1882.06.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 93

Τῆς 11 Ἰουνίου 1882.

Ὥρα 8 π. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Μετὰ τὸ πέρας τῆς βουλευτικῆς Συνόδου ὁ Βασιλεὺς προτίθεται ν’ ἀπέλθῃ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἕνεκεν λόγων ὑγείας· ὡς ἐκ τούτου ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ διαχειρίσεως τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας κατὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ Βασιλέως. (Ὅρα Παράρτημα).

§2ΤΙΝΕΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ διὰ κανὲν νομοσχέδιον. Πρέπει νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ.

§4ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀντίκειται ποσῶς εἰς τὸν Κανονισμὸν, κ. Πρόεδρε, ν’ ἀναγνωσθῇ καὶ τώρα διὰ πρώτην φοράν. Ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μὴ τὸ παραπέμψῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ πρῶτον καὶ θὰ διανεμηθῇ.

§6ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριοι, ἔχω νὰ σᾶς ὑποβάλω ἀναφορὰν ἑνὸς ἀγωνιστοῦ, ὅστις εἶναι 116 ἐτῶν καὶ παρευρέθη εἰς ὅλας τὰς μάχας τοῦ 1821, καὶ ὅστις ἕως τώρα δὲν ἐβάρυνε ποτὲ τὸ δημόσιον ταμεῖον, διότι μέχρι τῆς σήμερον ἔζη μὲ τὸν κόπον τὸν ἰδικόν του. Τώρα ὅμως ὁπότε ἔχασε τοὺς ὀδόντας του (Θόρυβος).... Παίζετε μὲ τὴν ἡλικίαν, ἀλλὰ θὰ φθάσητε καὶ σεῖς εἰς αὐτὴν, καὶ συλλογισθῆτέ το. — Λέγεται Ἀθανάσιος Παπαδημητρόπουλος. Λοιπὸν αὐτὸς ἐν ὅσῳ ἦτον εἰς κατάστασιν νὰ δουλεύῃ, δὲν ἐβάρυνε κανένα, οὔτε τὸ Δημόσιον, διότι ἔζη ἐργαζόμενος· σήμερον ὅμως ἔπαθον οἱ ὀφθαλμοί του, καὶ οἱ πόδες του δὲν ἀντέχουν καὶ πρέπει νὰ λάβητε μίαν πρόνοιαν περὶ αὐτοῦ. Ἐνθυμεῖσθε ἐπὶ Περικλέους, ὅτι εἷς ἐργάτης ὑπηρέτησεν ἐπὶ 20 ἔτη εἰς τὴν ἀνέγερσιν τοῦ Ναοῦ τῆς Ἀθηνᾶς καὶ τοῦ ἀπένειμαν σύνταξιν διὰ ψηφίσματος. Ὀφείλει λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις καὶ εἶναι χρέος της νὰ λάβῃ πρόνοιαν διὰ τοὺς ἀγωνιστάς. Δὲν ἔχετε οἶκτον δι’ αὐτούς; Δὲν ἔχετε συμπάθειαν; Πρέπει λοιπὸν καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβωσι πρόνοιαν περὶ τοῦ ἀναφερομένου καὶ νὰ τῷ δώσωσι τὴν ἀπαιτουμένην βοήθειαν.

§7ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐρωτῶ, κύριοι, τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ δήμαρχος τοῦ δήμου Σαλαμῖνος ἐξήλεγξε τὰ ἐκκλησιαστικὰ ταμεῖα τοῦ δήμου του, εὗρε πολλὰς καταχρήσεις, ἐκάλεσε τὸ δημοτικὸν Συμβούλιον, ὅπερ ἐξέλεξε νέους ἐκκλησιαστικοὺς συμβούλους· ἀπὸ τὸν Φεβρουάριον ὁ Νομάρχης δὲν ἀπεφάσισε τίποτε, μετὰ 15 ἡμέρας ὁ δήμαρχος ἔβαλε κατὰ νόμον εἰς ἐνέργειαν τὸ ψήφισμα τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου. Εἰς τὰς 14 Ἀπριλίου ἔρχεται ὁ νέος Νομάρχης καὶ ἀκυροῖ, καὶ ζητεῖ νὰ φέρῃ τοὺς πρὸ πολλοῦ ἀπομεμακρυσμένους συμβούλους. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν αὔριον, ὅπου εἶναι Σάββατον, νὰ μᾶς ἀπαντήσῃ.

§8ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ κατάχρησις εἶναι πραγματικὴ, διότι δὲν ἔπρεπεν οἱ παυθέντες σύμβουλοι κατ’ ἐξαίρεσιν...

§9ΜΑΥΡΟΣ. Ἐπειδὴ δὲν ἤμην ἐδῶ χθὲς, ὅτε συνεζητεῖτο ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν περὶ τῶν ἐξόδων τῆς Σμύριδος, θὰ ἐκφράσω σήμερον μίαν εὐχὴν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, καὶ θὰ τοῦ συστήσω τοὺς δυστυχεῖς ὀρύκτας τῆς Σμύριδος. Οὗτοι ἐξακολουθοῦν νὰ λαμβάνουν τὴν αὐτὴν ἀντιμισθίαν, τὴν ὁποίαν ἐλάμβανον, ὅτε ἐνηργεῖτο ἡ ἐργασία ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας, δηλαδὴ 2 καὶ 75· ἤδη ὅμως, ὅτε ἡ ἐργασία ἐνεργεῖται ὑπὸ τὰ βάθη, καὶ οἱ ἐργάται ὑποφέρουν, ἐκτὸς δὲ τούτου καὶ ὁ σίδηρος, καὶ ἡ ἀγορὰ τῶν ζώων ὑπερετιμήθη, φρονῶ, ὅτι εἶναι δίκαιον καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, καὶ νὰ αὐξήσῃ τὸ ἐργατικὸν δικαίωμα εἰς δραχμὰς τρεῖς.

§10ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, κύριε Πρόεδρε.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόλεθα εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης. Κεφάλαιον 1. Προσωπικόν. Ἄρθρον 1 Ὑπουργείου 44,040. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Ἄρθρον 2. Ἀρείου Πάγου 125,400. (Προτάσει τοῦ ὑπουργοῦ γίνονται μεταβολαί τινες εἰς τὸν ἀναλυτικὸν πίνακα, δι’ ὧν ἐλαττοῦται τὸ ποσὸν εἰς 117,600).

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις· ἄρθρον 3. Πρόεδροι καὶ Ἐφέται 220,500. Ἄρθρον 4. Εἰσαγγελεῖς καὶ Ἀντεισαγγελεῖς Ἐφετῶν 46,500, δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Ἄρθρον 5. Γραμματεῖς, Ὑπογραμματεῖς, γραφεῖς καὶ κλητῆρες Ἐφετείου 51,720, δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Ἄρθρον 6. Πρόεδροι καὶ Πρωτοδίκαι 538,800.

§13ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Προκειμένου νὰ ὁμιλήσω περὶ ἐπανορθώσεως ἀνάγκης ἐπαρχιακῆς, παρακαλῶ νὰ μὲ ἀκούσητε εὐμενῶς. Δὲν πρόκειται περὶ ἀνάγκης, ἡ ὁποία πρώτην φορὰν δίδει ἀφορμὴν λόγων ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, πρόκειται περὶ ἀνάγκης πρὸ πολλοῦ πανθομολογουμένης, πρόκειται περὶ ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν βουλευταὶ ἐξ ἄλλων ἐπαρχιῶν, ὡς ὁ ἀοίδιμος Ζαΐμης ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου συνωμολόγησαν κηρύξαντες, ὅτι ἡ ἀνάγκη τῆς συστάσεως Πρωτοδικείου, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ ἐπαρχία Εὐρυτανίας, πρέπει ἐξάπαντος νὰ θεραπευθῇ. Εἴμεθα ἤδη εἰς τὸ ἄρθρον τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν συντήρησιν τῶν Πρωτοδικείων· βεβαίως τὰ δικαστήρια ψηφίζονται χάριν τοῦ λαοῦ καὶ οἱ φόροι πρὸς τοῦτο πληρώνονται ὑπ’ αὐτοῦ, ἀλλ’ ἡ ψήφισις τῶν ἀναγκαίων δαπανῶν πρὸς σύστασιν Πρωτοδικείων δὲν χρησιμεύει διὰ τὴν Εὐρυτανίαν, παρὰ μόνον ἵνα αὕτη ταλαιπωρῆται πλειότερον. Διὰ τὴν Εὐρυτανίαν ἡ ὕπαρξις τοῦ Πρωτοδικείου εἶναι μία τυραννία, μία ταλαιπωρία, δὲν χρησιμεύει εἰς τίποτε· πληρώνει τοὺς φόρους διὰ νὰ μὴ ἀπολαμβάνῃ δικαιοσύνην. Καὶ πιστεύω, κύριοι, ὅτι ἐὰν καὶ κατ’ ἐλάχιστον ἐγνωρίζατε τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται αὐτὴ ἡ ἐπαρχία ἕνεκα τῆς ἀποστάσεως ἀπὸ τῆς ἕδρας τοῦ Πρωτοδικείου, ὑμεῖς ἅπαντες ἠθέλατε ῥήξει φωνὴν διαμαρτυρήσεων, καὶ μιᾷ φωνῇ ἐξεγερθῆ ὑπὲρ τῆς συστάσεως Πρωτοδικείου ἐν Εὐρυτανίᾳ. Εὑρισκόμεθα εἰς τὸ ἄρθρον τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὰ Πρωτοδικεῖα. Καὶ βλέπετε, ὅτι ὑπάρχουσι μὲν Πρωτοδικεῖα εἰς ἑκάστην πρωτεύουσαν νομοῦ, ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ εἰς τὰς πρωτευούσας ἐπαρχιῶν τινων· καὶ ἐνῷ εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας σχετικῶς δὲν ὑπάρχουν αἱ δυσκολίαι, αἵτινες ὑπάρχουσιν εἰς τὴν Εὐρυτανίαν, καὶ ἠδύνατο εἰς αὐτὰς νὰ μὴ ὑπάρχῃ Πρωτοδικεῖον, ἀντιθέτως εἰς τὴν ἐπαρχίαν μας, ὅπου εἶναι ἡ ἀνάγκη, ἐκεῖ δὲν ὑπάρχει Πρωτοδικεῖον. Καὶ ταῦτα προκειμένου, κύριοι, περὶ μιᾶς ἐπαρχίας μεγάλης, ἀποτελουμένης ἀπὸ 9 μεγάλων δήμων, ἀπεχούσης 70 ὁλοκλήρους ὥρας ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ, περὶ ἐπαρχίας ἐχούσης μεγάλην ἔκτασιν, καὶ εἰς τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι μόνον ἡ δυσκολία ἐκ τῆς ἀποστάσεως μόνης. Εἶναι, κύριοι, ἀδύνατον νὰ σᾶς περιγράψω ποία ἡ κατάστασις τῆς συγκοινωνίας μεταξὺ τῆς Εὐρυτανίας καὶ τῆς πρωτευούσης τοῦ νομοῦ· μόνον ἐὰν ἔχητε τὴν τόλμην νὰ ἐπιχειρήσητε ταξείδιον ἀπὸ Καρπενησίου μέχρι Μεσολογγίου, θὰ λάβητε ἀμυδρὰν ἰδέαν τῆς δυσκολίας καὶ θὰ ἐνθυμῆσθε μετὰ τρόμου ἐπὶ μῆνας τὴν ὁδοιπορίαν ταύτην. Οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι διαβαίνοντες αὐτοὺς τοὺς λεγομένους δρόμους, ἔρχονται εἰς ἀληθῆ ἀπόγνωσιν· καλοῦνται ὡς μάρτυρες ἐνώπιον τοῦ Πρωτοδικείου καὶ εἶναι ἀδύνατον ἄνευ ἡρωϊσμοῦ ἀληθῶς νὰ μεταβῶσι, τοὐλάχιστον κατὰ τοὺς πλείστους μῆνας τοῦ ἔτους, εἰς Μεσολόγγιον (θόρυβος). Δὲν εἶναι δυνατὴ οὐδεμία ἄλλη ἐπανόρθωσις νὰ γείνῃ αὐτοῦ τοῦ ἀφορήτου κακοῦ, εἰς τὸ ὁποῖον διατελεῖ ἡ ἐπαρχία· βεβαίως ἠδύνατο νὰ γενῇ ὑποφερτή τις ἐπανόρθωσις, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἐπανόρθωσις τῆς συγκοινωνίας, νὰ ὑπάρξῃ ἁμαξιτὴ ὁδὸς, συνδέουσα τὰ ἀπώτατα μέρη τῆς Εὐρυτανίας μὲ τὸ Μεσολόγγιον ἀλλὰ τοῦτο, ὅπερ θέλει, πιστεύω, ἐπιδιωχθῆ, δὲν θὰ γείνῃ ταχέως. Πρέπει νὰ ἐπιδιωχθῇ βεβαίως τὸ ταχύτερον, διότι τὸ καλὸν τῆς συγκοινωνίας εἶναι αὐτοτελής, οὕτως εἰπεῖν, ἀνάγκη καὶ ἀπαραίτητος διὰ τὴν Ἐπαρχίαν ἐκείνην ὄχι μόνον χάριν τῆς δικαιοσύνης ἀλλὰ καὶ ἀνεξαρτήτως τούτου, καθόσον ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι ἀνάγκαι ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐπιβάλλεται νὰ ὑπάρχῃ συγκοινωνία μὲ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Νομοῦ. Καὶ ὅταν λέγωμεν οἱ Εὐρυτᾶνες περὶ συγκοινωνίας, ἐννοοῦμεν ἐκείνην τὴν συγκοινωνίαν, τὴν ὁποίαν λαμβάνουν ὅλαι αἱ Ἐπαρχίαι τοῦ Κράτους. Ζητοῦμεν νὰ ὑπάρχουν τοὐλάχιστον βαταὶ ὁδοὶ, ζητοῦμεν νὰ ἦναι εὔκολον νὰ μεταβῇ τις εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Νομοῦ χωρὶς νὰ κινδυνεύσῃ τὴν ὕπαρξίν του, διότι ἐπὶ ὥρας ὁλοκλήρους πρέπει τις νὰ βαδίζῃ ὄχι μόνον πεζὸς ἀλλὰ καὶ ἀνυπόδητος ἀκόμη, διὰ νὰ ἦναι ἀσφαλής καὶ αὐτοὶ οἱ συνειθισμένοι εἰς τὰς δυσβάτους ὁδοὺς εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξάγωσι τὰ σανδάλιά των διὰ νὰ ὁδοιπορήσωσι, καὶ ἀφοῦ διατρέξωσι μὲ τοιοῦτον κίνδυνον ζωῆς πολλὰς ὥρας, εὐτύχημα θεωροῦσι, ἐὰν διερχόμενοι ἕνα χείμαρον ἐκ τῶν πολλῶν τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ διατρέξωσιν, ἐὰν εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο εὕρωσι τὸ σχινίον διὰ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ διαπεράσωσι τὸν χείμαρον. Τοῦτο θὰ ἦναι εὐτύχημα διὰ τὸν διαβάτην, διότι πολλάκις συμβαίνει νὰ μὴ ὑπάρχῃ οὐδὲ αὐτὸ τὸ σχινίον καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐκθέσῃ τὴν ζωήν του ἵνα κολυμβῶν σχεδὸν ἐν τῷ χειμάῤῥῳ διαβῇ. Ταῦτα, κύριοι, παρεστάθησαν καὶ ὑπὸ ξένων ἀκόμη, καὶ ἐντούτοις δὲν ἐλήφθη καμμία πρόνοια μέχρι τοῦδε, ἐνῷ δὲν χρειάζεται καὶ καμμία μεγάλη δαπάνη διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς καταστάσεως ἐκείνης· χρειάζεται μόνον κοινὴ φιλανθρωπία, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ λάβῃ πρόνοιαν πρὸς θεραπείαν τοῦ κακοῦ. Καὶ δὲν πρόκειται τὸ Κράτος νὰ ὑποστῇ καμμίαν μεγάλην δαπάνην διὰ νὰ σωθῇ ὁλόκληρος πληθυσμὸς ἀπὸ τὴν ἐλεεινὴν ταύτην κατάστασιν. Βεβαίως καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ φεισθῇ 20 καὶ 30 χιλιάδων δραχμῶν διὰ νὰ σώσῃ ὁλόκληρον λαὸν ἀπὸ τοιαύτην κατάστασιν. Καὶ ἂν καλῶς προσέξητε καὶ ὑπὸ τὸ πνεῦμα τῆς οἰκονομίας ἀκόμη θέλετε εὑρῆ, ὅτι ὄχι μόνον ἡ σύστασις ἑνὸς Πρωτοδικείου εἰς Εὐρυτανίαν δὲν θέλει φέρει ζημίαν εἰς τὸ Κράτος, ἀλλ’ ἀπεναντίας ἐποθήσεται καὶ ὠφέλιμος ὑλικῶς, ὑπολογιζομένων τῶν ἀμέσων καὶ ἐμμέσων ἐνεργειῶν, τὰς ὁποίας θέλει παράσχει, καθόσον πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι πάμπολλαι ποινικαὶ δίκαι εἰσάγονται ἐξ Εὐρυτανίας εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον Μεσολογγίου, διότι πολλαὶ πολιτικαὶ ὑποθέσεις μετατρέπονται εἰς ποινικάς, καθὼς π. χ. αἱ ὑποθέσεις περὶ κατοχῶν μεταβάλλονται εἰς διαπληκτισμοὺς κτλ. καὶ εἰς δίκας ἑπομένως ἐπὶ αὐτοδικίᾳ· πληρόνει λοιπὸν τὸ Δημόσιον κατὰ μέσον ὅρον 700 μάρτυρας κατ’ ἔτος καὶ ἑπομένως πρὸς 20 δραχ. δι’ ἕκαστον, πληρώνη 14,000 δραχ. διὰ μαρτυρικά. Καὶ ποίαν δαπάνην ἀπαιτεῖ ἓν Πρωτοδικεῖον; 30 ἢ 40 χιλιάδας δραχμῶν κατ’ ἔτος, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐκπέσετε τὰς 14 διὰ τοὺς μάρτυρας καὶ τὸ εἰσόδημα ἀκόμη, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσπράξῃ τὸ Δημόσιον ἀπὸ τὸ χαρτόσημον, διότι πολλάκις πολλοὶ ἕνεκα τῆς δυσκόλου συγκοινωνίας καταφεύγουν εἰς τὴν ἐγκατάλειψιν τῶν δικαιωμάτων των, διότι διὰ νὰ ὑποστηρίξωσιν ἐπαρκῶς τὰ δικαιώματά των, πρέπει πολλάκις νὰ μεταβῶσιν εἰς Μεσολόγγιον καὶ νὰ διατρέξουν 5 ἢ 6 ἡμερῶν δρόμον καὶ μὲ κίνδυνον μάλιστα τῆς ζωῆς των. Καὶ συμβαίνει πολλάκις, κύριοι, ὅσοι ἐκ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων ἀποφασίζουσι νὰ μεταβαίνωσιν εἰς Μεσολόγγιον νὰ ἀφίνωσιν ὀρφανὰς τὰς οἰκογενείας των. Πολλάκις συμβαίνουν τοιαῦτα δυστυχήματα καὶ οἰκογένειαι ἀπωρφανίσθησαν διὰ νὰ μεταβῶσιν οἱ ἀρχηγέται αὐτῶν ἐξ Εὐρυτανίας εἰς Μεσολόγγιον. Δυνάμεθα λοιπὸν νὰ παρατρέξωμεν μίαν τοιαύτην ἐλεεινὴν κατάστασιν ὁλοκλήρου ἐπαρχίας, χωρὶς νὰ συναισθανθῶμεν, ὅτι ἀδικοῦμεν ἀνηλεῶς μίαν ὁλόκληρον ἐπαρχίαν καὶ ἐκ τῶν μεγαλειτέρων τοῦ Κράτους; Καὶ δὲν πρέπει νὰ σταματήσωμεν μόνον εἰς τοῦτο, πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς ἐμμέσους συνεπείας τοῦ κακοῦ. Καὶ εἶναι εὐνόητον εἰς πάντας ποῖαι εἶναι αἱ ἔμμεσοι συνέπειαι τῆς ἐλλείψεως τῆς δικαιοσύνης· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ δημοσία πίστις, ὅταν δὲν ἦναι πρόχειρος ἡ προσφυγὴ εἰς τὸ δικαστήριον· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ δημοσία τάξις ἄνευ δικαιοσύνης, ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναπτύσσηται ἡ γεωργία, ν’ ἀναπτύσσωνται ἐν γένει οἱ πόροι, τοὺς ὁποίους δύναται νὰ ἔχῃ μία ἐπαρχία· καὶ ἡ Εὐρυτανία, ἂν καὶ ὀρεινή, ἔχει πόρους ν’ ἀναπτύξῃ.

§14ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετά, ἀρκετά.

§15ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀρκετά, κύριοι· δὲν εἶσθε εἰς θέσιν νὰ γνωρίζητε τί ὑποφέρει ἡ ἐπαρχία αὕτη, καὶ διὰ τοῦτο λέγετε ὅτι εἶναι ἀρκετά. Πολλάκις διεμαρτυρήθησαν τὰ ἐπαρχιακὰ καὶ δημοτικὰ Συμβούλια διὰ τὴν κατάστασιν ταύτην, ἐπροτάθη δὲ καὶ τὸ μέτρον νὰ ὑπαχθῶσι τινὲς δῆμοι εἰς ἄλλο Πρωτοδικεῖον, ἀλλ’ οὔτε δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου διορθοῦται ἀποχρώντως τὸ κακόν, διότι πολλοὶ ἄλλοι δῆμοι θὰ ἦναι πάντοτε εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν, καὶ ἐκτὸς τούτου οὐδὲ πρέπει νὰ κατατμηθῇ μία ἐπαρχία, καὶ τινὲς μὲν δῆμοι αὐτῆς θὰ ὑπάγωνται εἰς ἓν Πρωτοδικεῖον, ἄλλοι δὲ εἰς ἄλλο, ὥστε ἀτελὴς θὰ ἦτο ἡ τοιαύτη τοῦ κακοῦ ἐπανόρθωσις. Ἡ μόνη λοιπὸν διόρθωσις, ἡ δυνατή, εὔκολος καὶ πλήρης, εἶναι ἡ σύστασις Πρωτοδικείου ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ. Καὶ δὲν ἐννοῶ διατί νὰ μὴ γείνῃ τοῦτο, διατί νὰ μὴν ἀποδοθῇ τὸ δίκαιον τοῦτο εἰς τὴν ἐπαρχίαν αὐτήν, ἡ ὁποία χρῄζει ἐξαιρετικῆς μερίμνης, ἐνῷ ψηφίζονται 4 ἄλλα Πρωτοδικεῖα δι’ ἄλλας ἐπαρχίας μὴ ἀπολύτου ἀνάγκης! Εὑρισκόμεθα λοιπὸν οὕτω καὶ ἀπέναντι ἑνὸς κακοῦ ἀνισότητος σκανδαλώδους. Ὅταν, κύριοι, ἀναγράφῃ τὸ Σύνταγμα, ὅτι οἱ Ἕλληνες εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου, ἐννοεῖται βέβαια, ὅτι καὶ αἱ ἐπαρχίαι εἶναι ἴσαι ἐνώπιον τῶν νόμων καὶ πρέπει ν’ ἀπολαμβάνουν τὰ αὐτὰ δικαιώματα (διάλογοι μεταξὺ τῶν βουλευτῶν). Δὲν ἐπιμένω, κύριοι, νὰ καταργηθῶσι τὰ Πρωτοδικεῖα ἐκεῖνα, ἀλλὰ τότε θὰ ἐπιμείνω νὰ καταργηθῶσι, διὰ νὰ ἦναι ὀλιγώτερον τὸ σκάνδαλον, ὅταν δὲν γίνῃ καὶ διὰ τὴν Εὐρυτανίαν, διότι δὲν παραδέχομαι νὰ πληρώνουν φόρους οἱ ἀδικούμενοι χάριν τῶν προνομιούχων (θόρυβος)· ἐπαναλαμβάνω, κ. Στεφανόπουλε, ὅτι δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τῶν Πρωτοδικείων ἐκείνων, ἀλλὰ πρέπει νὰ γείνῃ καὶ διὰ τὴν Εὐρυτανίαν. Τέλος πάντων εὐτύχησαν αἱ ἐπαρχίαι ἐκεῖναι ν’ ἀπολαύσωσιν ἔστω δικαιοσύνην· ἀλλὰ διὰ τοῦτο δὲν πρέπει ν’ ἀπολαύσῃ δικαιοσύνην καὶ μία ἄλλη ἐπαρχία, εὑρισκομένη, ὡς σᾶς εἶπον, εἰς τὴν ἐλεεινοτέραν κατάστασιν ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως δικαιοσύνης, καὶ ἡ μόνη ἥτις ἐδικαιοῦτο νὰ ἔχῃ Πρωτοδικεῖον;

§16ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετά.

§17ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν συντόμῳ, κύριοι, σᾶς ἀναφέρω τὰς ἀποστάσεις, ἀκούων ψιθυρισμόν τινα σχετικόν· 30 ὥρας ἀπέχει μόνον τὸ Καρπενήσιον, ἀλλ’ οἱ δῆμοι Κτιμενίων καὶ Δολόπων ἀπέχουν 70 ὥρας πράγματι ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Νομοῦ, ἀπὸ τὴν ἕδραν τοῦ Πρωτοδικείου, καὶ εἰς ἑκάστην ἐκ τῶν 70 τούτων ὡρῶν εἴ μεταβαίνοντες ἐκεῖ κινδυνεύουσι νὰ χάσωσι τὴν ζωήν των (διάλογοι). Καὶ δὲν πρόκειται, κύριοι, ὡς εἶπον, περὶ μεγάλης τινὸς δαπάνης. (Ἐξακολουθοῦν αἱ συνδιαλέξεις μεταξὺ τῶν βουλευτῶν).

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ παύσητε, κύριοι, τοὺς διαλόγους, δὲν εἶναι συζήτησις αὐτή.

§19ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ δαπανήσητε πράγματι μόνον ἓν ποσὸν 10,000 δραχμῶν, ἐὰν ἀφαιρέσητε τὰς ἀμέσους οἰκονομίας, ἀλλ’ οὐδὲ τόσην δαπάνην θέλετε κάμει, καὶ ἐὰν ἀφαιρέσητε τὰς ἐμμέσους ζημίας, τὰς ὁποίας ἔχει τὸ Δημόσιον ἐκ τῆς ἀποστάσεως καὶ τῆς δυσκολίας τῆς συγκοινωνίας, καὶ ταῦτα διὰ νὰ σώσητε ἕνα ὁλόκληρον λαόν. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὰς ὠφελείας, τὰς ὁποίας θέλει παρέχει ἡ πρόχειρος ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης εἰς τὴν Ἐπαρχίαν αὐτήν, θὰ ἔχητε τὸ πολὺ πολὺ μίαν δαπάνην 4 ἢ 5,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος. Δὲν πιστεύω λοιπὸν ποτέ, ὅτι σκεπτόμενοι δικαίως θὰ ἀρνηθῆτε τὴν στοιχειώδη αὐτὴν δικαιοσύνην εἰς Ἐπαρχίαν τοιαύτην. Προτείνω λοιπὸν νὰ συστηθῇ Πρωτοδικεῖον εἰς Εὐρυτανίαν, δὲν ἐπιμένω δὲ εἰς τὴν ἄλλην ἰδέαν τῆς καταργήσεως τῶν ἄλλων Πρωτοδικείων εἰμὴ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν ἤθελε γείνει δεκτὴ ἡ σύστασις Πρωτοδικείου ἐν Εὐρυτανίᾳ.

§20ΧΑΡ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι μόνη ἡ Εὐρυτανία, ἥτις ἔχει ἀνάγκην συστάσεως Πρωτοδικείου, εἶναι καὶ ἄλλαι Ἐπαρχίαι, καὶ ἰδίως ἡ Ἐπαρχία τῆς Κυνουρίας, ὑπὲρ τῆς ὁποίας συντρέχουσιν ἅπαντες οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους ὁ βουλευτὴς Εὐρυτανίας λίαν εὐγλώττως ἐξέθεσε. Καὶ εἰς τὴν Κυνουρίαν δὲν ὑπάρχει συγκοινωνία καὶ αἱ ἀποστάσεις εἰσὶ μεγάλαι· ὑπάρχει δὲ καὶ μία ἐξαίρεσις περιπλέον· τὸ ἥμισυ τῆς Ἐπαρχίας ὑπάγεται εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Πρωτοδικείου Σπάρτης, καὶ τὸ ἕτερον ἥμισυ εἰς τὴν τοῦ Πρωτοδικείου Τριπόλεως. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν νὰ γείνῃ καὶ ἐκεῖ Πρωτοδικεῖον, καὶ τὴν πρότασιν ταύτην παρακαλῶ νὰ δεχθῇ ἡ Βουλή.

§21ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας κατέδειξαν οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες εἰς τὰς ἐπαρχίας των Εὐρυτανίαν καὶ Κυνουρίαν, δὲν προτίθεμαι, κύριοι, ν’ ἀμφισβητήσω, ἔρχομαι μόνον νὰ ὑπενθυμίσω ὅ,τι πολλάκις ἐῤῥέθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διὰ τὴν Κορινθίαν. Ναί, κύριοι, ποσάκις ἄλλοτε δὲν παρεστάθη ἡ ἀνάγκη συστάσεως Πρωτοδικείου ἐν Κορίνθῳ; Ἅπαντες οἱ ἐκ Κορινθίας ἀντιπρόσωποι, συναισθανόμενοι τὴν ἀνάγκην ταύτην, δὲν ἔπαυσαν ἐν τῷ παρελθόντι παριστάνοντες αὐτὴν πρός τε τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν· ὥστε δὲν γίνεται τὸ πρῶτον ἤδη λόγος περὶ Κορίνθου. Ἡ ἀνάγκη συστάσεως Πρωτοδικείου ἐν Κορίνθῳ εἶναι τόσον ἐπαισθητὴ, τόσον γενικὴ εἰς τὸν τόπον αὐτὸν, ὥστε πρὸ τοὺς ἐκ Κορινθίας βουλευτὰς μοναδικὸν ἄρθρον ἐντολῆς ἐδίδετο ὑπὸ τῶν ἐκλογέων ἐν ταῖς ἐκλογαῖς, ἤτοι νὰ ζητήσωσι, καὶ συσταθῇ Πρωτοδικεῖον ἐν Κορίνθῳ· αὕτη εἶναι ἡ μόνη ἐντολὴ τῶν ἐκλογέων μας. Καὶ, κύριοι, μὴ νομίζετε, ὅτι δὲν εἶναι δεδικαιολογημένη ὑπὸ τῶν πραγμάτων ἡ ἀξίωσις αὕτη τῶν κορινθίων. Ἡ Κορινθία, ἔχουσα πληθυσμὸν ὑπὲρ τὰς 53 χιλιάδας, ἀποτίνουσα ἐτησίως φόρους ὑπὲρ τὸ ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον, εὐλόγως ἀξιοῖ τὸ Πρωτοδικεῖον. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο, πολλοὶ Δῆμοι τῆς ἐπαρχίας ταύτης ἀπέχουσι τῆς ἕδρας τοῦ Πρωτοδικείου Ναυπλίου ὑπὲρ τὰς 22 ὥρας, καὶ διὰ νὰ μεταβαίνωσιν οἱ ἄνθρωποι εἰς Ναύπλιον, εἴτε ὡς διάδικοι εἴτε ὡς μάρτυρες, χρειάζονται ὁλόκληρον ἑβδομάδα, εἰς τὴν μετάβασιν καὶ ἐπάνοδον ὑφιστάμενοι πολλὰς δυσχερείας καὶ κινδύνους ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως συγκοινωνίας ἐν τοῖς ἀπωτέροις Δήμοις. Καὶ οὐ μόνον ὑποβάλλονται εἰς ἀπώλειαν χρόνου, εἰς ὁδοιπορικὰς δαπάνας καὶ ἄλλας ζημίας οἱ ἄνθρωποι, ἀλλὰ καὶ τὸ Δημόσιον ὑφίσταται σημαντικὰς ζημίας, πληρόνον ἐτησίως ὑπὲρ τὰς 15 χιλιάδας δραχμῶν εἰς ὁδοιπορικὰ μαρτύρων, καὶ θέτον εἰς ἀργίαν ἑκατὸν περίπου ἀνθρώπους συνήθως ἐκ τῆς παραγωγικῆς τάξεως καθ’ ἑβδομάδα καὶ ἐπὶ μίαν ἑβδομάδα, διότι τόσοι κατὰ μέσον ὅρον μεταβαίνουσι τὴν ἑβδομάδα ἐκ Κορίνθου εἰς Ναύπλιον ἕνεκα τοῦ Πρωτοδικείου, ὅπερ ἀποβαίνει καὶ εἰς καταστροφὴν τῶν οἰκογενειῶν καὶ εἰς ζημίαν τοῦ Δημοσίου. Ἐκτὸς τούτων, τὰ δύω πέμπτα τῶν δικαστικῶν ὑποθέσεων, ποινικῶν τε καὶ πολιτικῶν, τοῦ Πρωτοδικείου Ναυπλίας προέρχονται ἐκ Κορινθίας· οὐδὲν δὲ Πρωτοδικεῖον καθυστερεῖ εἰς τὰς ἐργασίας τόσον, ὅσον τὸ τοῦ Ναυπλίου ὡς ἐκ τῆς σωρείας τῶν ὑποθέσεων, καὶ ἀνάγκη ν’ ἀνακουφισθῇ διὰ τῆς ἀποσπάσεως τῶν ἐκ Κορινθίας ὑποθέσεων, συσταινομένου ἐν Κορίνθῳ ἰδίου Πρωτοδικείου. Πλείστας ἄλλας ζημίας ὑφίστανται οἱ διάδικοι, μὴ δυνάμενοι νὰ συζητήσωσι τὰς ὑποθέσεις των, εἰμὴ μετὰ παρέλευσιν πολλῶν ἐτῶν· ὡς ἐκ τούτου ἀπελπιζόμενοι παραμελοῦσιν ἢ καὶ ὅλως ἐγκαταλείπουσιν αὐτάς· παραπλήσιοι βλάβαι συμβαίνουσι καὶ κατὰ τὰς ποινικὰς ὑποθέσεις εἴς τε τοὺς παθόντας καὶ μάρτυρας, διότι τινὲς τῶν ἀξιοποίνων πράξεων καταγγελλόμεναι παραγράφονται, ἄλλαι δὲν καταγγέλλονται ὑπὸ τῶν παθόντων ἕνεκα τῶν δυσκολιῶν καὶ κινδύνων τῆς μεταβάσεως καὶ ἐπανόδου. Ἐκ δὲ τῆς ἀπραξίας καὶ λοιπῆς ἀνωμαλίας ταύτης τὸ μὲν ἰδιωτικὸν συμφέρον ὅλως καταστρέφεται, τὸ δὲ Δημόσιον ἐπίσης ζημιοῦται, μὴ δυνάμενον μήτε ἔξοδα ἕνεκα τῆς παραγραφῆς πλείστων ποινικῶν ὑποθέσεων νὰ εἰσπράξῃ, μήτε χαρτόσημον νὰ καταναλίσκῃ, ἡ δὲ ἐντεῦθεν ζημία του δὲν πρέπει νὰ ὑπολογισθῇ ἐλάσσων τῶν 20 χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος. Πλὴν τούτων, κύριοι, ἐν Κορίνθῳ ἤρχισαν νὰ ἐργάζωνται ἐργάται εἰς τὴν διορυχὴν τοῦ Ἰσθμοῦ, τῶν ὁποίων ὁ ἀριθμὸς θὰ ὑπερβῇ τὰς 4 χιλιάδας· Ἡ δὲ συγκέντρωσις στοιχείων τοιούτων, ἐπιῤῥεπῶν συνήθως εἰς παντοῖα ἀτακτήματα, δέον νὰ ἔχῃ παρούσας καὶ ὅλας τὰς Ἀρχὰς, καὶ τὰς προληπτικὰς τοῦ ἐγκλήματος καὶ τὰς τιμωρούσας αὐτό. Τούτων ὅλων ἕνεκα, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀναγράψῃ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀνάλογον πίστωσιν ἐκ δραχμῶν 20 χιλιάδων πρὸς σύστασιν Πρωτοδικείου ἐν Κορίνθῳ. Μὴ νομίζετε, κύριοι, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο θὰ δαπανηθῇ· διότι ἐγὼ φρονῶ, ὅτι δύναται νὰ δαπανηθῇ δι’ ἓν Πρωτοδικεῖον ἐν Κορίνθῳ ὀλιγώτερον, καθ’ ὅσον, ἐὰν ἀποσπασθῶσιν ἐκ τῶν 9 ἐν Ναυπλίῳ Πρωτοδικῶν 3 τοιοῦτοι, καὶ προσκολληθῶσιν εἰς τὸ ἐν Κορίνθῳ συστηθησόμενον, διορισθῶσι δὲ δύω νέοι ὡς καὶ εἷς Εἰσαγγελεὺς καὶ δύω γραμματεῖς, δυνάμεθα νὰ συγκροτήσωμεν ἓν καλὸν Πρωτοδικεῖον, ἐπαρκοῦν εἰς τὰς ἐνεστώσας ἀνάγκας αὐτοῦ τοῦ τόπου. Συσταινομένου δὲ Πρωτοδικείου ἐν Κορίνθῳ, τὸ Δημόσιον θέλει ὠφεληθῆ, ὅ,τι μέχρι τοῦδε ἐπλήρωνεν εἰς ὁδοιπορικὰ μαρτύρων, ὅ,τι εἰς ἀνακριτὰς καὶ ἀντεισαγγελεῖς διὰ τὰς μεταβάσεις ἐκ Ναυπλίου εἰς Κόρινθον καὶ τ’ ἀνάπαλιν, διότι θέλει παύσει ἡ αἰτία τῆς τοιαύτης πληρωμῆς. Θέλει προσέτι εἰσπράττει ἐκ τῆς καταναλώσεως χαρτοσήμου, καὶ ἄλλας πολλὰς ἐμμέσους ὠφελείας ἕξει. Κατὰ συνέπειαν ἡ δαπάνη τῆς συστάσεως καὶ συντηρήσεως τοῦ Πρωτοδικείου θέλει εἶσθαι ἀσήμαντος ἀπέναντι τῶν ὠφελειῶν τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν εὐκολιῶν τῶν ἀνθρώπων. Διὸ ἐπαναλαμβάνω παρακαλῶν τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ τὴν προτεινομένην πίστωσιν τῶν 20 χιλιάδων δραχμῶν πρὸς σύστασιν τοῦ Πρωτοδικείου τούτου.

§22ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὁ κ. Χατζόπουλος ἐζήτησε τὴν σύστασιν Πρωτοδικείου ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Εὐρυτανίας καὶ σᾶς ἐξέθηκε τὸν λόγον καὶ σᾶς εἶπεν, ὅτι ἀπέχει 70 ὥρας ἀπὸ τὸ Πρωτοδικεῖον, εἰς ὃ ὑπάγεται, καὶ ὅτι ἔχει 9 δήμους. Ἐρωτῶ λοιπὸν ὑμᾶς ὅλους τοὺς κκ. βουλευτάς, ἐὰν ἡ ἐπαρχία τῶν Καλαβρύτων δὲν ἔχῃ δικαίωμα νὰ συζητήσῃ τὴν σύστασιν Πρωτοδικείου, διότι ἔχει 13 δήμους. Καὶ πάλιν ἐρωτῶ τοὺς Βουλευτὰς Παρνασσίδος τί καταβάλλουν εἰς τὸ Δημόσιον διὰ φόρους, καὶ πόσα δαπανᾷ τὸ Δημόσιον ὑπὲρ τῆς ἐπαρχίας των καὶ διατί ἔχουσι τὸ προνόμιον νὰ ἔχωσι Πρωτοδικεῖον; (Θόρυβος), διατί ἐπαρχίαι τινὲς εἶναι ἐγκαταλελειμμέναι εἰς τὴν τύχην των, ἐνῷ ἄλλαι ἐπροστατεύθησαν; Ἡ ἐπαρχία τῶν Καλαβρύτων προσφέρει 500 χιλιάδας δραχμὰς κατ’ ἔτος εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, θέλετε δὲ νὰ μάθητε πόσα δαπανᾷ τὸ Κράτος ὑπὲρ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης; 8,000 δραχμὰς τὸ ἔτος. Ποῖον σκοπὸν ἔχει τὸ Πρωτοδικεῖον τῆς Λευκάδος, ὅθεν εἶναι ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς; Πόσας ὑποθέσεις συζητεῖ κατ’ ἔτος; Ὀγδοήκοντα ὑποθέσεις· μολαταῦτα ἡ ἐπαρχία αὕτη ἔχει Πρωτοδικεῖον.

§23ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κάτω τὰ προνόμια. Πόσας ὑποθέσεις ἔχει τὸ Πρωτοδικεῖον τῆς Παρνασσίδος; ἑξήκοντα ὑποθέσεις. Δὲν ἔχει οὕτως, κύριε Πετιμεζᾶ;

§24Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἠξεύρω, ὅτι εἰς τὴν Δωρίδα ὑπάρχουν μεγάλαι συναλλαγαί!

§25ΦΩΤΗΛΑΣ. Κύριε Σωτηρόπουλε, πόσας ὑποθέσεις δικάζει κατ’ ἔτος τὸ Πρωτοδικεῖον Κυπαρισσίας; πεντήκοντα κατ’ ἔτος.

§26ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ....

§27ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐπαρχίαι τινὲς εἶχον ἰσχυρούς, οἱ ὁποῖοι δι’ ὅλων τῶν μέσων κατώρθωσαν νὰ συστήσωσι Πρωτοδικεῖα εἰς τὰς ἐπαρχίας των, ἐνῷ ἄλλαι, ὅπως ἡ ἐπαρχία τῶν Καλαβρύτων, ἥτις σᾶς εἶπον καταβάλλει 500 χιλιάδας δραχμὰς κατ’ ἔτος καὶ δαπανῶνται ὑπὲρ αὐτῆς μόνον 8000 δραχμαί, δὲν ἔχει Πρωτοδικεῖον. Ὅλους σᾶς ἐρωτῶ ἂν ὑπάρχῃ δικαιοσύνη. Ἐὰν θέλετε νὰ ἐφαρμόσητε δικαιοσύνην, πρέπει νὰ εἴπητε, ὅτι τὰ Πρωτοδικεῖα Λευκάδος, Ἠλείας, Κυπαρισσίας καὶ Παρνασίδος, πρέπει νὰ καταργηθῶσι καὶ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§28ΖΩΤΟΣ. Ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις ἀνεγνώρισαν τὴν ἀνάγκην τῆς συστάσεως Πρωτοδικείου ἐν Εὐρυτανίᾳ, οὐχ ἧττον ὅμως δὲν ἐπρότειναν τὴν σύστασιν. Δυστυχῶς ὅμως οἱ ἑκάστοτε διατελέσαντες κυβερνῆται δὲν περιηγήθησαν τὸ Κράτος καὶ δὲν γνωρίζουσιν αὐτό. Ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἤθελε περιηγηθῆ τὴν Εὐρυτανίαν, ἤθελεν ἰδεῖ, ὅτι ὅλα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Χατζόπουλος εἶναι ἔλαττον τῆς ἀληθείας. Ἡ Εὐρυτανία ἀπέχει ἀπὸ τὴν ἕδραν τοῦ νομοῦ, ὅσον οὐδεμία ἄλλη ἐπαρχία. (Θόρυβος).

§29ΤΙΝΕΣ. Τὰ εἶπεν ὁ Χατζόπουλος.

§30ΖΩΤΟΣ. Διὰ νὰ μεταβῶσιν οἱ ἄνθρωποι ὡς μάρτυρες εἰς τὸ Μεσολόγγιον, εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ ὑποφέρωσι καὶ νὰ βαδίζωσι τὸ μὲν θέρος 5 ἡμέρας, τὸν δὲ χειμῶνα συμβαίνει πολλάκις καὶ 15 ἡμέρας, διερχόμενοι τοὺς ποταμοὺς καὶ τὰς πλέον δυσβάτους ὁδούς. Πολὺ τὸ θέρος ἀπέθανον, καὶ τὸν χειμῶνα ἐπνίγησαν (Θόρυβος). Δὲν δύναμαι, κύριοι, παρὰ νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς ἐπαρχίας μου.

§31Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δικαιοῦται ἐπαρχία τις, κύριοι, εἰς τὴν σύστασιν Πρωτοδικείου, κατὰ πρῶτον λόγον δικαιοῦται ἡ ἐπαρχία τῆς Γορτυνίας, ἡ ἔχουσα ἕνδεκα μεγάλους Δήμους, ἡ ἔχουσα πληθυσμὸν 65 χιλιάδας καὶ ἡ ἔχουσα τὰς μακρὰς ἐκείνας ἀποστάσεις, ἃς οὐδεμία ἑτέρα τοῦ Κράτους ἐπαρχία ἔχει (Θόρυβος).

§32ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Διατί δὲν τὸ ἔκαμεν ὁ κ. Δηλιγιάννης τὸ Πρωτοδικεῖον, ὅταν ἦτον ὑπουργός;

§33Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ σᾶς δώσω οὐδεμίαν ἀπάντησιν.—Ἡ ἐπαρχία τῆς Γορτυνίας κεῖται πλησίον τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας καὶ τῶν Καλαβρύτων· οἱ δῆμοι δὲ οἱ κείμενοι πέριξ τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν ἀπέχουσι τέσσαρας ὁλοκλήρους ἡμέρας ἀπὸ τῆς ἕδρας τοῦ δικαστηρίου. Λοιπὸν δὲν πρέπει ν’ ἀμφιβάλληται, ὅτι ἡ δικαιοτέρα ἀπαίτησις εἶναι ἡ σύστασις Πρωτοδικείου ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Γόρτυνος, ἥτις ἔχει πολλὰς ἐμπορικὰς συναλλαγὰς καὶ τὸ Δημόσιον ὠφελεῖται πολὺ ἐξ αὐτῆς τῆς ἐπαρχίας. Ἐὰν ὑπάρχῃ λοιπὸν ἀνάγκη συστάσεως Πρωτοδικείων εἴς τινας ἐπαρχίας, κατὰ πρῶτον λόγον εἶναι ἀναγκαία ἡ σύστασις Πρωτοδικείου ἐν Γόρτυνι, ἥτις δὲν δύναται νὰ συγκοινωνήσῃ μετὰ τῆς Τριπόλεως, οὐχὶ μόνον διότι δὲν ὑπάρχουσι μέσα συγκοινωνίας, δὲν ὑπάρχουσιν ὁδοί, ἀλλὰ κατὰ τὸ πλεῖστον τοῦ χρόνου καλύπτεται ἐκ χιόνος.

§34ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ, δύω λέξεις θὰ προσθέσω εἰς ὅσα ἐῤῥέθησαν. Οἱ Ὀθωμανοί, οἱ ὁποῖοι ἐθεωροῦντο εἰς τὸν λοιπὸν κόσμον, ὅτι δὲν ἔχουν τὸν ἀπαιτούμενον πολιτισμόν, λέγουν τὸ ἑξῆς ἀνέκδοτον: «Ὅπου δὲν ὑπάρχει Καδῆς καὶ ἰατρός, σπίτια δὲν ὑπάρχουν.» Τοῦτο θὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ πρωτίστη ἀνάγκη εἶναι ἡ διανομὴ τῆς δικαιοσύνης. Ὥστε ὅλα τὰ μέρη πρέπει νὰ ἔχουν τὸν δικαστήν των, ἑπομένως καὶ ἡ Εὐρυτανία, ἥτις, ὅπως λέγουν, ἔχει μεγάλην ἀπόστασιν. Νομίζω ὅμως, ὅτι δύναται νὰ θεραπευθῇ αὐτὴ ἡ ἀνάγκη. Ἐγὼ δὲν ἦλθον νὰ ζητήσω Πρωτοδικεῖον διὰ τὴν Ἁγυιᾶν. Νομίζω, ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ φέρῃ νομοσχέδιον καὶ νὰ τὸ ἐφαρμόσῃ· λοιπὸν αὐτὰ τὰ παράπονα θὰ τὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν κατόπιν. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ νόμος, ὅλαι αἱ ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι ἔχουν μεγάλην ἀπόστασιν μὲ τὰς ἄλλας, δικαστικῶς νὰ ἐνωθῶσι καὶ διοικητικῶς νὰ ἦναι ἀνεξάρτητοι· ἰδοὺ εἷς μέσος ὅρος; Ἡ Σκόπελος, ἡ Σκίαθος, ἡ Σκῦρος, ἡ Νέα Μιζέλη νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸ δικαστήριον τοῦ Βώλου δικαστικῶς· οὕτω καὶ ἄλλαι ἐπαρχίαι νὰ ἐνωθῶσι δικαστικῶς, ὅπου εἶναι πλησιέστερα. Αὐτὸ λοιπὸν νομίζω ἐγὼ, ὅτι εἶναι ἓν μέσον θεραπείας. Εἷς μὲ ἠρώτησε διατί ἐσυστήθη Πρωτοδικεῖον εἰς τὴν Παρνασσίδα; Διότι σᾶς λέγω, εἶναι ἐπαρχία τοῦ κ. Κεχαγιᾶ.

§35Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοῶ τοὺς κυρίους βουλευτὰς, οἱ ὁποῖοι ἐκ πνεύματος ὀφειλομένης προστασίας εἰς τὰς ἐπαρχίας των, ἐζήτησαν τὴν σύστασιν ἐν αὐταῖς πρωτοδικείου καὶ δι’ αὐτὸ τῳόντι εἶναι ἀξιέπαινοι.

§36ΦΩΤΗΛΑΣ. Καὶ ἐν τούτοις δὲν ἠμποροῦν νὰ τὸ κατορθώσωσιν.

§37ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ γνωρίζῃ ποῦ εἶναι ἀνάγκη νὰ συστηθῇ πρωτοδικεῖον καὶ ποῦ δὲν εἶναι ἀνάγκη, καὶ ἐὰν τὰ μέσα τῆς Κυβερνήσεως τὸ ἐπιτρέπουν, δύναται νὰ φέρῃ νομοσχέδιον καὶ νὰ προτείνῃ τὴν σύστασιν καὶ ἄλλων πρωτοδικείων, διότι ἄνευ νόμου σύστασις πρωτοδικείου δὲν δύναται νὰ γείνῃ. Δὲν ἐννοῶ ὅμως τοὺς κυρίους βουλευτὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι λέγουν, ἐπειδὴ εἰς τὴν εἰδικήν των ἐπαρχίαν δὲν ὑπάρχει πρωτοδικεῖον, διὰ τοῦτο πρέπει καὶ νὰ καταργηθῶσι καὶ τὰ ὑπάρχοντα ἔν τισιν ἐπαρχίαις. Καὶ ποῖον δίκαιον ἔχουν νὰ προτείνουν τὴν κατάργησιν;

§38ΦΩΤΗΛΑΣ......

§39ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κάθησε κάτω — Μᾶς εἶπεν ὁ κ. Φωτήλας, ὅτι ἡ ἐπαρχία Καλαβρύτων δίδει ἐτησίως φόρους 500 χιλιάδας δραχμὰς εἰς τὸ Δημόσιον, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν φιλονικῶ τοῦτο, λέγω μόνον, ὅτι οἱ κάτοικοι τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον διαμένουσι εἰς τὰς Πάτρας καὶ εἰς τὸ Αἴγιον· ὡς καὶ σεῖς κ. Φωτήλα, διότι εἶσθε δικηγόρος.

§40ΦΩΤΗΛΑΣ......

§41ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κάθησε κάτω (ἱλαρότης). Ἐὰν ἡ ἐπαρχία τοῦ κ. Φωτήλα πληρώνῃ 500,000, ἔλαβε τὸν κόπον νὰ ἐξετάσῃ πόσα πληρόνει ἡ τῆς Ἠλείας; Αὐτὴ παράγει 70,000,000 σταφιδοκαρπὸν, εἰσάγει δὲ ἐτησίως εἰς τὴν Ἑλλάδα περὶ τὰ 20,000,000 δραχμῶν, ἐξ ὧν καὶ τὸ Δημόσιον καὶ πάντες ἀπολαμβάνουσιν. Ἡ ἐπαρχία τῆς Ἠλείας κατοικεῖται ἀπὸ 60,000 κατοίκων· εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἠλείας ἔρχονται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον Ἑπτανήσιοι, καὶ ἐξ ὅλης τῆς Πελοποννήσου· κατ’ ἔτος δὲ 20,000 ἐργάται· γίνονται πλεῖσται συναλλαγαί· ὑπάρχουν πλεῖσται ὑποθέσεις πολιτικαὶ καὶ ποινικαί. Ἐρωτήσατε τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, κ. Κωνσταντόπουλον, πρώην εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν, ἐὰν δὲν ἦναι ἀληθὲς ὅ,τι λέγω. Κύριοι βουλευταὶ, δὲν εἶμαι ἐναντίος νὰ συστηθῶσι καὶ ἄλλα Πρωτοδικεῖα, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις θεωρήσῃ, ὅτι ὑπάρχει πρὸς τοῦτο ἀνάγκη, καὶ ἐπιτρέπουν καὶ τὰ μέσα, καὶ θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τοιούτου νομοσχεδίου, ὅτε θὰ εἰσαχθῇ. Ἀλλὰ νὰ ζητῇ ὁ κ. Φωτήλας νὰ καταργηθῶσι καὶ τὰ ἤδη ὑπάρχοντα, αὐτὸ δὲν τὸ νομίζω οὔτε ὀρθὸν, οὔτε δίκαιον, καθόσον ὑπάρχουν ἤδη κεκτημένα δικαιώματα. Εἶναι δὲ καὶ περιττὸν καὶ ὅλως ἀνωφελὲς τὸ νὰ λέγετε τοῦτο, διότι τὰ δικαστήρια δὲν καταργοῦνται, παρὰ διὰ νόμου.

§42ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ, κύριοι, θὰ ὑποβάλω πρότασιν δικαιοτάτην εἰς τὴν Βουλήν. Ἐὰν ἀποφασισθῇ ἡ σύστασις Πρωτοδικείων εἰς τὰς περὶ ὧν πρόκειται ἐπαρχίας, παρακαλῶ νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ κονδύλιον πρὸς σύστασιν καὶ ἑτέρου Πρωτοδικείου, περιλαμβάνοντος τὰς ἐπαρχίας Λοκρίδος, Θηβῶν καὶ Λεβαδείας, αἵτινες ὁμοῦ ἔχουσι μεγάλον πληθυσμὸν καὶ γειτνιάζουσιν ἀλλήλαις· εἶναι δὲ δικαία ἡ πρότασίς μου αὕτη, καθόσον μέγα μέρος τῆς ἐπαρχίας μου ἀπέχει 25 ὥρας ἀπὸ τῆς Λαμίας, χωριζομένης διὰ τοῦ Σπερχιοῦ ποταμοῦ, καθισταμένης ἐν ὥρᾳ χειμῶνος ἀδιαβάτου, ἡ δὲ Λεβαδεία καὶ πλεῖσται κωμοπόλεις αὐτῆς, ὡς λ. χ. ἡ Ἀράχωβα, ἀπέχουσιν ἐξ Ἀθηνῶν περὶ τὰς 30 ὥρας· ἐξ ἐναντίας, αἱ ἀνωτέρω τρεῖς ἐπαρχίαι, Λοκρίδος, Λεβαδείας καὶ Θηβῶν συνορεύουσι καὶ δὲν ἀπέχουσιν ἀπ’ ἀλλήλων εἰμὴ 5 ἕως 7 ὥρας καὶ συνδέονται δι’ ἁμαξιτῶν ὁδῶν· δίκαιον λοιπὸν εἶναι νὰ συστηθῇ Πρωτοδικεῖον ἔχον δικαιοδοσίαν ἐπὶ τῶν τριῶν ἀνωτέρω ἐπαρχιῶν καὶ ἕδραν μίαν ἐκ τῶν Πρωτευουσῶν αὐτῶν καὶ τὴν σχετικῶς ἔχουσαν πλείονα προσόντα.

§43ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ἀποφασίσωμεν περὶ συστάσεως Πρωτοδικείων, διότι δύναται ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅταν ἀναγνωρίσῃ τὴν ἀνάγκην νὰ φέρῃ τὸ προσῆκον νομοσχέδιον καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν πίστωσιν, ἀλλὰ πρόκειται νὰ συγκρίνωμεν τὰς ἀποστάσεις ἐπαρχιῶν τινων, αἵτινες δὲν ἔχουσι Πρωτοδικεῖον, μὲ τὰς ἀποστάσεις τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων ἐν αἷς συσταίνονται τὰ Πρωτοδικεῖα. Τὸ Ξηροχώριον ἀπέχει ἀπὸ τῆς Χαλκίδος ἡμερῶν διάστημα καὶ ὄχι μόνον ἀναγκάζονται, ἵνα μεταβῶσιν εἰς Χαλκίδα οἱ συμπολῖταί μου, νὰ δαπανήσωσιν ἓν διάστημα χρόνου 48 ὡρῶν κατὰ τὴν μετάβασίν των, ἀλλὰ πρὸς ἐπάνοδον καὶ ἡμεραργίαν θ’ ἀπολέσωσιν ἄλλας 4 ἡμέρας. Οἱ δὲ χωρικοί, οἵτινες ἕνεκα οἰκονομίας πεζῇ μεταβαίνουσι κατὰ τὸν χειμῶνα, ὑποφέρουσι πλεῖστα ὅσα μαρτύρια. Ἡ Σκόπελος, ἥτις ἐπίσης ὑπάγεται εἰς τὴν αὐτὴν δικαστικὴν περιφέρειαν τῆς Εὐβοίας, ἐπειδὴ τὰ ἀτμόπλοια δὲν προσεγγίζουν εἰς ταύτην τακτικῶς καὶ ὡς ἐκ τούτου ἀναγκάζονται διὰ λέμβου νὰ μεταβαίνωσιν εἰς Χαλκίδα, πολλάκις διανύουσιν 15 ἡμέρας Εἶναι μοὶ φαίνεται ἄδικον, ἀφοῦ ἡ Σκόπελος ὑπάρχῃ τόσον πλησίον τοῦ Ξηροχωρίου, νὰ μὴ συστηθῇ Πρωτοδικεῖον ἐκεῖ ἵνα καθίσταται εὐκολωτέρα ἡ συγκοινωνία, καὶ διὰ τῶν ἀτμοπλοίων δύναται νὰ μεταβαίνῃ ὁ πολίτης· ὑπάρχουσιν ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι εἶναι πολυπληθέστεραι, καὶ ἐν τούτοις δὲν ἔχουσι Πρωτοδικεῖον, καὶ ἀναγκάζονται οἱ κάτοικοι νὰ μεταβαίνωσιν ὁδοιποροῦντες πλέον τῶν 30 ἢ 70 ὡρῶν. Ἐπὶ τέλους αἱ ἐπαρχίαι αἱ ἑδικαί μας διατί νὰ ὑφίστανται αὐτὰς τὰς δυσκολίας, ἄλλαι δὲ νὰ ἔχωσιν ὅλα τὰ μέσα; Ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς νομίζῃ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη συστάσεως καὶ ἄλλων Πρωτοδικείων, πρέπει νὰ σκεφθῇ περὶ ἐκείνων πρὸ πάντων τῶν ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ἀπ’ ἀλλήλων μεγάλας ἀποστάσεις, καὶ πρὸ πάντων περὶ τῆς ἐπαρχίας Θηβῶν. Ὁ Δῆμος Αὐλίδος ἀπέχει τῆς πρωτευούσης τῶν Ἀθηνῶν, πόσον; 48 ὥρα· καὶ ἔρχονται δι’ ἓν πλημμέλημα ἐνώπιον τοῦ Πρωτοδικείου τῶν Ἀθηνῶν οἱ κάτοικοι τοῦ Δήμου τούτου, ἐνῷ ἀπὸ Χαλκίδος ἀπέχουσι μόνον μίαν ὥραν. Δέον ὅθεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ φροντίσῃ περὶ καταλλήλου διαιρέσεως δικαστικῆς ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἐκείναις, ἐν αἷς δὲν ὑπάρχουσιν αἱ ὑποδειχθεῖσαι εὐκολίαι ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχουσι αἱ τόσον μεγάλαι ἀποστάσεις, ἡ δὲ σύστασις τότε ἔσεται οὐχὶ κομματικὴ ἢ προερχομένη ἐκ πολιτικῶν λόγων, ἀλλ’ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, ἐξ αὐτῆς δηλαδὴ τῆς πραγματικῆς ἀνάγκης.

§44Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μάτην, κύριε Πρόεδρε, γίνονται ὅλαι αὐταὶ αἱ συζητήσεις· ἔπρεπε νὰ σκεφθῶσιν οἱ συνηγορήσαντες ὑπὲρ τῶν Πρωτοδικείων ἐν ταῖς ἐπαρχίαις των κύριοι βουλευταί, τοῦτο τοὐλάχιστον, ὅτι τὰ Πρωτοδικεῖα δὲν σχηματίζονται ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου. Αὐτὰ σχηματίζονται δι’ ἐπιτηδείου τρόπου καὶ διὰ τῶν ὑπουργῶν· οὕτως ἐσχηματίσθησαν μέχρι τοῦδε, αὐταὶ δὲ αἱ συστάσεις εἶναι ἐντελῶς περιτταί. Ἀπὸ πότε δὲν ἤρχισε νὰ γίνεται ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ αὐτὸς ὁ λόγος; ἀφ’ ὅτου σκανδαλωδῶς ἐσυστήθησαν πολλὰ Πρωτοδικεῖα ἐναντίον πάσης δικαιοσύνης· καὶ ἀφ’ ὅτου ἵστανται αὐτὰ τὰ Πρωτοδικεῖα, αὐτὴ ἡ συζήτησις θὰ ἐπαναλαμβάνεται κατ’ ἔτος, καὶ δικαίως ἐπαναλαμβάνεται ἀπὸ τοὺς κ. βουλευτάς Μόνον καὶ μόνον διὰ τοῦτο ἐκφράζω τὴν ἀπορίαν μου, διότι φαίνεται, ὅτι πιστεύουν, ὅτι διὰ τῶν συζητήσεων θὰ σχηματισθῶσι τὰ Πρωτοδικεῖα· πλανῶνται. Δὲν σχηματίζονται διὰ τῶν συζητήσεων τὰ Πρωτοδικεῖα· εὑρίσκουν τὴν κατάλληλον ἐποχὴν οἱ ἐπιτήδειοι, καθ’ ἣν οἱ βουλευταὶ εἶναι ἀναγκαῖοι, καὶ ἐπωφελοῦνται αὐτῆς πρὸς σύστασιν Πρωτοδικείου, καὶ οὕτως γίνεται ἡ σύστασις Πρωτοδικείων.

§45ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Εἶναι τὸ χάρισμα αὐτό.

§46Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κατηγορήθησαν ὁ μακαρίτης Ζαΐμης καὶ ἄλλοι, διατί δὲν ἐσύστησαν Πρωτοδικεῖα εἰς τὰς ἐπαρχίας των. Ἐγὼ γνωρίζω καὶ τὸν λόγον, δι’ ὃν ὁ μακαρίτης Ζαΐμης καὶ ἄλλοι, δὲν ἠθέλησαν νὰ σχηματίσωσι Πρωτοδικεῖα, διότι ἀνέκαθεν εἶχον τὴν ἰδέαν καὶ τὴν ἀρχὴν ὅτι τὰ Πρωτοδικεῖα πρέπει νὰ συσταίνωνται εἰς τὰ πολυπληθέστερα κέντρα, ὅπως ἐπιδρᾷ ἡ δημοσία γνώμη ἐπὶ τῆς διαγωγῆς τῶν δικαστῶν. Αὐτὸς εἶναι ὁ σπουδαιότατος λόγος, ὅστις ἀποβλέπει εἰς τὸ συμφέρον τῆς δικαιοσύνης. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν ἐσύστησε Πρωτοδικεῖα, ἐνῷ ἠδύνατο ὁ μακαρίτης Ζαΐμης. Καὶ παρατηρήσατε, κ. Πρόεδρε, τί γίνεται σήμερον εἰς τὰ νεοσυσταθέντα Πρωτοδικεῖα. Τὰ ἐγκλήματα ἐτετραπλασιάσθησαν. Παρετήρησε δὲ ὁ φίλος μου κ. Χατζόπουλος, ὅτι ἡ παρουσία τῶν Πρωτοδικείων ὑποθέτει ὅτι θὰ ἐλαττώσῃ τὰ ἐγκλήματα. Ἀλλ’ ἐγὼ ὡς ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης ἄλλοτε, παρετήρησα ὅτι ἐπολλαπλασιάσθησαν εἰς τὰ νεοσυστηθέντα Πρωτοδικεῖα, καὶ λέγω ὅτι οὐδόλως θὰ ὠφελήσῃ ἡ σύστασις. Ἀνάγκη λοιπὸν εἶναι ἢ νὰ καταργηθῶσι καὶ ταῦτα τὰ νεοσυστηθέντα, ἢ ἄλλως θ’ ἔχωμεν τὰ αὐτά· μὴ μᾶς παρηγορῇ δὲ ἡ ἰδέα, ὅτι ἀπονέμεται ἡ δικαιοσύνη ἀπὸ αὐτὰ τὰ δικαστήρια· διότι τοὐναντίον, ὅπου δὲν ἐπιδρᾷ ἡ δημοσία γνώμη, ἡ δικαιοσύνη ναυαγεῖ.

§47Χ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λυποῦμαι, κ. Πρόεδρε, διότι ὁ ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴς κατέκρινε τὴν σύστασιν τῶν νεοσυστάτων Πρωτοδικείων, τὰ ὁποῖα, ὡς ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως γνωρίζω, προσέφερον καὶ προσφέρουν μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς τὰς Ἐπαρχίας, ἐν αἷς ἐσυστήθησαν ταῦτα. Γνωρίζω, ὅτι τὰ ἐγκλήματα ἐμετριάσθησαν εἰς τοιοῦτον βαθμὸν εἰς τὰς Ἐπαρχίας, εἰς ἃς ἐσυστήθησαν τὰ Πρωτοδικεῖα ταῦτα, ὥστε σήμερον σχεδὸν ἐξέλιπον τὰ παράπονα τῆς κοινωνίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνῶσις, ἣν ἔχω ἐγὼ περὶ τῶν δικαστηρίων τούτων. Ἤδη ὅμως θὰ ἐκφέρω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην μου, καὶ θὰ ὑποβάλω μίαν συμβιβαστικὴν πρότασιν τὴν ἑξῆς: Ὅπως ἱκανοποιηθῶσιν αἱ δίκαιαι ἀπαιτήσεις ὅλων ἡμῶν τῶν ἀπαιτούντων τὴν σύστασιν Πρωτοδικείων εἰς τὰς Ἐπαρχίας μας, εἰς ἃς δὲν ὑφίστανται τοιαῦτα, καὶ ἵνα μὴ κινδυνεύωσι τὰ νεοσυστηθέντα, ὧν τινες ἀπαιτοῦσι τὴν κατάργησιν, προτείνω καὶ παρακαλῶ καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ συντελέσῃ εἰς τὸ νὰ συστηθῶσι Πρωτοδικεῖα εἰς ὅλας τὰς Ἐπαρχίας, εἰς ἃς δὲν ὑφίστανται τοιαῦτα, καὶ οὕτω νὰ παύσῃ ὁ συναγωνισμὸς καὶ ὁ θόρυβος καὶ αἱ συζητήσεις. Προτείνω λοιπὸν τὴν σύστασιν Πρωτοδικείων εἰς ὅλας τὰς, ὡς εἴρηται, Ἐπαρχίας.

§48ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως, ἐὰν θέλῃ ἡ Βουλὴ δύναται νὰ συστήσῃ Πρωτοδικεῖα εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας ὡς δύναται καὶ ν’ ἀποῤῥίψῃ τὰς σχετικὰς προτάσεις εἴτε κατὰ τὸν ἕνα εἴτε κατὰ τὸν ἄλλον τρόπον. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι προτείνοντές τινες τὴν σύστασιν Πρωτοδικείων εἰς τὰς ἐπαρχίας των, προτείνουσι χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ λόγος, ἀλλὰ μόνον ἴσως διὰ νὰ ματαιώσωσι τὰς δικαίας προτάσεις. Πρέπει ὅμως νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἶναι ἄδικον, ἀφοῦ δὲν δύνανται νὰ ἐπιτύχωσι τὴν σύστασιν Πρωτοδικείων εἰς τὴν ἐπαρχίαν των, καὶ ἀδικοῦν μίαν ἐπαρχίαν, δι’ ἣν δὲν σᾶς προτείνομεν ἡμεῖς μόνον, ἀλλὰ πάντες ὅσοι γνωρίζουσι τὴν θέσιν τῆς ἐπαρχίας. Ἐὰν, κύριοι, ἐπρόκειτο νὰ συνηγορήσω περὶ συμφερόντων ἁπλῶς μιᾶς ἐπαρχίας, εἰς ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, παρακαλῶ νὰ πιστεύσητε, ὅτι ἤθελε μὲ ἀποτρέψει αὐτὴ αὕτη ἡ ἰδέα τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμφέροντος ἀπὸ τοῦ νὰ λάβω κατὰ τὴν παροῦσαν περίστασιν τὸν λόγον. Ἴσα ἴσα ἤθελον κρίνει καθῆκόν μου νὰ διστάσω νὰ προτείνω ἱκανοποίησιν ἁπλῶς ἐπαρχιακοῦ συμφέροντος. Σήμερον τοὐλάχιστον πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ μᾶς ἀποδοθῇ αὐτὴ ἡ τάσις· πρόκειται περὶ προτάσεως, ἣν καὶ ἄλλοτε ἴσως ἠκούσατε γενομένην, καὶ ἰδίως ἀναγνωριζομένην ὡς δικαίαν καὶ παρὰ ξένων πρὸς τὴν ἐπαρχίαν βουλευτῶν. Ἐπὶ τοῦ ἀοιδίμου Δεληγεώργη περιῆλθον οἱ ἐπόπται ἐπιθεωρηταὶ εἰς τὴν Εὐρυτανίαν, καὶ ἐπανελθόντες εἰς Μεσολόγγιον εἶπον διὰ τὴν ἐπαρχίαν αὐτὴν, ὅτι εἶναι ἔργον ἀπαραίτητον δικαιοσύνης νὰ γείνῃ ἐν αὐτῇ Πρωτοδικεῖον. Λοιπὸν ὅσοι ἔρχονται καὶ προτείνουν διὰ τὰς ἐπαρχίας των, χωρὶς νὰ ἦναι ἀνάγκη συστάσεως Πρωτοδικείου, ἂς συλλογισθοῦν, ὅτι ἀδικοῦσι μίαν ἐπαρχίαν ἔχουσαν ἕνα μέγιστον πληθυσμὸν, χωρὶς νὰ κατορθώσωσί τι ὑπὲρ τῆς ἐπαρχίας των. Ὥστε, ἐὰν θελήσητε νὰ ἐπιμείνητε ζητοῦντες ἕκαστος ὑπὲρ τῆς ἐπαρχίας του, σᾶς λέγω, ὅτι αὐτὸ εἶναι εἷς μόνον τρόπος ματαιώσεως τῆς συστάσεως Πρωτοδικείου ἐκεῖ ὅπου κρίνεται, ὅτι ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀνάγκη. Ἐνῷ ἀπεναντίας οἱ θέλοντες σπουδαίως νὰ ζητήσωσι Πρωτοδικεῖα διὰ τὰς ἐπαρχίας των καὶ οἱ ἔχοντες ἐξαιρετικοὺς ὑπὲρ ἑαυτῶν λόγους, δὲν ἔχουσιν ἄλλον τρόπον καταλληλότερον εἰμὴ τὴν ὑποστήριξιν τῆς αἰτήσεως περὶ τοῦ ὑπὲρ πᾶν ἄλλο ὡς πασίγνωστον ἀναγκαιοῦντος Πρωτοδικείου ἐν Εὐρυτανίᾳ.

§49ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Λυποῦμαι, κύριοι, διότι ἡ Βουλὴ φαίνεται κατεχομένη ὑπὸ πολλῆς ἀνυπομονησίας, ὅπως φθάσῃ εἰς τὸ τέλος τῶν ἐργασιῶν της, ὅσον οἷόν τε τάχιον καὶ λυποῦμαι διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ μακρὰ συζήτησις, ὡς ἔπρεπε, ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Ἐὰν ὅμως ἡ εὐρυτέρα συζήτησις δὲν ἦναι ἐφικτὴ ἐντὸς τῆς μετ’ οὐ πολὺ ληγούσης Συνόδου, ἀνάγκη νὰ εἴπω ὀλίγας τοὐλάχιστον λέξεις ἐπὶ τοῦ ἀναφυέντος πόθου πολλῶν συναδέλφων περὶ συστάσεως Πρωτοδικείων εἰς τὰς ἐπαρχίας των. Διαφωνῶ πρὸς τοὺς προτείνοντας τὸν πολλαπλασιασμὸν τῶν Πρωτοδικείων, φρονῶ δὲ, ὅτι τὸ κακὸν δὲν ἔγκειται ἐν τῇ ἐλλείψει ἱκανοῦ ἀριθμοῦ Πρωτοδικείων, ἀλλ’ ἐν αὐτῇ ταύτῃ τῇ ὀργανώσει τῶν δικαστηρίων μας καὶ ἐν γένει ἐν τῇ ἡμετέρᾳ νομοθεσίᾳ Τούτου ἕνεκεν καὶ ἄλλοτε ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι πρέπει σπουδαίως νὰ μᾶς ἐπασχολήσῃ τὸ ζήτημα τῆς γενικῆς δικαστικῆς ἀναδιοργανώσεως, ὅπως ἐπέλθῃ καὶ ἐν τῇ δικαιοσύνῃ ἡ ποθητὴ βελτίωσις. Ἀποφεύγων νὰ εἰσέλθω σήμερον εἰς εὐρεῖαν συζήτησιν, περιορίζομαι νὰ παρατηρήσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς συστάσεως πλειόνων Πρωτοδικείων, ὅτι δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν πολλοὶ Ἀντιπρόσωποι διαφόρων ἐπαρχιῶν ὕψωσαν πρὸς τοῦτο φωνὴν, ὑπαγορευθεῖσαν βεβαίως ἐκ τῶν βασάνων, ἃς ὑφίστανται οἱ συμπολῖταί των, ὅπως μεταβαίνωσιν εἰς τὰς ἕδρας τῶν Πρωτοδικείων, ἐνόσῳ μάλιστα ὑπάρχει ἡ κατάστασις τῆς συγκοινωνίας ἡμῶν εἰς ὃ σημεῖον νῦν εὑρίσκεται· μὲ ὅλα δὲ τὰ ληφθέντα περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων τινῶν μέτρα, ἐπὶ χρόνον πολὺν ἡ γενικὴ τοῦ Κράτους συγκοινωνία δὲν δύναται νὰ ᾖναι οἵα ἐπιθυμοῦμεν. Ἀλλ’ ἐὰν εὑρίσκω τὸν λόγον, ὅστις ὑπηγόρευσε τὴν πρότασιν συστάσεως πλειόνων Πρωτοδικείων, δὲν συμφωνῶ ὅμως μὲ τὸ προτεινόμενον πρὸς θεραπείαν μέτρον, διότι κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν ὁ ὑπὲρ τὸ δέον πολλαπλασιασμὸς τῶν δικαστηρίων πολλαπλασιάζει τὰς δίκας καὶ μάλιστα τὰς πολιτικὰς καὶ ἐνισχύει τὴν στρεψοδικίαν. «Οὐκ ἐν τῷ πολλῷ τὸ εὖ»· διὰ τοῦτο, πρὶν ἢ ἀποφασίσωμεν τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Πρωτοδικείων, ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς ἡ ἐξέτασις τοῦ ζητήματος, ἐὰν τὰ ὑπάρχοντα Πρωτοδικεῖα καὶ ἐν γένει τὰ δικαστήρια λειτουργῶσι κανονικῶς, ὡς οἱ νόμοι καὶ τὸ συμφέρον τῆς Πολιτείας ἀπαιτοῦσιν. Ἐρωτῶ λοιπὸν τοὺς προτείνοντας τὴν αὔξησιν τῶν Πρωτοδικείων, λειτουργοῦσιν ἢ δὲν λειτουργοῦσι τὰ ὑπάρχοντα δικαστήρια, ἀπὸ τῶν εἰρηνοδικείων μέχρι τοῦ Ἀρείου Πάγου; ἀπονέμεται ἢ οὐ καλῶς καὶ ταχέως ἡ δικαιοσύνη ἐν Ἑλλάδι;

§50ΡΑΛΛΗΣ. Ἴσως ὑπάρχει ἐξαίρεσις ἑνὸς ἢ δύω δικαστηρίων.

§51ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τοὐναντίον, ἐγὼ φρονῶ, ὅτι μόνον κατ’ ἐξαίρεσιν δύναταί τις νὰ εὕρῃ τὴν τάξιν καὶ τὴν ἐπιμέλειαν εἴς τινας δικαστικοὺς λειτουργοὺς, ἢ εἴς τινα δικαστήρια. Ἀλλὰ τὸ κακὸν δὲν ἔγκειται μόνον εἰς τὸ προσωπικὸν τῶν Δικαστηρίων· εἶναι γενικὸν καὶ ἀπαιτοῦνται ῥιζικὰ μέτρα....

§52ΚΑΛΛΙΓΑΣ......

§53ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὁ γέλως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν μοὶ ὑπενθυμίζει τὴν εἰρωνείαν, τὴν ὁποίαν προχθὲς ἐξετόξευσεν ἐναντίον μου, ὅταν τῷ ἐσύστησα τὴν τακτοποίησιν τῶν δικαστηρίων· ὑπελόγιζεν ἐνθουσιωδῶς ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός, ὅτι διὰ τῆς προσαρτήσεως τῶν νέων Ἐπαρχιῶν ὁ φόρος τοῦ χαρτοσήμου θέλει ἀνέλθει μέχρις 7,000,000 δραχμῶν. Τῇ ἀδείᾳ του διακόψας τὸν ἐνθουσιώδη τοῦτον ὑπολογισμὸν εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ φροντίσῃ ἡ Κυβέρνησις περὶ τῆς ἐν γένει τακτοποιήσεως τῶν δικαστηρίων, ὅπως δικαιολογήσῃ τὸν βαρύτατον τοῦ χαρτοσήμου φόρον, ὅστις μὲ τὴν ἐνεστῶσαν τῶν δικαστηρίων κατάστασιν εἶναι σχεδὸν ἀδικαιολόγητος. Ἀλλ’ ἡ παρατήρησίς μου αὕτη προεκάλεσε τὴν γνωστὴν εἰρωνείαν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ μὲ κατηγορήσῃ, ὅτι πολιτεύομαι ἀνεξαρτήτως!.... Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις, ἥτις ἀπέδειξε βαθείας μελέτας εἰς τὰ ζητήματα τῆς συγκοινωνίας, τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως τοῦ Τόπου, καὶ εἰς τὰ ζητήματα τῆς διοικήσεως, ἡ Κυβέρνησις λέγω, δὲν γνωρίζει, φαίνεται, τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκεται ἡ δικαιοσύνη καὶ ἡ παιδεία ἐν Ἑλλάδι. Διὰ τοῦτο ὁμοιάζει πρὸς τὸν θέλοντα νὰ κτίσῃ πρῶτον τὴν στέγην καὶ εἶτα θεμέλιον. Ἐπαναλαμβάνω μετὰ πολλῆς μου θλίψεως, ὅτι οἱ κκ. ὑπουργοί, οἵτινες ἀνέγραψαν ἐν τῇ σημαίᾳ αὑτῶν μετὰ πολλοῦ στόμφου τὴν ἀνόρθωσιν τῶν νόμων, δὲν ἐνεβάθυνον ἀτυχῶς εἰς τὰ δύω σπουδαιότερα ζητήματα. Ἐντεῦθεν ἐξηγεῖται διατί ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις τόσον συχνὰ ὁμιλεῖ καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐπὶ ἀντικειμένων ἥττονος σπουδαιότητος, ὅστις καὶ ὑπὲρ αὐτῶν τῶν ἀρχαιολογιῶν τῆς Ὀλυμπίας πολὺν χρόνον εὐχαρίστως ἐθυσίασε, δὲν μᾶς ἐφώτισεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς δικαιοσύνης. Ὁ ἐπὶ δεκάδας ἐτῶν δικηγορῶν παρ’ ἅπασι τοῖς δικαστηρίοις καὶ εἰς τὴν σύγχρονον γενεὰν διδάξας τὸ δίκαιον, δὲν ἠθέλησε νὰ μᾶς φωτίσῃ διὰ τῶν φώτων τῆς μαθήσεως καὶ τῆς πείρας του! Ἀλλὰ τὸν προκαλῶ νὰ μᾶς διαβεβαιώσῃ τουλάχιστον ἂν ἡ δικαιοσύνη ἐν Ἑλλάδι λειτουργῇ καλῶς, ἂν ὁ ὀργανισμὸς τῶν δικαστηρίων ἐφαρμόζηται....

§54ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δι’ αὐτὸ σᾶς ἐφέραμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦ Ἀρείου Πάγου.

§55ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὅταν ἐγὼ παρεπονούμην, ὅτι δὲν ἐφαρμόζονται οἱ νόμοι, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς μοὶ εἶπε, δημοσιεύσατε τὰς ἰδέας σας! Εἶχεν ἀνάγκην νὰ δημοσιεύσω τὰς ἰδέας μου ὁ σχολιαστής τοῦ Ῥωμαϊκοῦ Δικαίου, εἶχεν ἀνάγκην νὰ τῷ δημοσιεύσω τὸν ὀργανισμὸν τῶν δικαστηρίων! Πρέπει σαφῶς νὰ ὁμολογήσῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην ῥιζικῆς ἀναδιοργανώσεως τῶν δικαστηρίων. Τοῦτο δὲ τὸ ἀπέδειξε καὶ ἐκ τῆς ἐν γένει ἀδιαφορίας, καὶ ἐκ τοῦ ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς δὲν ἀπάντησεν εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου. Μὴ ἐνοχλήσας τὴν Κυβέρνησιν διὰ προσωπικὰς ἀπαιτήσεις, ἐξελιπάρησα αὐτὴν ὅπως κηρυχθῇ κατεπείγουσα ἡ πρότασίς μου πρὸς ἐκλογὴν ἐπιτροπῆς, παρεκάλεσα πρὸς τοῦτο καὶ αὐτὸν τὸν κύριον Πρόεδρον, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἐκώφευσεν, ὁ δὲ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν ἠθέλησε...

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ κανονίζει τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§57ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Μὴ ἐπικαλεῖσθε τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, ὅστις δὲν ἐφαρμόζεται κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς νομοσχέδιόν τι δὲν δύναται νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἂν δὲν ἀποσταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἐκτὸς ἐὰν κηρυχθῇ κατεπεῖγον. Σᾶς ἐρωτῶ, τόσα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀνεγράφησαν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, εἶχον παραπεμφθῆ εἰς τὰς ἐπιτροπάς; ἐκηρύχθησαν τουλάχιστον κατεπείγοντα; Κατὰ τὸν Κανονισμὸν, πᾶσα πρότασις, διδομένη ἐγγράφως εἰς τὸ Προεδρεῖον, τυποῦται, διανέμεται καὶ ἐγγράφεται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἧς τὰ ἀντικείμενα συζητοῦνται κατὰ σειράν. Ἀλλ’ οὔτε τοῦτο ἐτηρήθη. Δι’ αὐτὸ παρεκάλεσα τὴν Κυβέρνησιν νὰ θυσιάσῃ ἡμίσειαν ὥραν διὰ τὴν πρότασίν μου, ἀλλὰ δὲν εἰσηκούσθην ἀτυχῶς. Ἐπανερχόμενος εἰς τὸ ἐπασχολοῦν ἡμᾶς ζήτημα κατόπιν ἐκδρομῆς, ἣν μὲ ἠνάγκασαν νὰ κάμω, φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι δεδικαιολογημένη ἐπαρκῶς ἡ σύστασις Πρωτοδικείων καὶ εἰς τινας πρωτευούσας ἐπαρχιῶν, διότι ἐπαρκῆ εἶναι τὰ ἐν ταῖς ἕδραις τῶν νομῶν, ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νὰ καταργηθῶσι τὰ ὑπάρχοντα τοιαῦτα Πρωτοδικεῖα, πρέπει νὰ μείνωσιν ὡς ἔχουσι διὰ νὰ μὴ φέρωμεν ἀνωμαλίαν καὶ σύγχυσιν εἰς τὰς συναλλαγάς· πρέπει ὅμως ἡ συζήτησις αὕτη, ἡ ἐπιμονὴ τῶν συναδέλφων ἡμῶν τοῦ νὰ συστηθῶσι Πρωτοδικεῖα εἰς τὰς ἐπαρχίας των, νὰ πείσῃ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ὀφείλει νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τῆς δικαιοσύνης καὶ μετὰ πολλῆς περισκέψεως. Ἐγὼ δὲ νομίζω, ὅτι ἐπέρχεται ἡ δέουσα θεραπεία, ἐὰν οἱ νῦν εἰρηνοδίκαι ἀντικατασταθῶσιν ὑπὸ εἰρηνοδικῶν ἰσοτίμων πρὸς τοὺς πρωτοδίκας μὲ μισθὸν ἀρκούντως καλὸν, ὥστε νὰ προσελκύωνται ἐκ τοῦ νομικοῦ κόσμου ἱκανοὶ καὶ τίμιοι λειτουργοὶ τῆς δικαιοσύνης. Πάντες γνωρίζομεν, ὅτι ἡ εἰρηνοδικειακὴ δικαιοσύνη εἶναι ἡ τὸν πολὺν λαὸν μᾶλλον ἐνδιαφέρουσα...

§58ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δὲν θὰ τοὺς ἀφήσῃ ὁ βουλευτής.

§59ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὑπενθυμίζω εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Τροιζηνίας, ὅτι ἐν ἄλλῃ τῆς Βουλῆς συνεδριάσει ὑπέδειξα τὴν ἀνάγκην πλήρους ἀποκεντρώσεως τῆς Δικαστικῆς Ἀρχῆς, ἀπὸ τῆς Ἐκτελεστικῆς καὶ Νομοθετικῆς. Κύριοι, ἐπαναλαμβάνω καὶ θὰ ἐπαναλαμβάνω νὰ ὑψώνω τὴν φωνήν μου ἐνόσῳ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι βουλευτὴς, ὅτι πρέπει νὰ ἐφελκύσῃ τὴν προσοχὴν τοῦ Κοινοβουλίου τὸ ζήτημα τῆς δικαιοσύνης κατὰ πρώτιστον λόγον.

§60ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς τὴν ἐφαρμογήν.

§61ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Φαίνεται ἔτι καὶ μεθ’ ὅσα εἶπον σήμερον καὶ ἄλλοτε, δὲν εὐτύχησα νὰ ἐννοηθῶ ἀπὸ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργόν. Ζητεῖ τὴν ἐφαρμογήν. Καὶ διατὶ λοιπὸν ὑπέβαλον διὰ μὲν τὸ ἐνεστὼς τὴν ἐπερώτησίν μου, διὰ τῆς ὁποίας παρεκάλεσα αὐτόν....

§62ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε δὲν εἶναι ἀναδιοργάνωσις· εἶναι ἀναβίωσις διατάξεων δῆθεν μὴ ἰσχυουσῶν.

§63ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε νὰ τελειώσω. Ὑπέβαλον ἐκτὸς τῆς ἐπερωτήσεως καὶ πρότασιν πρὸς ἐκλογὴν ἐπιτροπῆς, ἥτις νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα καὶ εἰς τὴν προσεχῆ Σύνοδον ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἔκθεσίν της περὶ τοῦ πρακτέου. Ἐν τούτοις τὴν ἐπερώτησιν ἀνέγνωσαν οἱ κ. κ. ὑπουργοὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν Οἰκονομικῶν, οἱ ὁποῖοι ἀμφότεροι ἐχρημάτισαν δικηγόροι....

§64ΡΑΛΛΗΣ. Ἀναδιοργάνωσις εἶναι αὐτὴ ἢ κεναὶ φράσεις καὶ κεναὶ λέξεις;

§65ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης μοὶ ἐζήτησεν ἐφαρμογὴν αὐτῶν τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἐθεώρησεν ὅτι εἶναι ἰδεώδεις.

§66ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τίποτε δὲν εἶναι.

§67ΡΑΛΛΗΣ. Τίποτε.

§68ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τίποτε διὰ σᾶς· τὸ παρετήρησα διὰ σᾶς δὲν εἶναι τίποτε. Ἐγὼ ἐπρότεινα τὴν σύστασιν ἐπιτροπῆς ὅπως ἐξευρεθῶσι τὰ κατάλληλα μέσα, διὰ τῶν ὁποίων νὰ γείνῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ποθοῦμεν. Ὅταν δ’ ἔλθῃ ἡ στιγμὴ θέλω ἀναπτύξει αὐτὰς τὰς ἰδέας....

§69ΡΑΛΛΗΣ. Ἐδῶ ὁμίλει, εἰς αὐτὴν τὴν στιγμὴν, τί προτείνεις;

§70ΤΙΝΕΣ. Αὔριον ἡμέραν ἐπερωτήσεων· ὄχι σήμερον.

§71ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ, κύριε ὑπουργὲ, διὰ τὸ μάθημα. Ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ πέσω εἰς τὴν παγίδα σας. Βλέπετε τὴν ἀνυπομονησίαν τῶν βουλευτῶν σήμερον, διότι παρῆλθε καὶ ἡ ὥρα καὶ θέλετε νὰ μὲ θέσητε ἐντὸς δύω πυρῶν....

§72ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ μάθημα εἶναι ἰδικόν σας, σᾶς τὸ ἀποδίδω. Ὁρίστε, φέρετε τὰς ἰδέας σας, μὴ κενοὺς λόγους.

§73ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πρὸς χάριν σας περιληπτικῶς σᾶς ὑπενθυμίζω, ὅτι τὸ σύστημά μου, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶπον, εἶναι ἐπὶ τοῦ παρόντος οἱ ὑπάρχοντες νόμοι νὰ λειτουργήσωσι, καὶ διὰ τοῦτο σᾶς ὑπέβαλον τὴν ἐπερώτησιν. Ἐπρότεινα δὲ τὴν ἀναδιοργάνωσιν τῶν δικαστηρίων ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀρχῶν τῆς ἀποκεντρώσεως τῆς Δικαστικῆς Ἀρχῆς ἀπὸ τῆς Νομοθετικῆς καὶ τῆς Ἐκτελεστικῆς, τῆς ἐγγυτάτης ἐποπτείας τῶν προϊσταμένων δικαστικῶν συμβουλίων ἐπὶ τῶν ὑφισταμένων δικαστικῶν λειτουργῶν καὶ ὑπηρετῶν, καὶ τῆς αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας ὅλων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Ἰδοὺ, κύριοι, αὐτὰ ὑποδεικνύω κεφαλαιωδῶς· καὶ ὅσοι θέλουν ἂς τὰ ἐννοήσουν. Ἐπανερχόμενος δὲ εἰς τὸ ζήτημα καὶ ἐκ τῆς δευτέρας ἐκδρομῆς, εἰς ἣν μὲ ἐξηνάγκασεν ὁ κ. ὑπουργὸς, λέγω ὅτι δὲν πρέπει νὰ πολλαπλασιασθῶσι τὰ πρωτοδικεῖα καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ὠφεληθῇ ἀπὸ ὅσα ἐῤῥέθησαν ἐνταῦθα σήμερον. Πρέπει νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὸ ζήτημα τῆς βελτιώσεως τῆς δικαιοσύνης ἐν γένει, εἰδικώτερον δὲ τῆς ἐπεκτάσεως τῆς ἁρμοδιότητος τῶν εἰρηνοδικῶν, τόσῳ εἰς τὰς πολιτικὰς, ὅσῳ καὶ εἰς τὰς ποινικὰς δίκας. Εὑρισκόμενος δ’ ἐπὶ τοῦ βήματος προσθέτω καὶ δύω λέξεις ὡς πρὸς τὰ δικαστικὰ καταστήματα. Πολλὰ χρήματα δαπανῶνται δι’ ἐνοίκια δικαστικῶν καταστημάτων καὶ ἐν τούτοις δικαστικὰ καταστήματα ὑποφερτὰ δὲν ὑπάρχουσι, διότι καὶ ἡ ἐνοικίασις αὐτῶν κατήντησε μέσον πρὸς θεραπείαν προσωπικῶν ἀπαιτήσεων. Διὰ τῶν πληρωνομένων ἐνοικίων δύναται νὰ πληρώνηται τόκος καὶ χρεωλύσιον πρὸς κατασκευὴν δημοσίων καταστημάτων. Ἰδίᾳ δ’ ἐπείγουσα εἶναι ἡ ἀνάγκη κατασκευῆς μεγάρου τῆς Δικαιοσύνης ἐν Ἀθήναις, ἀνταξίου τῆς πρωτευούσης τοῦ Ἑλληνισμοῦ.

§74Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). (Ὅρα Παράρτημα).

§75ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Καὶ ἄλλοτε ὑπὲρ τῆς προσθήκης πρωτοδικείων πολλὰ καὶ παρὰ πολλῶν βουλευτῶν ἐῤῥέθησαν, καὶ δύναται νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι πολλοὶ ἐκ τῶν βουλευτῶν ἴσως ἀπὸ πνεῦμα τοῦ νὰ φανῶσιν εὐχάριστοι εἰς τὰς ἐπαρχίας των προτείνουσι τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι κατὰ πεποίθησιν. Εἶμαι ὑπὲρ τῶν δευτέρων διαῤῥήδην. Δύω ἐκ τῶν προλαλησάντων, ὁ ἔντιμος ἐκ Καλαβρύτων συνάδελφός μου κ. Ἀθ. Πετμεζᾶς, καὶ ὁ προαγορεύσας ἐκ Βώλου βουλευτὴς, εἶπον ὅτι παρετηρήθη ὅτι ὅπου ἐσυστήθησαν νέα πλημμελειοδικεῖα ἐκεῖ τὰ ἐγκλήματα ἐπολλαπλασιάσθησαν. Οὐδεὶς δύναται νὰ πεισθῇ περὶ τούτου, διότι ἂν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, ἔπρεπε νὰ προτείνετε τὴν κατάργησιν τῶν δικαστηρίων, εἶναι ὡς νὰ ἔλεγον ὅπου ὑπάρχουσι σχολεῖα, ἐκεῖ, ἡ παιδεία φθίνει καὶ ὅπου δὲν ὑπάρχουσιν οὔτε σχολεῖα οὔτε διδασκαλία καθόλου, ἐκεῖ ἡ παιδεία ἀκμάζει. Ἐπειδὴ δὲν θέλω νὰ ἀπασχολήσω ἐπὶ πολὺ τὴν Βουλὴν, ἐκφράζω τὴν γνώμην μου μὲ δύω λέξεις. Ὑπάρχουν δύω ἐπαρχίαι, ἡ τῆς Εὐρυτανίας καὶ τῶν Καλαβρύτων, αἱ ὁποῖαι ὡς ἐκ τῆς κακίστης συγκοινωνίας καὶ τῆς μεγάλης ἀποστάσεως ἀπὸ τὰς ἕδρας τῶν πρωτοδικείων ὑποφέρουν τὰ μέγιστα. Ἄν ἤθελεν ἀναπτυχθῇ τὸ ζήτημα, ἤθελον πείσει τὴν Βουλὴν, ὅτι ἀπὸ μόνα τὰ μαρτυρικὰ ἐπέρχεται πολὺ μεγαλειτέρα δαπάνη ἢ ἀπὸ τὴν διατήρησιν τριῶν μόνον δικαστῶν.

§76ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Εἶναι δίκαιον ν’ ἀσχοληθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν δικαστηρίων. Τὸ θέμα εἶναι ἄξιον τῆς προσοχῆς αὐτῆς, καὶ ἡ ἀνυπομονησία δὲν συντελεῖ εἰς ἀνεύρεσιν τῶν ἀληθῶν αἰτίων τῆς καχεκτικῆς λειτουργίας τῶν δικαστηρίων. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νέων δικαστηρίων, ὥς τινες παριστῶσι, καὶ ὅ,τι συμβαίνει παρ’ ἡμῖν, εἶναι ἄξιον σημειώσεως διὰ τὴν παραγνώρισιν τῶν μέσων, δι’ ὧν ζητεῖται ἡ θεραπεία παντὸς φαινομένου κακοῦ. Δυσχερῶς μεταβαίνουσιν οἱ πολῖται εἰς τὰς ἕδρας τῶν δικαστηρίων; Ἱδρύομεν Πρωτοδικεῖα εἰς τὰς κατοικίας των. Τῆς συγκοινωνίας τὸ θέμα γίνεται ἀφορμὴ πολλαπλασιασμοῦ Ἀρχῶν, καὶ πρὸς βλάβην τῆς ὁμοιομόρφου διαιρέσεως τοῦ Κράτους, καὶ παρὰ τὸ ὀργανικὸν αὐτοῦ σύστημα, Νομοί τινες ἔχουσι δύω Πρωτοδικεῖα καὶ ἄλλοι ἓν μόνον. Διὰ τοῦτο ηὔξησεν ἀτόπως ὁ ἀριθμὸς τῶν δικαστηρίων, καὶ, ἄν τις παραβάλῃ κατ’ ἀναλογίαν χωρικῆς ἐκτάσεως καὶ πληθυσμοῦ τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν ἐν Ἑλλάδι, πρὸς τὰς αὐτὰς ἀναλογίας ἄλλων Κρατῶν, θέλει ἴδει ὅτι τετραπλάσια καὶ πενταπλάσιά εἰσι τὰ δικαστήρια παρ’ ἡμῖν ἢ ἐν ἄλλοις ὀργανωμένοις Κράτεσι.

§77ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λάθος ἔχετε.

§78ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Φρονεῖτε; Ἤθελον ῥητὴν νὰ μοὶ δώσητε ἀπόδειξιν. Ἡ περιφέρεια τῶν Ἐφετῶν ἐν Γαλλίᾳ περιλαμβάνει πλέον τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ τριακοσίας χιλιάδας κατοίκων, ἡμεῖς δὲ δύω ἀριθμοῦντες ἑκατομμύρια κατοίκων, ἔχομεν πέντε Ἐφετεῖα. Τὸ νὰ ζητῆτε πολλαπλασιασμὸν δικαστηρίων λόγῳ ἀτελοῦς ἢ κακῆς συγκοινωνίας, εἶναι ὡς νὰ ἀρνῆσθε ὅτι θέλει αὕτη εὐκολυνθῆ. Ἀλλ’ ἂν πρόκηται νὰ βελτιωθῶσι τὰ μέσα αὐτῆς, συνεπείᾳ μάλιστα τῶν ὁρισθέντων ἐσχάτως ποσῶν διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ δανείου τῶν 20 ἑκατομμυρίων, καὶ διὰ τῶν ἀποφασισθέντων σιδηροδρόμων, πόσον θέλει ἀπέχει ὁ Κυπαρίσσιος τῶν Καλαμῶν καὶ ὁ Ἠλεῖος τῶν Πατρῶν; Πρὸς τί τότε τὰ νέα Πρωτοδικεῖα; Διὰ νὰ καθιερώσητε καὶ ἄλλους τόπους ἐξορίας τῶν ἐν δυσμενείᾳ δικαστῶν; Δύναται εἰς τὰς ἀπωτέρας ἐπαρχίας δικαστὴς καλὸς νὰ μείνῃ; Δὲν εἶναι προτιμότερον νὰ ἔχητε καλλιτέραν δικαιοσύνην ἀντὶ προχειροτέρας; Θέλετε ἀντὶ τοῦ μελετωμένου ἀμεταθέτου νὰ πολλαπλασιάσητε τὴν μετάθεσιν; Θέλετε δικαστὰς κειμένους ὑπὸ τὰς πιεστικωτάτας τοπικὰς ἐπιῤῥοάς; Τότε θέλετε κατωτάτην δικαιοσύνην ὄχι καλλίστην. Ἀλλ’ ἀντὶ τούτων σκεφθῆτε ἄλλως. Βελτιώσατε τὴν συγκοινωνίαν. Βελτιώσατε τὸν μισθὸν τῶν δικαστῶν, πρὸ πάντων τὸν μισθὸν τούτων, διότι οἱ δικασταὶ εἶναι ἄνθρωποι καὶ οἰκογενειάρχαι, καὶ ὑποχρεοῦνται αὐτοὶ νὰ ζῶσι διὰ μισθοῦ, ὃν ὁ νομοθέτης ἔκρινεν ἐπαρκῆ κατὰ τὸ 1836, ἐνῷ αἱ ἀνάγκαι ἔκτοτε ηὔξησαν κατὰ λόγον τῆς προόδου.

§79ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μάλιστα, ἔχετε δίκαιον.

§80ΤΙΝΕΣ. Πρέπει ν’ αὐξηθῇ, συμφωνοῦμεν.

§81ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Πῶς δύναται νὰ ἐργασθῇ δικαστὴς μετὰ ζήλου, ὅταν καταπιέζωσιν αὐτὸν τόσαι ἀνάγκαι οἰκογενειακαί; Τί ὁμιλοῦμεν περὶ προσθήκης δικαστηρίων, ἐνῷ κατὰ τὸ διοικητικὸν ἡμῶν σύστημα τὰ Πρωτοδικεῖα εἶναι ἴσα πρὸς τοὺς Νομούς; Τὰ Πρωτοδικεῖα τῆς Λευκάδος, τῆς Ἠλείας ... (Ἐννοῶ τώρα ὅτι ὁ κ. Στεφανόπουλος, ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὁ κ. Πρόεδρος θὰ διαμαρτυρηθῶσιν) ἀλλ’ ἐρωτῶ τίνα ἠθικὴν ὠφέλειαν παρήγαγον; Κανονίσατε διὰ νόμου τὴν ἰσοβιότητα, ἥτις σκέπει πολλαχοῦ τὴν ἀμέλειαν, καὶ τότε καταργήσατε τὰς παραφυάδας, πράξατέ το μάλιστα ἀπὸ τοῦδε. Ἡ δυσχέρεια, ἣν ἐπεκαλέσθη ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, αἴρεται δι’ ἑνὸς ἁπλουστάτου νομοσχεδίου, ὅπερ θὰ συνίσταται ἐξ ἑνὸς ἄρθρου τριῶν στίχων, καὶ ψηφίζεται ἐν τρισὶν ἡμέραις.

§82ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι εὔκολον· πῶς θὰ κανονισθῶσιν αἱ περιφέρειαι;

§83ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ὁμαλώτατα· διὰ συγχωνεύσεως. Αὐξήσατε, ἐπαναλέγω, τὸν μισθὸν τῶν δικαστῶν, ἡ αὔξησις δὲν εἶναι μεγάλη. Ἐλαττώσατε τὸν ἀριθμόν, κανονίσατε τὴν ἰσοβιότητα, καὶ θέλετε ἴδει, ὅτι ἀντὶ ζημίας ἐκ τῆς αὐξήσεως, θέλει δειχθῆ ὠφέλεια, καὶ ὅτι ἡ ἐκ τῆς μὴ αὐξήσεως ζημία, εἶναι μείζων τῆς ἐκ τῆς συγκοινωνίας δυσχερείας.

§84ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν.

§85ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἴμεθα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, κ. πρόεδρε, ἢ κάμνομεν διδασκαλίαν;

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠξεύρω καὶ ἐγώ;

§87ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐν Θεσσαλίᾳ, ἀνοιγομένων ὁδῶν καὶ στρωννυμένων σιδηροδρόμων, τὰ τέσσαρα πρωτοδικεῖα εἶναι πλέον παραπολλά. Ἐν τούτοις ἐκεῖ ἡ συγκοινωνία εἶναι ἀθλία σήμερον, καὶ τὰ πρωτοδικεῖα δύνανται προσωρινῶς νὰ διατηρηθῶσιν, ἐξ οἱουδήποτε λόγου καὶ ἂν ἐγένοντο καὶ ἐξ οἱασδήποτε ἀνάγκης (θόρυβος). Πρέπει νὰ συμβαδίζῃ τὸ ἔργον τῆς βελτιώσεως τῆς συγκοινωνίας μὲ τὴν βελτίωσιν τῆς Δικαιοσύνης διὰ τῶν ὑποδειχθέντων μέσων, τοιαύτην ἔχω γνώμην· ὅσα ἄλλα ἤκουσα στρέφονται κατὰ τῶν εἰπόντων ὑπὲρ τῆς προσθήκης πρωτοδικείων.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκω τὰς προτάσεις. Ἡ ἀπωτάτη εἶναι ἡ τοῦ κ. βουλευτοῦ Ὀλυμπίας, προτείναντος τὴν σύστασιν πρωτοδικείων εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, εἰς ὅσας δὲν ὑπάρχουν τοιαῦτα.

§89Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). (Ὅρα παράρτημα).

§90ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, δὲν ἠμπορεῖτε σήμερον νὰ ψηφίσητε ἄλλην πρότασιν, παρὰ τὴν ἀφορῶσαν τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν πρωτοδικείων, διότι ὑπάρχει νόμος, κατὰ τὸν ὁποῖον δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ συστήσῃ ἀκόμη 7 πρωτοδικεῖα, ἀρκεῖ μόνον νὰ ἔχῃ πίστωσιν· ἑπομένως, ἀφοῦ ἐπροτάθη τοιαύτη πίστωσις, ἡ Βουλὴ ἠμπορεῖ νὰ τὴν δεχθῇ, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἠμπορεῖ ἀκολούθως νὰ κάμῃ οἱανδήποτε χρῆσιν θέλει. Δὲν ἠμπορεῖτε ὅμως νὰ ψηφίσητε πρότασιν περὶ ἀπαλείψεως πιστώσεως, διότι δὲν δύνασθε ἀπαλείφοντες τὴν πίστωσιν νὰ καταργήσητε ὑπάρχοντα Πρωτοδικεῖα. Τὰ Πρωτοδικεῖα δὲν καταργοῦνται παρὰ διὰ Νόμου. Λοιπὸν ἡ μὲν πίστωσις πρέπει νὰ μείνῃ ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἐὰν δὲ ἐν τῷ μεταξὺ ψηφισθῇ Νόμος περὶ καταργήσεως τῶν Πρωτοδικείων, τότε ἡ πίστωσις δὲν πραγματοποιεῖται.

§91ΦΩΤΗΛΑΣ. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἐσημειώσαμεν πίστωσιν χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ νόμος, ἤδη δυνάμεθα ν’ ἀφαιρέσωμεν τὴν πίστωσιν διὰ τὰ πρωτοδικεῖα, τὰ ὁποῖα θεωρεῖ ἡ Βουλὴ ὅτι εἶναι ἄδικον νὰ ὑπάρχουν, ἐὰν δὲν συστηθῶσι καὶ τὰ Πρωτοδικεῖα, τὰ ὁποῖα ἐζητήσαμεν. Ἐκτὸς λοιπὸν τῆς προτάσεως περὶ ἀπαλείψεως τῆς πιστώσεως, ἔχω καὶ πρότασιν περὶ καταργήσεως τῶν Πρωτοδικείων.

§92ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ ἐπὶ προτάσεως μὴ νομίμως παρουσιαζομένης. Πρότασις περὶ ἀπαλείψεως πιστώσεως διὰ πρωτοδικεῖα ὑφιστάμενα διὰ νόμου δὲν δύναται νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλήν, εἰμὴ ἀφοῦ διὰ νόμου πάλιν καταργηθῶσι τὰ πρωτοδικεῖα· διότι ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ἐψηφίσθη ἡ ἀπάλειψις αὕτη, δὲν ψηφισθῇ δὲ κατόπιν ὁ νόμος, ὅπερ εἶναι πολὺ πιθανὸν, διότι ὁ χρόνος δὲν θὰ τὸ ἐπιτρέψῃ ἐντὸς τῆς Συνόδου ταύτης, ποία θὰ εἶναι ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως; Ἄνευ πιστώσεως δὲν δύναται νὰ διατηρήσῃ τὰ δικαστήρια, ἀλλὰ καὶ οὐδεμίαν ἔχει ἐξουσίαν ἵνα καταργήσῃ αὐτὰ καὶ θὰ εὑρεθῇ εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὰ δικαστήρια, ἐξακολουθοῦντα νὰ λειτουργῶσι κατὰ τὸν νόμον, ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, δηλωσάσης διὰ τῆς καταργήσεως τῆς πιστώσεως τὴν θέλησιν αὐτῆς, ὅπως παύσωσι λειτουργοῦντα. Ἡ Βουλὴ θ’ ἀποφασίζῃ τὴν κατάργησιν τῶν δικαστηρίων καὶ τὰ δικαστήρια θὰ ὑφίστανται παρὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Ὁποία θὰ ἦναι ἡ θέσις τῆς Βουλῆς, κατόπιν τοιαύτης ἀποφάσεως, μὴ γενομένης καὶ μὴ δυναμένης νὰ γείνῃ σεβαστή! Ἄρα ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι ἡ συζήτησις ἡ γινομένη ὑπῆρξεν ἄσκοπος; Βεβαίως ὄχι. Ὁ προϋπολογισμὸς διὰ τῶν πιστώσεων παρέχει ἀφορμὴν εἰς δημοσίαν ἐν τῇ Βουλῇ διεξερεύνησιν τῶν θεμάτων ἐκείνων, περὶ τῶν ὁποίων ἡ κοινωνία συγκινεῖται. Ἡ συζήτησις ἡ γενομένη σήμερον ὅπως καὶ αἱ βουλευτικαὶ συζητήσεις ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος, αἱ γενόμεναι ἄλλοτε, ἀπέδειξαν, ὅτι ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου δὲν θεωρεῖ ἡ κοινωνία καὶ δὲν θεωρεῖ ἡ Βουλὴ ὅτι ἐξευρέθη λύσις. Ἀναντιῤῥήτως θὰ συντελέσῃ καὶ ἡ σημερινὴ συζήτησις εἰς τὴν ἐξεύρεσιν λύσεως. Ποία θὰ ἦναι ἡ ὁριστικὴ διαῤῥύθμισις, δὲν δυνάμεθα ἔτι νὰ εἴπωμεν, ἴσως δὲν ὡρίμασεν ἐντελῶς τὸ ζήτημα, ἀλλ’ ὑπάρχει ἀπὸ τοῦδε μεμορφωμένη πεποίθησις, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν αἱ ἐπαρχίαι, αἱ εὑρισκόμεναι μακρὰν τῶν δικαστικῶν κέντρων, τῶν ἑδρῶν τῶν πρωτοδικείων, νὰ ἐξακολουθῶσι διατελοῦσαι ἐν ᾗ σήμερον καταστάσει ἀπέναντι τῆς δικαιοσύνης. Πρέπει ἴσως νὰ ἐξευρεθῇ ῥιζικωτέρα θεραπεία, πρέπει ἴσως νὰ μεταβληθῇ τὸ σύστημα ὡς πρὸς τὸν ὀργανισμὸν τῶν Πρωτοδικείων, ἢ τοὐναντίον ἴσως πρέπει ἐν τῷ ὑπάρχοντι συστήματι ν’ αὐξήσῃ ὁ ἀριθμὸς τῶν πρωτοδικείων. Πάντα ταῦτα πρέπει νὰ γίνωσιν ἀντικείμενον εἰδικῆς συζητήσεως ἐπὶ νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα θέλουσιν ὑποβληθῆ, ὅπως ἀναγράψωσι τὰς ἀποφάσεις, τὰς ὁποίας ἡ Βουλὴ κατόπιν τῆς συζητήσεως ἤθελε λάβει. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι πρέπει ν’ ἀρκεσθῶμεν ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο, τὸ ἐπιτευχθὲν ἐκ τῆς συζητήσεως, καὶ νὰ μὴ ὑποβάλλωμεν εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς προτάσεις, αἵτινες ἤδη, συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν δύνανται νὰ ψηφισθῶσι παρ’ αὐτῆς πρεπόντως.

§93ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Αὐτὴν τὴν γλῶσσαν τὴν ἐννοῶ.

§94ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, καὶ ἄλλοτε εἴπομεν καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὅλοι μας ἀναγνωρίζομεν ὡς ὀρθὸν, ὅτι τὸ βοηθητικὸν προσωπικὸν τῶν εἰσαγγελιῶν καὶ τῶν δικαστηρίων πληρώνεται γλίσχρως (θόρυβος). Ἐνταῦθα εἴπομεν πολλὰ διὰ τὸ ἀνεπαρκὲς τοῦ μισθοῦ τῶν ἀνωτέρων δικαστικῶν, ὧν ὁ μικρότερος λαμβάνει 10 δραχμὰς τὴν ἡμέραν· τί δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν διὰ τοὺς μικροὺς ὑπαλλήλους τῶν δικαστηρίων, οἵ τινες λαμβάνουν 1–4 δρ. τὴν ἡμέραν, ὄντες οἱ πλεῖστοι καὶ οἰκογενειάρχαι, ὥστε λείπουν ἀπὸ αὐτοὺς καὶ τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα πρὸς συντήρησιν, ἐνῶ διὰ τῆς προσθήκης ὀλίγων χιλιάδων δραχμῶν δυνάμεθα νὰ θεραπεύσωμεν ἐν μέρει τοὐλάχιστον τὴν ἀνάγκην αὐτήν!

§95ΡΑΛΛΗΣ. Συμφωνῶ, ἀλλ’ ἔχομεν ἀνάγκην νόμου.

§96ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν χρειάζεται νόμος, διότι δυνάμεθα διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ν’ αὐξήσωμεν τὴν πρὸς τὰ δικαστήρια ἐπιχορήγησιν, καὶ διὰ ταύτης τὴν μισθοδοσίαν τοῦ βοηθητικοῦ προσωπικοῦ, ἥτις δὲν εἶναι ὡρισμένη διὰ νόμου. Εἰς τὴν πρᾶξίν μας ταύτην δικαιολογούμεθα καὶ ἀπὸ τὰς αἰτήσεις πολλῶν δικαστικῶν συμβουλίων.

§97ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ τὸ παραδεχθῶ, ἂν καὶ ἔχω διάθεσιν, μάλιστα διὰ τοὺς ἀρχειοφύλακας τῶν δικαστηρίων, διότι ἐξακολουθῶ νὰ φρονῶ, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην νόμου.

§98ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν λίαν σαφῶς ἔδωκεν ὁ κύριος Πρωθυπουργός, καὶ ἐγώ, ὡς βουλευτὴς Εὐρυτανίας, καὶ οἱ λοιποὶ βεβαίως βουλευταὶ τῶν Ἐπαρχιῶν, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ὑπὸ τὴν αὐτὴν κατηγορίαν, δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις σπουδαίως θὰ φροντίσῃ, ὅπως θεραπεύσῃ τὴν ἀνάγκην ταύτην. Δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσω ἐν ὀνόματι τοῦ ὑποβαλόντος τὴν πρότασιν περὶ καταργήσεως τῶν τεσσάρων Πρωτοδικείων, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι μετὰ τὴν δήλωσιν ταύτην τὸ πρᾶγμα ἔλαβεν ἀλλοῖον χαρακτῆρα. Ἐὰν προβῶμεν σήμερον εἰς τὴν κατάργησιν ἐκείνην, ἀντιφάσκομεν πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζομεν, ὅτι πρέπει καὶ εἰς τὰς λοιπὰς Ἐπαρχίας, αἵτινες ἔχουσι τὰς αὐτὰς ἀνάγκας, νὰ συστηθῶσι Πρωτοδικεῖα. Νομίζω δὲ προσέτι, ὅτι ὀφείλω πρὸς τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν καὶ λέξεις τινὰς εἰς ἀπάντησιν τῶν ὅσων εἶπε περὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος. Δὲν φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι νόμιμος ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Φωτήλα. Ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Φωτήλα ἦτο νομιμωτάτη. Ὅταν ἡ Βουλὴ πρόκηται νὰ ψηφίσῃ τὸν προϋπολογισμόν, ἀναγράφει ἢ δὲν ἀναγράφει ἐν αὐτῷ τὰς δαπάνας ἀδιαφόρως ἐὰν αἱ δαπάναι στηρίζωνται εἰς νόμον. Αὐτὸ ἔπραξε πολλάκις καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις. Αὐτὸ ἔπραξε τὸ 1880, ἐν μεγάλῃ μάλιστα κλίμακι ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν λοιπὸν τοῦ νομίμου δὲν ἠδύνατο νὰ καταῤῥιφθῇ ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Φωτήλα. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν δὲ τὴν πρακτικὴν βεβαίως δύναται νὰ προκύψωσι δυσχέρειαι, καὶ ἀκατανίκητοι μάλιστα, ἐὰν ἡ πίστωσις ἤθελε διαγραφῇ, ὁ δὲ νόμος, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ κανονίσῃ τὰς συνεπείας τῆς καταργήσεως, δὲν ἤθελε ψηφισθῆ. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν κατάργησιν τῶν τεσσάρων Πρωτοδικείων, τόσῳ μᾶλλον ὅσῳ, ὡς εἶπον, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σαφῶς ἐδήλωσεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζει τὰς ἀνάγκας τῶν Ἐπαρχιῶν, περὶ ὧν ἐγένετο λόγος, ἑπομένως δικαιούμεθα νὰ πιστεύωμεν, ὅτι θέλει σκεφθῆ καὶ προτείνει τὴν θεραπείαν αὐτῶν.

§99ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐπειδὴ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἐδήλωσεν, ὅτι θὰ σκεφθῇ σπουδαίως ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ἐφαρμοσθῇ ἡ ἀρχὴ τῆς δικαιοσύνης εἰς ὅλας τὰς Ἐπαρχίας, διότι ἐγὼ καὶ ἄλλοι βουλευταὶ ἀγανακτοῦν διὰ τὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον γίνεται εἰς τὰς Ἐπαρχίας των, ἀπέναντι ἄλλων Ἐπαρχιῶν καὶ προπάντων ἀναφέρω τὴν Ἐπαρχίαν τὴν ἰδικήν σας, κ. Πρόεδρε.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εὐχαριστῶ.

§101ΦΩΤΗΛΑΣ. — Διὰ τοῦτο, τὸ κατ’ ἐμὲ, ἀποσύρω τὴν πρότασίν μου.

§102ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). (Ὅρα Παράρτημα). (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 8 καὶ 9 μὲ τὰς προσθήκας τὰς προταθείσας παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ). (Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις). Ὥρᾳ 12 τῆς μεσημβρίας.