1882.06.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 90

Τῆς 8 Ἰουνίου 1882.

Ὥρα 8 π. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἀργυρὼ χήρα Κ. Κοτζιᾶ ζητεῖ δι’ ἀναφορᾶς της, διὰ τὰς πρὸς τὴν Πατρίδα ὑπηρεσίας καὶ θυσίας τοῦ συζύγου της, μηνιαῖον βοήθημα.—Ἡ Μαργαρίτα χήρα Ἀγγελῆ Κυπραίου, ὡσαύτως διὰ τὰς ὑπηρεσίας τοῦ συζύγου της, ζητεῖ μηνιαῖον βοήθημα.

§2ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, νομίζω, ὅτι ὀφείλω μίαν ἐξήγησιν πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καθὼς καὶ πρὸς τὴν Βουλήν. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἀγορεύων χθὲς κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐμνήσθη καὶ τοῦ ὑπ’ ἐμοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου περὶ ἐνόρκων καὶ ἐξεφράσθη βεβαίως οὐχὶ εὐμενῶς περὶ αὐτοῦ. Νομίζω, κύριοι, ἀναγκαῖον νὰ κάμω γνωστὸν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγον εἰς τὴν Βουλὴν περὶ ἐκλογῆς ἐνόρκων, δὲν εἶναι ἔργον ἐμὸν, ἁπλῶς συνέπραξα εἰς τὴν κατάρτισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἡ ἀνάγκη, κύριοι, τῆς βελτιώσεως τοῦ παρ’ ἡμῖν ἰσχύοντος ὁρκωτικοῦ συστήματος πρὸ καιροῦ κατέστη ἐπαισθητὴ, ἕνεκα τούτου πρὸ καιροῦ ἐσχηματίσθησαν ἐπιτροπαὶ πρὸς καταρτισμὸν νομοσχεδίου. Εἰς μίαν τῶν ἐπιτροπῶν τούτων, τὴν τελευταίαν μάλιστα, συνέπραξα καὶ ἐγώ· ἀπετελεῖτο δὲ ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἀπὸ τὸν πρόεδρον τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἀπὸ τὸν εἰσαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἀπὸ τὸν Πρόεδρον καὶ εἰσαγγελέα τῶν ἐν Ἀθήναις ἐφετῶν, ἀπὸ τοὺς εἰσαγγελεῖς τῶν ἐν Ναυπλίῳ καὶ ἐν Πάτραις ἐφετῶν, ἀπὸ τὸν Καθηγητὴν τοῦ Ποινικοῦ Δικαίου ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ἀπὸ τὸν Γεν. Γραμματέα τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης καὶ προηδρεύετο ἀπὸ τὸν ἴδιον ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, τὸν μακαρίτην Παπαζαφειρόπουλον. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη μετὰ πολλὰς καὶ ἐμβριθεῖς συζητήσεις κατήρτισε πλῆρες νομοσχέδιον περὶ ἐνόρκων. Ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀπέσπασα ἐγὼ ἓν μέρος, τὸ περὶ ἐκλογῆς ἐνόρκων, ἐπήνεγκον ἐπ’ αὐτοῦ εὐαρίθμους τινὰς τροποποιήσεις, καὶ τὸ εἰσήγαγον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Πᾶσα λοιπὸν μομφὴ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἀπευθύνεται κατ’ ἐμοῦ, ἀλλὰ καθ’ ὅλων τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐπεξειργάσθη καὶ κατήρτησε νομοσχέδιον. Προσθέτω ὅτι ἡ ἀνάγκη τῆς μεταβολῆς τοῦ ἰσχύοντος περὶ ἐνόρκων συστήματος εἶναι λίαν κατεπείγουσα, καὶ ὅτι πᾶσα ἀναβολὴ γίνεται πρὸς βλάβην τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς κοινωνίας καὶ δι’ αὐτὸ ἔπρεπε κατεπειγόντως νὰ ψηφισθῇ.

§3ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ, ἥτις συνέταξε τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἀπηρτίζετο ἐκ διαφόρων ἀνωτέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων· εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς δικαιολογικῆς του ἐκθέσεως· νομίζω, ὅμως, ὅτι σήμερον, εἰς οἵαν θέσιν εὑρίσκεται ἡ Βουλή, περατοῦσα τὰς ἐργασίας αὑτῆς, δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐπιληφθῇ τόσον σπουδαίου νομοσχεδίου, ἀφοῦ μάλιστα ἐπέφερε καὶ τροποποιήσεις ὁ κ. Κωνσταντόπουλος· ὥστε ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ τὸ μελετήσῃ καὶ κατόπιν νὰ προχωρήσῃ.

§4Δ. Ν. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ προετάχθη μικρὸς λόγος ἀπό τε τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν καὶ ἀπὸ τὴν παρελθοῦσαν περὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου εἰς τρεῖς κατὰ συνέχειαν συνεδριάσεις. Ἡ ἐξέτασις περὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου παρεξετάθη ὡς πρὸς τὴν κατάστασίν του, τὴν ἱκανότητά του, τὴν βραδεῖαν ἐνέργειαν τῆς ὑπηρεσίας του καὶ ἄλλα πολλά, περὶ δὲ τοῦ οὐσιωδεστέρου μέρους, ὅπερ εἶναι ἡ ἔγκαιρος ἐξέλεγξις καὶ ἀπόφασις τοῦ Σώματος τούτου ἐπὶ τῶν ἀπολογισμῶν, οὐδὲν ἐῤῥέθη. Τὸ Σύνταγμα, κύριοι, ἐπιβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ψηφίζῃ κατ’ ἔτος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους καὶ νὰ ἀποφασίζῃ ἐπὶ τοῦ ἀπολογισμοῦ. Ἐρωτῶ ἤδη ἡμᾶς, εἴδατέ ποτε ἀπολογισμόν; Οὐδέποτε. Ὥστε κατ’ ἔτος γίνεται καὶ ἐπαναλαμβάνεται ἐπίσης κατ’ ἔτος μία παράβασις συνταγματικὴ καθαρῶς καὶ ἐν πλήρει μεσημβρίᾳ, μὴ ὑποβαλλομένου οὐδέποτε ἀπολογισμοῦ, καὶ οὔτε γίνεται κἂν λόγος περὶ τούτου, ἤτοι περὶ τῆς παραβιάσεως ταύτης τοῦ Συντάγματος, ἥτις τελεῖται τόσον ἐπισήμως. Συζητοῦμεν τὸν προϋπολογισμὸν, ψηφίζομεν κατ’ ἀνάγκην τοὺς φόρους, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρομεν, οὔτε ἐξετάζομεν ποῦ καὶ πῶς δαπανῶνται αὐτοὶ οἱ φόροι. Τὸν ἀπολογισμὸν ὀφείλει νὰ ὑποβάλλῃ ἡ Κυβέρνησις ὅπως ὑποβάλλει καὶ τὸν προϋπολογισμὸν, διὰ νὰ εἴπῃ καὶ ἀποδειχθῇ πῶς καὶ ποῦ ἐδαπανήθησαν τὰ εἰσοδήματα τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν ὑποβάλλει ἀπολογισμὸν, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ τὸν ὑποβάλῃ, διότι διὰ νὰ ὑποβληθῇ ἀπολογισμὸς, πρέπει προτήτερα νὰ ἦναι ἐξελεγμένος ἀπὸ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, διότι ἄλλως ἡ Βουλὴ τί θὰ ἐννοήσῃ; Θὰ ἴδῃ ἐνώπιόν της ἕνα ὄγκον χαρτιῶν, δεικνύοντα, ὅτι ἐδαπανήθησαν τόσα ἐν συνόλῳ, ἀλλὰ πῶς καὶ ποῦ ἐδαπανήθησαν, ποῖοι οἱ διαχειρισθέντες, ποῖοι τιμίως, καὶ ποῖοι οἱ καταχρασθέντες, δὲν θὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλή. Αὐτὸ εἶναι ἔργον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἀλλὰ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον μένει ὀπίσω καὶ ἀγνοῶ ἐπὶ πόσα ἔτη 15–20 καὶ ἐπέκεινα ἴσως εὑρίσκεται ὀπίσω, καὶ καταντᾷ νὰ ἐξελέγξῃ, ὅταν ἐκλίπωσι τὰ πρόσωπα, τὰ διαχειρισθέντα, ὅταν οἱ ὑπόλογοι ἀποβιώσωσιν ἢ ἀποδημήσωσιν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἢ καταστῶσιν ἀφερέγγυοι χρεωκοπήσαντες, ἐνῷ ἡ ἐξέλεγξις πρέπει νὰ ἦναι ἐνήμερος μὲ τὴν διαχείρισιν, διότι τότε εἶναι ὠφέλιμος εἰς τὸ Κράτος. Λοιπὸν, ὅ,τι δὲν ἔγεινεν ἕως τώρα δύναται νὰ γείνῃ διὰ τὸ μέλλον. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, κύριοι, περιέχει 38 ὑπαλλήλους, Πρόεδρον, Ἀντιπρόεδρον, Ἐπίτροπον τοῦ Κράτους, Ἐλεγκτάς, Λογιστάς, Ὑπολογιστὰς κλπ. Ἤδη προτείνετε νὰ προστεθοῦν 10 ἔτι μαθητευόμενοι, ὥστε ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν ἀνέρχετε εἰς 48–50 πρόσωπα. Προτείνω λοιπὸν, ἵνα τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον διαιρεθῇ εἰς δύω τμήματα, καὶ τὸ μὲν ἓν νὰ βαδίζῃ ἐνήμερον μὲ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ φέρῃ τοὺς ἀπολογισμοὺς τοῦ Κράτους ἐξηλεγμένους, ἵνα ὑποβάλλωνται κατ’ ἔτος εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ· τὸ δὲ ἕτερον τμῆμα ἂς ἐξακολουθῇ ἐξελέγχον μᾶλλον ὅπου νῦν εὑρίσκεται τοὺς ἀποβιώσαντας. Οὕτω δὲ θὰ παύσῃ καὶ ἡ παράβασις τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία κατ’ ἔτος ἐπαναλαμβάνεται δημοσίᾳ παρά τε τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἔρχομαι ἤδη καὶ ὡς πρὸς τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν, ὅτι ἔχει καθῆκον νὰ ἐξετάσῃ καὶ νὰ σκεφθῇ περί τε τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῆς οἰκονομίας καὶ νὰ εἴπῃ ἐὰν τὰ ἔξοδα κατὰ μέρος πρέπῃ νὰ ἐλαττωθῶσι, καὶ κατὰ πόσον τὰ ἔσοδα δύνανται νὰ αὐξηθῶσιν ὄχι διὰ νέων φόρων. Τοῦτο, κύριοι, τὸ ἐπιβάλλει ἀναγκαίως ἡ περίστασις, διότι πρέπει, κύριοι, νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἀποστολὴν ἡ Σύνοδος αὕτη ἔχει νὰ φέρῃ τὴν οἰκονομίαν καὶ νὰ παύσῃ τὴν περαιτέρω αὔξησιν τῶν δανείων, τῶν ὁποίων οἱ τόκοι κινδυνεύουν νὰ καλύψουν τὰ εἰσοδήματα τοῦ Κράτους. Οὕτως ἡ Ἐπιτροπὴ ἐσκέφθη, ὅτι οἱ ὑπάρχοντες πόροι, ἂν δὲν δίδουν καθαρὸν τὸ εἰσόδημα, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ δίδουν, πρέπει νὰ γείνῃ μία μεταῤῥύθμισις διὰ ῥυθμίσεως βελτιωτέρας, ἥτις οὕτω βελτιουμένη, νὰ δίδῃ καθαρὸν τὸ εἰσόδημα. Εἴπομεν λοιπὸν, πρῶτον ἡ φορολογία τοῦ καπνοῦ δύναται νὰ δώσῃ μίαν ὠφέλειαν ἑνὸς ἢ καὶ δύω ἑκατομμυρίων δραχμῶν· ἐπειδὴ δὲ εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ἀσχολεῖται νὰ φέρῃ νομοσχέδιον περὶ τούτου, δεχόμεθα νὰ φέρῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Παρακατιὼν ἔχομεν τὰ τελωνεῖα. Τὰ τελωνεῖα, κύριοι, εἶναι τῷ ὄντι μία μεγάλη πρόσοδος τοῦ Κράτους, διότι ἐν αὐτοῖς γίνεται καὶ ἡ μεγαλειτέρα κίνησις ὡς καὶ ἐμπορικὴ ἐνέργεια, γνωστὸν δὲ εἶναι, ὅτι πολλὰ λαθρεμπόρια συμβαίνουν καὶ τὰ μὲν ἀνακαλύπτοντα, τὰ δὲ οὐχὶ, ἐπίσης πολλαὶ γίνονται καὶ χάριτες. Λοιπὸν ἡ Ἐπιτροπὴ ἐσκέφθη πῶς νὰ καταπαύσῃ αὐτὴν τὴν κατάχρησιν καὶ ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν, ὅτι ἡ ἐνοικίασις καταπαύει τὰς καταχρήσεις ταύτας. Οἱ δῆμοι, κύριοι, εἰσπράττοντες πρὶν ἀπ’ εὐθείας τὸν δημοτικὸν φόρον, μόλις εἰσέπραττον τὸ ἥμισυ ἢ καὶ τὸ ⅓ τοῦ νῦν διὰ τῆς ἐνοικιάσεως εἰσπραττομένου· ἡ ἀνάγκη καὶ ἡ πρόνοια τοὺς ἐβίασε καὶ ἐνοικίασαν τοὺς φόρους. Τί εἰσπράττεται, κύριοι, διὰ τῆς ἐνοικιάσεως ταύτης; Τὸ διπλάσιον καὶ τὸ τριπλάσιον, ὡς πάντες γνωρίζετε. Παράδειγμα ἔχομεν τὰς Ἀθήνας, τὴν Σύρον, τὸ Ναύπλιον καὶ πολλὰς ἄλλας πόλεις. Ἤδη λέγουν, κύριοι, ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἐνοικιάσεως θὰ ἦναι καταπιεστικὸν διά τε τὸ ἐμπόριον καὶ τοὺς ἰδιώτας. Καὶ τίς, κύριοι, παρεπονέθη ἐκ τῶν φορολογουμένων, ὅτι ἠδικήθη ἢ κατεπιέσθη ἀπὸ τὴν ἐνοικίασιν τῶν δημοτικῶν φόρων; Οὐδείς. Διὰ ταῦτα ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπ’ αὐτοῖς τοῖς διδομένοις στηριζομένη, ἔχει στερεὰν τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἂν παραδεχθῶμεν τὴν ἐνοικίασιν τῶν τελωνείων, ἤθελεν εἰσπράξει τὸ Κράτος τὸ ἓν τρίτον πλέον τοῦ ὅ,τι εἰσπράττει σήμερον· καὶ ἰδοὺ, ὅτι ἔχομεν μίαν αὔξησιν τῆς προσόδου, διὰ τῆς ὁποίας προσεγγίζομεν νὰ καλύψωμε τὸ ἔλλειμμα· ἂν, κύριοι, τὸ αὐτὸ μέτρον λάβωμεν καὶ δι’ ἄλλα ὡς εἶναι τὰ ἅλατα, θὰ ἔχωμεν τὴν αὐτὴν αὔξησιν τῆς προσόδου, ὡς τὴν ἐκ τῶν τελωνείων· γνωρίζετε ποίων καταχρήσεων πηγὴ εἶναι ἡ διατήρησις τοῦ νῦν συστήματος τῶν ἁλάτων καὶ ποίας στενοχωρίας ἔχουν οἱ βουλευταὶ ἕνεκα τῶν ἀπαιτήσεων, ποῖον νὰ συστήσουν ἁλαταποθηκάριον· δύναται λοιπὸν καὶ ἡ ἐνοικίασις τοῦ ἅλατος νὰ φέρῃ μίαν πρόσοδον πολλὰ καλὴν, πέραν τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, καὶ νὰ χορηγῇ τὰ ἅλατα ἀφθονώτερα καὶ καθαρώτερα.

§5ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. 250,000 ἐπρότεινε πέρυσιν ὁ ἐνοικιαστὴς περισσότερον, καὶ νὰ δίδῃ τὸ ἅλας οὐχὶ πρὸς 15 λεπτὰ, ἀλλὰ πρὸς 25 τὴν ὀκᾶν!

§6ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἀλλ’ ἔρχονταί τινες δυσκολίαι δῆθεν εἰς τὴν ἐνοικίασιν τῶν τελωνείων, ὅτι οἱ ἐνοικιασταὶ θέλουν λάβει μίαν ἐπιῤῥοὴν εἰς τὸν Τόπον, ὅτι θέλουσιν εἶσθαι Κράτος ἐν Κράτει. Καὶ τοῦτο εἶναι πλάνη· διότι ποίαν ἐπιῤῥοὴν ἐξασκοῦν οἱ τελῶναι; Ὑπολογίζονται οἱ τελῶναι ὡς ἐπηρεάζοντες κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἢ ἀλλοῦ ποῦ; Μᾶλλον οἱ εἰσπράκτορες, οἱ ταμίαι, οἱ σταθμάρχαι ἀναφέρονται· οὐδαμοῦ ἀναφέρονται οἱ τελῶναι, οὔτε κἄν πόῤῥωθεν. Λοιπὸν ἡ ἐνοικίασις τίποτε ἄλλο δὲν θὰ φέρῃ εἰμὴ τὴν αὔξησιν τῶν προσόδων τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἀπ’ αὐτὰς τὰς σκέψεις ὁρμωμένη ἡ Ἐπιτροπὴ ἔφερεν αὐτὰς τὰς προτάσεις· εἶναι καὶ ἄλλαι, τὰς ὁποίας ἀφίνω κατὰ μέρος, διότι θὰ ἀναπτυχθοῦν, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§7ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ὁ κ. Καλλιφρονᾶς σᾶς εἶπεν, ὅτι, διὰ νὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ κατάχρησις, ἥτις συμβαίνει εἰς τὰ Τελωνεῖα, ἡ Ἐπιτροπὴ ἐν τῇ σοφίᾳ της ἔκρινε καλὸν νὰ ἐνοικιασθοῦν τὰ τελωνιακὰ αὐτὰ δικαιώματα· τοῦτο δὲ τὸ ἐβεβαίωσε καὶ εἷς μεγαλέμπορος τοῦ Πειραιῶς ἐνταῦθα, ὁ κ. Μουτσόπουλος. Ἐγὼ προτείνω καὶ ἕτερόν τι μέσον, νὰ κατατάξωμεν τὸ λαθρεμπόριον εἰς τὴν κλίμακα τῆς κλοπῆς· διότι τί ἄλλο εἶναι παρὰ μία κλοπὴ τοῦ Δημοσίου πλούτου; Τώρα οἱ συλλαμβανόμενοι ὡς λαθρέμποροι πληρώνουν τὸ ὀκταπλοῦν καὶ ἀπολύονται· ἂν ὅμως καταδιώκωνται καὶ ὡς κλέπται, τότε δὲν θὰ τολμοῦν νὰ κάμουν τόσον εὔκολα τὸ ἔντιμον αὐτὸ ἔργον.

§8ΜΟΥΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Προτείνω τὴν ἐνοικίασιν τῶν Τελωνείων, διότι διὰ τῆς ἐνοικιάσεως θὰ προκύψῃ πλεόνασμα κατ’ ἔτος, ἐκτὸς τῆς τακτικῆς εἰσπράξεως, περὶ τὰ τρία ἑκατομμύρια. Ὡς ὑπάρχει γενικὴ ἰδέα, εἰς ὅλα τὰ ἀπόκεντρα Τελωνεῖα γίνονται λαθρεμπόρια, ἐκ τῶν ὁποίων καὶ τὸ Δημόσιον ζημιοῦται καὶ οἱ ἔμποροι, οἵτινες δὲν δύνανται νὰ συναγωνισθῶσι μὲ τοὺς λαθραίως εἰσάγοντας ἐμπορεύματα. Ἐν περιπτώσει δὲ καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐγκρίνει τὴν ἐνοικίασιν προτείνω τὰ ἑξῆς: ά.) Νὰ γείνῃ ἐκλογὴ τοῦ προσωπικοῦ, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ παύηται καὶ μετατίθεται, διότι αἱ συχναὶ παύσεις καὶ μεταθέσεις ζημίαν μόνον εἰς τὸ Δημόσιον προξενοῦν. βʹ .) Νὰ αὐξηθῶσιν αἱ μισθοδοσίαι ὅλων τῶν Τελωνιακῶν ὑπαλλήλων, διότι αἱ σήμερον ὑπάρχουσαι εἶναι αἱ αὐταὶ, αἱ καὶ πρὸ τριακονταετίας, καὶ ἕνεκα τῆς ἀνεπαρκείας αὐτῶν συμβαίνουσι καταχρήσεις. Πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καθυπέβαλον τὴν 15 Μαρτίου ἔκθεσίν μου, εἰς ἣν ἀνέφερον περὶ διοργανισμοῦ καὶ διαιρέσεως τοῦ Τελωνείου Πειραιῶς εἰς τρία τμήματα, τὴν ὁποίαν δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν του, καὶ ἀντίγραφον τῆς ὁποίας καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, ὅπως τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ τοῖς Κυρίοις Βουλευταῖς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς μετέθεσε πρὸ 15 ἡμερῶν τὸν Ἐλεγκτὴν τοῦ Τελωνείου Πειραιῶς, ὅστις ἐξεπλήρου ἀκριβῶς τὸ καθῆκόν του καὶ ἀγρύπνως ἐπέβλεπε τὰ τοῦ Δημοσίου συμφέροντα, καὶ ἀντ’ αὐτοῦ διώρισε τὸν ἀποθηκάριον τοῦ Τελωνείου Βώλου. Παρέστησα τῷ κ. Ὑπουργῷ τὴν μετάθεσιν ταύτην καὶ μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι θὰ σφαλίσῃ τὸ Τελωνεῖον τοῦ Πειραιῶς. Τί τρόπος εἶναι αὐτὸς νὰ μᾶς εἰρωνεύηται ὁ κ. Καλλιγᾶς; Ἡ κατάργησις τῆς τελωνιακῆς ζώνης τῶν νέων Ἐπαρχιῶν ἔφερε μεγάλην ζημίαν εἰς τὸ Δημόσιον καὶ εἰς τὸ ἐμπόριον. Ἄνω τῶν κιβωτίων 70,000 πετρελαίου, σάκκοι ζακχάρεως, καφφὲ, ῥουμίου κλπ. μετεφέρθησαν εἰς τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, ἕνεκα τῆς ὁποίας καὶ τὸ Δημόσιον ἐζημιώθη περὶ τὰς 500 χιλιάδας δραχμῶν, καὶ τὸ ἐμπόριον ὡσαύτως, μὴ δυνάμενον νὰ συναγωνισθῇ, ὑπέστη μεγάλας ζημίας.

§9ΚΑΛΛΙΓΑΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι, θέλω πρῶτον καθησυχάσει τὸν κ. βουλευτὴν ἐξ Ἁγυιᾶς, πληροφορῶν αὐτὸν, ὅτι ὁ νόμος, ὃν ζητεῖ, ὑπάρχει, καὶ ἐσχάτως τὸ ὑπουργεῖον ἐξέδωκεν ἐγκύκλιον, καθ’ ἣν ὁσάκις ἐπικυροῦται ἀπόφασις Τελωνείου περὶ λαθρεμπορίου καθίσταται προσεκτικὸν τὸ Τελωνεῖον νὰ καταγγέλλῃ εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν διὰ νὰ ἐπιληφθῇ τῆς καταδιώξεως· ἀμέσως δὲ παρ’ ἑκάστης Εἰσαγγελίας ζητεῖται λόγος περὶ τῆς προόδου τῆς ἀνακρίσεως. Αὐτὸ τὸ μέτρον ἐλήφθη ὅπως παρακολουθῇ καὶ ἡ ποινικὴ δικαιοσύνη τὴν καταδίωξιν τοῦ λαθρεμπορίου. Ἐξ ἄλλου βλέπω, ὅτι εἶναι πολὺ ἀνήσυχος ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς κ. Μητσόπουλος, ὅστις μοὶ ἔδωκε καὶ μακρὰν ἔκθεσιν περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ Τελωνείου· εἶναι σοβαρὰ καὶ ἀξία μελέτης· αὐτὴ εὑρίσκεται ὑπὸ σκέψιν, ἀλλὰ πρὸς παραδοχὴν αὐτῆς ἀπαιτεῖται καὶ ἐπιψήφισις προτάσεως, ἥτις προσδοκᾶται καὶ ὑπάρχει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, διότι ἀπαιτεῖται νὰ γείνῃ αὔξησις τοῦ καταστήματος καὶ ὑποδιαίρεσις αὐτοῦ· εἶναι μάλιστα γνωστὸν, ὅτι ἡ Σχολὴ τῶν Ναυκλάστρων μέλλει νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Σαλαμῖνα. Ἅμα κενωθῇ ἡ ἀποθήκη, θέλει παραληφθῆ εἰς τὸ Τελωνεῖον διὰ νὰ λάβῃ τὴν ἀνάπτυξίν του· πρὶν ὅμως δοθῇ ἡ σύστασις οὐδὲν δύναται νὰ γείνῃ. Ἀορίστως ἐξέθεσε καὶ περὶ καταχρήσεων, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀοριστίας οὐδὲν συνάγεται. Ὁ κ. Μητσόπουλος, εὑρισκόμενος πλησίον τοῦ Τελωνείου, διατὶ δὲν προέλαβε;

§10ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ.

§11ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κατόπιν εἰμπορεῖτε νὰ εἴπητε, ὅ,τι θέλετε καὶ μάλιστα διὰ τοῦ καλοῦ τρόπου, ὃν ἔχετε. Ἐπειδὴ λοιπὸν εἶναι τόσον ἀνυπόμονος ὁ κ. Μητσόπουλος, ὡς βλέπετε, δὲν περιμένει νὰ ἴδῃ τί θέλει ἐφαρμοσθῆ ἐκ τῆς ἐκθέσεως, ἣν μοὶ ἔδωκεν. Ἀλλ’ ὡς ἕκαστος, ἔχω καὶ ἐγὼ τὰς ἰδέας μου, ὡς καὶ περὶ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Τελωνείου, διότι δὲ ἐπαναλαμβάνει συχνὰ, ὅτι γίνονται καταχρήσεις ἐν Πειραιεῖ εἰς τὸ Τελωνεῖον, ἀλλὰ δὲν δεικνύει ποῖαι, ὡς ἐκ τῆς πολλῆς οἰκειότητος καὶ μακρᾶς φιλίας μετὰ τοῦ κ. Μητσοπούλου ἠδυνάμην νὰ εἴπω ἀστειζόμενος, ὅτι εἰμποροῦμεν νὰ κλείσωμεν τὸ Τελωνεῖον διὰ νὰ παύσουν αἱ καταχρήσεις. Ὅτι ἦτον ἀστειότης μεταξὺ φίλων, δὲν εἶχε κόπον νὰ ἐννοήσῃ, οὐδὲ εἶναι ταῦτα ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα λέγονται εἰς τοιαύτην σοβαρὰν συζήτησιν παρὰ τοῦ φιλοτιμουμένου μάλιστα ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι ἐξακολουθεῖ νὰ σκέπτηται περὶ σπουδαίων πραγμάτων.

§12ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ μάθητε, ὅτι τὰ περισσότερα ἐμπορεύματα εἰσάγονται ἐκ συνεννοήσεως μετὰ τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Τελωνείου καὶ ἐὰν δὲν κάμητε προσωπικὸν καλὸν καὶ δὲν τὸ πληρώσητε περισσότερον εἶναι ἀδύνατον... Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐνοικιασθῇ τὸ Τελωνεῖον.

§13ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Οἱ λόγοι, κύριοι, οἵτινες ἔπεισαν τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ μὴ παραδεχθῇ τὸ σύστημα τῆς ἐνοικιάσεως τῶν τελωνείων, ἐν συνόψει εἰσὶν οἱ ἑξῆς: Πρῶτος καὶ κυριώτατος λόγος ἐθεωρήθη, ὅτι ἡ μίσθωσις τῶν τελωνείων, ἥτις βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἦναι διὰ σύντομον χρόνον, ἀλλὰ τοὐλάχιστον διὰ 5 ἔτη, εἴτε γίνεται ἐπὶ μισθώματι ὡρισμένῳ, εἴτε ἐπὶ ποσοστῷ συμμετοχῆς εἰς τὰ κέρδη, τὰ πέραν τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ἤθελε προσδιορισθῆ, περιέχει ἀπαλλοτρίωσιν τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τοῦ Κράτους τοῦ φορολογεῖν. Ἡ ἀπαλλοτρίωσις αὕτη δὲν εἶναι ἄνευ σημασίας, διότι καταργεῖ πᾶσαν τὴν ἐξωτερικὴν ἐμπορικὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους, εἴτε διὰ συνθηκῶν ἐνασκεῖται, εἴτε ἄνευ συνθηκῶν. Προχθὲς μόλις ἐψηφίσαμεν τὸν νόμον περὶ διαφορικῶν τελῶν, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἡ Κυβέρνησις πρώτιστον λόγον ἔφερεν, ὅτι εὐκολώτερον δι’ αὐτῶν θέλει ἐπιτευχθῆ ἡ ἐλάττωσις ὑπὸ ξένων Κρατῶν τῶν βαρέων τελῶν, ἅτινα ἐπιβάλλουσιν ἐπί τινων ἐκ τῶν ἡμετέρων ἐμπορευμάτων, καὶ ἰδίως ἐπὶ τῆς σταφίδος. Ἀλλ’ ἡ ἐλάττωσις αὕτη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἢ δι’ ἀμοιβαίας ἡμῶν ὑποχωρήσεως, δηλαδὴ δι’ ἐλαττώσεως τῶν τελῶν, ἅτινα ἐπὶ ἄλλων πραγμάτων ἔξωθεν εἰσαγομένων ἐπιβάλλομεν. Ὅταν ὅμως ἐκμισθώσωμεν τὰ τελωνεῖα εἰς ἑταιρίαν ἢ ἐνοικιαστὴν ἐπὶ πέντε ἔτη, ἐννοεῖται ὅτι κατ’ οὐδένα λόγον θὰ δύναται τὸ Κράτος κατ’ αὐτὴν τὴν πενταετίαν νὰ ἀναβιβάζῃ ἢ νὰ καταβιβάζῃ τὰ τέλη. Οὐδ’ εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ ἑταιρία, ἥτις θὰ δεχθῇ τὴν ἐνοικίασιν μὲ τὸ δικαίωμα τοῦ Κράτους τοῦ μεταβάλλειν τὸ δασμολόγιον. Εἶναι δὲ καὶ ἀδύνατον ἐκ τῶν προτέρων νὰ προσδιορίσῃ τις, ἂν εἴς τινα εἴδη ἡ αὔξησις τοῦ τέλους ἢ ἡ ἐλάττωσις θὰ φέρῃ βεβαίως αὔξησιν, καὶ ἑπομένως εἶναι ὠφέλιμος εἰς τὴν Ἐπικράτειαν καὶ τὸν ἐνοικιαστὴν, διότι καὶ ἡ ἐλάττωσις δύναται νὰ φέρῃ ἐλάττωσιν τῶν εἰσπράξεων καὶ ἡ αὔξησις, καὶ τἀνάπαλιν. Ἴσως δὲ δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ἐνοικίασις δὲν εἶναι σύμφωνος καὶ μὲ τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος. Τὸ Σύνταγμα λέγει, ὅτι κατ’ ἔτος ψηφίζει τοὺς φόρους ἡ Βουλή, ἂν δ’ ὑπάρχωσι νόμοι ὁρίζοντες διαρκῆ φορολογίαν, ἐφ’ ὅσον δὲν ἀνακληθῶσιν αὐτοὶ οἱ νόμοι, δὲν εἶναι ἀνάγκη μὲν νὰ ὑποβάλλωνται κατ’ ἔτος εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλ’ ἐννοεῖται ὅτι δύνανται νὰ μεταβληθῶσιν. Ὅταν ὅμως εἴπητε διὰ συμβάσεως, ὅτι ἐπὶ πέντε ἔτη ἐνοικιάζετε τοὺς φόρους τοὺς τελωνιακοὺς, πρόδηλον ὅτι δὲν εἶσθε ἐλεύθεροι νὰ μεταβάλλητε αὐτοὺς, ἐνῷ ἡ κυριωτάτη ἐντολὴ τῶν ἐκλογέων πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους εἶναι τὰ τῶν φόρων, ὑπὸ τὸ σύστημα δὲ τῆς ἐνοικιάσεως οἱ βουλευταὶ θὰ παρακάθηνται ἐνταῦθα δεσμευμένοι. Δεύτερον ἐλάττωμα τῆς ἐνοικιάσεως τῶν τελωνείων εἶναι τὸ ἑξῆς: Ἕνεκα τῆς δυσκολίας περὶ τὴν κατάταξιν πολλῶν ἐκ τῶν φορολογητέων ἐμπορευμάτων εἰς τὰ διάφορα εἴδη τοῦ δασμολογίου θὰ γεννῶνται καθ’ ἑκάστην τόσαι συζητήσεις καὶ φιλονικίαι καὶ ἑπομένως τοσαύτη βραδύτης καὶ τοσαῦται καταπιέσεις τοῦ ἐμπορίου, ὥστε ἡ ἐκ τῆς ἐνοικιάσεως ὠφέλεια δὲν θὰ ἐπιτευχθῇ ἄνευ μεγάλων ζημιῶν τοῦ ἐμπορίου, ὅπερ πρὸ πάντων εὐδοκιμεῖ καὶ προάγεται ὑπὸ σύστημα ταχέος καὶ ἀπροσκόπτου τελωνισμοῦ. Ἕτερον κίνδυνον δύναται ἡ ἐνοικίασις νὰ παρουσιάσῃ τὸν ἑξῆς: Τὸ τελευταῖον ἔτος εἶναι πολὺ πιθανὸν ἡ ἑταιρία, ἢ ὁ ἐνοικιαστής, συνεννοούμενος μετ’ ἐμπόρων, νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ εἰσαγάγωσιν εἰς τὸ Κράτος μέγα ποσὸν ἐμπορευμάτων, ὥστε οὐδεμία ἄλλη ἑταιρία νὰ τολμήσῃ νὰ διαγωνισθῇ κατὰ τὴν ἑπομένην πενταετίαν, βλέπουσα ὅτι ὑπάρχει εἰσηγμένον τόσον ποσὸν ἐμπορευμάτων, ὥστε ἐπὶ πολὺν χρόνον νὰ μὴ εἶναι δυνατὴ καὶ συμφέρουσα ἡ εἰσαγωγὴ ὁμοειδῶν ἐμπορευμάτων· τοιαύτη συμπαιγνία καὶ εἰς τὸ Κράτος θὰ ἦτο ἐπιζημία, ἂν ἀπεφάσιζε νὰ ἐγκαταλίπῃ τὸ σύστημα τῆς ἐνοικιάσεως.

§14ΜΟΥΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἐμπορεύματα τὰ περιορίζετε.

§15ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν.

§16ΜΟΥΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Γίνονται καταχρήσεις, διότι δὲν εἶναι προσωπικὸν ἀρκετὸν καὶ καλῶς μισθοδοτούμενον.

§17ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Ἐὰν νομίζητε, ὅτι διὰ τῆς βελτιώσεως τοῦ προσωπικοῦ καὶ διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν μισθῶν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ὠφέλεια, τὴν ὁποίαν παριστᾶτε, τότε διατί αὐτὸ τὸ Κράτος νὰ μὴ ἀποπειραθῇ αὐτῆς τῆς βελτιώσεως καὶ ἀπολαύσῃ τὰς ὠφελείας; Διατί, ἀφοῦ πρόκειται περὶ κέρδους 5, 6 καὶ 7 ἑκατομμυρίων καὶ νομίζετε, ὅτι τοῦτο θέλει ἐπέλθει διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ ποσοῦ καὶ τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων, διατί νὰ μὴ προσδιορίσωμεν 500 ἢ 600,000 δραχμὰς περιπλέον ὑπὲρ τῆς τελωνιακῆς ὑπηρεσίας;

§18ΜΟΥΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕν ἑκατομμύριον νὰ προσθέσητε.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, παρακαλῶ.

§20ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ βεβαιωθῇ, ὅτι διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν τελωνιακῶν ὑπαλλήλων ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ αὔξησις 2–3,000,000 βεβαία, ἡ Βουλή, μολονότι ἐξεδήλωσε πολλάκις τὸ αἴσθημα αὐτῆς, ὅτι δὲν ἐπιθυμεῖ αὔξησιν τοῦ μισθοῦ ὑπὲρ μιᾶς μόνον τάξεως ὑπαλλήλων, ἀλλ’ ὑπὲρ ὅλων συγχρόνως, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ ἐδέχετο τὴν ἐξαίρεσιν αὐτὴν ἐν ἀρχῇ ὑπὲρ τῶν τελωνιακῶν ὑπαλλήλων, διότι αὕτη θὰ ἐξησφάλιζε τὴν αὔξησιν καὶ ὑπὲρ τῶν ἄλλων.

§21ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Νὰ ἦναι καὶ ἰσόβιοι.

§22ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Ἀφοῦ ὅμως ὅλα τὰ κακὰ ἀποδίδονται εἰς τοὺς τελωνιακοὺς ὑπαλλήλους, οἵτινες οὐχὶ τιμίως καὶ πιστῶς διαχειρίζονται τὰ τῆς ὑπηρεσίας των, εὐκολώτατον θὰ ἦναι εἰς ἑταιρίαν πλουσίαν, διαθέτουσαν μεγάλα κεφάλαια, νὰ διαφθείρῃ πολλοὺς ἐξ αὐτῶν κατὰ τὴν βεβαίωσιν τῶν τελῶν, ὅπως αὕτη παριστᾷ, ὅτι τὸ κέρδος αὐτῆς ἦναι μικρότερον, καὶ οὕτω κατὰ τὴν ἀνανέωσιν τῆς ἐνοικιάσεως ἐπιτύχῃ ἔκπτωσιν ἢ τοὐλάχιστον μὴ αὔξησιν τοῦ μισθώματος, ἢ ἐν περιπτώσει συνεταιρικῆς ἐνοικιάσεως μετὰ τοῦ Δημοσίου, παραστήσῃ τὸ κέρδος, τὸ πέραν τοῦ ὁρισθέντος ποσοῦ, μικρότερον, ὥστε τὸ ποσοστὸν, τὸ ἀνῆκον εἰς τὸ Κράτος, νὰ ἦναι μικρότερον τοῦ ἀληθοῦς. Βλέπετε ἑπομένως, ὅτι ἡ διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἐνοικιάσεως κατάπαυσις τῶν καταχρήσεων τῶν ὑπαλλήλων δὲν εἶναι βεβαία, διότι δὲν εἶναι ἀπίθανον νὰ γίνεται συνεννόησις μεταξὺ τῆς ἑταιρίας καὶ τῶν ὑπαλλήλων πρὸς βλάβην τοῦ Δημοσίου. Ἔπειτα, κύριοι, ποία πεποίθησις ὑπάρχει, ὅτι θὰ εὑρεθῇ ἐν Ἑλλάδι ἑταιρία ἢ ἄτομον, τὸ ὁποῖον θ’ ἀποφασίσῃ, στηριζόμενον εἰς τὰς φήμας περὶ καταχρήσεων καὶ λαθρεμπορίων ἀγνώστου ποσοῦ, νὰ προσφέρῃ εἰς τὸ Κράτος μίσθωμα διὰ τὴν ἐνοικίασιν τῶν Τελωνείων τοσοῦτον ἀνώτερον τοῦ νῦν εἰσπραττομένου ποσοῦ, ὥστε ν’ ἀξίζῃ, ὅπως τὸ Κράτος ἀποξενωθῇ τῆς φορολογικῆς αὑτοῦ ἐξουσίας; Διαδίδεται, ὅτι διὰ τῆς ἐνοικιάσεως θὰ ἔχωμεν μέχρι τοῦ ἑνὸς τρίτου περισσότερον ἀφ’ ὅ,τι ἔχομεν σήμερον· ἀλλ’ εἶναι πιστευτὸν, ὅτι ὑπάρχουσι τοσοῦτον ἀπερίσκεπτοι κεφαλαιοῦχοι; Τὸ παράδειγμα τοῦ δήμου Ἀθηναίων οὐδὲν ἀποδεικνύει, διότι ὁ δημοτικὸς φόρος τοῦ δήμου Ἀθηναίων ἔχει βεβαίαν βάσιν πρὸς ἐνθάῤῥυνσιν τὰς τελωνιακὰς εἰσπράξεις τοῦ Πειραιῶς καὶ τῶν Ἀθηνῶν, ἐνῷ ἡ ἐνοικίασις τῶν Τελωνείων οὐδεμίαν βάσιν βεβαίαν ἔχει, ὅπως κάμῃ τόσον μεγάλας προσφορὰς ἡ ἑταιρία, ὥστε νὰ ἀποφασίσωμεν νὰ ἐγκαθιδρύσωμεν Κράτος ἐν Κράτει, ὅπως πολὺ ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἂν ὑποθέσωμεν ἀκριβῆ τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ κ. Μουτζοπούλου, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν 5–6 ἑκατομμύρια διὰ τῆς ἐνοικιάσεως, βεβαίως πρέπει νὰ σκεφθῶμεν περὶ ἐνοικιάσεως· ἀλλὰ πιστεύετε, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ἑταιρία, ἥτις σωφρονοῦσα θὰ προσφέρῃ 25 ἢ 27 ἑκατομμύρια εἰς τὸ Κράτος, καὶ ἐν τούτοις νὰ ἔχῃ αὕτη κέρδη ἀνάλογα τῶν κεφαλαίων της, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν ὅλων τῶν δαπανῶν της; Σημειωτέον δ’ ὅτι τοιαύτη ἑταιρία, ὅπως ἐπιτύχῃ καλλίτερον τοῦ Δημοσίου, πρέπει καὶ τοὺς ὑπαλλήλους αὑτῆς νὰ πολλαπλασιάσῃ καὶ τοὺς μισθοὺς αὐτῶν ν’ αὐξήσῃ, καὶ ἄλλα μέσα νὰ ἐξεύρῃ πρὸς ἐλλάττωσιν τῶν λαθρεμπορίων. Δὲν εἶναι ὅμως μόνον αὐταὶ αἱ δυσκολίαι. Ἑτέρα δυσκολία εἶναι, πῶς θὰ προσδιορισθῇ ἡ βαθμιαία αὔξησις κατ’ ἔτος, ἥτις παρατηρεῖται εἰς τὰς τελωνιακὰς ἡμῶν εἰσπράξεις. Ἡ αὔξησις αὕτη θὰ ἐξακολουθήσῃ, ἐφ’ ὅσον δὲ δὲν ὑπάρχει μέτρον τι βέβαιον τῆς προόδου αὐτῆς, θὰ ἔχωμεν ἄδικον ζημίαν τοῦ Κράτους, ἢ τῆς ἑταιρίας. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἐνομίσαμεν, ὅτι εἶναι ἀποκρουστέα ἡ ἐνοικίασις τῶν Τελωνείων.

§23ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι τῳόντι περίεργος ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἰδίως μάλιστα ὅταν περὶ οἰκονομικῶν ὁμιλῇ· ἀρχόμενος τοῦ λόγου του χθὲς εἶπε, καὶ οὐχὶ ἀληθῶς καὶ ἀκατανοήτως, ὅτι αὐτὸς δὲν ἔλαβε ποτὲ μέρος εἰς συζήτησιν γενικὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δὲν τὸ εἶπεν ἀληθῶς, διότι κατὰ τὸ 1880 ἐπὶ δεκαπέντε ἡμέρας μᾶς ἐτυράννει διὰ ν’ ἀποδείξῃ ἡμῖν τότε, διότι τοῦτο τὸν συνέφερεν, ἐν ταῖς στιγμαῖς ἐκείναις, ὅτι θὰ μᾶς κατακλύσωσι τὰ γραμμάτια τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Τὸ εἶπε δὲ ἀκατανοήτως, καὶ μάλιστα δι’ ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ἐὰν ὑπάρχῃ ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει σύμπασαν τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὴν παροῦσαν καὶ τὴν μέλλουσαν ἐν ὅλαις αὐτῆς ταῖς ἐκδηλώσεσι καὶ ἐν ὅλαις ταῖς λεπτομερείαις, εἶναι ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τί δύναται νὰ γείνῃ ἄνευ χρημάτων; Ποῖα μέτρα τοῦ ὑπουργείου δὲν θίγει ὁ προϋπολογισμός; Ἠπόρησεν ὁ κ. Καλλιγᾶς, διατί ὁ ἔντιμος φίλος μου, ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, συζητῶν τὴν ἀρχὴν τοῦ προϋπολισμοῦ χθές, ὡμίλησε περὶ πολλῶν, ἠπόρησε δὲ πλειότερον ὁ κ. Καλλιγᾶς, διότι ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἐμνήσθη καὶ τῆς Αἰγύπτου. Δὲν θὰ ἠπόρει ὅμως ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐὰν, ὡς ὤφειλεν, ἤκουε προσεκτικῶς τοῦ προϊσταμένου του κ. Πρωθυπουργοῦ, ὁμιλήσαντος προχθὲς περὶ Αἰγύπτου. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπε προχθές, ὅτι ἐγγίζει ἡ στιγμὴ τῆς ἐνεργείας, ὅτι εἶναι μάλιστα ἐπικειμένη Ἡμεῖς οὐδὲν ἄλλο βλέπομεν εἰς τὸν ὁρίζοντα τῆς Ἀνατολῆς, εἰμὴ τὸ Αἰγυπτιακὸν ζήτημα. Ἐὰν εἰς τοῦτο ἐννοῇ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι δύναται νὰ περιπλεχθῇ ἡ Ἑλλάς, δὲν εἶχεν ἆρά γε σχέσιν πρὸς τὴν Αἴγυπτον ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους, ὁ προϋπολογισμὸς ὁ ἐπιβαρυνόμενος διὰ δανείων πρὸς αὔξησιν τῆς στρατιωτικῆς καὶ ναυτικῆς δυνάμεως; Διατί λοιπὸν ἠπόρησεν ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἀνέφερε τὴν Αἴγυπτον καὶ ποίαν σπουδαιότητα εἶχεν ἡ περὶ Ὀδυσσέως καὶ Πρωτέως ἄκαιρος αὐτοῦ διεκδρομή; Ἀλλ’ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι, ὅπως εἶπον, καὶ τὸ πεδίον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δικαιοῦται καὶ ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ ἐξετάσῃ καὶ τὸ πρόγραμμα τοῦ Ὑπουργείου. Ὅταν ὁ κ. Καλλιγᾶς ἀνευλαβῶς ἀποτεινόμενος πρὸς ἔξοχον τοῦ Κοινοβουλίου μέλος, πρὸς ἀρχηγὸν μιᾶς μεγάλης πολιτικῆς μερίδος, πρὸς ἄνδρα ἐπὶ εἰκοσιπενταετίαν τὸν Τόπον διοικήσαντα, ἔλεγε πρὸς αὐτὸν, ὅτι ἦλθε προκλητικὸς, καὶ ὅτι προκλητικὸς ἔρχεται ὁσάκις αἰσθάνεται ἑαυτὸν εἰς ἥττονα θέσιν. Ἢ δὲν ἐνόει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τί ἔλεγεν ἢ ἐν γνώσει δὲν ἔλεγε τὴν ἀλήθειαν. Ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἀνεμνήσθη τῆς ὑποθέσεως τοῦ ταμείου τῶν Θηβῶν, οὐχὶ ὡς ἀτομικῶς ἐνδιαφερόμενος, οὔτε αὐτὸς οὔτε ἡ μερὶς τῆς ὁποίας προΐσταται, ἀλλ’ ὡς πρωτεύων πολιτευόμενος, ὅστις ἐπιθυμεῖ ἀληθῶς αὐτὸς καὶ οὐχὶ ψευδῶς ὡς ἄλλοι καὶ κατ’ ἐπίφασιν, νὰ γίνῃ ὁ ἔλεγχος. Ἔλεγχον μᾶς ἀνέγραψαν οἱ κ. κ. ὑπουργοὶ, ὅτι ἔρχονται νὰ πράξωσιν. Ἀλλ’ ἀντὶ ἐλέγχου ἀληθοῦς συνέστησαν ἐκνόμους ἐπιτροπὰς διὰ νὰ μισθοδοτῶσι παρανόμως πρόσωπα, καὶ προέτειναν νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον 10 μαθητευόμενοι. Θὰ περιμένωμεν βλέπετε, νὰ μάθωσι πρότερον οἱ μαθητευόμενοι καὶ ὕστερον νὰ ἴδωμεν τὸν ἔλεγχον! Ἀλλ’ ἔλεγχος ἀληθὴς, ἔλεγχος ἄξιος τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς, εἶναι ὁ εἰς τὴν θλιβερὰν ὑπόθεσιν τοῦ ἐλλείμματος τοῦ ταμείου Θηβῶν ἀφορῶν. Πρὸ δώδεκα ὅλων ἐτῶν ἐτελεῖτο ἡ διαρπαγὴ ἐκείνη τοῦ δημοσίου χρήματος. Ὅλα τὰ κόμματα ἐκυβέρνησαν ἔκτοτε· δέκα δ’ ἴσως ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἀλληλοδιαδόχως διώκησαν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Τόπου, καὶ τὸ ἔλλειμμα ἐξωγκοῦτο καθ’ ἑκάστην, καὶ οἱ διαπράττοντες αὐτὸ δὲν ἀνεκαλύφθησαν. Ἀνεκαλύφθη δὲ τοῦτο, καὶ οἱ αὐτουργοὶ κατεδιώχθησαν ὑπὸ τῆς τελευταίας Κυβερνήσεως, ἧς προΐστατο ὁ ἀρχηγὸς τῆς νῦν ἀντιπολιτεύσεως, ὁ κ. Κουμουνδοῦρος. Καὶ ὅμως τίς ἤθελε τὸ πιστεύσει! οἱ εἰθισμένοι εἰς τὸ νὰ συκοφαντῶσιν, οἱ εἰς τὴν συκοφαντίαν καὶ μόνην δυνάμενοι νὰ ἱδρύωσι προσωρινῶς τὸ κράτος αὑτῶν ἐξετόξευσαν τὰ βέλη τῆς συκοφαντίας αὐτῶν κατ’ αὐτῶν, ἐκείνων, οἵτινες ἀνεκάλυψαν καὶ κατεδίωξαν τὸ ἔγκλημα, καὶ ἐκίνησαν γῆν καὶ οὐρανὸν, καὶ ἀνέγραψαν εἰς τὸ πρόγραμμα αὑτῶν τὴν καταδίωξιν φαντασιωδῶν ἐνόχων. Ἐνῷ δὲ οὐδὲν τολμῶσι νὰ πράξωσι σήμερον, ἔρχεται ὁ κ. Καλλιγᾶς καὶ λέγει εἰς τὸν ἀρχηγὸν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ὑπενθυμίζει τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ἀργά. Ἀλλὰ διατί τόσον ἀπροσέκτως καὶ τόσον ἀσεβῶς πρὸς ἑαυτὸν δὲν λέγει τὴν ἀλήθειαν ὁ κ. Καλλιγᾶς; Τίς ἄλλος ἢ ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐν τῷ καθήκοντι αὑτοῦ πρὸς τὴν πολιτείαν, τίς ἄλλος παρ’ αὐτὸν ἐζήτησεν, ἅμα τῇ συγκροτήσει τῆς Βουλῆς, τὴν σύστασιν Ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς; Ἀργὰ λοιπὸν ἔρχεται ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, κύριε ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν; Καὶ ἐπειδὴ εἶπον, ὅτι ἀνευλαβῶς ὡμίλησεν ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὅστις τοὐλάχιστον ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς ὑπουργὸς τοῦ βασιλέως, ὁδηγῶν καὶ αὐτὸς μετὰ τοῦ λοιποῦ ὑπουργείου τὴν πλειονοψηφίαν καὶ ὑποστηριζόμενος παρ’ αὐτῆς, ὤφειλε, σεβόμενος τὴν πλειονοψηφίαν, ἡ ὁποία τῷ ἔδωκε τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῇ ἐντεῦθεν ὡς ὑπουργὸς, νὰ ἔχῃ πλειοτέραν εὐλάβειαν πρός τε τὴν Βουλὴν καὶ τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου· ἐπειδὴ, λέγω, ὠνόμασα ἀνευλαβῆ τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Καλλιγᾶ, σᾶς ὑπενθυμίζω, κ.κ. βουλευταὶ, καὶ βλασφημίαν τινὰ, τὴν ὁποίαν ἀπροσέκτως, ὅπως συνήθως κατὰ δυστυχίαν, ἐξέφεσεν ὁ κ. Καλλιγᾶς, αἰτιώμενος τοῦ κ. Κουμουνδούρου, ὅτι εἶναι προκλητικὸς. Ἀπηύθυνεν αὐτῷ τὴν βλάσφημον ταύτην ἀποστροφήν: «Ἰδοὺ ὁ ἄνθρωπος τῶν μεγάλων ἰδεῶν, τῆς μεγάλης πολιτικῆς, μεριμνῶν μόνον περὶ ἑαυτοῦ». Περὶ ἑαυτοῦ μεριμνᾷ, κ. Καλλιγᾶ; πρόκειται περὶ αὐτοῦ; πρόκειται περὶ ἀτόμου ἐνταῦθα; ἢ περὶ ἀνάγκης ὑψίστης τῆς πολιτείας, τοῦ ν’ ἀνακαλυφθῶσιν οἱ ἀσεβήσαντες πρὸς τὸν δημόσιον θησαυρόν; Καὶ ἐὰν εἶχε τὴν παράδοξον ἔννοιαν, ὅτι ἐδύνατο διὰ μιᾶς τοιαύτης ἀσεβοῦς ἀποστροφῆς νὰ πλάσσῃ φαντασιώδη ἐλεγχόμενον, ἐπλανήθη, καὶ ἐπειδὴ ὡμίλησε καὶ περὶ οἴκτου χθὲς ὁ κ. Καλλιγᾶς, λέγω, ὅτι ἐπλανήθη οἰκτρῶς. Τὸ ζήτημα τῶν Θηβῶν εἶναι ζήτημα πραγματικόν· ἐνώπιον τῆς Βουλῆς δὲν ὑπάρχουσι πρόσωπα κατηγορούμενα. Διὰ τοῦτο καὶ συνεστήθη ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπή. Ἐγένετο μάλιστα τότε συζήτησις, καὶ χαίρω διότι ἐγένετο, μεταξὺ ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς καὶ ἐπιτροπῆς ἀνακριτικῆς, ἡ δὲ κυβερνητικὴ μερὶς τότε, πρωτοστατοῦντος μάλιστα τοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργοῦ, ἀντετάχθη σύμπασα κατὰ τῆς περὶ ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς προτάσεως, προβάλλουσα ἰδίως, ὅτι δὲν ὑπάρχει κατηγορία, ὅτι δὲν ὑπάρχει πρᾶξις βεβαιωμένη, καὶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, κατὰ τὸν νόμον περὶ εὐθύνης ὑπουργῶν, ὅστις ἀπαιτεῖ κατηγορουμένους καὶ πρᾶξιν ὡρισμένην, νὰ συστηθῇ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπή. Τί δὲ προέκυψεν ἐκ τῆς ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς; προέκυψαν δύω ἐκθέσεις, αἱ ὁποῖαι οὐδένα ὁρίζουσι κατηγορούμενον, οὐδὲν ἀποφαίνονται. Καὶ ἡ Βουλή, εἰς τὴν ὁποίαν αἱ ἐκθέσεις οὗται ὑπεβλήθησαν πρὸ 50 ἡμερῶν, καὶ ἥτις βεβαίως ἐμελέτησεν αὐτὰς, διότι δὲν δύναται νὰ εἴπῃ τις, ὅτι ἡ Βουλὴ ἡ παροῦσα καὶ ἰδίως ἡ πλειονοψηφία, ἡ ἐλθοῦσα, κατὰ τὸ πρόγραμμα τῆς πρώην ἀντιπολιτεύσεως, διὰ νὰ ἐξαγνίσῃ τὸν Τόπον ἀπὸ τὸ ἄγος τὸ Θηβαϊκὸν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἠμέλησε τὸ καθῆκον τοῦτο τὸ πρώτιστον. Ἡ Βουλὴ ἐμελέτησεν τὰς ἐκθέσεις, ἀλλ’ οὐδὲν εὗρεν ἐν αὐταῖς, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι μετ’ ἀγανακτήσεως ἀπέστρεψεν τὸ πρόσωπον αὐτῆς ἀπὸ τῆς συκοφαντίας. (Θόρυβος). Εἶναι πρέπον νὰ σιωπᾶτε, κύριε Λεβίδῃ, ὑμεῖς πρὸ πάντων, ὅταν ὁμιλῆτε περὶ κατηγορητηρίων καὶ ἐκθέσεων.

§24ΛΕΒΙΔΗΣ. Εἰς ἐμὲ δὲν πρέπει νὰ λέγητε, ὅτι πρέπει νὰ σιωπῶ.

§25ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα, καὶ σᾶς ἀπαγορεύω νὰ μὲ διακόπτητε. Τὸ βῆμα εἶναι ἐδῶ καὶ ἔρχεσθε κατόπιν.

§26ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§27ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ διὰ τῆς μέχρι τοῦδε σιωπῆς αὐτῆς, ἀπέδειξε βεβαίως καὶ ἀναντιῤῥήτως, ὅτι ἐσκέφθη καὶ ἀπεφάσισε, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ εἴπῃ τις τὸ ἐναντίον χωρὶς νὰ ἀσεβήσῃ πρὸς τὴν Βουλήν. Τὸ δὲ ὑπουργεῖον, ὅπερ διευθύνει τοσοῦτον μεγάλην πλειονοψηφίαν, πλειονοψηφίαν καὶ ἂς μὴ παρεξηγηθῇ ἡ λέξις, διότι πρόκειται νὰ χαρακτηρισθῇ ὁ μέγας βαθμὸς τῆς πρὸς αὐτὸ ἐμπιστοσύνης, πλειονοψηφίαν τυφλῶς ἀκολουθοῦσαν αὐτό....

§28ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι προσβλητικὸν αὐτό. (Θόρυβος.)

§29ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δυσκόλως ἐννοεῖτε, δυστυχῶς τὰ λεγόμενα ἐντεῦθεν, κ. Καραπάνε. Ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐτήρησα πάντοτε τοὺς κοινοβουλευτικοὺς κανόνας, οὓς σᾶς συμβουλεύω νὰ σπουδάσητε. Προεῖπα ῥητῶς νὰ μὴ παρεξηγηθῇ ἡ λέξις, διότι δι’ αὐτῆς δὲν προετιθέμην νὰ προσβάλω οἱονδήποτε, ἀλλὰ νὰ παραστήσω ἐντονώτερον τὸν βαθμὸν τῆς ἐμπιστοσύνης σας πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον.

§30ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἁρμόζει εἰς ἕνα βουλευτὴν νὰ ὁμιλῇ τοιουτοτρόπως. (Θόρυβος.)

§31ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφέρει ὑμῖν ἴσως, διότι δὲν ἐπιθυμεῖτε ν’ ἀκούητε τὴν ἀλήθειαν, ἡ προφανὴς αὕτη παρεξήγησις τῶν λόγων μου· διότι τί ἄλλο εἶπον ἐγώ, ὅπως χαρακτηρίσω τὸν ὕψιστον βαθμὸν τῆς ἐμπιστοσύνης σας πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, ἢ ὅ,τι λέγετε πάντοτε εἰς ὕφος μεταφορικόν, ὅπως παρασταθῇ ἡ αὐτὴ ἔννοια; Τίς ἀληθῶς, γινώσκων νὰ γράφῃ καὶ νὰ ὁμιλῇ, δὲν εἶπεν ἐν ὑπερβολῇ τοῦ αἰσθήματος τῆς ἀγάπης π. χ., ὅτι ὁ κατεχόμενος ὑπ’ αὐτοῦ ἐρᾶται ἐμμανῶς, ἢ, ἐν ὑπερβολῇ εὐπειθείας, δὲν ὠνόμασε τὴν ἐν τῷ στρατῷ πειθαρχίαν τυφλήν;

§32ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Βεβαίως ἠθέλατε νὰ εἴπητε, ὅτι εἶναι πλειοψηφία, ἥτις ἔχει ἀπεριόριστον ἐμπιστοσύνη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον αὐτό. Οὐχ ἧττον ὅμως δὲν εἴπατε αὐτό.

§33ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐρωτῶ λοιπὸν τὸ Ὑπουργεῖον, διατί αὐτὴν τὴν ἀπεριόριστου ἐμπιστοσύνης πλειοψηφίαν κατασπαταλᾷ εἰς ἔργα ἐπουσιώδη ἢ ἀμφιβόλου ἀξίας, ἐνῷ πρώτιστα πάντων ὤφειλε νὰ πραγματοποιήσῃ δι’ αὐτῆς τὸ πρόγραμμα ἢ μᾶλλον τὰς ἐπὶ συκοφαντίαις ἀπειλάς του, αἵτινες τὴν συνεκέντρωσαν περὶ ἑαυτό; Τί θὰ εἴπῃ εἰς τὴν πλειοψηφίαν ταύτην αὔριον; Τί δὲ πρὸ πάντων θὰ εἴπῃ εἰς τὸ ἔθνος; Δὲν πρέπει δὲ, κύριοι, νὰ ἐξερεθίζησθε ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων. Δὲν πρόκειται περὶ παρωνυχίδος, δὲν πρόκειται περὶ προσωπικῶν ἀντεγκλήσεων· πρόκειται περὶ ἀνωτάτων συμφερόντων τοῦ Κράτους καὶ περὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Κοινοβουλίου. Διατί ὀργίζεσθε κατ’ ἐκείνων, οἵτινες μάχονται ὑπὲρ τῆς ἀξιοπρεπείας ὑμῶν καὶ σᾶς προσκαλοῦσι νὰ περιφρουρήσητε τοῦ Κράτους τὰ συμφέροντα; Εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὀφείλω καὶ ἑτέραν ἀπάντησιν. Ἀπροσέκτως καὶ ἀνευλαβῶς ἀπευθυνόμενος χθὲς πρὸς τὸ σεβαστὸν φίλον μου κ. Κουμουνδοῦρον, εἶπεν αὐτῷ, ὅτι ἐπεζήτησε νὰ ἀνορθώσῃ καταπεσοῦσαν ὑπόληψιν. Καὶ εἶπε τοῦτο περὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ὁ κ. Καλλιγᾶς!! Δὲν μοὶ φαίνεται παράδοξον, διότι δὲν ἐννοεῖ τί θὰ εἴπῃ ὑπόληψις ὁ κ. Καλλιγᾶς. Ἀνὴρ διοικήσας τὸν Τόπον εἰκοσιπενταετίαν, καὶ κατέχων ἔξοχον θέσιν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ καὶ πρωτίστην ἐν τῇ πολιτείᾳ, ἀνὴρ τοιοῦτος πῶς εἶναι, κ. Καλλιγᾶ, καταπεσοῦσα ὑπόληψις; καὶ πῶς δὲν ἐξηγέρθη ἡ εὐαισθησία σας, κύριοι βουλευταὶ, ὅταν ἠκούσατε ταῦτα, ἀπρεπῶς ἐκφερόμενα κατ’ ἀνδρὸς, ὃν καὶ ὡς βουλευταὶ καὶ ὡς ὑπουργοὶ εἴχετε πολλάκις πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν ἀρχηγόν; Ταῦτα λέγων, δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἐλέγξω τινά. Ἀλλ’ ἔχω δικαίωμα καὶ καθῆκον νὰ καταδείξω τὸ ἄτοπον τῶν λόγων τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις εἶπε πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔπρεπε νὰ μείνουν ἄνευ ἀπαντήσεως. Προσεπάθησεν, ὡς εἶπον ἤδη, ὁ κ. Καλλιγᾶς νὰ παραστήσῃ ὅτι πρόκειται ἐνταῦθα περὶ προσώπων. Ὁ σκοπός σας, κ. Καλλιγᾶ, ἦτο λίαν εὐνόητος· ἀλλὰ πρὶν ἢ θελήσητε νὰ ἐπιδιώξητε τοιοῦτον πλάγιον σκοπὸν, ἀνάξιον ὑμῶν, πρὶν ἢ ὁμιλήσητε οὕτω περὶ τῶν ἄλλων, ἔπρεπε νὰ σκεφθῆτε καλῶς. Ἡμεῖς δὲν σᾶς ὁμοιάζομεν, οὔτε ν’ ἀδικήσωμεν τινὰ θέλομεν, οὔτε εἰς συκοφαντίας ἐσμὲν εἰθισμένοι. Ἀλλὰ δυνάμεθα σπουδαίως καὶ ἀκατακρίτως νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἂν ὑπῆρξεν ἀμέλεια ἢ ἀνοχὴ εἰς τὰ τοῦ ταμείου Θηβῶν—οὐδαμῶς δὲ περὶ τούτου ἀποφαίνομαι — ἄλλου, ἐγγύτατα ὑμῖν ὄντος, κ. Καλλιγᾶ, αἱ ἐπίσημοι πράξεις καὶ αἱ ἴδιαι ὁμολογίαι, ἦσαν πλειότερον ἄξιαι τῆς μελέτης ὑμῶν καὶ τῆς προσοχῆς....

§34ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§35ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ σεῖς περὶ τούτων πάντων ὡμιλήσατε καὶ περὶ τούτων μόνον. Δὲν ὡμιλήσατε δὲ ποσῶς περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὅτι δὲ δὲν ὡμιλήσατε, εἶναι ὅτι οὐδὲν εἴπετε περὶ τῶν σπουδαίων· ἂν εἴπετε δέ τι, τοῦτο ἀπέβλεπεν εἰς τοὺς ἐσφαλμένους ὑπολογισμούς σας τοῦ φόρου τοῦ χαρτοσήμου καὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζῴων, οὓς ἀνεγνωρίσατε ὡς τοιούτους, παραδεχθέντες τοὺς ἐμούς. Καὶ ἐπανελάβετε κατὰ κόρον, ἐξελέγχοντες δῆθεν τὰς πληροφορίας, ἃς ἔδωκα εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῆς παραγωγῆς τῶν σιγῶν, ἐνῷ ἐγὼ εἰς τοῦτο σᾶς ἐνίκησα. Εἴχετε δικαίωμα, τὸ ὁμολογῶ, νὰ ἐξελέγξητε τοὺς ὑπολογισμούς μου περὶ τῆς βλάβης τοῦ Δημοσίου, τῆς ἐκ τῆς τραπεζικῆς σας συμβάσεως, καὶ περὶ τῶν ζημιῶν αὐτοῦ καὶ τῆς καταστροφῆς πολλῶν ἑκατοστύων πολιτῶν, ἅπερ ἐπάγεται ἡ ἄλλη σύμβασίς σας, ἡ τῆς Κωπαΐδος. Ἐκεῖ τῷ ὄντι μὲ ἐνικήσατε, μὲ ἐνικήσατε ὅμως οὐχὶ μόνον, ἀλλὰ μετὰ τοῦ ἀτυχοῦς Δημοσίου, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύετε, καὶ μετὰ τόσων δυστυχῶν κατοίκων, περιοίκων τῆς Λίμνης, οὓς, ὡς Κυβέρνησις, ὠφείλετε νὰ προστατεύητε.

§36ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Νίκας κατὰ βαρβάρων.

§37ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Βάρβαροι εἶναι ἐκεῖνοι, κύριε Καλλιγᾶ, ὧν ἀφῃρέσατε τὴν περιουσίαν; Ἠκούσατε τί εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν; Θὰ τὸ εἴπω, διὰ νὰ μὴ διαφύγῃ τινά, εἶπεν ὅτι ἦρε νίκας κατὰ βαρβάρων. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπε προσέτι, ὅτι εἰκοτολογίαι εἶναι τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ὅταν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης τὸν ἐξήλεγξε διὰ τοῦτο, ὁ κ. Καλλιγᾶς ὁποίαν νομίζετε εἰκοτολογικὴν εὐφυΐαν ἐξέφερεν; Εἶπεν, ὅτι τὴν ἀλήθειαν θὰ τὴν μάθωμεν ἀπὸ τὸν ἀπολογισμόν! Καὶ τότε πρὸς τί νὰ ἐξετάζητε τὸν προϋπολογισμόν; Ψηφίσατέ τον ἄνευ ἐξετάσεως· δὲν ὑπάρχει πρὸς τοιαύτην λόγος, κατὰ τὸν κ. Καλλιγᾶν. Ὅλοι, βλέπετε, οἱ οἰκονομικοὶ ὅροι ἀνατρέπονται σήμερον, καὶ εἶναι πλέον ἐφεξῆς μηδὲν ἡ βάσις ἡ κυριωτάτη, ἐφ’ ἧς δέον ἐν τοῖς κανονικοῖς ἐσόδοις νὰ στηρίζεται ὁ προϋπολογισμὸς, ἤτοι ὁ μέσος ὅρος τῶν βεβαιωθέντων ἐσόδων κατὰ τὰ τρία τελευταῖα ἔτη· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ὡμίλησα μόνον περὶ τούτων. Παρεδέχθην μάλιστα πρὸς χάριν τοῦ κ. Καλλιγᾶ τὴν προσφιλῆ αὐτῷ plus value, ἀλλὰ τῷ εἶπον ὅ,τι ὁ κοινότατος τῶν ὑπαλλήλων τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἔπρεπε νὰ γνωρίζῃ, ἤτοι ὅτι ἡ plus value χρησιμεύει, εἴ ποτε πραγματοποιηθῇ, νὰ καλύπτῃ τὰς ἐκτάκτους καὶ ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις, αἵτινες δύνανται νὰ φθάσωσιν εἰς τὸ 1)15 τοῦ προϋπολογισμοῦ. Παρέβαλον τὴν Γαλλίαν πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ἥτις βεβαίως δὲν δύναται νὰ καυχηθῇ, ὅτι εἶναι ὑπερτέρα τῆς Γαλλίας πρὸς τὰ οἰκονομικὰ, καὶ ἀπέδειξα ὅτι 4,000,000 δρ. θὰ ἦναι κατ’ ἐλάχιστον ὅρον τὰ τοιαῦτα ἀπρόοπτα ἔξοδα, εἰ καὶ τὸ σύνηθες παρ’ ἡμῖν ποσὸν ἀνέρχεται μάλιστα εἰς 6, 8 καὶ 10 ἑκατομμύρια. Μήπως καὶ ἐφέτος δὲν εἶναι βέβαιον, ὅτι τοιαύτη τις αὔξησις θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὰ δημόσια ἔξοδα καὶ ἑπομένως ὅτι ἀρκοῦσι μόναι αἱ ἔκτακτοι καὶ αἱ ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις, ἵνα καταβροχθίσωσι τὴν plus value τοῦ κ. Καλλιγᾶ, ἀνερχομένην εἰς 3,579,000 δραχμάς; Ἀλλὰ περὶ τούτου ἐπροτίμησε νὰ σιωπήσῃ ἐντελῶς ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐσιώπησεν ἐπίσης, ἐνῷ αὐτὴ θὰ ἦτο ἡ λογικὴ, ἡ ἐπιστημονικὴ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ περὶ τῆς διαρκοῦς, ἕνεκα τῆς τελουμένης προόδου, αὐξήσεως τῶν δημοσίων δαπανῶν, ἣν ὑπέμνησα αὐτῷ καὶ ἥτις συμβαδίζει, ὡς εἶναι φυσικώτατον, μετὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ἐσόδων, μετ’ αὐτῆς δηλαδὴ τῆς plus value, ἡ ὁποία εἴθε νὰ ἤρκει πρὸς θεραπείαν τῶν νέων τούτων καὶ ἀναποφεύκτων ἀναγκῶν. Ἀλλὰ καὶ περὶ τούτου ἐπροτίμησε νὰ σιωπήσῃ ὁ κ. Καλλιγᾶς, μηδὲν, ὡς φαίνεται, ἔχων νὰ εἴπῃ κρεῖττον τῆς σιγῆς. Ἀντὶ τούτου εἰσήγαγε νομοσχέδια ἐπὶ νομοσχεδίων, δι’ ὧν πλάττονται ἄνευ ἀνάγκης νέαι θέσεις, θέσεις ἄλλαι μὲν περιτταὶ, ἄλλαι δὲ πολυτελείας ἢ ἐξοικονομήσεως προσώπων. Ταύτας τὰς παρατηρήσεις ὑπέβαλον, κύριοι, οὐχὶ εἰς σκοπὸν ἀντιπολιτεύσεως ἀφορῶν, ἀλλὰ διὰ νὰ καταστήσω εἰς τὴν Βουλὴν κατάδηλον τὸ βάραθρον, εἰς τὸ ὁποῖον καὶ οἰκονομικῶς καὶ πολιτικῶς ὁδηγεῖται ὁ Τόπος διὰ τῆς ἐξαντλήσεως τῶν οἰκονομικῶν δυνάμεων αὐτοῦ. Ἀπέδειξα ταῦτα, διὰ νὰ φωτίσω τοὺς βουλευτὰς, οἱ ὁποῖοι αὔριον θὰ ἐπανήρχοντο ἄλλως εἰς τὰς ἑαυτῶν ἐπαρχίας καὶ εἰς τοὺς ἐκλογεῖς των ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ κυριωτάτου ἀντικειμένου τῆς ἀποστολῆς αὐτῶν. Καὶ ὅταν ἀποδεικνύω ἡλίου φαεινότερον διὰ τῶν ἀριθμῶν, διὰ τῶν ἀκατανικήτων ἀριθμῶν, ὅτι τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1882 θέλει ὑπερβῆ τὰ 16 ἑκατομμύρια, τὸ δὲ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1883 θὰ φθάσῃ τὰ 23 ἑκατομμύρια, τὸ ἀποδεικνύω, δυστυχῶς, διὰ νὰ ἀκούσω ἀπὸ τὸν κ. Καλλιγᾶν, ὅτι ἀνεκάλυψε θησαυρόν τινα, τὸν ἐκ τοῦ ὀρυζίου τοῦ στρατοῦ καὶ τῶν κτηνῶν, ἀλλὰ διὰ νὰ μάθω συγχρόνως διὰ τῆς δηλώσεως, ἣν περὶ τούτου ὑπέβαλεν, ὅτι καὶ τὸ τυχηρὸν τοῦτο ἔσοδον τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους καταβροχθίζεται σχεδὸν ὁλόκληρον. Ὄχι μόνον σπουδαῖα δὲν εἶναι ταῦτα, κύριοι, ἀλλ’ εἶναι λυπηρά... Ἀλλὰ τίς εἶναι ἆρά γε ὁ σκοπὸς τῆς Κυβερνήσεως ἀποκρυπτούσης ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὴν ἀλήθειαν; Πράττει τοῦτο διὰ νὰ πλανήσῃ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν Τόπον, καὶ τὸ πράττει ἆρα ἐν γνώσει, ἀφοῦ οἱ ἀριθμοὶ λέγουσι τὸ ἐναντίον τοῦ ὅ,τι λέγει αὐτὴ, οἱ ἀριθμοὶ, οὓς ἡ Κυβέρνησις μᾶς ἐπαρουσίασεν; Ἢ μήπως ἀποκρύπτει τὴν ἀλήθειαν, διότι δὲν τολμᾷ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ ἑαυτῆς καθῆκον, νὰ φέρῃ τουτέστιν οἰκονομίας ἐφ’ ἑνὸς, νὰ προτείνῃ δ’ ἀφ’ ἑτέρου σπουδαίως καὶ εὐθαρσῶς αὔξησιν πόρων; Αὕτη λοιπὸν εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, τὸ νὰ βαδίζῃ εἰς τὰ τυφλά; Μᾶς προτείνουσι δάνεια ἐπὶ δανείων οἱ κύριοι ὑπουργοὶ, καὶ ἐπαναλαμβάνουσιν εἰς ἡμᾶς τὰ μέγιστα συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Μᾶς εἶπον μάλιστα, ὅτι τὸν Ἑλληνισμὸν θὰ τὸν ὑπερασπίσωσι δι’ ἀμυντικῆς ἐνεργείας ἐπὶ τῶν ὁρίων τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Προσέξατε, κύριοι, εἰς τὴν ἄμυναν, ἀρχουμένην ἀπὸ τοῦ Αἵμου! Οἱ κ. κ. ὑπουργοὶ θὰ ἦναι ἀμυνόμενοι ἐπὶ τοῦ Αἵμου!

§38ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αἱμυνόμενοι.

§39ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠξεύρετε τί μοὶ εἶπεν ὁ κ. Καλλιγᾶς; Δὲν θὰ ἦναι ἀμυνόμενοι, ἀλλ’ αἱμυνόμενοι· παίζει, βλέπετε, μὲ τὸν Αἷμον. (Ἱλαρότης). Μᾶς προτείνουσι λοιπὸν ταῦτα σπουδαίως οἱ κ. κ. ὑπουργοὶ ἢ παίζουσι μὲ τὴν ὕπαρξιν καὶ τὴν τιμὴν τῆς πατρίδος; Ἐὰν τῳόντι ἔχωσι τοιαύτην πολιτικὴ, ἐὰν ἔχωσι πολιτικὴν νὰ μεταβῶσι μέχρι τοῦ Αἵμου, ἵνα ἀμυνθῶσι, καὶ ἂν ἐπόνουν πράγματι τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος, ἔπρεπε νὰ ἀνορθώσωσι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, ἔπρεπε νὰ προνοήσωσι περὶ τῶν μέσων τῆς ἐπιτυχίας αὐτῆς των τῆς πολιτικῆς καὶ ὄχι ν’ ἀφήσωσι τὸν Τόπον γυμνὸν καὶ τετραχηλισμένον ἐν τῇ ὥρᾳ τῆς ἀνάγκης. Ἠρώτησα προχθὲς, τί τὸν θέλετε τὸν στρατὸν, ὅταν θὰ ἔχητε τὴν 1 Ἰανουαρίου 1883 ἔλλειμμα 23 ἑκατομμυρίων; Πῶς θὰ τὸν συντηρήσητε ἐν καιρῷ ἐνεργείας; Τί τὰ θέλετε τὰ πλοῖα; Ὁ δὲ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπήντησεν, ὅτι εἶναι εἰκοτολογίαι πάντα ταῦτα, καὶ δι’ αὐτῆς τῆς ἀκαταμαχήτου λογικῆς ἰδοὺ ὅτι πείθει τὴν πλειονοψηφίαν. Καὶ ἔπειτα δὲν ἔχομεν ἡμεῖς δικαίωμα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς πλειονοψηφίας πρὸς αὐτὸν εἶναι ἀπεριόριστος, ὅτι φθάνει μάλιστα μέχρις ἠθικῆς αὐταπαρνήσεως!

§40ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ὑπὸ τὴν αὐτὴν ἄποψιν μάλιστα.

§41ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄριστα, κ. Στεφανίδη. Εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ προϋπολογισμοῦ θέλομεν παρακολουθήσει ἄρθρον πρὸς ἄρθρον, ἀλλ’ ἤδη ἐνόμισα, ὅτι εἶχον καθῆκον ἱερὸν νὰ καταδείξω τὸ ἀνεπαρκὲς, τὸ ὀλέθριον αὐτοῦ. Φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ ἀπέλθῃ ἐντεῦθεν, ἀφίνουσα ὄπισθεν αὐτῆς τὸ βάραθρον τῆς χρεωκοπίας καὶ τὸν κίνδυνον τῆς ἐθνικῆς ταπεινώσεως. Ἐὰν ἀπέλθωμεν ἐντεῦθεν ψηφίσαντες τοιοῦτον προϋπολογισμὸν, δὲν ἐννοεῖτε, ὅτι ἐπελθούσης τῆς ἀνάγκης τῆς ἐνεργείας, ἡ Ἑλλὰς θὰ εὑρεθῇ ἄνευ λεπτοῦ; Τί δὲ ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ πράξῃ τότε; Ἢ θ’ ἀπόσχῃ πάσης ἐνεργείας καὶ θὰ παραιτηθῇ δικαιωμάτων ἱερῶν, ταπεινοῦσα τὴν πατρίδα, ἢ, ἐὰν ἀφρόνως προβῇ ἄνευ χρημάτων, θὰ ἐκθέσῃ τὴν Ἑλλάδα εἰς ἀνυπολογίστους κινδύνους. Ἰδοὺ διατὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ὑποχρεώσῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπενέγκῃ μὲν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τὰς δυνατὰς οἰκονομίας, πρὸ πάντων ὅμως νὰ προτείνῃ τοὺς ἀπαιτουμένους πόρους, καὶ διατὶ ἐξορκίζω τοὺς βουλευτὰς νὰ παραμείνωμεν ἅπαντες ἐνταῦθα, ὅπως σπουδαίως ἐργασθῶμεν ἵνα μὴ ἀφήσωμεν τὸν Τόπον γυμνόν. Μὲ τὰ ἀτελῆ καὶ ἄστοχα μέτρα τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ σκοπὸς οὗτος δὲν πραγματοποιεῖται. Δύω μόνον νόμους μᾶς ἔφερε, τὸν κατὰ τῶν αἰγῶν, ἐκ τοῦ ὁποίου δὲν ἀπέμεινεν εἰμὴ ῥάκος τι, καὶ τὸν περὶ πνευματωδῶν ποτῶν, ὅστις ἀκόμη δὲν συνεζητήθη, καὶ τὸν ὁποῖον ἀγνοῶ ἐὰν θὰ παραδεχθῇ ἡ Βουλή, καθόσον πολλοὶ ἐξηγέρθησαν κατ’ αὐτοῦ, ὡς ἀδίκου καὶ καταθλιπτικοῦ.

§42ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν τὸν θέλετε διὰ νὰ μὴ μεθύσετε.

§43ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεὶς κίνδυνος, ἐὰν μεθυσθῶ ἐγώ. Ἀλλ’ οὐαὶ εἰς τὸ Κράτος ἐκεῖνο, τοῦ ὁποίου ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καταληφθῇ ὑπὸ μέθης ἐν τῇ διαχειρίσῃ τοῦ χρήματος αὐτοῦ!

§44ΛΕΒΙΔΗΣ. Βεβαίως ἐγὼ δὲν προετιθέμην νὰ λάβω τὸν λόγον ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ, ἀλλ’ οὐδὲ πρόκειται ἤδη νὰ δώσω ἐξηγήσεις διατὶ δὲν λαμβάνω αὐτόν· νομίζω ὅμως, ὅτι δύναμαι νὰ εἴπω δύω λέξεις, ἀφορώσας εἰς προσωπικὸν ζήτημα, καὶ τὰς ὁποίας δὲν εἶχον παντάπασιν ὄρεξιν νὰ εἴπω, ἐὰν δὲν προεκαλούμην. Ἀπορῶ δὲ καὶ μὲ τὸν ἀρχηγὸν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, πῶς παρεισήγαγεν εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην τὸ ζήτημα περὶ τοῦ ἐλλείματος τοῦ ταμείου τῶν Θηβῶν, ἐνῷ πρόκειται σήμερον περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Κατὰ ἕνα μόνον λόγον θὰ εἶχε δίκαιον ὁ εἰσαγαγὼν τὸ ζήτημα τοῦτο τοσοῦτον ἀκαίρως, ἐὰν εἰσάγῃ τουτέστιν αὐτὸ, ἴσως διότι πρόκειται περὶ ἐλλείμματος τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἴσως διότι τὸ ἔλλειμμα τοῦ ταμείου τῶν Θηβῶν ἐπαυξάνει κατὰ ἓν ἑκατομμύριον τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ. Καὶ ὡς ἐκ τοῦ ἐλλείμματος τούτου βεβαίως ἡ εὐθύνη ἐπιβαρύνει οὐχὶ ταύτην ἀλλ’ ἐκείνην τὴν μερίδα. Ἤθελον ὅμως παρακαλέσει τὸν κ. Ζηνόπουλον, ὁσάκις ὁμιλεῖ περὶ προσώπων, νὰ προσέχῃ εἰς τοὺς λόγους αὑτοῦ, καὶ ἤθελον ἐπιμείνει πολὺ εἰς τὴν παράκλησίν μου ταύτην, ἐὰν εἰς τὰς ἀγορεύσεις του δὲν ἐκίνει ἀδιαλείπτως τὴν χεῖρα. Ὑπενθυμίζω τούτῳ ἀρχαῖόν τι ῥητὸν «Μὴ κίνει τὴν χεῖρα, μανικὸν γάρ». Διὰ τοῦτο δὲν ἐπιμένω πολύ. Ἀλλὰ, κ. Ζηνόπουλε, πῶς προκαλεῖτε τὴν γνώμην καὶ τὴν διάθεσιν καὶ τὰς σκέψεις τῆς Βουλῆς; Καὶ ζητεῖτε νὰ δηλώσωμεν τί θέλομεν πράξει; Καὶ πῶς νομίζετε, ὅτι εἴμεθα ἄξιοι μομφῆς ἐπὶ τῷ ὅτι δὲν εἰσάγομεν τὸ κατηγορητήριον; (Θόρυβος) Καὶ πῶς νομίζεις, ὅτι λέγων ταῦτα, δὲν προκαλεῖς τὰ μειδιάματα;

§45ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ὡμίλησα περὶ κατηγορητηρίου.

§46ΛΕΒΙΔΗΣ. Πῶς ὁμιλεῖτε οὕτως, ἀφοῦ εἴδατε, ὅτι ὑπάρχει κατηγορητήριον, φέρον τεσσαράκοντα ὑπογραφὰς ἀξιοτίμων μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου; Νομίζεις, ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς σὲ νὰ διευθύνῃς τὰς γνώμας τῶν κυρίων βουλευτῶν; Καὶ νὰ ἐρωτᾷς, πότε θὰ φέρετε τὸ κατηγορητήριον; Δὲν σοῦ ἀρκεῖ, ὅτι παρίστασαι πάντοτε καὶ σὺ, ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι ἐκεῖ ἐπάνω, καὶ δὲν κάμνετε ἄλλο, παρὰ νὰ λέγητε, δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία; Θέλεις τάχα διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ κατηγορητηρίου νὰ παραλύσῃς τὰ σπουδαῖα ἔργα τοῦ Κοινοβουλίου; Ἔχε ὑπομονήν. Ζητεῖς προφάσεις, καὶ προφάσεις πάλιν ἀδικαιολογήτους;

§47ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ψεύδεσθε. Ἄλλως τε δὲν εἶναι τρόπος αὐτός. Ἐγώ, ἀπευθυνόμενος, σᾶς εἶπον σεῖς, ἐνῷ σὺ ἀπευθυνόμενος, ὁμιλεῖς μὲ τὸ σύ (Θόρυβος).

§48ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν καταδέχομαι νὰ διευθύνωμαι ἀπὸ σὲ ὡς πρὸς τὸν τρόπον τοῦ λέγειν. (Θόρυβος) Σεῖς, ἐπειδὴ ἀγαπᾶτε τὸν πληθυντικὸν ἀριθμὸν, κινεῖτε τὴν χεῖρά σας, καὶ τοῦτο σᾶς ἀρκεῖ, νομίζω. Καὶ θέλετε, κινοῦντες τὴν χεῖρά σας, ὅπερ εἶναι μανικὸν, νὰ προεξοφλήσητε τὰς συνειδήσεις τῶν βουλευτῶν (Θόρυβος), νὰ δώσητε ὁδηγίας πότε πρέπει νὰ εἰσαχθῇ τὸ κατηγορητήριον;

§49ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον τοιαῦτα.

§50ΛΕΒΙΔΗΣ. Μήπως νομίζετε, ὅτι ἐπειδὴ, ὁσάκις ἀπουσιάζῃ ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, καταλαμβάνετε τὴν θέσιν αὐτοῦ καὶ τὴν ἕδραν, τὸν ἀντιπροσωπεύετε; Σᾶς λέγω λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶσθε ἁρμόδιος νὰ διευθύνητε Κοινοβούλιον, οὔτε τὴν γνώμην ἑκάστου βουλευτοῦ. Ἀλλὰ τί ἐννοεῖτε, ὅταν ἐλέγετε, ὅτι δὲν εἶμαι ἁρμόδιος νὰ ὁμιλῶ περὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς; Σεῖς λέγετε αὐτά, ἐνῷ οἱ φίλοι σας ἦλθον εἰς τὴν οἰκίαν μου, καὶ μὲ παρεκάλεσαν νὰ φανῶ ἐπιεικὴς εἰς τὴν σύνταξιν τῆς ἐκθέσεως; Σεῖς, οἵτινες ἐστείλατε πρὸς ἐμὲ νὰ μὲ παρακαλέσωσι νὰ μὴ δημοσιεύσω ἐν τῇ ἐκθέσει μίαν ἐπιστολὴν τῆς κ. Μαριγῶς Πεῤῥωτοῦ, ἣν ἐγώ, μεγαλοφρόνως φερόμενος, δὲν ἐδημοσίευσα, καὶ τὴν ὁποίαν θέλω φέρει ἐνταῦθα, διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω, ἐὰν ἐγὼ κατεδίωξα ὑμᾶς ἀπηνῶς, ὅπως γράφετε καὶ φωνασκεῖτε... (Θόρυβος)

§51Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶσθε ἀσυνείδητος, διότι δὲν ἐξεπληρώσατε τὸ καθῆκόν σας (Θόρυβος).

§52ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὸ ἔθνος ἔκρινε καὶ θέλει κρίνει ἂν ἐγὼ δὲν ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκόν μου. Σεῖς εἶσθε ἀναρμόδιος, διότι ἔχετε συμφέρον κομματικόν. Δὲν ἐδημοσίευσα δὲ τὴν ἐπιστολὴν, διότι ὑπάρχει σωρεία ἄλλων γεγονότων καὶ μαρτύρων, καταβοώντων ἐναντίον ὑμῶν, ὅσον καὶ ἂν διαμαρτύρησθε. Εἶναι ἡ ἐπιστολὴ, δι’ ἧς ἡ κ. Μαριγὼ Πεῤῥωτοῦ παρακαλεῖ τὸν κ. Τομαρόπουλον, Διευθυντὴν τότε τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, περὶ τοῦ γραμματέως τοῦ Ταμείου Θηβῶν Δαγλαρίδου, νὰ μεταθέσῃ αὐτὸν ἐκ Θηβῶν ἐνταῦθα, διότι ἐρίζει πρὸς τὸν ἐν Θήβαις Ταμίαν, καὶ ἀπευθύνεται εἰς τὴν νοημοσύνην τοῦ κ. Τομαροπούλου, τοῦ φίλου τότε καὶ ἐπιστηθίου τοῦ κ. Κουμουνδούρου. Τί ζητεῖ ἐδῶ ἡ νοημοσύνη; .... (Θόρυβος).

§53Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δι’ αὐτὸ δὲν ἤθελες νὰ τὰ δημοσιεύσῃς εἰς τὴν ἔκθεσιν; διὰ νὰ τὰ εἴπῃς τώρα.

§54ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγὼ ποτὲ δὲν σᾶς διέκοψα. Σεῖς μὲ προκαλεῖτε, οἵτινες πολλάκις κατεφύγατε εἰς ἐμὲ, καὶ ἐπεκαλέσθητε τὴν ἐπιείκειάν μου. Σεῖς, οἵτινες ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοσοῦτον ἐπροστατεύσατε τοὺς φίλου σας, καὶ τοσοῦτον ἐγινώσκετε νὰ φροντίσητε περὶ αὐτῶν, ὥστε, ὅταν ἐξητάζοντο οἱ μάρτυρες καὶ οἱ φίλοι σας, ἐγὼ ὑπεδείκνυον αὐτοῖς τί πρέπει νὰ λέγωσι, διότι ἐπεθύμουν νὰ εὑρεθῇ καὶ νὰ βεβαιωθῇ οὐχὶ μόνον ἡ ἐνοχὴ, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀθωότης τῶν μελλόντων νὰ κατηγορηθῶσι. Πολὺ σπεύδετε εἰς τὰς κρίσεις σας, καὶ νομίζω, ὅτι τοῦτο, ἂν δὲν ἦναι ἄλλο τι, δὲν εἶναι πολιτικὸν, καὶ δὲν ἁρμόζει εἰς πολιτικοὺς ἄνδρας. Σπεύδετε νὰ κατηγορηθῆτε; Καὶ νομίζετε, ὅτι ἀδικοῦμεν ὑμᾶς, μὴ ἐγείροντες τὴν κατηγορίαν; Θέλετε πεισθῆ, ὅτι ἀδικεῖτε τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ Κοινοβουλίου.

§55ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ζήτημα τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐξετροχιάσθη, ἂν μοὶ ἐπιτρέπηται νὰ μεταχειρισθῶ τὴν λέξιν ταύτην, διότι βεβαίως τὸ ζήτημα τοῦ ἐλλείμματος τῶν Θηβῶν δὲν εἶναι ζήτημα ἀφορῶν τὸν προϋπολογισμόν. Ἐπιτρέψατέ μοι δὲ νὰ ἐπαναφέρω τὸ ζήτημα εἰς τὴν ἀληθῆ αὑτοῦ θέσιν. Εἶναι, κύριοι, ἀληθῆ ὅσα ἐλέχθησαν, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν εἶναι εὐχάριστα, καὶ ὅτι τὰ εἰσοδήματα τοῦ Κράτους δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὰς δαπάνας. Ἔχομεν ἔλλειμμα 11 ἑκατομμυρίων καὶ ἴσως περισσότερον. Ὅλα τὰ Κράτη κατὰ δύω τρόπους καλύπτουσι τὰ ἐλλείματά των, εἴτε ἐλαττοῦντα τὰς δαπάνας των, εἴτε αὐξάνοντα τὰ εἰσοδήματά των. Καὶ ἡμεῖς τὸ ἴδιον ὀφείλομεν νὰ πράξωμεν. Ἀλλ’ ἐπὶ λεπτομερειῶν συζητοῦντες δυσκόλως δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν εἴτε τὸ ἕν εἴτε τὸ ἕτερον, καὶ φέρωμεν εἰς ἰσοζύγιον τὸν προϋπολογισμόν μας. Ὅπως φθάσωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο, ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα γενικώτερον καὶ ὑπὸ εὐρυτέραν ἔποψιν. Ἐκ τῶν φόρων, τοὺς ὁποίους δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὸ Κράτος πρὸς κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος, οἱ κυριώτεροι εἰσὶν ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ καὶ ὁ φόρος ἐπὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν. Ὑπάρχουσι βεβαίως καὶ ἄλλοι φόροι, οἵτινες ἠδύναντο νὰ ἐπιβληθῶσιν, ἀλλ’ ἐκ τῶν γενομένων ἤδη συζητήσεων ἐπὶ ἄλλων φόρων ἐφάνη, ὅτι δυσκόλως ἤθελε γίνει δεκτὴ ἡ ἐπιβολὴ ἄλλων φόρων, ἐχόντων σπουδαιότητά τινα. Ὁτὲ μὲν τὰ συμφέροντα τῆς γεωργίας, ὁτὲ δὲ τὰ τῆς κτηνοτροφίας, ὁτὲ δὲ ἄλλα ἀντίκεινται εἰς τοῦτο. Καὶ οἱ δύω ὅμως οὗτοι φόροι, ὁ ἐπὶ τοῦ καπνοῦ καὶ ὁ ἐπὶ τῶν ποτῶν, ἀπαιτοῦσιν ὀργανισμὸν καὶ προσωπικόν, οἷον δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἐν Ἑλλάδι παρὰ μετὰ παρέλευσιν πολλῶν ἐτῶν· ἰδίως δὲ ἐπὶ τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ ἡ δυσκολία εἶναι μεγαλειτέρα. Τὸ καπνίζειν, κύριοι, ὡς γνωρίζετε, εἶναι ἓν ἐκ τῶν ἐλαττωμάτων τοῦ ἀνθρώπου, καὶ τὰ ἐλαττώματα εἶναι συνήθως τὰ ἰσχυρότερα δι’ αὐτὸν αἰσθήματα. Τὰ τοιαῦτα δ’ αἰσθήματα καὶ ἕξεις ὁ ἄνθρωπος μήτε ἐγκαταλιμπάνει, μήτε τροποποιεῖ εὐκόλως. Ὁ συνειθίσας νὰ καπνίζῃ εἰδός τι καπνοῦ μετὰ δυσκολίας ἀντικαθιστᾷ τοῦτο δι’ ἄλλου. Τὴν ἱκανοποίησιν τῶν διαφόρων ὀρέξεων καὶ ἀπαιτήσεων ἑκάστου καπνίζοντος μόλις δύναται νὰ παράσχῃ ἡ ἐλευθέρα ἰδιωτικὴ βιομηχανία τοῦ καπνοῦ. Οἱ ἰδιῶται καπνοπῶλαι δύνανται νὰ προμηθεύσωσιν εἰς ἕκαστον καπνίζοντα τὸν καπνὸν τῆς ὀρέξεώς του. Ἡ συγκέντρωσις ὅμως τῆς κατασκευῆς καὶ τοῦ ἐμπορίου τοῦ καπνοῦ διὰ τὸν σχηματισμὸν ἑνὸς οἱουδήποτε μονοπωλίου δὲν θὰ δύναται νὰ ἱκανοποιῇ τὰς ὀρέξεις καὶ ἀπαιτήσεις τῶν καπνιζόντων. Ἡ μὴ ἱκανοποίησις δὲ τούτων θὰ γεννήσῃ τοσαύτας δυσαρεσκείας παρὰ τοῖς καπνίζουσι (καὶ οὗτοί εἰσιν ὅλος σχεδὸν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς), ὥστε ἀδύνατον νὰ μὴ παρουσιασθῶσι σπουδαῖαι δυσκολίαι εἰς τὴν ἐγκατάστασιν τοῦ μονοπωλίου. Αἱ δυσκολίαι δ’ αὗται βεβαίως θὰ ἐμποδίσωσι τὴν ἐγκατάστασιν αὐτοῦ ἐπὶ βάσεων ὁμοίων πρὸς ἐκείνας, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχει τοιοῦτον μονοπώλιον ἐν χώραις, ἐν αἷς λειτουργεῖ ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν. Δὲν δυνάμεθα διὰ μιᾶς νὰ ἐγκαταστήσωμεν μονοπώλιον ὅμοιον μὲ τὰ ὑπάρχοντα ἐν Εὐρώπῃ καὶ δυνάμενον ν’ ἀποφέρῃ προσόδους σχετικῶς ἴσας μὲ ἐκείνας, ἃς ταῦτα ἀποφέρουσι. Μόνον βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον θὰ δυνηθῶμεν νὰ φθάσωμεν εἰς τοιαῦτα ἀποτελέσματα, ὅταν διὰ τῆς παρελεύσεως τοῦ χρόνου καὶ χωρὶς παραβίασιν τῶν ἐπικρατουσῶν ἕξεων συνεθίσωμεν καὶ ἡμεῖς νὰ ἱκανοποιῶμεν τὰς πρὸς τὸ καπνίζειν ὀρέξεις μας δι’ ὡρισμένων εἰδῶν καπνοῦ, ὅπως γίνεται καὶ εἰς διάφορα τῆς Εὐρώπης μέρη. Διὰ τὴν τοιαύτην δ’ ἐπιβολὴν τοῦ φόρου ἐπὶ καπνοῦ ὑπάρχει δυσκολία τις, εἰς τὴν ὁποίαν ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς τε Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ δυσκολία αὕτη προέρχεται ἐκ τοῦ ὅ,τι ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται δεσμευμένη πρὸς τὴν τραπεζητικὴν ὁμάδα, ἥτις ἔκαμε τὸ δάνειον τῶν 120 ἑκατομυρίων. Δυνάμει τοῦ συμβολαίου τοῦ δανείου τούτου, ἡ ὁμὰς αὕτη δικαιοῦται νὰ λάβῃ εἰς ἐνοίκιον, καὶ κατὰ προτίμησιν παντὸς ἄλλου ἐπὶ ἴσοις ὅροις, τὸν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μονοπωλίου ἐπιβληθησόμενον φόρον ἐπὶ τοῦ καπνοῦ. Τοῦτο, συνδυαζόμενον μὲ ὅσα εἶπον ἤδη, δύναται νὰ ἐμποδίσῃ τὴν πραγματοποίησιν τοῦ φόρου τούτου ἐπὶ βάσεων δυναμένων μετ’ ὀλίγον καιρὸν νὰ φέρωσι σπουδαῖα ἀποτελέσματα, διότι ἀπέναντι τῶν τοιούτων ὑποχρεώσεών του τὸ Κράτος δὲν δύναται νὰ ἀποφασίσῃ τέλειόν τινα ὀργανισμὸν τοῦ μονοπωλίου, τὸν ὁποῖον νὰ δύναται νὰ μεταβάλῃ ἀναλόγως τῶν παρουσιασθησομένων δυσκολιῶν κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ. Ἅπαξ ἐνοικίασαν τὸν φόρον τοῦτον ὀφείλει ἢ νὰ ἐφαρμόσῃ τοὺς ὅρους τῆς ἐνοικιάσεως, ὑπερνικῶν ἀνυπερβλήτους ἴσως δυσκολίας, ἢ νὰ διαλύσῃ τὴν ἐνοικίασιν ἀποζημιοῦν τοὺς ἐνοικιαστάς. Ἐκ τῶν πολυειδῶν τούτων δυσκολιῶν ἐννοεῖτε εὐκόλως, κύριοι, ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν καπνῶν δὲν δυνάμεθα ἐπί τινα τοὐλάχιστον ἔτη νὰ περιμείνωμεν ἀποτελέσματα σπουδαῖα διὰ τὴν κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος. Ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ποτῶν, ὡς ἐπροτάθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω, ὅτι δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ. Ἀλλὰ καὶ οὗτος κατὰ πρῶτον ἐλάχιστα θέλει ἀποφέρει· εἶναι ὅμως ἐπιδεκτικὸς ἀναπτύξεως καὶ θέλει βεβαίως λάβει τοιαύτην προϊόντος τοῦ χρόνου, διότι τὸ Κράτος ἔχει πᾶσαν ἐλευθερίαν ἐνεργείας, ὅπως πράξῃ πᾶν ὅ,τι δεῖ πρὸς ἀνάπτυξιν αὐτοῦ κατὰ τὴν ἐφαρμογήν του. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ παρόντος, καὶ ἐκ τοῦ φόρου τούτου δὲν δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι θὰ εἰσπραχθῇ ποσόν, ὅπερ νὰ φέρῃ σπουδαίαν ἐλλάττωσιν τοῦ ἐλλείμματος. Δὲν θέλω νὰ εἴπω τι περὶ διαφόρων ἄλλων φόρων, διότι τῶν μὲν ἡ ἐπιβολὴ δὲν εἶναι εὔκολος, τῶν δὲ ἡ σημασία εἶναι μικρά. Διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ πρέπει νὰ συνδυάσωμεν τὴν αὔξησιν τῶν πόρων μὲ τὴν ἐλάττωσιν τῶν δαπανῶν. Δὲν συμφωνῶ ὅμως μὲ τοὺς προλαλήσαντας, ὅτι τὴν ἐλάττωσιν τῶν δαπανῶν πρέπει νὰ ζητήσωμεν εἰς τὴν μὴ παραδοχὴν τῶν προταθεισῶν αὐξήσεων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ μὴ παραδοχὴ τῶν πλείστων τοὐλάχιστον ἐκ τῶν προταθεισῶν αὐξήσεων δὲν ἤθελεν εἶσθαι οἰκονομία καλῶς λελογισμένη. Αἱ πλεῖσται αὐτῶν συνδέονται μὲ τὴν τελειοτέραν λειτουργίαν τοῦ ἐπικρατοῦντος ἐν Ἑλλάδι οἰκονομικοῦ καὶ διοικητικοῦ συστήματος. Σᾶς ἀναφέρω δύω παραδείγματα. Πολὺς ἐγένετο καὶ σήμερον καὶ προχθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου λόγος περὶ τῆς ἐλλείψεως ἀπολογισμῶν καὶ τῶν ἐκ ταύτης σπουδαίων ἀτοπημάτων. Ὅλοι δὲ ἀπέδωκαν τὴν ἔλλειψιν ταύτην εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἐκ τῆς μελέτης, ἣν ἔκαμα, τοῦ θέματος τούτου, ἐπιφορτισθεὶς παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ ἐξετάσω τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς παρ’ αὐτοῦ γιγνομένας ἀπ’ εὐθείας δαπάνας, εἶδον, ὅτι ἡ ἔλλειψις αὕτη δὲν πρέπει ν’ ἀποδοθῇ κυρίως εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. Τὸ πλεῖστον αὐτῆς βαρύνει τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, τὸ ὁποῖον εἰς πᾶν ἄλλο ἠσχολεῖτο μέχρι τῆς χθὲς παρὰ εἰς τὰ κυρίως λογιστικὰ αὐτοῦ ἔργα· ἠσχολεῖτο εἰς διορισμὸν καὶ παῦσιν ταμιῶν καὶ εἰς τὴν διεύθυνσιν λεπτομερειῶν ἀφορωσῶν εἰς τὰ ταμεῖα, κατ’ ἐλάχιστον δὲ εἰς τὴν γενικὴν συγκέντρωσιν τοῦ λογιστικοῦ τοῦ Κράτους. Σᾶς ἀναφέρω ἓν παράδειγμα. Ἐζήτησα παρὰ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου νὰ μοὶ δώσῃ τὴν κατάστασιν τοῦ ἐξωτερικοῦ δανείου, τί ἐσύναξε καὶ τί ἔχει νὰ συνάξῃ καὶ πῶς διένειμε τὰ συναχθέντα, δὲν ἠδυνήθην δὲ νὰ μάθω τοῦτο, διότι δὲν ὑπάρχουν τακτικαὶ μερίδες τοῦ δανείου ἐν τῷ Γενικῷ Λογιστηρίῳ.

§56ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ὑπάρχει βιβλίον δανείων;

§57ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι. Μόλις μεμονωμένων φύλλων καὶ ἐκ διαφόρων σημειώσεων ἠδυνήθην νὰ εὕρω πληροφορίας τινὰς, ἐξ ὧν δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐξάξω τὰ συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα ἐπεθύμουν νὰ καθυποβάλω εἰς τὴν ἐπιτροπὴν.—Σήμερον ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, θέλων νὰ τροποποιήσῃ τὸν τρόπον τῆς ἐργασίας τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου καὶ ἀπαλλάξῃ τὸν ἄλλως ἱκανώτατον διευθυντὴν αὐτοῦ τῶν εἰς αὐτὸν ἀνατεθέντων ἀλλοτρίων καθηκόντων, ἐσχημάτισεν ἰδιαίτερον τμῆμα τῶν ταμείων, καὶ προσέθηκεν οὕτω νέους ὑπαλλήλους. Τοῦτο ἐγέννησε τὴν ἀνάγκην νέας δαπάνης. Σᾶς ἐρωτῶ, ἡ δαπάνη αὕτη δύναται νὰ μὴ γείνῃ παραδεκτὴ, καὶ ἂν ἡ μὴ παραδοχή της ἤθελεν εἶσθαι οἰκονομία; Καὶ ἕτερον παράδειγμα, ὅπερ ἐνθυμοῦμαι ταύτην τὴν στιγμὴν, τοιαύτης δαπάνης σᾶς ἀναφέρω ὡσαύτως, τὴν προσθήκην δύω ἢ τριῶν κλητήρων εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ τὸ ὁποῖον, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἦσαν ἐγγεγραμμένοι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τρεῖς τοιοῦτοι, οἵτινες βεβαίως δὲν ἠδύναντο νὰ ἐκτελέσωσι τὴν ὑπηρεσίαν ὁλοκλήρου τοῦ ὑπουργείου. Ἐν τούτοις, ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἀπήλειψε τοὺς νέους τρεῖς κλητῆρας. Εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας εὕρομεν σπουδαίαν δυσαναλογίαν δαπάνης μεταξὺ τῆς ἀνωτέρας καὶ τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως. Τὸ ὑπουργεῖον δαπανᾷ πλέον τοῦ ἑκατομμυρίου διὰ τὴν ἀνωτέραν ἐκπαίδευσιν, ἥτις ἔχει καὶ ἰδιαιτέρους πόρους, ἐνῷ διὰ τὴν δημοτικὴν δαπανῶνται παρὰ τοῦ Κράτους μόνον 187 χιλιάδες δραχμαί. Τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἔκαμε πρότασιν αὐξήσεως τοῦ διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ὡρισμένου ποσοῦ. Ἐγὼ ὅμως ἀνέλαβον τὴν εὐθύνην τοιαύτης προτάσεως πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἥτις παρεδέχθη καὶ συνιστᾷ αὐτὴν εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν δυνάμεθα, κύριοι, νὰ ἐπιτύχωμεν οἰκονομίας ἀξίας λόγου ἐλαττοῦντες δαπάνας ἐν ταῖς λεπτομερείαις τοῦ σήμερον παρ’ ἡμῖν ἐπικρατοῦντος οἰκονομικοῦ συστήματος, διότι ἠθέλομεν καταστήσει πλημμελῆ τὴν λειτουργίαν αὐτοῦ. Οἰκονομίας μόνον θὰ ἐπιτύχωμεν διὰ ῥιζικῆς τροποποιήσεως τοῦ οἰκονομικοῦ ἡμῶν συστήματος. Ἀλλὰ τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς Ἑλλάδος, ὅπως καὶ τὰ οἰκονομικὰ συστήματα ὅλων τῶν Κρατῶν, συνδέεται στενῶς μὲ τὸ διοικητικὸν αὐτῆς σύστημα· εἰς τὴν μεταῤῥύθμισιν δὲ τούτου, νομίζω, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ζητήσωμεν τὴν θεραπείαν. Μόλις πρὸ ὀλίγου ἐλθὼν καὶ πολιτευόμενος ἐν Ἑλλάδι δὲν δύναμαι νὰ καθυποβάλω ὑμῖν θετικὰς καὶ σχετικὰς σκέψεις περὶ τοιαύτης μεταῤῥυθμίσεως, διότι, ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἐγνώρισα ἀκόμη ἀρκούντως τὰς λεπτομερείας τοῦ διοικητικοῦ ἡμῶν ὀργανισμοῦ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ αὐτοῦ. Ἐξ ὅσων δ’ ἐγνώρισα καὶ ἐμελέτησα αὐτὸν, ἐντυπώσεις μόνον δύναμαι νὰ σᾶς ὑποβάλω. Ἐν Ἑλλάδι, κύριοι, ὅπου τὸ ἐπαρχικὸν καὶ τοπικὸν πνεῦμα εἶναι καθ’ ὑπερβολὴν ἀνεπτυγμένον καὶ ὅπου τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἔλαβε τροπὴν τοιαύτην, ὥστε τὸ Κοινοβούλιον ἐξασκεῖ ὑπερβολικὴν ἄμεσον ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν καθέκαστα τῆς Κυβερνήσεως, τὸ σύστημα τὸ συγκεντρωτικόν, ὅπερ μᾶς διέπει, ἀποβαίνει ἐν πολλοῖς ἀσυμβίβαστον πρός τε τὸ αἴσθημα τοῦ ἔθνους καὶ πρὸς τὰ συμφέροντα αὐτοῦ. Τοῦτο, νομίζω, συντελεῖ καὶ εἰς τὴν διαφοράν, ἣν πᾶς τις παρατηρεῖ μεταξὺ τῆς κοινωνικῆς ἀναπτύξεως τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς πολιτικῆς αὐτῆς ἀσχημότητος, ἢ μᾶλλον τῆς δυσαναλόγου αὐτῆς προόδου σχετικῶς πρὸς τὴν κοινωνικὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἔθνους. Ἡ μεταῤῥύθμισις τοῦ παρ’ ἡμῖν ἐπικρατοῦντος σήμερον διοικητικοῦ συστήματος καὶ ἡ βαθμιαία εἰσαγωγὴ ἀποκεντρωτικῶν θεσμῶν, νομίζω, ὅτι σπουδαίως ἤθελε συντελέσει οὐ μόνον εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς διοικήσεως τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν δαπανῶν καὶ τὴν αὔξησιν τῶν πόρων. Καὶ καθ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν διοίκησιν, τοιαύτη τις μεταῤῥύθμισις ἤθελε καταστήσει εὐκολωτέραν τὴν διεξαγωγὴν τῶν λεπτομερειῶν τῆς ἐπαρχικῆς διοικήσεως, ἤθελε δὲ συνάμα εὐκολύνει πολὺ τὴν κεντρικὴν Διοίκησιν, ἀφαιροῦσα ἀπ’ αὑτῆς τὰς μικρὰς λεπτομερείας καὶ ἀφίνουσα εἰς αὐτὴν τὴν διεύθυνσιν τῶν κλάδων ἐκείνων τῆς Διοικήσεως, οἵτινες ἐμπεριέχουσι γενικὸν ἐθνικὸν σκοπὸν καὶ ἐνέργειαν, ὡς καὶ τὴν ἐξέλεγξιν καὶ ἐπίβλεψιν μόνον ἐπὶ τῶν καθέκαστα τῆς ἐπαρχικῆς διοικήσεως. Τοιουτοτρόπως δὲ καὶ τὸ ἔργον τῶν διαχειριζομένων τὴν κεντρικὴν διοίκησιν, δηλ. τῶν ὑπουργῶν, θέλει ἀποβῆ συμφωνότερον μὲ τὰ παρ’ ἡμῖν ἐπικρατοῦντα κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα, καθ’ ἃ τὰ Ὑπουργεῖα ἐξ ἀνάγκης ἀνατίθενται ἐνίοτε εἰς ἄνδρας, κεκτημένους μὲν γενικὰς γνώσεις καὶ ἱκανότητα, μὴ ἔχοντας ὅμως τὰς ἕξεις καὶ τὴν πεῖραν, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ ἡ διεκπεραίωσις τῆς πληθύος τῶν λεπτομερειῶν, ἃς ὁ ὑπουργὸς ὀφείλει ἀπ’ εὐθείας νὰ διεκπεραιώσῃ. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, μία τοιαύτη μεταῤῥύθμισις θέλει ἐπιφέρει ἀμέσως μὲν ἐλάττωσιν δαπανῶν διὰ τῆς ἁπλοποιήσεως τῶν ἔργων τῆς κεντρικῆς Διοικήσεως καὶ πληρεστέραν ἐξέλεγξιν τῶν διαχειριζομένων δημόσια χρήματα, ἐμμέσως δὲ αὔξησιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς καὶ τῶν προσόδων τοῦ Κράτους. Συμπεραίνων νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ζητήσωμεν τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς οἰκονομίας ἐπί τινων λεπτομερειῶν, αἵτινες δύνανται νὰ βλάψωσι τὴν ὁμαλὴν λειτουργίαν τοῦ ἐπικρατοῦντος συστήματος, μήτε νὰ ἐφησυχάσωμεν πιστεύοντες, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἀμέσως νὰ εὕρωμεν τὰ ἀναγκαῖα πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ποσὰ ἐν τοῖς σχεδιαζομένοις φόροις τοῦ καπνοῦ καὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν. Ἀλλὰ πρέπει δι’ εὐρυτέρας μελέτης τοῦ ἐπικρατοῦντος συστήματος τῆς διοικήσεως νὰ ζητήσωμεν τὴν μεταῤῥύθμισίν του εἰς τρόπον ἐπιτρέποντα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἰσοζύγιον δι’ ἀμφοτέρων τῶν μέσων, τῆς ἐλαττώσεως τῶν δαπανῶν ἀφ’ ἑνός, καὶ τῆς αὐξήσεως τῶν πόρων ἀφ’ ἑτέρου. Δὲν εἶναι βεβαίως ἡ παροῦσα Σύνοδος, τῆς ὁποίας μετ’ ἀνυπομονησίας περιμένομεν πάντες τὸ τέλος, ἐν ᾗ δύναται νὰ μελετηθῇ καὶ συζητηθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἁπλῶς δ’ ἀναφέρω τὰς ἐντυπώσεις μου ταύτας, ὅπως κἀγὼ ἐφελκύσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ ἐπιζητήσωμεν τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ μας εἰς γενικώτερόν τι μέτρον.

§58Γ. ΡΟΥΦΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν παρευρέθην εἰς τὴν χθεσινὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἑπομένως δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς τί εἶπεν· ἤκουσα ὅμως ὅτι ὡμίλησε περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ ναυτικοῦ, καὶ ὀφείλω νὰ δώσω περὶ τούτου πληροφορίας· ὅταν δὲ ἔλθῃ ἡ συζήτησις, θέλω ἀναπτύξει τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν εὗρον, καὶ τὰ μέτρα, δι’ ὧν ἐλπίζω τὴν βελτίωσιν. Ἡ δύναμις τῶν ναυτῶν διαφόρων τάξεων, τῶν ὑπαξιωματικῶν, τῶν θερμαστῶν καὶ τῶν μαθητευομένων ἐν ὅλῳ ἦτο: κατὰ τὴν 3 Μαρτίου, 892 ἄνδρες. Ἡ δύναμις αὕτη ἠλαττώθη ἔκτοτε κατὰ 113 ἄνδρας, δυνάμει τοῦ νόμου, ὃν εἴμεθα ὑπόχρεοι νὰ ἐκτελέσωμεν, καὶ τὸν ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος καὶ ἐπεψήφισεν ἡ Βουλή. Ὁ νέος νόμος, ὃν ἐπεψήφισε πρό τινων ἡμερῶν ἡ Βουλή, λειτουργεῖ ἐπὶ 14 ἡμέρας, κατ’ αὐτὸ δὲ τὸ διάστημα κατετάχθησαν 92 ναῦται. Ἀλλ’ ἵνα πληροφορηθῇ ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως ποία ἦτο ἡ κατάστασις τῆς διαχειρίσεως τοῦ ὑπουργείου, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ προσθέσω ὀλίγα τινά. Ἡ διαχείρισις τοῦ 1880, ὅτε ἦτο πρωθυπουργὸς ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ἀφῆκε, κεκλεισμένας χρήσεις, πιστώσεις δραχ. 6,598,000, χωρὶς νὰ ὑπάρχωσι δικαιολογητικὰ ἔγγραφα· ἡ δὲ χρῆσις τοῦ 1881, ὅτε πάλιν πρωθυπουργὸς ἦτον ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ἀφῆκε 4,090,000 ὑποχρεώσεις ἀπέναντι τρίτων, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ οὔτε μία πρᾶξις τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἐδόθη δὲ πίστωσις δραχμῶν 4,480,000 τὴν 16 Ἰανουαρίου 1882, ἤτοι δύω ἡμέρας πρὶν ἢ συνέλθῃ ἡ Βουλή, ἔδωσε δὲ πρὸς τούτοις πιστώσεις, ἐκτὸς τούτων, δραχ. 330,170. Τοιαύτη ἦτο ἡ διαχείρισις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας τοῦ κ. Κουμουνδούρου.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ κατὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα. Ἔσοδα. Κεφάλαιον Αʹ. Ἄμεσοι φόροι.

(Γίνονται δεκτὰ τὰ ἀνωτέρω ἄρθρα ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§60ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ ποσὸν αὐτὸ, παρακαλῶ, νὰ περιορισθῇ εἰς 2,800,000.

§61Δ. Ν. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Εἶναι καὶ μία τροπολογία τῆς Ἐπιτροπῆς. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 μετὰ τοῦ ποσοῦ τῶν 2,800,000, ὡς ἐπροτάθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ).

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5. Φόρος ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων······· 1,450,000

(Γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§63ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὡμίλησε χθὲς κατὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν καὶ ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν. Θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῶν δύω τούτων συναφῶν ζητημάτων, καθόσον ὁ ὑπουργὸς μᾶς εἶπεν, ὅτι αἱ οἰκοδομαὶ δὲν φορολογοῦνται εἰς τὸ καθαρὸν εἰσόδημα. Ἀλλ’ αἱ οἰκοδομαὶ δὲν ἔχουν, κύριοι, κανὲν ἔξοδον συλλογῆς, ἐνῷ ἄλλα κτήματα ἔχουν ἔξοδα συλλογῆς καὶ μολαταῦτα φορολογοῦνται 10%. Ἐπίσης καὶ ἔξοδα καλλιεργείας δὲν συμβαίνουσιν εἰς τὰς οἰκοδομάς· ἔχουν μόνον ἔξοδα συντηρήσεως, ἀλλὰ καὶ αὐτὰ μικρὰ, μόλις 5%, ἐνῷ τὰ φορολογούμενα κτήματα 10% ἔχουν ἀνάγκην ἐξόδων συλλογῆς, καλλιεργείας καὶ συντηρήσεως 30 καὶ 50% ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος. Προσέτι τὸ εἰσόδημα τῶν οἰκοδομῶν δὲν διατρέχει κινδύνους καιρικῶν μεταβολῶν, ὁποίους διατρέχουν πάντα τὰ εἰσοδήματα γῆς καὶ φυτειῶν. Ἐκ τούτου συνάγεται, ὅτι καὶ 10% ἂν φορολογηθῇ τὸ εἰσόδημα τῶν οἰκοδομῶν, ὁ φόρος δὲν εἶναι βαρὺς, καὶ ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου ἂν ὑπολογισθῇ.

§64ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πῶς δὲν ἔχουν ἔξοδα συλλογῆς αἱ οἰκοδομαί;

§65ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ποῖα ἔξοδα ἔχετε σεῖς, ὅστις εἶσθε εἷς τῶν πρώτων ἐν Ἀθήναις ἰδιοκτητῶν προσοδοφόρων οἰκοδομῶν; Διὰ νὰ εἰσπράξετε τὰ ἐνοίκιά σας δὲν ὑποβάλλεσθε εἰς ἄλλην δαπάνην, εἰ μὴ ἐκείνων τῶν ὀλίγων λεπτῶν διὰ τὰ ὑποδήματα, τὰ ὁποῖα χαλᾷ ὁ ὑπηρέτης σας μεταβαίνων κατὰ μῆνα, τριμηνίαν, καὶ ἑξαμηνίαν εἰς τοὺς ἐνοικιαστὰς νὰ πληρωθῇ τὰ ἐνοίκια, καὶ προπληρωνόμενα μάλιστα χάριν ἀσφαλείας. Ἐπίσης πρέπει νὰ αὐξήσωμεν καὶ τὸν φόρον ἐπὶ τῶν εἰσοδημάτων τῶν διαφόρων ἑταιριῶν, καὶ οὐδόλως ἐπηρεάζει ἡ παρατήρησις τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ὅτι αἱ Τράπεζαι ἐξησφάλισαν τὸν φόρον εἰς 3% διὰ τῶν μετὰ τοῦ Δημοσίου συμβάσεων, διότι ὁ φόρος δὲν θὰ ἐπιβληθῇ ἐπὶ τῶν ἑταιριῶν, ἀλλ’ εἰς τὰ χορηγούμενα τοκομερίδια πρὸς τοὺς μετόχους ὡς εἰσοδήματά των. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐξωμολογήθη χθὲς ὡς καλὸς χριστιανὸς καὶ εἶπε γυμνὴν τὴν ἀλήθειαν· εἶπεν, ὅτι αἱ ἑταιρίαι νὰ μὴ πληρώσουν φόρον, διότι συντελοῦν εἰς τὸ νὰ σχηματισθῶσιν εἰς τὴν πρωτεύουσαν κεφαλαιοῦχοι, καὶ ὅταν ὑπάρχωσιν εἰς τὴν πρωτεύουσαν κεφαλαιοῦχοι, τότε εὐποροῦν καὶ αἱ ἐπαρχίαι· αὐτὸ τὸ εἶπε καθαρῶς, χωρὶς νὰ τὸ περικαλύψῃ κἂν διὰ περιφράσεων. Ἐνθυμοῦμαι, κύριοι, τί συμβαίνει εἴς τινας μικροπόλεις καὶ χωρία, ὅπου ἄνθρωποι 500–1000 δραχ. κεφαλαιοῦχοι κατήντησαν εἰς ὀλίγα ἔτη εὐκατάστατοι, διότι τὰς δραχμὰς αὐτὰς ἐδάνειζον εἰς τοὺς χωρικούς, εἰσήγαγον εἰς τὰς ἰδικάς των ἀποθήκας πάντα τὰ εἰσοδήματα τῶν δανειζομένων, καὶ ἐπέτρεπον αὐτοῖς νὰ λαμβάνωσιν ἀπὸ αὐτοὺς ὁσάκις ἔχουσιν ἀνάγκην, καὶ οὕτως ἐφαίνετο, ὅτι τοῖς ἐγίνετο μία εὐκολία, μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι εἰσήγοντο τὰ ἔσοδα εἰς τὰς ἰδιωτικὰς αὐτὰς ἀποθήκας μὲ τιμὰς μικροτέρας, ἀπὸ ἐκείνας μὲ τὰς ὁποίας τὰ ὑπελόγιζεν ὁ δανειστὴς, ὅταν τὰ ἐχορήγει εἰς τοὺς δανειζομένους, καὶ διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἀπεῤῥόφησαν τοὺς κόπους τῶν χωρικῶν καὶ τοὺς κατέστησαν παμπτώχους. Τοιοῦτό τι συμβουλεύει, ἐν πλήρει ἀφελείᾳ ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὅτι συμφέρει νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα, πλουτίζουσαν τοὺς ἐν τῇ πρωτευούσῃ, καὶ πτωχύνουσαν τοὺς ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, οἵτινες μετὰ καιρὸν θὰ ψοφήσουν τῆς πείνης. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ποῖαι εἶναι αἱ ἀρχαὶ τῶν ἐν τῇ πρωτευούσῃ περὶ τῆς τύχης τῶν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις· διὰ τοῦτο ἐπιμένω εἰς τὴν ἰδέαν μου νὰ ἀναβιβασθῇ ὁ φόρος τῶν οἰκοδομῶν καὶ ἑταιριῶν εἰς 10% ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου εἰσοδήματος, διότι, ὡς εἴπομεν πολλάκις, εἶναι τὰ ἀσφαλέστερα εἰσοδήματα.

§66ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἔχουν αἱ ἑταιρίαι ἔξοδα συντηρήσεως, χρέη καὶ ἄλλας δαπάνας;

§67ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὄχι· δὲν ἔχουν! διότι τὰ τοκομερίδια τὰ ὑπολογίζουσιν αἱ ἑταιρίαι, ἀφοῦ καθαρίζουσι τὰ χρέη των, τὰ ποσοστὰ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους των καὶ πᾶσαν ἄλλην δαπάνην, ἀκόμη καὶ τὴν κατάθεσιν τῆς Τραπέζης 4% διὰ τὴν σύνταξιν τῶν ὑπαλλήλων, τότε μένει διὰ τὴν Τράπεζαν π. χ. τὴν Ἐθνικὴν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ κ. Καλλιγᾶς τὰς μετοχάς του, καθαρὸν μέρισμα 275–300 δραχ. ἑκάστης μετοχῆς, καὶ ἐπὶ τούτων νὰ πληρώσῃ 10%, καθόσον μόνην δαπάνην καταβάλλει ὁ μέτοχος τὸν κόπον καθ’ ἑξαμηνίαν νὰ μεταβῇ εἰς τὰ ταμεῖα τῆς Τραπέζης νὰ λάβῃ τὰ χρήματα. Καὶ ἂν δὲν θελήσῃ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς παρατηρήσεις μας ταύτας ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, θὰ τὰς λάβῃ ὅταν ἔλθῃ ἄλλος ὑπουργὸς, τὸν ὁποῖον δὲν θὰ δεσμεύουσιν ἄμεσα ἢ ἔμμεσα συμφέροντα, προερχόμενα ἀπὸ εἰσοδήματα τῆς πρωτευούσης καὶ ἰδίως τῶν ἑταιριῶν, ὅπως δεσμεύωσι τὸν κ. Καλλιγᾶν καὶ πιθανὸν καί τινας τῶν κ. συναδέλφων του. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει).

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7. Φόρος 3% ἐπὶ τοῦ εἰσοδή-

ματος ἀνωνύμων ἑταιριῶν························ 300,000

(Γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, ὡς καὶ τὸ σύνολον 15,176,400).

§69ΤΙΝΕΣ. Εἶναι 12 ἡ ὥρα, κύριε Πρόεδρε. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 12 τῆς μεσημβρίας. Ὥρα 3. μ. μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἐπανελήφθη ἡ Συνεδρίασις).

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις νόμου ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Νάξου κ. Ὄθωνος Μαύρου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΦΛΣΤʹ. Ἑτέρα ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Πατρῶν κ. Ῥηγοπούλου περὶ συστάσως δημοτικοῦ σχολείου εἰς Ἁγίαν Μαρίναν τοῦ δήμου Τριταίας τῆς ἐπαρχίας Πατρῶν. Ἀμφότεραι θὰ σταλῶσιν εἰς τύπωσιν. (Ὅρα Παράρτημα).

§71ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἐπερώτησις τῶν βουλευτῶν Τυρνάβου κ. κ. Ζαφειριάδου καὶ Παπαδοπούλου (Ἀναγινώσκει). (Ὅρα Παράρτημα),

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§73ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ἀπασχοληθῇ ὀλίγας στιγμὰς, ἵνα ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀπαγορεύσεως..... (Θόρυβος).

§74Α. ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἀνεκοινώθη εἰς τὸν κ. Πρόεδρον ἀναφορὰ ἑνὸς γλύπτου, Γεωργίου Ἕλληνος τὸ ὄνομα, καταγομένου ἐκ Δολιανῶν τῆς Κυνουρίας, ὅστις μετέβη κατὰ τὸ 1878 εἰς τὴν ἐπανάστασιν τῆς Θεσσαλίας ὑπὸ τὸν τότε ὁπλαρχηγόν, κ. Μήτσαν, τὸν συναδελφόν μας. Ἐπληγώθη εἰς τὸ στῆθος πολὺ σπουδαίως καὶ ἑπομένως ἔκτοτε κατέστη ἀνίκανος, ἔχει δὲ καὶ οἰκογένειαν. Ἡ ἀναφορὰ αὐτοῦ ἐστάλη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἔχει καὶ ἀπόδειξιν τοῦ κ. Μήτσα, ὅτι ἐπολέμησεν ὑπ’ αὐτὸν, συνάμα δὲ καὶ πιστοποιητικὸν ἐκ μέρους τοῦ κ. Ἀρεταίου ἰατροῦ, διὰ τοῦ ὁποίου πιστοποιεῖται, ὅτι εἶναι ἀνίκανος πλέον πρὸς ἐργασίαν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ συστήσῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως τῷ δοθῇ ἓν βοήθημα. Ἡ ἀναφορὰ αὐτοῦ ἐστάλη, ὅπως εἶπον, ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ τὴν συστήσῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§75Χ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι δίκαιον, κύριε Πρόεδρε, νὰ συστηθῇ ἡ ἀναφορὰ αὕτη εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Θὰ συστηθῇ.

§77Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἅμα ἀρξαμένης τῆς Συνόδου, ὁ τέως ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κ. Μπούμπουλης ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ τῆς διαχειρίσεώς του συνεπείᾳ ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Μουτσοπούλου. Φαίνεται, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δὲν θὰ ἔλαβε γνῶσιν, οὔτε θὰ ἐξετάζῃ τί γίνεται μέσα εἰς τὴν Βουλήν. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ στείλῃ τὴν κατάστασιν ταύτην πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν, διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν. Ὁ δὲ κ. Μπούμπουλης θὰ ἴδῃ εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τί ὑπηρχήθη ὁ κ. Ῥοῦφος καὶ θὰ ἀπαντήσῃ αὔριον ἐὰν ἦναι ἄλλο παρ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ κατάστασις ἀναφέρει.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς βʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως δραχμῶν 693,331 ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1881, καὶ τὸ περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως δραχ-976,865 ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1881).

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ ΨΙΣΤʹ νόμου περὶ στρατολογίας.

§80ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ὁμιλήσω, κύριε Πρόεδρε.

§81ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νὰ διατρέξωμεν πάλιν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, κύριε Πρόεδρε.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν αὐτὸ ἀναβάλλεται. (Ὡσαύτως ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, καὶ τῆς προτάσεως νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ τοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος, ὡς ὑπαρχούσης ἀντιῤῥήσεως).

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν ἐν τοῖς διαφόροις βαθμοῖς. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον).

§84ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς μετέτρεψε χθὲς τοὺς ἀνθυπολοχαγοὺς εἰς ὑπολοχαγοὺς.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν τὰ λέγετε.

§86ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τὸ εἶπε χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε τροπολογίαν, κύριε Πρωθυπουργέ;

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα, ἔχω τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω ὅπως τυπωθῇ καὶ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, καὶ ἴδωσιν οἱ ζητήσαντες ἐξηγήσεις, ἐὰν δὲν ἀνταποκρίνηται πρὸς τὴν ἰδέαν των.

§89Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὑποχρεώσητε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προβιβάζῃ ἐντὸς δύω μηνῶν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1. Ἐπίσης ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ εἰς βʹ συζήτησιν).

§90Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§91ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, ἀφορᾷ καὶ εἰς τοῦτο, ἀλλὰ δὲν τὸ λύει ὅπως προτείνει ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου. Δὲν νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο πρέπον νὰ παραδεχθῶμεν ἡλικίαν 56 ἐτῶν δι’ ἀνθυπολοχαγοὺς καὶ ὑπολοχαγοὺς. Ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα ὡς πρὸς τοὺς παρόντας χωρὶς νὰ ἀναγράψωμεν τοιαύτην διάταξιν. Προτείνω ἑπομένως διὰ τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, καὶ τὴν ὁποίαν ἐλπίζω ὅτι θέλει ἀποδεχθῆ καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ὅπως ὡς πρὸς τοὺς ὑπολοχαγοὺς καὶ ἀνθυπολοχαγοὺς ὁ παρὼν νόμος ἐφαρμόζηται μόνον μετὰ τὸν προβιβασμὸν εἰς τὸν ἀνώτερον βαθμὸν, καὶ τότε ἔχωσιν οὗτοι τὴν ὠφέλειαν τῆς τετραετοῦς παρατάσεως. Προσέτι δὲ ποιοῦμαι διὰ τῆς τροπολογίας διάκρισιν μεταξὺ ἀνθυπολοχαγοῦ καὶ ὑπολοχαγοῦ, τοὺς ὁποίους ἡ διάταξις τοῦ πρώτου ἄρθρου περιλαμβάνει ἐν τῇ αὐτῇ κατηγορίᾳ· ὡς πρὸς τοὺς ὑπολοχαγοὺς προτείνω αὔξησιν 2 ἐτῶν, τουτέστι τοῦ χρόνου, ὅστις ἀπαιτεῖται πρὸς προβιβασμὸν ἀπὸ τῆς θέσεως τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ εἰς τὴν τοῦ ὑπολοχαγοῦ. Ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ ἐτέθη τὸ αὐτὸ ὅριον δι’ ἀμφοτέρους τοὺς βαθμολόγους, διότι οὕτως ἔχει ἐν τοῖς νόμοις ἄλλων Ἐπικρατειῶν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ διάκρισις εἶναι δικαία, ὅταν ἡ αὔξησις περιορίζηται εἰς τὸν χρόνον τὸν ἀπαιτούμενον πρὸς προβιβασμόν.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως Σχολείου ὑπαξιωματικῶν. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὰ ἄρθρα 1–5, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 6).

§93Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§94Λ. ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Τὸ ἄρθρον 5 λέγει, ὅτι οἱ ὑπαξιωματικοὶ, οἱ ἀποτυγχάνοντες εἰς τὰς ἐνιαυσίους ἐξετάσεις, ἀποστέλλονται εἰς τὰ σώματά των· κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἐξετάσεων αὐτῶν καταρτίζεται ὁ κατάλογος τῶν προβιβαστέων εἰς ἀνθυπασπιστὰς ὑπαξιωματικῶν, καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὀφείλει ἐκ τοῦ καταλόγου αὐτοῦ κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς νὰ λαμβάνῃ καὶ προβιβάζῃ τοὺς ὑπαξιωματικούς. Τὸ νομοσχέδιον δὲν λέγει, ὅτι οἱ ἅπαξ ἀποτυχόντες ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ προσέλθωσιν εἰς ἑπομένας ἐξετάσεις, ἀφοῦ διακούσωσι καὶ πάλιν μαθήματα, ὡς ἐπράξαμεν ἐπὶ τῶν μαθητῶν τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων. Τοῦτο θεωρῶ βαρὺ καὶ ἄδικον. Διατί οἱ ἅπαξ ἀποτυχόντες νὰ καταδικάζωνται διὰ παντὸς εἰς τὸ μέλλον νὰ μένωσιν ὑπαξιωματικοὶ καὶ νὰ στερηθῶσι τῆς ἐλπίδος τοῦ προβιβασμοῦ;

§95Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Οὕτω γίνεται πανταχοῦ.

§96Λ. ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Τοῦτο τὸ θεωρῶ σκληρὸν, προκειμένου περὶ ὑπαξιωματικῶν, οἵτινες δὲν διῆλθον τὰ ἐγκύκλια μαθήματα πρὶν καταταχθῶσιν, ἀλλὰ κατέχουν πλεῖστα ἄλλα προσόντα. Ἄλλως, πρέπει νὰ σαφηνισθῇ τοῦτο ἐν τῷ νόμῳ, ὅπως τοὐλάχιστον ἀποφύγῃ τὸ δημόσιον ἀγωγάς.

§97ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω, κύριοι, ὅτι δὲν χρήζει σαφηνίσεως· εἶναι φανερὸν, ὅτι ὁ ὑπαξιωματικὸς, ὅστις μετὰ ἑνὸς ἔτους φοίτησιν δὲν δύναται νὰ τύχῃ προβιβασμοῦ, δὲν εἶναι ἄξιος πλέον νὰ ἀναμένῃ προβιβασμὸν εἰς τὴν θέσιν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ· ἀρκετὴν ὑπέστη τὸ Κράτος δαπάνην δι’ αὐτὸν εἰς ἐκπαίδευσίν του ἐπὶ ἓν ἔτος, διότι ὁ ἐκπαιδευόμενος ὑπαξιωματικὸς δὲν παρέχει ὑπηρεσίαν, παρασκευάζεται ἵνα παράσχῃ ὑπηρεσίαν· ὅταν δὲ μετὰ ἑνὸς ἔτους τοιαύτην δοκιμασίαν ἀποδειχθῇ, ὅτι δὲν εἶναι ἱκανὸς, νομίζω ὅτι ἀρκούντως ἐζημιώθη τὸ Κράτος διὰ τῆς ἐπιβαρύνσεως ταύτης ἐπὶ ἔτος καὶ πρέπει νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὸ σῶμά του, ὅπως ἀποτίσῃ τὴν θητείαν του ὑπηρετῶν ἐν αὐτῷ καὶ μεταβῇ ἔπειτα ἐν ταῖς τάξεσι τῶν ἐφέδρων. Ὁ κ. Μαυρομιχάλης προτείνει τι λίαν ὠφέλιμον, καθ’ οὗ τὸ μόνον ὅπερ δύναταί τις νὰ ἀντιτάξῃ εἶναι τὸ δαπανηρόν· βεβαίως οὐδεὶς ἄλλος λόγος ὑπηγόρευσεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐν τῷ καταρτισμῷ τοῦ νομοσχεδίου τὴν διάταξιν, καθ’ ἣν τὸ προσωπικὸν τῆς Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν λαμβάνεται ἀποσπώμενον ἐκ τῶν ἄλλων ὀργανικῶν θέσεων, εἰμὴ ἡ ἰδέα ἡ οἰκονομική. Τώρα, δὲν ἠξεύρω ἐὰν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ἐννοεῖ ὅπως πάντων τῶν ἀξιωματικῶν, τῶν ἀναφερομένων ἐν τῷ ἄρθρῳ 6, αἱ θέσεις κανονισθῶσιν ὡς ὀργανικαί. Ἐν τῇ χθεσινῇ του παρατηρήσει ἐνόμισα, ὅτι περιώριζε τὴν ἀπαίτησιν εἰς μόνον τὸν διοικητὴν καὶ ὑποδιοικητὴν τῆς Σχολῆς, οὕτω δὲ περιωρισμένην ἴσως δυνάμεθα νὰ τὴν δεχθῶμεν, διότι εἰς πάντας ἐφαρμοζομένη εἶναι μὲν ὠφέλιμος, ἀλλὰ λίαν δαπανηρά. Περιορίζων ἄρα τὴν σύστασιν εἰδικῶν θέσεων εἰς μόνας τὰς τοῦ διοικητοῦ καὶ ὑποδιοικητοῦ, οἱ ὁποῖοι κυρίως εἶναι τὸ συστατικὸν στοιχεῖον τῆς Σχολῆς, ἔχω πρὸς τοῦτο ἑτοίμην τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω, ὅπως τυπωθῇ καὶ αὕτη καὶ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν. (Ὅρα Παράρτημα). (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6. — Ἐπίσης ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ, εἰς βʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§98ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, μετὰ λύπης λαμβάνω τὸν λόγον, ὅπως ἐπὶ δύω στιγμὰς ἀπασχολήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς σπουδαῖον ζήτημα. Ἤλπιζον, ὅτι μετὰ τοσαύτας ἐπανειλημμένας παρατηρήσεις καὶ συζητήσεις, ἐκ τῶν ὁποίων ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ πρωτίστη ἐθνικὴ ἡμῶν δύναμις ὀφείλει νὰ ἦναι ἡ ναυτικὴ, ὕστερον ἀπὸ τόσας περιστάσεις, καὶ παλαιὰς καὶ νέας καὶ νεωτέρας, καὶ ἀπὸ χθεσινὰ ἀκόμη γεγονότα, τὰ ὁποῖα προσήγγισαν τὴν Πατρίδα ἡμῶν πρὸς σύμπραξιν μετὰ τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, ἤλπιζον, λέγω, ὅτι καὶ τὸ ναυτικὸν ἤθελε τύχει ὅπως δήποτε ὑποστηρίξεως καὶ μερίμνης τινὸς πρὸς μόρφωσιν καλῶν ὑπαξιωματικῶν αὐτοῦ.

§99ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἶναι τὸ ἄλλο νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον προβλέπει.

§100ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Πολὺ καλὰ νὰ τελειώσω. — Ἔχομεν ἀποστολὴν ὑψηλὴν καὶ μεγάλην (θόρυβος), νὰ ἴδωμεν ἐπιτελουμένην ὑπὸ τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ μας. Διὰ τοῦτο ὀφείλομεν νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τῆς προσηκούσης μορφώσεως τῶν ὑπαξιωματικῶν αὐτοῦ, ὡς τοῦτο γίνεται διὰ τοὺς τοῦ χερσαίου στρατοῦ τοὐλάχιστον, ἂν ὄχι πλέον, καὶ ν’ ἀνοίξωμεν τούτους, τοῖς πρωτοπείροις τῆς θαλάσσης ὑπαξιωματικοὺς, τὴν πρὸς τοὺς ἀνωτέρους βαθμοὺς ὁδὸν, ὅστις εἶναι ὁ μόνος τρόπος τῆς καταρτίσεως ἀθλητικῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ.

§101ΚΡΙΕΖΗΣ. Μάθε ὅτι εἶναι καλλίτεροι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ ναυτικοῦ ἀπὸ τοὺς ἐξερχομένους ἀπὸ τὴν Στρατιωτικὴν Σχολήν.

§102ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν ἀριθμῷ 22 τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἔχομεν νομοσχέδιον περὶ συστάσεως ἐμπορικῶν ναυτικῶν σχολῶν, τὸ ὁποῖον ἐλπίζω, ὅτι ἱκανοποιεῖ τὴν ἀπαίτησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Πόρου. Προσέτι θὰ ὑποβάλωμεν εἴτε σήμερον εἴτε αὔριον — καὶ ἐπρόκειτο σήμερον ἀρχομένης τῆς συνεδριάσεως, ἀλλ’ ἠσθένησεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν — θὰ ὑποβάλωμεν νομοσχέδιον περὶ συστάσεως πολεμικῆς ναυτικῆς σχολῆς. Ὥστε ἔχομεν οὕτω πλῆρες τὸ σύστημα τῆς ἐκπαιδεύσεως ὡς πρός τε τὸν πολεμικὸν καὶ ὡς πρὸς τὸν ἐμπορικὸν κλάδον τοῦ ναυτικοῦ.

§103ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Καὶ διὰ λόγον δὲ τοὐλάχιστον στρατιωτικῆς ἰσότητος πρέπει διὰ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τοῦ ναυτικοῦ νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὥστε πᾶν μέτρον, τὸ ὁποῖον λαμβάνομεν διὰ τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς, αὐτὸ νὰ γίνηται καὶ διὰ τοὺς ναυτικοὺς, ὅπως δίδεται καὶ εἰς τοὺς ναύτας αὐτὴ ἡ πρόοδος καὶ ἡ τελειότης. (Διακοπαί).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε ἐκτὸς τοῦ θέματος, κ. Δουζίνα.

§105ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς θαλάσσης τοὺς βλέπετε ὅλους περίπου, ὅτι εἶναι οὐχὶ ὅσον προσεδόκα τις ῥωμαλέου ἐξωτερικοῦ, καὶ τοῦτο διότι δὲν παράγονται, ὅπως οἱ τοῦ χερσαίου στρατοῦ, ἐκ τῶν ἐργατικῶν στρωμάτων. Ἐφαρμόσατε τὸ μέτρον, ὃ προεξέθεσα, καὶ θέλομεν ἔχει ἅπαντας Νέλσωνας ἢ Μιαούλας. (Θόρυβος).

§106ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν εἶναι συζήτησις τώρα.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ἔλθῃ τὸ ζήτημα, τότε τὰ λέγετε αὐτὰ, κ. Δουζίνα.

§108ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Συνιστῶ τῇ Κυβερνήσει, ὅπως τὴν διάταξιν περὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ χερσαίου στρατοῦ ἐπεκτείνῃ καὶ ἐπὶ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τοῦ ναυτικοῦ, καὶ ἐπιφυλάσσομαι νὰ κάμω ἐν καιρῷ τῷ δέοντι λόγον. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς βʹ συζήτησιν 1) τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν καταλόγων, τῶν Τμημάτων καὶ τῶν ἐφορευτικῶν ἐπιτροπῶν ἐν περιπτώσει νέας ἐκλογῆς ἐν ταῖς προσαρτηθείσαις ἐπαρχίαις, καὶ 2) τὸ νομοσχέδιον περὶ προσθήκης 100 τελωνειακῶν φυλάκων).

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀσκήσεως τῶν ἰατρικῶν ἐν γένει ἐπαγγελμάτων ἐν ταῖς προσαρτηθείσαις ἐπαρχίαις.

§110ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ν’ ἀναβληθῇ.

§111ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐὰν δὲν ψηφισθῇ, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι οἱ ἀσκοῦντες ἤδη τὰ ἐπαγγέλματα ταῦτα καὶ μὴ ἔχοντες τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα, δὲν δύνανται ἤδη νὰ ἐξακολουθήσωσιν ἀσκοῦντες αὐτά.

§112ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§113ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Οὐδεμίαν ἔχω ἀντίῤῥησιν, ὅπως ψηφισθῇ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον περὶ ἀσκήσεως τῶν ἰατρικῶν ἐν γένει ἐπαγγελμάτων ἐν ταῖς προσαρτηθείσαις ἐπαρχίαις· ἀλλ’ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ καθῆκόν μου θεωρῶ νὰ ὑπενθυμίσω τόσον εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, καθὼς καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι κατὰ τὴν πρώτην τῆς Συνόδου συνεδρίασιν ἅπασαι αἱ ἐν τῇ Βουλῇ μερίδες παρημέλησαν τὴν τήρησιν τῶν Συνταγματικῶν τύπων ὡς ἐκ τοῦ πόθου τὸν ὁποῖον εἶχον, ὡς εἶπον, ὅπως γνωμοδοτήσωσι κατὰ τοὺς νόμους τῆς ἀφομοιώσεως καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν νέων ἐπαρχιῶν, κάλλιον γνωρίζοντες τὰ τῶν μερῶν ἐκείνων. Πρὸ πολλῶν ἐν τούτοις ἡμερῶν ὑπεβλήθη πρότασις νόμου μετ’ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, ὑπογεγραμμένη ὑπὸ δέκα ἀντιπροσώπων τῶν νέων ἐπαρχιῶν, δι’ ἧς ἐκανονίζετο τὸ περὶ ἀσκήσεως τοῦ δικηγορικοῦ ἐπαγγέλματος ἐν ταῖς προσαρτηθείσαις ἐπαρχίαις. Ἡ πρότασις αὕτη εἶναι φύσει κατεπείγουσα· ἐζήτησα ν’ ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ παρεκάλεσα τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως συζητηθῇ εὐθὺς μετὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν, διότι εἶναι τῆς αὐτῆς φύσεως, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ αὐτὴν ἄσχετον, διότι θεωρεῖ ἄσχετον πᾶν ὅ,τι δὲν φέρει τὴν ὑπογραφήν της. Φρονῶ, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ σταλῇ εἰς τὸ ἀρχεῖον περιφρονητικῶς ἡ γνωμοδότησις τῶν ἀντιπροσώπων, ἀλλ’ ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις, ὤφειλε νὰ συναινέσῃ εἰς τὴν ἀναγραφὴν αὐτῆς ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, καὶ ἠδύνατο ἢ νὰ ἀποκρούσῃ αὐτὴν κατὰ τὴν συζήτησιν ἢ νὰ φέρῃ ἄλλην πρότασιν περὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου· ἀλλὰ δὲν τῇ ἐπετρέπετο νὰ τὴν περιφρονήσῃ, διότι διαψεύδει τὸν ἐκδηλωθέντα σκοπὸν διὰ τὴν εἴσοδον τῶν ἀντιπροσώπων τῶν νέων ἐπαρχιῶν εἰς τὴν Βουλήν.

§114ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ποῖος ἐμποδίζει ν’ ἀναγραφῇ;

§115ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ ἔχω ἀντίῤῥησιν εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ ἐπιφυλάσσομαι εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ Νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον. Ἐπίσης ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς βʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια: 1) περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ ΧΠΗʹ νόμου περὶ πολιτικῶν μηχανικῶν. 2). Περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ ΞΗʹ νόμου ἐπὶ τῆς εἰσπράξεως ὅλων ἐν γένει τῶν ἐσόδων τῶν δήμων. 3). Περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Σερβίας ἐμπορικῆς συνθήκης. 4). Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ΤΚΕʹ νόμου περὶ ἐπιβολῆς δημοτικῶν φόρων τοῦ δήμου Πατρέων.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπιβολῆς φόρου καταναλώσεως τοῦ ζύθου, πνευματωδῶν ἐν γένει ποτῶν καὶ τοῦ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰσαγομένου οἴνου.

§117ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ συζητηθῇ. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ καὶ τὸ πρῶτον ἄρθρον καὶ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 2).

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. (Ἀναγινώσκεται). Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 μετὰ τῆς τροπολογίας παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 4).

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνταῦθα ὑπάρχει προσθήκη τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν: «Ἐν ἄρθρῳ 5 μετὰ τὴν λέξιν «λέβητες» προσθετέον «ἄμβυκες». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4 μετὰ τῆς προσθήκης παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν). (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 5–18.—(Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 19).

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ἐνταῦθα προσθέτει ὁ κ. ὑπουργός: «Ἐν ἄρθρῳ 19 § 3 ἀντὶ «ὁ χυμὸς» «τὸ ἔκθλιμμα.» Προσθετέον δὲ «§ 5. Ὁ λυκίσκος (houblon)». «§ 6. Ἡ πεφρυγμένη κριθή». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον μὲ τὴν προσθήκην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις διαφόρων νομοσχεδίων, ὡς ὑπαρχούσης ἀντιῤῥήσεως. — Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ προσόντων καὶ καθηκόντων τῶν λειτουργῶν τοῦ Φρενοκομείου Κερκύρας. — Ἀναβάλλεται ἡ τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Δικαστηρίου τοῦ Ἀρείου Πάγου κτλ.).

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας.

§122ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ συζητηθῇ.

§123ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω ἀντιῤῥήσεις. Ν’ ἀναβληθῇ, διότι ἔχω τροπολογίας.

§124ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ὑποβάλητε τὰς τροπολογίας σας.

§125ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα· αὔριον θὰ τὰς ὑποβάλω.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται καὶ αὐτό. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον τὰ ἀκόλουθα νομοσχέδια· 1) Περὶ προσόντων τῶν τηλεγραφικῶν ὑπαλλήλων. 2) Περὶ ὀργανισμοῦ τῆς τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας. 3) Περὶ Σχολῆς τῶν μαθημάτων τῆς τηλεγραφίας).

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διανομῆς τῶν τηλεγραφημάτων. (Γίνονται δεκτὰ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὰ ἄρθρα 1–14 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.... Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 15)

§128Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 15 κάμνω μίαν παρατήρησιν· τὸ ἄρθρον 15 λέγει (Ἀναγινώσκει). Νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ ἐτίθετο μία διάταξις, διὰ τῆς ὁποίας νὰ ἀπαλλάσσεται τὸ Δημόσιον καὶ εἰς περίστασιν, καθ’ ἣν ἤθελε κριθῆ ἀναγκαῖον νὰ μεταβληθῇ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον παραδεχόμεθα διὰ τοῦ νόμου καὶ νὰ μὴ ὑπόκηται εἰς ὑποχρεώσεις, ὅπως ὑπεβλήθη εἰς ζημίας εἰς τὴν περίστασιν τῶν τελωνοφυλάκων· ὑποθέσατε, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον παραδεχόμεθα διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, δὲν θέλει ἀνταποκριθῆ εἰς τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν γίνεται, καὶ ἡ πολιτεία θέλει καταργήσει αὐτὸν τὸν νόμον, τότε οἱ ἔχοντες αὐτὴν τὴν θέσιν νὰ μὴ ἔχουν δικαίωμα ἀποζημιώσεως κατὰ τοῦ Δημοσίου.

§129ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός.). Κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου 15, ἐκ τῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ παύσεως, ἤτοι περὶ μονιμότητος, δὲν δύναται νὰ γεννηθῇ δικαίωμα κατὰ τοῦ Δημοσίου, ὥστε δὲν δύναται νὰ παρουσιασθῇ ἡ περίστασις, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων. Καὶ ἂν μεταβληθῇ ὁ νόμος, δὲν δύναται νὰ γεννηθῇ δικαίωμα τοιοῦτον κατὰ τοῦ Δημοσίου, ἀφοῦ ἐξ ὑπαρχῆς δὲν ὑπάρχει τοιοῦτον δικαίωμα. Αἱ περὶ παύσεως διατάξεις τοῦ νόμου ἐπιβάλλουσιν ὑποχρεώσεις εἰς τοὺς ὑπουργοὺς ἐφ’ αἷς οὗτοι εἶναι ὑπεύθυνοι· ἂν δὲν ἐκτελῶσιν αὐτὰς, ὑπέχουσι πολιτικὴν καὶ ποινικὴν εὐθύνην. Αὕτη εἶναι ἡ μόνη ἐγγύησις, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν οἱ διοριζόμενοι ἐκ τῶν περὶ αὐτῶν διατάξεων, καὶ τοῦτο, διότι αἱ διατάξεις αὗται δὲν τίθενται ὑπὲρ τῶν διοριζομένων, ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ Κράτους. Τὸ Κράτος ἐννοεῖ νὰ ὑποχρεώσῃ τοὺς ὑπουργοὺς νὰ τηρῶσι τὴν μονιμότητα, ἀλλ’ οὐδόλως ἐνόησεν ἐκ τούτου νὰ δώσῃ δικαίωμα εἰς τὸν διοριζόμενον· ἑπομένως ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 15 ὁ ὑπάλληλος πληροφορεῖται ἐξ ὑπαρχῆς, ὅτι οὐδὲν δικαίωμα ἀπέκτησεν ἐκ τοῦ νόμου καὶ ὅτι ἑπομένως, ἐὰν ἐπέλθῃ μετατροπὴ, δὲν δύναται νὰ στηριχθῇ εἰς τὰς περὶ μονιμότητος διατάξεις αὐτοῦ, ὅπως ζητήσῃ ἀποζημίωσιν.

§130Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μετὰ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, νομίζω, ὅτι ἐξασφαλίζεται τὸ Δημόσιον· εἶχον ὅμως δίκαιον νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν αὐτὴν, διότι παρατηρεῖτε ὅτι εἰς προηγούμενον ἄρθρον κανονίζεται κατὰ ποίας περιστάσεις πρέπει, νὰ παύεταί τις, δὲν ἔχει ὅμως καὶ τὴν περίστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ νόμος ἤθελε καταργηθῆ, οὕτως ἐπίστευα ὅτι ἤθελε δώσει δικαίωμα πρὸς ἀγωγὴν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διὰ τοῦ συμβολαίου μεταξὺ αὐτῶν καὶ τοῦ Δημοσίου ἀπέκτησαν ἓν δικαίωμα· ἀλλ’ ὅταν δίδεται αὐτὴ ἡ ἐξήγησις, νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκοῦσα. Ἀλλὰ καλλίτερον εἶναι νὰ τεθῇ μία μικρὰ διάταξις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου 15, ἤτοι, ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα ἀποζημιώσεως καὶ εἰς τὴν περίστασιν καθ’ ἣν μεταβληθῇ τὸ ὑπάρχον σύστημα.

§131ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Λέγει «ἐν πάσει περιπτώσει». Ὥστε περιλαμβάνεται καὶ τοῦτο. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 15 καὶ 16 ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποχωρήσεως τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου.— Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1).

§133Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ χρόνος τῶν 40 ἐτῶν εἶναι παρὰ πολύς· σήμερον, ὅπως γνωρίζομεν ἐκ τῆς πείρας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ ἐπαξίως εἰς τὴν θέσιν τοῦ καθηγητοῦ ἀνὴρ ἐλάσσων τῶν 35 ἐτῶν· ἂν προσθέσητε καὶ 40 ἔτη, θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἡλικίαν τῶν 75 ἐτῶν· μὴ παρατηρεῖτε δὲ τὰς ἐξαιρέσεις καθὼς τοῦ κ. Ῥάλλη, διότι ὁ κ. Ῥάλλης διδάσκει πλέον τῶν 40 ἐτῶν. Ἀλλ’ ὁ Ῥάλλης ἔχει μίαν κράσιν, ἡ ὁποία παρουσιάζεται ὡς φαινόμενον εἰς τὸν τόπον μας· ἀκόμη καὶ πρὸς τὸ συμφέρον αὐτῆς τῆς παιδείας, αἱ ἐπιστῆμαι σήμερον προοδεύουσι καὶ αἱ ἀνακαλύψεις αἱ νέαι βεβαίως εἶναι πράγματα, τὰ ὁποῖα ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι, εἴτε ἐσπούδασαν εἰς τὸ νέον σύστημα, εἴτε ἐξακολουθοῦσι τὴν ἐπιστήμην ὡς ἐκ τῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν εἶχον καὶ τὴν ὁποίαν τοὺς παρεῖχεν ἡ ἡλικία... Νομίζω λοιπὸν ὅτι τὸ διάστημα τῶν 30 ἐτῶν εἶναι ἀρκετὰ ἱκανὸν διὰ νὰ δώσῃ δικαίωμα εἰς τοὺς καθηγητὰς ν’ ἀποχωρήσουν.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ προσθέτομεν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 ὡς καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ).

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως ἐν Πειραιεῖ δημοσυντηρήτου Γυμνασίου.

§136ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἔχω ἀντίῤῥησιν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, διότι ὁ δῆμος Πειραιῶς εἶναι εἷς τῶν πλουσιωτέρων δήμων τοῦ Κράτους, παρέχει δὲ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον πλέον τῶν 8,000,000 κατ’ ἔτος. Νομίζω δὲ, ὅτι εἶναι ἄδικον νὰ θέτωμεν εἰς βάρος τοῦ δήμου αὐτοῦ τὴν συντήρησιν γυμνασίου, καὶ νὰ ὑποχρεόνωμεν αὐτὸν διὰ νόμου, ἐνῷ εἰς ὅλας τὰς πόλεις τῆς Ἑλλάδος, ἥττονος σημασίας καὶ ἐλάχιστα συνεισφερούσας εἰς τὸ Δημόσιον, ἔχομεν γυμνάσια δαπάνῃ τοῦ Κράτους. Ἂν ὁ δῆμος Πειραιῶς ἔχῃ περισσεύοντα χρήματα, ταῦτα δέον νὰ τῷ ἐπιτραπῇ νὰ διαθέσῃ ὑπὲρ τῆς κατωτέρας παιδεύσεως. Τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι κάκιστον, νὰ βαρύνωμεν τοὺς δήμους διὰ τὰς δαπάνας τῆς μέσης παιδεύσεως. Ὁ δῆμος Πειραιῶς ἔχει ἀνάγκην ἀπόλυτον τῆς αὐξήσεως τῶν δημοτικῶν σχολείων, διότι ἡ ἀνάπτυξις τοῦ δήμου εἶναι μεγίστη καὶ μόλις δύω δημοτικὰ σχολεῖα ὑπάρχουν, μὴ ἀρκοῦντα εἰς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τῶν τριάκοντα ἤδη χιλιάδων Πειραιέων. Ὑπάρχει δὲ καὶ παρατήρησις, ἂν ἀποφασισθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὡς πρὸς τὸν τρόπον τοῦ διορισμοῦ τῶν καθηγητῶν. Τὸ νομοσχέδιον λέγει, ὅτι οἱ καθηγηταὶ θὰ διορίζωνται τῇ προτάσει τοῦ δημάρχου, καὶ νομίζω, ὅτι ὁ δήμαρχος δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐκλέξῃ τοὺς καθηγητάς· ὁ δήμαρχος καὶ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον ἰδίως δύνανται νὰ ὑποδείξωσι τὴν παῦσιν τῶν μὴ ἐκτελούντων τὸ καθῆκόν των, καθηγητῶν· ὥστε προτείνω νὰ τεθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀντὶ τοῦ διορίζονται παύονται τῇ γνωμοδοτήσει τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου Πειραιῶς. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ καὶ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου.—Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 2).

§137ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία περὶ τούτου, δι’ ἧς προστίθενται ἐν ἄρθρῳ 2 μετὰ τὴν λέξιν «διορίζονται» αἱ λέξεις «μετατίθενται καὶ παύονται».

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Ψύλλα καὶ Μουτσοπούλου. (Ἀναγινώσκεται).

§139ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ «μετατίθεται» τῆς τροπολογίας ν’ ἀπαλειφθῇ, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μετατεθῇ ἀπὸ δημοτικοῦ γυμνασίου εἰς δημόσιον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον ὡς ἐτροπολογήθη καὶ μὲ τὴν ἐξάλειψιν τῆς λέξεως «μετατίθεται». Ὡσαύτως ἐπιψηφίζονται καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καθὼς καὶ τὸ σύνολον, τοῦ νομοσχεδίου). (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον 1) τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐργοδηγῶν, καὶ 2) τὸ νομοσχέδιον περὶ διορισμοῦ Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου παρὰ τῇ Τραπέζῃ Ἠπειροθεσσαλίας. Ἀναβάλλεται ἡ πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσόντων τῶν ὑποψηφίων Ἐπισκόπων).

§140ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς βοσκῆς ἐντὸς τῶν σταφιδαμπέλων.

§141ΤΙΝΕΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§142ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ προσδιορίσωμεν μίαν ἡμέραν ἐπὶ τέλους, διὰ νὰ τὸ συζητήσωμεν· ἂς προσδιορίσωμεν τὸ Σάββατον. (Θόρυβος).

§143ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Πρέπει νὰ τὸ συζητήσωμεν, διότι καταστρέφεται ἡ γεωργικὴ τάξις ἕνεκα τῶν βοσκῶν.

§144ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς βοσκῆς ἐντὸς τῶν σταφυδαμπέλων, εἶναι καλλίτερον φρονῶ νὰ τὸ μερικεύσωμεν διὰ τὰς ἐπαρχίας μόνον ἐκείνας, τῶν ὁποίων ὅλοι οἱ ἀντιπρόσωποι εἶναι σύμφωνοι, ὅπως τὸ νομοσχέδιον ψηφισθῇ δι’ αὐτάς.

§145ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ καταθέσωσι τὰς προτάσεις των ἀπὸ τοῦδε οἱ κύριοι βουλευταί.

§146ΤΡΑΚΑΣ. Νὰ ἐξευρεθῇ καὶ εἷς τρόπος, ὅπως ἀποζημιωθῶσι καὶ οἱ ἰδιοκτῆται.

§147ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ παρατήρησις τοῦ κ. βουλευτοῦ Φθιώτιδος εἶναι ὀρθὴ, ὅτι ζημιοῦνται ἐκεῖναι αἱ ἐπαρχίαι, εἰς τὰς ὁποίας δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ νομοσχέδιον· ἀλλ’ ἐὰν θελήσωμεν νὰ τὸ ἐφαρμόσωμεν γενικῶς, εἶναι ἀδύνατον νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, διότι ὁ καιρὸς δὲν τὸ ἐπιτρέπει, ἀφοῦ ἡ ὥρα τῆς λήξεως τῆς Συνόδου ἐπίκειται. Ἂς ἀφήσωμεν λοιπὸν νὰ ψηφισθῇ μόνον δι’ ἐκείνας τὰς ἐπαρχίας, ἐξ ὧν δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, καὶ κατόπιν εἶναι εὔκολον νὰ τὸ ἐπεκτείνωμεν καὶ ἐπὶ τὰς ἄλλας ἐπαρχίας.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται καὶ αὐτό. (Ἐπίσης ἀναβάλλεται ἡ τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ παραχωρήσεως ἐθνικῶν ἐκκλησιαστικῶν οἰκοπέδων).

§149ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂς ἀναγνωσθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Διδασκαλείου ἐν Θεσσαλίᾳ.

§150ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἔχω ἀντίῤῥησιν (θόρυβος). Κύριε Πρόεδρε, δὲν βλέπω τὸν λόγον διατί ἡ Κυβέρνησις ἐπισπεύδει τὴν σύστασιν Διδασκαλείου ἐν Λαρίσσῃ.

§151ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐν Θεσσαλίᾳ.

§152ΜΙΛΗΣΗΣ. Μήπως ἡ Λάρισσα δὲν εἶναι Θεσσαλία; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας γνωρίζει, ὅτι ὑπάρχει νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου πέρυσιν ἐψηφίσαμεν τὴν σύστασιν Διδασκαλείου ἐν Κερκύρᾳ· διατί δὲν ἐπραγματοποιήθη ἡ σύστασις τοῦ Διδασκαλείου ἐκείνου;

§153ΤΖΑΝΕΣ. Διότι δὲν ὑπῆρχε τὸ ἀναγκαῖον προσωπικόν.

§154ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἐννοῶ τότε τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον μᾶς ζητοῦν νὰ ψηφίσωμεν διὰ νόμου σύστασιν Διδασκαλείου καὶ σύστασιν πρακτικῶν γυμνασίων κλ. ὅλα αὐτὰ γίνονται κατ’ ἐπίδειξιν, κύριοι· δὲν εἶναι σπουδαῖα. Ἀντὶ νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Διδασκαλείου ἐν Λαρίσσῃ, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι νὰ διδάξωσιν εἰς αὐτὸ, ἐνῷ ἄφησεν ἀσύστατον τὸ Διδασκαλεῖον τὸ ἐν Κερκύρᾳ, πρὸ ἑνὸς ἔτους διὰ τοῦ νόμου συσταθὲν, καλῶς θὰ ἔπραττεν ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν ἔπεμπεν εἰς τὴν Εὐρώπην νέους, οἵτινες νὰ σπουδάσωσι τὰ ἀπαιτούμενα εἰδικὰ μαθήματα διὰ τὴν σύστασιν καὶ λειτουργίαν τῶν Διδασκαλείων. Χθὲς, κύριοι, ἔτι ἡ Βουλγαρία ἔστειλεν εἰς Εὐρώπην δεκαπέντε νέους, ἵνα σπουδάσωσι διὰ τὰ Διδασκαλεῖα· ἀλλ’ ἡμεῖς ἀντὶ τούτου καταγινόμεθα εἰς σύστασιν Διδασκαλείων καὶ πρακτικῶν γυμνασίων, ἐπιδιώκοντες οὐχὶ τὸ πρακτικὸν καὶ ὠφέλιμον, ἀλλὰ τὴν ἐπίδειξιν. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ποῖον θὰ διορίσῃ Διευθυντὴν τοῦ Διδασκαλείου, ποῖον τοῦ προτύπου; Ποῖος θὰ διδάσκῃ εἰς τὸ Διδασκαλεῖον τὴν παιδαγωγίαν, τὴν διδακτικὴν, τὴν μεθοδικὴν καὶ ἐν γένει τὰ εἰδικὰ ἐκεῖνα μαθήματα, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐννοηθῇ Διδασκαλεῖον; Ποῦ εἶναι οἱ καθηγηταὶ τῶν εἰδικῶν τούτων μαθημάτων, καὶ πότε ἐφρόντισεν ἡ πολιτεία νὰ μορφώσῃ τοιούτους καθηγητάς; Πρὸς τί λοιπὸν αἱ ἐπιδείξεις αὗται περὶ συστάσεως Διδασκαλείων, πρακτικῶν γυμνασίων καὶ σχολείων κτλ; Νομίζω, κύριοι, ὅτι σπουδάζουσα ἡ Βουλὴ πρέπει ν’ ἀντιπαρέλθῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐκτὸς ἐὰν θέλωμεν καθ’ ἕξεις νὰ πλανῶμεν ἑαυτοὺς ψηφίζοντες ἰδανικὰ Διδασκαλεῖα καὶ σχολεῖα μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν θὰ γείνῃ τίποτε.

§155ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν εἶναι πταῖσμα ἐδικόν μας, ἐὰν μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης δὲν ἐστάλησαν εἰς τὴν Εὐρώπην ὑπότροφοι διὰ νὰ σπουδάσωσιν. Ἡ παροῦσα ὅμως Κυβέρνησις, ἀπαντῶ εἰς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Ἑρμιονίδος, σκέπτεται νὰ στείλῃ ὄχι 5 ἢ 10, ἀλλὰ περισσοτέρους. Δὲν εἶναι πταῖσμα ἐδικόν μας, ἐὰν οἱ ὑπάρχοντες νόμοι περὶ συστάσεως Διδασκαλείων ἦναι τοιουτοτρόπως κατηρτισμένοι, ὥστε φέρουν ὡς ἀποτέλεσμα νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν τοὺς ἀναγκαίους διευθυντὰς καὶ καθηγητὰς, καὶ διὰ τοῦτο ἔχω ἕτοιμον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἰδοὺ καθυποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ διευκολύνω τὴν σύστασιν Διδασκαλείων· διότι ἔχομεν ἀνάγκην ὄχι μόνον ἑνὸς Διδασκαλείου διὰ τὴν Θεσσαλίαν, ἀλλὰ καὶ περισσοτέρων ἀκόμη διὰ τὸ λοιπὸν Κράτος. Ἀληθῶς, κύριοι, δὲν ἔχομεν καταλλήλους διευθυντὰς καὶ καθηγητὰς, ὁποίους ἀπαιτεῖ ὁ ὑπάρχων νόμος· ἀλλ’ ἐὰν ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσάγω, ἀφ’ ἑνὸς μὲν θέλομεν εὐκολυνθῆ εἰς τὴν εὕρεσιν ἀνδρῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ θέλομεν ἀναπληρώσει ἔλλειψιν σπουδαίαν, ἥτις ὑπάρχει εἰς τὴν σύστασιν τῶν Διδασκαλείων. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι τὸ ἑξῆς: «Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκει).

§156ΜΙΛΗΣΗΣ. Τότε τὰ Διδασκαλεῖα τὰ κάμετε γυμνάσια.

§157ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκει). — Βεβαίως ὅταν ἔχωμεν ἕνα νόμον, ὁ ὁποῖος ὁρίζει νὰ διορίζωνται διευθυνταὶ μόνον οἱ ἔχοντες δίπλωμα Φιλολογικῆς Σχολῆς, δὲν τὸν εὑρίσκομεν, διότι δὲν ὑπάρχει Σχολὴ Φιλολογική. Δεύτερον προτείνομεν νὰ εἰσαχθῇ ἡ ὀπλοσκία εἰς τὰ Διδασκαλεῖα.

§158ΜΙΛΗΣΗΣ. Πολὺ καλά.

§159ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καταθέτω τὸ νομοσχέδιον καὶ πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἀντίῤῥησις· ἂς πιστεύσῃ λοιπὸν ὁ κ. Μίλησης, ὅτι θὰ συστηθῇ τὸ Διδασκαλεῖον.

§160ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀπαιτεῖται διευθυντής.

§161ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὅλα αὐτὰ εἶναι.

§162ΜΙΛΗΣΗΣ. Σᾶς εἶπον ἤδη, κ. ὑπουργὲ, ὅτι διὰ νὰ συστήσητε τὸ Διδασκαλεῖον, τοῦ ὁποίου ζητεῖτε τὴν ἐπιψήφισιν, ἔχετε ἀπαραίτητον ἀνάγκην δύω διευθυντῶν, ἑνὸς διὰ τὸ κυρίως Διδασκαλεῖον καὶ ἑνὸς διὰ τὸ εἰς αὐτὸ προσηρτημένον πρότυπον δημοτικὸν σχολεῖον· ἔχετε ὡσαύτως ἀνάγκην 3 ἢ 2 τοὐλάχιστον ἄλλων καθηγητῶν πρὸς διδασκαλίαν τῶν εἰδικῶν τοῦ Διδασκαλείου μαθημάτων. Σᾶς ἐρωτῶ καὶ πάλιν, ποῦ θὰ εὕρετε τοὺς εἰδικοὺς τούτους ἄνδρας; Βεβαίως δὲν περιμένετε νὰ καταβῶσιν οὗτοι ἀπὸ τοῦ Οὐρανοῦ· θὰ ὑπάρχωσι μεταξὺ ἡμῶν. Ὀνομάσατέ τους λοιπὸν ἀπὸ τοῦδε. Ἂν δὲ ἔχετε ὑμεῖς προχείρους τοιούτους ἄνδρας, διατί δὲν συνιστᾶτε τὸ Διδασκαλεῖον τῆς Κερκύρας, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐψηφισμένον πρὸ ἑνὸς ἔτους; Μὴ πλανώμεθα, κύριοι. Δὲν ἔχομεν τὸ ἀπαιτούμενον προσωπικὸν, διὰ νὰ συστήσωμεν, ὄχι τέταρτον, ἀλλ’ οὔτε τρίτον Διδασκαλεῖον. Ἐξεύρετε δὲ πῶς ἐσυστήθησαν καὶ τὰ δύω ὑπάρχοντα; Ἔπρεπε νὰ ἐπέλθῃ ὁ Ῥωσσοτουρκικὸς πόλεμος, διὰ νὰ ἀναγκασθῶσι νὰ ἔλθωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα δύω εἰδικοὶ ἄνδρες, ἐκπαιδευθέντες ἐν Εὐρώπῃ ἀμφότεροι, ὡς νομίζω, τῇ δαπάνῃ τοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει Φιλολογικοῦ Συλλόγου, τουτέστιν ὁ κ. Παπαδόπουλος καὶ ὁ κ. Σκορδέλης, διευθύνοντες ὁ μὲν τὸ Διδασκαλεῖον Θεσσαλονίκης, ὁ δὲ τὸ Φιλιππουπόλεως. Ἔπρεπεν ὡσαύτως νὰ εὑρεθῇ ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας Διευθυντὴς τῶν δημοτικῶν σχολείων ἀνὴρ ζηλωτὴς καὶ ἐνθουσιῶν ὑπὲρ τῆς παρ’ ἡμῖν ἀναμορφώσεως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὅστις νὰ τρέξῃ κατόπιν τῶν προσφύγων τούτων, νὰ ἐκπολιορκήσῃ, οὕτως εἰπεῖν, τὴν συναίνεσίν των εἰς τὸ νὰ λάβωσι δημοσίαν θέσιν ἐν Ἑλλάδι, νὰ πείσῃ δὲ καὶ τὸν πρὸς διάδοσιν τῶν Ἑλληνικῶν γραμμάτων Σύλλογον, ὅπως παραδώσῃ τὸν διευθύνοντα τὸ παρὰ τούτου συστημένον πρότυπον τῆς φερωνύμου Σχολῆς, διὰ νὰ κατορθωθῇ τὸ μέγα κατόρθωμα τῆς συστάσεως τῶν δύω ἐν ἐνεργείᾳ Διδασκαλείων. Ἀλλὰ σεῖς, οἵτινες τόσο ἐπαξίως ἀντημείψατε διὰ τῆς ἀπολύσεως τὸν ἐνθουσιώδη ἐκεῖνον ζῆλον τοῦ πρώην Διευθυντοῦ τῶν δημοτικῶν σχολείων, σεῖς πῶς θὰ συστήσητε τὰ δύω ἄλλα Διδασκαλεῖα, τὸ τῆς Κερκύρας καὶ τὸ νέον τῆς Λαρίσσης, τὸ ὁποῖον μᾶς ζητεῖτε; Οἱ εἰδικοὶ ἄνδρες, κύριοι, δὲν δημιουργοῦνται διὰ τῶν νομοσχεδίων, δὲν αὐτοσχεδιάζονται ἐκ τοῦ προχείρου· πρέπει νὰ μορφωθῶσιν ἐγκαίρως, καὶ ἡμεῖς οὐδεμίαν ἐλάβομεν περὶ τῆς μορφώσεως αὐτῶν μέριμναν. Ἀντὶ νὰ ὑποβάλῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ γενομένου ἤδη διαγωνισμοῦ διὰ τὴν ἀποστολὴν τοιούτων νέων εἰς Εὐρώπην, μᾶς φέρει νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων συνιστᾷ εἰς τὸ χαρτὶ Διδασκαλεῖα καὶ πραγματικὰ γυμνάσια καὶ σχολεῖα. Οὕτω θὰ ἀναμορφώσητε πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ τὰ σχολεῖα;......

§163ΜΙΑ ΦΩΝΗ. Διατί δὲν ἐφροντίσατε σεῖς, ὅταν ἦσθε εἰς τὴν ἐξουσίαν;

§164ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐγὼ ἔπραξα τότε ὅ,τι ἠδυνήθην. Ἀπέστειλα εἰς τὴν Εὐρώπην 3 νέους, ὅπως ἐκπαιδευθῶσι καὶ χρησιμεύσωσι διὰ τὰ Διδασκαλεῖα· τὸν ἕνα τούτων παρέλαβεν ἤδη τὸ ὑπουργεῖον καὶ διώρισε διευθυντὴν τοῦ ἐνταῦθα Διδασκαλείου, ἀφοῦ μετέθεσε τὸν κ. Παπαδόπουλον εἰς τὴν κενωθεῖσαν ἕδραν τῆς φιλοσοφίας ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Ἐν γένει δὲ δύναμαι νὰ εἴπω, χωρὶς νὰ κατακριθῶ ἐπὶ ἀτόπῳ περιαυτολογίᾳ, ὅτι ἡ ἰδέα τῆς παρ’ ἡμῖν ἀνιδρύσεως τοῦ Διδασκαλείου καὶ ἡ ἀφετηρία τῶν γενομένων ῥιζικῶν βελτιώσεων εἰς τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως χρονολογεῖται, ἀφ’ ἧς ἐγὼ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας. Ἠξεύρω, κύριοι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον θὰ ἐπιψηφισθῇ, ὅπως καὶ πάντα τὰ λοιπὰ, ὅσα ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις. Σᾶς προλέγω ὅμως ῥητῶς, ὅτι οὔτε τὸ Διδασκαλεῖον Λαρίσσης θὰ συστηθῇ, οὔτε τὸ τῆς Κερκύρας, καὶ ὅτι ἡ ψηφιζομένη σύστασις γίνεται ἁπλῶς πρὸς τὸ θεαθῆναι καὶ πρὸς θεραπείαν ἄλλων ἴσω; ἀναγκῶν καὶ συμφερόντων.

§165ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Θὰ ἴδητε, ὅτι θὰ συστηθῶσιν, ὅταν ψηφισθῇ καὶ τὸ ἄλλο νομοσχέδιον;

§166ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὅταν ψηφισθῇ τὸ ἄλλο νομοσχέδιόν σας, θὰ συστήσητε ἴσως δύω ἄλλα γυμνάσια ἢ ἄλλου εἴδους ἐκπαιδευτήρια, ἀλλὰ Διδασκαλεῖα βεβαίως δὲν θὰ συστήσητε. Ὁ χρόνος θὰ τὸ ἀποδείξῃ.

§167ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τὸ ζήτημα τῆς ἐκπαιδεύσεως ἁπανταχοῦ μὲν, ἰδίᾳ ὅμως ἐν Θεσσαλίᾳ, εἶναι τῆς πρωτίστης ἀνάγκης καὶ σπουδαιότητος, ἑπομένως καὶ τὸ συναφὲς πρὸς αὐτὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Διδασκαλείου ἐν Θεσσαλίᾳ. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἑρμιονίδος, φρονῶ, ὅτι προδικάζει τὴν τύχην τοῦ νομοσχεδίου, ἰσχυριζόμενος, ὅτι θὰ μείνῃ βεβαίως ἀνεκτέλεστον ἐλλείψει διδασκάλων. Φρονῶ, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι βέβαιον, καὶ θεωρῶ καλὸν νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἵνα ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν εὕρῃ διδασκάλους, προβῇ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν· ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ Κυβέρνησις θὰ ἦναι εἰς θέσιν καλλιτέραν τοῦ κ. Μίληση νὰ γνωρίζῃ τὸ σκόπιμον ἢ μὴ, ἀφοῦ δὲ ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον, ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ψηφίσῃ αὐτό. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸν ἄρθρον 1. — Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 2).

§168ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐν τῷ δευτέρῳ στίχῳ ἡ λέξις «ἐν Λαρίσσῃ» ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ τῆς λέξεως «ἐν Θεσσαλίᾳ». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 μετὰ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ὡς καὶ τὸ σύνολον).

§169ΤΙΝΕΣ. Ὅλα τὰ ἄλλα νομοσχέδια ν’ ἀναβληθοῦν, διότι ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπανερχόμεθα εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ ΨΙΣΤʹ νόμου περὶ στρατολογίας.

§171ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριοι, γνωρίζετε, ὅτι οὐ μόνον οἱ κατὰ τὴν ἐνεστῶσαν Σύνοδον, ἀλλὰ καὶ πολὺ μᾶλλον οἱ κατὰ τὸ παρελθὸν συνάδελφοι περὶ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἔχω τὸ ἐπ’ ἐμοὶ παραδεχθῆ ἐπὶ τῶν συζητήσεων, δηλαδὴ τῆς ταχείας καὶ συντόμου ἀνελίξεως τῶν ζητημάτων· τὸ σύστημα τοῦτο ἔρχομαι ἐνταῦθα νὰ προτείνω εἰς τοὺς συναδέλφους, ὅπως πάλιν θέτωμεν εἰς ἐνέργειαν, καθόσον ἤδη ἔχομεν ἐξέλθει ἐκ τοῦ σωτηρίου ἐδάφους τούτου τῶν συζητήσεων. Ἀπό τινος καιροῦ εἰσήχθη ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ἓν σύστημα συζητήσεων, τὸ ὁποῖον πρῶτον προσβάλλει τὸ Κοινοβούλιον, καὶ δεύτερον κάμνει, ὥστε νὰ ἀπόλλυται εἰς μάτην ὁ χρόνος, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ χρησιμοποιηθῇ διὰ σπουδαῖα νομοθετήματα. Προσβάλλει τὴν Βουλὴν, κύριοι, διατί; διότι κύριός τις ἐξ ἡμῶν δὲν ἀντελήφθη ἐκείνης τῆς καταχρήσεως, ἥτις ἐγένετο ἐντεῦθεν τῶν μεταφράσεων καὶ τῶν ἀναγνωσμάτων. Τί συμβαίνει; Πρόκειται περὶ ἑνὸς ζητήματος, καὶ ἐντεῦθεν ἔρχονται ἐκ συστήματος τινὲς τῶν συναδέλφων προπαρεσκευασμένοι μὲ ἀπαντήσεις διὰ μεταφράσων καὶ ἀποσπασμάτων ἐκ διαφόρων συγγραμμάτων ἢ μονογραφιῶν, δηλαδὴ κατήντησεν ἡ Βουλὴ καὶ τὸ βῆμα εἰς φιλολογικὸν φροντιστήριον, ἢ σύλλογον ἢ λέσχην, ἢ ὅπως εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς πολυτεχνικὸν σχολεῖον. Ὥστε κατήντησαν πάντες οἱ βουλευταὶ νὰ ἐγκαταλείψωσι πᾶσαν ἄλλην σκέψιν καὶ νὰ γίνωσι ῥαψῳδοί, ἀπαγγέλλοντες ἕκαστος τεμάχια ἀλλοεθνῶν συγγραφέων, καὶ νὰ νομίζῃ οὕτως ἕκαστος, ὅτι ὀφείλει νὰ φροντίζῃ πῶς δύναται νὰ γείνῃ ἐγκυκλοπαιδικὸς διδάσκαλος· καὶ τοιουτοτρόπως κατετρίβησαν αἱ συζητήσεις πᾶσαι εἰς μελέτας ἰδιαιτέρας σχολικὰς, ἥκιστα ἁρμοζούσας εἰς Κοινοβούλιον, χρησίμους δὲ μόνον εἰς μόρφωσιν πεποιθήσεως ἀτομικῆς. Τὸ σύστημα τοῦτο βεβαίως πρέπει νὰ τὸ ἐγκαταλείψωμεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Τὸ σύστημα τοῦτο δύναται καὶ πᾶς ἐξ ἡμῶν, ὅστις γνωρίζει μίαν ἢ πλείονας γλώσσας, δύναται νὰ τὸ μετέλθῃ· πλὴν ἀναλογίσθητε τὰς συνεπείας τῆς γενικεύσεως τούτου. Καὶ ἐγὼ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ συλλέξω ἀπὸ διάφορα συγγράμματα περικοπὰς, ἃς νὰ ἔλθω νὰ τὰς ἀπαγγείλω. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τοῦτο, ὡς εἶπον, τὸ θεωρῶ προσβλητικὸν διὰ τὴν Βουλὴν, ἐν ᾗ, κατὰ νομικὸν πλάσμα, πάντες εἰσὶν ἴσης ἱκανότητος καὶ ἀξίας, καὶ οὐδεὶς δύναται ν’ ἀντιποιηθῇ τὸ ἐξέχον πρὸς διδασκαλίαν τῶν ἄλλων· καὶ δὲν τὸ βλέπω νὰ λαμβάνῃ χώραν εἰς ἄλλα Κοινοβούλια καὶ εἰς ἄλλα ἔθνη ἐλευθέρως βουλευόμενα (Θόρυβος). Λοιπὸν παραιτούμενοι τοιούτου συστήματος, ἐφεξῆς ποιούμενοι δὲ χρῆσιν συστήματος ἀληθῶς ἁρμόζοντος εἰς κοινοβουλευτικὰς συζητήσεις, ἐπιτρέψατε καὶ ἐμοὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ὅπερ κατ’ οὐσίαν οὐδὲν ἄλλο ἔχει μέρος, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ προσβληθῇ ὑπὸ ἀντιφρονούντων, παρὰ τὴν μονοετῆ θητείαν. Ὑπὲρ τῆς βραχυχρονίου λοιπὸν θητείας καὶ ἐγὼ γνωματεύων, καὶ ἑπομένως ὑποστηρίζων τὸ νομοσχέδιον, ἔρχομαι στηριζόμενος εἰς τὴν γνώμην τῶν προγόνων ἡμῶν, νὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν παραδοχὴν τοῦ νομοσχεδίου. Εἰς τὸ σύστημα τοῦτο τῆς βραχείας θητείας ἀντὶ παντὸς ἄλλου ἀλλοεθνοῦς συγγραφέως θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω μικρὰν περικοπὴν ἐκ τῆς τοῦ Θουκυδίδου ἱστορίας τῆς Ἑλλάδος (θόρυβος). Κύριοι, ἐν Ἑλλάδι... (Θόρυβος).

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτὰ, δὲν σᾶς ἀκούουν. Ἡ Βουλὴ ἐκουράσθη.

§173ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐγὼ ἀρκοῦμαι εἰς ὀλίγας λέξεις. Κύριοι, τὸ ζήτημα περὶ τῆς θητείας τῆς μακρᾶς καὶ τῆς βραχείας ὑφίστατο καὶ παρὰ τοῖς ἀρχαίοις μεταξὺ Σπάρτης, ἥτις εἶχε τὴν μακρὰν θητείαν, καὶ Ἀθηνῶν, ἥτις εἶχε τὴν βραχεῖαν θητείαν. Ἐπειδὴ δὲ οἱ πρόγονοι τοῦ κ. Κουμουνδούρου καὶ Μαυρομιχάλη εἶχον τὴν μακρὰν θητείαν, διὰ τοῦτο καὶ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος καὶ ὁ κ. Μαυρομιχάλης θέλουσι τὴν μακρὰν θητείαν. Οἱ ἄλλοι ὅμως, οἱ ἐκ τῶν ἄλλων μερῶν καὶ τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος, θέλουν τὴν βραχεῖαν θητείαν. Περὶ τῆς βραχείας θητείας, ἥτις ἐπεκράτησεν ἐν τῇ Στερεᾷ Ἑλλάδι καὶ ταῖς Ἀθήναις, ἔχομεν τὴν μαρτυρίαν τοῦ Περικλέους ἐν τῷ ἐπιταφίῳ λόγῳ, ἐν ᾧ λέγει, ὅτι δὲν ἔμενον ὑπὸ τὰ ὅπλα διὰ παντὸς τοῦ βίου. «Διαφέρομεν δὲ καὶ ἐν ταῖς τῶν πολεμικῶν μελέταις τῶν ἐναντίων τοῖς δε, πιστεύοντες οὐ ταῖς παρασκευαῖς τὸ πλέον ἢ τὸ ἀφ’ ἡμῶν αὐτῶν εἰς τὰ ἔργα εὐψύχῳ· καὶ ἐν ταῖς παιδείαις οἱ μὲν ἐπὶ πόνῳ ἀσκήσει τὸ ἀνδρεῖον μετέρχονται, ἡμεῖς δὲ ἀνειμένως διαιτώμενοι, οὐδὲν ἧττον ἐπὶ τοὺς ἰσοπαλεῖς κινδύνους χωροῦμεν, καὶ μὴ ἀτολμοτέρους τῶν ἀεὶ μοχθούντων φαίνεσθαι». Ἰδοὺ λοιπὸν ἡ βραχεῖα θητεία παρ’ Ἀθηναίοις. Ὁ χαρακτὴρ λοιπὸν τῶν Ἑλλήνων ἦτο τοιοῦτος, καὶ ὅταν λέγω Ἑλλήνων ἐννοῶ τοὺς Ἀθηναίους πρωτίστους πάντων καὶ πάντα τὸν Ἑλληνισμὸν ἐν αὐτοῖς ἐκπροσωπούμενον· ἡ τοιαύτη δὲ βραχεῖα θητεία ἀπέδειξε τοὺς Ἀθηναίους ἐν παντὶ τῷ ἐπιστητῷ τελείους καὶ βαδίζοντας ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ἐπιστημῶν καὶ τῆς προόδου τοῦ πολιτισμοῦ, οὐχὶ δὲ καὶ ἐν τοῖς πολεμικοῖς ἀτολμοτέρους καὶ οὔτε ἰσοπαλῶν ὑποδεεστέρους, ἐνῷ ἡ μακρὰ θητεία ὑπεδούλωσε τοὺς Σπαρτιάτας εἰς στενὸν βίον ἄνευ πλούτου καὶ ἐπιστημῶν καὶ πολιτισμοῦ· ἄξεστος λοιπὸν καὶ στάσιμος πολιτικὴ κατάστασις εἶναι συνέπεια τῆς μακρᾶς θητείας, καὶ δὲν εἶναι πρόβλημα τὰ ἐν τῷ μέλλοντι ὀλέθρια ἀποτελέσματα τῆς καθολικῆς στρατολογίας ἐν Εὐρώπῃ, διὰ τοῦτο οὐ μόνον ἐγὼ θέλω καὶ τῆς βραχείας ταύτης βραχυτέραν ἔτι θητείαν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τὴν τήρησιν τοῦ Συντάγματος παρακαλῶ ὑμᾶς διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς ἐθνοφυλακῆς· τὸ σύστημα τοῦτο καὶ ἡ συνέλευσις τοῦ 1853 ἠσπάσθη, καθιερώσασα τὴν ἐθνοφυλακήν. Ἀλλ’ ἡ ἐθνοφυλακὴ, ὡς γνωρίζετε, δυστυχῶς δὲν κατωρθώθη νὰ ὑπάρχῃ εἰς ἐνέργειαν καταδολιευθεῖσα ὑπὸ τῶν κυβερνώντων, καὶ κακῶς ἡμεῖς εἰσηγάγομεν τὴν γενικὴν στρατολογίαν. Περὶ τοῦ συστήματος τῆς ἐθνοφυλακῆς βεβαίως δὲν πρόκειται ν’ ἀπασχοληθῶ. Ἄλλοτε ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω τὸ σύστημα τοῦτο ἀλλὰ σήμερον πρόκειται περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου τοῦ στρατιωτικοῦ, ὅπως ἐπιψηφισθῇ, καὶ περὶ τῆς ἐλαττώσεως θητείας. Ἡ βραχεῖα θητεία, ἐπαναλαμβάνω, ἥρμοζεν εἰς ἐλεύθερον ἔθνος ὡς ἦτο τὸ Ἑλληνικόν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἰς αὐτὰς τὰς Ἀθήνας ἐν ἐποχῇ παρακμῆς ἀπαντῶνται μεμψιμοιρίαι κατὰ τῆς βραχείας θητείας τῳόντι· κατ’ ἀντίθεσιν τῆς ἐποχῆς τοῦ Περικλέους, ἐρχόμεθα νὰ ἐξετάσωμεν τί εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ Δημοσθένους; Τοῦτον βλέπομεν παραπονούμενον ἐπὶ τῇ βραχείᾳ θητείᾳ, ἐξυμνοῦντα δὲ τὰς ἀρετὰς τῶν Μακεδόνων, διότι πάντοτε εἶχον ἐν ταῖς χερσί των τὰ ὅπλα· ἀλλ’ ἐν τῇ αὐτῇ περικοπῇ τοῦ περὶ Στεφάνου λόγου του ὁ ῥήτωρ μέμφεται καὶ τῶν ἐλευθεριῶν καὶ ἐξυμνεῖ τὸν Φίλιππον, διότι οὗτος, αὐτοκράτωρ ὤν, καὶ μόνος κύριος τῶν Βουλῶν του χωρὶς νὰ βουλεύηται ἐν κοινῷ περὶ τοῦ πρακτέου, ἠδυνήθη ἐπιτυχέστερον καὶ ἀκοπώτερον νὰ καταβάλῃ τοὺς Ἀθηναίους· ἐντεῦθεν συνάγομεν, ὅτι οὐχὶ ἡ βραχεῖα θητεία, ἀλλ’ ἡ ἠθικὴ κατάπτωσις ἐπήνεγκε τὴν ἐν Χαιρωνείᾳ ἧτταν δι’ ἥν ζητῶν ν’ ἀποσείσῃ πᾶσαν εὐθύνην ὁ ῥήτωρ ἀφ’ ἑαυτοῦ καὶ ἐν λόγῳ δικανικῷ ὡς ἐπιχείρημα καταμέφεται καὶ τῆς βραχείας θητείας καὶ τοῦ ἐλευθέρως πολιτεύεσθαι, ὥστε οὐδεμίαν ἔχει βαρύτητα ἡ γνώμη του· ἐν τοῖς λόγοις τούτοις στηριζόμενος εἶμαι ὑπὲρ τῆς βραχείας θητείας. Λάβετε, κύριοι, ὑπ’ ὄψιν δι’ ὑμᾶς αὐτοὺς καὶ τὰ ἐθνολογικὰ ἀποτελέσματα ἑκατέρων τῶν θητειῶν. Τὰ ἔθνη, τὰ ἔχοντα μακρὰν θητείαν, εἰς ὀλέθρια ἀποτελέσματα ἤχθησαν· τὰ ἔθνη ἐκεῖνα μετεβλήθησαν εἰς στίφη τοῦ Ἀττίλα καὶ τοῦ Τσιντασχάνη· οὗτοι ἦγον στίφη γεννώμενα ἔνοπλα καὶ ἀποθνήσκοντα ἐν τοῖς ὅπλοις· ἀλλ’ ἄφησεν ἡ πολιτεία των ἀξιοζήλευτα παραδείγματα; ἡ ἀνδρεία των καὶ ἡ περὶ τὰ ὅπλα δεξιότης κατέλιξαν ἄρά γε εἰς ἵδρυσιν ἐθνικότητος βαινούσης ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τῆς προόδου τῆς ἀνθρωπότητος; διεβίωσαν ὡς θηρία ἀνήμερα. Ἀλλ’ ἆρά γε τοιαύτη εἶναι ἡ ἀποστολὴ τῶν Εὐρωπαϊκῶν λαῶν σήμερον; Ἐντεῦθεν συμπεραίνομεν, ὅτι τὸ σύστημα τῶν ἀρχαίων Ἀθηναίων, τὸ μέσον δηλαδή, εἶναι τὸ δι’ οὗ καὶ στρατιωτικῶς καὶ ἐκπολιτιστικῶς ἀναδείκνυνται εὐδόκιμα τὰ ἔθνη.

§174ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπως διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὃν τὸ Ὑπουργεῖον παρεσκεύας, τὸ Ἔθνος ἀπογυμνοῦται, ἐν περιπτώσει ἀνάγκης, οὕτω καὶ διὰ τῆς ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου τούτου προτεινομένης ἐλαττώσεως τῆς θητείας εἰς ἓν μόνον ἔτος καταδικάζεται εἰς ἀνυπαρξίαν στρατιωτικήν. Δὲν θέλω ἐπιχειρήσει νὰ ὑποβάλω ὑμῖν τὰ ὑπὲρ τῆς τριετοῦς ἢ μᾶλλον τῆς διετοῦς θητείας ἐπιχειρήματα, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅταν ἐντεῦθεν ὡμίλησεν, ὡμολόγησε τὰ πλεονεκτήματα ταύτης ὡς πρὸς τὴν ποιότητα τοῦ στρατοῦ· εἶπεν ὅμως, ὅτι ἐθυσίασε τὴν ποιότητα, καὶ ὅτι ὀφείλομεν νὰ θυσιάσωμεν αὐτὴν χάριν τοῦ ἀριθμοῦ. Ἂν ἡ θυσία τῆς ποιότητος ἦτο τοιαύτη, ὥστε νὰ ἀναπληροῦται, ἔστω καὶ ἀτελῶς, ὑπὸ τοῦ ἀριθμοῦ, οἱ λόγοι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἤθελον εἶσθαι τοὐλάχιστον ἄξιοι σπουδαίας συζητήσεως. Ἀλλὰ διὰ τοῦ συστήματος τῆς μονοετοῦς θητείας δὲν πρόκειται ἁπλῶς περὶ ἐλαττώσεως τῆς ποιότητος, ἀλλὰ περὶ ἐξαλείψεως ὁλοτελῶς πάσης στρατιωτικῆς ποιότητος ἀπὸ τοῦ στρατοῦ τῆς Ἑλλάδος. Δὲν εἶναι δὲ καὶ ἀληθὲς, ὅτι διὰ τοῦ προβαλλομένου συστήματος, συγκρινομένου οὐχὶ πρὸς τὰ συστήματα ἄλλων Ἐθνῶν, ἐχόντων πολυετῆ θητείαν, ἑπταετῆ ἢ πενταετῆ, ἀλλὰ πρὸς τὸ ἡμέτερον, τὸ πρὸ 3 ἐτῶν λειτουργοῦν, δὲν εἶναι, λέγω, καὶ ἀληθὲς, ὅτι γίνεται τροποποίησις ὡς πρὸς τὸν ἀριθμόν. Ὁ ἀριθμὸς μένει ἀπαραλλάκτως ὁ αὐτός. Πᾶσα ἡ στρατεύσιμος ἡλικία, καὶ εἶναι ἡ μόνη ἡ καὶ κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον καὶ κατὰ τὸ νομοσχέδιον καλουμένη, καλεῖται κατ’ ἔτος εἰς τὰ ὅπλα· ἡ διαφορὰ εἶναι, ὅτι ὁ ὡρισμένος κατὰ τὸ Σύνταγμα ἀριθμὸς πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ ὑπηρετεῖ ἤδη διετίαν, διότι αὕτη εἶναι πραγματικῶς ἡ θητεία παρ’ ἡμῖν, ἐνῷ πάντες ἀνεξαιρέτως οἱ λοιποὶ ὑπηρετοῦσιν ἑξάμηνον· ὥστε τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν θὰ ἔχωμεν καὶ κατὰ τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον. Ποῦ λοιπὸν τὸ κέρδος κατ’ ἀριθμόν; Εἶπον, ὅτι ἂν ἐπρόκειτο περὶ ποιότητος ὁπωσοῦν ἀνεκτῆς, ἔπρεπε νὰ ὑποκύψῃ τις εἰς τὸν ἀριθμὸν, ἀλλ’ ἀφοῦ οὔτε ὁ ἀριθμὸς δὲν ὑπάρχει, πρὸς τί νὰ παραιτηθῶμεν τῆς ποιότητος; Πρὸς τί δὲ νὰ προβῶμεν εἰς μέτρον, ὅπερ, ἐπαναλαμβάνω, θὰ καταδικάσῃ τὴν Ἑλλάδα εἰς ἀνυπαρξίαν στρατιωτικήν; Εἶναι ἢ δὲν εἶναι, ἐρωτῶ πάντας, πρὸ πάντων δὲ τὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργὸν, εἶναι ἢ δὲν εἶναι ὁ ἐν ἐνεργείᾳ στρατὸς ἡ βάσις πάσης στρατιωτικῆς τῆς χώρας παρασκευῆς, πάσης στρατιωτικῆς ἐνεργείας; Οἱ ἀπὸ τοῦ στρατοῦ ἐξερχόμενοι μετὰ τὴν ἐνιαύσιον ὑπηρεσίαν εἶναι οἱ ἔφεδροι τοῦ στρατοῦ. Στρατὸς ὅμως, περὶ τὸν ὁποῖον τὰ ἐν ἀνάγκῃ κληθησόμενα στρατιωτικὰ σώματα θέλουσι συγκεντρωθῆ, ἵνα προβῶσιν εἰς στρατιωτικὴν ἐνέργειαν, εἶναι ὁ λεγόμενος ἐν ἐνεργείᾳ στρατός. Ὑποθέσατε, διότι δὲν ἔχομεν τὰς περιστάσεις καὶ τὰς ἀνάγκας ἐν χερσὶν ἡμῶν, ὅτι ἐπέρχεται ἀνάγκη ἐνεργείας, ὅτι τὸ συμφέρον καὶ ἡ τιμὴ τοῦ Ἑλληνισμοῦ πρόκειται νὰ ἐξυπηρετηθῶσιν ὑπὸ τοῦ στρατοῦ τῆς Ἑλλάδος ἕνα ἢ δύω μῆνας μετὰ τὴν κατάταξιν τῶν ἀνδρῶν τῆς ἐνιαυσίου θητείας. Τί θὰ ἔχετε κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον ἐν τῷ στρατῷ τῷ ἐνεργῷ, ὅστις θὰ ἦναι ὁ πυρὴν καὶ τὸ κέντρον πάσης στρατιωτικῆς ἐνεργείας; Θὰ ἔχητε ἀνθρώπους, οἵτινες οὔτε τοὺς βηματισμοὺς δὲν θὰ γνωρίζωσιν ἔτι, καὶ θέλετε καλέσει τὴν ἐφεδρείαν, οὐχὶ διὰ νὰ ἐνισχύσῃ τὸν στρατὸν, ἀλλὰ διὰ νὰ διδάξῃ αὐτὸν πῶς νὰ βηματίζῃ Δύνασθε νὰ φαντασθῆτε εἰς ποίαν ἀπαισίαν θέσιν θέλει εὑρεθῆ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καὶ πῶς θέλει ἐκτεθῆ εἰς βέβαιον κίνδυνον ἡ τιμὴ τῆς πατρίδος, τὰ ὅπλα αὐτῆς, ἡ ὕπαρξις αὐτῆς ἴσως. Λέγετε ὅτι ἐλαττοῦνται τὰ βάρη τοῦ πολίτου. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθὲς, καὶ ἂν ἦτο ὅμως ἀληθὲς, λέγω, ὅτι ἀντὶ μικροῦ καὶ ἐλαχίστου καὶ ἀνεπαισθήτου, καὶ λέγω ἀνεπαισθήτου, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς αἰσθανθεὶς τὴν ἀνάγκην τῆς δικαιολογίας τοῦ μέτρου του, προσεπάθησεν ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι καὶ σήμερον ἔτι ἡ πραγματικὴ στρατιωτικὴ θητεία δὲν ὑπερβαίνει τοὺς 2 ἢ 14 μῆνας· χάριν, λέγω, μιᾶς τοιαύτης μικρᾶς καὶ ἐλαχίστης ἀνακουφίσεως, ἐπιτρέπεται ἡμῖν νὰ ἐκθέσωμεν τὰ τέκνα ἡμῶν, τὰ τέκνα τῆς πατρίδος εἰς βέβαιον καὶ ταπεινωτικὸν ὄλεθρον, ὅταν ἡ φωνὴ αὐτῆς ἤθελε τὰ καλέσει εἰς ἐνέργειαν! Εἰς τοῦτο σᾶς παρακαλῶ, κύριοι βουλευταὶ, νὰ προσέξητε, διότι πρόκειται περὶ ὑψίστων συμφερόντων τῆς πατρίδος. Συνιστῶ δὲ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προσέξῃ πλειότερον· δὲν πρόκειται περὶ παιδιᾶς, τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ἁπλοῦν, οὔτε ἐπιτρέπει ἡ ἀληθὴς φιλοπατρία νὰ καταστήσῃ τις αὐτὸ μέσον δημοκοπίας. Ἂς μὴ λησμονήσῃ ὁ διευθύνων σήμερον τὰ τοῦ στρατοῦ τῆς Ἑλλάδος, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος, ὅπερ προτείνει, οὐδέποτε θέλομεν ἔχει στρατὸν, ἀλλὰ διαρκὲς ἄθροισμα νεοσυλλέκτων, ἀγνοούντων καὶ αὐτὰς τὰς στοιχειώδης κινήσεις τοῦ στρατιώτου. Ποῦ πρὸς Θεοῦ! Θὰ ὁδηγήσητε τοιούτους ἄνδρας, ὅταν ἡ ἀνάγκη παραστῇ; Ποῦ ἀλλοῦ, εἰμὴ εἰς τὸν ὄλεθρον, εἰς τὴν σφαγὴν, εἰς σφαγὴν μάλιστα ταπεινωτικὴν καὶ ἀναξίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ ὀνόματος; Ἀρκοῦμαι εἰς τὴν πρακτικὴν ταύτην καὶ τοῖς πᾶσι προσιτὴν καὶ καταληπτὴν παρατήρησιν, καὶ ἐν ὀνόματι αὐτῆς καὶ χάριν τῶν κινδύνων, οὓς περικλείει, ἐξορκίζω τοὺς κ. βουλευτὰς νὰ προσέξωσι. Θὰ ἦναι ἀπόνοια τὸ νὰ παραδεχθῶμεν τὸ προτεινόμενον ἡμῖν μέτρον, θὰ ἦναι προδοσία πρὸς τὴν Πατρίδα καὶ ἀστοργία πρὸς τὰ τέκνα αὐτῆς. Τὸ νομοσχέδιον ὅμως πλὴν τούτου καταστρέφει καὶ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν τοῦ ἐθνικοῦ στρατοῦ τῆς Ἑλλάδος, καταστρέφει τὴν γενικὴν στρατολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐπεζήτησαν καὶ καθιέρωσαν ὅλα τὰ Ἔθνη διὰ τοῦ τελευταίου συστήματος, ὅπερ ὠνόμασαν, καὶ δικαίως, τὸ παλλάδιον τῆς τάξεως ἐν ταῖς πολιτείαις καὶ τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τῶν ἐθνῶν. Δὲν θὰ ἔχωμεν πλέον ἐν τῷ στρατῷ, καὶ ἰδίως ἐν τοῖς εὐγενεστέροις ὅπλοις, εὐγενεστέρους μόνον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐπιστήμης, διότι ὅλα τοῦ στρατοῦ ἡμῶν τὰ ὅπλα εἶναι εὐγενῆ, δὲν θὰ ἔχωμεν πλέον ἐν αὐτῷ ὅλας τὰς τάξεις τῆς κοινωνίας, ὅλας τὰς προσωπικὰς, διανοητικὰς καὶ ἠθικὰς ἀναπτύξεις, ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν ἀνθρώπους ἐπιζητοῦντας μισθόν. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, εἰσάγεται τὸ σύστημα τῶν ἐθελοντῶν. Τὸ σύστημα τοῦτο, ἐξεταζόμενον ὡς πρὸς τὰ ἀποτελέσματα αὑτοῦ ἐν τῇ συστάσει τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων, δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ, θὰ ἦτο μάλιστα βλασφημία ἐὰν ἐλέγετο τοῦτο, πρὸς ἐκτίμησιν τοῦ συστήματος τῶν ἐθελοντῶν τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ. Ἐὰν εἴπητε εἰς οἱονδήποτε τῶν εὐζώνων νὰ προσέλθῃ εἰς τὸν τακτικὸν στρατὸν ὡς ἐθελοντὴς, γινώσκετε πάντες ἐκ προοιμίου ποίαν ἀπάντησιν θὰ λάβητε. Τὰ τάγματα τῶν εὐζώνων κατηρτίσθησαν καὶ καταρτίζονται ὑπὸ τῶν υἱῶν τῶν ἐγκριτοτέρων οἰκογενειῶν ὡρισμένων ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους. Ἔτυχε νὰ συμπράττω μετὰ τοῦ ἀειμνήστου Μπότσαρη, ὡς ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτε κατὰ τὸ 1867 ἐνομοθετήθησαν τὰ εὐζωνικὰ τάγματα, καὶ εἶδον αὐτοῖς ὄμμασιν, ὅτι ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν Φθιώτιδος, Εὐρυτανίας, Τριχωνίας, Δωρίδος, Βάλτου καὶ Ἀκαρνανίας προσῆλθον προθύμως καὶ περιχαρῶς πάντες οἱ νέοι οἱ ἀνήκοντες εἰς οἰκογενείας διαπρεψάσας κατὰ τὸν ἀγῶνα, διαπρεπούσας δὲ καὶ σήμερον, καὶ ζησάσας ἀείποτε τὸν ἔντιμον στρατιωτικὸν βίον. Αἱ ἐπαρχίαι ἐκεῖναι εἶναι πᾶσαι ἄγονοι, καὶ τούτου ἕνεκεν ὅσοι ἐκ τῶν υἱῶν τῶν καλῶν οἰκογενειῶν δὲν δύνανται νὰ λάβωσιν ἐκπαίδευσιν ἀνωτέραν, ἐγκολποῦνται τὸ στάδιον τὸ στρατιωτικὸν, τὸ ὁποῖον θεωροῦσι πατροπαραδότως ὡς στάδιον ἔντιμον καὶ εὐγενές. Ἰδοὺ δὲ διατὶ εἶναι ἀληθὲς ἐκεῖνο, ὅπερ εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι τὰ εὐζωνικὰ τάγματα εἶναι τὸ ἀγλάϊσμα τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Εἶναι ἀληθῶς τὸ σέμνωμα τοῦ στρατοῦ ἡμῶν τὰ εὐζωνικὰ τάγματα, ἀλλ’ εἶναι τοιαῦτα διὰ τοὺς σπουδαίους λόγους, οὓς σᾶς ἐξήγησα. Ἡ ἐθελουσία κατάταξις εἰς τὸν τακτικὸν στρατὸν δὲν δύναται νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους, καὶ προκαλῶ πάντας τοὺς διευθύναντας τακτικὰ στρατιωτικὰ σώματα νὰ μοὶ εἴπωσιν ἂν εἶχον εἰς τοὺς ἐθελοντὰς αὐτῶν οὐχὶ ἐμπιστοσύνην, ἀξίαν νὰ παραβληθῇ πρὸς τὴν παρεχομένην εἰς τοὺς ἄνδρας τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων, ἀλλ’ ἁπλῶς μικρὰν καὶ ἐλαχίστην ἐκτίμησιν. Δὲν δύναται δέ τις σπουδαίως νὰ ἀντιτάξῃ τὴν τελευταίαν ἐθνικὴν κίνησιν, διότι τότε ὑπῆρχεν ἀνάγκη μεγίστη τῆς πατρίδος καὶ ἔσπευσαν πανταχόθεν οἱ φλεγόμενοι ὑπὸ τοῦ αἰσθήματος τῆς φιλοπατρίας καὶ κατετάχθησαν ὅπου ἐδυνήθησαν. Λοιπὸν διαφθείρεται οὕτω ὁ στρατὸς καὶ κλείονται αἱ πύλαι, αἱ ὁδηγοῦσαι πρὸς τὰ τεχνικὰ αὐτῶν ὅπλα τοὺς ἑλληνόπαιδας, τοὺς δυναμένους νὰ τιμήσωσιν αὐτὰ καὶ προαχθῶσιν ἐν αὐτοῖς. Καὶ μὴ νομίσητε, ὅτι τὸ σύστημα τῶν ἐθελοντῶν ἐγένετό που δεκτὸν εἰς τὰ λοιπὰ εὐρωπαϊκὰ κράτη. Θὰ σᾶς ἀναφέρω τὴν Γαλλίαν, ἥτις εἶναι ἓν τῶν στρατιωτικωτάτων ἐθνῶν. Ἐν Γαλλίᾳ ὑπῆρχε πρὸ τοῦ νόμου τοῦ 1834, νομίζω, τὸ σύστημα τῶν ἀμοιβῶν πρὸς τὰς ἐθελουσίας κατατάξεις· ἀλλὰ κατεπολεμήθη τὸ σύστημα αὐτὸ δεινῶς ὑπὸ τῶν ἐννοούντων τὰς ὀλεθρίους συνεπείας αὐτοῦ· ἐθεωρήθη, ὅτι αὐτὸ διέφθειρε τὸν στρατὸν, ὅτι διέστρεφε τὸν χαρακτῆρα αὐτοῦ, καὶ ὅτι κατήρτιζεν ἐν τῷ στρατῷ σώματα μὴ δυνάμενα νὰ παράσχωσιν εἰς τὸν Τόπον ἐγγυήσεις. Διάσημος συγγραφεὺς τοῦ συνταγματικοῦ δικαίου, ὁ πολὺς Rossi, ὁμιλεῖ περὶ τοῦ ἄρθρου δι’ οὗ κατηργήθησαν αἱ ἀμοιβαὶ ἐν τῷ στρατῷ διὰ τὴν ἐθελουσίαν κατάταξιν ὡς περὶ κατακτήσεως ὑπὲρ τῆς εὐεξίας οὐ μόνον τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἔθνους. Τὸ ἄρθρον ἔχει ὡς ἑξῆς: «Δὲν ὑπάρχει εἰς τὸν Γαλλικὸν στρατὸν μήτε χρηματικὴ ἀμοιβὴ, μήτε ἄλλη ἀμοιβὴ οἱαδήποτε διὰ τὴν ἐν αὐτῷ κατάταξιν». Ὁ δὲ Rossi ἐξηγῶν τὰ περὶ τούτου ἀναφέρει καὶ τὰς συμφώνους πρὸς ταῦτα γνώμας πολλῶν διασήμων ἀνδρῶν, ἀνδρῶν μεγίστης Εὐρωπαϊκῆς φήμης, σήμερον δὲ ἱστορικῆς, ἐν οἷς καὶ τοῦ Mirabeau. Ἀρκεῖ ν’ ἀκούσητε τί ὁ Δημοσθένης ἐκεῖνος τῆς Γαλλίας ἔλεγε περὶ τῶν ἐθελοντῶν, ὧν συνοψίζει ταῦτα ὁ Rossi, ὅπως κρίνετε. «Παρέστησε τὰς λεγομένους ἐθελοντὰς ὡς ὄντα ἀνήθικα, ἔκδοτα εἰς τὴν οἰνοποσίαν καὶ τὰς λοιπὰς καταχρήσεις, ἐχθρὰ πρὸς πᾶσαν πειθαρχίαν καὶ πρὸς πάντα κανόνα, μὴ ἐκλέγοντα τὸν στρατιωτικὸν βίον ἢ ὡς τὸ ἔσχατον καταφύγιον, ὑποχωροῦντα εἰς ἀποπλανήσεις τῆς στιγμῆς καὶ τάχιστα μεταβάλλοντα διαθέσεις. Στρατιῶται ἐθελονταὶ σήμερον, ἵνα γίνωσιν αὔριον λειποτάκται, ἐγκαταλειπόντες ἄνευ τύψεως συνειδότος τὰς σημαίας, ὑφ’ ἃς ὡρκίσθησαν νὰ ὑπηρετήσωσιν». Ἐπιφέρει δὲ ὁ Mirabeau τὰ ἀξιοσημείωτα ταῦτα; «Τὸ θλιβερώτατον σύμπτωμα τῆς ἠθικῆς ἐκπτώσεως τόπου τινὸς εἶναι τὸ νὰ περικλείῃ ἀρκοῦντα ἀριθμὸν τοιούτων, ὅπως σχηματίζῃ δι’ αὐτῶν στρατόν.»

§175ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὁμιλεῖ διὰ τοὺς mercenaires, ὄχι διὰ τοὺς volontaires.

§176ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμιλεῖ διὰ τοὺς volontaires, mercenaires, ἤτοι μισθοφόροι, κ. ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, λέγονται οἱ ξένοι, καὶ οὐχὶ οἱ πολῖται, οἱ λαμβάνοντες ἀμοιβὰς, ὅπως καταταχθῶσιν ἐν τῷ στρατῷ. Περὶ αὐτῶν δὲ λέγει ὁ Mirabeau, οἰκτείρων, ὡς ἠκούσατε, τὴν κατάστασιν τοῦ Τόπου, ὅστις ἔχει ἐν τοῖς σπλάγχνοις αὐτοῦ μέγαν ἀριθμὸν τοιούτων πολιτῶν. Διατί θέλομεν, ἐν ᾗ στιγμῇ κατεκτήσαμεν καὶ ἡμεῖς αὐτὸν τὸν θεσμὸν, θεσμὸν ἐγγυώμενον τὴν τάξιν καὶ τὴν ἐλευθερίαν, διότι οὐδαμοῦ διδάσκεται τὴν τάξιν καὶ τὸ πρὸς τοὺς νόμους σέβας ὁ πολίτης ἐλευθέρου Κράτους ἢ ἐν τῷ στρατῷ, θεσμὸν ἐκ τῆς λειτουργίας καὶ ἀναπτύξεως τοῦ ὁποίου τὰ πάντα ἔχει νὰ ἐλπίσῃ ἡ Πατρίς, διατί θέλομεν νὰ τὸν καταστρέψωμεν; Ποῖος εἶναι ἆρά γε ὁ ἐπιδιωκόμενος σκοπός; Νὰ καταστρέψωμεν τὸ εὐγενέστερον, ὡς εἶπον, τμῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, τὰ ἐπιστημονικὰ αὐτοῦ ὅπλα ἢ μᾶλλον τὸν στρατὸν σύμπαντα, διότι ὅταν ἓν τμῆμα νοσῇ, τότε ὅλος ὁ στρατὸς νοσεῖ, νὰ καταστρέψωμεν δὲ τὸν στρατὸν, ἐπιβάλλοντες μάλιστα εἰς τὸ Κράτος δαπάνας, ἃς δὲν δύναται νὰ ὑποστῇ! Δίδομεν ἀφ’ ἑνὸς εὐκολίαν δῆθέν τινα ψευδῆ διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῆς θητείας πρὸς τοὺς πολίτας, καὶ εἶπον ψευδῆ καὶ δι’ ὅσα ἀνέφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλὰ καὶ διότι, ἐνῷ ἐλαττοῦμεν ἐπὶ μικρὸν τὴν θητείαν τοῦ ὀλιγίστου ἀριθμοῦ τῶν κατ’ ἔτος κληρουμένων ὑποχρεωτικῶς, διπλασιάζομεν ἐκείνην τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ μεγάλου, ζημιοῦντες οὕτω πλειότερον τὴν κοινωνίαν· καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἀφαιροῦμεν αὐτοὺς πολυτιμώτατον δικαίωμα. Τὸ δικαίωμα δὲ τοῦ στρατεύεσθαι, ἐπειδὴ συνεπάγεται βάρη, δέον, ὅπως ἐνασκῆται ὑπὸ πάντων, νὰ ἐξασφαλίζηται διὰ τῆς ὑποχρεώσεως. Εἶναι ἐκ τῶν δικαιωμάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐπιβάλλωνται. Διατί λοιπὸν καταργοῦντες ἐμμέσως τὴν γενικὴν ὑποχρέωσιν ἀφαιροῦμεν ἀπὸ τὸν λαὸν τὸ μέγιστον δικαίωμα παντὸς ἐλευθέρου πολίτου; Οὐδεμίαν ἄλλην παρατήρησιν ἔχω νὰ φέρω ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Τὰ καθέκαστα δὲν μὲ ἐνδιαφέρουσιν. Ὡμίλησα δὲ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ὅπως προκαλέσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὑπομνήσω αὐτῷ, ἣν ἀναλαμβάνει ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους εὐθύνην, ἀλλὰ κυρίως, ὅπως ποιήσω ἔκκλησιν εἰς τὴν φιλοπατρίαν τῆς Βουλῆς.

§177Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὀφείλω, κύριοι, νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις κατόπιν τῆς ὁμιλίας τοῦ ἐντίμου πρωθυπουργοῦ κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ παρελθόντος Σαββάτου· συνάμα δὲ, ἐπειδὴ εὑρίσκομαι εἰς τὸ βῆμα, δὲν θέλω νὰ παρέλθῃ ἄνευ ἀποκρίσεως μία γνώμη, ἣν εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ πρὶν εἰσέλθω εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατοῦ νὰ ἀναιρέσω ἐπισήμως τὴν γνώμην τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ἐζήτησε νὰ κακίσῃ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν ἐπὶ κακῇ οἰκονομικῇ διαχειρίσει, διότι ἡ οἰκονομία τῶν μισθῶν δὲν εἶναι πραγματικὴ οἰκονομία καὶ ἡ αὔξησις τοῦ μισθολογίου πραγματικὴ οἰκονομία εἶναι ὅταν εἰς τὰς προμηθείας γίνεται τοιαύτη χρῆσις, ὥστε ἀναγκάζεται τὸ Δημόσιον νὰ ἐκποιῇ τὰ προμηθευθέντα εἴδη παρὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, εἶπε δὲ ῥητῶς, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἀναγκάζεται νὰ ἐκποιήσῃ ἓν εἶδος τροφῆς τοῦ στρατοῦ, ὅπερ κακῶς παρήγγειλε καὶ ἐπρομηθεύθη ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις. Ἐπειδὴ ἐγὼ ἤμην ὁ παραγγείλας καὶ κατὰ συνέπειαν ἐζημίωσα κατὰ τὴν ἰδέαν τοῦ ὑπουργοῦ τὸ Κράτος ἐπὶ τῇ προμηθείᾳ αὐτῇ, οὐδ’ ἐπὶ μίαν στιγμὴν ὀφείλω νὰ ἀφήσω τὰς ἰδέας αὐτὰς ἄνευ ἀναιρέσεως. Ἐγὼ εἶμαι ὁ προμηθεύσας τὸ ὀρύζιον, δι’ ὃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔπρεπε νὰ μοὶ ὀφείλῃ χάριτας, διότι αὐτὸ παρέχει ἔσοδον εἰς τὸν προϋπολογισμόν του, ὅπως καὶ τὰ κτήνη, ὧν ηὔξησε τὸ ἔσοδον εἰς τὴν δήλωσίν του· ἔπρεπε νὰ συλλογισθῇ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ὅταν τὸ Δημόσιον, ἕνεκα τῶν περιστάσεων, ζημιοῦται 60% ἐπὶ τῆς ἐκποιήσεως τῶν κτηνῶν, πόσον θέλει ζημιωθῆ ἐκ τῆς προμηθείας τῆς ὀρύζης; Καὶ ὅταν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἦναι τόσον αὐστηρὸς πρὸς τὸν προκάτοχόν του, ὅστις ἐνήργησεν εἰς ἐκτάκτους καὶ κατεπειγούσας περιστάσεις καὶ ἐνόσῳ ἀκόμη ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐγνώριζεν, ὅτι ὤφειλε νὰ ἐνεργήσῃ, καὶ ἅμα ἐπείσθη, ὅτι ἡ περαιτέρω διαμονή του ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἦτο περιττή, ἀπεσύρθη, ἐρωτῶ τὸν ὑπουργὸν τί ἐνήργησεν ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Κράτους καὶ τοῦ δημοσίου θησαυροῦ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ, ἀφοῦ μᾶς εἶπε τὰς ζημίας, τὰς ὁποίας ὑφίσταται τὸ δημόσιον καὶ ἰδίως ἕνεκα τῶν στρατιωτικῶν μισθῶν; Τί ἀνεκοίνωσε μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς, ὅπως ὤφειλε νὰ ἀνακοινώσῃ τὰς δίκας εἰς τοὺς ὑπευθύνους νὰ ἀποζημιώσῃ τὸ Δημόσιον, καὶ ἂν δὲν τὸ ἔπραξε μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς, δὲν εἶναι μία παράλειψις σπουδαία τοῦ καθήκοντός του; Διὰ τοῦτο ἐπικειμένης τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ κάμω τὰς παρατηρήσεις αὐτὰς πρὸς τὸν ἔντιμον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν.

§178ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἠγέρθησαν ἐπὶ τῆς ὑπουργείας τοῦ κ. Καλλιγᾶ ἕτεραι ἀγωγαὶ, ἑπομένως δὲν ὑπάρχει παράλειψις καθήκοντος.

§179ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω περὶ αὐτοῦ· λέγω μόνον τοῦτο, ὅτι εὔχομαι αὐτὴ ἡ περίστασις νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ ἀνακοινώνῃ πάντοτε τὰς δίκας τοῦ Δημοσίου.

§180ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αὐτὸ δὲν μαλακύνει αὐτὰ, τὰ ὁποῖα εἴπετε.

§181ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἰς τὰ δόντια σας βεβαίως, διότι εἶναι γεγηρακότα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πρὸ τοῖς ἄλλοις εἶπεν, ὅτι δὲν φροντίζει περὶ στρατοῦ, ἀλλὰ δὲν φροντίζει περὶ ἐφεδρείας, δὲν φροντίζει περὶ ὑπαξιωματικῶν, ἀλλὰ φροντίζει περὶ ἀνακατατάξεως. Ἀλλ’ εἶναι παράδοξον εἰς τί θὰ τῷ χρησιμεύσῃ ἡ ἐφεδρεία, ὅταν ἐφεδρεία δὲν ὑπάρχῃ, διότι ἔφεδροι ὀνομάζονται καὶ εἶναι μόνον οἱ ὑπηρετήσαντες ἐπὶ μακρὰν θητείαν. Ὁ στρατὸς τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ μέλλον δὲν εἶναι πλέον στρατὸς, εἶναι βαθμοφόροι μὲ διαρκεῖς νεοσυλλέκτους· ἐὰν μάλιστα ἐφαρμοσθῇ τὸ σύστημα τῆς κατὰ δύω διαφόρους χρόνους προσκλήσεως τῶν ἡλικιῶν, βεβαίως ὁ Τόπος θὰ ἦναι διαρκῶς καὶ ἐντελῶς ἀγύμναστος. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἠθέλησε νὰ δικαιολογήσῃ τὸ σύστημα αὐτὸ λόγῳ, ὅτι ὁ Τόπος δὲν δύναται νὰ ὑποστῇ τὰ στρατιωτικὰ βάρη καὶ καθ’ ἣν περίπτωσιν ἤθελε παρουσιασθῆ ἕνας δισεκατομμυριοῦχος νὰ πληρώσῃ τὴν μισθοδοσίαν τοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ μὴ νομίζητε, ὅτι ἡ γενικὴ στρατολογία ἐγένετο παραδεκτὴ χάριν πολυτελείας, χάριν ἐπιδείξεως μεγάλου ἀριθμοῦ ἀπέναντι τῶν ὁμόρων Κρατῶν. Γενικὴ στρατολογία εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα δύω μεγάλων ἀναγκῶν· πρῶτον, ὅτι σήμερον οἱ στρατοὶ πρέπει νὰ ἦναι πολυπληθεῖς, καὶ δεύτερον, ὅτι ἡ ὑποχρέωσις πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ εἰς ὅλας τὰς τάξεις ἄνευ διακρίσεως· ἀλλ’ ἐνῷ αὐτὸς ἦτο ὁ καθολικὸς σκοπὸς τοῦ νόμου, ὑπῆρξεν ὅμως μία ἀνυπέρβλητος ἀνάγκη ἡ τῶν οἰκονομικῶν, καὶ διὰ τοῦτο ὅλοι οἱ νόμοι ἔχουν αὐτὴν τὴν διαίρεσιν, ἓν μέρος τῆς ἡλικίας ὑπηρετεῖ ὁλόκληρον τὴν θητείαν καὶ ἓν ἄλλο μέρος ὑπηρετεῖ ὀλιγώτερον. Εἰς τί θὰ χρησιμεύσωσιν οἱ ἔφεδροι, οὓς θὰ φέρετε μὲ 8 ἢ 10 ἔτη, ἀφοῦ ὑπηρετήσουν ἓν ἔτος; Ἔχετε τὴν ἐλαχίστην πεποίθησιν, ὅτι οἱ ἄνδρες αὐτοὶ διατηροῦν καὶ τὸ ἐλάχιστον ἴχνος τῆς στρατιωτικῆς αὐτῶν ἐκγυμνάσεως. Μόνον τοὺς ἀριθμοὺς θὰ παραστήσητε διπλασίους, ἀλλὰ θὰ ἦσθε πλέον ἀδύνατοι, διότι ἡ διοίκησις εἶναι δυσκολωτέρα ὅσον περισσοτέρους ἄνδρας ἔχετε, καὶ ὅταν μάλιστα εἶναι ἐντελῶς ἀγύμναστοι. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀνέφερε τὸ παράδειγμα τῆς Σουηδίας, τῆς Ἑλβετίας, τῆς Δανίας καὶ ἄλλων μικρῶν Κρατῶν· ἀλλ’ αἱ χῶραι αὗται μόνον σκοπὸν ἔχουν τὴν ἄμυναν· καὶ ἡ Ἑλβετία δύναται νὰ εἶναι ἀρίστη διὰ τὴν ἄμυναν, ἀλλ’ ὁ στρατὸς αὐτῆς δὲν δύνανται νὰ ὑποστῇ κακουχίας καὶ πορείας ἐσπευσμένας καὶ νὰ ἐξέλθῃ τῶν ὁρίων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ πολιτική του εἶναι πολιτικὴ ἐνεργείας, καὶ ὅπως πολὺ ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς Εὐρυτανίας διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ἐθελοντῶν συγχύζει τὸ τμῆμα τῶν εὐζωνικῶν σωμάτων μετὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Οἱ ἐθελονταὶ δὲν θέλουν βεβαίως εἰσέλθει εἰς τὰ σώματα τὰ πεζὰ καὶ τὰ τεχνικὰ, διότι αἱ χεῖρες εἶναι ὑπέρ ποτε ἀναγκαῖαι διὰ τὰς κοινωνικὰς ἀνάγκας. Κύριοι, ἐννοῶ, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ παρετάθη ἐπὶ πολύ. Ἐννοῶ, ὅτι τὸ δῶρον, τὸ ὁποῖον προσφέρει ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, εἶναι λίαν ποθητόν· ἐγὼ ἔχω καθῆκον νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι μειοῦντες τὴν θητείαν μέχρι τῆς ὑπερβολῆς καταργεῖτε τὸν μόνιμον στρατὸν εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ στρατοῦ καὶ εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ βαθμοφόρου, διότι βεβαιωθῆτε, ὅτι οἱ ὑπαξιωματικοὶ εἰς τὸ διάστημα ἑνὸς ἔτους δὲν σχηματίζονται· τὸ πολὺ δύναται νὰ γίνῃ ἕνας καλὸς δεκανεὺς, καὶ ὅταν τὰ στρατιωτικὰ ἔθνη, τὰ ἔχοντα τριετῆ θητείαν, δέχωνται, ὅτι μόλις μετὰ τρία ἔτη δύνανται νὰ ἔχουν ὑπαξιωματικούς, τί εἴμεθα ἡμεῖς, οἵτινες τολμῶμεν νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν μόρφωσιν καλῶν ὑπαξιωματικῶν διὰ τῆς μονοετοῦς θητείας, καὶ τίς εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις γνωρίζων ὅτι μετὰ 12 μῆνας θὰ δυνηθῇ νὰ μεταβῇ εἰς τοὺς συγγενεῖς του, θὰ δυνηθῇ ν’ ἀγαπήσῃ τὸ ἐπάγγελμα τοῦ στρατιώτου, νὰ τὸ ἐκλέξῃ ὡς στάδιον καὶ νὰ δεχθῇ νὰ μείνῃ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ; Εἶναι περιττὸν, κύριοι, νὰ συζητήσω διὰ μακρῶν αὐτὸ τὸ ζήτημα, ἐννοῶ ὅμως, ὅτι ἰδίως διὰ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος σκέπτεται, ὅτι θὰ μετέλθῃ πολιτικὴν ἐνέργειαν καὶ ἐν λίαν προσεχεῖ μέλλοντι, θὰ ἦναι καλλίτερον νὰ ἀφήσῃ τὸν νόμον ὅπως ἔχει μὲ μεταῤῥυθμίσεις τινὰς, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ δευτερευούσας διατάξεις, διότι ἅπαξ γενομένης ἀποδεκτῆς τῆς μονοετοῦς θητείας, εἶναι βέβαιον καὶ ἀναμφισβήτητον, ὅτι οὐδέποτε ἡ θητεία θὰ γίνῃ πλέον μακρὰ, καὶ τότε, κύριοι, θὰ ἔχωμεν βαθμοφόρους μὲ νεοσυλλέκτους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦναι ἀνίκανοι νὰ κάμουν πορείαν ἀπ’ ἐδῶ μέχρι Μεγάρων, καὶ εἴχομεν τοιούτους στρατιώτας κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ ὑπὸ περιστάσεις λίαν εὐνοϊκάς, διότι ἡ ἐποχὴ ἦτο ἐποχὴ ἐνθουσιασμοῦ καὶ μεγάλων ἐλπίδων. Εἶπε προχθὲς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ἴσως ἄλλοι καθυστέρησαν καὶ ὄχι οἱ στρατιῶται. Κύριοι, ἐὰν τὸ βῆμα τοῦτο ἦναι προωρισμένον μόνον διὰ νὰ λέγωνται λόγοι ἀρεστοὶ εἰς τὴν δημοσιότητα, βεβαίως δὲν ἔχει τὴν πρέπουσαν ἀξίαν. Τὸ βῆμα θὰ εἶχεν ἀξίαν, ὅταν ἐξήρχοντο ἀγαθοὶ λόγοι, ἔστω καὶ πικροί· μὴ πιστεύετε δὲ ποτέ, ὅτι ἔχομεν στρατιωτικὴν ἀρετὴν ἐπὶ τοσοῦτον ἀνεπτυγμένην, ὥστε νὰ νομίζωμεν, ὅτι διὰ τοιούτων μικρῶν θυσιῶν δυνάμεθα νὰ ἀνταποκριθῶμεν πρὸς τὰς μεγάλας θητείας, εἰς ἃς ἄλλα ἔθνη ὑποβάλλονται. Διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔχωμεν μόνιμον στρατόν· ἐὰν δὲ εὑρεθῶμεν ποτε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐνεργήσωμεν, θὰ ἦναι πολὺ τολμηρὸς καὶ πολὺ ἀπελπιστικὸς ἐκεῖνος, ὅστις θὰ λάβῃ τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ· διότι ὁ νόμος εἰσάγει τὸ ζήτημα τῆς ὑποκαταστάσεως τὸ ἀντικείμενον εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου καὶ ἡ ἀντικατάστασις θὰ γίνηται διὰ τῶν ἐφέδρων, τοὺς ὁποίους θὰ τοποθετῆτε εἰς τὰ τεχνικὰ Σώματα, διότι οὐδεὶς εὔπορος, δυνάμενος νὰ διαθέτῃ 400 ἢ 500 δραχμὰς, θὰ δυνηθῇ νὰ τὰς καταβάλῃ, ὅπως ἀποφύγῃ τὴν βαρεῖαν ὑπηρεσίαν εἰς τὰ τεχνικὰ ὅπλα καὶ εἰσέλθῃ εἰς τὸ πεζικόν. Ἐγὼ βλέπω, ὅτι εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀποῤῥοφᾶται ἐντελῶς ἀπὸ τὸν Πρωθυπουργὸν καὶ ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι ἰδέαι τοῦ Πρωθυπουργοῦ εἶναι καὶ ὄχι τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν αἱ ἀναφερόμεναι εἰς τὸ νομοσχέδιον, φοβεῖται τὰς δαπάνας καὶ τὴν προσωπικὴν ὑποχρέωσιν. Ἀλλὰ δὲν κάμνομεν τίποτε περισσότερον, ἀφ’ ὅ,τι κάμνουν ὅλοι οἱ στρατοί, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ἐνεργήσουν μίαν ἡμέραν. Καὶ δὲν εἶναι μεγάλη θυσία διετὴς ἢ τριετὴς ὑπηρεσία εἰς τὸν στρατόν. Καὶ ὅταν δὲν ἤμεθα παρεσκευασμένοι δι’ αὐτὴν τὴν θυσίαν, ποία εἶναι ἡ πολιτική σας τῆς ἐνεργείας; Ὅταν θέλωμεν στρατὸν νὰ ἐνεργήσωμεν, τότε πρέπει ὁ στρατὸς νὰ ἔχῃ πυρῆνα λίαν ἰσχυρὸν, πρέπει νὰ ἔχῃ στρατὸν μεμορφωμένον εἰς τοὺς στρατῶνας καὶ τὰ στρατόπεδα, ἰδίως ὁ βίος τῶν στρατώνων μορφώνει τοὺς στρατιώτας καὶ τοὺς ὑπαξιωματικούς. Ὅταν ἔχητε θητείαν μονοετῆ, ἀπὸ τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς λείψουν 4 μῆνες τοὐλάχιστον ἀπὸ διαφόρους περιστάσεις, ποίαν ἀνατροφὴν θὰ δίδετε εἰς τοὺς στρατιώτας; Ἐὰν τοῦτο ἦτο δυνατὸν, θὰ ἦσαν πολὺ ἐλαφροὶ οἱ ἄλλοι λαοὶ νὰ μὴ δεχθῶσι καὶ αὐτοὶ μονοετῆ θητείαν, ἀλλὰ νὰ ὑποβάλλωνται εἰς θητείαν κατ’ ἐλάχιστον ὅρον τριετῆ. Ἄλλως τε, οἱ ἀριθμοὶ, τοὺς ὁποίους παρουσίασεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν εἶναι ἐπὶ τοσοῦτον μεγάλοι, ὥστε αἱ θυσίαι νὰ ἦναι ἐντελῶς δυσβάστακτοι. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θὰ ἀνταποκριθῇ πληρέστερον πρὸς τὴν πολιτικήν του, τὴν πολιτικὴν τῆς ἐνεργείας, ἐὰν ἄφινε τὸ σύστημα τῆς θητείας ὅπως ἔχει. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς λοιπὰς διατάξεις, ἃς εἰσαγάγῃ τὰς μεταῤῥυθμίσεις, ἃς μακρὰ πεῖρα ὑπέδειξε, καὶ οὕτω νομίζω ὑπηρετεῖ τὴν πολιτικήν του, ἐὰν ἦναι πραγματικὴ ἢ ἀληθὴς, διότι θὰ ἔχῃ πράγματι στρατὸν δυνάμενον νὰ ἐνεργήσῃ, ἐνισχυόμενον δὲ ἀπὸ ἐφεδρείαν μᾶλλον ἀδύνατον, ἐνῷ διὰ τοῦ συστήματος θ’ αὐξήσῃ μὲν τὸν ἀριθμὸν, ἀλλὰ θὰ ἐλαττώσῃ τὴν δύναμιν, διότι οἱ ἄνδρες προστιθέμενοι, θὰ ἦναι ἐντελῶς ἀπομαθόντες ἀπὸ τῶν στρατιωτικῶν ἕξεων.

§182Α. ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν τελευταίαν ὁμιλίαν μου περὶ στρατιωτικῆς συντάξεως τῆς Ἑλλάδος εὑρισκόμην μεταξὺ δύω πυρῶν. Τὸ ἔδαφος ἦτον θητεία· ἐπάλαιον δὲ πρὸς ἀλλήλους ἀφ’ ἑνὸς ὁ ἐξ Οἰτύλου βουλευτὴς κ. Μαυρομιχάλης, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργός· ἀλλ’ ἐγὼ ἐπολεμούμην καὶ ἀπὸ τοὺς δύω, μόνος δὲ ὑπέστην τὸν πόλεμον. Ἐπειδὴ δὲ πρό τινων ἡμερῶν ὁ κ. Καλλιγᾶς εἶχεν ὁμιλήσει κατὰ τῶν προλήψεων καὶ ἀνέφερε τὸν Βάκωνα, ὅστις πολεμεῖ αὐτὰς καὶ ὅστις εἶναι μία αὐθεντία εἰς τὸν φυσικομαθηματικὸν κόσμον, καθὼς ὁ Πλάτων εἰς τὸν ἰδεολογικὸν καὶ ὁ Ἱπποκράτης εἰς τὰς ἰατρικὰς ἐπιστήμας, ἐνόμισα, ὅτι ὁ εὐφυὴς κ. Καλλιγᾶς, ὁ τοσοῦτον σφοδρῶς κατὰ τῶν προλήψεων κηρυχθείς, ἤθελεν εὐαρεστηθῆ νὰ προτέλθῃ εἰς βοήθειάν μου. Ἀλλὰ συλλογισθείς, ὅτι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐζήτησε νὰ πνίξῃ τὸ θαλάσσιον ἐκεῖνο νεογνόν, τὸ περὶ ἐμπορικῆς ναυτιλίας, εἶπον κατ’ ἐμαυτόν, ὅτι καλῶς ἔκαμε νὰ μὴ ἐμφανισθῇ εἰς τὸν σημερινὸν ἀγῶνα, διότι ἦτον πιθανώτατον, ὅτι θὰ ἐπειρᾶτο νὰ πνίξῃ τὸ χερσαῖον νεογνόν, τὸ περὶ στρατοῦ νομοσχέδιόν μου. Ἀλλ’ ἔστω βέβαιος, ὅτι ἡμέραν τινά, ὅταν πέσωσι αἱ προλήψεις, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θέλει ἀναδεχθῆ τὸ νεογνὸν αὐτὸ καὶ εἰς τὰς χεῖράς του θὰ ἀνδρωθῇ καὶ θὰ νικήσῃ τοὺς ἀντιπάλους. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν θειτείαν, περὶ τῆς ὁποίας κυρίως γίνεται ὁ ἀγὼν μεταξὺ τῶν δύω ἐκείνων παλαιστῶν, σᾶς συνιστῶ νὰ παρατηρήσητε, κύριοι, ὅτι ἡ μὲν μονοετὴς θητεία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καταντᾷ ὅλως ἄχρηστος, διότι ὁ ἀπολυόμενος ἐκ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ θὰ παύσῃ νὰ γυμνάζηται, ἑπομένως θὰ λησμονήσῃ ὅ,τι ἔμαθεν· ἡ δὲ τριετὴς θητεία τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, ἐκτὸς, ὅτι εἶναι μεγάλη καὶ δυσφόρητος, καταντᾷ ἐπίσης ἄχρηστος, διότι ὁ ἀπολυόμενος, μὴ ἐξακολουθῶν νὰ γυμνάζηται, θὰ λησμονήσῃ ὅ,τι καὶ ἂν ἐδιδάχθη. Βλέπετε λοιπὸν ἐκ τούτου, ὅτι ἡ ξιφομαχία, ἡ ὁποία γίνεται ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τῆς θητείας, καταντᾷ σκιαμαχία, δηλαδὴ τὸ ἐξαγόμενον εἶναι, ὅτι οὐδέποτε θὰ ἔχωμεν στρατὸν καὶ ἐπαρκῆ καὶ ἀξιόμαχον. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀκολουθήσῃ τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον, δυνάμενον δὲ νὰ τελειοποιηθῇ ἀπὸ μίαν ἐπιτροπὴν ἐξ εἰδικῶν ἀνδρῶν, τότε ἡ μονοετὴς θητεία, ὡς τὴν ὥρισα ἐγὼ ἐν τῷ ὀργανισμῷ μου, δὲν θὰ ἦναι ἄχρηστος, διότι ὁ ἀπολυόμενος ἐκ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ θὰ ἐξακολουθῇ νὰ γυμνάζηται, καθόσον διαρκῶς τὸ ἔθνος θὰ ἀσκῆται εἰς τὰ ὅπλα (θόρυβος). Διὰ τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον, θὰ ἐξυψωθῇ τὸ ἐθνικὸν φρόνημα· τὸ ἔθνος ὁλόκληρον θὰ λάβῃ στρατιωτικὸν χαρακτῆρα, θὰ ἀποκτήσωμεν ἀληθῆ πειθαρχίαν, θὰ παύσουν, ἢ θὰ ἐλαττωθοῦν τὰ ἐγκλήματα καὶ αὕτη ἔτι ἡ ζωοκλοπή, καὶ τέλος δὲν θὰ ἔχωμεν ἔλλειμμα εἰς τὸν προϋπολογισμόν μας. (Θόρυβος).

§183ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά.

§184ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Βλέπω, κύριοι, ὅτι αἱ προλήψεις καὶ ὁ φατριασμὸς δυσανασχετοῦν. Ὤφειλον ὅμως νὰ εἴπω τὰ ὀλίγα αὐτὰ πρὸς συμπλήρωσιν τῆς τελευταίας ὁμιλίας μου. Τελειόνω, κύριοι, μὲ ἓν ἱστορικὸν ἀνέκδοτον. Εἰς τὴν παλαιὰν Ῥώμην, ὅτε αὕτη ἐξέπεσεν εἰς πολιτικὴν διαφθορὰν καὶ παρακμήν, ὁσάκις Ῥωμαῖός τις αὐτοκράτωρ ἐνεφανίζετο εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ ἐπρότεινεν εἰς αὐτὴν πρὸς ἐπιψήφισιν ὅ,τι δήποτε αὐθαίρετον ἢ παράλογον, ἀκόμη καὶ ὅταν ἐζήτει ν’ ἀναγορευθῇ γερουσιαστὴς ὁ ἵππος του, ἡ Γερουσία ὄχι μόνον τυφλοῖς ὄμμασιν ἐψήφιζε τὰς αὐθαιρέτους καὶ μέχρι γελοίου παραλόγους προτάσεις τοῦ αὐτοκράτορος, ἀλλὰ τοῦ ἐφώναζεν εὖγε! εὖγε! καὶ τὸν ἐχειροκρότει φρενητιωδῶς. (Χειροκροτήματα.)

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύττω περατωμένην τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ συζητηθὲν νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς γʹ συζήτησιν). Λύεται ἡ συνεδρίασις, ἐν ὥρᾳ 8 καὶ 30 μ.μ.