶν, καὶ διὰ μισθὸν κλητῆρος παρὰ τῷ γραφείῳ τῶν οἰκοπέδων Πειραιῶς δι’ 6 μῆνας δραχμὰς 3 0. (Γίνονται δεκταί).

§121ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 3. Συντήρησις δημοσίων κτιρίων 29,240.

§122ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐδῶ ἐπίσης ἔχομεν προσθήκην διὰ κατασκευὴν ὑδραγωγείων. Τὰ ὑδραγωγεῖα κατεστράφησαν καὶ ἔχομεν ἀνάγκην πρὸς ἐπιδιόρθωσιν 46,357 δραχμῶν περιπλέον. Προσέτι σᾶς ζητοῦμεν πίστωσιν δραχμῶν 50,000 διὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ὡς γνωρίζετε, τὸ κατάστημα τοῦ Ὑπουργείου τούτου δὲν ἐπαρκεῖ· ἡ αὔξησις τῶν τμημάτων, τοῦ προσωπικοῦ, αἱ πολλαπλασιασθεῖσαι ἐργασίαι κατέστησαν τὰ ὑπάρχοντα δωμάτια ἀνεπαρκῆ, καὶ πρέπει νὰ γείνουν νέα δωμάτια.

§123ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ποῦ;

§124ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐπὶ τῶν ὑπαρχουσῶν προεκτάσεων τοῦ κτιρίου.

§125ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὁ λογιστικὸς νόμος;

§126ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πρόκειται περὶ ἐπισκευῶν. (Γίνονται δεκταὶ αἱ αἰτηθεῖσαι αὐξήσεις).

§127ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 4. Γενικὴ καταμέτρησις Πειραιῶς καὶ Φαλήρου 27,840. (Γίνεται δεκτόν). Ἄρθρον 5. Προίκισις ὀρφανῶν θυγατέρων ἀγωνιστῶν.

§128ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Θέλετε προσθέσει διὰ τὴν προίκισιν τῶν θυγατέρων Μακρυγιάννη δραχμὰς 30,000. (Γίνεται δεκτὴ ἡ προσθήκη. Μεθ’ ὃ ἐπιψηφίζεται τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου διὰ δραχμὰς 382,759, καὶ τοῦ Εʹ Μέρους διὰ δραχ. 3,403,666 50).

§129ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Μέρος ΣΤʹ. Διάφοροι πληρωμαί. Κεφάλαιον 15. Ἐπιστροφαὶ χρημάτων 59,000.

§130ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐδῶ ὑπάρχει προσθήκη διὰ παρακαταθήκας ἀπολεσθείσας ἐν τοῖς Προξενείοις Σμύρνης καὶ Κωνσταντινουπόλεως ἐκ δραχ. 15,000. (Γίνεται δεκτή)

§131ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Κεφάλαιον 16. Ἀποζημιώσεις.

(Γίνονται δεκτὰ τ’ ἀνωτέρω ἄρθρα ἄνευ ἀντιῤῥήσεως)

§132ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐνταῦθα πρέπει νὰ προστεθῇ ἄρθρον 6, καὶ νὰ σημειωθῇ πίστωσις ἐκ δραχ. 16,479 45[00, εἰς ἀπόδοσιν παρακαταθηκῶν κατακρατηθεισῶν ἀπὸ τὸν ἀποβιώσαντα Πρόξενον Σμύρνης καὶ τὸν Ταμίαν Κωσταντινουπόλεως. (Γίνονται δεκτά. Μεθ’ ὃ ἐπιψηφίζεται τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου ἐκ δραχ. 408,403 15/00). Κεφάλαιον 17. Πιστωτικὰ γραμμάτια 50,200. (Γίνεται δεκτόν). Κεφάλαιον 18. Ἀπόδοσις κεφαλαίου ὁδοποιΐας 3,750,000. (Γίνεται δεκτόν). Κεφάλαιον 19. Νομισματοποιΐα 200,000.

§133ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Νὰ προσθέσωμεν κεφάλαιον 20. Ἐψηφίσαμεν προσθήκην ὑπαλλήλων πρὸς ἐκκαθάρισιν τῶν συντάξεων, 100 δραχμὰς διὰ τὸν ἕνα καὶ 200 διὰ τὸν ἄλλον. Ἀπαιτοῦνται δραχ. 10,000, ὡς ἐψηφίσθη ὁ νόμος. (Προστίθεται τὸ κεφάλαιον καὶ αἱ 10,000. Μεθ’ ὃ ἐπιψηφίζεται τὸ ὅλον τοῦ ΣΤʹ Μέρους ἐκ δραχ. 4,177,603 15[00, καὶ τὸ σύνολον τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν διὰ δραχ. 38,847,421 89[00).

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν.

§135ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Νὰ ψηφίζηται, παρακαλῶ, κατὰ τὰς δηλώσεις τὰς προσθέτους. Ἡ Βουλὴ ἐψήφισε νόμον περὶ διερμηνέων τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείας· ὡς ἐκ τούτου ἐπῆλθε μικρά τις διαφορὰ, ἡ ὁποία περιλαμβάνεται ἐν τῇ δηλώσει· ὥστε οἱ ἀριθμοὶ θὰ ψηφίζωνται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς δηλώσεως.

§136ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). Κεφάλαιον Αʹ. Κεντρικὴ ὑπηρεσία.

(Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα καὶ τὸ ὅλον τοῦ Κεφαλαίου, δραχ. 129,680, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Κεφάλαιον Βʹ. Διπλωματικὴ ὑπηρεσία.

(Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα καὶ τὸ ὅλον τοῦ Κεφαλαίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως διὰ δραχμὰς 234,906). Κεφάλαιον Γʹ. Προξενικὴ ὑπηρεσία.

(Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα καὶ τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου διὰ δραχμὰς 432, 190). Κεφάλαιον Δʹ. Ἔξοδα μεταβλητέα.

§137ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τὰ ἀπρόβλεπτα ἔξοδα ὑπάρχει πίστωσις 500 χιλιάδων δραχμῶν. Ὁ σκοπὸς τῆς πιστώσεως ταύτης εἶναι ἐθνικός. Ὅπως διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ λαμβάνεται πρόνοια περὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν δυνάμεων τοῦ Τόπου, χάριν τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν ὑποχρεώσεων, τοιουτοτρόπως λαμβάνεται καὶ πρόνοιά τις, ἀλλὰ λίαν ἀνεπαρκὴς, χάριν τῶν ἠθικῶν ἡμῶν ὑποχρεώσεων πρὸς τοὺς ὁμογενεῖς. Εἰς τοῦτο εἶναι ἀφιερωμένη ἡ πίστωσις τῶν 500,000, καὶ ἡ Βουλὴ γινώσκει πῶς δαπανᾶται τὸ ποσὸν τοῦτο, διότι αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις δὲν ἠρνήθησαν νὰ καταθέτωσι τὸν πίνακα τῆς δαπάνης ταύτης. Ἐν τούτοις ὀφείλω νὰ παρατηρήσω πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἕνεκα διαφόρων περιστάσεων τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων ἱκανοποιοῦνται αἱ ἠθικαὶ ἀνάγκαι τοῦ ἔθνους ἐκτὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, περιωρίσθησαν ἐσχάτως εἰς ἄκρον, καὶ τούτου ἕνεκα χωλαίνουν αἱ ἐνέργειαι αἱ τοσοῦτον ἀναγκαῖαι διὰ τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν πράγματα. Πανταχόθεν λαμβάνομεν παραστάσεις, ὅτι ἂν δὲν ληφθῇ πρόνοια παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ὅπως ἀναπληρώσῃ τὰ ἐλλείμματα τὰ ἐσχάτως παρουσιασθέντα ἐν τῇ ἐνεργείᾳ ταύτῃ, θέλομεν κατὰ πολὺ ὑπολειφθῇ τοῦ καθήκοντος ἡμῶν. Διὰ τοῦτο ἔρχομαι νὰ προτείνω αὔξησιν ὁπωσοῦν σπουδαίαν τῆς πιστώσεως ταύτης, ἤτοι προτείνω ν’ αὐξηθῇ κατὰ 250,000 δραχμῶν. Τὸ ποσὸν εἶναι μέγα, ἀλλὰ καὶ τὸ ἔργον ὑπὲρ οὗ ζητεῖται εἶναι ἐπίσης μέγα.

§138ΜΙΑ ΦΩΝΗ. Ἄλλοτε ἐφωνάζετε διὰ 3 χιλιάδας δραχμὰς καὶ τώρα προσθέτετε 250,000.

§139ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς πάντοτε ἐφωνάζομεν ὑπὲρ τῆς πιστώσεως ταύτης καὶ γνωρίζουσιν ὅσοι ἦσαν βουλευταὶ εἰς ἄλλας Περιόδους, ὅτι ἐζητήσαμεν πάντοτε τὴν αὔξησιν καὶ διὰ τοῦτο ἀρχίσαντες ἀπὸ 50,000 ἐφθάσαμεν εἰς τὰς 100,000, εἰς τὰς 150,000 καὶ βαθμηδὸν μέχρι τῶν 500,000. Ἡμεῖς δὲ ἐξ ἀρχῆς ἐλέγομεν, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο δέον νὰ φθάσῃ καὶ θὰ φθάσῃ εἰς ἓν ἑκατομμύριον καὶ εἰς δύω.

§140Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις· ὅσον θέλετε προσθέσατε. (Γίνεται δεκτὴ ἡ προσθήκη).

§141ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). Ἄρθρον 3. Ἀμοιβὴ προσωπικοῦ καὶ ἄλλαι δαπάναι τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 9 τῆς ἀπὸ 20 Ἰουνίου 1881 Συμβάσεως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας διορισθησομένης ἐπιτροπῆς δραχ. 50,000. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα καὶ τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου, ἀναβιβασθὲν, μετὰ τὴν ἀνωτέρω προσθήκην, εἰς 825,000).

§142ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τὴν προξενικὴν ὑπηρεσίαν πρέπει νὰ προστεθῇ ἓν ποσὸν 5,900 δραχμῶν κατόπιν τοῦ νόμου τοῦ ἄρτι ψηφισθέντος παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ τροποποιοῦντος τὸν τοῦ 1877 περὶ προξενικῶν Ἀρχῶν διὰ τῆς προσθήκης θέσεων τινων καὶ μισθῶν.

§143ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ (Ἀναγινώσκει). Κεφάλαιον ΣΤʹ. Ἀποστολαὶ εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν 450, 00. Κεφάλαιον Ζʹ. Κεκλεισμέναι καὶ διαγεγραμμέναι χρήσεις. Ἄρθρον 1. Ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων. (Ἀναγινώσκεται ἡ δήλωσις τοῦ ὑπουργοῦ...... 13,019). (Γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ψηφίζεται τὸ σύνολον τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, διὰ δραχ. 2,084,615.19|00.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ συνομολογήσεως δανείου καὶ χορηγίας εἰδικῆς πιστώσεως. (Ὅρα Παράρτημα). Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 12 τῆς μεσημβρίας. Ὥρα 3 μ. μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἐπανελήφθη ἡ συνεδρίασις).

§145ΛΕΒΙΔΗΣ. Κατὰ τὴν πρωΐαν, ἀπουσιάσας τῆς συνεδριάσεως, ἔμαθον, ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσσήνης κ. Κουμουνδοῦρος ἐζήτησε νὰ καταθέσω τὴν ἐπιστολὴν, περὶ ἧς χθὲς ἔκαμα λόγον. Ἡ ἐπιστολὴ αὕτη, τὸ πρωτότυπον δηλαδὴ αὐτῆς, εὑρίσκεται ἐν τῇ σχηματισθείσῃ ἐνώπιον τῆς Ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς δικογραφίᾳ. Ἔχω ὅμως ἀντίγραφον, τὸ ὁποῖον καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ κ. βουλευτὴς Μεσσήνης προσέθηκεν, ὅτι αὕτη πρέπει νὰ συνδυασθῇ μὲ τὴν κατάθεσιν τοῦ Δαγλαρίδου, προσθέτω καὶ ἐγώ, ὅτι, ἐὰν ἦναι τοῦτο ἀναγκαῖον, πρέπει νὰ συνδυασθῇ καὶ μὲ τὴν κατάθεσιν τοῦ κ. Τομαροπούλου· ὅτε ὁ Τομαρόπουλος κατέθεσε τὴν ἐπιστολὴν, κατέθεσεν αὐτὴν, ὡς εἶπε, διὰ νὰ ἀποδείξῃ τὰς σχέσεις τοῦ κ. Βελέντζα μὲ τὴν οἰκογένειαν τοῦ κ. Κουμουνδούρου. Ἀλλ’ ἐπειδὴ περὶ τῶν σχέσεων αὐτῶν πολλὰ ἐλέγοντο, καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσσήνης ῥητῶς εἶπεν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, ὅτι πρὸ τοῦ 1879 δὲν ἐγνώριζε τί ὑπάλληλος ἦτο ὁ Βελέντζας, διὰ τοῦτο καταθέτω τὸν ἀριθμὸν συμβολαίου τοῦ συμβολαιογράφου Ἀθηνῶν Γεωργίου Γρυπάρη ὑπ’ ἀριθ. 2143 τῆς 15 Φεβρουαρίου 1872, ἐκ τοῦ ὁποίου ἀποδεικνύεται, ὅτι ἦτο ὄχι μόνον γνωστὸς ὁ Θρασύβουλος Βελέντζας εἰς τὸν κ. Κουμουνδοῦρον, ἀλλὰ καὶ συνεταῖρος αὐτοῦ εἰς μεταλλεῖα, τῶν ὁποίων τὴν διαχείρισιν εἶχε λάβει ὁ Βελέντζας, ὥστε ὁ κ. Βελέντζας πᾶν ἄλλο ἦτο ἢ ἄγνωστος τῷ κ. Κουμουνδούρῳ. Λέγω δὲ τοῦτο, διότι ἡ ἔκθεσις τῆς μειοψηφίας τῆς Ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς ῥητῶς λέγει, ὅτι οὐδέποτε ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἦτο συνεταῖρος μετὰ τοῦ Βελέντζα εἰς μεταλλεῖα. (Καταθέτει εἰς τὸ Προεδρεῖον τὸ ἀντίγραφον τῆς ἐπιστολῆς).

§146Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ παρουσιασθῇ ἡ ἀνάκρισις τοῦ Δαγλαρίδου, ἡ ἰδική μου, ἡ ἐπιστολὴ, ὅλα, ὅλα. Αὐτὸ ἐπιθυμῶ, καὶ αὐτὸ εἶπον ἐξ ἀρχῆς. — Ἀναγνώσατε, κύριε Πρόεδρε, τὸ ἀντίγραφον.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως δραχ. 693,331 ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1881.

§148ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν, κύριοι, ὑπεβλήθη ἡ αἴτησις τῆς πιστώσεως ταύτης, παρετήρησα ἓν περιεργότατον φαινόμενον, παρετήρησα, ὅτι ἐζητεῖτο πίστωσις ἄνευ οὐδεμιᾶς δικαιολογίας, ἄνευ προσδιορισμοῦ τῆς χρήσεως αὐτῆς. Ἐλέγετο, ὅτι ἐζητεῖτο πίστωσις δι’ ἀποζημίωσιν ἐργασθέντων’ ἐζητοῦντο χονδρικῶς ποσὰ διὰ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης καὶ δι’ ἕκαστον τῶν λοιπῶν ὑπουργείων. Παρετήρησα συγχρόνως ἐν τῇ ἐκθέσει, ὅτι δὲν ἠμέλησεν ὁ συντάξας αὐτὴν νὰ ἀναμνήσῃ καὶ ἐκεῖνο περὶ τοῦ ὁποίου ἐγένετο τοσαύτη συζήτησις πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου περὶ τῆς ἀφομοιώσεως τῶν νέων ἐπαρχιῶν’ λέγει ἡ ἔκθεσις, ὅτι τὰ μέτρα, τὰ τότε ληφθέντα, ἐλήφθησαν ὑπὸ τῆς τότε Κυβερνήσεως κατὰ παράβασιν τοῦ Συντάγματος! Μοὶ ἐφάνη, καὶ ἐφάνη καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ὅτι τὸ ἀόριστον αὐτὸ τῆς αἰτήσεως τῆς πιστώσεως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παραβληθῇ, ὅπως ἐλέχθη μάλιστα μεταξὺ τῶν μελῶν, εἰμὴ πρὸς τὸ ἄλλοτε λεγόμενον, ἴσως ἀδίκως τότε, ὅτε ὑπεβάλλοντο προϋπολογισμοὶ εἰς Συνέλευσιν Ἑλληνικὴν, ἀναφέροντες τοῦτο μόνον «στρατὸς καὶ στόλος». Οὕτω ἐζητεῖτο καὶ ἡ πίστωσις αὕτη. Ἐζητήσαμεν λοιπὸν ἐκ τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ μᾶς εἴπωσι ποῖα εἶναι τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα δι’ αὐτῆς τῆς πιστώσεως πρόκειται νὰ πληρωθῶσιν, ἐκαλέσαμεν μάλιστα ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τὸν Διευθυντὴν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ὅστις ὑπεσχέθη νὰ ὑποβάλῃ λεπτομερῶς καὶ κατὰ ὑπηρεσίας κατάστασιν τῶν τοιούτων δαπανῶν. Ἀλλ’ ἐκ τῶν σημειώσεων, τὰς ὁποίας μᾶς ὑπέβαλε, δὲν φαίνεται, ὅτι ἐξεπλήρωσε τὸ ὑποσχεθέν. Πάλιν εὑρισκόμεθα ἐνώπιον ἀοριστιῶν καὶ γενικοτήτων. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ τοιαύτη μέριμνα δὲν ἦτο ἀξία τοῦ κόπου, οὐδ’ ἁρμόζουσα εἰς Κυβέρνησιν σοβαράν. Πρόκειται περὶ πληρωμῆς μισθῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι εἰργάσθησαν νομίμως, καὶ ἐφ’ ὅσον εἰργάσθησαν· ἀφοῦ δὲ ἡ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζει, ὅτι ὀφείλει νὰ πληρώσῃ αὐτοὺς, ὀφείλει νὰ τοὺς πληρώσῃ ὡς τοιούτους· καὶ ὀφείλει νὰ τοὺς πληρώσῃ οὕτω κανονικῶς, διότι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀλλοίας τοῦ ζητήματος λύσεως δύνανται νὰ ἀποβῶσι λίαν ἐπιζήμια εἰς τὸ Δημόσιον, δύνανται νὰ γεννήσωσι δίκας πολλάς, εἰς τὰς ὁποίας ὅπως δήποτε καὶ ἂν ἀποφανθῶσι τὰ δικαστήρια, ἀναντιῤῥήτως τὸ Δημόσιον θὰ ζημιωθῇ, διότι τὸ Δημόσιον ἀντεπροσώπευον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐνήργησαν τοὺς διορισμοὺς, καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ τόπου ὑπήκουσαν οἱ ἀναλαβόντες καὶ διεξαγαγόντες τὰς ὑπηρεσίας, αἵτινες ἀνετέθησαν αὐτοῖς. Τί θὰ γείνῃ π. χ. περὶ τοῦ χρόνου τῆς ὑπηρεσίας τοσούτων δικαστικῶν καὶ διοικητικῶν ὑπαλλήλων σχετικῶς πρὸς τὴν προσμέτρησιν αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ πρὸς σύνταξιν δικαιώματός των; Αὐτοὶ ὑπηρέτησαν, ἄλλοι ὡς γραμματεῖς νομαρχιῶν, ἄλλοι ὡς Τελῶναι, ἄλλοι ὡς Δικασταὶ, ὡς Ἔφοροι, ὡς Ταμίαι, μετατεθέντες μάλιστα πλεῖστοι ἐκ τούτων ἐκεῖ ἐκ τῶν παλαιῶν ἐπαρχιῶν καὶ ὀφείλοντες νὰ ὑπακούωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Σήμερον ζητεῖ τὸ ὑπουργεῖον νὰ πληρώσῃ αὐτοὺς ὡς προσενεγκόντας ὑπηρεσίας ἀγνώστους! Ἀλλ’ αὐτοὶ δὲν ὑπηρέτησαν κρύφα καὶ ἄγνωστον Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ὑπὸ τὰς διατάξεις τῆς νομίμου τοῦ Κράτους ἐξουσίας, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰσχυόντων νόμων περιεβλήθησαν τὴν ἰδιότητα Ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπὸ τῶν νόμων ἡμῶν ἀναγνωρίζονται. Δὲν σκοπῶ νὰ ἐπαναφέρω τὴν συζήτησιν, ἥτις ἐγένετο τότε κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν νέων ἐπαρχιῶν, ἀλλ’ ἐὰν τότε, διὰ λόγους πολιτικῆς προσωρινῆς ἀνάγκης ἐκρίθη τοῦτο χρήσιμον καὶ ἡ πλειονοψηφία ἀπεδέχθη αὐτὸ, σήμερον ὅμως ἡ Κυβέρνησις συνετώτερον φερομένη καὶ προνοοῦσα περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ὀφείλει νὰ μὴ ἐμμείνῃ εἰς ἀνωμάλους ἐνεργείας καὶ προπαρασκευάσῃ οὕτω δικαστικοὺς ἀγῶνας, οἵτινες θέλουσιν ἐπιβαρύνει τὸ Δημόσιον. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν ἐν τῇ πιστώσει, ἡ ὁποία θ’ ἀναγραφῇ, νὰ ὁρισθῶσιν οἱ βαθμοὶ, αἱ ἰδιότητες, αἱ ὑπηρεσίαι, τὰς ὁποίας οἱ πληρωθησόμενοι ὑπάλληλοι προσήνεγκαν, καὶ ὁ χρόνος εἰς ὃν ἀντιστοιχεῖ ὁ ὡρισμένος ὑπὸ τοῦ νόμου μισθός. Αὐτὴν τὴν παρατήρησιν ὤφειλον νὰ κάμω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ παρακαλέσω δὲ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ τὴν πρότασίν μου, ὄχι πρὸς ἄλλον σκοπὸν, τὸ ἐπαναλαμβάνω, ἀλλὰ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου.

§149ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐξέφρασεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας τὴν πρόθεσιν, ὅτι δὲν θέλει νὰ ἐπαναφέρῃ ζήτημα. Ἀπεφασίσαμεν, ὅτι ἦσαν ἄκυρα τὰ Διατάγματα τὰ νομοθετικὰ, δι’ ὧν ἐγκατεστάθησαν Ἀρχαὶ, ἀλλ’ ἐδέχθημεν συγχρόνως, ὅτι ὀφείλεται εἰς αὐτοὺς ἀποζημίωσις διὰ τὴν γενομένην ἐργασίαν· αὐτοὶ δὲν ἦταν οἱ παραίτιοι τῆς ἀκυρότητος. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ φέρωμεν μισθολόγιον, ὁποῖον δὲν δυνάμεθα νὰ φέρωμεν, διότι κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας τοῦ λήξαντος ἔτους ἴσχυον μόνον τὰ ἄκυρα Διατάγματα, διὰ τοῦτο ἐφέραμεν τὴν ἀποζημίωσιν.

§150ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀποζημίωσις εἶναι δι’ ὅλον τὸν χρόνον τῆς ὑπηρεσίας;

§151ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τοῦ παρελθόντος ἔτους.

§152ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλης τῆς διαρκείας;

§153ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μάλιστα.

§154ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἑπομένως εὔκολον ἦτο νὰ φέρετε μισθολόγιον.

§155ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀλλὰ σᾶς εἶπον τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον διαφωνοῦμεν, καὶ ἐλύθη τὸ ζήτημα νομοθετικῶς, ὅτι ἐκεῖνα τὰ Διατάγματα ἦσαν ἄκυρα, ἄρα δὲν ἠμποροῦμεν νὰ φέρωμεν μισθολόγιον. Φέρομεν ὅμως πίστωσιν δι’ ἀποζημίωσιν ἴσην πρὸς τὸν μισθὸν τῶν ὑπηρετησάντων. Ἂν προτείνεται νὰ γίνῃ ἱκανοποίησις πρὸς αὐτοὺς, αὐτὴν τὴν ἱκανοποίησιν δὲν δυνάμεθα νὰ προσφέρωμεν πρὸς βλάβην τοῦ Συντάγματος. Προτιμῶμεν νὰ μὴ κυρώσωμεν τὴν παράβασιν τοῦ Συντάγματος ἢ νὰ εὐχαριστήσωμεν αὐτοὺς ὑπηρετήσαντας κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ προλαλήσαντος.

§156ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἱκανοποιήσεως αὐτῶν· σᾶς ὑπέμνησα τὰς συνεπείας, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἐπέλθωσιν, ἐὰν ὁ χρόνος αὐτὸς τῆς ὑπηρεσίας των δὲν καταλογισθῇ κατὰ τὴν ἔννοιαν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν χρόνον τῆς συντάξεώς των, αὐτὸ εἶναι τὸ σπουδαιότερον.

§157ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου σήμερον, πρόκειται περὶ τῆς ἀποζημιώσεως. (Ἀναγινώσκεται τὸ ζητηθὲν νομοσχέδιον καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον.—Ὡσαύτως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως δραχ. 976, 865 ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1881).

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ.

§159ΤΙΝΕΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§160ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂς διατρέξωμεν πάλιν, κύριε Πρόεδρε, τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν αὐτὸ ἀναβάλλεται· ἐπίσης βέβαια καὶ ἡ πρότασις νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ τοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος.—Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν ἐν τοῖς διαφόροις βαθμοῖς.

§162ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ συζητηθῇ.

§163ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Μίαν παρατήρησιν κάμνω ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, κύριε Πρόεδρε, ὅτι πρέπει νὰ προάγωνται οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς τὰς θέσεις των.

§164Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ θὰ παρατηρήσω, ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν ἡλικίαν ποτὲ δὲν ἔφθασεν ὁ ἀξιωματικὸς, δὲν ἔφθασεν ὑπολοχαγὸς τὸ 59 ἔτος.

§165ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ἔφθασαν, ὥστε ἀναγκαζόμεθα νὰ προτείνωμεν διάταξιν μεταβατικὴν διὰ νὰ σώσωμεν πολλοὺς ἤδη ἔχοντας ἡλικίαν ἀνωτέραν ταύτης· ἔχω ἐδῶ τὸν κατάλογον, τὸν ὁποῖον καὶ ἀνεκοίνωσα πρὸς τὸν κ. βουλευτὴν ἐξ Οἰτύλου· ὡς ἐκ τοῦ μεγάλου δὲ ἀριθμοῦ αὐτῶν παρεδέχθημεν διάταξιν, ὅπως ὁ νόμος οὗτος μὴ ἐφαρμόζηται εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς, τοὺς ἔχοντας βαθμὸν ὑπολοχαγοῦ καὶ ἀνθυπολοχαγοῦ, εἰμὴ μετὰ τὸν προβιβασμὸν αὐτῶν κατὰ ἕνα βαθμὸν, καὶ κατόπιν πάλιν δίδηται εἰς τοὺς ἤδη ὑπολοχαγοὺς καὶ ἀνθυπολοχαγοὺς, προαγομένους μέχρι καὶ λοχαγῶν, τετραετὴς παράτασις ὁρίου. Ὥστε εἶναι πολλοὶ σήμερον, οἱ ὁποῖοι, ἐὰν δὲν ἐλαμβάνετο ἡ μεταβατικὴ αὕτη πρόνοια, ἤθελον ἀποκλεισθῆ τοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ βεβαίως ἐν τῇ πρώτῃ ἐφαρμογῇ νόμου πρέπει νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ κεκτημένον δικαίωμα, πρέπει ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον νὰ βλάπτωνται οἱ εὑρισκόμενοι ἐν κατοχῇ.

§166ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι προσωρινὸν μέτρον;

§167ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ τῆς προσθήκης 4 ἐτῶν εἶναι προσωρινὸν, ἀφορῶν εἰς μόνον τὸν βαθμὸν, ὃν κατέχουσιν οἱ ἀξιωματικοὶ κατὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ νόμου, πλὴν τῶν ἀνθυπολοχαγῶν καὶ ὑπολοχαγῶν ὡς πρὸς τοὺς ὁποίους παρατείνεται ἡ πρόσθετος αὕτη διορία μέχρι τοῦ προβιβασμοῦ αὐτῶν καὶ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ λοχαγοῦ. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1 καὶ γίνεται δεκτὸν μετὰ τῆς ἐπ’ αὐτοῦ τροπολογίας τῆς Κυβερνήσεως. Γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 2, 3 καὶ 4. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5 ὡς ἔχει ἐν τῇ τροπολογίᾳ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπιψηφίζεται τὸ ἄρθρον 6).

§168ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου ἐγένετο παρατήρησις περὶ ἀξιωματικῶν δύω τάξεων, περὶ τῶν ἀρχιτεχνιτῶν, γενομένων ἀξιωματικῶν, καὶ περὶ τῶν ἐπιθεωρητῶν τῶν μουσικῶν. Οἱ τεχνῖται προήγοντο ἄλλοτε μόνον μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ ἀρχιτεχνίτου, ὅστις εἶναι βαθμὸς ἀνθυπασπιστοῦ, ἀλλ’ ὁ ἀρχιτεχνίτης Μυλωνᾶς προὐβιβάσθη εἰς ἀνθυπολοχαγὸν, εἶναι δὲ πρόσωπον λίαν χρήσιμον ἐν τῷ στρατῷ, ἔχει δὲ ἤδη τὸν βαθμὸν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν ὅπλων. Ἐπίσης καὶ ὡς πρὸς τοὺς μουσικούς, ἐπειδὴ καὶ οὗτοι ἔφθασαν ὡς ἐπιθεωρηταὶ νὰ γίνωνται ἀξιωματικοὶ, ἐθεωρήθη, ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν οἱ αὐτοὶ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ὑφίστανται διὰ τοὺς ἄλλους ἀξιωματικοὺς, ὅπως τίθενται εἰς ἀποστρατείαν μετὰ ὡρισμένην ἡλικίαν, ἀφοῦ ἡ μουσικὴ ἱκανότης δὲν πάσχει ὅσον ἡ διανοητικὴ ἐκ τοῦ χρόνου. Διὰ τοῦτο ἐθεώρησα, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὰς δύω ταύτας ἀπαιτήσεις, προσθέτοντες ἄρθρον 7, ἔχον οὕτω. (Ἀναγινώσκει). «Ὁ παρὼν νόμος δὲν ἐφαρμόζεται ἐπὶ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ὑλικοῦ πυροβολικοῦ ἐν ὅσῳ διατελοῦσιν ἐπιθεωρηταὶ τῶν ὅπλων, οὐδ’ ἐπὶ τῶν κατὰ τὴν δημοσίευσιν αὐτοῦ ἐπιθεωρητῶν τῶν στρατιωτικῶν μουσικῶν». (Γίνεται δεκτὸν τὸ προστεθὲν ἄρθρον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7 τοῦ νομοσχεδίου, μεταβληθὲν εἰς 8, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ εἰς γʹ συζήτησιν).

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως Σχολείου ὑπαξιωματικῶν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 1. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 2).

§170ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ, κύριε Πρωθυπουργὲ, λέγετε, ὅτι οὐδεὶς προβιβάζεται ἐν ὥρᾳ εἰρήνης ἢ ἐπιστρατείας.

§171ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα. Ἠξεύρετε, ὅτι, κατὰ τὸν νόμον περὶ στρατολογίας τὸν ἡμέτερον ὡς καὶ τὸν Γαλλικὸν, δὲν ὑπάρχουν ἢ δύω καταστάσεις, ἡ κατάστασις τῆς εἰρήνης καὶ ἡ τοῦ πολέμου· τὰ πράγματα ὅμως ἀπέδειξαν παρ’ ἡμῖν, ὅτι μεταξὺ αὐτῶν δύναται νὰ ὑπάρξῃ καὶ ἄλλη, ἡ τῆς ἐπιστρατείας. Αὕτη ἀφωμοιώθη μέχρι τοῦδε πρὸς τὴν κατάστασιν τῆς εἰρήνης, ἀλλ’ εἶναι ἀναγκαῖον νὰ ἐξηγήσωμεν τοῦτο ῥητῶς ἐν τῷ νόμῳ, ἵνα μὴ ἐγερθῇ ἡ ἀμφιβολία, ἥτις εἶχεν ἐγερθῆ καὶ ἐπὶ τῆς πρώτης ἐφαρμογῆς τῶν διατάξεων τοῦ νόμου εἰς τὰ τῆς ἐπιστρατείας. Ὅτι δὲ πρέπει νὰ ἀφομοιωθῇ ἡ ἐπιστρατεία πρὸς τὴν κατάστασιν τῆς εἰρήνης καὶ ὄχι τοῦ πολέμου, τοῦτο μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν χρήζει ἀποδείξεως.

§172ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ νόμος ὅμως.......

§173ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ νόμος τὴν κατάστασιν τῆς ἐπιστρατείας τὴν παραλείπει ἐντελῶς, ὁμιλεῖ μόνον περὶ πολέμου καὶ εἰρήνης. Ἑρμηνεύοντες τὴν κατάστασιν τῆς ἐπιστρατείας, ἔπρεπε ν’ ἀποφανθῶμεν ἂν ἀνήκῃ εἰς ταύτην ἢ εἰς ἐκείνην. Καὶ τοῦτο πράττομεν ἤδη.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον 2 γίνεται παραδεκτόν. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 3, 4 καὶ 5). (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 6).

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπάρχει τροπολογία τῆς Κυβερνήσεως ἀντικαθιστῶσα τὸ ἄρθρον. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὴ ἡ τροπολογία).

§176ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ.......

§177ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ τροπολογία αὕτη ἐγένετο κατόπιν τῶν παρατηρήσεων τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου, ὅστις ἠξίωσεν, ὅπως ὅλαι αὐταὶ αἱ θέσεις καθιερωθῶσιν ὡς ὀργανικαί· ἡμεῖς δὲν ἐδέχθημεν τοῦτο εἰμὴ διὰ τὴν θέσιν τοῦ διοικητοῦ καὶ τὴν τοῦ ὑποδιοικητοῦ. (Ἀναγινώσκονται καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ὡς καὶ τὸ σύνολον εἰς γʹ συζήτησιν).

§178Λ. ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου θὰ ἐκφράσω μίαν εὐχὴν, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ Διατάγματι, δι’ οὗ θὰ κανονίσῃ τὰ τῶν μαθημάτων καὶ ἀσκήσεων τῶν ὑπαξιωματικῶν, περιλάβῃ μεταξὺ αὐτῶν καὶ τὴν ἄσκησιν εἰς τὴν ἱππασίαν. Ἀφοῦ ἐκ τῶν ὑπαξιωματικῶν θὰ ἐξέρχωνται καὶ ὑπασπισταὶ τῶν ταγμάτων καὶ ταγματάρχαι, ἀνάγκη νὰ γινώσκωσι νὰ ἱππεύωσι. Γνωστὸν δὲ σήμερον πολλοὶ τῶν ἱππευόντων ἀξιωματικῶν τοῦ πεζικοῦ ἐντελῶς ἀδυνατοῦσι νὰ σταθῶσιν ἐπὶ τοῦ ἵππου καὶ ἐν ὥρᾳ παρατάξεων ἀκόμη. Φαντάσθητε τί θέλει συμβῆ ἐν ἀνάγκῃ μακρῶν πορειῶν καὶ πολέμων. Ἡ γνώμη μου εἶναι καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ πεζικοῦ νὰ μὴ προβιβάζωνται, ἂν δὲν κρίνωνται ἱκανοὶ περὶ τὸ ἱππεύειν. Ἡ πρὸς τοῦτο δαπάνη δὲν εἶναι μεγάλη ἀπέναντι τῶν καλῶν τῆς μορφώσεως ἀξιωματικῶν δυναμένων νὰ ἱππεύωσιν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν καταλόγων, τῶν τμημάτων καὶ τῶν ἐφορευτικῶν ἐπιτροπῶν ἐν περιπτώσει νέας ἐκλογῆς ἐν ταῖς προσαρτηθείσαις νέαις ἐπαρχίαις).

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ Εἰρηνοδικείων καὶ εἰδικῶν Πταισματοδικείων.

§180ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ γείνῃ.

§181ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι.

§182ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὅλοι παραπονούμεθα κατὰ τῆς καταστάσεως τῶν Εἰρηνοδικείων καὶ Πταισματοδικείων.

§183Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μίαν παρατήρησιν θὰ κάμω· δὲν ἠξεύρω ἐὰν δὲν ἦναι χρησιμώτερον νὰ δοθῇ δικαιοδοσία εἰς τοὺς Πταισματοδίκας νὰ δικάζουν τὰ πλημμελήματα τῆς ζωοκλοπῆς· διὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ ὑπεβάλαμεν καὶ ἄλλοτε καὶ νομοσχέδιον, καὶ ἐθεωρήθη τότε, ὅτι εἶναι ἀναγκαιότατον ἀμέσως νὰ δικάζωνται τὰ πλημμελήματα ταῦτα· ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἂς σκεφθῇ τοῦτο· καὶ νομίζω δίκαιον ἐπίσης τὰ ἔξοδα τῶν τοιούτων Πταισματοδικείων νὰ ἐπιβαρύνουν τοὺς δήμους, διότι τὸ Δημόσιον θὰ ἐπιβαρυνθῇ πολύ. Παρατηρῶ τελευταῖον, ὅτι ἐπὶ τῇ γνωμοδοτήσει μόνον τῶν δικαστηρίων νὰ δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ἐξουσίαν νὰ συστήσῃ νέα Πταισματοδικεῖα· τὸ ὑπουργεῖον θὰ ἀναγκασθῇ πολλὰς νὰ κάμῃ προσθήκας καὶ διορισμούς.

§184ΤΖΑΝΕΣ. Θέλω παρακαλέσει τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ ἐντίμου ἐκ Μεσσήνης βουλευτοῦ, ἣν θεωρῶ σπουδαίαν, καὶ συνεπῶς ἀξίαν ὑποστηρίξεως καὶ παραδοχῆς.

§185ΡΑΛΛΗΣ. Ποίαν ἐκ τῶν τριῶν;

§186ΤΖΑΝΕΣ. Τὴν περὶ τῆς ἐκδικάσεως καὶ αὐτῶν τῶν εἰς βαθμὸν πλημμελήματος ζωοκλοπῶν ὑπὸ τῶν Πταισματοδικείων – Κύριοι βουλευταί, ἐκ τῆς περὶ τὴν ἐξάσκησιν τοῦ δικηγορικοῦ ἐπαγγέλματος μακρὰς σχεδὸν πείρας μου συνήγαγον, ὅτι ὁ περὶ ζωοκλοπῆς νόμος, οὐχὶ ὡς ἀνεπαρκής, ἀλλ’ ὡς προσκόπτων ἐν τοῖς γραφείοις τῶν Εἰσαγγελιῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν κατὰ τὸ μέλλον νὰ λειτουργήσῃ ἐπωφελῶς· ἐγκλήματα μέσου βαθμοῦ ἔχομεν δυστυχῶς ἄμετρα καὶ πολλάκις ταῦτα, ἐν οἷς καὶ ζωοκλοπαί, θάπτονται εἰς τὸ χάος τῆς παραγραφῆς· ἕνα δὲ μόνον ἠδύνατο νὰ συντελέσῃ, τό γε νῦν ἔχον, ἡ ἀναγραφὴ τῶν ἐγκλημάτων τῆς ζωοκλοπῆς εἰς ἴδιον πινάκιον, καὶ ἡ ἐκ τούτου κατὰ σειρὰν καὶ προτίμησιν εἰσαγωγὴ αὐτῶν εἰς τὴν κατὰ τὸ δυνατὸν μείωσίν των· ἀλλ’ ὅμως καὶ τούτων ὑπερτερεῖ ὁ εἰσαχθεὶς νόμος, δίδων τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς Πταισματοδίκας νὰ δικάζωσι τὰς τοιαύτας ζωοκλοπάς. Φρονῶ λοιπὸν ὡς λίαν ἀναγκαίαν τὴν ἐν τῷ νόμῳ ἀναγραφὴν τοιαύτης διατάξεως, καὶ παρακαλῶ καὶ πάλιν τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν ταύτην. Πάντες γνωρίζομεν, κύριοι βουλευταί, ὁποίαν ὕψωσεν ἐν τῷ τόπῳ θρασεῖαν κεφαλὴν τὸ κακόηθες καὶ λίαν ἐπιβλαβὲς ἔγκλημα τῆς ζωοκλοπῆς, καὶ οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ ἐξ ἡμῶν, ὅτι δυστυχῶς ὑποστηρίζεται καί που ὑπὸ τῆς ἀσυγνώστου τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν ἀνοχῆς. Ἡ ἄμεσος τιμωρία αὐτῶν, ἡ παρουσία εἰδικῶν δικαστῶν ὅπου κυρίως τὸ ἔγκλημα ὡς νόσος ἐπιπολάζει, ἰδοὺ τὸ λυσιτελέστερον φάρμακον τῆς θεραπείας τῆς κοινωνικῆς μας ταύτης ἀσθενείας. Ὡς συντελεστικὸν δὲ πρὸς τούτοις θεωρῶ καὶ τὴν νομιμοποίησιν θέσεων εἰδικῶν δημοσίων κατηγόρων καὶ ἕκαστος κατανοεῖ ἐξ ἡμῶν τὸν λόγον διὰ τί.

§187ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σχετικῶς πρὸς τοῦτο θέλω ἀνακοινώσει πρὸς τὸν κ. ὑπουργόν, ὅτι εἰς τὰς ἀπομεμακρυσμένας Ἐπαρχίας, εἰς ἐκείνας ἰδίως, αἱ ὁποῖαι κεῖνται μακρὰν τῶν Πρωτευουσῶν τῶν Νομῶν, ἡ ζωοκλοπία κατέστη δυστυχῶς θεσμός. Οὐδεὶς τολμᾷ νὰ καταγγείλῃ, ἕνεκα τῶν ἀποστάσεων. Ἡ Ἐπαρχία, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύω, εὑρίσκεται μάλιστα εἰς ἐξαιρετικὴν ὡς πρὸς τοῦτο θέσιν, διότι οἱ ἀπώτατοι δῆμοι αὐτῆς ἀπέχουν ἀπὸ τῆς Πρωτευούσης τοῦ Νομοῦ 70 περίπου ὥρας. Ἐννοεῖτε ἐκ τούτου, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνωνται καταγγελίαι, οἱ λῃστευόμενοι προτιμῶσι τὴν σιωπὴν ἀπὸ τοὺς κινδύνους καὶ τὰς ζημίας ἀτελευτήτων ὁδοιποριῶν, οἱ δὲ ζωοκλόποι θρασύνονται καὶ καθίστανται τολμηρότεροι. Ὥστε μεγίστη εἶναι ἡ ἀνάγκη τοῦ νὰ ληφθῇ μέτρον τι, ὅπερ ἐξασφαλίζει τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης ὅσον οἷόν τε νὰ καταστήσῃ αὐτὴν προσιτὴν πρὸς τοὺς λῃστευομένους. Ἄλλως, μὴ ἐλπίσητε, κ. ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, καταστολὴν τῆς μάστιγος τῆς ζωοκλοπίας.

§188ΦΩΤΗΛΑΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπε καὶ ὁ κ. βουλευτὴς Μεσσήνης καὶ ὁ κ. Ζηνόπουλος, εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ ζωοκλοπὴ ἤγειρε θρασεῖαν κεφαλήν, ἀλλὰ θὰ ἐγείρῃ ἔτι θρασυτέραν, ἐὰν ἀποδοθῇ δικαιοδοσία εἰς τοὺς Εἰρηνοδίκας. Ποῖος θὰ εἰσάγῃ τὴν ὑπόθεσιν; Οἱ Δήμαρχοι; οἱ περισσότεροι τῶν Δημάρχων ὑποστηρίζουν τὴν ζωοκλοπὴν, οἱ δὲ Εἰρηνοδίκαι εἶναι εἰς ἀδιάκοπον συνάφειαν μετὰ τῶν ἀνθρώπων καὶ ἴσως τινὲς ἐξ αὐτῶν ὑποστηρίζουν τοὺς ζωοκλέπτας. Πρέπει ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ σκεφθῇ σπουδαίως περὶ τῆς ζωοκλοπῆς καὶ νὰ εἰσαχθῇ νόμος περὶ τούτου.

§189Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καθ’ ὅσον γνωρίζω ἀμέσως καὶ ἐκ πληροφοριῶν ἄλλων, τὸ μόνον τὸ ὁποῖον δύναται νὰ καταστείλῃ τὸ ἔγκλημα τῆς ζωοκλοπῆς, εἶναι ἡ ἄμεσος καὶ ταχεῖα τιμωρία, καὶ περὶ τούτου κυρίως πρέπει νὰ φροντίσητε.

§190ΤΖΑΝΕΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶχεν ἀνεύρει τὸ μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου ἤθελε κατορθωθῆ ἡ περιστολὴ τῶν ἐγκλημάτων, ἀλλὰ τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον, σκεπτόμενον τὴν δαπάνην, δὲν ἀνέγραψε διάταξιν εἰς τὸν νόμον, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ διορίζωνται καὶ δημόσιοι κατήγοροι. Ἐὰν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἰς ποίας ζημίας περιπίπτει τὸ Κράτος ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως, ἣν ὁ νόμος δύναται νὰ θεραπεύσῃ, βεβαίως αἱ 45,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἠθέλησε τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ οἰκονομήσῃ, εἶναι μηδαμιναί, διότι τὰ διαπραττόμενα ἐγκλήματα, τιμωρούμενα καὶ μὴ, συνεπάγονται ἀναντιῤῥήτως καὶ ἄλλα ἐγκλήματα, καὶ φόνους, καὶ ἕνεκα τῆς ἐγκληματικῆς ταύτης περιπλοκῆς, τὸ Κράτος δαπανᾷ πολὺ περισσότερα. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας, κύριοι, ὅτι ἡ πταισματικὴ δικαιοσύνη εἶναι ἡ θρεπτικωτέρα καὶ ὑγιεστέρα τροφὴ τῆς δημοσίας τάξεως καὶ ἀσφαλείας τῶν τόπων, καὶ ὅτε αὕτη δὲν λειτουργεῖ κανονικῶς τὸ καθ’ ὑποτροπὴν πταῖσμα γίνεται πλημμέλημα καὶ συνεχέστερον κακούργημα.

§191ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐγένετο ἐργασία ἐπὶ πολὺν καιρὸν ὑπὸ Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία κατέληξεν εἰς σύνταξιν Νομοσχεδίου, ἀποτελουμένου ἀπὸ πλεῖστα ὅσα ἄρθρα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις σχετικῆς συζητήσεως. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, περὶ οὗ πρόκειται, δὲν δυνάμεθα, νομίζω, νὰ παρεισαγάγωμεν διάταξιν περὶ ἐγκλήματος, τὸ ὁποῖον βεβαίως πρέπει νὰ καταδιωχθῇ καὶ δι’ εἰδικῶν νομοθετικῶν μέτρων, ἀλλ’ οὐχὶ ἁπλῶς διὰ τῆς ἐπεκτάσεως τῆς ἁρμοδιότητος τῶν Πταισματοδικῶν, διότι διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς, ἥτις ἄλλως δὲν ἔχει τόπον εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, δὲν ἐξασφαλίζομεν ἰδίως τὴν πραγματικὴν καταδίωξιν τοῦ ἐγκλήματος. Εἶναι ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ συμπολίτης μου, ὅτι εἰς πολλὰς ἐπαρχίας πολὺ ἀπομεμακρυσμένας ἀπὸ τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν παρουσιάζεται κατάστασις ἀξία τῆς μερίμνης τοῦ Κοινοβουλίου, διότι πράγματι καταντοῦν αἱ ἐπαρχίαι νὰ μὴ ἔχουν δικαιοσύνην. Ἀλλὰ μήπως, ἐὰν ὑπαγάγωμεν μόνον τὸ ἔγκλημα τῆς ζωοκλοπῆς εἰς τοὺς εἰρηνοδίκας, θεραπεύεται τὸ κακὸν αὐτό; Βεβαίως ὄχι. Ἑπομένως προτείνω νὰ ψηφισθῇ μὲν ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον, ὅταν δὲ ὑπάρξῃ εὐκαιρία νὰ εἰσαχθῇ ἡ ἐργασία ἐκείνη μιᾶς πολυμελοῦς ἐπιτροπῆς, περὶ ἧς ἀνέφερον, ὡς βάσις νομοθετικῆς ἐργασίας περὶ καταδιώξεως τῆς ζωοκλοπῆς.

§192ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πόσον, κύριοι, μεταβάλλονται διὰ τοῦ χρόνου αἱ ἰδέαι! Κατὰ τὸ ἔτος 1867 ἐψηφίσθη νόμος περὶ ζωοκλοπῆς, ἐν τῷ ὁποίῳ ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία ἐθεώρησε συμφέρον πρὸς καταδίωξιν τοῦ ἐγκλήματος τῆς ζωοκλοπῆς ὄχι μόνον νὰ μὴ ἐπεκτείνῃ τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Πταισματοδίκου ἐπὶ τῶν τοιούτων ἀδικημάτων, ἀλλὰ τοὐναντίον νὰ τὴν περιστείλῃ, καὶ ἀφῄρεσεν ἀπὸ τοῦ Πταισματοδίκου καὶ αὐτὰ τὰ πταίσματα τῆς ζωοκλοπῆς. Κατὰ τὸ ἄρθρ. 6 τοῦ νόμου ἐκείνου «ὁ ζωοκλόπος μικρῶν ἐν γένει ζῴων εἰσάγεται ἀπ’ εὐθείας εἰς τὸ ἁρμόδιον Πλημμελειοδικεῖον καὶ δικάζεται εἰς βαθμὸν πλημμελήματος καὶ ἂν τὸ κλαπὲν ζῷον ἤθελεν εἶσθαι ἀξίας μικροτέρας τῶν εἴκοσι δραχμῶν». Τώρα ἐπικρατοῦσιν, ὡς ἠκούσατε, ὅλως ἰδέαι ἀντίθετοι. Ζητοῦσι νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὰ Πταισματοδικεῖα ἡ ἐκδίκασις καὶ αὐτῶν τῶν πλημμελημάτων τῆς ζωοκλοπῆς, καὶ τοῦτο διότι φοβερὰν ἔλαβεν ἐπίτασιν τὸ ἀδίκημα τοῦτο. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι διὰ νὰ ἐπιφέρωμεν ἀποτελεσματικῶς τὴν θεραπείαν ἑνὸς κακοῦ, πρέπει ν’ ἀνεύρωμεν πρὸ πάντων τὰς αἰτίας, ἐκ τῶν ὁποίων προέρχεται. Ἀναντιῤῥήτως μία τῶν αἰτιῶν εἶναι ἡ ἀκατανόητος βραδύτης τῆς ποινικῆς ἐν Ἑλλάδι δικαιοσύνης. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν ὁμιλοῦμεν, εὑρίσκονται πλέον τῶν 20,000 μηνύσεων τεθαμμέναι εἰς τ’ ἀνακριτικὰ γραφεῖα τῶν Εἰρηνοδικείων καὶ τῶν ἀνακρίσεων. Ἡ κυριωτέρα αἰτία τῆς ἀπελπιστικῆς ταύτης καταστάσεως εἶναι ἡ ἔλλειψις τῶν ἀναγκαίων πρὸς περάτωσιν τῶν ἀνακρίσεων ἀνακριτικῶν ὑπαλλήλων. Εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τοῦτο οἱ ἀνακριταὶ καὶ οἱ Εἰρηνοδίκαι, δὲν δυνάμεθα δὲ, ὡς ἔχουσι παρ’ ἡμῖν τὰ πράγματα, νὰ ἀναθέσωμεν τὴν ἐνέργειαν τῶν προεισαγωγικῶν ἀνακρίσεων οὔτε εἰς δημοτικοὺς ὑπαλλήλους, οὔτε εἰς ἀξιωματικοὺς τῆς χωροφυλακῆς. Ἀνάγκη λοιπὸν πρὸ πάντων νὰ ἐξεύρωμεν ἀνακριτικοὺς ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι νὰ δύνανται ἐγκαίρως καὶ ταχέως νὰ διεκπαιρεώσωσιν αὐτὴν τὴν ἐργασίαν. Τοῦτο σκοπεύει τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ἐπιτρέπον τὸν διορισμὸν εἰδικῶν Πταισματοδικῶν, οἱ ὁποῖοι, μὴ ἀπασχολούμενοι ἀπὸ τὴν πολιτικὴν ἐργασίαν καὶ τὰς λοιπὰς ποικίλας ἐργασίας τῶν Εἰρηνοδικῶν, θέλουσι δυνηθῆ ἀποκλειστικῶς νὰ καταγίνουν εἰς τὴν περάτωσιν τῶν ἀνακρίσεων. Μὴ νομίζετε, ὅτι ἡ ἔλλειψις τῆς καταδιώξεως προέρχεται ἀπὸ τὰς ἀποστάσεις. Αἱ ἀποστάσεις ὑπῆρχον ἀφ’ ὅτου συνεστήθη τὸ Βασίλειον, ὅτε ἡ συγκοινωνία ἦτο πολὺ δυσχερεστέρα. Οὔτε εἶναι ἀκριβὲς, ὅτι ἕνεκα τῆς ἀποστάσεως οἱ ἄνθρωποι παραλείπουσι νὰ μηνύσουν. Μάλιστα ἠγέρθησαν καὶ ὑπόνοιαι, ὅτι γίνονται ψευδεῖς μηνύσεις ἐπὶ μόνῳ τῷ σκοπῷ τοῦ νὰ ἔλθωσιν ἐκ τῶν ἀπωτάτων μερῶν εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ, ὡς μάρτυρες οἱ ἔχοντες ὑποθέσεις, καὶ θέλοντες νὰ ταξειδεύσωσιν ἀναλώμασι τοῦ Κράτους. Εἰς τὸν σκοπὸν τῆς ταχείας ἐκδικάσεως τῶν ἀδικημάτων θέλει συντελέσει μεγάλως καὶ ἡ σύστασις εἰδικῶν δημοσίων κατηγόρων, οἵτινες θὰ ἦναι καὶ ἀνακριτικοὶ ὑπάλληλοι καὶ δι’ ὧν θέλει ἀνορθωθῆ κυρίως ἡ ἀπονομὴ τῆς πταισματικῆς δικαιοσύνης. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἡ βραδεῖα λειτουργία τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης ἡ συντελοῦσα εἰς τὴν ἐπίτασιν τῆς ζωοκλοπῆς, καὶ ὅλων ἐν γένει τῶν ἀδικημάτων. Μεγάλως συντελεῖ πρὸς τοῦτο καὶ ἡ παντελὴς ἔλλειψις παρ’ ἡμῖν ἀστυνομίας. Δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ μόνης τῆς καταδιώξεως, ὅσον αὐστηρὰ καὶ ταχεῖα καὶ ἂν ὑποτεθῇ, νὰ προληφθῶσι τὰ ἀδικήματα. Πρὸς τοῦτο ἀπαιτεῖται νὰ ὑπάρχῃ συγχρόνως ἐπιμελὴς καὶ ἄγρυπνος καθ’ ὅλον τὸ Κράτος ἀστυνομία ἐπιβλέπουσα καὶ περιφρουροῦσα τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν, καὶ βεβαιοῦσα τάχιστα πᾶσαν παραβίασιν αὐτῶν καὶ παραδίδουσα τοὺς ὑπαιτίους εἰς τὴν Δικαστικὴν Ἐξουσίαν. Καὶ ὅμως οὐδαμοῦ σχεδὸν ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν τοιαύτη ἐξουσία, ὁ δὲ λαὸς ἐγκατελείφθη εἰς τὰς ἰδίας του δυνάμεις, καὶ ἐπὶ ὁλοκλήρους δήμους οὐδεμία ἀπολύτως ἐμφανίζεται Ἀρχὴ, ἐπιβλέπουσα τὴν τήρησιν τῆς δημοσίας τάξεως, ὥστε ἄπορον εἶναι πῶς δὲν γίνονται ἀκόμη πλείονα καὶ μείζονα ἐγκλήματα. Πρὸς ὕφεσιν λοιπὸν τῶν ζωοκλοπῶν καὶ ἐν γένει τῶν ἀδικημάτων πρέπει πρὸ πάντων νὰ συστηθῇ καθ’ ὅλον τὸ Κράτος ἀστυνομία ἄγρυπνος καὶ δραστηρία, ἵνα προλαμβάνῃ, ἢ ἄλλως ἀνακαλύπτῃ τὸ ἀδίκημα καὶ συλλαμβάνῃ τὸν αὐτουργὸν αὐτοῦ. Ἵνα ἦναι δὲ τοιαύτη ἀστυνομία, πρέπει νὰ διορίζηται ἀπευθείας παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἀνεξαρτήτως τῶν προτάσεων τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν. Ἐπανερχόμενος εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον φρονῶ, ὅτι αἱ περὶ συστάσεως εἰδικῶν πταισματοδικείων διατάξεις αὐτοῦ ἔσονται λίαν συντελεστικαὶ εἰς τὴν ταχεῖαν ἐκδίκασιν τῶν ἀδικημάτων, διότι ἐπαυξάνουσι τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνακριτικῶν ὑπαλλήλων, ἐκτὸς δὲ τούτου καὶ ἡ καταδίωξις τῶν πταισμάτων γενήσεται δι’ αὐτῶν μετὰ μείζονος ἐπιμελείας καὶ δραστηριότητος.

§193ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Συμφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐξ Εὐρυτανίας, ὅτι δὲν εἶναι σχετικὴ ἡ πρότασις τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Μεσσήνης, ὅπως δοθῇ εἰς τοὺς πταισματοδίκας ἡ ἁρμοδιότης τοῦ ἐκδικάζειν τὰς ζωοκλοπάς. Οὐχ ἧττον ὅμως φρονῶ, ὅτι ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ καλὸν εἶναι νὰ τείνωμεν τὸ οὖς εἰς τὰ πολλαχόθεν ἐγειρόμενα παράπονα περὶ τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ ἐν γένει δικαιοσύνη, καὶ ἰδίᾳ ἡ εἰρηνοδικειακὴ, ἥτις εἶναι ὁ ἐπιούσιος τῆς δικαιοσύνης τοῦ λαοῦ ἄρτος. Ὁ πολὺς λαὸς μᾶλλον ἐνδιαφέρεται περὶ τῶν εἰρηνοδικείων καὶ τῶν πταισματοδικείων ἢ περὶ τῶν λοιπῶν δικαστηρίων. Νομίζω, ὅτι ἐπέστη πράγματι ἡ στιγμὴ, καθ’ ἣν πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ ἡ ἁρμοδιότης τῶν εἰρηνοδικῶν καὶ τῶν πταισματοδικῶν· ἀλλὰ πρὶν ἢ ἢ βελτιωθῇ ἡ ἐν γένει κατάστασις αὐτῶν φρονῶ, ὅτι πᾶσα ἐπέκτασις δικαιοδοσίας αὐτῶν θέλει εἶσθαι πρὸς ἀναμφισβήτητον βλάβην τῆς δικαιοσύνης, διότι ἡ ἐνεστῶσα θέσις αὐτῶν εἶναι τοιαύτη ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, ὥστε δὲν δύναται οὔτε τὴν ἅμιλλαν καὶ τὸν ζῆλον αὐτῶν νὰ κινήσῃ, οὔτε ἄλλας ἱκανότητας νὰ προσελκύσῃ. Ἐκτὸς δὲ τούτου, ὅλα τὰ δικαστήρια καὶ ἰδίως τὰ εἰρηνοδικεῖα λόγῳ τῆς δυσπιστίας τῆς Βουλῆς πρὸς τὰς λοιπὰς Ἀρχὰς, ἐπεβαρύνθησαν ἐπαισθητῶς διὰ πολλῶν διοικητικῶν ὑπηρεσιῶν πρὸς ζημίαν τῆς καλῆς καὶ ταχείας ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ λοιπὸν τῆς συζητήσεως τοῦ περὶ συστάσεως εἰδικῶν πταισματοδικείων νομοσχεδίου, σκοποῦντος νὰ ἐλαφρύνῃ τὰ εἰρηνοδικεῖα, ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης θὰ μελετήσῃ ἐπισταμένως τὸ ζήτημα τῶν εἰρηνοδικείων ὑπὸ εὐρυτέραν ἔποψιν καὶ εἰς τὴν προσεχῆ Σύνοδον θὰ φέρῃ νομοσχέδιον γενικὸν, ὀργανίζον τὰ εἰρηνοδικεῖα οὕτως ὥστε ν’ ἀνταποκρίνωνται εἰς τὰς ὑφισταμένας ἀνάγκας, διότι ἐπὶ τοῦ παρόντος πᾶν ἄλλο δύναταί τις νὰ θεωρήσῃ, ἢ ὅτι ἐκτελοῦσι ταῦτα τὸν ἀρχικὸν τοῦ νομοθέτου σκοπόν.

§194ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρὸ πάντων ἐλλείπει ἡ μελέτη περὶ ἄρσεως τῶν μολυσματικῶν αἰτίων, ἐξ ὧν γεννῶνται τὰ ἐγκλήματα· τὰ ἐγκλήματα εἰσὶ κοινωνικὰ νοσήματα· τὰ δικαστήρια, οἱ ποινικοὶ νόμοι, αἱ καταδιώξεις εἰσὶ μέσα θεραπείας τοῦ νοσοῦντος· καὶ περὶ τοιούτου τινὸς μέτρου καὶ νῦν συζητοῦμεν· ἀλλ’ ἐγὼ ἐπόθουν, ὅπως προνοήσωμεν μᾶλλον, ἵνα μὴ συντελῶνται ἐγκλήματα, νὰ φροντίσωμεν δηλονότι περὶ τῆς κοινωνιοπολιτικῆς ὑγιεινῆς μᾶλλον, παρὰ περὶ τῶν μετὰ τὴν πάθησιν θεραπευτικῶν μέσων τῆς δημοσίου καὶ ἀτομικῆς ἠθικῆς ὑγείας. Ποτὲ μία κοινωνία δὲν ὀρθοποδεῖ διὰ τῶν ποινῶν τῶν Μενδρεσέδων καὶ τῶν λαιμητόμων, ἀλλὰ μόνον διὰ τῆς μορφώσεως τῆς θρησκευτικῆς ἠθικῆς τοῦ λαοῦ, διὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· πολλαπλασιάσατε τὴν ἠθικὴν διδασκαλίαν, καὶ ἀνεγείρατε σχολεῖα, ἐλαττοῦτε τὰς φυλακὰς· ὅπου σχολεῖον, ἡ φυλακὴ φυγαδεύεται. Τί ἄλλο παρὰ τοιοῦτον πόρισμα παρουσιάζει ἡ ποινικὴ στατιστική; Τὸ ἔγκλημα διαβαθμίζεται κατὰ τὸν βαθμὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως· οἱ μᾶλλον ἀπαίδευτοι εἰσὶν οἱ δράσται καὶ τοῦ μείζονος ἐγκλήματος· ἀλλὰ παίδευσις ἀληθὴς θρησκευτικὴ, ἥτις δυστυχῶς παρ’ ἡμῖν οὐδαμοῦ ἀπαντᾶται. Ποῦ τὸ κήρυγμα τοῦ θείου λόγου; Ἀρχιερεῖς καὶ τόσοι ἄλλοι, εἰς τοῦτο προωρισμένοι, καθεύδουν. Ἠθικὴ λοιπὸν μόρφωσις καὶ ὄχι ποινή. Διατί ἐγὼ ἐπὶ παραδείγματι δὲν ἔκλεψα ποτὲ ζῶον; ἔγκλημα τοσοῦτον σᾶς λέγουν κοινὸν σήμερον ἐν τῇ Στερεᾷ καὶ ἀλλαχοῦ; Διότι εἶμαι μεμορφωμένος καὶ ἔχω τὴν συνείδησιν τοῦ δικαίου καὶ τοῦ ἀδίκου. Πρέπει λοιπὸν νὰ ληφθῇ ταχίστη πρόνοια περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καθὼς καὶ περὶ τοῦ κλήρου, ὅπως ἐκπληροῖ τὸ καθῆκον τοῦ ὑψηλοῦ προορισμοῦ του. Σχολεῖα λοιπὸν καὶ ὄχι νοσοκομεῖα, ἤτοι φυλακὰς καὶ ποινάς.

§195ΤΖΑΝΕΣ. Ἀπὸ τοῦδε δύναμαι νὰ συγχαρῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, διότι ἐσκέφθη ἐμβριθῶς ἐπὶ τοσοῦτον σπουδαίου ζητήματος, τὸν διαβεβαιῶ δὲ ὅτι, ἐὰν, προστιθεμένης τῆς διατάξεως περὶ εἰδικῶν δημοσίων κατηγόρων, εἰσαγάγῃ τὸν νόμον αὔριον, θὰ ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα.

§196Δ. ΡΑΛΛΗΣ (ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). (Ὅρα Παράρτημα).

§197ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Συνιστῶ εἰς τὴν μελέτην τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἰδέαν τῆς ἐκτοπίσεως τῶν ἐξ ἐπαγγέλματος ζωοκλόπων. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν τὸ συζητηθὲν νομοσχέδιον ὡς καὶ τ’ ἄρθρα 1, 2, καὶ 3. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 4).

§198ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου παρατηρῶ, ὅτι παρελείφθη νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὰ προσόντα τῶν εἰρηνοδικῶν καὶ οἱ Πταισματοδίκαι· εἶναι δὲ ἀνάγκη νὰ ρηθῇ ρητῶς τοῦτο.

§199ΡΑΛΛΗΣ. Μάλιστα.

§200ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὅτι τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τοὺς Εἰρηνοδίκας, ἀπαιτοῦνται καὶ διὰ τοὺς πταισματοδίκας, ἂν καὶ προφανῶς περιλαμβάνεται καὶ ἡ περίπτωσις αὕτη εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ προσόντων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 5).

§201ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ Πταισματοδίκου, ἀναπληροῦται οὗτος. Δὲν πρέπει ὁ ἀναπληρώνων αὐτὸν νὰ ἔχῃ τὰ προσόντα;

§202ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ γείνῃ τις γραμματεὺς ἔχει τὰ προσόντα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 6).

§203ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ ὑπάρχουσιν αἱ λέξεις «τοῦ δήμου ἔνθα ἑδρεύει». Δὲν εἶναι καλλίτερον νὰ τεθῶσιν αἱ λέξεις «τοῦ δήμου τῆς δικαιοδοσίας του; διότι δύνανται νὰ ἦναι πολλοὶ δῆμοι.

§204ΡΑΛΛΗΣ. Τίς δῆμος θὰ ἀπολαμβάνῃ τότε;

§205ΤΙΝΕΣ. Ἐξ ἴσου.

§206ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ δῆμος ἔνθα ἐπράχθη τὸ πταῖσμα.

§207ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκ τῆς κατοικίας τοῦ κατηγορουμένου;

§208ΤΖΑΝΕΣ. Ἐκ τοῦ τόπου τῆς πράξεως.

§209ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ ἔχω διάφορον γνώμην ὑποστηριζομένην ὑπὸ τῆς γνωμοδοτήσεως, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τοῦ μακαρίτου Δεληγεώργη ἡ ὑπ’ αὐτοῦ ἀποσταλεῖσα πρὸς ἐπιθεώρησιν τῶν δικαστηρίων ἐπιτροπὴ τῶν ἐποπτῶν ὑπέβαλεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἥτις ἐγένετο δεκτὴ ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου Τρικούπη ἐν ἔτει 1875 ἐν τῷ παρασκευασθέντι περὶ εἰσαγωγῆς νομοσχεδίῳ περὶ δημοσίων κατηγόρων. Νομίζω, ὅτι τὴν δαπάνην τῆς συντηρήσεως τῶν εἰδικῶν πταισματοδικείων ὀφείλει νὰ ἀναλάβῃ τὸ Κράτος, εἰς ἀντιστάθμισιν δ’ αὐτῆς τὰ πρόστιμα πρέπει νὰ εἰσάγωνται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Τὸ Δημόσιον δύναται εὐκολώτερον νὰ εἰσπράττῃ τὰ πρόστιμα, ἅτινα σήμερον σπανίως εἰσπράττονται ὑπὸ τῶν δήμων· οὕτω δὲ καὶ ἡ πταισματικὴ αὕτη ποινὴ θέλει παύσει τοῦ νὰ ἦναι κατ’ ἐπιφάνειαν μόνον ποινή.

§210ΤΙΝΕΣ. Πολὺ καλά. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6 ὡς καὶ τ’ ἄρθρα 7 καὶ 8. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 9).

§211ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τί λέγουν αἱ διατάξεις, αἱ ἀναφερόμεναι εἰς τὸ ἄρθρον αὐτό;

§212ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς, νομίζω ὅμως, ὅτι ὁρίζουσι περὶ τῆς μισθοδοσίας τῶν Συμβολαιογραφούντων Εἰρηνοδικῶν βʹ. καὶ γʹ. τάξεως, οἵτινες λαμβάνουσι τὸν μισθὸν τῆς ἀμέσως ἑπομένης τάξεως, ὅταν δὲν ὑπάρχωσιν εἰδικοὶ Συμβολαιογράφοι, πρὸς δὲ καὶ τὸ ἥμισυ τοῦ καταναλισκομένου σφραγιστοῦ χάρτου εἰς τὴν συμβολαιογραφικὴν των ὑπηρεσίαν. Ἤδη ἡ διάταξις αὕτη ἐφαρμόζεται ὡς πρὸς μόνους τοὺς Συμβολαιογραφοῦντας Εἰρηνοδίκας βʹ. τάξεως, διότι ἄλλως οἱ τῆς γʹ. τάξεως, ἐὰν ἐφηρμόζετο καὶ εἰς αὐτοὺς, θὰ ἐξηκολούθουν λαμβάνοντες μισθὸν εἰρηνοδίκου δʹ. τάξεως. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 9 ὡς καὶ τὰ ἑπόμενα καὶ τὸ σύνολον). (Κατόπιν ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐγένοντο δεκτὰ, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια, παραλειφθέντων τῶν ἐν τῷ μεταξὺ, ὡς γενομένης ἀντιῤῥήσεως ἐπ’ αὐτῶν. 1) Περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ ΧΠΗʹ. νόμου περὶ πολιτικῶν μηχανικῶν, εἰς γʹ. συζήτησιν. 2) Περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ ΞΗʹ νόμου ἐπὶ τῆς εἰσπράξεως ὅλων ἐν γένει τῶν ἐσόδων τῶν δήμων, εἰς γʹ. συζήτησιν. 3) Περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Σερβίας συνθήκης, εἰς γʹ. συζήτησιν. 4) Περὶ ἐπιβολῆς δημοτικῶν φόρων τοῦ δήμου Πατρέων, εἰς γʹ. συζήτησιν. 5) Περὶ συστάσεως ἐμπορικῶν ναυτικῶν Σχολῶν εἰς ά. συζήτησιν).

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσόντων τῶν τηλεγραφικῶν ὑπαλλήλων. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ὡς ἔχουσι τὰ ἄρθρα 1, 2 καὶ 3).

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4. Ἐντεῦθεν θὰ ψηφίσωμεν, ἀντὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου, τὰ ἐν τῇ τροπολογίᾳ τῆς Κυβερνήσεως, δι’ ὧν ἀντικαθιστῶνται ἐκεῖνα. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα τῆς τροπολογίας ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.—Ἐπίσης ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς γʹ συζήτησιν τὰ νομοσχέδια: 1) Περὶ ὀργανισμοῦ τῆς τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας, ἀντικατασταθείσης τῆς ἐν τῇ πρώτῃ γραμμῇ τοῦ ἄρθρου 11 λέξεως «αὐτοῦ» διὰ τῶν λέξεων «τοῦ προϊσταμένου». 2) Περὶ σχολῆς τῶν μαθημάτων τῆς τηλεγραφίας, προστεθείσης, προτάσει τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου 4 τῆς ἑξῆς παραγράφου: «Ἡ ἀμοιβὴ οὐδέποτε ὑπερβαίνει τὰς 120 δραχμὰς, ὁποιδήποτε καὶ ἂν ὦσιν οἱ τὴν ἐξεταζομένην τάξιν ἀποτελοῦντες». 3) Περὶ ἐργοδηγῶν. 4) Περὶ διορισμοῦ Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου παρὰ τῇ Τραπέζῃ Ἠπειροθεσσαλίας.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς βοσκῆς ἐντὸς τῶν σταφιδαμπέλων.

§216ΤΖΑΝΕΣ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου προσηγάγομεν τροποποίησιν, τὴν ὁποίαν ὑπέγραψαν πολλοὶ τῶν βουλευτῶν, καὶ ἐζητήσαμεν νὰ περιορισθῇ ὁ νόμος ὡς πρὸς μόνας τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας.

§217ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἐξαίρεσις.

§218ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἀναβληθῇ, ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§219ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Προχθὲς ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς ἔκαμε τὴν παρατήρησιν, ὅτι, ἐπειδὴ οἱ βουλευταὶ πολλῶν ἐπαρχιῶν φρονοῦν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ἡ Κυβέρνησις, περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς βοσκῆς, ἀντίκειται εἰς τὰ συμφέροντα πολλῶν ἐπαρχιῶν, πρέπει νὰ περιορισθῇ μόνον εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας, τῶν ὁποίων οἱ ἀντιπρόσωποι φρονοῦν, ὅτι δὲν βλάπτονται τὰ συμφέροντα. Μετὰ τὰς παρατηρήσεις αὐτὰς ἦλθε τροπολογία ἐκ μέρους βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι περιορίζουσι τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς μόνας τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας. Ἀφοῦ λοιπὸν ἔγεινεν ἡ τροπολογία, δὲν βλέπω ποία ἀντίῤῥησις ὑπάρχει.

§220ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἔχομεν ἀντίῤῥησιν.

§221ΤΖΑΝΕΣ. Αὔριον νὰ προταχθῇ ὡς πρῶτον.

§222ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις συμφωνεῖ νὰ τεθῇ μεταξὺ τῶν πρώτων, ὄχι ὅμως καὶ πρῶτον.

§223ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀναγνωσθῇ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον καθυπέβαλον προχθὲς καὶ διενεμήθη χθές, τὸ ἀφορῶν τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ νόμου περὶ Διδασκαλείων. Θὰ παρακαλέσω ὡσαύτως τὴν Βουλὴν νὰ συζητήσῃ καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ διδακτικῶν βιβλίων, ἵνα παύσῃ ἡ βιβλιοκαπηλία. Ὡσαύτως καὶ τὸ περὶ καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ τὸ περὶ διαχειρίσεως τῆς περιουσίας αὐτοῦ, εἶναι ἀναγκαῖα. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως καὶ προσθήκης διατάξεων ἀναφερομένων εἰς τὰ Διδασκαλεῖα, καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς ά συζήτησιν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ.

§225Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, ὀλίγας λέξεις ἢ μᾶλλον παρατηρήσεις τινὰς θέλω κάμει πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὑποβαλόντα τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, ὅπως εἰς τὸ μέλλον, ἀφοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν κατὰ τὸ παρὸν νὰ ὀργανώσῃ τὸν στρατὸν, τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι ἠδύνατο καὶ εἶχε τὴν εὐκολίαν, νὰ τὸ πράξῃ κατὰ τρόπον διάφορον τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ὡς ὑποβάλλεται, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι ἀναγραφὴ τοῦ Βασιλικοῦ Διατάγματος κανονίζοντος τὸ καθεστὼς καὶ ἀντιστρατευόμενον πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν ἀπὸ τριῶν ἐτῶν. Μετὰ τὴν ἀποδοχὴν τῆς γενικῆς στρατολογίας, κύριοι, ἐθεωρήθη ὑποχρεωτικὸν καὶ ὡς συνέπεια τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου ἡ διαίρεσις τοῦ Κράτους κατὰ στρατιωτικὰς περιφερείας, κατὰ στρατιωτικὰς περιφερείας τοιαύτας, εἰς τὰς ὁποίας νὰ δύνανται νὰ συντρέχωσιν ὅλοι οἱ πολῖται ἄνευ τῶν φυλετικῶν, οὕτως εἰπεῖν, τμημάτων τοῦ Κράτους καὶ οὐχὶ εἰς στρατιωτικὰς περιφερείας ὡς ἐνόει τελευταῖον ὁ κ. Σολιώτης, ὥστε οἱ Πελοποννήσιοι νὰ ὑπηρετῶσιν εἰς τὴν Πελοπόννησον καὶ οἱ Στερεολλαδῖται εἰς τὴν στερεὰν, ἀλλὰ κατὰ στρατιωτικὰς περιφερείας εἰς τὰς ὁποίας νὰ δύνανται νὰ συντρέχωσιν ὅλοι οἱ πολῖται ἄνευ διακρίσεως, οὕτω, εἰπεῖν, φυλετικῆς τοπικῆς χώρας, καὶ νὰ παρέχῃ τὴν εὐκολίαν εἰς τὸ Κράτος, ὅταν θέλῃ νὰ ἐνεργήσῃ, νὰ κινητοποιήσῃ τὸν στρατὸν ὅσῳ τὸ δυνατὸν ταχύτερον. Τοιοῦτον ἐπίστευε ὀργανισμὸν, ὅτι ὤφειλε νὰ ὑποβάλῃ ἡ Κυβέρνησις, κατόπιν ἰδίως τῆς μεταῤῥυθμίσεως τοῦ στρατολογικοῦ νόμου· ἀλλ’ ὁ ὀργανισμὸς, ὡς ἔχει, εἶναι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ 1833 μὲ μίαν διαφορὰν ἀριθμῶν ἐπὶ πλέον ἢ ἐπὶ ἔλαττον. Πρώτην φορὰν ἀναγράφεται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν δύναμις τακτικὴ ἐν καιρῷ εἰρήνης, 30,000 ἀνδρῶν· 30,000 ἄνδρες εἶναι ἀδύνατον νὰ ἦναι συντεταγμένοι ὡς ἦσαν ἄλλοτε συντεταγμένοι ὅτε ἦσαν 8, 10–15 χιλιάδες. Εἶναι ἡ μεγαλειτέρα σύγχυσις εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἡ χειροτέρα ἀνάπτυξις τῆς γραφειοκρατίας· Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι, νὰ ἔχωμεν ἀνεξάρτητα σώματα τόσα ὅσα ὑπάρχουσι παρ’ ἡμῖν, διότι ἡ διοίκησις εἶναι δυσκολωτέρα, ἡ συγκέντρωσις λίαν χαλαρὰ, ἡ συνοχὴ τῆς τάξεως, τῆς πειθαρχίας, τῆς ἐπιβολῆς τῆς δικαιοσύνης, εἶναι ἀνόμοια· ἐπὶ τέλους ἡ κατάστασις αὕτη τῶν ἀνθυπάρκτων αὐτῶν μονάδων εἶναι δαπανηρά. Δὲν δυνάμεθα σήμερον νὰ κρατήσωμεν τὰς μονάδας, τὰς ὁποίας εἴχομεν κατὰ τὸ 1836, ὅταν ἠριθμοῦμεν 10 τάγματα, ἐν ᾧ σήμερον ἀριθμοῦμεν 37· πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἱεραρχίαν, τὴν ὁποίαν παρεδέχθησαν ὅλα τὰ Κράτη ἔστω καὶ ἔχοντα ὀλιγώτερον πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος. Ἐκτὸς τούτου ἔχομεν ἐν πράγματι κατεστημένας στρατιωτικὰς ἀρχὰς, πρὸ πολλῶν ἐτῶν λειτουργούσας καὶ τὰς ὁποίας δὲν θέλομεν νὰ ἐξομοιώσωμεν πρὸς τακτικὰς μονάδας, ἐν ᾧ σήμερον τὰ πράγματα δὲν ἀντιστοιχοῦν πρὸς τὰς λέξεις· καὶ λέγων ταῦτα, ἐννοῶ τὴν σύστασιν τῶν ἀρχηγείων. Τὰ ἀρχηγεῖα εἶναι λέξις, ἡ ὁποία ἀναμιμνήσκει τὴν ἐποχὴν τῶν ἀτάκτων στρατευμάτων· ὁσάκις ἐγίνετο ἀνταρσία ἢ ὁσάκις ἡ ληστεία ἀνεπτύσσετο πολὺ, ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα συνίστων ἀρχηγεῖα καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἅμα ἡ ἀνάγκη ἐξέλειπε, κατηργοῦντο ταῦτα. Ἀπὸ τριῶν ὅμως ἐτῶν ἡ ἀνάγκη τῆς αὐξήσεως τοῦ στρατοῦ κατέστησε ἀναγκαίας τὰς Ἀρχὰς ταύτας, καὶ πράγματι εἶναι ἀναγκαῖαι, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ τὰς περιβάλωμεν καὶ μὲ τὰ δικαιώματα καὶ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχουν ὅλοι οἱ εὐνομούμενοι στρατοί. Ἐνόμισα καὶ νομίζω, ὅτι παρὰ ποτε σήμερον δυνάμεθα νὰ συντάξωμεν τὸν στρατὸν, ἔστω καὶ τὸν μικρὸν τῆς Ἑλλάδος, ὑπὸ ὅρους κανονικοὺς καὶ μονίμους· δὲν ἔχομεν δὲ ἀνάγκην νὰ ἐφεύρωμεν οὔτε νὰ καινοτομήσωμεν· δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ μιμηθῶμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἄνευ διακρίσεως μεγάλου ἢ μικροῦ Κράτους εἰς τοὺς ὀργανισμοὺς αὐτῶν. Ἤλπιζον δὲ ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἥτις καὶ χρόνον εἶχε καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς πλειοψηφίας ἀπελάμβανε, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον εἰς τὰς ἰδέας αὐτὰς δὲν ἤθελεν εὕρει τὴν ἐλαχίστην ἀντίδρασιν καὶ ἐκ μέρους τῆς ἀντιπολιτεύσεως, διότι τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ ἄλλα μεγάλα ζητήματα ἐξακολουθῶ νὰ νομίζω, ὅτι τὸ Κοινοβούλιον δὲν πρέπει νὰ τὰ συζητῇ ὑπὸ πνεῦμα ἀντιπολιτεύσεως καὶ συμπολιτεύσεως, διότι ἂν ὁ στρατὸς εἶναι καλὸς, εἶναι καλὸς καὶ διὰ τὴν συμπολίτευσιν καὶ διὰ τὴν ἀντιπολίτευσιν· ὅταν καθυστερῇ εἶναι κακὸς καὶ διὰ τὰς δύω μερίδας καὶ εἰς τὸν Τόπον· ἐφρόνουν καὶ νομίζω, ὅτι θὰ ἦναι δυνατὸν, διότι δὲν πρόκειται ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς νὰ ᾖ καὶ ἐνιαύσιος, καὶ ὅταν λέγωμεν ὀργανισμὸν στρατοῦ πρέπει νὰ θεωρήσωμεν, ὅτι πρόκειται περὶ παγίου νόμου, διότι τὸ κατ’ ἔτος καινοτομεῖν ἐπὶ τοῦ στρατοῦ εἶναι ἡ χειροτέρα καταστροφὴ αὐτοῦ· καὶ ἂν ἦτο δυνατὸν αἱ περὶ στρατοῦ συζητήσεις νὰ ἐγίνοντο εἰς τοὺς θαλάμους τῆς Βουλῆς ἀπὸ κοινοῦ ἐργαζομένων τῶν δύω μερίδων δι’ ἐπιτροπῶν, διότι πᾶσα συζήτησις ἐπὶ τοῦ στρατοῦ ἐν τῇ Βουλῇ νὰ ἦσθε βέβαιοι, ὅτι παραλύει τὴν πειθαρχίαν αὐτοῦ. Νομίζω, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θὰ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὸ καλῶς νοούμενον συμφέρον τοῦ στρατοῦ, ἐὰν μιμηθῇ τὰς μονάδας, αἱ ὁποῖαι εἶναι εἰς ὅλα τὰ Κράτη· πρῶτον νὰ διαιρέσῃ τὸν Τόπον κατὰ στρατιωτικὰς περιφερείας, ὥστε ὁ Χαλκιδεὺς, ὅταν πρόκειται νὰ ἐνεργήσῃ, νὰ μὴ εἶναι ἠναγκασμένος διὰ νὰ ἑνωθῇ μὲ τὸ σῶμά του νὰ διανύσῃ ἀποστάσεις μεγάλας, ὅπως ὁ Πελοποννήσιος ἢ ὁ κάτοικος τῆς Λαρίσσης· ὅταν κάμητε τὰς διαιρέσεις τῆς χώρας, θὰ ἔχητε τὸν στρατὸν εἰς τρία τμήματα, τὰ τμήματα αὐτὰ θὰ μεταβάλλουν φρουρὰς ἐντὸς τῆς αὐτῆς πάντοτε στρατιωτικῆς περιφερείας· θὰ συμβῇ ἓν μεγάλον πλεονέκτημα, θὰ λείψουν δηλαδὴ αἱ προστασίαι, καὶ αἱ προστασίαι δὲν εἶναι μόνον ἀτομικαὶ, εἶναι καθ’ ὅπλα· εἷς ὑπουργὸς ἀγαπᾷ τὸ πεζικόν, ἕτερος ἀγαπᾷ τὸ ἱππικὸν, ἄλλος τὸ πυροβολικόν· καὶ τί συμβαίνει ἐκ τῆς ἰδικιτέρας αὐτῆς προστασίας; Νὰ βλέπετε αὐτὸ τὸ παράδοξον, τὸ ὁποῖον λαμβάνει χώραν ἐν τῇ φρουρᾷ τῶν Ἀθηνῶν· τρία τάγματα μηχανικοῦ ἔχομον ἐν ὅλῳ, καὶ τὰ τρία εἶναι ἐν Ἀθήναις· πέντε τάγματα πυροβολικοῦ ἔχομεν καὶ τὰ 5 τάγματα εἶναι ἐν Ἀθήναις. Λοιποῦμαι ὅτι δὲν εἶναι καὶ αἱ τρεῖς ἱππαρχίαι ἐνταῦθα διὰ νὰ συγκεντρώσωμεν ὅλην τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ ἐδῶ. Καὶ διὰ τί, κύριοι; διότι αἱ Ἀθῆναι παρέχουν τὴν εὐκολίαν εἰς τὰς διασκεδάσεις καὶ εἰς μέσα, τὰ ὁποῖα διαῤῥήδην ἀντίκεινται εἰς τὴν μόρφωσιν τοῦ στρατοῦ, καὶ εἶναι ἐκ πείρας γνωστὸν ὅτι εἰς τὰ ἀπόκεντρα μέρη ἡ διασκέδασις τοῦ βαθμοφόρου καὶ τοῦ στρατιώτου εἶναι ἡ ἐκπαίδευσις. Ὅταν ὑπηρέτουν εἰς τὴν....... τὴν μεγαλειτέραν εὐχαρίστησιν εἴχομεν νὰ ἐγειρώμεθα τὴν πρωΐαν καὶ νὰ γυμναζώμεθα δι’ ὅλης τῆς ἡμέρας μὲ μόνον ἓν μικρὸν διάλειμμα· δὲν εἴχομεν οὔτε θέατρα, οὔτε ἄλλας ἰδιωτικὰς ἐργασίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι συνέπειαι τῆς διαμονῆς ἐντὸς μεγάλων πόλεων. Ἐκπαίδευσις δὲ γινομένη ἐπὶ μίαν ἑβδομάδα παρὰ τὰ σύνορα εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα ἐκπαιδεύσεως μηνῶν ἐν ταῖς πόλεσι. Ἀλλ’ ἴσως θὰ εἴπουν, εἶναι ζήτημα ἐκπαιδεύσεως; ἡ συγκέντρωσις, μάλιστα, ἀλλὰ τὴν συγκέντρωσιν δὲν τὴν θέλω εἰς τὰς Ἀθήνας, ἀλλ’ ἐκεῖ ὅπου πρέπει νὰ παρασκευάσωμεν τὰ στρατεύματα, ὅταν πρόκειται νὰ ἐνεργήσουν· ἀλλ’ ὅταν πρόκειται νὰ ἐνεργήσουν, θὰ ἐνεργήσουν εἰς τὰ πέριξ τῆς Ἀττικῆς; Ἂν ἐνεργήσουν, θὰ ἐνεργήσουν ἐπὶ τῆς μεθορίου γραμμῆς καὶ ἐκεῖ πρέπει νὰ εἶναι ἡ ἕδρα ὅλων τῶν σωμάτων τοῦ στρατοῦ, εἰς δὲ τὰς Ἀθήνας καὶ τὰς ἄλλας πόλεις νὰ εἶναι μικρὰ σώματα στρατοῦ, τὰ ὁποῖα νὰ ἔρχωνται ἐκ περιτροπῆς ἐκ τῶν ἑδρῶν αὐτῶν διὰ νὰ λαμβάνουν τὰ στρατεύματα ἓν εἶδος ἀνέσεως, διότι ὡς ἔχουσι σήμερον τὰ πράγματα πρέπει νὰ πιστεύσητε, ὅτι εἶναι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζουν τὰς Ἀθήνας, καθὼς εἶναι καὶ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζουν τὴν ὁδὸν μέχρι Μεγάρων.

§226ΤΟΥΡΝΑΚΗΣ. Καὶ μᾶλλον ἀξιωματικοὶ τοῦ πεζικοῦ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐξῆλθον ἀπὸ τὰς Ἀθήνας.

§227ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω οὐδεμίαν προτίμησιν, ἐπίσης τὰ θεωρῶ ἐξ ἴσου· δὲν πρόκειται περὶ ἀξιωματικῶν τοῦ πεζικοῦ, ἀλλὰ περὶ ἀξιωματικῶν τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ· καὶ ὅταν τὰ θέλετε τὰ ζητήματα οὕτω μεροληπτικῶς, δύναμαι νὰ σᾶς φέρω παραδείγματα ἀξιωματικῶν ἐξ ὅλων τῶν ὅπλων.

§228ΤΟΥΡΝΑΚΗΣ. Πυροβολιστὰς δὲν θὰ εὕρῃς.

§229ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὰ ζητήματα δὲν εἶναι προσωπικά· ἐδῶ κάθε ὅπλον δὲν ἔχει περισσότερα δικαιώματα τοῦ ἄλλου· ἓν μόνον κατορθοῦται πρὸ πολλῶν ἐτῶν, καὶ μὴ μὲ ἀναγκάζετε νὰ ἔλθω εἰς τοιαύτας ἐξηγήσεις, ἓν μόνον κατορθοῦται, ὥστε μετὰ μίαν κίνησιν στρατοῦ, ὅπωσδήποτε γενομένην ἕνεκα καιρικῶν περιστάσεων, μόλις παρέρχεται ... ὅλα τὰ σώματα ἰδίως τὰ τεχνικὰ ἐπανέρχονται εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἔχετε 5 τάγματα πυροβολικοῦ, δὲν ἔχετε οὔτε ἓν εἰς τὴν Λάρισσαν, οὔτε ἓν εἰς τὴν Ἄρταν· τί τὸ θέλετε ὅλον εἰς τὰς Ἀθήνας;

§230ΤΟΥΡΝΑΚΗΣ. Διὰ ποῖον λόγον τὰ ἔχομεν;

§231Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡμεῖς ἤλθομεν νὰ συζητήσωμεν περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, καὶ ὅταν ὁμιλῆτε οὕτω θὰ μὲ ἀναγκάσητε νὰ εἴπω πράγματα λίαν δυσάρεστα.

§232ΤΟΥΡΝΑΚΗΣ. Νὰ τὰ εἰπῆτε καὶ νὰ εἰπῶμεν καὶ ἡμεῖς ὅσα γνωρίζομεν.

§233Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι ἡ κατάστασις τοῦ στρατοῦ, ὡς ἔχει, εἶναι λίαν πλημμελὴς, καὶ πρέπει διὰ νὰ ἐπέλθῃ θεραπεία νὰ ὁρισθῶσιν αἱ ἕδραι τῶν σωμάτων ὡς ὑπάρχουν παντοῦ, νὰ διαιρέσωμεν τὸν Τόπον κατὰ στρατιωτικὰς περιφερείας, νὰ κάμωμεν τρεῖς ταξιαρχίας, ἢ ἀναλόγως τῶν τόπων τοὺς ὁποίους θὰ φρουρῶσι καὶ νὰ δώσωμεν εἰς ἕκαστον τμῆμα τοῦ στρατοῦ ἀπὸ ὅλα τὰ ὅπλα ἄνευ διακρίσεως, καὶ τότε θὰ ἰδῆτε ὅτι τὰ τρία τάγματα τοῦ μηχανικοῦ δὲν θὰ μένουν εἰς τὰς Ἀθήνας, διότι θὰ ὑπάρχῃ νόμος καθ’ ὃν θὰ ὁρίζωνται αἱ ἕδραι τῶν ταξιαρχιῶν, ἑκάστη δὲ ταξιαρχία θὰ συγκροτῆται ἀπὸ πεζικὸν, ἱππικὸν, πυροβολικὸν καὶ μηχανικὸν, καὶ τότε οὐδεὶς ὑπουργὸς θὰ τολμήσῃ νὰ φέρῃ καὶ τὰ 5 τάγματα τοῦ πυροβολικοῦ εἰς τὰς Ἀθήνας, καὶ τότε παύουν οἱ προστασίαι, παύουν οἱ ἀξιωματικοί, οἱοιδήποτε καὶ ἂν εἶναι, νὰ κάθηνται διαρκῶς εἰς τὰς Ἀθήνας, διότι ἐθεωρήθη πάντοτε ζήτημα νὰ φέρωμεν τὸ τάγμα τὸ Α ἢ τὸ Β εἰς τὰς Ἀθήνας, ἐν ἄλλαις λέξεσι νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν κατάστασιν, τὸ τάγμα τοῦ Συνοδικοῦ ἢ τὸ τάγμα τοῦ Κλίμακα θὰ εἶναι εἰς τὰς Ἀθήνας· οὕτω κατήντησαν τὰ ζητήματα καὶ θὰ μένουν οὕτω ἐν ὅσῳ ἡ Βουλὴ δὲν ψηφίσει τὰς ἕδρας τῶν σωμάτων. Καὶ διὰ τοῦτο εἰς τοὺς ὀργανισμοὺς ὅλων τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν διαιροῦν τὸ Κράτος εἰς στρατιωτικὰς περιφερείας καὶ ὁρίζουν τὴν ἕδραν τῆς ἀνωτάτης στρατιωτικῆς ἀρχῆς. Ἡμεῖς δὲν θὰ ἔχωμεν corps d’ armée οὔτε division, ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ταξιαρχίας, συντάγματα, τάγματα καὶ λόχους. Ἄν, κύριοι, εἰς τὸν ὀργανισμὸν εἴχομεν αὐτὴν τὴν διάταξιν καὶ εἴχομεν συγχρόνως καὶ τὴν ἄλλην διάταξιν ὅτι τὰ σώματα ἐκ περιτροπῆς κατὰ δύω ἔτη τοὐλάχιστον μεταβάλλουν τὰς φρουράς των ἐντὸς τῆς στρατιωτικῆς περιφερείας, τότε αἱ προστασίαι ἐκ μέρους τῶν Κυβερνώντων εἴτε πρὸς τὰ ἄτομα εἴτε πρὸς τὰ ὅπλα εἴτε τὰ σώματα ἤθελον παύσει. Τοιοῦτον ὀργανισμὸν ἤλπιζα καὶ ἐπερίμενα νὰ ὑποβάλῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ διὰ τοῦ τοιούτου ὀργανισμοῦ ἤθελε καθιερωθῆ μία τάξις, τὴν ὁποίαν οὐδὲν συμφέρον ὅσον πολὺ ὑποστηριζόμενον καὶ εὐνοούμενον δὲν ἤθελε κατισχύσει τῆς διατάξεως τοῦ Νόμου. Ἀλλ’ εἰς τὸν ὀργανισμὸν παρατηρῶ, ὅτι παρεισέφρησε μία διάταξις, ἡ διάταξις περὶ τῶν φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου. Τὸ σύστημα αὐτὸ, κύριοι, εἶναι σύστημα ἐπιβλαβὲς, καὶ μετὰ τὸ τραῦμα, τὸ ὁποῖον ὑπέστη ὁ στρατὸς κατὰ τὴν κρίσιν μου διὰ τοῦ περιορισμοῦ τῆς θητείας, ἡ εἰσαγωγὴ ἀπ’ εὐθείας ὑπαξιωματικῶν ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου εἰς τὸν στρατὸν θὰ καταστήσῃ ἀδυνατωτέραν τὴν συγκρότησιν τῶν σωμάτων καὶ τὴν μόρφωσιν καλῶν ὑπαξιωματικῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν, κύριοι· ὅσοι ἐγνώρισαν ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, θὰ ὁμολογήσωσιν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν εἷς νέος ὅσον καλῶς μορφωμένος καὶ ἂν ἦναι, διότι γνωρίζει μερικὰ γράμματα εἴτε τῆς νομικῆς, εἴτε τῆς φιλολογικῆς εἴτε τῆς ἰατρικῆς, καὶ διανύων τὸ δεύτερον ἢ τρίτον ἔτος τῆς φοιτήσεώς του ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ἂν δηλώσῃ, νὰ καταταχθῇ μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ λοχίου εἰς τὸν στρατόν. Ὑποθέσατε ἕνα νέον μὲ τὰς καλλιτέρας ἰδιότητας, θέλοντα νὰ καταταχθῇ μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ λοχίου, θὰ εἰσαχθῇ εἰς τὸν στρατὸν φέρων τὰ παράσημα τοῦ ὑπαξιωματικοῦ, καὶ αὐτὸς θὰ γυμνασθῇ εἰς τοὺς βηματισμοὺς πολλάκις ἀπὸ ἕνα δεκανέα ἢ καὶ ἀπὸ ἕνα παλαιὸν στρατιώτην· τοῦτο μόνον ἀρκεῖ, ὥστε ἡ ἰδέα τοῦ νὰ σχηματίσωμεν ὑπαξιωματικοὺς ἐκ τοῦ φυτωρίου τοῦ Πανεπιστημίου, νὰ ἦναι ἰδέα ἀτελής· ἐκ πρώτης ἀπόψεως θὰ προξενήσῃ, κύριοι, τὸν γέλωτα· μάθετε δὲ, κύριοι, ὅτι δὲν καταρτίζονται οἱ ἀξιωματικοὶ παρὰ εἰς τοὺς στρατῶνας, οἱ δὲ ὑπαξιωματικοὶ κατὰ μείζονα λόγον εἰς τοὺς στρατῶνας. Ἠμπορεῖ ἕνας νέος νὰ ἦναι μορφωμένος ὅσον θέλει· ἂν δὲν κάμῃ ἐφαρμογὴν εἰς τὸν στρατὸν δὲν δύναται νὰ ἦναι σεβαστός. Νομίζω λοιπὸν Ὅτι ἂν θὰ ἦναι δυνατὸν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ πρῶτον λόγον νὰ διαιρέσῃ τὸν στρατὸν εἰς τρεῖς στρατιωτικὰς περιφερείας, νὰ καθιερώσῃ τὰς ἕδρας καὶ τὰ τμήματα τοῦ στρατοῦ, τὰ ἀποτελοῦντα ἑκάστην ταξιαρχίαν, καὶ νὰ ἀπαλείψῃ τὴν διάταξιν τῆς εἰσαγωγῆς φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου ὡς ὑπαξιωματικῶν, νομίζω, ὅτι δυνάμεθα ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ ἀνταποκριθῶμεν πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι, ἐπειδὴ πρόκειται νὰ τῷ χορηγηθῇ καιρὸς κατὰ τὰς διακοπὰς τῆς Βουλῆς, νὰ ὑποβάλῃ κατὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδον ὀργανισμὸν τελειότερον. Δὲν γίνεται δὲ λόγος ἐν τῷ ὀργανισμῷ καὶ περὶ μεταγωγικῶν οὐλαμῶν· νομίζω δὲ ὅτι εἶναι ἔλλειψις τοῦ ὀργανισμοῦ σπουδαία, διότι οἱ ὀργανισμοὶ πρόκειται νὰ λειτουργήσωσι κατὰ τὰς στιγμὰς τῆς ἐπιστρατεύσεως μόνον ὑπ’ αὐτὸν τὸν ὅρον· ὅταν δὲ κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς ἐνεργείας πρόκηται νὰ συστήσωμεν νέας στρατιωτικὰς Ἀρχὰς, τότε θὰ εὑρεθῶμεν εἰς σύγχυσιν. Νομίζω δὲ ὅτι τὸ σύστημα τῶν μεταγωγικῶν οὐλαμῶν πρέπει νὰ τὸ καταρτίσωμεν ἐν καιρῷ εἰρήνης διὰ νὰ συνοικειωθοῦν τὰ στρατεύματα μὲ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν, ἥτις ἀπαιτεῖ πεῖραν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀποκτήσωμεν ἐν καιρῷ εἰρήνης, τόσῳ μᾶλλον καθόσον ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς ἐνεργείας εἶνε τόσον προσεχὴς, ὥστε δὲν ὑπολείπεται παρ’ ὀλίγος χρόνος, καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι ἐποχὴ καθ’ ἣν πρέπει νὰ μεριμνήσωμεν σπουδαίως νὰ ἀπαλλάξωμεν τὸν Τόπον ἀπὸ τὴν προστασίαν, εἴτε τῶν ἀτόμων εἴτε τῶν ὅπλων, καὶ νὰ κατορθωθῇ αὐτὸς ὁ μικρὸς στρατὸς νὰ παρέχῃ στοιχεῖα δυνάμεως καὶ ἰσχύος.

§234ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ λάβω τὸν λόγον κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην τῆς Βουλῆς, ἀναγκάζομαι ὅμως σήμερον νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις σχετικῶς μὲ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ. Τὸ ζήτημα τῆς θητείας ἐλύθη, ἢ μᾶλλον ἡ Βουλὴ ἐπεψήφισε τὸ νομοσχέδιον τὸ καθιεροῦν τὴν μονοετῆ θητείαν, τὸ ὁποῖον βεβαίως σχετίζεται μὲ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ. Ὑποθέτω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρεδέχθη τὸ μικρότερον ὅριον τῆς θητείας, θέλων νὰ ἐπιβαρύνῃ ὅσῳ τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον τὸν ἑλληνικὸν λαόν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὡς ἐκ τῆς μικρᾶς ἢ μακρᾶς θητείας ἐπηρεάζεται σπουδαίως τὸ ποιὸν τοῦ στρατοῦ, ὅστις καθίσταται εὐσταθέστερος διὰ τῆς μακρᾶς θητείας, ὀλιγώτερον εὐσταθὴς διὰ τῆς μικρᾶς θητείας. Ἐν τούτοις περὶ τούτου δὲν θέλω ἐκταθῆ, καθόσον ἡ μικρὰ θητεία ἐψηφίσθη ἤδη· δυνάμεθα ὅμως καὶ μὲ μικρὰν θητείαν, ἂν λάβωμεν μέτρα τινὰ, νὰ κατορθώσωμεν νὰ ἔχωμεν στρατὸν, ἂν ὄχι ἀξιόμαχον ὡς τοὺς Εὐρωπαϊκοὺς στρατούς, ἀλλ’ ἀρκούντως ἀξιόμαχον καὶ ἐπαρκοῦντα εἰς τὰς ἡμετέρας ἀνάγκας· πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαίρεσιν τοῦ στρατοῦ εἰς συντάγματα κτλ. συμμερίζομαι κατὰ πολλὰ τὰς ἰδέας τοῦ κ. Βουλευτοῦ Οἰτύλου. Ὑποθέτω, ὅτι καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, παρουσιάσας τὸν ὀργανισμὸν αὐτόν, τὸν παρουσίασεν ὡς προσωρινόν. Δὲν λέγω, ὅτι ἀπὸ σήμερον πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ ὅ,τι θὰ εἴπω μετ’ ὀλίγον, ἀλλ’ ὅτι δύναται νὰ γείνῃ μελέτη ἐπὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὸν ὀριστικὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν εἰς τὴν προσεχῆ Σύνοδον. Ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς καθ’ ἑαυτὸν, ὡς παρουσιάσθη ἐν τῇ Βουλῇ, δὲν εἶναι ὀργανισμὸς στρατοῦ, εἶναι νομοσχέδιον συναφὲς πρὸς τὸν ὀργανισμόν. Ὀργανισμὸς στρατοῦ θὰ εἴπῃ πλῆρες ἔργον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ὁρίζηται πῶς λειτουργεῖ ὁ στρατός· διότι καὶ τὰ ἀφορῶντα τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατοῦ καὶ ὁ περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμος καὶ τὸ παρὸν νομοσχέδιον, ὅλα εἶναι ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ μέρη τοῦ γενικοῦ ὀργανισμοῦ. Καὶ ἐγὼ θεωρῶ τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης· κατόπιν τῆς παραδοχῆς τῆς ἐνιαυσίου θητείας, τὴν διαίρεσιν κατὰ στρατιωτικὰς περιφερείας, ἀλλ’ αἱ στρατιωτικαὶ περιφέρειαι νὰ ὁρισθῶσι κατ’ ἐπαρχίας καὶ κατὰ νομούς. Σᾶς φέρω δὲ καὶ τὸν λόγον, ὁ ὁποῖος ἐλπίζω ὅτι θέλει σᾶς πείσει. Ἰδοὺ τί συμβαίνει. Θέλετε π. χ. νὰ στρατολογήσητε εἰς μίαν Ἐπαρχίαν· ἐπειδὴ, ἂν τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα τοποθετήσωσι τοὺς καταγομένους ἐξ ἑνὸς νομοῦ εἰς ἕτερον νομόν, δὲν προσέρχονται οἱ ἄνδρες πρὸς κατάταξιν, ἀναγκάζονται τότε νὰ τοὺς κατατάσσωσιν εἰς ἓν τάγμα τοῦ νομοῦ των, ἵνα οὕτω δυνηθῶσι νὰ μεταθέσωσιν αὐτοὺς, ἅπαξ καταταχθέντας, εἰς ἕτερα τάγματα, ἑδρεύοντα ἐκτὸς τοῦ νομοῦ. Τοιουτοτρόπως τάγμα τι, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἔχῃ δύναμιν ἐν εἰρήνῃ 400 ἀνδρῶν, πολλάκις φθάνει νὰ ἔχῃ δύναμιν 3 καὶ 4 χιλιάδων. Ἐγὼ εἶδον τὸ τάγμα τὸ διοικούμενον ὑπὸ τοῦ κ. Παρνασίδου, τὸ καταρτισθὲν ἐν Μεσσηνίᾳ, μὲ δύναμιν τριῶν χιλιάδων. Πῶς δὲ εἶναι δυνατὸν εἷς λοχαγὸς νὰ διοικήσῃ 700 ἄνδρας; Ἡ οἰκονομικὴ ὑπηρεσία καὶ ἡ πειθαρχία οὕτω πως παραλύει, ἐπηρεάζουσα καὶ τὰ τάγματα, εἰς ἃ μετατίθενται ἀκολούθως οἱ ἄνδρες. Τί δὲ νὰ εἴπω περὶ τῆς ἀσκήσεως; Ἐπὶ τρεῖς καὶ τέσσαρας μῆνας εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀσκηθῇ τάγμα οὕτω πως κατηρτισμένον· ἡ ἀπώλεια δὲ τοσούτου χρόνου, κατόπιν τῆς παραδοχῆς τῆς μονοετοῦς θητείας, εἶναι σπουδαιοτάτη. Διὰ τὸν λόγον λοιπὸν τοῦτον καὶ ἵνα λειτουργήσῃ ἡ γενικὴ στρατολογία ἀπροσκόπτως, ὀφείλομεν πρὸ πάντων νὰ παραδεχθῶμεν τὴν στρατολογίαν κατὰ νομούς. Εἷς ἄλλος λόγος σπουδαιότερος, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Μαυρομιχάλης ἀνέφερεν, εἶναι ἡ μετάβασις ἐκ τῆς ἐν εἰρήνῃ καταστάσεως εἰς τὴν ἐμπόλεμον κατάστασιν· τοῦτο δὲ χαρακτηρίζει μεταξὺ δύω ὀργανισμῶν τὸν τελειότερον, ἡ ταχυτέρα μετάβασις ἀπὸ τὴν μίαν κατάστασιν εἰς τὴν ἄλλην. Ἡμεῖς δυστυχῶς εἴμεθα ἠναγκασμένοι, ἐὰν εὑρεθῶμεν εἰς κρίσιμον στιγμὴν, ν’ ἀρχίσωμεν τὰς προετοιμασίας πρὸς τὴν τοιαύτην μετάβασιν ἢ καὶ δύω ἔτη πρὸ τῆς ἐνεργείας. Ἐν τούτοις, διὰ τῆς παραδοχῆς τῶν κατὰ νομοὺς στρατιωτικῶν περιφερειῶν, ἡ μετάβασις αὕτη θέλει ἐνεργεῖσθαι πολὺ ταχύτερον. Παραδεχθέντες τὴν μονοετῆ θητείαν, πρέπει νὰ δώσωμεν μεγάλην σπουδαιότητα εἰς τὴν ὕπαρξιν καὶ διατήρησιν τῶν στελεχῶν. Ὁ ψηφισθεὶς νόμος, ὁ ἀφορῶν εἰς τὰς ἀμοιβὰς τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ τῶν ἐθελοντῶν, τοὺς ὁποίους ἐγὼ δὲν θεωρῶ μισθοφόρους, ὅπως τοὺς ἐθεώρησάν τινες, ἀλλ’ ἀναγκαίαν συνέπειαν τῆς γενικῆς στρατολογίας, φοβοῦμαι ὅτι δὲν θέλει φέρει τὰ προσδοκώμενα ἀποτελέσματα, καθόσον, κατ’ ἐμὲ, αἱ ἀμοιβαὶ αὗται εἰσὶν ἀνεπαρκεῖς, ὅπως προσελκύσωσι τοὺς ὑπαξιωματικοὺς εἰς ἀνακατάταξιν. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἔλυσεν ἓν ζήτημα σπουδαῖον, παραδεχθεὶς τὴν μονοετῆ θητείαν· διότι οὕτω κατορθοῦται νὰ διέρχωνται ὅλαι αἱ κλάσεις τῆς κοινωνίας ὑπὸ τὰς σημαίας· ἄλλα ἔθνη δὲν ἔπραξαν τοῦτο κυρίως δι’ οἰκονομικοὺς λόγους. Μία κλάσις εἰς τὴν Πρωσσίαν ἔχει 400,000 ἀνδρῶν, ἐξ ὧν ἐκφεύγουν περίπου 40,000 τῆς στρατολογίας, ἐκπατριζόμενοι, καὶ ἐν Ἰταλίᾳ 10,000 περίπου. Ἐὰν ἡ Πρωσσία παρεδέχετο τὴν τριετῆ θητείαν καὶ ἐκάλει ὅλους ὑπὸ τὰ ὅπλα, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ἐν καιρῷ εἰρήνης 900,000 στρατοῦ, τὸν ὁποῖον δὲν δύναται νὰ διατηρῇ ἕνεκα λόγων οἰκονομικῶν. Ὡς στρατιώτης ἐπεθύμουν νὰ μὴ ᾖ μονοετὴς ἡ θητεία· δὲν ἀποδειλιῶ ὅμως, ἀλλ’ ἐπεθύμουν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μελετήσῃ σπουδαίως καὶ λύσῃ τὰ ζητήματα, ἅτινα ἀποῤῥέουσιν ἐκ τῆς παραδοχῆς τῆς μονοετοῦς θητείας. Ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς εἶναι μικρὸς καὶ ἔχει ἐν καιρῷ εἰρήνης 30,000. Ἐὰν ὅμως εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πολεμήσωμεν, ὁ στρατὸς αὐτὸς θὰ μεταβληθῇ εὐθὺς εἰς στρατὸν 60 μέχρι 80,000. Ἡ Γαλλία ἔχει 18 σώματα στρατοῦ, τὰ ὁποῖα ἀντιπροσωπεύουσιν ἐν ὥρᾳ εἰρήνης περὶ τὰς 500,000 ἀνδρῶν· ἐν καιρῷ πολέμου ὅμως ἀντιπροσωπεύουσι δύναμιν πλέον τοῦ ἑκατομμυρίου, καὶ ἐδῶ ἔγκειται τὸ μυστήριον τοῦ ὀργανισμοῦ. Δὲν προτίθεμαι νὰ κάμω μάθημα στρατιωτικῆς τέχνης, ἀλλ’ ἠδυνάμην ν’ ἀποδείξω, ὅτι στρατὸς, κατηρτισμένος κατὰ τάγματα, εἶναι ἀδύνατον νὰ στρατολογήσῃ ἐν πολέμῳ· οὐδεμία ἑνότης ἐνεργείας θὰ ὑπάρξῃ, διεκφευγούσης τῆς διοικήσεως τῶν χειρῶν τοῦ ἀρχηγοῦ, θὰ ἐπέλθῃ δὲ σύγχυσις καὶ ἀνωμαλία τοιαύτη, ὥστε ἐκ τῶν προτέρων δύναται νὰ εἴπῃ τις ὅτι τοιοῦτος στρατὸς θὰ ναυαγήσῃ ἐν τῇ ἐνεργείᾳ. Θεωρῶ ὅθεν ἀναγκαίαν τὴν διαίρεσιν τοῦ στρατοῦ κατὰ συντάγματα, ταξιαρχίας καὶ μεραρχίας. Ἵνα λειτουργήσῃ κανονικῶς τὸ σύστημα τῆς γενικῆς στρατολογίας μετὰ θητείας μονοετοῦς, πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὴν διαίρεσιν τῶν στρατιωτικῶν περιφερειῶν κατὰ νομόν, πρέπει νὰ δώσωμεν μεγίστην προσοχὴν ὡς πρὸς τὸν καταρτισμὸν τῶν στελεχῶν. Δὲν ἤθελον δὲ διστάσει νὰ ἐκφράσω μίαν σκέψιν, ἣν γνωρίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ κρίνῃ εὐμενῶς. Μέχρι τοῦδε ἡ θητεία ἦτο τριετὴς, ἐκανονίσαμεν δὲ τὴν θητείαν μονοετῆ, ἵνα ἀπαλλάξωμεν τὴν κοινωνίαν ἀπὸ τὸ μέγιστον τῶν βαρῶν. Ἡ κατάστασις τῶν ὑπαξιωματικῶν δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ τις, ὅτι εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ παραμένουν ἐν τῷ στρατῷ ἄνευ σπουδαίου συμφέροντος καὶ ἄνευ ἐλπίδος προαγωγῆς· διότι καὶ ἡ καταρτισθησομένη στρατιωτικὴ σχολὴ τῶν ὑπαξιωματικῶν, τῆς ὁποίας τὴν σύστασιν ἐγκρίνω πληρέστατα, θὰ περιορίσῃ τὴν προαγωγὴν τῶν ὑπαξιωματικῶν πρὸς τὸ συμφέρον βεβαίως τοῦ στρατοῦ, καθόσον θὰ προάγωνται μόνον οἱ ἱκανοί· λέγω λοιπὸν ὅτι, ἀφοῦ ἡ θητεία εἶναι μόνον μονοετὴς, οἱ ὑπηρετήσαντες ἕν ἔτος ὤφειλον νὰ καταβάλουν ἕν ποσόν, ἀποσυρόμενοι, τὸ ὁποῖον νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν ἀνακατάταξιν τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν. Τοῦτο νομίζω λυσιτελὲς πρὸς καταρτισμὸν καλοῦ σώματος ὑπαξιωματικῶν. Ἠδύνατο δὲ νὰ καταρτισθῇ πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν σχολή τις, εἰς ἣν νὰ κατατάσσωνται κατὰ προτίμησιν τὰ τέκνα τῶν ἀπόρων ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν εἰς τὴν ἡλικίαν τῶν 12 ἐτῶν, νὰ λαμβάνωσι στρατιωτικήν τινα ἐκπαίδευσιν καὶ νὰ ἀνελάμβανον οἱ γονεῖς αὐτῶν, ἀπέναντι τῆς θυσίας αὐτῆς τοῦ Κράτους, μίαν ὑποχρέωσιν ἑξαετοῦς ἢ ἑπταετοῦς ὑπηρεσίας διὰ τὰ τέκνα των. Τοῦτο τὸ ἔῤῥιψα ὡς ἰδέαν, φρονῶ ὅμως ὀρθὸν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ παρουσιάσῃ εἰς τὴν προσεχῆ Σύνοδον ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, περίπου σύμφωνον μὲ τὴν ἰδέαν τῆς στρατολογίας κατὰ νομοὺς, νὰ διαιρεθῇ δ’ ὁ στρατὸς κατὰ συντάγματα καὶ ταξιαρχίας.

§235ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰς τὴν Γερμανίαν ἡ ταξιαρχία εἶναι ἡ βάσις, δι’ ἧς γίνεται ἡ νεοσυλλεξία καὶ ἡ κινητοποίησις τῶν ἐφέδρων. Τὸ corps d’ armée σχηματίζεται διὰ τῶν ταξιαρχιῶν.

§236ΙΣΧΟΜΑΧΟΣ. Ὁ Πρωσσικὸς στρατὸς εἶναι διῃρημένος εἰς σώματα στρατοῦ, καὶ ἡ Γαλλία ἐντελῶς παρεδέχθη σήμερον τὸ Πρωσσικὸν σύστημα· διότι ἤθελε τὸ σῶμα στρατοῦ νὰ ἦναι ἐφωδιασμένον μὲ ὅλα τὰ μέσα, ἵνα ἐν καιρῷ τῷ δέοντι κινητοποιῆται ἀμέσως. Τώρα ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Μαυρομιχάλην εἰς ὅσα εἶπε περὶ τῆς συγκεντρώσεως τοῦ πυροβολικοῦ ἐνταῦθα. Βεβαίως δὲν κάμνω καμμίαν διάκρισιν μεταξὺ τῶν σωμάτων· θὰ εἴπω ὅμως ὅτι, ἐὰν ὁ στρατὸς ἦτο κατηρτισμένος, ὅπως ἐπρότεινεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης, κατὰ ταξιαρχίας καὶ μεραρχίας, τότε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπε, θὰ ἦτο ὀρθόν. Ὅπως ἔχουσι ὅμως τὰ πράγματα σήμερον, νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον· διότι ἓν σῶμα τεχνικὸν ἔχει ἀνάγκην ἐκπαιδεύσεως, ἥτις μόνον διὰ τῆς συγκεντρώσεως κατορθοῦται, ἔχει ὑλικὸν πολύτιμον, τὸ ὁποῖον ἐστοίχισεν ἑκατομμύρια. Θέλετε νὰ τὸ ῥίψωσιν εἰς τὰς ὁδούς; Θέλετε νὰ στείλητε εἰς τὴν Λάρισσαν πυροβολικὸν, μολονότι ἐμὲ θὰ μὲ ἐσύμφερε; Ποῦ ὅμως θὰ ἐνοικίσῃ; Κατέπεσε πρό τινων μηνῶν ὁ στρατὼν τοῦ ἱππικοῦ ἐν Λαρίσσῃ καὶ κατεπλάκωσε καὶ ἵππους καὶ ἄνδρας. Καὶ σώματα στρατοῦ, ἐὰν εἴχομεν, πάλιν καὶ τότε τὸ πυροβολικὸν τοῦ σώματος στρατοῦ ὤφειλε νὰ μένῃ συγκεντρωμένον εἰς ἓν ὡρισμένον σημεῖον καὶ καλῶς ἐστρατωνισμένον· καὶ ἐπὶ τούτου δὲν πιστεύω νὰ ἔχωμεν ἀντίθετον ἰδέαν.

§237ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ εἴπω πολὺ ὀλίγα, διότι τὰ ἀνακινηθέντα ζητήματα εἶναι εὐρύτατα, ἀλλὰ δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ παρακολουθήσω τοὺς προαγορεύσαντας εἰς αὐτὰ, ἐπειδὴ νομίζω, ὅτι θὰ ἤμην ἐκτὸς τοῦ θέματος. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ἡ Κυβέρνησις, δὲν εἶναι κατάλληλον ἔδαφος πρὸς τὴν συζήτησιν, ἐὰν πρέπῃ νὰ ἔχωμεν ἑνιαῖον στρατὸν ἢ στρατὸν διῃρημένον κατὰ τμήματα, καὶ ὁποῖα πρέπει νὰ ὦσι ταῦτα· τότε μόνον δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν περὶ τούτου, ὅταν πραγματοποιήσωμεν τὴν διάταξιν τοῦ στρατολογικοῦ νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ τε ἐνεργοῦ στρατοῦ, τῆς ἐφεδρείας καὶ τῆς ἐθνοφρουρᾶς. Ἀλλ’ ἡμεῖς περὶ ὀργανισμοῦ ἐφεδρείας καὶ ἐθνοφρουρᾶς οὐδὲν ἔτι ἐπράξαμεν καὶ προκαλοῦμεν ἤδη συζήτησιν περὶ διαιρέσεως τοῦ στρατοῦ κατὰ τμήματα. Ἡ τοιαύτη διαίρεσις βάσιν δὲν ἔχει τὸν ἐνεργὸν στρατόν, βάσιν ἔχει τὴν ἐφεδρείαν καὶ τὴν ἐθνοφρουράν. Ἡ διαίρεσις κατὰ στρατιωτικὰ σώματα εἶναι κυρίως γερμανικὴ ἰδέα· ἐκεῖ πρῶτον ἐφηρμόσθη χάριν τῆς πραγματοποιήσεως τῆς ἰδέας τῆς ἐφεδρείας. Θέλοντες νὰ συγκεντρῶσιν εὐκόλως τὴν ἐφεδρείαν καὶ κινητοποιῶσιν αὐτὴν, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, ἐπενόησαν τὸ σύστημα τοῦτο κατὰ διαμερίσματα συνδυασμοῦ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ πρὸς τὴν ἐφεδρείαν, διότι θὰ ἦτο δύσκολον νὰ μεταφέρωνται οἱ ἔφεδροι ἀπὸ τῶν ἄκρων τῆς Ἐπικρατείας εἰς τὸ κέντρον τοῦ στρατοῦ τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ. Ἂς φροντίσωμεν λοιπὸν περὶ διοργανώσεως τῆς ἐφεδρείας καὶ τῆς ἐθνοφρουρᾶς καὶ τότε τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα σήμερον ἀνεκινήθησαν, θὰ ἔλθωσι λίαν καταλλήλως εἰς συζήτησιν, καὶ τότε θὰ δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν ἐὰν πρέπῃ νὰ ἔχωμεν διαιρέσεις μικρὰς ἢ διαιρέσεις μεγάλας, ἔχοντες ὅμως πάντοτε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αὗται εἶναι ὑποδιαιρέσεις ἐν τῇ ἐννοίᾳ τοῦ στρατοῦ, ὅπως αὕτη ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Γερμανίᾳ παρουσιάζεται. Ὁλόκληρος ὁ ἡμέτερος στρατὸς μόλις ἀποτελεῖ μίαν διαίρεσιν τῶν στρατῶν ἐκείνων, καὶ διὰ τοῦτο ἁπάσας τὰς σκέψεις, τὰς ὁποίας ἠκούσαμεν πρὸ ὀλίγου παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου, ἐθεώρησα μὴ σκοπίμους. Ἔφερε παραδείγματα ἐκ Γερμανίας καὶ ἐκ Γαλλίας περὶ τοῦ τρόπου τῆς πραγματοποιήσεως τῆς διαιρέσεως τοῦ στρατοῦ, ἐνῷ ἐν Ἑλλάδι διὰ νὰ ἐφαρμοσθῶσιν αἱ ἀρχαὶ τῆς τακτικῆς τῶν στρατῶν ἐκείνων, πρέπει νὰ μὴ διαιρεθῇ ὁ στρατός· ἐκεῖ πάντες οἱ κανόνες στηρίζονται ἐπὶ τῆς ἰδέας τοῦ καταρτισμοῦ σωμάτων στρατοῦ 30 περίπου χιλιάδων ἀνδρῶν. Δὲν ἐννοῶ ἐκ τούτου, ὅτι δὲν πρέπει νὰ διαιρέσωμεν τὸν στρατόν· πιθανώτατα πρέπει νὰ τὸν διαιρέσωμεν, καὶ τοῦτο θέλει ἀποδειχθῆ, ὅταν ἡ Βουλὴ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν τοῦ διοργανισμοῦ τῆς ἐφεδρείας καὶ τῆς ἐθνοφρουρᾶς. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, ἀνευρίσκων ὅτι ἐν Γερμανίᾳ καὶ ἐν Γαλλίᾳ αἱ διαιρέσεις τοῦ στρατοῦ, ἐκ 30 περίπου χιλιάδων ἀνδρῶν ἑκάστη, ἔχουσι πλὴν τοῦ πεζικοῦ καὶ πυροβολικοῦ καὶ ἱππικὸν καὶ μηχανικὸν καὶ πάντα τὰ ἄλλα βοηθητικὰ σώματα, λέγει, καὶ ἐνταῦθα διαιρέσατε καὶ εἰς ἑκάστην διαίρεσιν προσαρτήσατε πυροβολικὸν, ἱππικὸν, μηχανικὸν καὶ ἄλλα βοηθητικὰ σώματα. Ἀλλ’ ἐὰν θελήσητε ἐνταῦθα νὰ διαιρέσητε τὸ πυροβολικόν, τὸ ἱππικὸν καὶ τὸ μηχανικόν, οὐχὶ μόνον δὲν διευκολύνετε τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν τριῶν τούτων σωμάτων, ἀλλὰ τὴν καθιστᾶτε ἀδύνατον. Σήμερον, ἐὰν θέλετε νὰ ἐκπαιδεύσητε τὸ μηχανικόν, πρέπει νὰ τὸ συγκεντρώσητε ὁλόκληρον, δὲν λέγω ὡρισμένως εἰς Ἀθήνας ἢ ἀλλαχοῦ, ἀλλ’ ὁπουδήποτε ἔχετε τοὺς στρατῶνας καὶ τὰ ἔργα τὰ ὀχυρωματικά, τὰ χρησιμεύοντα εἰς τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ, διότι ὁ ἀριθμὸς δὲν ἐπιτρέπει τὴν διαίρεσίν του. Ὅ,τι λέγω περὶ τοῦ μηχανικοῦ, πολὺ περισσότερον κρατεῖ ἐπὶ τοῦ ἱππικοῦ. Εἶναι ἀδύνατον χωρὶς νὰ συγκεντρώσητε ὁλόκληρον τὸ ἱππικὸν νὰ τὸ ἐκπαιδεύσητε. Μόνον τὸ πυροβολικὸν εἶναι σχετικῶς πολυάριθμον, ἀλλὰ καὶ πάλιν δὲν εἶναι ἱκανῶς πολυάριθμον, ὅπως δυνηθῆτε νὰ τὸ διαιρέσητε ἄνευ ζημίας τῆς ἐκπαιδεύσεως. Πλὴν δὲ τούτου, ὑπάρχουσιν αἱ ἄλλαι δυσχέρειαι, ὅτι οὐδεμία πρόνοια ὑπάρχει ἀλλαχοῦ ἢ εἰς τὴν πρωτεύουσαν περὶ καταλύσεως τῶν σωμάτων, καὶ προκειμένου περὶ τοῦ πυροβολικοῦ, τὸ ζήτημα τοῦ στρατωνισμοῦ δὲν εἶναι ἀσήμαντον, διότι ἔχει πολὺ ὑλικόν. Σήμερον ἀναγκαζόμεθα νὰ μετακινήσωμεν πυροβολικὸν ἀπὸ σημείων, εἰς τὰ ὁποῖα ἠθέλομεν νὰ τὸ ἔχωμεν, μόνον διότι τὸ ὑλικόν του καταστρέφεται ἐκεῖ, ἀφίνω δὲ κατὰ μέρος τὴν σκέψιν, ὅτι οὕτως ὄντος ἀποτεθειμένου τοῦ ὑλικοῦ, εἶναι ἀδύνατον τὸ πυροβολικὸν νὰ προβῇ εἰς οὐδεμίαν ἐκπαίδευσιν. Καὶ ἐνταῦθα μόλις δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὑπάρχει στρατωνισμός· ἀλλ’ ἔχομεν τοὐλάχιστον ἀρχὴν καταστημάτων, καὶ συγκεντροῦντες ἐδῶ τὸ πυροβολικόν, ἐλπίζω, ὅτι θὰ δυνηθῶμεν νὰ τὸ ἐκπαιδεύσωμεν. Τὸ αὐτὸ θὰ συμβῇ καὶ διὰ τὸ μηχανικὸν καὶ διὰ τὸ ἱππικὸν, τὸ ὁποῖον ἔχομεν σήμερον διῃρημένον χάριν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας καὶ χάριν ἔργων ξένων πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν. Ἔφερε δὲ ἀποτέλεσμα ἄριστον τὸ ἱππικὸν εἰς τὴν Θεσσαλίαν, συνετέλεσε τὰ μέγιστα εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῆς δημοσίας τάξεως καὶ ὀφείλομεν χάριτας εἰς αὐτό· ἀλλὰ τὰ ἐπιτελεσθέντα ταῦτα καὶ ἡ ἀνάγκη τῆς ἐπιτελέσεως αὐτῶν ἀποδεικνύουσιν, ὅτι, ὡς ἔχουσι σήμερον τὰ τοῦ στρατοῦ ἡμῶν, δὲν δυνάμεθα νὰ σκεπτώμεθα περὶ ὀργανισμοῦ παγίου. Εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑποβάλωμεν πάγιον ὀργανισμόν. Διατί; Διὰ νὰ καταχωρίσωμεν ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως ἓν τέλειον ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀναγιγνωσκόμενον νὰ ἐμποιήσῃ ἐντύπωσιν ὡραίαν εἰς τοὺς ἀγνοοῦντας τὰ καθ’ ἡμᾶς; Ἐγὼ τοὐναντίον, ἐπεθύμουν ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ ὀργανισμόν, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ προξενήσῃ τοιαύτην ἐντύπωσιν εἰς τοὺς ἐπιζητοῦντας μόνον ἐν τοῖς νομοθετήμασι τὸ εὔρυθμον, ἀλλὰ νὰ φέρῃ ἀποτελέσματα, νὰ ἦναι ἀνάλογος πρὸς τὴν κατάστασιν ἡμῶν καὶ νὰ παρασκευάζῃ τὸν στρατὸν εἰς τὸν πάγιον ὀργανισμόν του, ὅπως ὁ ὀργανισμὸς οὗτος, ὅσον ἔνεστι τάχιον, δυνηθῇ νὰ ψηφισθῇ καὶ νὰ ἐφαρμοσθῇ. Βεβαίως ὅμως κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο καὶ κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ψηφίσωμεν πάγιον ὀργανισμόν. Γινώσκομεν τὰς ἰδέας τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου καὶ εἴδομεν, ὅτι ὡς ὑπουργὸς δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐφαρμόσῃ οὐδεμίαν ἐξ αὐτῶν. Οὐδόλως τὸν κατηγοροῦμεν ἐπὶ τούτῳ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ἀπέδειξε δι’ ὅσων ἔπραξεν ὡς ὑπουργὸς, ὅτι ἔχει πρακτικὸν νοῦν καὶ ὅτι δύναται νὰ ἐκφράζῃ ἰδέας καὶ εὐχὰς, ὅταν ἦναι ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει καὶ ἠξεύρῃ, ὅτι αὗται δὲν δύνανται νὰ βλάψωσιν, ἀλλ’ ὅταν ἦναι ἐν τῇ ἐξουσίᾳ τὰς ἀφίνει κατὰ μέρος, καὶ τὴν πατρίδα καὶ τὸν στρατὸν ἀγαπᾷ ἐφ’ ἱκανὸν διὰ νὰ μὴ ζητῇ νὰ πραγματοποιῇ αὐτάς. Ὁ ὀργανισμὸς, τὸν ὁποῖον ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι προσωρινὸς ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, εἶναι προσωρινὸς, διότι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ στρατοῦ εἰς Κράτη ἔχοντα νόμον περὶ στρατολογίας, ὁποῖος ὁ ἡμέτερος, τουτέστι νόμον γενικῆς ὑποχρεωτικῆς στρατεύσεως, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ, ὅτι εἶναι ὁριστικὸς, ἐφ’ ὅσον δὲν συνδυάζεται πρὸς νόμον ὀργανισμοῦ τῆς ἐφεδρείας καὶ ὀργανισμοῦ τῆς ἐθνοφρουρᾶς· εἶναι νόμος προσωρινὸς, διότι σήμερον, ἐνῷ κανονίζομεν, ὅτι ἔχομεν στρατὸν 29,000 ἀνδρῶν ἐν ταῖς τάξεσιν, ἔχομεν μόνον 19,000, ἐνῷ νομοθετοῦμεν περὶ στρατοῦ ἐκπαιδεύσεως, ὀργανίζομεν πράγματι στρατὸν ὑπηρεσίας. Ἐὰν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ἦτο σήμερον ἐν τῇ ἐξουσίᾳ, ἤθελεν ἀποσύρει τὸν στρατὸν ἐκ τῆς Θεσσαλίας, ἢ ἤθελεν ἀποστείλει ἐκεῖ καὶ ἄλλον στρατόν; τὸν δὲ στρατὸν, τὸν ὁποῖον θ’ ἀπέστελλεν εἰς Θεσσαλίαν, θὰ τὸν ἀπέστελλε πρὸς ἐκπαίδευσιν; Ὄχι· θὰ τὸν ἀπέστελλε χάριν τῆς δημοσίας τάξεως. Ἵνα ὁ στρατὸς χρησιμεύσῃ ὑπὲρ τῆς δημοσίας τάξεως, πρέπει νὰ τὸν ὀργανώσωμεν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, ἀλλὰ συνάμα δὲν πρέπει νὰ κλείσωμεν τὴν θύραν πρὸς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἑτέρου σκοποῦ, τοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἑπομένως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν συνταγμάτων δὲν θὰ ἔλθω βεβαίως ἐγὼ ν’ ἀντικρούσω τὰς ἰδέας τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου, ὅτι ἐν τοῖς συντάγμασιν εὐστοχώτερον ἐκπαιδεύεται ὁ στρατός. Ὅτε ἐν ἄλλῃ περιόδῳ βουλευτικῇ ἐκλήθην πάλιν ἵνα ἐπιδράσω εἰς τὰ τῆς νομοθεσίας τοῦ στρατοῦ, ἀποβλέπων εἰς τὰς τότε περιστάσεις, προέτεινα, ὅπως ὡς βάσις τῆς διαιρέσεως τοῦ στρατοῦ ληφθῇ τὸ σύνταγμα· διατί δὲ σήμερον προτείνω τὸ τάγμα; διότι τότε ἐπρόκειτο νὰ ψηφίσωμεν νόμον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ στηριζόμενον ἐπὶ τῆς ἰδέας τῆς ἐκπαιδεύσεως αὐτοῦ ἀποκλειστικῶς· ἐθεωροῦμεν, ὅτι δὲν θὰ ἦτο προσεχὴς ἡ ἀνάγκη τῆς ἐπιστρατείας, ἐθεωροῦμεν, ὅτι ἡ ἐπιστρατεία θὰ ἠδύνατο νὰ καταστῇ ἀναγκαία, καὶ διὰ τοῦτο ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περιελάβομεν διατάξεις περὶ αὐτῆς, ἀλλὰ ἐθεωροῦμεν, ὅτι δὲν ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐπέτρεπεν ὁ χρόνος ὁ ἐν τῷ μεταξύ, ἵνα ὁ στρατὸς ἐπιδοθῇ ἀποκλειστικῶς εἰς τὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ διὰ τοῦτο κανονίζοντες τὰ τοῦ στρατοῦ ἐπὶ βάσεσι καθαρῶς εἰρηνικαῖς, ἀπεχωρίσαμεν τὰ τῆς ὑπηρεσίας ἀπὸ τῶν τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ εἰς τὸν ὀλίγον στρατὸν, τὸν ὁποῖον ἠδυνήθημεν νὰ συγκεντρώσωμεν διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν, ἐκανονίσαμεν τὰ συντάγματα ὡς τὴν μονάδα. Ἀλλὰ ταὐτοχρόνως προείδομεν, ὅτι καὶ δι’ αὐτὸν τὸν ὀλίγον στρατὸν θὰ ἦτο δυσχερὴς ἡ κατὰ συντάγματα ὀργάνωσις καὶ περιελάβομεν διατάξεις μεταβατικὰς, ἐπιτρεπούσας ὅπως ἡ ὀργάνωσις αὕτη μὴ πραγματοποιηθῇ εἰμὴ βαθμηδόν. Σήμερον αἱ περιστάσεις αἱ πολιτικαὶ δὲν εἶναι αἱ αὐταί, αἱ ὁποῖαι ἦσαν τότε, καὶ τότε ἀπεδείχθησαν ἐκ τῶν ὑστέρων διάφοροι, ἢ ὅ,τι ἐνομίζοντο, σήμερον ὅμως φαίνονται ἐκ προιμίων διάφοροι· σήμερον δὲν ἐπιτρέπεται νὰ κανονίσωμεν τὰ τοῦ στρατοῦ εἰς τρόπον, ὅστις ἤθελεν ὑποθέτει, ὅτι ἡ εἰρήνη θὰ διαρκέσῃ ἐπὶ πολὺ καὶ, τούτου ὄντος, δὲν ἐπιτρέπεται ν’ ἀπομακρυνθῶμεν πολὺ ἀπὸ τῶν κειμένων. Ἀπὸ τῶν κειμένων δὲν ἀπεμακρύνθη ὡς ὑπουργὸς ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, δι’ ὅτι εὑρίσκετο ἐν τῷ μέσῳ τῆς παρασκευῆς πρὸς ἐνέργειαν, ἀλλ’ οὐδὲ σήμερον ἐπιτρέπεται ν’ ἀπομακρυνθῶμεν ἀπὸ τῶν ἀρχῶν τούτων. Πρέπει ὅμως ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ νὰ ἦναι οὕτω διατεθειμένος, ὥστε νὰ δυνάμεθα βαθμηδὸν, ἐὰν ἡ ἀνάγκη τῆς ἐνεργείας δὲν παραστῇ, νὰ εἰσαγάγωμεν τὴν ἄλλην μονάδα, τὴν μᾶλλον σύμφωνον πρὸς τὴν ἰδέαν τῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ στρατοῦ. Καὶ μὴ νομίζετε, ὅτι καὶ ἐὰν αἱ περιστάσεις ἦναι διάφοροι, ἢ ὅ,τι εἶναι σήμερον, θὰ ἦτο εὔκολος ἡ διὰ μιᾶς εἰσαγωγὴ τῆς μονάδος τοῦ συντάγματος ἀντὶ τῆς μονάδος τοῦ τάγματος. Ἡ μονὰς τοῦ συντάγματος ὑποθέτει μόρφωσιν τῶν στελεχῶν ἀνωτέραν ἐκείνης, ἣν ὑποθέτει ἡ μονὰς τοῦ τάγματος, διότι διοικητὰς ταγμάτων δυνάμεθα ἴσως νὰ ἔχωμεν ἱκανοὺς, βεβαίως ὅμως ὄχι ὅσους ὁ στρατὸς ἡμῶν ἀπαιτεῖ, ἀλλὰ διοικητὰς συντάγματος, ἠξεύρομεν ἂν ἔχωμεν; Οὐδέποτε ἐγένετο περὶ τούτου ἡ ἐλαχίστη δοκιμασία, οὐδέποτε ἐδόθη εὐκαιρία, ἵνα πληροφορηθῶμεν ἂν ἐν τῷ ἀριθμῷ τῶν διοικητῶν τῶν ταγμάτων, τῶν διακρινομένων ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, ὑπάρχουσι καί τινες, οἵτινες δύνανται νὰ ἐπιτελέσωσιν ἐπαρκῶς τὸ ἔργον τοῦ διοικητοῦ συντάγματος. Πρέπει δὲ ἐν τῇ μεταβάσει ἀπὸ τοῦ συστήματος τῶν ταγμάτων εἰς τὸ σύστημα τῶν συνταγμάτων, ὅταν ἤθελε πραγματοποιηθῆ, νὰ προβῶμεν βαθμηδὸν καὶ δοκιμαστικῶς, πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ ὀλίγων, νὰ αὐξήσωμεν κατόπιν τὸν ἀριθμόν· διότι, ἂν θελήσωμεν νὰ διαιρέσωμεν σήμερον τὸν στρατὸν τῶν 27 ταγμάτων εἰς συντάγματα, δὲν θὰ ἔχωμεν βεβαίως τὸν ἀριθμὸν τῶν διοικητόντων αὐτόν. Τοῦτο πιστεύω, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ καὶ δὲν πρέπει τὴν πρακτικὴν ταύτην ἔποψιν τοῦ ζητήματος νὰ θεωρήσωμεν ὡς ἀσήμαντον. (Ὁ στρατὸς, ὅπως ἔχει, καὶ παρ’ ἡμῖν εἶναι ἤδη διῃρημένος, καὶ διὰ τοῦτο δὲν κατενόησα τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου, θεωροῦντος, ὅτι ὑπάρχει ἔλλειψις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὡς πρὸς τὰ τῆς διαιρέσεως τοῦ στρατοῦ, διότι ἀκριβῶς ἐκεῖνο, ὅπερ ζητεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, ὑπάρχει σήμερον. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λαρίσσης ἔχει ἄλλην ἰδέαν· ἐκεῖνος θέλει διαίρεσιν τοῦ στρατοῦ κατὰ νομοὺς καὶ τοιαύτην δὲν ἔχομεν, ἀλλὰ διαίρεσιν τοῦ στρατοῦ εἰς τμήματα μεγάλα, μεγάλα σχετικῶς πρὸς τὰς διαστάσεις τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ Κράτους, ἔχομεν. Ἔχομεν τὰ τρία ἀρχηγεῖα, τὰ ὁποῖα κατέκρινεν ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλους ὡς λείψανα ἰδέας ἀρχαιοτέρας τῶν σήμερον ἐπικρατουσῶν ἐν τοῖς προωδευμένοις Κράτεσιν ὡς πρὸς τὰ τῆς τακτικῆς· ἀλλὰ τὰ ἀρχηγεῖα ταῦτα τί ἄλλο εἶναι ἢ ἀποκέντρωσις ἐν τῷ στρατῷ; Ἀνέγνω βεβαίως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου τὸ ἐκδοθὲν Διάταγμα περὶ δικαιοδοσίας τῶν ἀρχηγείων καὶ τί εὗρεν ἐν αὐτῷ; ὅτι ἐξουσίαν, ἦν διεχειρίζοντο ἄλλοτε οἱ ὑπουργοί, διαχειρίζονται σήμερον δυνάμει τοῦ Διατάγματος οἱ ἀρχηγοί. Καὶ ἐὰν δὲν προέκειτο νὰ διαιρέσωμεν τὸν στρατὸν εἰς τρία τμήματα, πάλιν ἠθέλομεν συστήσει ἀρχηγεῖον καὶ ἄνευ διαιρέσεως· ἠθέλομεν συστήσει ἕν, ἵνα ἀναθέσωμεν εἰς αὐτὸ τὴν ἐξουσίαν, ἣν κατενείμαμεν εἰς τὰ τρία· διότι, κύριοι, ἡ ἰδέα, ἥτις ἐπρυτάνευεν ἐν τῇ συστάσει τῶν ἀρχηγείων καὶ ἐν τῷ κανονισμῷ τῆς δικαιοδοσίας αὐτῶν, ὑπῆρξεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τῆς πολιτικῆς θελήσεως πολὺ τῆς ἐξουσίας καὶ νὰ δοθῇ εἰς Ἀρχὴν καθαρῶς τῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ. Ἔχομεν οὕτω διῃρημένον τὸ Κράτος, καθ’ ὅν τρόπον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ἐζήτησε· ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ἐζήτησε τοῦτο, ὡς ἐνόμισε, πρὸς ἀπομίμησιν τῆς Γερμανίας καὶ Γαλλίας, ἡμεῖς δὲ ἐξετελέσαμεν αὐτὸ γινώσκοντες, ὅτι πράττομέν τι ἐντελῶς ἀντίθετον πρὸς τὰς ἐπικρατούσας ἐν Γερμανίᾳ καὶ Γαλλίᾳ ἰδέας, καὶ ὅτι πράττομέν τι σύμφωνον πρὸς τὰς περιστάσεις καὶ τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ. Τὰ τρία ταῦτα ἀρχηγεῖα ἔχουσι δικαιοδοσίαν ῥητῶς καθωρισμένην· αἱ ἐπαρχίαι, αἱ ἀνήκουσαι εἰς ἕκαστον ἀρχηγεῖον, εἶναι ἀναγεγραμμέναι ἐν τῷ Διατάγματι, καὶ ἕκαστος ἀρχηγὸς ἔχει δικαιοδοσίαν μόνον ἐν τῇ περιφερείᾳ του, καὶ οὐδεμίαν ἐντὸς τῆς περιφερείας τοῦ ἑτέρου ἀρχηγοῦ. Πάντα ὅσα παρέστησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, ὡς ἀποτελοῦντα τὴν τοπικὴν διαίρεσιν τοῦ στρατοῦ, εὑρίσκονται ἐν τοῖς ἀρχηγείοις τοῦ σήμερον ὑπάρχοντος συστήματος, πλὴν τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ἐφεδρείαν καὶ τὴν ἐθνοφρουρὰν, καὶ τοῦτο, διότι δὲν ἔχομεν ὀργανισμὸν ἐφεδρείας καὶ ἐθνοφρουρᾶς. Ὡς εἶπον ἀρχόμενος, δὲν ἔχω ἀφορμὴν νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας. Τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ ὑπεβάλομεν, εἶναι καθαρῶς προσωρινὸν καὶ δίδει εἰς τὴν κατάστασιν τὴν ὑφισταμένην ὀργανισμόν, ὅσον τὸ δυνατὸν συντελεστικώτερον πρὸς τὸν σκοπόν, ὃν ἐπιδιώκομεν, καὶ ἐγγύτερον πρὸς ἃς ἔχομεν ἰδέας περὶ τελειοτέρου στρατοῦ.

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα 1, 2, καὶ 3 καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 4 ὑπάρχει τροπολογία τῆς Κυβερνήσεως. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μετὰ τῆς τροπολογίας ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ὡσαύτως γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 5 καὶ 6. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 7).

§240ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐπὶ τριῶν ἄρθρων τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἔχω ὑποβάλει τροπολογίαν. Μολονότι δὲ μετὰ τὴν ἐπανειλημμένην βεβαίωσιν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργοῦ, ὅτι ὁ ὑπὸ ψήφισιν ὀργανισμὸς ἔχει χαρακτῆρα ὅλως προσωρινόν, καὶ εἶναι ἁπλῆ νομοθέτησις τῆς ὑφισταμένης παροδικῆς καταστάσεως καὶ προσεχῶς θέλομεν ἀσχοληθῆ εἰς ὀργανισμὸν ὁριστικόν, ἠδύνατό τις νὰ παραλείψῃ τὰς παρατηρήσεις αὐτοῦ, μᾶλον τοῦτο ἔκρινα ἀπαραίτητον ν’ ἀναπτύξω τὴν ἐμὴν τροπολογίαν, ὅπως μὴ ἀφήσω ἀπαρατήρητα ὑπολανθάνοντά τινα ἀποτελέσματα τῆς ὀλεθρίας τάσεως, ἣν ὁ ἐξ Οἰτύλου ἀντιπρόσωπος κατέδειξε, τῆς τάσεως δηλονότι ἀξιωματικῶν τινων τῶν τεχνικῶν ὅπλων τοῦ συγκεντροῦσθαι ἅπαντες, εἰ δυνατόν, εἰς Ἀθήνας, ἐπὶ βλάβῃ μὲν καὶ τῆς ὑπηρεσίας, ἐπὶ βλάβῃ δὲ καὶ τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ ὅπως συνάμα δώσω οὕτως ἀφορμὴν, ἵνα καὶ διοικητικὴ καὶ νομοθετικὴ ἐν τῷ μέλλοντι ληφθῇ πρόνοια. Ὑπάρχει, ὡς γνωρίζετε, εἰς Ναύπλιον τὸ ὁπλοστάσιον. Τὸ ἵδρυμα τοῦτο τὸ τοσαύτας ὠφελείας καὶ τῷ Τόπῳ καὶ τῷ στρατῷ παρασχόν, ὑπέχει ἀπὸ πολλοῦ τὸν λανθάνοντα πόλεμον τῶν κ.κ. ἀξιωματικῶν, τῶν μὴ ἀρεσκομένων νὰ μακρυνθῶσι τῶν Ἀθηνῶν, καὶ τῆς ἀμελείας τῶν ὀφειλόντων νὰ ἐνεργήσωσιν. Ὁ κ. Δουζίνας, προκειμένου περὶ τοῦ ναυστάθμου, παρατηρεῖ πάντοτε ὅ,τι θέλω καὶ ἐγὼ περὶ τοῦ ὁπλοστασίου παρατηρήσει.

§241ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὅτι θέλουν νὰ τὸ φέρουν εἰς τὴν πλατεῖαν τῆς Ὁμονοίας.

§242ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐγγύτερον’ εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ Συντάγματος. (Θόρυβος). Μάτην θορυβεῖτε. Σᾶς ἐννοῶ διότι ἡ ὥρα ἔχει παρέλθει. Ἀλλ’ εὐγλωττότερον τῶν φωνῶν σας μοὶ ὁμιλεῖ ὑπὲρ τῆς συντομίας ἡ ἐμὴ ὄρεξις. Δὲν θὰ καταβῶ πρὶν εἴπω, ὅ,τι ἔχω εἰπεῖν. Τοῦτο καλῶς ἐννοοῦντες, καταστείλατε τὴν ἀνυπομονησίαν σας. Τὸ ὁπλοστάσιον, ἔλεγον, τυγχάνει παρ’ ἐκείνοις, οἵτινες κυρίως ὤφειλον νὰ μεριμνῶσιν ὑπὲρ τῆς προόδου του, ἀντιδράσεων ἀδιακόπων. Ἡ σύστασις τοῦ πυριτιδοποιείου ἐν Ἀθήναις δὲν εἶναι ἀλλοτρία τοιαύτης ἀντιδράσεως. Ἀπαύστως δ’ ἐμπνέουσιν οἱ κ. κ. ἀξιωματικοὶ εἰς τοὺς ὑπουργοὺς, ὡς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας δῆθεν ὑπαγορευομένας ἰδέας περὶ μεταφορᾶς τοῦ ὁπλαστασίου, περὶ ἱδρύσεως τεχνουργείου ἐνταῦθα, περὶ ἀτελειῶν τοῦ καταστήματος καὶ τὰ τοιαῦτα, ἰδέας δηλονότι ἂν ὄχι ἄλλο χαλαρούσας ὅμως τὴν πρὸς ἀνάπτυξιν αὐτοῦ προθυμίαν. Εἶχε δωρηθῆ δι’ αὐτὸ ἀτμομηχανή· πόσα δὲν ἐγένοντο ἵνα μὴ αὕτη στηθῇ ἐκεῖ! Ἀφέθη αὕτη ἕρμαιον τῆς ὀξειδώσεως εἰς τὰ ὑπόγεια τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς καὶ χάρις τῇ μερίμνῃ τοῦ διευθύνοντος σήμερον τὸ ὁπλοστάσιον Συνταγματάρχου κ. Κακαναράκη ἐσώθη ἐκεῖθεν καὶ ἐστήθη. Ἀλλὰ πρὶν στηθῇ, ἀντέταξαν ὅτι τὸ ἔδαφος δὲν εἶναι στερεὸν, ὅτι ὁ χῶρος εἶναι ἀνεπαρκὴς, ὅτι.... ὅτι ἔδει ἑνὶ λόγῳ νὰ μετενεχθῇ εἰς Ἀθήνας. Ὁ ὀρθὸς λόγος κατέῤῥιψε τὰς ἀντιῤῥήσεις καὶ ἡ μηχανικὴ ἱδρύθη. Διὰ τί ἐγένοντο καὶ γίνονται ταῦτα; διότι, κατὰ τὰ ὀργανικὰ διατάγματα, δύω ἀξιωματικοὶ τοῦ πυροβολικοῦ, κατὰ σειρὰν ἀρχαιότητος, ὀφείλουν νὰ ὑπηρετῶσιν ἐν τῷ ὁπλοστασίῳ. Τὴν τοσούτῳ χρήσιμον δι’ αὐτοὺς τοὺς ἰδίους διάταξιν, δι’ ἧς ἠδύναντο νὰ γνωρίσωσι πρακτικῶς τὰ ὅπλα, οἷς χρῆται ὁ στρατὸς, ἤθελον τινὲς ν’ ἀποφύγωσι, διότι ἐμακρύνοντο τῶν Ἀθηνῶν, καὶ μὴ κατορθώσαντες τοῦτο διὰ τῆς διαλύσεως τοῦ ὁπλοστασίου, κατέφυγον εἰς πιεστικὰς παρὰ τοῖς ὑπουργοῖς ἐνεργείας, δι’ ὧν κατώρθωσαν νὰ περιαγάγωσιν εἰς ἀχρηστίαν τὴν διάταξιν. Ἠθέλησα διὰ τῆς τροπολογίας νὰ δώσω εἰς τὴν χρήσιμον ταύτην διδασκαλίαν αὐτῶν νομοθετικὸν κῦρος, ἵνα τὸ ὑπουργεῖον ἔχῃ μέσον ν’ ἀποσοβῇ τὰς ἀπαιτήσεις, καὶ στέλλωνται οἱ ἀξιωματικοὶ ὑποχρεωτικῶς. Ἐλπίζω, καὶ ἂν ἡ τροπολογία μου αὕτη δὲν γίνῃ δεκτὴ, ὅτι ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὡς μ’ εἶπεν, θέλει δώσῃ σάρκα εἰς τὴν ἀπαίτησιν ἐκείνην τῶν ὀργανικῶν διαταγμάτων, καὶ θέλει ἐπαναληφθῆ ἡ ἀποστολὴ ἑνὸς ὑπολοχαγοῦ καὶ ἑνὸς ἀνθυπολοχαγοῦ ἀνὰ ἓν ἔτος κατὰ σειρὰν ἀρχαιότητος. Γνωρίζω, ὅτι ὅταν θέλῃ τὸ κάμνει, καὶ ἀφοῦ θέλῃ θὰ τὸ κάμῃ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὁ ἐπιθεωρητὴς τοῦ ὑλικοῦ τοῦ πολέμου ὀνομάζεται καὶ γενικὸς διευθυντὴς, καὶ οἱονεὶ λογίζεται ἰδία τις Ἀρχὴ ἀνεξάρτητος ἀπὸ τοῦ ὁπλοστασίου, μολονότι τοῦτο, οὔτε ῥητῶς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ λέγεται, οὔτε ἐν τοῖς πίναξιν ὡς ἰδία Ἀρχὴ καθιστᾶται. Τὸ ὑλικὸν τοῦ πολέμου διαιρεῖται εἰς κατειργασμένον καὶ ἀκατέργαστον. Ἐκ τοῦ ὁπλοστασίου διέρχονται ἀμφότερα. Τὸ μὲν ἀκατέργαστον πρὸς κατεργασίαν, τὸ δὲ κατειργασμένον πρὸς διάθεσιν ἐν ταῖς διαφόροις τοῦ Κράτους ἀποθήκαις ἢ πρὸς ἐπισκευὴν ἢ συσκευήν. Ὅτι τὸ ἀκατέργαστον κεῖται πάντοτε ἐν τῇ διευθύνσει τοῦ ὁπλοστασίου, δὲν δύναται νὰ μείνῃ ἀμφιβολία, δύναται ὅμως περὶ τοῦ κατειργασμένου νὰ ἐγερθῇ τοιαύτη. Καὶ ἐλπίζω μὲν ὅτι καὶ ἡ διεύθυνσις τοῦ κατειργασμένου θέλει ἑδρεύει ἐπίσης ἐν Ναυπλίῳ, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι, ἂν γείνῃ τοιαύτη διάκρισις, θέλει φέρει καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν σύγχυσιν. Τὸ γενικὸν βιβλίο τοῦ ὑλικοῦ θέλει διαιρεθῆ, καὶ ἅμα γενιᾶται ἀνάγκη ἐπισκευῆς κατειργασμένου ὑλικοῦ πολέμου, θὰ μεταφέρηται τοῦτο ἐν τοῖς βιβλίοις, θὰ χρεοῦται ἡ διεύθυνσις τοῦ ὑλικοῦ ὑπὸ τῆς ἐφορείας, θὰ χρεοῦται ἡ διεύθυνσις τοῦ ὁπλοστασίου ὑπὸ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, καὶ οὕτω ἡ σύγχυσις θέλει ἐπιτείνεσθαι.

§243ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶμαι σύμφωνος εἰς ταῦτα.

§244ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Φρονῶ, ὅτι θὰ συμφωνήσητε ὅταν καταφανῶσι τ’ ἀτοπήματα, ἂν οὕτω γείνῃ. Αἱ ἀγαθαὶ περὶ ὁπλοστασίου διαθέσεις, ἃς ἐπεδείξατό μοι ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ἐλπίζω ὅτι θὰ δώσωσιν ὤθησιν εἰς τὸ εὐεργετικὸν καὶ διὰ τὸν στρατὸν καὶ διὰ τὸν Τόπον καθόλου καὶ διὰ τὸ Ναύπλιον ἰδίως κατάστημα τοῦτο· ἐλπίζω καὶ τὰ ὑπόλοιπα μηχανήματα νὰ ἱδρυθῶσι, καὶ ἡ ἐργασία τῆς ὁπλουργίας νὰ λάβῃ ἔντασιν, ἐξ ἧς θέλουσι διαψευσθῆ οἱ προσποιούμενοι ἐκ τῶν κυρίων ἀξιωματικῶν, ὅτι ὀλίγον ἐλπίζουσι παρὰ τοῦ ὁπλοστασίου. Θὰ φανῇ τότε, ὅτι τὸ πυροτεχνουργεῖον θὰ δύναται νὰ γεμίζῃ 100 χιλιάδας φυσίγγια καθ’ ἑκάστην, νὰ κατασκευάζῃ δὲ τρία ἑκατομμύρια κάλυκας κατ’ ἔτος, καὶ τὰ ἐφόδια ταῦτα πρὸς τοῖς ὑπάρχουσιν ὑπερεπαρκοῦσιν εἰς τὰς ἀνάγκας καὶ τοῦ πολέμου. Θὰ δύναται νὰ κατασκευάζῃ κατ’ ἔτος, ἐκτὸς τῶν σωλήνων (καννῶν) καὶ τῶν λογχῶν, 1,000 ὅπλα, καὶ νὰ ἐπισκευάζῃ ὅλα τὰ ὅπλα τοῦ στρατοῦ ἀκωλύτως, καὶ ἐν ὥρᾳ ἀκόμη πολέμου. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι τὸ ὁπλοστάσιον εἶναι τὸ μόνον τεχνουργεῖον ἀφ’ οὗ ἐξέρχονται ὁπλοποιοὶ καὶ ὀρειχαλκεῖς, καὶ ὅπου τοῦ Κράτους ὑπάρχουσι τοιοῦτοι ὀφείλονται εἰς αὐτό. Μὴ λησμονεῖτε δ’ ἀκόμη, ὅτι πλὴν τῆς τοιαύτης χρησιμότητος εἶναι τὸ μόνον δημόσιον τεχνουργεῖον, ὅπερ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς πρότυπον ἐν τῷ Τόπῳ, καὶ τὸ μόνον Δημόσιον κατάστημα καθ’ ὅλην τὴν Πελοπόννησον. Δὲν ὁμιλῶ, βλέπετε, περὶ Ναυπλίου ἰδίως. Ὁ τόπος οὗτος, πρὸς ὃν καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὀφείλει στοργὴν διότι εἶναι πατρὶς καὶ αὐτοῦ, ἐκεῖ ἰδόντος τὸ φῶς τῆς ζωῆς, ἀπὸ πολλοῦ ἠμελήθη, ὡς μὴ ὤφειλε. Δὲν ἀγνοεῖτε βεβαίως τὰς ὑπηρεσίας τοῦ Ναυπλίου πρὸς τὴν νέαν τοῦ Τόπου ἱστορίαν. Ἐχρησίμευσεν ὡς μόνον καταφύγιον τῆς ἐλευθερίας ἐν τῇ μεγάλῃ ἐπαναστάσει. Περὶ τὰ τελευταῖα αὐτῆς ἔτη μόνον ἐκεῖ ἐσώζετο Ἑλλάς, καὶ ἂν τὰ τείχη αὐτοῦ δὲν ὑπῆρχον, ἀμφίβολον ἂν ὁ Ἰμβραΐμης θὰ ἐπέτρεπε τῇ Διπλωματίᾳ νὰ στηριχθῇ εἰς ὑπάρχον Ἑλληνικὸν Κράτος. Ἐκεῖ ὁ πρῶτος βασιλεὺς ἀπέβη, καὶ ἐκεῖ ἐγένετο ἡ ἐπανάστασις, εἰς ἣν ὀφείλεται τὸ νέον καθεστώς. Ἡ ἐπανάστασις αὕτη ἐτράφη διὰ καταστροφῶν καὶ χρημάτων τοῦ Ναυπλίου, ὑπερβαινόντων, καὶ ἐν τῇ μετριωτάτῃ ἐκτιμήσει, τὸ ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον. Οὐδὲν διὰ ταῦτα ἐζήτησε· οὐδεμία ἀποζημίωσις ἐζητήθη, οὐδεμία ἐδόθη. Καὶ ὅμως ἔκτοτε ἤρχισε δι’ αὐτὸ, ὡς ἐκ φυσικῆς ὁρμῆς ἀγνωμοσύνης, ἀντιπράξεων περίοδος. Ὑπῆρχον δύω τάγματα καὶ ἔμεινεν ἕν, ὑπῆρχε λόγος πυροβολικοῦ καὶ ἀφῃρέθη. Ἐζήτησαν ν’ ἀφαιρέσωσι τὴν ἀποθήκην τοῦ ἱματισμοῦ. Ἐζήτησαν νὰ μεταθέσωσι τὸ Ὁπλοστάσιον, ἴσως καὶ τοὺς οἴκους αὑτοῦ θὰ θελήσωσι νὰ καταστρέψωσι! Διὰ τί ὄχι; Δὲν εἶναι τῶν μαρτύρων ἡ ἱστορία τοιαύτη; Ἀλλὰ τὸ κακὸν ἐλπίζω νὰ παύσῃ καὶ θὰ παύσῃ, ἂν ἀναλογισθῶμεν κάλλιον τῶν περιπετειῶν τὴν ἀπρόβλεπτον φοράν. Ὅλοι προσβλέπομεν εἰς τὰ ὅρια, καὶ ὅλοι σκεπτόμεθα περὶ τῶν ἐκεῖ μελλουσῶν ἐνεργειῶν. Ἀλλ’ οἱ φρόνιμοι... ἔχουσι καὶ ἄλλο καθῆκον νὰ ἐρωτῶσι καὶ τῶν δυσμενῶν ἐνδεχομένων τὰς ἀπαιτήσεις. Ἡ Γαλλία διδαχθεῖσα ἤρξατο ὀχυροῦσα τὴν πρωτεύουσαν αὐτῆς. Τὸ Ναύπλιον εἶναι τὸ φυσικῶς ὀχυρότερον σημεῖον τῆς Ἑλλάδος, ὅπως μοὶ ἔλεγε, θαυμάζων τῶν Ἑνετῶν τὴν ἐν τῇ ὀχυρωματικῇ ἐκλογὴν θέσεων, Γάλλος ἀξιωματικὸς περιηγηθεὶς τὴν Ἑλλάδα. Ἂν τὰ περὶ τὸ Ναύπλιον σημεῖα ὀχυρωθῶσι διὰ τῶν ὑπὸ τῶν νέων ὅπλων ὑπαγορευομένων ὀχυρωμάτων, θέλει εἶσθαι πάντοτε ἀπόρθητον. Εἶχον καὶ τροπολογίαν ὡς πρὸς τὰς μουσικὰς, δι’ ἧς ἐπεζήτουν νὰ ὁρισθῶσιν ὡς προτιμητέαι ἕδραι αὐτῶν τὰ φρούρια πρώτης τάξεως. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μ’ ἐβεβαίωσεν, ὅτι θὰ τοποθετηθῶσιν οὕτω, καὶ τὴν τροπολογίαν μου θεωρῶ περιττὴν, ἀφοῦ εἰς Ναύπλιον θὰ σταλῇ τοιαύτη. Εἶπον ταῦτα. Θὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν μετὰ τοὺς λόγους τοῦ ἐξ Οἰτύλου βουλευτοῦ κ. Μαυρομιχάλη ὡς ὁδηγίαι ἐν τῷ μέλλοντι. Ἐλπίζω, ὅτι ἡ κακίστη τάσις τοῦ συγκεντρῶσαι τὰ πάντα ἐν Ἀθήναις, ἡ καταστήσασα ἀτροφικὰς μὲν ὅλας τὰς ἐπαρχίας, ὑπερτροφικὴν δὲ τὴν πρωτεύουσαν, ἡ ὡς πρὸς τὸν στρατὸν ὀλεθρίως ἐπιταθεῖσα καὶ ἀξιώσεις ἐπιβλαβεῖς διεγείρασα τοῖς κ. κ. ἀξιωματικοῖς, θέλει παύσει, καὶ ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς θέλει ἐμπνεύσει εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τὸ καθῆκον νὰ σκεφθῶσι καὶ ἄλλως, καὶ ἰδίως ὅτι καὶ αὐτὸς καὶ οἱ κκ. ἀξιωματικοὶ θὰ ἀγαπήσωσι τὸ Ὁπλοστάσιον καὶ τὸ Ναύπλιον, καὶ θὰ ἐργασθῶσι πρὸς ἀνάπτυξιν ἱδρύματος, ὅπερ εὐκόλως μὲν καταστρέφεται, δυσχερῶς δὲ ἀντικαθίσταται καὶ ὅπερ, διὰ λόγους τεχνικοὺς, διὰ λόγους ἐπιστημονικοὺς, διὰ λόγους ἱστορικοὺς εἶναι ὄχι μόνον συντηρήσεως ἀλλὰ καὶ ἐνισχύσεως καὶ προόδου ἄξιον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7. Ἐπίσης καὶ τὰ ἄρθρα 8–13. Τὰ ἄρθρα 14 καὶ 15 γίνονται δεκτὰ μετὰ τῶν τροπολογιῶν τῆς Κυβερνήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, εἰς γʹ συζήτησιν). (Λύεται ἡ συνεδρίασις, ἐν ὥρᾳ 9 καὶ 30′ μ. μ.).