1882.06.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 89

τῆς 7 Ἰουνίου 1882.

Ὥρα 3 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἄρχεται ἡ συνεδρίασις)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ θ’ ἀναγνωσθῶσι κατόπιν, διότι ἕνεκα ἀσθενείας τοῦ συντάκτου δὲν εἶναι εἰσέτι ἕτοιμα. Ὁ Β. Μολοσσὸς, πληρεξούσιος 82 προσφύγων, παραπονεῖται κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ ὡς σημειωσάσης ἐν αὐτῷ κονδύλιον μόνον δραχ. 150,000 διὰ τοὺς πρόσφυγας Μακεδονίας.— Ὁ Νάσος Ζάνος ὑπομνήσκει εἰς τὴν Βουλὴν τὴν δοθεῖσαν αὐτῇ ἀναφοράν του περὶ χορηγίας μηνιαίου βοηθήματος δι’ ἃς προσήνεγκε τῇ Πατρίδι ὑπηρεσίας. Ἑτέρα ἀναφορὰ τοῦ Χ. Δραγάτση, πρώην καθηγητοῦ Γυμνασίου, δι’ ἧς ζητεῖ παρεκτὸς τῆς συντάξεώς του νὰ τῷ χορηγηθῇ ἑκατοντάδραχμον μηνιαῖον βοήθημα. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Τζουμέρκων τὸ Τμῆμα προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς καὶ τὴν ἀνακήρυξιν τοῦ κ. Ῥίγγα ὡς νομίμου βουλευτοῦ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὂχι. (Ἐπικυροῦται ἡ ἐκλογὴ Τζουμέρκων καὶ ἀνακηρύσσεται νόμιμος βουλευτὴς τῆς ἐπαρχίας ταύτης ὁ κ. Χρ. Ῥίγγας, ἔχων ὅλα τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Ἄργους κ. Λ. Ζωγράφος ὑποβάλλει δύω προτάσεις νόμων, μίαν περὶ προσμετρήσεως εἰς τὸν χρόνον τῆς συντάξεως διετίας διὰ τοὺς κατατασσομένους εἰς τὸν στρατὸν τελειοδιδάκτους τῆς φαρμακευτικῆς σχολῆς, καὶ ἑτέραν περὶ τροποποιήσεως τοῦ ΦΛΣΤ. Νόμου.

§4ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῶσιν. (Ὅρα Παράρτημα).

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§6Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, σπεύδομεν καὶ ἡμεῖς νὰ δώσωμεν ταχὺ πέρας εἰς τὰ ἔργα τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ μὴ προτείνωμεν ἀντιῤῥήσεις εἰς μέτρα τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν κρίσιν μας εἶναι κακὰ καὶ ἐπιβλαβῆ. Ἀφ’ ἧς πολιτεύομαι ἤκουον παράπονα κατὰ τῆς καθυστερήσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, καὶ πολλὰ μέτρα ἐπροτάθησαν πρὸς θεραπείαν, ἐνῷ πολλοὶ ὑπουργοὶ διηύθυναν τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ πατριῶται καὶ ἱκανοὶ καὶ εἰδικοὶ λογισταὶ, ὡς ὁ κ. Λεβίδης καὶ ὁ κ. Ἀθανασιάδης, ἀλλ’ εἰς τὸν νῦν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἐναπέκειτο φαίνεται, νὰ δρέψῃ τὴν δόξαν τῆς τακτοποιήσεως αὐτοῦ. Τῷ ὄντι, ἡ καθυστέρησις αὕτη βλάπτει. Εἶναι ἄπορον ἀληθῶς πῶς ἐνῷ τόσον εὔκολος ὑπάρχει ἡ θεραπεία, ἡ ἀνακάλυψις ταύτης, ἔμενε κεκρυμμένη ἐπὶ τοσοῦτον καὶ ἁπλοῦν μέσον, δυνάμει τοῦ ὁποίου θὰ διορθωθῶσι τὰ πάντα, οὐδεὶς ἐνόησεν. Εἶχεν ὅμως τὴν μετριοφροσύνην ὁ κ. Καλλιγᾶς νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι τὸ σωστικὸν μέτρον, τὸ ὁποῖον προτείνει, δὲν εἶναι μέτρον ἰδικόν του, ἀλλὰ παρέλαβεν ἀπὸ τὰς προτάσεις τοῦ Συνεδρίου. Ἐξήτασα δὲ τὰς προτάσεις τοῦ Συνεδρίου· εἶδον πρῶτον τὴν πρότασιν τοῦ ἐπιτρόπου, ὁ ὁποῖος τὴν ἔλλειψιν αὐτὴν ἀποδίδει εἰς τὸν καλὸν ἐν γένει ὀργανισμὸν τοῦ Σώματος καὶ εἰς τὴν κακὴν αὐτοῦ συγκρότησιν, καὶ προτείνει τροποποιήσεις καὶ τὴν λῆψιν ὅλως ῥιζικοῦ μέτρου καὶ μεταβολὰς σπουδαίας. Ἀνέγνων τὴν πρότασιν τοῦ Συνεδρίου. Τὸ Συνέδριον εὑρίσκει τὸ ἐλάττωμα εἰς τὴν ἔλλειψιν τοῦ προσωπικοῦ, καὶ προτείνει ἀκόμη αὔξησιν Ἐλεγκτῶν, λογιστῶν μέχρις 25, αὔξησιν μισθοδοσίας καὶ προσθήκην μαθητευομένων πρὸς 60 δρ. ἕκαστον. Διατί; διὰ νὰ χρησιμεύουν ὡς τὸ φυτώριον μελλόντων λογιστῶν, καὶ τοὺς μαθητευομένους αὐτοὺς μᾶς παρουσιάζει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὡς τὴν πανάκειαν καὶ τὸ καταλληλότερον μέσον τῆς θεραπείας τοῦ κακοῦ, κατὰ τοῦ ὁποίου παραπονούμεθα. Δόσατέ μοι τοὺς μαθητευομένους, εἶπε, καὶ σᾶς δίδω δέκα ἀπολογισμούς. Ἀρκεῖ τοῦτο διὰ νὰ ἴδητε πῶς πρόκειται νὰ διοικηθῶσι τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, καὶ ἂν ὁ ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος διὰ τὴν ἐλαχίστην περίστασιν προσβάλλει τοὺς προκατόχους καὶ ἀντιθέτους αὐτοῦ, δύναται μετὰ τοιαύτας προτάσεις νὰ καυχᾶται καὶ νὰ νομίζῃ, ὅτι δικαιοῦται νὰ εἴπῃ, ὅτι εὗρε θεραπείαν τοῦ κακοῦ, καὶ εἶναι ὁ καλλίτερος αὐτός. Κύριοι, ὅταν τὸ ὑπουργεῖον ἀνέπτυξε τὸ πρόγραμμά του, εἶπεν: ὑπερβασίαι ἔλαβον χώραν, καὶ ἐπεναλέσθη κατ’ αὐτῶν τὴν αὐστηρότητα ὑμῶν. Ὁμολογῶ, ὅτι πολὺ ἐσκέφθην, ἵνα ἀνακαλύψω ἂν τῷ ὄντι ἔλαβε χώραν τι ἐν Ἑλλάδι, τὸ ὁποῖον ἔβλαψε τὸ συμφέρον τοῦ Τόπου, ἢ ἐζημίωσεν αὐτὸν, ἂν ἔλαβε χώραν πρᾶξίς τις, ἥτις δὲν ὑπηρέτησε τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Καὶ ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι ἐὰν ὑπῆρχε τοιαύτη περίστασις, αὐστηρὰ ὤφειλε νὰ ἐπέλθῃ ἡ Βουλὴ κατὰ τῶν ἁμαρτησάντων, καὶ δὲν σκοπεύω ἐγὼ τὴν τυχὸν ἀντίθετον ἀπόφασίν σας νὰ χαρακτηρίσω, ὅπως ἄλλοτε ὁ κ. Καλλιγᾶς, καὶ δὲν σκοπεύω νὰ εἴπω καὶ τί ἔστιν ἀποδοκιμασία μιᾶς γνώμης ἀντιθέτου· ἰδοὺ τὶ εἶπεν ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ ἀποδοκιμασθῇ ὁ κ. Τρικούπης. Τί ἄλλο εἶναι ἀποδοκιμασία παρὰ μία ἔκφρασις ἰδεῶν, ὑπὲρ τῆς ὁποίας σήμερον ὑπάρχουσι τόσαι ψῆφοι, καὶ μετ’ ὀλίγον ἴσως ἄλλοι ἀριθμοί; Μήπως νομίζετε, ὅτι διὰ τῆς τοιαύτης ἐκφράσεως ἑρμηνεύετε τὸ Σύνταγμα; Δεκάκις ἐὰν τὸ εἴπῃ ἡ Βουλὴ, καὶ δέκα Βουλαὶ ἐὰν τὸ εἴπωσι, νομίζετε, ὅτι ὁ ὀρθὸς λόγος δεσμεύεται; Δὲν ἔχει λοιπὸν σημασίαν τοιαύτη ἀποδοκιμασία». Δὲν ἔχω σκοπὸν ἐγὼ νὰ εἴπω τοῦτο, κύριοι, οὔτε νὰ σᾶς ἐρωτήσω, μήπως ἡ ἀπόφασίς σας οἱαδήποτε τροποποιεῖ τὴν ἱστορικὴν ἀλήθειαν, μήπως μεταβάλλει τὰ πράγματα, μήπως τὸ καλὸν τὸ μεταποιεῖ εἰς κακόν. Καὶ ἤθελον μάλιστα σᾶς ἐρωτήσει, ἂν πεποίθησιν τῳόντι τοιαύτην ἔτι ἔχετε, καὶ μεθ’ ὅσα βλέπετε λαμβάνοντα χώραν νῦν ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ἂν τῷ ὄντι πιστεύετε, ὅτι αἱ ἀναφανεῖσαι, ἀλλὰ προϋπάρχουσαι σχέσεις καὶ φιλίαι ἐν τῇ Ἀνατολῇ ἤθελον συντείνει ὑπὲρ ἡμῶν καὶ ὑπὲρ αἰσιωτέρας λύσεως τοῦ ζητήματος ἡμῶν, ἐὰν ἔτι ἔμενεν ἐκκρεμὲς, καὶ ἤθελον σᾶς ἐρωτήσει ἐὰν δὲν εὔχεσθε μᾶλλον νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὴν ὑπόθεσιν τῆς Αἰγύπτου τόσον καλὰ ὅσον καλὰ ἐξήλθομεν ἀπὸ τὴν ὑπόθεσιν τῶν ὁρίων. Κύριοι, εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς Αἰγύπτου ἐνώπιον κινδύνων ἢ ζημιῶν μεγάλων συμφερόντων καὶ προσβολῶν. Βεβαίως καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡμεῖς ὅλοι εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ, εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ζήτημα, μίαν ἔχομεν γνώμην, νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν Κυβέρνησιν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῶν ἑλληνικῶν, ἀλλ’ ἂς προσέξωμεν, διότι θέλομεν εὑρεθῇ ἐντὸς τοῦ διλήμματος, ὅπως σᾶς εἶπον. Εὔχομαι νὰ ἐξέλθωμεν αἰσίως τούτου· ἄλλως, μεγάλην ἀνέλαβεν εὐθύνην ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλ’ ἀφοῦ τοιαύτη ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων, ἤθελον ἐρωτήσει τοὺς σφοδροτέρους καθ’ ἡμῶν, ἂν τῷ ὄντι πιστεύουν καὶ σήμερον, ὅτι τὸ ζήτημα τὸ ἡμέτερον μένον ἐκκρεμὲς δὲν ἤθελον ἀτυχέστερον λυθῆ· οὔτε θέλω παραπονεθῆ, κύριοι, διὰ τὴν ἀκύρωσιν τῶν Διαταγμάτων ἀφορώντων εἰς τὴν διοίκησιν τῶν νέων Ἐπαρχιῶν. Ἠκυρώσατε τὰ Διατάγματα καὶ ἐξακολουθεῖτε ἐφαρμόζοντες τὰ μέτρα μας καὶ ἐκτελοῦντες τὰς ἀποφάσεις μας, καὶ μέχρι τοῦ προσωπικοῦ ἔτι’ ἠκυρώσατε τὰ Διατάγματα καὶ παρεδέχθητε ὅλας τὰς πράξεις καὶ ὅλας τὰς συνεπείας καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῶν. Ἐγκαταστήσατε ὅμως παραλλήλως ἄλλην ἐξουσίαν ἐκεῖ, ἥτις καθ’ ὁμάδας ἀποστέλλει εἰς τὰς φυλακὰς τοὺς πολίτας, καὶ καθ’ ὁμάδας τὰ δικαστήρια τοὺς ἀπολύουν. Καὶ δὲν θέλω μεταχειρισθῆ ὡς ἐπιχείρημα τὰ ἐκεῖθεν παράπονα, τὰ ὁποῖα ἑκάστοτε ἀκούονται, δὲν θέλω νὰ στηριχθῶ εἰς τὰ μερικὰ ἐγκλήματα καὶ τὰ ἀτομικὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα γίνονται, διὰ νὰ ἐπαναλάβω ὅ,τι ὁ κ. Τρικούπης τότε εἶπεν· εὑρίσκεται ἡ ὑπηρεσία καὶ τὸ Κράτος εἰς παραλυσίαν, διότι μερικὰ παραπτώματα καὶ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα ποτὲ δὲν λείπουν, λαμβάνουσι χώραν, ἀλλ’ αὐτὰ δὲν χαρακτηρίζουν τὴν πολιτικὴν καὶ τὴν διοικητικὴν κατάστασιν ἑνὸς τόπου, καὶ ἐδικαιοῦτο ὁ κ. Τρικούπης νὰ εἴπῃ τοῦτο τότε μόνον, ὅτε ἀνεκάλυπτέ που σημεῖα ἀταξίας, ἀναρχίας, ἀντιστάσεως ἢ συστηματικῶς παραβιάσεις τῶν νόμων, ἐὰν οἱ φόροι δὲν εἰσεπράττοντο καὶ ἡ ὑπηρεσία προσέκοπτεν· ἀλλ’ οὐδὲν τοιοῦτον ὑπῆρχε, καὶ οὐδεμία ἐπῆλθε μεταβολὴ καὶ βελτίωσις ἔκτοτε. Κύριοι, κατὰ τὴν ἀπουσίαν σας ἀνεκαλύψαμεν, κατεδείξαμεν ἔγκλημα, ἔγκλημα κοινόν, ἀλλ’ ἀποτρόπαιον, διότι ἀποδεικνύει, ὅτι χωλαίνει παρ’ ἡμῖν οὐσιωδῶς ἡ ὑπηρεσία τοῦ Κράτους, ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον πλησίον ἡμῶν ἐτελεῖτο 10 ἔτη ὁλόκληρα· τὸ κοινὸν αὐτὸ ἔγκλημα, κατὰ δυστυχίαν, ὡς συνήθως, μετεβλήθη εἰς ζήτημα πολιτικὸν καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἐστηρίχθη συστηματικὴ συκοφαντία καὶ διαβολὴ, καὶ δὲν ἐρείσθησαν οὐδενὸς, γνωρίζετε δὲ τὶ ἐν γένει ἐῤῥέθη· ἡμεῖς κατηγορήθημεν ἐπὶ τέλους, ὅτι ἀνεβάλομεν τὴν σύγκλησιν τῆς Βουλῆς διὰ νὰ μὴ ἀποκαλυφθῇ τὸ ἔγκλημα καὶ οἱ αὐτουργοὶ αὐτοῦ. Ἡ Βουλὴ συνῆλθε καὶ πρῶτος ἐγὼ παρεκάλεσα αὐτήν, χάριν τῆς τιμῆς τῶν ἀτόμων καὶ τοῦ Τόπου, νὰ ἐξετάσῃ μετ’ αὐστηρότητος μάλιστα, διότι ἐπρόκειτο περὶ σπουδαιοτάτου γεγονότος. Τὴν ἔκθεσίν της δὲ πρὸ 50 ἡμερῶν ὑπέβαλεν ἡ Ἐπιτροπὴ ἐνώπιόν σας, καὶ ἡ Βουλὴ εἶδε τὰ πράγματα καθαρὰ καὶ καταφανῆ, καὶ ἐμελέτησε τὰ ῥηθέντα. Ἄν δὲ δὲν ἀντεπροσώπευε τὴν ἐθνικὴν κυριαρχίαν, ἂν ἡ Βουλὴ δὲν εἶχε σκοπὸν ν’ ἀνακαλύψῃ τὴν ἀλήθειαν, καὶ μόνην τὴν ἀλήθειαν, καὶ ν’ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην, ἂν ἡ Βουλὴ ἐπρόκειτο νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ὄργανον φατριαστικὸν, ἤθελε βεβαίως καὶ αὐτὴ συμμερισθῆ τὰς παρεξηγήσεις, καὶ δὲν ἤθελεν ἐκτιμήσει τὰ πράγματα, ὡς ἀκριβῶς εἶχον. Ἡ σιωπή της ἀποδεικνύει, ὅτι ἐξ ἀνωτάτης περιωπῆς ἐρευνήσασα τὰ κατατεθέντα, καὶ εἰς τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων εἰσδύσασα, ἐστιγμάτισε τοὺς συκοφάντας καὶ κατεφρόνησε τὴν συκοφαντίαν. Τὰ λεχθέντα ἦσαν ἀνάξια προσοχῆς καὶ οὐδεμίαν ἔχοντα ὑπόστασιν ἢ περιέχοντα ὑπόνοιαν ἐνοχῆς. Οὕτω ἐγὼ ἐξηγῶ τὴν σιωπὴν τῆς Βουλῆς, οὕτω τὴν ἐννοῶ ἐγὼ καὶ οὕτω τὴν ἐννοεῖ καὶ ἡ Βουλή, διότι πρόθυμος πάντοτε νὰ στιγματίσῃ τὸ ἔγκλημα ὅπου βεβαίως τὸ ἀπαντήσει, πρόθυμος ἐπίσης εἶναι νὰ μὴ ἀδικήσῃ οὐδένα. Καὶ ἐνῷ, κύριοι, τὸ συμφέρον τὸ κομματικὸν εἶναι ἵνα ἐξακολουθῇ ἡ ἀμφιβολία καὶ νὰ μὴ λείψουν τὰ σκάνδαλα, τὸ συμφέρον τὸ ἐθνικὸν, τὸ συμφέρον τῆς Βουλῆς ὅμως εἶναι νὰ γνωσθῇ ἡ ἀλήθεια, καὶ νὰ λάμψῃ ἡ δικαιοσύνη. Κύριοι, πλησιάζω εἰς τὸ τέλος τοῦ σταδίου μου· ὡς ἐκ τῆς πείρας μου νομίζω χρέος μου νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὀλέθριον, οὐχὶ διὰ τὰ ἄτομα, ἀλλὰ διὰ τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος καὶ τῆς πολιτείας εἶναι τὸ σύστημα τοῦ συκοφαντεῖν καὶ διαβάλλειν τοὺς διευθύνοντας τὰς τύχας τῆς πατρίδος, τοὺς τὰς πρώτας θέσεις κατέχοντας πολιτευομένους. Διότι οὕτω ἐξασθενίζομεν τὴν ἠθικὴν δύναμιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ διαφθείρομεν συγχρόνως τὸ ἠθικὸν τοῦ λαοῦ αἴσθημα καὶ τὴν ἐθνικὴν ἐκτίμησιν τῶν ἠθικῶν ἀρχῶν. Εἶναι λοιπὸν ὀλέθριον καὶ ἐπιβλαβὲς τὸ σύστημα τοῦτο. Αὐστηροὶ πρέπει νὰ ἤμεθα κατὰ τοῦ ἐγκλήματος· δὲν πρέπει ὅμως νὰ διαφθείρωμεν τὴν κοινὴν πεποίθησιν καὶ συνείδησιν, καὶ νὰ συγχέωμεν τὸ καλὸν μετὰ τοῦ κακοῦ διὰ συκοφαντιῶν καὶ διαβολῶν. Κύριοι, ἐν ᾗ θέσει εὑρίσκονται τὰ πράγματα ἡμῶν, δύω νομίζω σπουδαῖα ἀντικείμενα ἔπρεπε ν’ ἀπασχολήσωσι τὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως. Πρῶτον αἱ ἐξωτερικαὶ ἡμῶν σχέσεις, καὶ δεύτερον ἡ διαῤῥύθμισις τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος· ἰδοὺ πρὸ πάντων ζητήματα μεγάλα καὶ κατεπείγοντα· ἄνευ τούτων πᾶσα προσπάθεια θέλει εἶσθαι ἀτελὴς καὶ ματαία. Ποῖαι ἦσαν αἱ ἰδέαι τῶν κ.κ. ὑπουργῶν, τί ἔλεγεν ἡ ἀντιπολίτευσις, ἡ πρώην ἀντιπολίτευσις ὡς ἀντιπολίτευσις, περὶ τῶν ἐξωτερικῶν σχέσεων ἡμῶν, εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους, καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη βεβαίως νὰ τὰς ἐπαναλάβω ἐγώ, οὔτε νὰ τὸς ἐξηγήσω ἤδη· πιστεύω ὅμως, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις ἡ πρώην, ἀφήσασα τὴν θέσιν της, ἀφῆκε καὶ τοὺς λόγους καὶ τὰς ἰδέας της ἐκείνας· δὲν ἔφερεν οὐδὲν τούτων κατ’ εὐτυχίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ἐνῷ δὲν γνωρίζομεν, κύριοι, τί σκέπτεται καὶ τί πράττει καὶ ἤδη ἡ ἄλλοτε ἀντιπολίτευσις, νῦν δὲ Κυβέρνησις, βλέπομεν ὅμως, ὅτι κατ’ οὐδὲν ἐπροχώρησαν αἱ σχέσεις ἡμῶν πρὸς τοὺς ξένους, ὅτι τὸ πολιτικὸν ἡμῶν ζήτημα μένει εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον τὸ ἀφήσαμεν ἡμεῖς, καὶ ὅτι ὑπὸ ἔποψιν ἐμπορικὴν καὶ οἰκονομικὴν τοιαῦται εἶναι αἱ σχέσεις ἡμῶν μὲ τὴν Εὐρώπην, ὥστε, διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν δικαιοσύνην, ἐνομίσαμεν, ὅτι πρέπει νὰ ἀπειλήσωμεν. Καὶ εἴθε ἀπειλοῦντες νὰ μὴ ἀναγκασθῶμεν, ὡς ἐν Ὁλλανδίᾳ, νὰ παρακαλέσωμεν, ἵνα ἐπανέλθωμεν εἰς ὅ,τι εἴχομεν.

§7ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἄγνωστον εἶναι τοῦτο τὸ περὶ Ὁλλανδίας.

§8ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ πταίω, ἐὰν τὸ ἀγνοεῖτε; Δὲν γνωρίζομεν λοιπὸν τί σκέπτονται, γνωρίζομεν ὅμως ὅτι τὰ πράγματα ὑπάρχουν καὶ εὑρίσκονται εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον τὰ ἀφήσαμεν, καὶ εἰς χειρότερον ἴσως· δὲν εἴδομεν ἔτι εὑρεθέντα πολιτικὰ προχώματα κατὰ τῶν ἐπιδρομῶν, αἵτινες, μᾶς ἔλεγον ἄλλοτε, ὅτι μᾶς ἀπειλοῦσι. Μᾶς εἶπεν ἐν τούτοις ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὴν παραμονὴν κρίσεως σπουδαίας ἐν τῇ Ἀνατολῇ, καὶ ὅτι διὰ τοῦτο πρέπει νὰ παρασκευασθῶμεν, νὰ παρασκευάσωμεν δύναμιν καὶ στρατιωτικὰς δυνάμεις ἀναλόγους πρὸς τὰς περιστάσεις. Θέλω ἁπλῶς ἐρωτήσει: ὅ,τι λοιπὸν ἔχομεν δὲν εἶναι δύναμις ἀνάλογος καὶ κατάλληλος ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀνάγκας μας; Εἶναι τῷ ὄντι ἀνεπαρκὲς καὶ ἄχρηστον ὅ,τι ἔχομεν; Ἀλλ’ ἂν τῷ ὄντι εἶναι ἀληθὲς τοῦτο, ὡς εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἡ Κυβέρνησις, τότε ἐν τίνι δικαιώματι σεῖς κατακρίνετε ἡμᾶς, διότι μὲ τὸν στρατὸν αὐτὸν δὲν ἀνελάβομεν μόνοι καὶ ἐναντίον ὅλων τὸν πόλεμον; Ἂν ὅ,τι ἔχομεν δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς περιστάσεις, ἂν δὲν μᾶς εὐελπίζῃ, ὅ,τι ἔχομεν, τότε, κύριοι, εἴχετε ἄδικον νὰ εἴπητε, ὅ,τι εἴπατε· σεῖς ἀναιρεῖτε καθ’ ἡμῶν ἑαυτούς. Ἀλλὰ καὶ τί τέλος πάντων πράττετε πρὸς διόρθωσιν, ἀφοῦ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, δὲν εἶναι ἀρκετόν; Καὶ δὲν ἐξετάζω τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀποβλέπουν εἰς τὰς στολὰς τῶν στρατιωτικῶν κατὰ τὰς ἐκλογὰς, καὶ εἰς τὴν ἡλικίαν τῶν νέων μαθητῶν τῆς Σχολῆς· ἐξετάζω τὶ γίνεται ὡς πρὸς τὸ οὐσιῶδες ζήτημα τῆς μορφώσεως ἀληθοῦς στρατοῦ, δυναμένου ν’ ἀντιμετωπίσῃ στρατὸν ἐχθρικόν. Ἡμεῖς πράττομεν ἐναντίον ἐκείνων, τὰ ὁποῖα πράττουσιν ὅλα τὰ ἔθνη, ἐναντίον τοῦ ὅ,τι πράττουσιν ὅλοι οἱ λαοί· ἡμεῖς ἀνατρέπομεν τὰ παραδεδεγμένα συνεπείᾳ φαντασιωδῶν σχεδίων, ἡμεῖς ἀνατρέπομεν ὅ,τι ὅλοι μετὰ μελέτην προαιώνιον καθιέρωσαν ὡς ἀληθὲς καὶ βέβαιον. Καὶ, κύριοι, ἤκουσα μετὰ περιεργείας καὶ εὐχαριστήσεως δύω στρατιωτικοὺς φίλους τῆς Κυβερνήσεως ἀξιωματικοὺς εὐπαιδεύτους καὶ πεπειραμένους, ἤκουσα τὸν κ. Σπράον ὑπερεπαινοῦντα τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τὰ μέτρα τὰ στρατιωτικὰ, τὰ ὁποῖα λαμβάνει, θαυμάζοντα τὴν τόλμην καὶ σοφίαν του καὶ βεβαιοῦντα, ὅτι τοιουτοτρόπως θέλομεν φθάσει εἰς λαμπρὰ στρατιωτικὰ ἀποτελέσματα. Ἀλλ’ ὅταν ἐπρόκειτο νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τῶν πραγμάτων, ὅταν ἐξήτασε τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα συνεζητοῦμεν, κατεδίκασεν αὐτά. Ἀξιέπαινα εἶναι τὰ μέτρα τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, εἶπεν ὁ κ. Στράτος, καὶ μεγάλας ἐλπίδας δίδοντα, ἀλλὰ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα συζητοῦμεν, δὲν τὰ ἐγκρίνω, καὶ ἐπιθυμῶ κάλλιον νὰ μείνωμεν ὅπου εἴμεθα, νὰ δεχθῶμεν ὅσα ἡ πεῖρα καὶ ἡ ἐπιστήμη τῶν ἐθνῶν καθιέρωσε. Θαυμάζω τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, εἶπεν ὁ κύριος Πετιμεζᾶς, δὲν ἀντιτάσσομαι εἰς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα προτείνει, ἀλλὰ χαίρω μόνον, ὅτι τὰ μέτρα ταῦτα εἶναι διαβατικὰ, ἔχουν ὕπαρξιν ἐφήμερον· δεχθῆτέ τα λοιπὸν, διότι αὔριον θὰ πέσωσιν. Ἰδοὺ πῶς κρίνουν οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα προβάλλει αὕτη πρὸς διοργανισμὸν τοῦ στρατοῦ. Αὐξάνουν μόνον τὰ ἔξοδα, διπλασιάζουν μόνον τὸν μισθὸν τῶν στρατιωτῶν καὶ διαφθείρουν συγχρόνως τὸ φρόνημα αὐτοῦ, καὶ ἐνῷ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἡ στράτευσις ἐθεωρεῖτο ὡς ὑποχρέωσις ἑκάστου πολίτου καὶ ὀφειλὴ πρὸς τὴν πατρίδα, ἤδη κηρύττεται ὑπηρεσία ἔμμισθος, καὶ διὰ τοῦτο προκαλοῦνται οἱ πολῖται διὰ τοῦ περισσοτέρου κέρδους καὶ μεγαλειτέρας ἀμοιβῆς. Ὁ θέλων νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα παύει ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. ὑπουργοῦ, νὰ θεωρῇ ἠθικῶς καὶ νομίμως ὑπόχρεων ἑαυτὸν πρὸς τοῦτο ἀλλὰ θὰ ὑπηρετῇ ὅσῳ περισσότερον θέλει πληρωθῆ. Οὕτω δὲ κατεστήσατε τὸν στρατὸν ἀπὸ ἐθνικοῦ εἰς μισθωτόν. Ἰδού, κύριοι, τί ἑτοιμάζετε περὶ στρατοῦ. Ἀλλὰ μήπως καλλίτερον, σκέπτεσθε περὶ τοῦ Ναυτικοῦ; Ηὐξήσαμεν καὶ ἐκεῖ τοὺς μισθοὺς τῶν ναυτῶν, καὶ ἐν τούτοις σήμερον δύω μόνον πλοῖα ἀπεφασίσαμεν νὰ στείλωμεν εἰς Αἴγυπτον καὶ σταχυλογοῦμεν ἀπὸ ὅλα τὰ πλοῖα ναύτας. Ἐγυμνώσαμεν ὅλον τὸν στόλον διὰ νὰ ἐφοδιάσωμεν δύω πλοῖα. Ἐπὶ τῶν ἡμερῶν ἡμῶν ὅλα τὰ πλοῖα ἦσαν εἰς ἐνέργειαν καὶ πλήρη καὶ καλῶς κατηρτισμένα.

§9ΡΑΛΛΗΣ. Λησμονεῖτε ὅτι ἦτον τότε ἡ ἐπιστράτευσις.

§10ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μοὶ ἀποδείξητε τὸ ἐναντίον· μὴ λησμονεῖτε καὶ ὅτι δὲν ἐφροντίσατε νὰ συλλέξητε 700 ναύτας, οἱ ὁποῖοι καθυστεροῦσι· ἂν ἠθέλατε, ἠδύνασθε νὰ πράξητε τὸ χρέος σας καὶ νὰ ἔχητε πλήρη τὰ πληρώματα.

§11ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτοὶ ὅπου λείπουν εἶναι ἀπὸ τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1881, οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ συλλεχθοῦν ἀπὸ τοῦ 1881, ἀλλὰ τοὺς ὁποίους σεῖς δὲν συνελέξατε, ἡμεῖς δὲ δὲν εἴχομεν τὴν δύναμιν νὰ τοὺς συλλέξωμεν ἐντὸς 3 μηνῶν.

§12ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐφροντίσατε ὅμως, κύριοι, νὰ αὐξήσητε τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, καὶ ἤδη ἔχομεν τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν ἀνωτέρων καὶ κατωτέρων ἀξιωματικῶν, νὰ βαθμολογήσητε μηχανικοὺς περισσοτέρους ἢ ὅσοι εἶναι περίπου εἰς τὸ Γαλλικὸν ναυτικὸν διὰ νὰ καλέσητε νέους, καὶ ἐπὶ τέλους μᾶς προτείνετε δάνειον πρὸς κατασκευὴν πλοίων. Ὅταν, κατὰ τὸ παρελθὸν, συνεζητεῖτο ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐπιθυμῶ ν’ ἀκούσητε τὶ εἶπε τότε ἡ ἀντιπολίτευσις διὰ τοῦ κ. Τρικούπη (ἀναγινώσκει) «Εἰς ἕτερα Κράτη στρατιωτικὰ ἐλήφθη πρόνοια περὶ στρατιωτικοῦ ταμείου· ἡμεῖς οἱ κυρίως ὄντες ναυτικοὶ ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν πρόνοιαν περὶ ναυτικοῦ Ταμείου. Πόσον δὲ εἶναι τούτου τὸ ἰσοζύγιον τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων δι’ οὗ θὰ καταστῇ ἐφικτὴ ἡ πραγματοποίησις δανείου ἀναγκαίου πρὸς τὸν καταρτισμὸν στόλου; Τὸ νὰ λέγωμεν, ὅτι δυνάμεθα διὰ προσθήκης ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἑνὸς ἢ δύω ἑκατομμυρίων νὰ ὀργανίσωμεν ναυτικόν.............» Ἐνόμισεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς τότε ὅτι ἔπρεπε νὰ συστήσωμεν ναυτικὸν ταμεῖον πρῶτον, καὶ δι’ αὐτοῦ νὰ ἐνεργήσωμεν δάνειον ἵνα καταρτίσωμεν τὸν στόλον μέγαν, ἀλλὰ πρὸς τοῦτο προαπῃτεῖτο, κατὰ τὴν γνώμην του, νὰ φέρωμεν τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ. Εἴμεθα, κύριοι, σήμερον εἰς τὸ ἰσοζύγιον τῷ ὄντι ἢ ἐλπίζομεν νὰ φθάσωμεν συντόμως; γνωρίζετε ὅλοι. Ἀλλὰ πῶς ζητεῖτε δάνειον καὶ ποῦ στηριζόμενοι; Εἰς τί ὀφείλεται ἡ μεταβολὴ αὕτη; Ἀνάγνωτε τὸ νομοσχέδιον περὶ δανείου καὶ θέλετε ἐννοήσει, ὅτι πρόκειται πάλιν περὶ δανείου χαρτίνου. Κατ’ ἐξαίρεσιν εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ἀναφέρεται ὅτι θὰ γείνῃ τὸ δάνειον εἰς μέταλλον. Ἐννοεῖται ὅτι, δύνασθε νὰ κάμητε καὶ δάνειον εἰς χαρτὶ τῆς Τραπέζης, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἀληθῆ ἀνάγκην, δὲν εἶναι μέτρον σπουδαῖον, ὠφέλιμον καὶ ὀρθόν. Θέλετε αὐξήσει μόνον τὰς δυσκολίας τῆς κυκλοφορίας αὐξάνοντες τὸ χαρτί, θέλετε ἐπιβαρύνει τὸ ταμεῖον καὶ τοὺς πολίτας διὰ μεγίστης ὑποτιμήσεως, θέλετε ὅμως αὐξήσει τὰς προσόδους τῶν μετόχων. Ἐννοεῖτε, ὅτι θέλετε κατορθώσει νὰ εὕρητε δάνειον 40 ἑκατομμυρίων ἀληθῶς ἄνευ ἰσοζυγίου, καὶ διὰ τὴν κατασκευὴν πλοίων ἔχετε ἀνάγκην δανείου πραγματικοῦ μετάλλου. Εὑρισκόμεθα ἀπέναντι ἐλλείμματος σπουδαίου μεγαλειτέρου παρ’ ὅ,τι φαίνεται. Ὁ κύριος Ζηνόπουλος προσεπάθησε προχθὲς νὰ σᾶς ἀποδείξῃ τὸ ἀληθὲς αὐτοῦ μέγεθος, καὶ ἐνθυμεῖσθε τί ἀπήντησεν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁμολογῶ, ὅτι ἡ ἀπάντησίς του εἶναι ἀκατανίκητος, ἀλλ’ ἀπελπιστική. Σᾶς εἶπεν, ὅτι τὰ πάντα εἰσὶν εἰκοτολογίαι, οὐδὲν δὲ εἶναι ἀληθές. Ὅ,τι ἀπεφασίσατε πέρυσιν ἢ ἐφέτος ἀπεδείχθη μὴ ἀληθές, ὅ,τι εἴπατε διὰ νὰ ἀποδείξητε τὸ ποσὸν τῶν ἐξόδων καὶ ἐσόδων εἶναι λόγοι πτερόεντες, εἰκοτολογία. Ὅταν ὁ ὑπουργὸς κηρύττῃ τὰς προτάσεις καὶ τοὺς ὑπολογισμούς του εἰκοτολογίας, τί νὰ ἀπαντήσῃ τις; Εἶναι καὶ ἀπελπιστικαὶ τοιούτου εἴδους ὑπερασπίσεις, καὶ ἀπορῶ πῶς τοιοῦτον ἐπεχείρημα ἔφερεν ὁ κύριος ὑπουργός. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰς εἰκοτολογίας τοῦ ὑπουργοῦ τὰς μᾶλλον εὐνοϊκὰς, τὸ ἔλλειμμα ὑπερβαίνει τὰ 15,000,000. Δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ἐξετάσωμεν τὴν αἰτίαν τούτου· ἡ αἰτία τοῦ διαρκοῦς ἐλλείμματος καὶ τῶν μεγάλων δαπανῶν ἐν Ἑλλάδι, εἶναι ἡ διαρκὴς πολιτικὴ, τὴν ὁποίαν εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἀκολουθῶμεν. Δὲν ὀφείλετε μόνον τὸ ἔλλειμμα καὶ ἡ κατάστασις τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς τὴν καλὴν ἢ κακὴν διαχείρισιν, ὅτι βλάπτει καὶ ἐπηρεάζει τὰ οἰκονομικά μας, δὲν ὀφείλεται εἰς ταύτας καὶ μόνον, οὔτε εἰς τὰς ἐλλείψεις τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλ’ εἰς τὴν πολιτικήν μας, ἐνόσῳ δὲ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι καὶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ πράττωμεν ἄλλως, ἐνόσῳ ἀκολουθῶμεν τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦμεν ὡς πρὸς τὴν Ἀνατολὴν, καὶ δὲν δυνάμεθα ν’ ἀκολουθήσωμεν ἄλλην, θέλομεν ἔχει πάντοτε ἔλλειμμα αἰώνιον, μὴ ἐλπίσητε τὸ ἐναντίον· Ἡ πολιτικὴ λοιπὸν τὴν ὁποίαν ἔχομεν εἶναι πολιτικὴ ἐξόδων· ἀλλὰ, κύριοι ἡ τοιαύτη θέσις ἡμῶν μᾶς ἐπιβάλλεται. Πρῶτον μέλημα ἡμῶν πρέπει νὰ ἦναι ἡ ἐνδελεχὴς προσπάθεια νὰ καλύψωμεν τὰ ἐλλείμματα, νὰ ἔχωμεν ἀκμαίας τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τοῦ Τόπου. Πράττετε τοῦτο, κύριε ὑπουργέ; Ὁ κύριος πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπεν εἰς τὸ πρόγραμμά του: χάριν τοῦ ἰσοζυγίου πρέπει νὰ κάμωμεν οἰκονομίας· ἀλλ’ ἐφηρμόσθη τῷ ὄντι οἰκονομία τις; ἡ Κυβέρνησις ἐπρότεινε μέτρα εἰς τοῦτο τείνοντα; διὰ τῶν προτάσεών της ἠλάττωσε τὰ ἔξοδα, ἢ ἀπεναντίας ὑπερηύξησεν αὐτὰ καὶ τὰ ὑπερηύξησεν ἐπὶ ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα πρὸ 2 ἐτῶν ἐθεώρει ὡς περιττὰ καὶ ἀπαλειπτέα; Πρὸ δύω ἐτῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου οἱ κύριοι ὑπουργοὶ ὕψωσαν τὴν σημαίαν τῶν οἰκονομιῶν καὶ ἔλεγον: κύριοι, ἔχομεν ἀνάγκην ἰσοζυγίου· ἵνα ἀποκτήσωμεν τοῦτο πρέπει νὰ ἐνεργήσωμεν οἰκονομίας καὶ σπουδαίας. Κατήργησαν ὡς ὑπουργοὶ θέσεις; ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι σήμερον ηὔξησεν ἡ ὑπηρεσία; μήπως προσετέθησαν νέα ἔργα; μήπως παρεστάθη ἀνάγκη πρὸς ἐπαύξησιν τῶν ἐξόδων, ἐκτὸς τῆς ἀνάγκης τῆς προστασίας εὐνουμένων καὶ τῆς συναλλαγῆς;

§13ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αἱ νέαι ἐπαρχίαι.

§14ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αἱ νέαι ἐπαρχίαι; Ἀλλὰ διατί δὲν ἀφαιρεῖτε τὰς ἐργασίας, τὰς ὁποίας ἀφῄρεσεν ὁ στρατολογικὸς νόμος; διατί δὲν ἀφαιρεῖτε τὰς ἐργασίας, τὰς ὁποίας ἀφῄρεσεν ἡ κατάργησις τῶν δημοπρασιῶν καὶ τόσας ἄλλας ἐλαττώσεις; αἱ ὑπηρεσίαι αὗται τῶν ὑπουργείων ἠλαττώθησαν, τῶν ὁποίων οἱ ὑπάλληλοι ὑπεραρκοῦσι· καὶ 3 νομοὶ προστεθέντες εἰς τὸ Κράτος, ηὔξησαν τὴν ὑπηρεσίαν τόσον, ὥστε οἱ ὑπάρχοντες ὑπάλληλοι δὲν ἐπαρκοῦν; Σεῖς ἐπαναφέρατε τοὺς τηλεγραφικοὺς κλητῆρας καὶ διανομεῖς, τοὺς ὁποίους πέρυσιν εἴχατε καταργήσει· τί κοινὸν μεταξὺ ἐπαρχιῶν νέων καὶ τῆς ἐπανόδου αὐτῶν ἢ τῆς ἐπανόδου τῶν γραμματέων τῶν ταμείων; μήπως θὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν καλὴν διοίκησιν ἡ πληθὺς τῶν ἀστυνομικῶν κλητήρων καὶ ὑπαστυνόμων, οἱ ὁποῖοι ἐπλημμύρησαν τὴν Θεσσαλίαν διὰ νὰ χειροτερεύσωσι τὴν κατάστασίν της μᾶλλον; Καὶ ἂν τῷ ὄντι εὑρισκόμεθα εἰς τὴν παραμονὴν κρίσεως ἐν τῇ Ἀνατολῇ, εἰς τὴν κρίσιν θέλετε ἀνταποκριθῆ αὐξάνοντες τοὺς κλητῆρας, τοὺς φύλακας καὶ τοὺς γραφεῖς; οὕτω πως θέλετε ἀνορθώσει τὰ οἰκονομικὰ καὶ θέλετε ἀπαντήσει εἰς τὰς ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι θὰ παρασκευασθῶσιν; Ὅτε, κύριοι, συνεζητοῦμεν τὸ ζήτημα τοῦτο κατὰ τὸ παρελθὸν, ὁ κ. πρωθυπουργὸς μᾶς ἔλεγεν, ὅτι νέους φόρους δὲν εἶναι πλέον δυνατὸν νὰ ὑποστῇ τὸ Κράτος. «Ἵνα δυνηθῇ, ἔλεγεν ὁ κ. Τρικούπης, τὸ Κράτος νὰ φέρῃ νέους φόρους, ἀναγκαία ἡ ἀναθεώρησις τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, διότι ὡς ἔχουσι τὰ τῆς φορολογίας ἀδύνατον νὰ φέρῃ τὸ Ἔθνος οἵαν δήποτε προσθήκην, καὶ ὑπελόγισε τὰς εἰσπράξεις εἰς 2,130,000 δραχμὰς, ὥστε ἡ ζημία τοῦ Δημοσίου θέλει εἶσθαι μικρά· τὴν ζημίαν ταύτην δυνάμεθα νὰ ἀναπληρώσωμεν ἄλλοθεν, ἀλλὰ πάλιν ἀπὸ τὸν γεωργόν. Αἱ εἰσπράξεις, κύριοι, ἀντὶ 2 περιωρίσθησαν εἰς 1,000,000 ἡ ζημία μέχρι τῆς σήμερον δὲν ἀνεπληρώθη, οὔτε ἐπραγματοποιήθη ἡ ὑπόσχεσις, ὅτι διὰ τοῦ μέτρου τούτου ἤθελον ἀναπτυχθῆ αἱ παραγωγικαὶ δυνάμεις τοῦ Τόπου· ἀλλ’ ὡς παραγωγικὴν δύναμιν ἰσχυροποιηθεῖσαν εὗρον ἐφέτος τὰς δυστυχεῖς αἶγας καὶ κατ’ αὐτῶν ἐκίνησαν τὸν πόλεμον· ἀλλ’ ἔχομεν ἀποδεδειγμένον ἐκ μέρους τῶν κυρίων ὑπουργῶν, ὅτι τὸ μέτρον τῆς μεταβολῆς τῆς φορολογίας δὲν ἐχρησίμευεν οὔτε πρὸς ἀναπλήρωσιν τῆς ζημίας, οὔτε πρὸς αὔξησιν τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων, καὶ σήμερον τὰ πράγματα εὑρίσκονται εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν, εἰς ἣν εὑρίσκοντο καὶ πρίν. Πλὴν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων, καὶ πλὴν τοῦ νέου φόρου ἐπὶ τῶν τελωνείων, οὐδὲν οἰκονομικὸν μέτρον ἐπροτάθη· καὶ ἡ αὔξησις τῶν τελῶν ἐπὶ τῶν τελωνείων δὲν ἀναπτύσσει τοὺς πόρους τοῦ ἔθνους, οὔτε αὐξάνει τὴν παραγωγικὴν δύναμιν τῆς κοινωνίας, οὔτε προσθέτει εἰς τὴν πρόσοδον τοῦ δημοσίου ταμείου· οἱ φόροι οἱ τελωνιακοὶ ὅπως ἐπεβλήθησαν ἐπεβαρύνουν τὴν παραγωγὴν καὶ τὴν βιομηχανίαν, διότι φορολογεῖται ἡ πρώτη ὕλη. Ἐπιβαρύνεται ἡ ἐργασία, διότι ὑπερετιμήθη ὁ ἄρτος τοῦ λαοῦ, οὕτω δὲ ἀντὶ νὰ αὐξήσωμεν τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις τοῦ ἔθνους ἐλαττοῦμεν αὐτάς, καὶ ἐλαττοῦμεν συγχρόνως τὰς προσόδους τοῦ δημοσίου ταμείου. Μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης δὲν ἔχομεν λοιπὸν οὐδεμίαν πρᾶξιν σπουδαίαν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς αὔξησιν τῶν ἐθνικῶν προσόδων, πρὸς ἐμψύχωσιν τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τῆς κοινωνίας, πρὸς οἰκονομίαν τῶν περιττῶν. Ἔχομεν νόμους πολλοὺς δευτέρας τάξεως· ἤρκουν, ἀπαντῶ πρὸς ψιθυρισμοὺς, νὰ μελετήσῃ τις καὶ προτείνῃ ὅσα πρὸ καιροῦ ἡ ἀντιπολίτευσις εἶχεν ἑτοιμάσει ἐντὸς 3 μηνῶν βεβαίως μέτρα· 3 μῆνες ἤρκουν νὰ παραστήσῃ τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας νομίζει, ὅτι εἶναι συμφέρουσαι, καὶ ἐν τούτοις δὲν κατώρθωσεν ἐντὸς τοῦ χρόνου αὐτοῦ νὰ ἐκθέσῃ καθαρῶς καὶ εὐκρινῶς οἰκονομικόν τι πρόγραμμα· ἐντὸς 3 μηνῶν εἴδατε νομοσχέδια ἄπειρα μικρὰς τάξεως, ἀλλ’ οὐδὲν σπουδαῖον καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ αὐξήσωσι τὰ ἔσοδα καὶ οἱ ἐθνικοὶ πόροι. Ἔχομεν λοιπὸν τὴν τελευταίαν λέξιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης γνωρίζομεν τί φρονεῖ ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα, καὶ τί δύναται νὰ πράξῃ· ὅ,τι δὲ μέτρον εἶχε νὰ προτείνῃ, τὸ ἐπρότεινε, μετὰ δὲ τὰ μέτρα ταῦτα τὸ ἔλλειμμα θέλει ἀναβῆ μέχρις 20,000,000· καὶ ἂν παρουσιασθῶμεν τὸ ἑπόμενον ἔτος μὲ ἔλλειμμα 20,000,000, θὰ εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ σκεπτώμεθα περὶ μεγάλων ἔργων καὶ μεγάλων πράξεων; θὰ δυνηθῶμεν οὕτως ἔχοντες νὰ θεωρηθῶμεν ἐν τῇ Ἀνατολῇ ὡς πρῶτος καὶ οὐσιώδης παράγων τῆς λύσεως πολιτικοῦ ζητήματος καὶ θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐργασθῶμεν; Κύριοι, θέλω τελειώσει ἐπαναλαμβάνων πάλιν τὰ ῥήματα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ θέλετε ἴδει καὶ γνωρίσει καὶ ἐκ τούτων ποῦ οἱ κύριοι μᾶς ἄγουσιν. Ὅτε καὶ πάλιν τὸ παρελθὸν συνεζητεῖτο ὁ προϋπολογισμὸς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτε τὰ ζητήματα ταῦτα συνεζητήθησαν ζωηρότερον, μᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀντιπολιτευόμενος τὴν τότε Κυβέρνησιν: «Λαμπροτάτην εἶχεν ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις πολεμικὴν παρασκευήν, ὅτε ἐξεῤῥάγη ὁ Ῥωσσοτουρκικὸς πόλεμος, καὶ κατὰ τὰς παραμονὰς αὐτοῦ οὐδέποτε ἡ Ὀθωμανικὴ ἐπικράτεια ἦτο ὡς τότε πολεμικῶς παρεσκευασμένη, ἀλλ’ ἦτο οἰκονομικῶς ἐντελῶς ἀπαράσκευος· τὸ ἀπαράσκευον τῆς Τουρκίας οἰκονομικῶς κατέστησεν ἐντελῶς ἄχρηστον αὐτὴν καὶ τὸν στρατὸν καὶ τὸ ναυτικόν της. Τὴν οἰκονομικὴν λοιπὸν παρασκευὴν συνιστῶμεν σήμερον ὡς βάσιν τῆς παρασκευῆς τῶν δυνάμεων τοῦ Κράτους τῶν πολεμικῶν». Ἐνθυμηθῆτε τοὺς λόγους τούτους· παραβάλετε δὲ αὐτοὺς πρὸς τὴν ὑπάρχουσαν ἤδη κατάστασιν, καὶ εἴπατέ μοι, ἂν τῷ ὄντι οἱ κύριοι ὑπουργοὶ δὲν μᾶς διευθύνουν πρὸς τὸ ἴδιον σημεῖον, πρὸς τὸ ὁποῖον ἔφθασεν ἡ Τουρκία, παραμελήσασα τὰ οἰκονομικά της, μὲ μόνην τὴν διαφορὰν τὴν σπουδαίαν, ὅτι ἡ Τουρκία εἶχε τότε ἑτοίμην καὶ πλήρη τὴν ἄλλην παρασκευὴν, καὶ οὕτως εἰσῆλθεν εἰς τὸν ἀγῶνα ἀνελλιπής. Ἐὰν, κύριοι, προβλέπετε, ἐγὼ δὲν παραδέχομαι τὰς ἰδέας ταύτας, ἐὰν προβλέπετε κρίσιν ἐν τῇ Ἀνατολῇ ταχυτάτην, ἐνεργήσατε, διοργανώσατε μετὰ συνέσεως τὰ οἰκονομικὰ, θέσατε τὴν ἑδραίαν αὐτὴν βάσιν, τὴν ἀσφαλῆ, τὴν ἀναπόφευκτον. Βελτιώσατε τὰς ἐθνικὰς δυνάμεις· ἀλλὰ μὲ προϋπολογισμὸν ἐπιβεβαρημένον μὲ ἔλλειμμα 20,000,000, μὲ ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν καὶ μὲ πλῆρες τραπεζιτικῶν γραμματίων τὸ Κράτος, μὲ πόρους τόσον μικροὺς καὶ ἐξηντλημένους, μὲ στρατὸν ἀποσυνθεμένον, νὰ μᾶς λέγητε, ὅτι ἑτοιμάζεσθε νὰ ἀντιμετωπίσητε μέλλον τόσον μέγα καὶ τόσον ἐπικίνδυνον, νὰ μᾶς λέγητε, ὅτι ἀληθῶς πιστεύετε εἰς ταῦτα, δὲν ὁμιλεῖτε οὔτε σπουδαίως, οὔτε σοβαρῶς, οὔτε λογικῶς καὶ οὔτε ἐργάζεσθαι συνετῶς. (Δίδει τὸν νενομισμένον ὅρκον τοῦ βουλευτοῦ ὁ κ. Ῥίγκας βουλευτὴς Τζουμέρκων).

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐλθόντος τοῦ συντάκτου τῶν πρακτικῶν, ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ νὰ ἀναγνώσωμεν τὰ πρακτικά;

§16ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§17Π. ΚΑΛΛΙΓΑΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι, πρώτην φορὰν λαμβάνω τὸν λόγον εἰς γενικὴν συζήτησιν προϋπολογισμοῦ καὶ δὲν εἶναι παράδοξον, νὰ μὲ διαφεύγῃ, τὶ εἶναι ἡ γενικὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ συζήτησις. Ἤκουσα δύω μόνον ἐντίμους προλαλήσαντας, καὶ ὁ πρὸ ὀλίγου καταβὰς τοῦ βήματος οὐδὲν ἄλλο ἔπραξεν, ἢ νὰ ὁμιλήσῃ τὸ δὴ λεγόμενον «περὶ παντὸς πράγματος καὶ περὶ ἀλλοτρίων» de omnibus rebus et de quibusdam aliis». Ἠθέλησε νὰ μιμηθῇ, φαίνεται, τὰς πλάνας τοῦ Ὀδυσσέως καὶ κατῆλθε μέχρι τῆς Αἰγύπτου, ὅπως ἔπραξε καὶ ὁ Ὀδυσσεὺς, ἀναζητῶν ἐκεῖ τὸν Πρωτέα, διὰ ν’ ἀνεύρῃ τὸν τρόπον, πῶς νὰ καταβάλῃ τὰ στοιχεῖα. Δὲν ἔχει βεβαίως τὰ μέσα, ὅσα εἶχε τότε ὁ Ὀδυσσεὺς, ὥστε ἐπὶ τέλους νὰ κατορθώσῃ νὰ συλλάβῃ τὸν Πρωτέα, διὰ νὰ λάβῃ τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν ζητεῖ. Τὶ σχέσιν ἔχει πρὸς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡ ἀνακεφαλαίωσις τῶν μέχρι τοῦδε γενομένων, καὶ ἡ ἀναθέρμαισις ὅλων τῶν ζητημάτων, ὅσα ἐλύθησαν; Εἶναι τάχα ἀναψηλάφησις ἐπὶ τῇ προσδοκίᾳ, ὅτι ἠδύνατο ἡ Βουλὴ ἐν τέλει τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς νὰ γνωσιμαχήσῃ ὁμολογοῦσα τὸ «ἥμαρτον ἔσφαλλον εἰς ὅλας τὰς ἀποφάσεις» Δὲν ἐπηρκέσθη καὶ εἰς τοῦτο, δὲν περιέπεσεν εἰς αὐτὴν μόνην τὴν πλάνην, εἰς αὐτὴν τὴν οἰκτρὰν ἀπάτην, ἀλλ’ ἐφάνη καὶ προκλητικός. Τοῦτο εἶναι ἴδιον τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ ἐκ Μεσσήνης, τὸ νὰ ἦναι προκλητικός, ὅταν ἡ θέσις αὑτοῦ εἶναι ὅσον οἷον τε δυσχερεστέρα. Νομίζει, ὅτι ἐκφεύγει τὴν δυσχέρειαν διὰ τῆς προκλήσεως· προκαλεῖ, καὶ προκαλῶν, ἠθέλησε νὰ ἀποδώσῃ κακίαν εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἐπιζητοῦν τὸν ἔλεγχον τῶν πραγμάτων. Ἐγὼ ἐνόμισα ἐπὶ τέλους, ὅτι ὅσα εἶπε περὶ συκοφαντίας δὲν ἦσαν ἄλλο ἢ ἐξομολόγησις μετανοοῦντος, καὶ ὑπέθεσα ὅτι ἴσως προτίθεται, διότι, ὡς εἶπεν, ἔφθασεν ἤδη εἰς τὸ τέλος τοῦ σταδίου του, νὰ κλεισθῇ πρὸς ἄσκησιν εἰς τὸ Ἅγιον Ὄρος ἢ εἰς τὸ ὄρος Σινᾶ ἐν πλήρει κατανύξει· πρέπει ν’ ἀφήσῃ τις αὐτὰς τὰς διαθέσεις ν’ αὐξάνουν καὶ νὰ τρέφωνται· εἶναι χριστιανικαὶ διαθέσεις τῆς μετανοίας· ὅτι δὲ τὸ παρελθὸν, διὰ τὸ ὁποῖον καυχώμενος ὡμίλησε, αὐτὸ τὸ παρελθὸν ἐκ πρώτης ἀφετηρίας ἀποδεικνύεται, ὁποῖον εἶναι, ἀρκεῖ τὸ ζήτημα τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ὅπερ προέταξε, διὰ νὰ καταδείξῃ, ποία εἶναι ἡ μέχρι τοῦδε πορεία τῶν πραγμάτων καὶ ἡ ἀκηδία, ἡ ἀδιαφορία, περὶ τῶν σπουδαιοτέρων. Ἀλλ’ ὅμως ἐλέγχει τὸ ὑφιστάμενον ὑπουργεῖον, ὅτι δὲν ἔφερε μεγάλας συζητήσεις, μεγάλας μεταῤῥυθμίσεις, δὲν ἀνεκίνησεν ὅλα τὰ θεμέλια τῆς πολιτείας καὶ δὲν μετέβαλε τὰ πάντα, φέρον τὰ κάτω εἰς τὰ ἄνω καὶ τὰ ἄνω εἰς τὰ κάτω, διὰ νὰ δείξῃ οὕτω πως δημιουργὸν δύναμιν καὶ δραστηριότητα καὶ ἐπινοήματα ὑψηλά· θεωρεῖ δὲ ὅτι εἶναι τὸ ἐλάχιστον ἐν τῇ πολιτικῇ ὁ ἔλεγχος, καὶ ὅταν πρόκειται νὰ εὑρεθῇ καὶ νὰ ἐξασφαλισθῇ ὁ τρόπος τοῦ ἐλέγχου, ὅταν αὐτὸς προβάλληται ὡς τὸ κύριον φάρμακον διὰ τὰ δεινὰ ἕλκη, ἐξ ὧν πάσχομεν, περιφρονεῖ αὐτὸ ὡς ἀσήμαντον, καὶ λέγει, πῶς ἦλθες σὺ, μετὰ τόσην διαδοχὴν εἰδικῶν ἀνθρώπων, νὰ σκεφθῇς περὶ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ὅτι δύναται νὰ ἀνορθωθῇ καὶ δύναται νὰ λειτουργήσῃ ἐν τῇ πολιτείᾳ καὶ λειτουργοῦν δύναται ν’ ἀποτρέψῃ τὰ κακὰ, ὅσα ἐπλεόνασαν! Δὲν συμμερίζεται τὴν γνώμην, ἣν ἐξέθεσα, ὅτι ἐν τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ οὐδὲν ἄλλο ἀπαιτεῖται, ἢ τὸ νὰ ἐπιτρέψῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ λειτουργήσῃ ὁ θεσμὸς ἐλευθέρως καὶ ἀνεξαρτήτως, καὶ οὐδεμίαν προσοχὴν δίδει εἰς τὴν διαφορὰν ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐγένετο, πρὸς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γίνεται· διότι περὶ τίνος ἄλλου ἐσκέπτετο πρὸ ἡμῶν ἕκαστον ὑπουργεῖον, ὁσάκις ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ συμπληρωθῇ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, εἰμὴ ποῖον νὰ προτάξῃ πρόεδρον, διὰ νὰ προτάξῃ αὐτὸν οὐδόλως κατὰ τὸν νόμον, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ ἐκλογήν; Διατί μέχρι τοῦδε τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον δὲν ἐξεπλήρωσε τὸν σκοπὸν αὐτοῦ, εἰμὴ δι’ αὐτὴν τὴν ἐπέμβασιν τῆς Κυβερνήσεως; διότι ἐτίθετο ἐκεῖ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο πρόσωπον τῆς ὑπηρεσίας καὶ τὸ ὁποῖον δὲν εἶχε τὸν σκοπὸν νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ ἔργα τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, καὶ ἀρκεῖ ἡ ἀπόδειξις τοῦ τελευταίου προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ὅστις ἐλθὼν ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν ἐφρόντισε περὶ αὐτοῦ τοῦ θεσμοῦ, οὐδὲ ἀνεπλήρωσε αὐτὴν τὴν θέσιν, ἀλλ’ ἐθεώρησεν ὅτι ἠδύνατο νὰ διατηρήσῃ αὐτὴν δι’ ἑαυτὸν πρὸς ἰδίαν ἀνακούφισιν, ὅταν ἐξέλθῃ τοῦ ὑπουργείου. Ἰδοὺ ποῖον ἦτο τὸ φρόνημα τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης ὡς πρὸς τὸν κυριώτερον θεσμὸν, τὸν ἐπαγρυπνοῦντα εἰς τὴν ἐν γένει διαχείρισιν τῶν κοινῶν πραγμάτων· καὶ ἂν ἐπῆλθον τοιαῦτα πράγματα, οἷα ὅσα ἐγέννησαν τὸ μέγα σκάνδαλον, τὸ ὁποῖον ἀκόμη βεβαίως ταράττει τὸν προλαλήσαντα ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ἔφθασε μέχρι προκλήσεως ἀπὸ τοῦ βήματος, ἐκεῖνο τὸ σκάνδαλον εἰς τί ἄλλο χρεωστεῖται, εἰμὴ εἰς τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως; καὶ εἰς τὴν τοιαύτην πολιτικήν; Πῶς θέλετε ν’ ἀναπτυχθῇ ἐν τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπικρατῇ, ἐκ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ ἐμφορῆται τὸ Σῶμα αὐτὸ, ἂν ἀφαιρέσητε ἐξ αὐτοῦ τὸ κύριον ἐλατήριον, τὴν ἀνεξαρτησίαν; Ὅταν δὲν βλέπῃ ἕκαστος ἐν τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ, ὅτι ἐν τῇ ἐργασίᾳ αὐτοῦ ἔχει τὴν προαγωγήν, ὅταν ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις ν’ ἁρπάσῃ τὸ δικαίωμα τοῦ εἰς ὃν ἀνήκει, διὰ νὰ δώσῃ αὐτὸ ὡς ἀμοιβὴν εἰς ἄλλον, ἕνεκεν ἄλλων ὑπηρεσιῶν καὶ ἄλλων σχέσεων, πῶς θέλετε νὰ ὑπάρχῃ ὁ ζῆλος εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον; Καὶ ἅμα ἀφαιρέσητε αὐτὴν τὴν ἐπαγρύπνησιν, ἰδοὺ τὰ ἀποτελέσματα. Εἴδατε πόσοι εἶναι οἱ ὑπόλογοι. Μὲ κακίζει ὁ ἔντιμος προλαλήσας, διὰ τὶ νὰ νομίζω, ὅτι ἔπραξά τι σπουδαῖον, ἐὰν ἐφρόντισα, ὥστε τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν θέσιν, εἰς ἣν ἔπρεπε νὰ ἦναι ἀνέκαθεν, καὶ δὲν θεωρεῖ, ὅτι ὑπάρχει ἐντὸς τοῦ Κράτους βλάβη, καιρία βλάβη, διαβιβρώσκουσα τὴν ζωὴν τῆς διαχειρίσεως, ἐὰν ἦναι χίλιοι ὑπόλογοι ταμειακοὶ καὶ ἂν ἦναι 2 χιλιάδες καὶ πλέον ὑπόλογοι ἐν συνόλῳ, ὧν δὲν ἐκαθαρίσθησαν οἱ λογαριασμοί. Πρὸς τί φορολογοῦμεν; Πρὸς τί αἱ εἰσπράξεις, πρὸς τί οἱ προϋπολογισμοὶ, πρὸς τί ἀφαιροῦμεν τὸν ἐπιούσιον ἄρτον ἀπὸ τοῦ λαοῦ, ὅταν δὲν προσέχωμεν, ποία εἶναι ἡ χρῆσις τῶν δημοσίων χρημάτων; Καὶ πῶς θέλομεν εὕρει τὴν χρῆσιν τῶν δημοσίων χρημάτων, ἂν ὁ ἔλεγχος δὲν παρακολουθῇ τὴν διαχείρισιν, ὡς Ἄργος, 100 ἔχων ὀφθαλμοὺς ἐπὶ ἑκάστου τῶν διαχειριζομένων; Ἂν αὐτὰς τὰς ἰδέας περιφρονῇ, θεωρεῖ ὅτι εἶναι ἀσήμαντοι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπασχολοῦν τὸν νοῦν τοῦ πολιτικοῦ καὶ τὴν Βουλὴν, τί ἰδέαν πρέπει νὰ ἔχωμεν περὶ ἐκείνου, ὅστις ἐκφράζει τοιαύτην περιφρόνησιν; Δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν τὴν ἰδέαν, ὅτι περιφρονεῖ τὰ συμφέροντα τῆς πολιτείας καὶ τὸν δημόσιον πλοῦτον, καὶ ὅτι οὐδὲν ἄλλο θεωρεῖ ὅτι ὑπάρχει ζήτημα, ἢ πῶς θέλει κατέχει τὴν ἐξουσίαν, καὶ πρὸς ποίους θέλει μεταδώσῃ τῆς ἐξουσίας τὰ ὠφελήματα; Οὐδὲ ἤκουσα νὰ ὁμιλήσῃ περὶ ἄλλου τινὸς, εἰ μὴ περὶ ἑαυτοῦ, τί ἐφρόνει, τί φρονεῖ, τί ἔπραξε, τί δύναται νὰ πράξῃ, ὅτι συκοφαντεῖται. Δὲν ἦλθε, φαίνεται, ἀκόμη ἡ ὥρα νὰ ἐξετάσωμεν, ἄν συκοφαντῆται ἢ ὄχι, καὶ δὲν ἐννοῶ διὰ τί ῥίπτει τοιαύτην πρόκλησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐν τῷ μέσῳ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Θεωρεῖ λοιπὸν, ὅτι ἡ μέριμνα περὶ ἑαυτοῦ εἶναι ὑπερτέρα τῆς μερίμνης περὶ τῶν δημοσίων πραγμάτων; Εἶναι ἄξιον σπουδαίου πολιτικοῦ νὰ ἔρχεται ἐν τῷ μέσῳ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ ῥίψῃ τὴν μέριμναν περὶ ἑαυτοῦ; Πῶς θέλετε νὰ θεωρήσω τὸν τοιοῦτον πολιτικόν; Θέλετε ν’ ἀποδώσω εἰς αὐτὸν ἀξίαν, σπουδαιότητα; Θέλετε νὰ ὑποθέσω, ὅτι ἐλησμόνησε τὰ πάντα μόνον χάριν ἑαυτοῦ καὶ δὲν ἐπιζητεῖ ἄλλο, εἰ μὴ νὰ ἀνορθώσῃ καταπεσοῦσαν ὑπόληψιν; Δὲν θέλω τὸν παρακολουθήσει, θέλω ἐπαναφέρει τὴν συζήτησιν ἐκεῖ, ὅπου πρέπει νὰ ἵσταται, ἐν τῇ περιωπῇ τῶν μεγάλων συμφερόντων τοῦ Κράτους, καὶ ἀδιαφορῶ περὶ τῆς ἀτομικῆς μερίμνης ἑνὸς ἑκάστου. Ὅστις ἔχει τοιαύτην μέριμναν περὶ ἑαυτοῦ δὲν πρέπει νὰ συλλάβῃ τὴν ὑστέραν ὥραν αὐτὴν τὴν μέριμναν· πρέπει ἐγκαίρως νὰ μεριμνᾷ, πρέπει νὰ φροντίζῃ, ὥστε ὁ ἔλεγχος νὰ καταδείξῃ τὴν ἀλήθειαν, ὄχι δὲ ἡ πρόκλησις νὰ καλύψῃ τὸ ὑπάρχον. Ποῖον εἶναι τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἀπ’ ἀρχῆς ἐξεθέσαμεν; ὅτι θέλομεν τηρήσει πλήρη ἔλεγχον, αὐστηρὰν οἰκονομίαν, καὶ θέλομεν προπαρασκευάσει τὴν ἰσοῤῥοπίαν· δὲν βλέπω νὰ κατέδειξε ὁ προλαλήσας, ὅτι ἀπὸ τοῦ προγράμματος αὐτοῦ παρεξεκλίναμεν.

§18ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτά εἶναι στοιχειώδη.

§19ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὰ θεωρεῖτε στοιχειώδη; Ὁ ἔλεγχος εἶναι στοιχειῶδές τι; Ἀρκεῖ μόνον ἡ μεγάλη ἐπίδειξις τῶν προτερημάτων σας, καὶ ὁ ἔλεγχος εἶναι μηδὲν, εἶναί τι στοιχειῶδες; Δὲν κατέδειξε ἀσυνεπὲς τὸ ὑπουργεῖον εἰς οἱονδήποτε μέρος αὐτοῦ τοῦ προγράμματος. Ἄν κακίζῃ τοῦτο, κακίζει ἐκεῖνο· εἶναι φυσικόν· εὑρέθη ἐν μειονοψηφίᾳ εἰς ὅλα τὰ ζητήματα, ὅσα ἐλύθησαν, ἡ δὲ μειονοψηφία δὲν δύναται νὰ ἀνομολογήσῃ, ὅτι ἔσφαλλε, ἐπιμένει εἰς τὰς γνώμας της· ἀλλὰ πρέπει νὰ φροντίσῃ, ὥστε νὰ δώσῃ ὑποστήριξιν εἰς τὰς γνώμας αὐτὰς πείθουσα διὰ νὰ κερδήσῃ τὰς πεποιθήσεις, καὶ ὅταν κερδήσῃ τὰς πεποιθήσεις, τότε ὅλα ὅσα ἐπράξαμεν ἀνατρέπονται. Ἄν λοιπὸν θέλῃ νὰ ἐλαττώσῃ τὴν ἀξίαν τῶν ψήφων, ὅσαι ἐδόθησαν, διότι αἱ ψῆφοι αὗται εἶναι ψῆφοι αὐτῆς τῆς ὥρας καὶ τῆς ἐποχῆς, καὶ μετὰ καιρὸν δύνανται νὰ μεταβληθοῦν, αὐτὰς τὰς γνώμας, ἕως ὅτου μεταβληθοῦν, ὀφείλει νὰ σεβασθῇ καὶ δὲν πρέπει νὰ διαμαρτύρεται, διότι εἶναι ὡς νὰ διαμαρτύρεται κατὰ τῆς ἰσχύος τῆς πλειονοψηφίας, ὡς νὰ ἔλεγε, δὲν μὲ ἀρκεῖ ἡ πλειοψηφία. Εἶπεν, ὅτι ἐγὼ παρέστησα, ὅτι οὐδεμίαν ἔχει ἀξίαν ὁ προϋπολογισμὸς, ὅτι εἶναι εἰκοτολογία· δὲν κατέγεινεν ὅμως νὰ καταδείξῃ, ποῦ αὐταὶ αἱ εἰκοτολογίαι ὑποσκάζουν, ποῦ εἶναι ἐλλειπὴς ὁ προϋπολογισμὸς, οὔτε εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ τὸ καταδείξῃ. Θέλει νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι τὸ ἔλλειμμα εἶναι 17–20 ἑκατομμυρίων· ἀλλὰ πόθεν ἐξάγει τοῦτο; Οὐδὲ ἐκ τοῦ ἐράνου, ὃν ἔφερεν ὁ κ. Ζηνόπουλος, δύναται νὰ προσθέσῃ τι, διὰ νὰ πείσῃ περὶ τοῦ ἐλλείμματος, ὅτι μέλλει νὰ ὑπερβῇ τὰ 11,000,000 Εἰκοτολογίαι, λέγει, παρεστάθησαν· παρεστάθησαν μάλιστα, καὶ δὲν πρέπει νὰ τὸ ἀρνηθῇ τις, ὅτι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὑπάρχει ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἰκοτολογία, διότι τὸ σύστημα ἡμῶν εἶναι τοιοῦτον καὶ ἡ ἔλλειψις τῶν μέσων πρὸς βεβαίωσιν τῶν πραγμάτων, ἡ ἔλλειψις τῆς στατιστικῆς καὶ παντὸς, ὅπερ συντελεῖ εἰς τὴν ἐξακρίβωσιν καὶ εἰς θετικὰ διδόμενα, ὅλα ταῦτα ἐλαττώνουν τὴν ἀξίαν τῆς βεβαιώσεως, τῆς διδομένης διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ οὐχ ἧττον διὰ νὰ διασείσῃ τις ταῦτα πρέπει νὰ φέρῃ καὶ λόγους τινάς· δὲν ἀρκεῖ νὰ ῥίψῃ μίαν λέξιν περὶ εἰκοτολογιῶν. Καθ’ ὑπόθεσιν, ὅπως ὑπελογίσθη ὁ φόρος περὶ χαρτοσήμου, δύνασθε νὰ βεβαιώσητε πόσον χαρτόσημον θὰ καταναλωθῇ ἐντὸς τοῦ Κράτους, καὶ μάλιστα ὅταν ἔχωμεν δύω νέας Ἐπαρχίας, δύνασθε νὰ βεβαιώσητε, ὅτι τοσοῦτον ποσὸν θέλει εἰσπραχθῇ ἐκ τοῦ χαρτοσήμου; Λοιπὸν τί ἄλλο εἶναι εἰμὴ πιθανότης ἐξ ἀναλογίας· καὶ ὅστις λέγει, ὅτι εἶναι βέβαιος, μεταπίπτει εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὀνομάζομεν ἀγυρτίαν. Τώρα θέλετε νὰ μαντεύσω, πόσαι δίκαι καὶ πόσα συμβόλαια θὰ γείνουν. Καὶ ἐν τούτοις ὁ κ. Ζηνόπουλος μᾶς εἶπεν ὡρισμένως, ὅτι 600,000 θὰ εἰσπραχθοῦν ὀλιγώτερον· Ἂν ὅμως λάβωμεν ὡς ἀφετηρίαν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἰσεπράχθη κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ἄλλο διδόμενον ἔχοντες τὸν πληθυσμὸν καὶ ἐκ πιθανότητος ποῖαι πράξεις δύνανται νὰ γίνουν συχνότερον ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις, λέγομεν, ὅτι τὸ εἰσπραχθησόμενον θὰ ἦναι 7,000,000. Δὲν βλέπω διὰ τί πρέπει νὰ συζητηθῇ, ἐὰν δὲν ἦναι 7,000,000, ἀλλ’ 6,500,000. Ἔρχεται ἀκόμη νὰ διαφιλονικήσῃ καὶ ἕτερον διδόμενον· εἶπεν, ὅτι ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ζώων προϋπελογίσθη τοσοῦτος, ὥστε πρέπει νὰ ἐλαττωθῇ κατὰ 800,000.

§20ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ τὸ εἶπεν ἡ Ἐπιτροπή.

§21ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ τὸ ἐπεκυρώσατε σεῖς.

§22ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· ἐγὼ μόνον εἶπον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν 20 λεπτῶν.

§23ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὴς ὁ λογαριασμός σας, διότι σᾶς εἶπον ἐκ τῶν δηλώσεων τί ἐξάγεται· τώρα ἐγὼ δέχομαι, ὅτι ὑπάρχει ἐλάττωσις μέχρις 600,000. Ὑποθέσατε λοιπὸν, ὅτι τὸ ἔλλειμμα θὰ ἦναι 11,600,000. Ἐρχόμεθα εἰς τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν· ἐκεῖ ἀναμνήσεις πάλιν ἐκ τοῦ παρελθόντος, λύπη ὅτι κατηργήθη τὸ παλαιὸν σύστημα, ὅτι κατεστράφη πρόσοδος μεγάλη, ὅτι ἄλλοτε ὑπελογίζοντο, ἀλλὰ δὲν εἰσεπράττοντο ποτὲ 3,500,000.

§24ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ μέχρι 5,000,000.

§25ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶχον συνάμα καὶ τὸν φόρον τῆς ἐπικαρπίας.

§26ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αἱ συγχύσεις σας εἰς τὰ τοιαῦτα εἶναι ἀνήκουστοι, ὥστε ἂν θέλῃ τις νὰ τὰς ἀναλύσῃ, πρέπει νὰ δαπανήσῃ καιρόν. Σᾶς λέγω, ὅτι οὐδέποτε εἰσεπράξατε πλέον τῶν 3,500,000 καὶ ἡ διαφορὰ ἐκ τοῦ νέου συστήματος εἶναι 1,200,000 πρὸς 3,500,000· ἀλλὰ βλέπετε, ὅτι κατὰ τὸ ε. ε. ἐπέρχεται αὔξησις λόγῳ τῆς ἀναθεωρηθείσης κλίμακος ἐκ 300 χιλιάδων, καὶ τοῦτο ἔχει ἐπίσης θετικὴν βάσιν, διότι ἔχει βάσιν τὰ πρωτόκολλα, τὰ ὁποῖα διετηρήσαμεν ἀμετάβλητα. Ποῦ ἄρχονται αἱ εἰκοτολογίαι; Ἰδοὺ νὰ σᾶς εἴπω· τί θὰ εἰσπραχθῇ ἐκ τῶν νέων ἐπαρχιῶν, δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ἂν θὰ φθάσουν τὰ ὁρισθέντα. Συμπεραίνομεν ἐκ τοῦ πληθυσμοῦ, ἐκ τῆς ἐκτάσεως τῆς χώρας καὶ τῆς παραγωγῆς αὐτῆς, δι’ ἣν ἀπαιτεῖται τόσον ποσὸν ἀροτήρων κτηνῶν, καὶ ἰδοὺ ποῦ εἶναι ἡ εἰκοτολογία, ἕως ὅτου γίνουν αἱ δηλώσεις καὶ τὰ πρωτόκολλα. Τώρα ποῦ ἀλλοῦ εἶναι ἡ εἰκοτολογία; εἶναι ἐν τῷ ποσῷ ἐκ τῆς ἐκποιήσεως ἐθνικῶν γαιῶν. Ἠμπορεῖτε νὰ γνωρίζητε πόσα κτήματα θὰ ἐκποιηθῶσιν; ὁ παρελθὼν προϋπολογισμὸς ἔθετε ποσὸν 3,500,000, ἐνῷ εἰσεπράχθησαν μόνον 100,000· δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι εἶναι ἐξησφαλισμένη αὐτή ἡ πρόσοδος; Ὄχι· διότι ἔχετε τὰ κοινὰ μόνον μέσα τῆς καταδιώξεως καὶ οὐκ ἂν λάβοις παρὰ τοῦ μὴ ἔχοντος. Τώρα ἄλλη εἰκοτολογία εἶναι τὰ τελωνιακά· ὅταν βλέπετε καθ’ ἕκαστον μῆνα τὰ ἀποτελέσματα τῶν τελωνείων, δύνασθε βέβαια νὰ συμπεράνητε, ὅτι θέλει ἐξακολουθεῖ ἡ αὐτὴ εἰσαγωγὴ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος καὶ ἡ ἐξαγωγή· ἀλλὰ δύνασθε νὰ εἰπῆτε τοῦτο μετὰ βεβαιότητος; Οὐδέποτε· διότι δὲν ἠξεύρομεν τί δύναται νὰ ἐπέλθῃ εἰς τὸ ἐμπόριον, ποία κρίσις εἰς τὰ Χρηματιστήρια· ἰδοὺ ποῦ βλέπω τὴν εἰκοτολογίαν· τὸ σύστημα τὸ ἡμέτερον τὸ φορολογικὸν ἔχει πολὺ τὸ τυχηρόν. Τὰ τυχηρὰ ἠλαττώθησαν διὰ τοῦ φόρου τῶν ἀροτήρων κτηνῶν, ἐνῷ πρὸ τούτου ἡ δεκάτη ἦτο ὅλως τυχηρά· διότι τίς ἐξησφάλιζε τὴν συγκομιδήν; Οὐδείς. Ὡς πρὸς τὸν φόρον τοῦτον, ἐκτὸς τοῦ ὅτι ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τῶν 3,500,000 πρὸς τὰ ἤδη βεβαιωθέντα 1,500,000, πρέπει προσέτι νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἴχατε ἄλλας δαπάνας κατὰ τὸ σύστημα τῆς δεκάτης, τὰς δαπάνας τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως, ἐνῷ σήμερον δὲν ὑπάρχουσι δαπάναι διὰ τὴν βεβαίωσιν, αἱ δὲ διὰ τὴν εἴσπραξιν αὐτοῦ τοῦ φόρου εἶναι ἐλάχισται, ὥστε ἡ ἐλάττωσις δὲν εἶναι τοσαύτη, ὅση νομίζετε. Ἐὰν λοιπὸν ἀφαιρέσητε ἐκ τοῦ μέσου αὐτά, δηλαδὴ τὰ περὶ τοῦ χαρτοσήμου καὶ τοῦ φόρου τῶν ζώων λεχθέντα, δὲν βλέπω εἰς τί κατεδείχθη, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα δὲν δεικνύει ὅ,τι ἔπρεπε νὰ δείξῃ, ἢ ὅτι δεικνύει πλέον ἐκείνου, ὅσον πράγματι μέλλει ν’ ἀναφανῇ. Ἐγὼ μάλιστα λέγω, ὅτι ὁ ἀπολογισμὸς θέλει ἀναδείξει ποσὸν ἀνώτερον ἐκείνου, ὅσον ὑπελογίσθη, διότι ἐξ ὅσων ἔχομεν μέχρι τοῦδε πληροφοριῶν, αἱ νέαι ἐπαρχίαι καθ’ ὅλους τοὺς κλάδους μέλλουν νὰ δώσουν πολὺ ἀνωτέρους φόρους, ἢ ὅσοι προϋπελογίσθησαν, μέλλομεν νὰ ἔχωμεν σπουδαίαν αὔξησιν, ἂν ἐξακολουθήσῃ ἡ τελωνιακὴ πρόσοδος κατὰ τὴν αὐτὴν πρόοδον. Καὶ ἄλλην αὔξησιν θὰ ἔχωμεν ἐκ τοῦ χαρτοσήμου, διότι τώρα ἄρχονται αἱ συναλλαγαὶ ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις· τώρα ἄρχονται αἱ δίκαι, ὧν καθ’ ἡμέραν αὐξάνει ὁ ἀριθμός.

§27ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ τακτοποιήσῃ τὰ δικαστήρια, διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὸν φόρον τοῦ χαρτοσήμου, ὅστις οὐ μόνον ἐπαχθὴς εἶναι μὲ τὴν ὑπάρχουσαν κατάστασιν τῶν δικαστηρίων, ἀλλὰ καὶ ἀδικαιολόγητος.

§28ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἂν νομίζητε τὴν τακτοποίησιν κατὰ τὸ πρόγραμμά σας, τότε νὰ ἀφήσητε νὰ τὸ ἐννοήσωμεν καὶ ἡμεῖς ὡς τὸ ἐννοεῖτε σεῖς. Ἄλλως, ἀφήσατε νὰ τακτοποιηθοῦν κατὰ τὸ ὑφιστάμενον σύστημα τῆς νομοθεσίας.

§29ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἡ τακτοποίησις τῶν δικαστηρίων ἔπρεπε νὰ ἦναι εἰς τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, καὶ κατὰ τοῦτο εὗρον ἐξ ἀρχῆς τὸ κυβερνητικὸν πρόγραμμα ἐλαττωματικόν. Ὠφείλατε ἀπὸ τὴν πρώτην ἡμέραν νὰ ἐπιληφθῆτε τοῦ ζητήματος τῆς καλῆς καὶ ταχείας ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης.

§30ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀναπτύξατε τὸ πρόγραμμά σας νὰ φωτισθῶμεν, διότι δὲν ἠμπορῶ νὰ μαντεύσω τὸ σύστημά σας· ἐγὼ ἤκουσα μερικὰς λέξεις, τὰς ὁποίας εἴπατε, καὶ σᾶς λέγω, ὅτι κάθε λέξις, τὴν ὁποίαν εἴπατε, κινεῖ ὁλόκληρον κόσμον.

§31ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἂς κηρυχθῇ ἡ πρότασίς μου κατεπείγουσα, διὰ νὰ συζητηθῇ, καὶ τότε θέλω σᾶς ἀναπτύξει πλατύτερον τὴν γνώμην μου.

§32ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τώρα ἐργάζονται ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις τὰ δικαστήρια, ἐνῷ πρότερον δὲν ἐγνώριζον κατὰ ποίαν νομοθεσίαν νὰ δικάσουν. Μέχρι τινὸς οὐδὲ Ἐφετεῖον συνιστᾶτο διὰ λόγους πολιτικούς, μὴ τυχὸν ἔλθῃ τὸ ζήτημα τοῦ ἐγκύρου τῆς συστάσεως ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὁ δὲ Ἄρειος Πάγος ἀποφανθῇ, ὅτι εἶναι ἄκυρα ὅλα τὰ δικαστήρια. Πῶς θέλετε νὰ ἐνεργοῦν τὰ δικαστήρια, ἀφοῦ οἱ διάδικοι οὐδὲ νὰ ἐκκαλέσωσιν ἀπόφασιν ἠδύναντο; Ὅλα ἐκρατοῦντο μετέωρα κατὰ τὸ συμφέρον τῆς τότε διεπούσης τὰ πράγματα πολιτικῆς, ἥτις ἔπρεπε νὰ καταπέσῃ, ὅπως κατέπεσεν ἐλεεινῶς· πόσον ἠθέλατε νὰ καταπέσῃ περισσότερον; Ἀλλ’ ἐξηγῶν ταῦτα, νομίζετε, ὅτι δύναμαι νὰ πραγματευθῶ περὶ ὅλων; Ἐν συντόμῳ βεβαίως θέλω εἴπει τινά, καθόσον ὅσα ἐῤῥέθησαν δὲν ἔχουν μεγάλην σπουδαιότητα, ἀφοῦ δὲν ἔχουν ὑπόστασιν· δὲν εἶναι ἢ πηδήματα, ἀπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου εἰς τὴν Αἴγυπτον καὶ οὕτω καθεξῆς· ἂν ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς Αἰγύπτου, εἶναι ἡ τρίτη κατάκρισις· ἔλλειψις προγράμματος, ἄλλη κατάκρισις· ἔλλειψις συστήματος διοικήσεως, ἄλλη· ἔλλειψις νομοσχεδίων, ἄλλη κατάκρισις, ἐνῷ βρύθει νομοσχεδίων ἡ ἡμερησία διάταξις, πλὴν τῶν συζητηθέντων, οὐδὲ νομίζω θὰ δυνηθῶμεν νὰ συζητήσωμεν ὅλα καὶ ἐὰν ἔχωσι τὴν ἀξίαν, ἣν ἀποδίδομεν ἡμεῖς. Ὅταν μεταβάλωμεν τὸ σύστημα τοῦ Ἀρείου Πάγου, λέγετε, ὅτι εἶναι μηδέν· καὶ ὁ ἄλλος....

§33ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κηρύξατε κατεπείγουσαν τὴν πρότασίν μου διὰ νὰ εἴδωμεν τί ἐκ τῆς συζητήσεως θὰ προκύψῃ· δὲν πρέπει δὲ νὰ εἰρωνεύεσθε τὴν πρότασίν μου.

§34ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Γνωρίζετε, ὅτι οἱ προτείνοντες προτάσεις ἐνώπιον τοῦ ἔθνους συνήθως δημοσιεύουσι τὰς ἰδέας των, διὰ νὰ καταστήσωσι τὴν γνώμην των γενικωτέραν· αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον βῆμα. Ἐγὼ δὲν ἠξεύρα τίποτε ἄλλο, εἰμὴ ὅτι εἶσθε ὁ κ. Φιλάρετος, καὶ ὅτι εἶσθε ὁ ἀναμορφωτὴς τῶν δικαστηρίων.

§35ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τὰς ἐδημοσίευσα. Ἄλλως, ζητῶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Ὀργανισμοῦ τῶν Δικαστηρίων, ὅστις ἔχει δημοσιευθῆ. Διὰ τὸν βουλευτὴν δημοσίευσις εἶναι ἡ ἀπὸ τοῦ βήματος ὁμιλία.

§36ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ πάλιν ἀπὸ τῆς παρελθούσης Περιόδου ἐσκέφθην καὶ ὑπέβαλα τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ ὅπως σεῖς ἀδιαφορεῖτε διὰ τὴν ἰδέαν μου, καὶ ἐγὼ ἀδιαφορῶ διὰ τὴν ἰδικήν σας. Νομίζετε, ὅτι εἶσθε ὁ μόνος ἀνεξάρτητος· ἀλλὰ δὲν εἶσθε ἀνεξάρτητος τῆς ἀπομονώσεώς σας, εἶσθε δοῦλος τῆς πλάνης σας. Νομίζετε, ὅτι ἐγὼ δὲν εἶμαι ἀνεξάρτητος; καὶ αἱ ἰδέαι, τὰς ὁποίας ἔχω περὶ δικαστηρίων, πρέπει νὰ ἐγκαταλειφθοῦν;

§37ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐγὼ ζητῶ τὴν ἀνόρθωσιν τῶν νόμων καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων, διατί εἰρωνεύεσθε αὐτά;

§38ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὴν ἀνόρθωσιν ζητῶ καὶ ἐγὼ, καὶ πρὸς τοῦτο ἐσχημάτισα τὸ νομοσχέδιον περὶ Ἀρείου Πάγου, εὐτυχῶς δὲ ἀπεδέχθη αὐτὸ ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Σεῖς θεωρεῖτε τὸ νομοσχέδιον, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν, διὰ νὰ ἀποδειχθῇ ποία εἶναι ἡ διαφορά. Θέτετε τὸν ἑαυτόν σας ὑπεράνω παντὸς ἄλλου· διὸ λέγετε, ὅτι εἶναι μηδὲν τὸ νομοσχέδιον περὶ Ἀρείου Πάγου. Σεῖς λέγετε, ὅτι δὲν δέχεσθε παρὰ τὰς ἰδικάς σας ἰδέας· μὴ ἀπορεῖτε λοιπὸν, διότι δὲν συμμερίζομαι αὐτάς. Βλέπω, ὅτι συναντᾶσθε εἰς τὸ ἴδιον ἔδαφος μετὰ τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Μεσσήνης, διότι καὶ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς.......

§39ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀπέχομεν πολύ.

§40ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀδιαφορεῖ καὶ ὁ κ. βουλευτὴς Μεσσήνης, ὅπως ἀδιαφορεῖ καὶ ὁ κ. Φιλάρετος περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὅπως ἐπίσης καὶ ὁ κ. Κωνσταντόπουλος, ὅστις λέγει, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν ἠμπορεῖ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν δικαστηρίων.

§41ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον περὶ Ἀρείου Πάγου φρονῶ, ὅτι θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν....

§42ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὅπως τὸ περὶ ἐνόρκων, τὸ ὁποῖον ὑπεβάλατε σεῖς.

§43ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠδύνασθε νὰ φέρετε καλλίτερον.

§44ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Βλέπετε, ὅτι ἕκαστος ἔχει τὰς ἰδέας του.

§45ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐπεκαλέσθην τὸ ἐδικόν σας νομοσχέδιον.

§46ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ θέμα εἶναι, ἐὰν ἐφέραμεν νομοσχέδια σπουδαῖα, διότι μᾶς κατηγοροῦν, ὅτι δὲν ἐφέραμεν. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι νομοσχέδια ἁπτόμενα μεγάλων θεσμῶν τοῦ Κράτους δὲν δύνανται νὰ μὴ ἦναι σπουδαῖα.

§47Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπιβλαβῆ.

§48ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Σεῖς ἀδιαφορεῖτε περὶ αὐτῶν, δὲν ἐμπορεῖτε νὰ τὰ κατακρίνετε, πρὶν τὰ ἐξετάσητε· ἐνδέχεται νὰ τὰ καταδείξετε διὰ τῆς συζητήσεως ὡς ἐπιβλαβῆ καὶ ὡς μὴ ὀρθά· ἐνδέχεται ὁ ἔντιμος κ. Φιλάρετος καὶ ὁ ἔντιμος κ. Κωνσταντόπουλος διὰ τῆς συζητήσεως νὰ καταδείξωσι τοῦτο· ἀλλὰ μέχρις οὗ καταδειχθῇ δὲν βλέπω, ποῦ στηρίζονται λέγοντες, ὅτι δὲν ἐφέραμεν σπουδαῖα νομοσχέδια. Ἐφέραμεν νομοσχέδια ἁπτόμενα τῶν μεγάλων θεσμῶν τοῦ Κράτους, ὅπως εἶναι ὅλα τὰ περὶ τοῦ στρατοῦ. Παραδέχομαι ὅτι ἔχετε ἐναντίας ἰδέας, ἀλλὰ δὲν εἰμπορεῖτε νὰ εἴπητε, ὅτι δὲν ἅπτονται μεγάλων θεσμῶν τοῦ Κράτους. Ἠμπορεῖτε νὰ προχωρήσητε ἕως ἐκεῖ; Τὰ νομοσχέδια αὐτὰ, ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Κουμουνδοῦρον, εἶναι τάχα ἐπιβλαβῆ οἰκονομικῶς; μεταβάλλουν τουτέστι τὸ ποσὸν τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους, καὶ τὸ μεταβάλλον εἰς βαθμὸν τοιοῦτον, ὥστε ν’ ἀλλοιώσωσι τὴν ἰσοῤῥοπίαν; δὲν εἶδα παράστασιν, ὅτι ἀλλοιοῦται τὸ ποσὸν τῆς δαπάνης· δὲν εἶδον, ὅτι τὰ 77 ἑκατομμύρια, ὅσα ὑπελογίσαμεν, ὅτι εἶναι ἡ δαπάνη τοῦ Κράτους, δὲν ἤθελον εἶναι 77 ἑκατομμύρια, ἂν δὲν ἐγένετό τι, πρὸς μεταρρίθμισιν, εἴτε ἐν τῷ στρατῷ, εἴτε ὅπου δήποτε ἀλλαχοῦ. Ἕνεκα τούτου ἐφθάσαμεν εἰς αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἴπατε περὶ τῶν διανομέων τῶν τηλεγραφημάτων, διότι δὲν εὕρατε ἄλλο τι σπουδαιότερον. Εἴπατε, ὅτι οἱ διανομεῖς τῶν τηλεγραφημάτων, ἄλλοτε ἡμεῖς εἴπομεν, νὰ μὴ λαμβάνουν μισθὸν, τώρα δὲ ἠλλάξαμεν σύστημα. Εἶναι αὐτὸ ἀληθές; δὲν μετεβλήθη τὸ σύστημα, ἀλλ’ ὁ τρόπος τῆς ἀποζημιώσεως· ἀντὶ νὰ λαμβάνωσι τὴν ἀμοιβὴν παρὰ τῶν λαμβανόντων τὰ τηλεγραφήματα, ἤδη ὁρίζεται νὰ λαμβάνωσι προκαταβολικῶς παρὰ τῶν ἀποστελλόντων τὰ τηλεγραφήματα. Αὐτὸ ἐθεωρήσατε φοβερὸν πρᾶγμα καὶ τὸ ἐκάματε κεφάλαιον μομφῆς· εἰς τοσαύτην ἀμηχανίαν ἐφθάσατε· δὲν ηὕρατε σπουδαιότερόν τι, διὰ νὰ κρημνίσητε τὸ ὑπουργεῖον, τὸ κακῶς διευθύνον, σώζοντες τὴν πολιτείαν καὶ ἀπαλλάττοντες τὸν Τόπον ἀπὸ τῶν κακῶς κανονιζόντων τὰ τῶν διανομέων τῶν τηλεγραφημάτων. Εἴπατε ἄλλο τι, ὅτι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον κατηργήσαμεν τοὺς γραμματεῖς τῶν ταμείων γʹ τάξεως, σήμερον δὲ ὑπάρχουν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ· μάλιστα, ἡ πεῖρα κατέδειξε τὴν ἀνάγκην· κατέδειξεν, ὅτι οἱ γραμματεῖς ταμιῶν 3 τάξεως εἶναι ἀναγκαῖοι, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν αὐστηρὰν ἐξέλεγξιν, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ δώσωμεν τὰ μέσα εἰς τοὺς ταμίας, ὥστε νὰ ὑποβάλλουν τὰς καταστάσεις.

§49Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διατί τότε τὸ ἐκάματε καὶ τοὺς κατηργήσατε;

§50ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αὐτὸ ἦτο ὑπερβολὴ πρὸς τὸ πνεῦμα τῆς οἰκονομίας· τὸ πνεῦμα τῆς οἰκονομίας τότε ἐνέπνευσε πολλὰ μέτρα, καὶ τῷ ὄντι ὁ προϋπολογισμὸς μετεβλήθη δι’ ἐκείνων τῶν προτάσεων, αἵτινες ἐγένοντο τότε, μετεβλήθη οὐσιωδῶς ὡς πρὸς πολλὰς δαπάνας· βεβαίως ἡ τάσις ἐκείνη πρὸς τὴν οἰκονομίαν ἐν τῇ πρώτῃ ὁρμῇ ὑπερέβη τὰ ὅρια. Σήμερον παρῆλθεν ἡ πρώτη ὁρμὴ, καὶ τώρα βλέπομεν, τί ἀπαιτεῖ ἡ ὑπηρεσία, θέλομεν οἱ ὑπόλογοι νὰ μὴ ἔχουν πρόφασιν, διατί δὲν ὑποβάλλουν τὰς καταστάσεις αὐτῶν ἐγκαίρως. Δὲν εἶδα ὅμως νὰ κατακρίνεται τὸ ἔξοδον αὐτὸ ὡς μὴ πρόσφορον. Δὲν ἐννοῶ ἐπὶ τίνι λόγῳ κατακρίνετε αὐτό. Ὁ προϋπολογισμὸς δὲν ἀλλοιοῦται ἐκ τῆς δαπάνης ταύτης. Ἀλλὰ λέγετε, ποῦ εἶναι τὸ πνεῦμα τῆς οἰκονομίας; Ἔχετε μάλιστα καὶ φίλους ἀνταποκριτὰς ξένων ἐφημερίδων, οἵτινες ὡς θέμα λαμβάνουν, ὅτι ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει ὄντες ἐπρεσβεύσαμεν οἰκονομίας, τώρα δὲ ἐν τῇ ἐξουσίᾳ ἐλησμονήσαμεν τὰς οἰκονομίας. Δὲν θέλετε νὰ μᾶς ἐξηγήσητε εἰς τί συνίστανται αἱ οἰκονομίαι· θέλετε νὰ μᾶς ἀφήσητε ἐν πλάνῃ περὶ τοῦ μυστηρίου τῶν οἰκονομιῶν· οὐδεὶς φρονεῖ νὰ φέρῃ οἰκονομίας πρὸς βλάβην τῆς ὑπηρεσίας. Αἱ οἰκονομίαι δὲν συνίστανται εἰς τὴν κατάργησιν δαπανῶν, ἀλλ’ εἰς τὴν διαχείρισιν· διὰ τῶν πράξεων τῆς διοικήσεως καταστρέφονται τὰ δημόσια. Ὅταν ἀφαιρέσητε τὰς τοιαύτας δαπάνας τῆς διοικήσεως, τότε θὰ ἴδητε ποία οἰκονομία δαπανῶν ἐπέρχεται ἐκ τοῦ ἑνὸς τρόπου τῆς διοικήσεως, καὶ ποία ἐκ τοῦ ἄλλου. Δὲν εἶναι οἱ μισθοὶ καὶ τὸ μισθολόγιον, ἐφ’ ὧν ἐνδέχεται νὰ γείνῃ οἰκονομία δαπανῶν. Ἀλλ’ ἂν ὑποθέσητε, ὅτι μετακινεῖτε ὅλον τὸν στρατὸν ἀδιακόπως, ὅσον καὶ ἂν ἐλαττώσητε τὰς μισθοδοσίας, οὐδεμίαν οἰκονομίαν ἔχετε. Καὶ πρὸς 20% ἐὰν ἐλαττώσητε τὰ ἔξοδα μισθολογίας, πάλιν πρὸς ζημίαν μέλλει ν’ ἀποβῇ τοῦ Δημοσίου, διότι ἐκ τῆς κακῆς διαχειρίσεως προέρχονται μείζονες καὶ σοβαρώτεραι ζημίαι. Ἐκεῖ πρέπει νὰ δοκιμάσητε ποῖον ὑπουργεῖον εἶναι καταλληλότερον, δυνάμενον οἰκονομικώτερον νὰ διοικήσῃ τὴν Ἑλλάδα. Τοὐναντίον, ὑπάρχει ἀνάγκη ν’ ἀναβιβάσητε τοὺς μισθοὺς τῶν ὑπαλλήλων, καὶ πιστεύω, ὅτι μετ’ ὀλίγον δὲν θέλετε ἀποφύγει νὰ γείνῃ ἀνάλογος αὔξησις λόγῳ τῆς αὐξήσεως τῶν δαπανῶν. Παραιτήθητε τῆς ἰδέας οἰκονομίας ἐν τοῖς μισθοῖς καὶ τοῖς μισθολογίοις. Ποῦ γίνονται αἱ κακαὶ δαπάναι, δι’ ὧν μέχρι τοῦδε κατηναλώθησαν ποσὰ μεγάλα καὶ σπουδαῖα; Διὰ τῶν πράξεων τῆς διοικήσεως; ὅταν ἀγοράζωμεν ὀρύζιον καὶ κατόπιν πωλοῦμεν αὐτὸ 20% ὀλιγώτερον ἢ πλέον. Κατακρίνετε, ὅτι δὲν ὑποβάλλομεν νέας ἰδέας περὶ πόρων. Ἐντὸς τριῶν μηνῶν εἴχομεν καιρὸν νὰ φέρωμεν πολλὰς νέας ἰδέας περὶ φορολογίας; ἓν νομοσχέδιον ἐφέραμεν, καὶ αὐτὸ βλέπομεν, ὅτι μένει ἐκκρεμὲς τοσοῦτον καιρόν· ἠλπίζαμεν νὰ συζητηθῇ ταχέως. Δὲν βλέπω τινὰ ἐκφραζόμενον κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, οὐδὲ κατακρίνοντα αὐτό· ἀφοῦ δὲν κατακρίνετε, ἕπεται ὅτι δὲν εὑρίσκετε λόγον.

§51Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν συζητηθῇ θὰ ἴδωμεν.

§52ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὑπεσχέθητε μάλιστα, ὅτι θὰ ὑποστηρίξητε αὐτό· θὰ τὸ ὑποστηρίξετε διὰ τῆς κατακρίσεως;

§53Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχει καὶ αὐτὸ τὰ κατακριτέα.

§54ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δέχομαι, ἀλλὰ δὲν ἐπετρέπεται νὰ δεικνύετε ἀδιαφορίαν περὶ προτάσεως τοιαύτης, ἥτις θὰ αὐξήσῃ τὰ εἰσοδήματα τοῦ Κράτους. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας ὁμολογεῖ, ὅτι δὲν ὑπελόγισε τὴν ἐντεῦθεν εἴσπραξιν.

§55ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ τὸ ποσὸν εἰς τοὺς ὑπολογισμούς μου προσετέθη καὶ κατόπιν ἀφῃρέθη.

§56ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἴσως κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν τῶν αἰγῶν.

§57ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἴδιος τῶν αἰγῶν, ὁ ὅποιος σᾶς ἔκαμε νὰ ὑποχωρήσητε.

§58ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι, σεῖς διὰ τῶν ὑπολογισμῶν σας, καθ’ ὅτι ἡ πρόσοδος τῶν αἰγῶν δὲν ἐξισοῦται πρὸς τὴν ζημίαν, ἀλλὰ καὶ τὸ κεφάλαιον ἀνὰ ἑπτὰ ἔτη καταστρέφεται. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔφερεν ἐπίσης παρατηρήσεις, περὶ ὧν βεβαίως δὲν εἶναι καιρὸς νὰ φέρω τὸν λόγον· ἔπρεπε μάλιστα νὰ κατακριθῶμεν, ἐὰν ἐσπεύσαμεν νὰ ζητήσωμεν τροποποιήσεις, πρὶν μελετήσωμεν τὰ πράγματα. Πολλὰς ἰδέας ἐκθέτει ἡ Ἐπιτροπή, ἀλλὰ δὲν πραγματεύεται αὐτὰς εἰς τρόπον, ὥστε ν’ ἀνεύρῃ τις τὰς βάσεις τῆς ὀρθότητος αὐτῶν. Λέγει, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ σκέψις περὶ φόρου καπνοῦ. Σκέψις ἔγινε καὶ νομοσχέδιον κατηρτίσθη, ἀλλὰ δὲν εἶναι πλῆρες, ὥστε νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλήν εἶναι ἀντικείμενον πλείονος μελέτης. Περὶ τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων εὑρίσκω, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀρκοῦσα ἐργασία, τὰ περὶ αὐτοῦ ἔχουν ἀνάγκην ἐξετάσεως· ὁ ὑπάρχων νόμος εἶναι ἔργον μακρᾶς σπουδῆς, καὶ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἐπεθλήθη ὁ φόρος τῶν ἐπιτηδευμάτων, εἶναι λίαν ἔντεχνος, οὐδὲ κατὰ τὰ ἀποτελέσματα αὐτοῦ τοῦ συστήματος, οὐδὲ κατὰ τοὺς ἐνδεχομένους ὑπολογισμοὺς ἐκ πρώτης ὄψεως δύναταί τις νὰ κατακρίνῃ τὴν οἰκονομίαν τοῦ νόμου, ἐφ’ ὅσον ἐφηρμόσθη. Ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων κρίνοντες θέλομεν παρατηρήσει μετὰ προσοχῆς, ἐὰν ὑπάρχῃ τι πρὸς διόρθωσιν. Περὶ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν νομίζω, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ προτείνει, ὅτι δύναται ν’ αὐξηθῇ. Ὁ ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν φόρος δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάλογος τοῦ εἰσοδήματος, διότι λαμβάνεται ἐπὶ τοῦ ὑποτιθεμένου ἐνοικίου καὶ ἐπὶ τῆς ὑποτιθεμένης προσόδου καὶ ὑπὸ τοῦ κυρίου κατοικουμένης οἰκίας. Δὲν στηρίζεται ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου. Ἅμα δὲν στηρίζεται ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου, τὸ 5% δὲν εἶναι ὀλίγον.

§59ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τὸ ἔλαιον εἶναι ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου;

§60ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ποία εἶναι ἡ πρόσοδος τῶν ἐλαιῶν;

§61ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Διατί δὲν ὑπελογίσατε καὶ τὸν φόρον αὐτὸν ὅπως καὶ τῶν οἰκοδομῶν;

§62ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τοῦ ἐλαίου ὁ φόρος ἐνδέχεται νὰ ἦναι βαρὺς, ἀλλ’ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῶν δὲν ἐξάγεται τοῦτο καὶ ἰδοὺ διατὶ, διότι ηὔξησεν ἡ παραγωγὴ τοῦ ἐλαίου.

§63ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τί νὰ κάμουν; ἠμποροῦν νὰ ἀφήσουν τὴν καλλιέργειαν;

§64ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὅπου ὁ φόρος εἶναι δυσανάλογος, ἡ παραγωγὴ ἐλαττοῦται· δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ αὐτὴ κατάστασις, ἐὰν ὁ φόρος ἦναι καταθλιπτικός. Ὡς πρὸς τὸν φόρον τῶν οἰκοδομῶν, ἔχετε καὶ ἄλλον λόγον, ὅτι τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας εἶναι νὰ οἰκισθῶσι πόλεις καὶ νὰ γίνωνται οἰκοδομαὶ, ὡς βλέπετε δὲ, προβαίνομεν εἰς τοῦτο. Ὅπου ὁ πολιτισμὸς δὲν ἀδιαφορεῖ εἰς τὰ ἴδια αὑτοῦ συμφέροντα, δὲν προσθέτει φόρους εἰς τὰ ἔργα τὰ συντελοῦντα εἰς προαγωγὴν τοῦ Τόπου. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς ἤδη, ἀλλ’ ἐνδέχεται μετὰ χρόνον τινὰ νὰ ἦναι καιρός. Σήμερον, ἐνῷ θέλετε ν’ ἀνορθώσητε πόλεις, δὲν πρέπει νὰ θέσητε καταθλιπτικοὺς φόρους.

§65ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν συμφέρει εἰς τὸ Κράτος νὰ γείνουν ἐμφυτεύσεις;

§66ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μάλιστα νὰ γείνουν ἐμφυτεύσεις, μάλιστα ἐγὼ ἤθελα νὰ ἐμφυτεύσω καὶ εἰς ὑμᾶς τὸν ὀρθὸν λόγον ἀλλ’ εἶναι πολὺ δύσκολον· ἐὰν ἦτο δυνατὸν, θὰ τὸ ἔπραττον, ἀλλ’ ἀπελπίσθην. Ὅταν ἐγὼ ἀποτείνω τὴν ἐλαχίστην παρατήρησιν εἰς τὸν ἀγορεύοντα, ἐξανίστασθε, ἐνῷ σεῖς μὲ διακόπτετε συνεχῶς καὶ εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εἰσέρχομαι εἰς διαλόγους. Ἔρχονται κατόπιν τὰ περὶ Τελωνείων καὶ γίνεται λόγος περὶ ἐνοικιάσεως αὐτῶν· ἔχει ἡ Ἐπιτροπὴ τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ ἐνοικίασις τῶν Τελωνείων δύναται νὰ ἀποδώσῃ σπουδαιότερον ποσὸν, ἢ ὅσον ἤδη εἰσπράττεται, καὶ οὕτω δύναται νὰ ἐκλείψῃ καὶ ἐκ τῆς Κυβερνήσεως ἡ εὐθύνη διὰ τὰς καταχρήσεις. Ὅτι τοῦτο δύναται νὰ ἐπέλθῃ διὰ τῆς ἐνοικιάσεως τῶν Τελωνείων, ἀπολύτως δὲν ἀρνοῦμαι· ἀλλὰ πράγματι ἐρωτήσατε, τί ἐστὶν ἐνοικίασις Τελωνείων, εἴτε εἶδέ τις Κράτος ἄλλο, πλὴν τοῦ Τουρκικοῦ, ἐνοικιάζον σήμερον Τελωνεῖα; Δὲν ἔχομεν παράδειγμα νὰ γίνεται ἐνοικίασις Τελωνείων, ὅπως ἐγένετο ἐπὶ Ῥωμαίων, καὶ δι’ αὐτὸ ἐλέγοντο τελῶναι, διότι ἐνοικίαζον τὰ τέλη, ὠνούμενοι τὰ τέλη «publicani». Οἱ σημερινοὶ τελῶναι δὲν εἶναι τελῶναι κυριολεκτικῶς, ἀλλ’ ἐκράτησεν ἐκ τῆς συνηθείας νὰ λέγωνται τελῶναι, εἶναι εἰσπράκτορες τῶν τελῶν. Ἀπὸ ἐκείνης τῆς ἐποχῆς ἕως σήμερον οὐδὲν πεπολιτισμένον Κράτος ἐδέχθη τὸ σύστημα τῆς ἐνοικιάσεως. Ἰδοὺ διατί δὲν ἐγένετο δεκτόν· ἴσως δὲν ἀρκεῖ, ὅτι δὲν ἐγένετο δεκτόν, διότι ἐνδέχεται ὁ Ἕλλην νὰ ἦναι εὐφυέστερος τῶν ἄλλων, ἐπινοῶν ὅ,τι ἄλλοι δὲν ἐπενόησαν. Ἄς δοκιμάσωμεν νὰ πεισθῶμεν· πῶς θέλετε νὰ γείνῃ ἡ ἐνοικίασις; ἑνὸς Τελωνείου χωριστά; ἀδύνατον· πρέπει νὰ ἐνοικιάσητε τὸ σύνολον, εἴτε κατὰ τὸν ἕνα τρόπον, εἴτε κατὰ τὸν ἄλλον, εἴτε κανονίσετε οἱ ὑπάλληλοι νὰ διορίζωνται παρὰ τῆς Κεντρικῆς Ἐξουσίας, ἐπιβλέποντος καὶ ἐπαγρυπνοῦντος τοῦ ἐνοικιαστοῦ τὰς εἰσπράξεις, εἴτε ἀφήσετε τὸ ὅλον εἰς χεῖρας τοῦ ἐνοικιαστοῦ, ὥστε αὐτὸς διὰ τῶν ἰδίων ὀργάνων νὰ εἰσπράττῃ τὰ τέλη, εἴτε τὸ ἕν, εἴτε τὸ ἄλλο πράξετε. Ἐρωτῶ, ἐὰν προβῆτε εἰς ὁλικὴν ἐνοικίασιν τῶν Τελωνείων τοῦ Κράτους, τί νομίζετε, ὅτι εἶναι αὐτὸς ὁ ἐνοικιαστὴς ἀπέναντι τοῦ Κράτους; Δὲν εἶναι Κράτος ἐν Κράτει; Ποῖος ἠμπορεῖ νὰ ἀντιπαραταχθῇ εἰς αὐτόν; Ποία Κυβέρνησις δύναται νὰ ἀντιμετωπίσῃ; Κατὰ τὸ ἀρχαῖον ἐκεῖνο λόγιον «quis tulerit Gracchos de seditione quaerentes—quis tulerit publicanos de seditione quaerentes» ποία Κυβέρνησις θὰ ἀντισταθμήσῃ τὴν ὑπέρκομπον ἰσχὺν τοῦ ἐνοικιαστοῦ ὅλων τῶν Τελωνείων, ὅστις ἔχων εἰς χεῖράς του τὰς κυριωτέρας εἰσπράξεις τοῦ Κράτους, καὶ περὶ ἑαυτὸν στρατὸν ὁλόκληρον;.....

§67ΤΖΑΝΕΣ. Δὲν εἶναι σύστημα αὐτὸ, οὔτε κἂν πρέπει νὰ γίνεται λόγος.

§68ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἠξεύρετε τί θέλει συμβῆ παρὰ τοῦ ἐνοικιαστοῦ τῶν Τελωνείων; Αὐτὸς θὰ ἀναβιβάζῃ καὶ καταβιβάζῃ τὰ Ὑπουργεῖα, καὶ ἔχει συμφέρον μέγιστον νὰ τὸ πράττῃ, διότι δι’ αὐτῶν δύναται νὰ φθάσῃ εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν συμφερόντων του ἐπικερδέστερον· αὐτὸς θέλει γείνει μία νέα ἐξουσία, ἥτις εἶναι ἄγνωστον μέχρι τίνος θὰ φθάνῃ! Θέλει κατασκευάζει καὶ τοὺς βουλευτάς, ὅστις ἔχει ὑφ’ ἑαυτὸν τὰ Τελωνεῖα. Νομίζετε, ὅτι μικρὸν δύναται εἰς τὰς ἐπαρχίας, ὅπου ὑπάρχουν Τελωνεῖα; Νομίζετε, ὅτι δὲν ἐπιδρᾷ ἐμμέσως εἰς τὰς ἐκλογάς;

§69ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν τὸ πράττει τώρα ἡ Κυβέρνησις;

§70ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀλλὰ τοῦτο πράττει ἡ Κυβέρνησις σήμερον, κἄποιος λέγει ἐκεῖ.

§71ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ τὸ εἶπον.

§72ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Σᾶς συγχαίρω διὰ τὴν εὐφυΐαν σας, καὶ σᾶς εὐχαριστῶ, διότι μοὶ τὸ εἴπατε, διὰ νὰ σᾶς δώσω καὶ τὴν ἀπάντησιν. Ναί! τῳόντι ἡ Κυβέρνησις ἐνδέχεται νὰ τὸ πράξῃ· ἀπολύτως δὲν λέγω, ὅτι δὲν τὸ ἔπραξεν καὶ ἴσως ὑπάρχει καὶ παράδειγμα πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν σας, ὃ ὑπαινίττεσθε. Σᾶς ἤρεσεν ἴσως κατὰ τινα στιγμήν, διότι ἠξεύρω ποία χρῆσις ἔγινε παρ’ ὑμῶν τοιούτων μέσων ἐξ ἄλλης ὑπηρεσίας, καὶ ἰδίως ἐκ τῆς ἐπιστρατείας καὶ τῶν ἐξ αὐτῆς ἀφέσεων. Σᾶς ἔβλεπον διὰ χειρὸς ἔχοντα πλεῖστα ἔγγραφα καὶ μετὰ πολλῆς σπουδῆς ἀνερχόμενον καὶ κατερχόμενον τὰς ὁδοὺς καὶ σχεδὸν ἀπνευστοῦντα.

§73ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Σεῖς δὲν εἰργάζεσθε!

§74ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ποῖος δὲν σᾶς ἀπήντησεν ἀσθμαίνοντα ἄνω καὶ κάτω ἀνὰ τὰς ὁδοὺς τῶν Ἀθηνῶν;

§75ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐνῷ ἐσεῖς ἐχρηματίζατε.

§76ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἰδοὺ ἐνδέχεται ἡ Κυβέρνησις παραγνωρίζουσα τὰ ἑαυτῆς καθήκοντα, νὰ πράξῃ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἐὰν τὸ πράξῃ, ὑπάρχει ἡ Βουλὴ, ἥτις ὑποβάλλει αὐτὴν εἰς εὐθύνην, καὶ τὸ ὑπουργεῖον, τὸ πράττον ταῦτα, διὰ τῆς διαγωγῆς του θέλει ἐξεγείρει τὴν κοινὴν γνώμην καὶ ἀμέσως θέλει καταπέσει. Ἀλλ’ ὁ ἐνοικιαστὴς ἀδιαφορεῖ, μετερχόμενος τὸ ἔργον αὐτοῦ ἀναφανδόν.

§77ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Θὰ χαρίζεται.

§78ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἰς ποῖον θὰ δώσῃ λόγον; Αὐτὸς εἶναι κύριος τῶν ἑαυτοῦ συμφερόντων.

§79ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Πῶς θὰ ἐπιδράσῃ ὁ ἐνοικιαστὴς εἰς τὰς ἐκλογάς;

§80ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶσθε νέος καὶ δὲν γνωρίζετε τὰ τοιαῦτα.

§81ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Νὰ μᾶς τὸ ἐξηγήσετε.

§82ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐρωτήσατε τὸν προϊστάμενον τοῦ κόμματός σας, διότι εἶδον ὅτι συμφωνεῖ μετ’ ἐμοῦ.

§83Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Σεῖς τὸ λέγετε.

§84ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔβλεπον, ὅτι ἐνεύατε καταφατικῶς. Τάχα δὲν παραδέχεσθε, ὅτι δύναται νὰ παραβλέπῃ ὑπέρ τινων νὰ πληρώνουν μικρότερα τέλη, περιποιούμενος αὐτοὺς διὰ τοιαύτης θυσίας.

§85ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Πῶς;....

§86ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀδιακόπως ἐρωτᾶτε πῶς· ἀλλ’ ἀφοῦ ἐρωτᾶτε, ἐπιτρέψατε νὰ σᾶς δώσω τὴν ἀπάντησιν· θέλετε νὰ σᾶς δώσω μίαν διδαχὴν τῆς πείρας; Σᾶς λέγω ὅτι παραβλέπει ὑπὲρ ἑνὸς καὶ δι’ αὐτῆς τῆς θυσίας κερδίζει αὐτὸν καὶ τοὺς πειθομένους αὐτῷ· ὅταν ἔχῃ τὴν ἀνάγκην νὰ ἔχῃ πλειονοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ, δύναται νὰ προβῇ εἰς τοιαύτην θυσίαν. Ἐὰν αὐτὸς διορίζῃ τοὺς ἐν τοῖς τελωνείοις, δέχεται συστάσεις καὶ θέτει ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοὺς φίλους σας. Ἐπὶ τῇ ὑποθέσει πάλιν, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς διορίζει, συνιστᾷ ὅποιους θέλει, διότι καὶ αὐτὸς ὑπόσχεται ψήφους ἐν τῇ Βουλῇ. Αὐτὰ εἶναι ἀλληλένδετα, μάθετε αὐτὰ παρὰ τοῦ κ. Δημητρακάκη, ὅστις γνωρίζει κάλλιον ἐμοῦ. Ἔπεται ἡ ἄλλη σκέψις, ὅταν πρόκειται νὰ ἐνοικιάσητε τὰ τελωνεῖα, ἠμπορεῖτε νὰ τὰ ἐνοικιάσητε δι’ ἓν ἔτος; Δὲν εἶναι δυνατὸν, θὰ τὰ ἐνοικιάσητε διὰ δέκα ἢ εἴκοσι ἔτη καὶ οὕτω θὰ δεσμεύσητε τὸ Κράτος διὰ πολλὰ ἔτη. Αὐτὸ τὸ σύστημα δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Βλέπω ὅτι μεταξὺ τῶν ἄλλων γίνεται λόγος, ὅτι ὁ ἐπὶ τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν φόρος δύναται ν’ αὐξηθῇ. Δὲν εἶμαι σύμφωνος, καὶ ἰδοὺ διατί. Οἱ προτείνοντες τὴν αὔξησιν τοῦ φόρου τούτου φρονοῦσιν, ὅτι ὁ φόρος οὗτος εἶναι ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος. Νομίζουν, ὅτι τὸ μέρισμα τῶν μετοχῶν τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν εἶναι εἰσόδημα καθαρὸν, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ τεθῇ φόρος ἀνάλογος. Δὲν ἔχει οὕτω, ὡς εἶναι γνωστὸν ἐκ τῆς Γαλλίας, ἣν κατὰ τοῦτο ἐμιμήθημεν. Ἐν Γαλλίᾳ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ εἰσάξουν τὸν φόρον τοῦ εἰσοδήματος (incomtax), διότι δὲν ἐπείσθησαν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακριβώσωσι τὸ εἰσόδημα ἑκάστου, ὅπως τοῦτο κατωρθώθη ἐν Ἀγγλίᾳ. Ἐν Ἀγγλίᾳ διὰ τῶν δηλώσεων ἐξηκριβώθη τὸ εἰσόδημα ἑκάστου, ἀπόδειξις δὲ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι καὶ κατὰ ἓν λεπτὸν (penny) γίνεται αὔξησις· ἡ εἴσπραξις καταφαίνεται κατὰ τοσοῦτον αὐξάνουσα ἐν συνόλῳ, ἡ δὲ διαφορὰ ἑνὸς λεπτοῦ ἐπιφέρει σπουδαίαν διαφορὰν ἐπὶ πλέον, δὲν ἐνθυμοῦμαι πόσων ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἀντὶ ν’ ἀποκρύπτεται ἡ περιουσία, τουναντίον ὑπάρχει συμφέρον νὰ γίνεται γνωστὴ πρὸς αὔξησιν πίστεως. Ἐν Γαλλίᾳ ὅμως τοῦτο δὲν ἐπίστευσαν, ὅτι εἶναι ἐφικτὸν νὰ κατορθωθῇ. Διὰ τοῦτο εἶπον, ποῖον κέρδος δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν βέβαιον ἀφ’ ἑαυτοῦ. Τὰ κέρδη τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν εἶναι δημοσίως γνωστὰ ἐκ τῶν διανεμομένων μερισμάτων, ἄρα ἐπ’ αὐτῶν ἐπιβλητέον 3%. Διατί περιωρίσθησαν εἰς τὸ μέτριον τοῦτο ποσὸν, ἐνῷ ἡ Γαλλία εἶχεν ἀνάγκην φόρων, διότι καὶ ἐκεῖ ἐπρόκειτο ν’ ἀναπληρώσωσιν ἐλλείμματα; Διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι δὲν εἶναι καθαρὸν εἰσόδημα. Νομίζετε καθ’ ὑπόθεσιν, ὅτι φορολογοῦμεν τὸ ἠθικὸν πρόσωπον, τὴν Τράπεζαν, διὰ τοῦ φόρου αὐτοῦ; Ποῖον φορολογοῦμεν; Τοὺς μετόχους. Οἱ μέτοχοι τῆς ἀνωνύμου ἑταιρίας ἔχουν τάχα πάντοτε αὐτὴν τὴν περιουσίαν καθαρὰν καὶ ἀσφαλῆ; Ποῖος τὸ γνωρίζει; Μήπως δὲν φορολογεῖται καὶ ὅταν διατελῇ ὑπὸ ἐνέχυρον; Ἐνδέχεται νὰ ἔχῃ τις ἑκατὸν μετοχὰς, λαμβάνων 8 δραχμὰς κατὰ μετοχὴν μέρισμα, ὥστε ἔχει ἀμέσως 800 δραχμάς· εἶναι τοῦτο καθαρὸν εἰσόδημα; οὐχί· διότι αὐτὸς ἐνδέχεται νὰ ἔχῃ χρέη καὶ ἕνεκα τούτων πληρόνει τόκους.

§87ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Καὶ εἰς τὸν φόρον τῶν οἰκοδομῶν δὲν συμβαίνει τὸ ἴδιον;

§88ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Βέβαια, καὶ δι’ αὐτὸ εἶπον νὰ μὴ ὑπερβῇ ὁ φόρος τὸ 5%.

§89ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει διαφορά τις μεταξὺ τῶν μετοχῶν τῶν ἐνταῦθα καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ;

§90ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὁ φόρος τοῦ εἰσοδήματος ἐν Ἀγγλίᾳ εἶναι ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος, οὐδόλως ἐπὶ τῶν μερισμάτων ἀνωνύμων ἑταιριῶν. Ἐρωτήσατε ποῖον εἶναι τὸ καθαρόν εἰσόδημα; Εἷς ἔχει μετοχὰς, ἐξ ὧν λαμβάνει 20 χιλιάδας, ἔχει δὲ καὶ χρέη δι’ ἃ δίδει δέκα χιλιάδας· λοιπὸν ἐπὶ τῶν 10 χιλιάδων πρέπει νὰ τίθεται ὁ φόρος. Ὑποθέσατε, ὅτι ἀποθνήσκει τις καὶ ἀφίνει ὀρφανὰ τέκνα καὶ μετοχὰς πολλὰς, ἀλλ’ ἀφίνει καὶ χρέη· σᾶς ἐρωτῶ, αὐτὰ τὰ ὀρφανὰ τέκνα, τὰ ὑποκείμενα εἰς τὰ χρέη, ὅταν λάβωσι τὸ μέρισμα ἐκ τῆς ἀνωνύμου ἑταιρίας δὲν θὰ πληρώσουν ἀμέσως τὸ χρέος; Τί μένει εἰς αὐτὰ καθαρὸν εἰσόδημα; Εἶναι ἄγνωστον. Λοιπὸν ἐν τῷ ἀγνώστῳ ἐδέχθησαν αὐτὸν τὸν φόρον μέτριον, ἐδέχθησαν ὡς ὅριον ἐπιεικὲς τὸ 3%. Αὐτὸ τὸ 3% ἐδέχθη καὶ ὁ ἡμέτερος νομοθέτης προτάσει τοῦ κ. Κουμουνδούρου· ὅταν ἦλθεν ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Τραπέζης τοῦτο εἶπεν, ὅτι ὁ φόρος ἐπὶ τῶν καθαρῶν κερδῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὑπερβῇ τὰ 3%· καὶ τὸ εἶπε καὶ ὑπὲρ τῆς Τραπέζης τῆς Γενικῆς Πίστεως. Ἀφοῦ ἐθέσατε τοιοῦτον ὅριον ὑπὲρ τῶν Τραπεζῶν, πῶς δύνασθε τὰς ἄλλας ἀνωνύμους ἑταιρίας νὰ τὰς θέσετε εἰς χείρονα μοῖραν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης; τὸ εὑρίσκετε ὀρθόν; Ἀλλὰ καὶ ἄλλη σκέψις δὲν πρέπει νὰ σᾶς διαφύγῃ. Τί θὰ συμβῇ ἐὰν φορολογήσητε βαρύτερον τὰς ἀνωνύμους ἑταιρίας; Θὰ φύγουν τὰ κεφάλαια, διὰ νὰ ἐνασχοληθοῦν εἰς ἄλλας χώρας, ἢ ὑπὸ ἄλλο σχῆμα ἑταιρίας· βλέπετε λοιπὸν, διατὶ δὲν πρέπει νὰ φορολογήσωμεν περισσότερον τοῦ 3% τὰς ἀνωνύμους ἑταιρίας. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ τὰς σκέψεις τῆς Ἐπιτροπῆς. Βλέπετε, ὅτι ἡ γενικὴ συζήτησις δὲν κατέδειξεν ἐσφαλμένον τὸν προϋπολογισμὸν, οὔτε ὅτι τὰ ἔσοδα μέλλουν νὰ φανοῦν ὀλιγώτερα, ἀλλὰ τοὐναντίον θέλει ἐπέλθει αὔξησις αὐτῶν ἐκ τοῦ προτεινομένου φόρου ἐπὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν· ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ ἔξοδα, ἀποδεικνύεται, ὅτι δὲν μετεβλήθησαν, καὶ ἀντὶ νὰ ἴδωμεν νὰ πάθῃ ἡ ἀνισοῤῥοπία ἐν τῷ προϋπολογισμῷ συνεπείᾳ τῶν δηλώσεων, εὑρίσκομεν, ὅτι κατὰ μὲν τὴν παλαιὰν πρότασιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἄνευ τῶν δηλώσεων, τὸ ἔλλειμμα ἦτο 11,013,226, κατὰ δὲ τὰς νέας προτάσεις 10,725,893, ὅπερ δεικνύει, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς καλῶς καὶ ἐσκεμμένως ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ θέλει ψηφισθῆ, ὡς ἐλπίζω, ἀμετάβλητος. (Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐν ὥρᾳ 12 τῆς μεσημβρίας. Ὥρα 3 Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἐπανελήφθη ἡ συνεδρίασις).

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐν Ἀθήναις Ἰταλικὴ παροικία, ἐπὶ τῷ τελεσθέντι παρ’ αὐτῆς πολιτικῷ μνημοσύνῳ ὑπὲρ τοῦ ἀοιδίμου στρατηγοῦ Γαριβάλδη, πέμπει τὴν ἑξῆς ἐπιστολὴν πρὸς τὴν Βουλήν.

§92ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ (Ἀναγινώσκει). (Ὅρα Παράρτημα).

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Μαντινείας κ. Κωνσταντόπουλος ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν.

§94ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). (Ὅρα Παράρτημα).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§96ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχουσί τινα νομοσχέδια λίαν κατεπείγοντα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὡς πρὸς ταῦτα θὰ κριθῇ εὔλογον νὰ διατρέξωμεν αὐτήν, ἵνα τὰ ἐπιψηφίσωμεν. Ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν καταλόγων, τῶν τμημάτων καὶ τῶν ἐφορευτικῶν Ἐπιτροπῶν· ἐν περιπτώσει νέας ἐκλογῆς ἐν ταῖς προσαρτηθείσαις Ἐπαρχίαις, ἐὰν λήξῃ ἡ Σύνοδος καὶ δὲ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, Ἐπαρχία τις τῶν νέων θὰ μείνῃ ἄνευ ἀντιπροσώπου. Ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀσκήσεως τῶν ἰατρικῶν ἐν γένει ἐπαγγελμάτων ἐν ταῖς προσαρτηθείσαις Ἐπαρχίαις. Ὑπάρχουσιν ἐκεῖ πρόσωπα, ἅτινα ἐξησκοῦσι τὰ ἐπαγγέλματα ταῦτα δυνάμει ἀδειῶν, τὰς ὁποίας εἶχον παρὰ τῆς πρώην ἐξουσίας καὶ αἵτινες δὲν ἰσχύουσιν ἤδη· εἶναι ἀνάγκη νὰ κανονίσωμεν τὴν θέσιν αὐτῶν.

§97ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Καὶ τῶν δικηγόρων εἶναι τῆς αὐτῆς φύσεως.

§98ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἴσως, ἀλλ’ ὡς πρὸς τοὺς ἐξασκοῦντας τὰ ἰατρικὰ ἐπαγγέλματα δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ τι μέτρον ἐπειγόντως.

§99ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πρέπει νὰ συζητηθῇ καὶ τὸ περὶ δικηγόρων.

§100ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ναί, ἐὰν μένῃ καιρός. Βλέπετε τὴν κατάστασιν τῆς Βουλῆς.

§101Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ἀπὸ τὸ ἓν μέρος καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο.

§102ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁμιλῶ περὶ τῶν νομοσχεδίων περὶ τῶν ὁποίων εἶναι πιθανὸν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Σερβίας ἐμπορικῆς συνθήκης. Πάντοτε πρέπει νὰ δίδεται εἰς τὰς συνθήκας προτεραιότης. Ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐπιβολῆς δημοτικῶν φόρων τοῦ δήμου Πατραίων· νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ φέρωμεν προσκόμματα εἰς τὴν νομοθετικὴν κύρωσιν τῶν μέτρων τῶν ἀνηκόντων ἐκ τῆς φύσεως αὐτῶν εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τῶν δήμων. Ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ προσθήκης ἑκατὸν τελωνιακῶν φυλάκων· οὗτοι λαμβάνουσι τὸν αὐτὸν μισθὸν ὡς καὶ οἱ χωροφύλακες οἱ σήμερον ἐκτελοῦντες τὴν ὑπηρεσίαν, ἐνῷ οὗτοι εἶναι ἀναγκαῖοι εἰς ἐπιτέλεσιν τῶν ἰδίων αὐτῶν στρατιωτικῶν καθηκόντων. Ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως τουρκικῶν καὶ ἰσραηλιτικῶν ἐκπαιδευτηρίων ἐν ταῖς προσαρτηθείσαις ἐπαρχίαις· βεβαίως δὲν ὑπάρχει ἐν ἡμῖν ὁ θέλων, ὅπως οἱ Ὀθωμανοὶ καὶ οἱ Ἰσραηλῖται μὴ ἀπολαμβάνωσι τῶν ἴσων πρὸς τοὺς χριστιανούς. Νομοσχέδιον περὶ μισθοδοσίας τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ· ἐπίσης καὶ περὶ τούτου, ἀφοῦ ηὐξήσαμεν τοὺς μισθοὺς τῶν ναυτῶν, δὲν δυνάμεθα ν’ ἀφήσωμεν ὡς ἔχουσι τὰ τῶν ὑπαξιωματικῶν. Ὡς ἐκ τούτου φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ διατρέξωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ ἐὰν διατρέξωμεν τὴν πρώτην στήλην, θὰ εὕρωμεν ἐν αὐτῇ τὰ νομοσχέδια, ἐφ’ ὧν δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις· ὁσάκις δὲ ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, ἀφίνομεν τὸ νομοσχέδιον καὶ μεταβαίνομεν εἰς τὸ κατόπιν.

§103ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Νὰ προσδιορίσητε τὰ νομοσχέδια, τῶν ὁποίων ἔχετε ἀπόλυτον ἀνάγκην.

§104ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν διατρέξωμεν τὰ ἐν τῇ πρώτῃ στήλῃ, θὰ ἴδωμεν ἐπὶ ποίων δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Ὑπάρχουσι τινὰ νομοσχέδια, ὡς πρὸς τὰ ὁποῖα παρετήρησα, ὅτι ἐγένοντο ἀντιῤῥήσεις, διότι περιεῖχον διατάξεις περὶ προσόντων καὶ μονιμότητος. Ὡς πρὸς ταύτας τὰς διατάξεις, νομίζω, ὅτι ἡ γενομένη ἀντίῤῥησις ἀφορᾷ εἰς τοῦτο, ὅτι εἶναι ἄδικον ἐπὶ μιᾶς Κυβερνήσεως νὰ ἐπέλθῃ ἡ μονιμότης τῶν ὑπαλλήλων, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ ἀποκλεισθῶσι τῆς ὑπηρεσίας οἱ μὴ φίλα φρονοῦντες τῇ Κυβερνήσει· τὴν ἀντίῤῥησιν ταύτην δυνάμεθα νὰ παρακάμψωμεν περιλαμβάνοντες διάταξιν, καθ’ ἣν πάντα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰ προσόντα καὶ τὴν μονιμότητα τῶν ὑπαλλήλων θέλουσιν ἰσχύει μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς ἢ δύω ἐτῶν· οὕτως αἴρεται αὕτη ἡ αἰτία, ἥτις εἶναι καὶ ἡ μόνη.

§105ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι μόνον αὐτή.

§106ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅταν δὲ περιλάβωμεν τοιαύτην διάταξιν, δυνάμεθα ἐντὸς τοῦ ἔτους ἢ τῆς διετίας νὰ φέρωμεν καὶ τροποποιήσεις εἰς τὰ ἤδη ψηφισθησόμενα. Εἶναι ὅμως ἀναγκαῖά τινα νομοσχέδια ἐκ τῶν περιεχόντων τὰς περὶ προσόντων καὶ μονιμότητος διατάξεις. Π. χ. τὸ ταχυδρομικὸν τοῦτο παρετηρήσαμεν, ὅτι προσκρούει εἰς ἀντιῤῥήσεις, διότι περιέχει διάταξίν τινα περὶ μονιμότητος, ἀλλ’ εἶναι νομοσχέδιον καθαρῶς τῆς ὑπηρεσίας, ὡς καὶ τὰ τηλεγραφικά. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα οὐδεμία ὑπηγόρευσε πολιτικὴ ἰδέα· περιέχουσι τὰς διατάξεις περὶ προσόντων καὶ μονιμότητος, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς ταύτας, εὐθὺς ὡς περιλάβωμεν τὴν ἀναβλητικὴν διάταξιν, νομίζω, ὅτι αἴρεται ἡ ἔνστασις.

§107ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἶναι πολλοὶ βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀνάγκην διὰ νὰ ἀναχωρήσουν, καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ περιλάβητε τὰ ἀναγκαιότερα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι καὶ συναφῆ μὲ τὸν προϋπολογισμόν.

§108ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ταῦτα τὰ παρ’ ἡμῶν εἰς ψήφισιν προτεινόμενα εἶναι καὶ συναφῆ πρὸς τὸν προϋπολογισμόν.

§109ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἴπατε προχθὲς νὰ φέρετε πρόχειρον νομοσχέδιον περὶ........

§110ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν συμφωνοῦσιν ἄλλοι. Εἶναι ζήτημα τῆς ὑπηρεσίας· ἀλλ’ ὡς πρὸς τὰ ταχυδρομικὰ καὶ τὰ τηλεγραφικὰ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις, διότι θὰ ἀναθεωρήσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν, ἐὰν δὲν ψηφισθῶσι. Τὸν προϋπολογισμὸν συνετάξαμεν συμφώνως πρὸς τὰ νομοσχέδια ταῦτα. Σήμερον ἠκούσατε περὶ διανομέων τῶν τηλεγραφείων, ὅτι περιελάβομεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τὸν μισθὸν τῶν διανομέων, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως περιελάβομεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐσόδων εἴσπραξιν δεκαλέπτου ἐπὶ τῇ ἀποστολῇ τῶν τηλεγραφημάτων, ὥστε νὰ γείνηται ἡ καταβολὴ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ὑπὸ τοῦ ἀποστολέως καὶ ὄχι, ὡς μέχρι τοῦδε, ὑπὲρ τοῦ διανομέως ὑπὸ τοῦ λήπτορος. Ταῦτα βεβαίως σχετιζόμενα μὲ τὸν προϋπολογισμὸν, ἐὰν δὲν ψηφισθῶσι, θέλουσι μᾶς φέρει εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀναθεωρήσωμεν τὸν προϋπολογισμόν.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως δραχμ. 693,331 ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1881.

§112ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς αὐτὸ εἴχομεν ζητήσει ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν νὰ μᾶς χορηγήσῃ πίνακας· νομίζω δὲ ὅτι ἐστάλησαν εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Εἶναι καλὸν νὰ δημοσιευθῶσιν καὶ διανεμηθῶσιν διὰ νὰ τοὺς ἔχωμεν εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς ά. συζήτησιν. Ἐπίσης καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως δραχ. 976,865 ἐπὶ τῆς χρήσεως 1884).

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν ἐν τοῖς διαφόροις βαθμοῖς. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1).

§115ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μεταξὺ αὐτῶν εἶναι καὶ τεχνῖται· δὲν ἠξεύρω ἐὰν περιλαμβάνωνται καὶ οὗτοι. Καλὸν εἶναι νὰ ληφθῇ μία πρόνοια.

§116ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρόκειται περὶ ἀξιωματικῶν. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον βαθμὸν ἀξιωματικοῦ, εἰσῆλθον εἰς τὸν τακτικὸν στρατὸν, ἀλλὰ δὲν θεωροῦνται ὡς τεχνῖται.

§117Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Γνωρίζετε, κ. ὑπουργέ, ὅτι ὑπάρχουν πολλαὶ θέσεις κεναὶ μὴ συμπληρωθεῖσαι ἀκόμη. Ἐὰν θέσητε εἰς ἐνέργειαν τὸν νόμον αὐτὸν, θὰ κενωθοῦν περισσότεραι.

§118ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν ἦναι πρέπον, θὰ τεθῶσι κατὰ μέρος. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 2).

§119Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ ἡλικία πῶς θὰ ὁρίζεται; ἐκ τοῦ Μητρώου;

§120ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα, ἐκ τοῦ στρατιωτικοῦ μητρώου. Τὸ λέγει παρακάτω. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 καὶ τὰ ἑπόμενα ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς ά. συζήτησιν. Ἐπίσης ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς ά. συζήτησιν τὰ νομοσχέδια 1) Περὶ συστάσεως Σχολείου ὑπαξιωματικῶν. 2) Περὶ τῶν καταλόγων τῶν Τμημάτων καὶ τῶν ἐφορευτικῶν Ἐπιτροπῶν ἐν περιπτώσει νέας ἐκλογῆς ἐν ταῖς προσαρτηθείσαις ἐπαρχίαις. 3) Περὶ προσθήκης 100 τελωνειακῶν φυλάκων. 4) Περὶ ἀσκήσεως τῶν ἰατρικῶν ἐν γένει ἐπαγγελμάτων ἐν ταῖς προσαρτηθείσαις ἐπαρχίαις. 5) Περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ ΧΠΗʹ. νόμου περὶ πολιτικῶν μηχανικῶν. 6) Περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ ΞΗʹ. νόμου ἐπὶ τῆς εἰσπράξεως ὅλων ἐν γένει τῶν ἐσόδων τῶν δήμων. 7) Περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Σερβίας ἐμπορικῆς Συνθήκης. 8) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ΤΚΕʹ νόμου περὶ ἐπιβολῆς δημοτικῶν φόρων τοῦ δήμου Πατρέων).

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπιβολῆς φόρου καταναλώσεως τοῦ ζύθου, πνευματωδῶν ἐν γένει ποτῶν καὶ τοῦ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰσαγομένου οἴνου.

§122ΤΙΝΕΣ. Ὑπάρχουσι τροπολογίαι ἐπ’ αὐτοῦ.

§123ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂς ἀναγνωσθῇ τώρα εἰς δευτέραν συζήτησιν καὶ αἱ τροπολογίαι ἔρχονται εἰς τὴν τρίτην. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1).

§124ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.). Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, ἔχω νὰ φέρω μίαν τροπολογίαν.

§125ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν τὴν ὑποβάλετε ἐγγράφως, κ. Καλλιγᾶ;

§126ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Ἀφοῦ ὁ κ. ὑπουργὸς θὰ φέρῃ τροπολογίαν, πρέπει νὰ μείνῃ.

§127Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων, ἐφ’ ὧν ὑπεβλήθη τροπολογία, δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ τροπολογία νὰ συζητηθῇ κατὰ τὴν πρώτην ἢ δευτέραν συζήτησιν, διὰ τοῦτο εἰς τὴν τρίτην καὶ μόνην ἀνάγνωσιν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ἡ τροπολογία. Ὑποθέτω λοιπὸν, ὅτι οἱ ἔχοντες τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου δύνανται νὰ τὴν ὑποβάλωσιν κατὰ τὴν 3 συζήτησιν, τοσοῦτον μᾶλλον καθ’ ὅσον καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς πρόκειται νὰ φέρῃ τροπολογίαν. Ἡ τροπολογία, δὲν εἰμπορεῖ ν’ ἀναβάλῃ τὴν 2 ἀνάγνωσιν.

§128ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀντίῤῥησιν, ἂς τὸ εἴπῃ καθαρά.

§129ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Ἐγὼ ἔχω ἀντίῤῥησιν, κύριε Πρόεδρε.

§130ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπεσχέθημεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι, εὐθὺς ὡς ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, θὰ μεταβαίνωμεν εἰς ἄλλο ἀντικείμενον, καὶ ἐπιθυμοῦμεν τοῦτο νὰ τὸ ἐκπληρώσωμεν καλῇ τῇ πίστει. Ἀπαιτοῦμεν νὰ μὴ γένηται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου, βεβαίως ὅμως, ἐὰν οἱ ποιησάμενοι τὴν ἀντίῤῥησιν θέλουσι ν’ ἀνακαλέσωσιν αὐτήν, τοῦτο εἶναι εὐαρεστότατον εἰς ἡμᾶς.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, κ. Γρυπάρη, ἐπιμένετε εἰς τὴν ἀντίῤῥησίν σας;

§132ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Μάλιστα.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς γʹ συζήτησιν 1) Τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Τουρκικῶν καὶ Ἰσραηλιτικῶν παιδευτηρίων ἐν ταῖς προσαρτηθείσαις ἐπαρχίαις καὶ 2) τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ νόμου περὶ γραμματοσήμου, περὶ ταχυδρομικῶν ἐπιταγῶν καὶ ταχυδρομικῶν δεμάτων. — Ὡσαύτως ἐπιψηφίζονται ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς ά συζήτησιν τὰ Νομοσχέδια 1) Περὶ προσόντων τῶν τηλεγραφικῶν ὑπαλλήλων. 2) Περὶ ὀργανισμοῦ τῆς τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας. 3) Περὶ Σχολῆς τῶν μαθημάτων τῆς τηλεγραφίας. 4) Περὶ διανομῆς τῶν τηλεγραφημάτων. 5) Περὶ προσόντων καὶ καθηκόντων τῶν λειτουργῶν τοῦ Φρενοκομείου Κερκύρας. — Κατόπιν ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς βʹ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Διδασκαλείου ἐν Θεσσαλίᾳ, εἰς ά δὲ τὸ περὶ ἐπαρχιακῶν ἐφορευτικῶν ἐπιτροπειῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως).

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐργοδηγῶν.

§135ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ λέγει, ὅτι ὁ Διευθυντὴς τῶν δημοσίων ἔργων, ὅστις εἶναι ὑπάλληλος τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ θέτῃ πειθαρχικὰς ποινάς. Νομίζω ὅμως, ὅτι, ὅπως ἔχει τὸ νομοσχέδιον, ὑπερβαίνει τὰ ὅρια τοῦ ὀρθοῦ, διότι ἀποξενοῦται ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§136ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ὑπουργὸς δὲν ἀποξενοῦται· διότι πάντες οἱ προϊστάμενοι κατὰ τὸν νόμον ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλλωσι πειθαρχικὰς ποινάς.

§137ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος θὰ δικάσῃ; Ἡ πειθαρχικὴ ἐξουσία ἀνήκει πάντοτε εἰς τὸν ἀνώτερον ὑπάλληλον· ἑπομένως αὕτη ἀνήκει καὶ τὸν Διευθυντήν· ἀλλ’ ἤδη βλέπομεν, ὅτι ὁ ὑπάλληλος ἔχει πειθαρχικὴν ἐξουσίαν ὑψηλοτέραν. Λοιπὸν εἶναι ἁρμόδιος ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν;

§138ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα. (Ἐπιψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον. — Κατόπιν ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς ά συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ διορισμοῦ βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου παρὰ τῇ Τραπέζῃ Ἠπειροθεσσαλίας).

§139ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν νομίζετε, ὅτι εἶναι καλὸν ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου νὰ προνοήσωμεν ποῖος θὰ ὑπάρχῃ ὁ διάδοχός του;

§140ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι καλλίτερον νὰ ἀφήσωμεν τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἔχει· διότι ἐὰν τυχὸν ἀπουσιάσῃ ἐπὶ μίαν ἡμέραν, καλλίτερον νὰ μένῃ ἄνευ Ἐπιτρόπου.

§141ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συνομολογήσεως δανείου περὶ χορηγίας εἰδικῆς πιστώσεως διὰ τὸν καταρτισμὸν τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν δυνάμεων τοῦ Κράτους.

§142ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ πιστώσεως, δὲν νομίζετε, ὅτι πρέπει νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν;

§143ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα.

§144ΤΙΝΕΣ. Ἐπὶ ὅλων τῶν ἄλλων νομοσχεδίων ἔχομεν ἀντιῤῥήσεις.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐπανερχόμεθα εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμήσεως τοῦ ΨΙΣΤʹ νόμου περὶ στρατολογίας. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἔχει τὸν λόγον.

§146Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὀφείλω, κύριοι, ἀπάντησιν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν· συνειθίζω δὲ νὰ μὴ καθυστερῶ. Μετ’ εὐκολίας ἀληθῶς ἐπιψηφίζεται πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ εἰς ἐλάττωσιν βαρῶν, πᾶν ὅ,τι σκοπεύει ν’ ἀπαλλάξῃ ἀπὸ φόρους καὶ ἄλλας ὑποχρεώσεις, καὶ μετὰ δυσκολίας ἐπανέρχονται τὰ ἀπολεσθέντα καὶ διορθοῦνται τὰ κακῶς πραχθέντα. Ἀλλ’ εἰς τοῦτο συνίσταται ἡ ἀξία τῶν ἔργων τῆς Κυβερνήσεως; Δὲν ὀφείλει μᾶλλον νὰ ἐξετάζῃ ἐὰν τὸ μέτρον, ὅπερ προτείνει, εἶναι οὐσιωδῶς καλὸν καὶ ὠφέλιμον; Δὲν ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ ἐὰν ἡ ἐλάττωσις τῶν ὑποχρεώσεων ἦναι ὠφέλιμος εἰς τὴν Πατρίδα καὶ οὐχὶ ἐπιβλαβής; Προχθὲς ἀκόμη, ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Γαλλίας προτίμησε νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν θέσιν του παρὰ νὰ ὑποκύψῃ εἰς μεγαλοδωρίας, αἵτινες δὲν συνεβιβάζοντο οὔτε μὲ τὸ συμφέρον τοῦ προϋπολογισμοῦ, οὔτε με τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου. Ἀληθῶς ἀξιέπαινος ὑπῆρξεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ὅ,τι διότι δὲν ἠθέλησε νὰ δωρήσῃ πράγματα, ἅτινα δὲν ἔπρεπε νὰ δωρήσῃ, ἀλλὰ διότι δὲν ὑπέκυψεν εἰς δημοκοπίαν· ἐσκέφθη πρῶτον, ἐὰν ἡ αἰτουμένη θυσία ἦναι ὠφέλιμος ἢ ὄχι. Κύριοι, δὲν σκοπεύω νὰ προσβάλω οὐδένα, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον τοὺς κ. ὑπουργοὺς δι’ ὅ,τι εἶπον· παρὰ τῷ λαῷ ὑπάρχει παροιμία, ὅτι «ὁ τρελλὸς ῥίπτει τὸν λίθον εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ χίλιοι φρόνιμοι δὲν δύνανται νὰ τὸν βγάλουν». Κύριοι, θαυμάζω, ἀλλὰ δὲν ἐπαινῶ, τὴν τόλμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰς τὴν παραμόρφωσιν τῶν ἰδεῶν καὶ τῶν λόγων τῶν ἀντιπάλων αὑτοῦ· μεταβάλλει ὅλως τὴν ἔννοιαν αὐτῶν καὶ πιστεύει, ὅτι νικᾷ. Ἐνθυμεῖσθε τί σᾶς εἶπε χθὲς, καὶ θὰ ἐπιμείνω εἰς τοῦτο, διότι κατὰ δυστυχίαν ἐπανελήφθη ἡ πλάνη καὶ ἐχαρακτηρίσθη μάλιστα ὡς ὑπερθεματισμός. «Ἐζητήσαμεν ἀπὸ τὸ ἔθνος, εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης, 60 χιλιάδας ἄνδρας, ὁ δὲ κύριος βουλευτὴς Μεσσήνης, προσέθεσεν, ἐζήτησεν 80 χιλιάδας. Ἡμεῖς ἀντετάχθημεν, εἴπομεν, ὅτι ἐπιβάλλονται βάρη δυσβάστακτα εἰς τὸν λαὸν ἀλλὰ τέλος πάντων ὑπερίσχυσεν ἡ ἰδέα αὐτοῦ, καὶ ὁ λαὸς ὑπέκυψεν εἰς τὸ βάρος αὐτό». Αὐτὰ καὶ ἄλλοι τὰ εἶπον καὶ τὰ ἔγραψαν εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ ἐπανῆλθον, ὅτι ἐγὼ ὑπερεθεμάτισα. Ὅλα αὐτὰ εἶναι ψεύδη, κύριοι, οὐδὲ λέξις ἐκ τούτων εἶναι ἀληθής. Ἰδοὺ ἐγὼ τί εἶπον. «Κύριοι, τὸν στρατὸν, τὸν ὁποῖον καλεῖ τὸ Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη, ἐὰν θέλετε νὰ τηρήσητε δικαιοσύνην, νὰ ἐφαρμόσητε τὸν νόμον, νὰ μὴ γεννήσετε δυσκολίας κατόπιν καὶ θὰ ἀναβιβάσητε ἴσως μέχρι τῶν 80,000· αὐτὸ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ Διατάγματος τοῦ κ. Τρικούπη». Τοῦτο παρεμόρφωσεν εἰς τοιοῦτον τρόπον ὁ κ. Τρικούπης, ὥστε ἐπενόησε καὶ συζήτησιν φαντασιώδη, καθ’ ἣν ἠγωνίσθη καὶ ἡττήθη καὶ ἐπανέλαβον χιλιάκις, ὅτι ἐπὶ τούτου ὑπερεθεμάτισα τότε.

§147ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐζητήσατε τοὺς ἀπαλλαγέντας.

§148ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου.—Σᾶς εἶπεν ἔτι ὁ κ. Τρικούπης, ὅτι ἡμεῖς ἐζητήσαμεν μεγάλην θητείαν, καὶ ἡ μεγάλη θητεία ἐλαττόνει τὸν ἀριθμὸν τῶν στρατευομένων, διότι ἀναντιῤῥήτως τὸ ἔθνος δὲν δύναται νὰ ἀνθέξῃ εἰς θητείαν μεγάλην καὶ εἰς γενικὴν στρατολογίαν. Εἶναι ἀληθὲς καὶ τοῦτο; Παντελῶς. Ὑπεστηρίζομεν ἡμεῖς καὶ ἐζητοῦμεν νὰ ὑποστηριχθῇ τὸ ἐν τῷ ἰσχύοντι νόμῳ σύστημα. Κατὰ τοῦτο ὅλοι οἱ νέοι ἡλικίας 21 ἔτους καλοῦνται νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς τὸν στρατὸν, διαιροῦνται δὲ εἰς δύω σειρὰς· ἡ τῆς μιᾶς ὑπηρετοῦσι θητείαν τριετῆ καὶ μένουσι δύω ἔτη ἐν τοῖς ὅπλοις, ἡ τῆς ἑτέρας ὑπηρετοῦσιν 6 μῆνας μόνον. Ἰδοὺ, κύριοι, τὸ σύστημα, ὅπερ ὑποστηρίζομεν ἡμεῖς, καὶ πιστεύομεν, ὅτι τοιουτοτρόπως τὸ ἔθνος δύναται νὰ ἐκγυμνασθῇ ὅλον καὶ νὰ ἔχῃ συγχρόνως τὸν ἀναγκαῖον καλὸν στρατόν, ὅστις δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις καὶ τῆς στρατιωτικῆς συντάξεως καὶ πυρήν. Ποῦ εἶναι λοιπὸν ἡ μεγάλη θητεία, ἥτις ἀποῤῥοφᾷ τὸν ἀριθμὸν, περὶ οὗ τόσον λόγον χθὲς ἔκαμεν ὁ κ. Τρικούπης; Ἀλλ’ εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζομεν ἡμεῖς, οὔτε πρὸς ἐκγύμνασιν καλὴν χρησιμεύει; Τί σᾶς εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης, ἵνα σᾶς ἀποδείξῃ τοῦτο; Κατὰ τὸ σύστημα ἡμῶν δύω χιλιάδες τὸ πολὺ κατ’ ἔτος ὑποχρεοῦται νὰ διανύσωσι τριετῆ θητείαν, καὶ 2,000 κατ’ ἔτος δὲν ἐπαρκοῦν νὰ χρησιμεύσωσι διὰ τὸν σκοπὸν, διότι δὲν ἀποτελοῦσιν ἀριθμὸν ἱκανὸν γεγυμνασμένων στρατιωτῶν, οὔτε δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς πυρὴν στρατοῦ σπουδαίου. Εἶναι καὶ τοῦτο ἀληθές; Παντελῶς. Κατὰ τὸ σύστημα, ὅπερ ὑποστηρίζομεν ἡμεῖς, δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ κατατάξῃ εἰς τριετῆ θητείαν ὅσους θέλει καὶ κατὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης τῷ 1880 ἐκάλεσε 1500, καὶ συνετέλεσε τοῦτο ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ ὁ ἀναγκαῖος ἀριθμὸς ἐν τῷ στρατῷ τῷ 1881 καὶ ὁ στρατὸς ἐγυμνώθη, καὶ ἔμεινεν ἄνευ στρατιωτῶν· κατὰ τὸ 1881 ἡμεῖς ἐκαλέσαμεν 6,000, ὅσους ὑπαγόρευεν ἡ ἀνάγκη. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀληθὲς ὅ,τι σᾶς εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης· δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι διὰ τῆς μεγάλης θητείας ἐλαττοῦμεν τὸν ἀριθμόν· οὔτε ὅτι δὲν δύνανται νὰ ὑπηρετήσωσι πλείονες μὲ πολυχρόνιον θητείαν καὶ τόσοι, ὅσοι εἶναι ἀναγκαῖοι, ἵνα δυνηθῶσι νὰ ἀποτελέσωσι στρατὸν ἀληθῆ. Κατὰ δυστυχίαν μας, κύριοι, εὑρέθη καὶ τὸ Γόθα καὶ δι’ αὐτοῦ πολεμοῦν τὰ παραδείγματα καὶ στηρίζουσι τὰ ἐπιχειρήματά των ἐπὶ τῶν στατιστικῶν πληροφοριῶν του· ὁ κ. Τρικούπης σᾶς εἶπεν, ὅτι τὰ ἐν Ῥουμανίᾳ ἔχουσιν οὕτω κακῶς, ὥστε εἶναι ἀνάξιον νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν.

§149ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐννοῶ, ὅτι ἔχουσι κακῶς, ἀλλ’ εἶπον, ὅτι ἔχουσιν ἄλλο σύστημα.

§150ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ εἶπεν, ὅτι ὁ ἐν Ῥουμανίᾳ στρατὸς εἰς 20,000 ἀναβαίνει, καὶ νομίζει, ὅτι οὗτος δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ οὔτε πρὸς σύγκρισιν. Ἀλλὰ, κύριοι, εἰς Ῥουμανίαν καλοῦνται ὅλοι οἱ νέοι, οἱ φέροντες ἡλικίαν 20 ἐτῶν εἰς τὸν στρατὸν, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ γίνεται ὅπως καὶ ἐν Ἑλλάδι διάκρισις· δὲν καλοῦνται νὰ ὑπηρετήσωσι μὲ θητείαν τὴν αὐτήν· ἀλλὰ 6,000 ὑπηρετοῦν μὲ θητείαν 4 ἐτῶν, 9,000 κατατάσσονται εἰς τὸν στρατὸν territoriale μὲ 6 ἐτῶν θητείαν, καὶ 10,000 εἰς τὴν milice μὲ 8 ἐτῶν θητείαν. Στρατὸς μόνιμος σχεδὸν εἶναι καὶ ὁ στρατὸς territoriale, εἶναι κατὰ τὸν τύπον καὶ αὐτὸς τοῦ μονίμου στρατοῦ, καὶ θεωρεῖται ἐν ὑπηρεσίᾳ διαρκεῖ τὰ 6 ἔτη, καὶ εἰς διαφόρους ὑπηρεσίας ἐνασχολεῖται καὶ ἐκγυμνάζεται, εἰς μεγάλα γυμνάσια 15 ἡμέρας κατ’ ἔτος. Ὁ στρατὸς οὗτος ἀναβιβάζεται εἰς 60,000 μετὰ τοῦ μονίμου στρατοῦ ὁμοῦ, ἀφοῦ γίνωσιν ἅπασαι αἱ ἐκπτώσεις, εἴτε λόγῳ ἀσθενείας, θανάτου ἢ δι’ ἄλλον λόγον. Ὁ δὲ στρατὸς de campagne ὡς ὀνομάζεται, ἀναβιβάζεται εἰς 120 χιλιάδας καὶ περιέχει πλέον τῶν 60,000 νέων καλῶς ἐκγυμνασμένων· ἡ milice γυμνάζεται κατὰ δύω ἐποχὰς τοῦ ἔτους, ἀνὰ 15 ἡμέρας καὶ κατὰ πᾶσαν Κυριακὴν, ὑπερβαίνει δὲ τὰς 120,000. Οὕτως ἡ Ῥουμανία εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ παρατάξῃ ἐν ἀνάγκῃ πλέον τῶν 250,000 ἀνδρῶν μετὰ τῆς milice, τὸ πλεῖστον τῆς ὁποίας εἶναι ἐπίσης καλῶς γεγυμνασμένον, ἐκτὸς τῆς πολιτοφυλακῆς καὶ τῆς πανστρατιᾶς, εἰς ἣν περιλαμβάνονται οἱ ἔχοντες ἡλικίαν ἀπὸ 37 μέχρι 45 ἐτῶν· βλέπετε, ὅτι καὶ ἐκεῖ ἐφηρμόσθη τὸ ἀληθὲς σύστημα τῆς διαιρέσεως, τὸ ὑποχρεοῦν εἰς πολυετῆ ἐξάσκησιν ὀλιγοχρόνιον. Οὕτως οἰκονόμησαν τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας καὶ τοῦ στρατοῦ καὶ ἀπετέλεσαν στρατὸν δυνάμενον νὰ ὑπερασπίσῃ, δοθείσης περιστάσεως, τὴν τιμὴν καὶ τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος· παρατηρήσατε δὲ, ὅτι ὅπου τὸ σύστημα τοῦτο ἐφηρμόσθη, ἡ ἰσότης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ, διότι ὅλοι νὰ ὑπηρετήσωσιν ἰσοχρόνως δὲν εἶναι δυνατὸν, δὲν ἀντέχει οὔτε ἡ κοινωνία, οὔτε ὁ προϋπολογισμός. Μήπως εἰς τὴν μεταβολὴν, ἣν προτείνει τὸ ὑπουργεῖον, δὲν ὑπάρχει ἀνισότης, καὶ ἀνισότης, κύριοι— δὲν ἐνθυμοῦμαι ἤδη ἄλλην μετριοτέραν λέξιν διὰ νὰ μεταχειρισθῶ, ἐὰν ἦναι βαρεῖα, ἐλαττώσατε σεῖς τὸ βάρος — ἀνισότης ἀνήθικος; Διατί κύριοι ὁ ὑπόχρεως νὰ ὑπηρετῇ εἰς τὸν στρατὸν, καλούμενος νὰ ὑπηρετήσῃ εἰς τὰ τεχνικὰ ὅπλα, λαμβάνει περισσότερον, ὁ δὲ ὑπηρετῶν εἰς τὸ πεζικὸν, ὀλιγώτερον; ἀμφότεροι ὑπηρετοῦσιν ὑποχρεωτικῶς καὶ κατ’ ἀνάγκην, ἐπὶ ἓν ἔτος· ἀφήσατε τοὺς ἐθελοντὰς, διότι ἐκ τῶν ὑποχρέων λαμβάνουσιν οἱ μὲν 10 δραχ. κατὰ μῆνα περιπλέον· πρὸς τί αὐτὴ ἡ διαφορά; ἡ ὑποχρέωσις εἶναι ἡ αὐτὴ, ὑποχρεοῦνται νὰ ὑπηρετήσουν ἓν ἔτος ἅπαντες· διατί ἡ διάκρισις, ἡ παράλογος αὕτη διάκρισις; Καὶ ὅταν, κύριοι, τὴν ὑποχρέωσιν αὐτὴν τὴν μεταβάλλετε εἰς συναλλαγὴν, ὅταν λέγετε εἰς τὸν πολίτην: ἐλθὲ εἰς τὸν στρατὸν ὄχι διότι εἶσαι ὑπόχρεως νὰ ὑπηρετήσῃς, ἀλλ’ ἵνα πληρωθῇς ἢ νὰ κερδοσκοπήσῃς, δὲν καταστρέφετε τὴν ἱερὰν ἰδέαν τὴν ὑποχρεοῦσαν τὸν πολίτην νὰ θυσιάζῃ τὸ αἷμά του ὑπὲρ τῆς Πατρίδος; Ἀλλὰ, κύριοι, τὸ σύστημα ἔχει μόνον αὐτὸ τὸ κακόν; ἀντίκειται καὶ εἰς τὸ Σύνταγμα. Κατὰ τὸ Σύνταγμα, προσδιορίζεται ὁ ἀριθμὸς τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ κατ’ ἔτος· ὁ κ. πρωθυπουργὸς σᾶς εἶπεν, ὅτι ὁ ἀριθμὸς, ὃν παραδεχόμεθα ἐφέτος, εἶναι ὑπερβολικὸς καὶ τῆς ἀνάγκης· ἀλλὰ στρατὸν τοιοῦτον δὲν δύναται νὰ ὑποφέρῃ ἡ Ἑλλὰς, καὶ ἑπομένως θέλει εὑρεθῆ εἰς τὴν θέσιν ἐντὸς ὀλίγου ἴσως νὰ ἐλαττώσῃ αὐτὸν, ἀλλὰ κατὰ τὸ νέον σύστημα δὲν δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο· ὑποθέσατε, ὅτι κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς σας οἱ στρατεύσιμοι εἶναι 20,000, αὐτοὶ κατὰ τὸν νόμον θὰ ἔλθωσιν εἰς τὸν στρατὸν ἅπαντες· ἐὰν ἐλαττώσητε τὸν στρατὸν εἰς 15,000, τί θὰ κάμητε τὰς περιπλέον 5,000; τί θὰ κάμητε τοὺς χωροφύλακας, τοὺς ἐθελοντὰς κλπ.; Κύριοι, μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ δυσκολία αὕτη εἶναι ἀνυπέρβλητος, ὅτι κατ’ οὐδένα λόγον δύναται νὰ θεραπευθῇ· κατὰ τὸ σύστημά σας, δὲν εἶσθε ἐλεύθεροι νὰ ὁρίσητε τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ· δὲν δύνασθε νὰ τὸν μειώσητε εἰς ὀλιγώτερον ἀριθμόν. Λοιπὸν τὸ δικαίωμα τὸ χορηγούμενον παρὰ τοῦ Συντάγματος τοῦ νὰ προσδιορίζητε κατ’ ἔτος τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ ματαιοῦται, καὶ δὲν ἔχετε τὴν ἐξουσίαν νὰ τὸ ματαιώσητε· εἶναι ἐγγύησις ἱερὰ, συνδυαζομένη μὲ τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Τόπου, δὲν δύνασθε οὔτε νὰ τὴν ἀρνηθῆτε, οὔτε νὰ τὴν μεταβάλητε, ὥστε καὶ ἀπὸ τὸ Σύνταγμα ἐμποδίζεσθε νὰ δεχθῆτε τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργείου. Ἰδοὺ, κύριοι, τί εἶχον νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. πρωθυπουργὸν, διότι μὲ ἠδίκησε καὶ παρεξήγησεν ὅλους τοὺς συλλογισμούς μου· διότι βλάπτει καὶ τὸν στρατὸν καὶ τὸν Τόπον, διότι ὑποστηρίζει σύστημα παραλύον τὸν στρατὸν, καὶ ἀντικείμενον εἰς τὸν θεμελιώδη νόμον. Ἐὰν προβλέπωμεν ἐπικειμένην μάλιστα τὴν κρίσιν, πρέπει ἀλλαχοῦ νὰ στρέψωμεν τὴν προσοχήν μας. Τὰ μέτρα τὰ παρουσιασθέντα καὶ τὰ ὑπὸ συζήτησιν θέλουσι μᾶς ἐξασθενήσει πολλαπλῶς, θέλουσι μειώσει τὴν στρατιωτικὴν ἡμῶν δύναμιν καὶ παραλύσει τὴν οἰκονομικήν μας.

§151ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῶσι συγχρόνως εἰς συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν, διότι ὑπάρχει τοιαύτη σχέσις πρὸς ἄλληλα, ὥστε δὲν δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν τὸ ἓν καὶ νὰ ἔχωμεν ἐλευθέραν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν ἄλλων καὶ νὰ δυνάμεθα νὰ φέρωμεν τροποποιήσεις. Τρία εἶναι ταῦτα· τὸ νομοσχέδιον τὸ ψηφισθὲν ἤδη περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, τὸ περὶ στρατολογίας τὸ συζητούμενον ἤδη, καὶ τὸ ἄλλο τὸ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ὅπερ φέρει ἐσφαλμένην ἐπιγραφὴν, διότι οὐδὲν ἄλλο περιλαμβάνει ἢ τὴν ὀργανικὴν σύνθεσιν τοῦ στρατοῦ. Τὸ περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ ἐψηφίσθη ἤδη, καὶ ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἐλευθέρα νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τῶν δύω ἄλλων· διότι, ὁρισθείσης τῆς δυνάμεως, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐλαττώσωμεν ἢ νὰ αὐξήσωμεν ἐφ’ ὅσον θέλομεν τὸν χρόνον τῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ, διότι τὴν ἀρχὴν τῆς γενικῆς στρατολογίας ἔχομεν ἀποδεχθῆ. Ὑποθέσατε, ὅτι ἡ συμπληρώσασα τὸ 20 ἔτος νεολαία εἶναι 15 χιλ. ἐὰν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ μακροχρόνιον θητείαν, ὑποθέσατε τετραετῆ, τότε θὰ ἔχωμεν 60,000 στρατοῦ· ἀλλ’ ἤδη ἐψηφίσαμεν μόνον 29,000. Ἐὰν ἀφ’ ἑτέρου δεχθῶμεν, ὅτι, ἐξαιρουμένων τῶν ἐξαιρετέων καὶ ἀπαλλακτέων, θὰ ἔχωμεν 10,000 νέων συμπληρωσάντων τὸ 20 ἔτος τῆς ἡλικίας των, παραβλέποντες τοὺς ἐθελοντὰς τοὺς ἀνακατατασσομένους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀποτελοῦσι τὴν βάσιν τοῦ συστήματος, ἐὰν τοὺς νέους αὐτοὺς κρατήσωμεν ἐπὶ ἓν μόνον ἔτος, θὰ ἔχωμεν μόνιμον στρατὸν ἐκ 10 χιλιάδων μόνον, ἐνῷ ἐψηφίσθη ἤδη ἡ δύναμις τοῦ μονίμου ἐν εἰρήνῃ στρατοῦ εἰς 29 χιλιάδας. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι, ψηφισθείσης τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, δὲν εἴμεθα ἐλεύθεροι εἰς τὴν συζήτησιν τῶν δύω ἄλλων νομοσχεδίων. Ὡσαύτως καὶ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ· ὑποθέσατε, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει τὴν ἔφεσιν νὰ αὐξήσῃ ἢ νὰ ἐλαττώσῃ τὰ τάγματα· νομίζετε, ὅτι δύναται νὰ τὸ πράξῃ; Ὄχι· διότι δι’ ὡρισμένου ἀριθμοῦ στρατιωτῶν, ὡρισμένον ἀριθμὸν τιγμάτων δυνάμεθα νὰ ἀποτελέσωμεν, διότι δι’ ἕκαστον τμῆμα στρατοῦ ἀπαιτεῖται ὡρισμένος ἀριθμὸς στρατιωτῶν, ὑπάρχει ὡς πρὸς τοῦτο ἐπιστημονικὸν ὅριον ἀπαράβατον. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἐδεσμεύθημεν, καὶ ὅτι ἐπῆλθε σύγχυσις· ἀλλὰ διὰ τὴν σύγχυσιν ταύτην τίς πταίει;

§152ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις.

§153ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Καὶ ἡ Κυβέρνησις πταίει καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Οἰτύλου, ὅστις τοσάκις ὡμίλησε περὶ στρατιωτικῶν ζητημάτων καὶ δὲν ἐνόησε νὰ προλάβῃ τὴν σύγχυσιν καὶ δὲν ἐνόησε τὸν δεσμὸν, εἰς ὃν περιῆλθε, καὶ ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὤφειλε νὰ περιορίσῃ τὰς σκέψεις του, ἀλλ’ ὡμίλησε περὶ φαντασιωδῶν συστημάτων. Ἐγὼ θέλω περιορισθῆ ἐντὸς τοῦ ψηφισθέντος νομοσχεδίου καὶ δὲν ἐλπίζω νὰ μετατρέψω διὰ τῶν ἰδεῶν μου τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ θέλω ἀναπτύξει ἀρχάς τινας, αἵτινες, ὡς ἐνθυμοῦμαι, δὲν ἀνεπτύχθησαν εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ κ. σκοποῦ τῆς γενικῆς στρατολογίας, περὶ τῶν ὠφελειῶν τοῦ συστήματος τούτου καὶ περὶ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅστις ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἀνέλαβε τὴν διοίκησιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐκάθισεν ἐν ὅλῃ αὐτοῦ τῇ πολιτικῇ πανοπλίᾳ ἐπὶ τῇ καλῇ προθέσει νὰ ἀποχωρίσῃ τὸν στρατὸν ἀπὸ τῆς πολιτικῆς ἐπηρείας, δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ ὅτι ἔχει ἀνάγκην νὰ τὸν διαφωτίσωμεν ἡμεῖς ἐπὶ στρατιωτικῶν ζητημάτων. Καὶ βεβαίως δὲν προτίθεμαι νὰ ἀντιπολιτευθῶ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ ζήτημα τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων, ἀλλ’ οὔτε θέλω περιορίσει τὰς ἰδέας μου ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ στενοχωρήσω αὐτὰς ἐντελῶς ἐντὸς τοῦ κύκλου τοῦ νομοσχεδίου. Εἶναι εὐκτέον, κύριοι βουλευταί, ἐπὶ ζητημάτων τόσῳ σπουδαίων, ἀφορώντων εἰς αὐτὴν τὴν ὕπαρξιν τοῦ Ἑλληνισμοῦ, εἰς τὸ μέλλον τοῦ ἔθνους, εὐκτέον εἶναι νὰ ἀποβάλωμεν τὰς προλήψεις καὶ τὰς πολιτικὰς συμπαθείας ἢ ἀντιπαθείας, καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις νὰ μὴ ζητῇ τὴν κατάκρισιν ἐν τοῖς μὴ κατακριτέοις· εὐκτέον δὲ καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ ἐμμένῃ μετὰ πείσματος εἰς τὰ νομοσχέδια τὰ ὑπ’ αὐτῆς αἰσαχθέντα, μὴ παραδεχομένη οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην τροποποίησιν, ὅταν ἄλλοθεν αὕτη προέρχεται. Δὲν ἐνθυμοῦμαι, κύριοι, νὰ ἀνεπτύχθησάν ποτε ἐπαρκῶς ἐν τῇ Βουλῇ τὰ σπουδαῖα ὠφελήματα, τὰ προκύπτοντα ἐκ τοῦ συστήματος τῆς καθολικῆς στρατολογίας. Παρετήρησα δ’ ὅτι καὶ λέξεις ἀκαταλλήλους εἰσήγαγον καὶ μεταχειρίζονται σχεδὸν πάντες οἱ ὁμιλήσαντες ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων, ὡς τὰς λέξεις «μονοετὴς, διετὴς, τριετὴς θητεία». Δὲν εἶμαι σχολαστικὸς, ὥστε νὰ ποιοῦμαι λόγον περὶ τῆς χρήσεως μιᾶς ἀκαταλλήλου λέξεως, ἀλλ’ ἡ χρῆσις τοιούτων λέξεων, καὶ ἄλλα πολλὰ, ἅτινα θέλω καταδείξει, ἀποδεικνύουσιν, ὅτι δὲν ἐνόησαμεν τὴν γενικὴν στρατολογίαν. Λέξις «θητεία» ἐν τῇ καθολικῇ στρατολογίᾳ δὲν ὑπάρχει· ἡ θητεία εἶναι ἰσόβιος, καὶ πᾶς εἰσελθὼν ἅπαξ εἰς τὸν μόνιμον στρατὸν, εἶναι ὑπόχρεως νὰ ὑπηρετῇ τὴν πατρίδα ἐν ὅσῳ δύναται νὰ φέρῃ ὅπλα, καὶ ὅταν ἀκόμη δὲν θὰ δύναται λαμβάνων βοηθητικήν τινα ὑπηρεσίαν ἐν ὥρᾳ πολέμου. Ἐὰν εἶχεν εἰσαχθῆ καὶ παρ’ ἡμῖν τὸ σύστημα τῆς γενικῆς στρατολογίας ἀφ’ ὅτου εἰσήχθη ἐν Πρωσίᾳ, καὶ ἡμεῖς, κ. Πρωθυπουργὲ, καὶ ὁ κ. Καλλιγᾶς, καὶ ὁ κ. Στεφανίδης ἀκόμη, θὰ ἦσαν σήμερον ἔφεδροι ἢ ἐθνοφρουροὶ, ὑποχρεούμενοι ἐν ἀνάγκῃ νὰ ὑπηρετήσωσι στρατιωτικῶς τὴν πατρίδα. Εἶπον δὲ ὅτι καὶ ἡ ἐπιγραφὴ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ εἶναι ἀκατάλληλος, διότι δὲν περιλαμβάνει ἢ τὴν σύνθεσιν τοῦ στρατοῦ, ἐνῷ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ περιλαμβάνει τὸ στρατολογικὸν σύστημα, τὴν στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν, τὴν στρατιωτικὴν δικαιοσύνην, τὸ σύστημα τῆς ἐπιμελητείας καὶ στρατιωτικῆς λογιστικότητος, τὸ σύστημα τοῦ ὁπλισμοῦ καὶ τῆς ἱππωνείας, τὸ σύστημα τῶν στρατιωτικῶν καταστημάτων τοῦ ἔθνους, ὡς στρατώνων, ὁπλοστασίων, στρατιωτικῶν γεφυρῶν, φρουρίων καὶ ἐν γένει ὀχυρώσεων, ἀλλὰ περὶ τούτων οὐδεὶς λόγος ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἀλλ’ ἂς ἔλθω εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ὀφείλω ἐνταῦθα ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ προχθεσινὴ ἀγόρευσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἡ ἀποσπάσασα τὸν ἐνθουσιασμὸν ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς καὶ τὴν ἐπικρότησιν, ὑπῆρξε τῷ ὄντι ἡ εὐγλωττοτέρα ὑπεράσπισις τῶν ἀποδεχομένων τὴν βραχυχρόνιον ἐν τῷ μονίμῳ στρατῷ ὑπηρεσίαν· ἐξ ἀντιθέτου δὲ καὶ ὁ ἔντιμος ἐκ Μεσσήνης βουλευτής, μετὰ σθένους λόγου ὑπερασπισθεὶς τὸ σύστημα τὸ ἀντίθετον, διὰ τῆς νοημοσύνης, ἥτις τὸν χαρακτηρίζει, ἀπέδειξεν ὅτι κατανοεῖ τὰς γενικὰς ἀρχὰς, ἐφ’ ὧν στηρίζονται σήμερον οἱ στρατιωτικοὶ ὀργανισμοὶ τῶν Κρατῶν. Ἀλλὰ καὶ ἐν Εὐρώπῃ, κύριοι, καὶ αἱ δύω ἰδέαι ἔχουσι τοὺς ὑπερασπιστὰς των. Ὑπάρχουσιν ὅμως ὅρια τοῦ χρόνου τῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ μονίμῳ στρατῷ, ἀνώτερα καὶ κατώτερα, καὶ τὰ ὅρια ταῦτα ἐγὼ θέλω ὑποδείξει. Ὑπάρχουν γενικαὶ ἀρχαὶ, ἐφ’ ὧν στηρίζονται οἱ στρατιωτικοὶ ὀργανισμοὶ κοινῶς παραδεδεγμένοι, ἀλλὰ θεωρεῖται εὐτυχὲς τὸ ἔθνος ἐκεῖνο μόνον, ὅπερ καλῶς ἐνόησε καὶ ἐφήρμοσε τὰς ἀρχὰς αὐτάς. Τὸ σύστημα τῆς γενικῆς στρατολογίας ἐγένετο ἀποδεκτὸν καὶ παρ’ ἡμῖν ἀφ’ ἧς ἀπεδείχθησαν τὰ εὐάρεστα ἀποτελέσματά του μετὰ τὸν πρωσσικὸν πόλεμον. Ὑποθέσατε, ὅτι κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο κρατοῦμεν τὴν ἡλικίαν τοῦ 20 ἔτους ἐπὶ 4 ἔτη, τί θὰ ἔχωμεν; Ἐὰν ἀφαιρέσητε τοὺς ἀπαλλασσομένους καὶ φυγοστράτους, θὰ ἔχωμεν 60,000 στρατὸν, καλῶς ἐκγεγυμνασμένον· ὥστε βλέπετε, ὅτι ἡ μακροχρόνιος ὑπηρεσία ἐν τῷ μονίμῳ στρατῷ παρέχει καὶ ποσὸν μεῖζον καὶ ποιὸν στρατιωτῶν ἄριστον καὶ ἑτοιμοπόλεμον. Ἀλλ’ ὁ προϋπολογισμός, ἀλλ’ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Τόπου τὸ ἐπιτρέπουσιν; Ἀλλὰ τὸ πνεῦμα τῶν κατοίκων δυσφορούντων εἰς τοιοῦτο βάρος; Ὄχι· διότι τότε ἡ βιομηχανία καὶ ἡ γεωργία, στερούμεναι τῶν ἰσχυροτέρων βραχιόνων, θέλουσι πάθει σπουδαίως, καὶ θέλει ἐπέλθει οἰκονομικὴ κρίσις εἰς τὸν Τόπον, πενία καὶ ἀποσύνθεσις. Ἐκ τούτου βλέπετε, ὅτι ὑπάρχει ἀνώτερον ὅριον τῆς ἐν τῷ μονίμῳ στρατῷ ὑπηρεσίας, ὅπερ δὲν δυνάμεθα νὰ ὑπερβῶμεν. Ἀλλ’ ἐξετάσωμεν ἤδη ἂν ὑπάρχῃ καὶ κατώτερον ὅριον καὶ ποῖον; Πρὸς κατάδειξιν τοῦ ὁρίου τούτου, ἀρχίζω ἀπὸ τοὺς ὁρισμοὺς, διότι μετὰ τὴν παραδοχὴν τῶν ἀρχῶν τοῦ πρωσσικοῦ συστήματος ἐν πάσῃ σχεδὸν τῇ Εὐρώπῃ, καὶ αὐτοὶ οἱ ὁρισμοὶ μετεβλήθησαν. Ἄλλοτε μόνιμος στρατὸς ἐκαλεῖτο ἡ ἔνοπλος μερὶς τοῦ ἔθνους, ἡ ἐκγυμναζομένη καὶ ἔχουσα προορισμὸν τὴν ὑπεράσπισιν τῆς τιμῆς, τῆς ἀνεξαρτησίας καὶ ἐν γένει τῶν συμφερόντων τοῦ Τόπου ἐν ὥρᾳ πολέμου, ἢ προωρισμένη διὰ τὸν πόλεμον· ἐνῷ σήμερον μόνιμος στρατὸς λέγεται τὸ φυτώριον ἢ σχολεῖον, ἀπὸ τὸ ὁποῖον διέρχονται ὅλοι οἱ δυνάμενοι νὰ φέρωσιν ὅπλα, ὅπως κατασταθῶσιν ἑτοιμοπόλεμοι, ὅπως συνταχθῶσι περὶ τὸ φυτώριον αὐτὸ καὶ ἀποτελέσωσι τὴν μάχιμον δύναμιν ἐν ὥρᾳ πολέμου. Τούτου τεθέντος, ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι εἰς 10 μόνον χιλιάδας ἀναβαίνει ὁ ἀριθμὸς τῶν νέων, οἵτινες ἀπέκτησαν τὴν πρὸς στρατείαν ἡλικίαν· ἐὰν κατατάσσωμεν αὐτοὺς ἐπὶ ἓν ἔτος ἐν τῷ μονίμῳ στρατῷ, τί θέλει προκύψει; Θὰ ἔχωμεν στρατὸν μόνιμον ἐν εἰρήνῃ ἐκ 10 χιλιάδων μόνον, ἀλλὰ θὰ ἐκπαιδεύηται διερχομένη διὰ τοῦ μονίμου στρατοῦ πᾶσα ἡ ἑλληνικὴ νεολαία. Τοῦτο εἶναι ἄριστον· διότι τηροῦμεν ὀλίγιστον στρατὸν ἐν ὥρᾳ εἰρήνης, καὶ ἔχομεν ἐκγυμνασμένον ὁλόκληρον τὸ ἔθνος· οὕτω φρονοῦσιν οἱ ἀδαεῖς περὶ τὰ στρατιωτικά. Θὰ ἦτο δὲ εὐχάριστον, ἂν τὸ πρᾶγμα εἶχεν οὕτως· ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ κατώτερόν τι ὅριον τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ μονίμου στρατοῦ, ὅπερ δὲν δυνάμεθα νὰ ὑπερβῶμεν, καὶ εἰς τοῦτο ἔγκειται ἡ πολυτέλεια τοῦ νέου συστήματος, διότι εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ διατηρῶμεν πολλὰ στελέχη ὡς ἂν ὁ στρατὸς εἶναι ἐπὶ ποδὸς πολέμου. Ἀλλὰ διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν στελεχῶν αὐτῶν ἀπαιτεῖται ὡρισμένος ἀριθμὸς στρατιωτῶν. Οἱ Γάλλοι παραδέχονται τὸν λόχον ἐξ 80 στρατιωτῶν ἐν εἰρήνῃ ἀλλ’ εἶναι ἀνεπαρκὴς ὁ ἀριθμὸς οὗτος, διότι καὶ ἐν εἰρήνῃ πρέπει νὰ ἐκτελῶνται ὅλαι αἱ ἀσκήσεις, ὅπως γείνωνται ἐν πολέμῳ· εἶναι ἀνάγκη νὰ διατηρῆται ὁ ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς πρὸς ἐκπαίδευσιν τῶν βαθμοφόρων. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ἐψηφίσατε τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ εἰς 20,000. Ἀλλ’ ἂν ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀποκτησάντων τὴν πρὸς στράτευσιν ἡλικίαν νέων ἀνέρχεται εἰς 15 χιλιάδας, διὰ ν’ ἀποτελέσητε δ’ αὐτῶν τὸν ἀριθμὸν τῶν 29 χιλ. στρατοῦ, ἀνάγκη νὰ τοὺς κρατήσητε δύω ἔτη εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ μονίμου στρατοῦ· ἄλλως, δυσκόλως θέλετε κατορθώσει τὴν συμπλήρωσιν τῶν 29,000 στρατοῦ ἐν εἰρήνῃ. Αὐτὸς λοιπὸν εἶναι ὁ εἷς λόγος, ὁ θέτων τὸ κατώτατον ὅριον τοῦ χρόνου τῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ μονίμῳ στρατῷ, ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἕτερος, ὁ τῆς πλήρους ἐκγυμνάσεως τοῦ στρατοῦ, καὶ εἰς ἓν ἔτος ἴσως δυνατὸν νὰ διέλθωσι τὰ γυμνάσια τῶν μονάδων τῶν ταγμάτων, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ εὐρύτερα γυμνάσια, ὡς εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης· πρέπει νὰ γυμνασθῶσιν εἰς τὰ τῆς ἐκστρατείας, εἰς τὰ μεγάλα γυμνάσια τῶν στρατοπέδων, γυμνάσια ταξιαρχίας, εἰς γυμνάσια ἡνωμένων σωμάτων, εἰς πορείας, εἰς καταυλισμοὺς, εἰς προσβολὴν καὶ ἄμυναν ὀχυρωμένων θέσεων, εἰς ὑπερασπίσεις γεφυρῶν, εἰς ταχύσκαπτα, εἰς προφυλακὰς καὶ λοιπά. Ἐκτὸς δὲ τούτου, ἡ μακροχρόνιος ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ ὑπηρεσία συντελεῖ καὶ εἰς τὴν ἠθικὴν μόρφωσιν τοῦ στρατιώτου, διότι οἱ ἐκ μικροχρονίου ὑπηρεσίας ἐπανερχόμενοι εἰς τὰς ἐπαρχίας των φέρουν τὴν ἀπογοήτευσιν, ἣν μεταδίδουσιν εἰς τοὺς συγγενεῖς καὶ συμπολίτας των, ἐνῷ οἱ ἐκ μακροχρονίου φέρουσι τὴν πειθαρχίαν, τὴν ὁποίαν μεταδίδουσιν εἰς τὴν κοινωνίαν, μεταδίδουσι τὸ στρατιωτικὸν πνεῦμα, τὸν σεβασμὸν πρὸς τοὺς ἀνωτέρους καὶ λοιπά. Ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὑποστηρίζων τὴν μικρὰν ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρεσίαν, ἀνέπτυξε τῷ ὄντι τὰ ἐπωφελήματα αὐτῆς πολὺ εὐγλώττως καὶ παρεδέχθη, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τούτου δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ὅλην τὴν νεολαίαν ἐκγυμνασμένην, μᾶς εἶπε δὲ, ὅτι ἡ τάξις τῶν ὑπαξιωματικῶν δύναται νὰ μορφωθῇ ἐκ τῶν ἐθελοντῶν ἐκ τῆς τάξεως τῶν ἀνακατατασσομένων καὶ ἐκ τῆς Σχολῆς τῆς ἐκπαιδεύως τῶν ὑπαξιωματικῶν. Ἀλλ’ ἐγὼ προτείνω μεταξὺ τῶν δύω ἰδεῶν νὰ δεχθῶμεν μέσον τινὰ ὅρον. Τῷ ὄντι τὸ πνεῦμα τοῦ Τόπου δὲν ἀποδέχεται μακρὸν χρόνον ὑπηρεσίας, ἀλλὰ, φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι καλὸν ν’ ἀναγράψωμεν τοῦτο ἐν τῷ νόμῳ, ἀλλὰ νὰ θέσωμεν ἐν τῷ νόμῳ διετῆ ὑπηρεσίαν ἐν τῷ μονίμῳ στρατῷ, ἐν δὲ τῇ ἐκτελέσει ν’ ἀφεθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ πέμψῃ εἰς ἀόριστον ἄδειαν καὶ πρὸ τοῦ χρόνου τούτου, ὡς γίνεται ἐν Πρωσσίᾳ, ὅπου εἶναι τριετὴς ἡ ὑπηρεσία κατὰ τὸν νόμον, πράγματι ὅμως δὲν εἶναι ἢ διετὴς, διότι στέλλονται εἰς ἀπροσδιόριστον ἄδειαν πρὶν λήξῃ ἡ τριετία, κατὰ σειρὰν ἀρχαιότητος κατατάξεως. Καὶ ἐπιθυμῶ νὰ ἦναι ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ νόμῳ διετὴς ἡ ὑπηρεσία, διὰ νὰ ἦναι ἐξησφαλισμένη ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰ μέσα τῆς συμπληρώσεως τοῦ μονίμου ἐν εἰρήνῃ στρατοῦ, νὰ ὑποχρεοῦται δὲ νὰ ἀποστέλλῃ εἰς ἀπροσδιόριστον ἄδειαν κατὰ σειρὰν ἀρχαιότητος κατατάξεως καὶ πρὶν τῆς διετίας, εὐθὺς ὡς συμπληροῦται δι’ ἐθελοντῶν ἡ ἀναγεγραμμένη δύναμις τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ στρατοῦ. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τοῦ χρόνου τῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ μονίμῳ στρατῷ· ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶπον, ὅτι καλῶς δὲν ἐνοήθη τὸ σύστημα τῆς γενικῆς στρατολογίας, σᾶς λέγω, ὅτι τοῦτο εἶναι λυσιτελὲς πρὸ πάντων εἰς μικρὰ Κράτη, ἔχοντα στρατιωτικόν τινα προορισμόν. Διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ τηροῦντες ἐν εἰρήνῃ σχετικῶς ὀλιγάριθμον στρατὸν, δυνάμεθα ἐν ὥρᾳ πολέμου νὰ ἔχωμεν ἅπαντα τὸν μάχιμον πληθυσμὸν τῆς χώρας καλῶς ἐκγυμνασμένον εἰς τὰ ὅπλα. Ἀλλὰ τὸ μυστήριον ἢ μᾶλλον ἡ ἀξία τοῦ συστήματος τούτου ἔγκειται κυρίως εἰς τὸν μεθοδικὸν σύνδεσμον, ὅστις ἑνώνει τὰς ἐκγυμνασθείσας τάξεις μὲ τὸν μόνιμον στρατὸν, καὶ εἰς τοῦτο προκαλῶ ὀλίγον τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Καὶ παρ’ ἡμῖν μέχρι τοῦδε ἐξεγυμνάσθησαν πολλαὶ τάξεις ἐθνοφυλάκων, ἐθνοφρουρῶν, ἐπιστράτων, ἀπελύθησαν καὶ δὲν ἔχουσιν οὔτε τὴν συναίσθησιν, ὅτι ἀποτελοῦσι μέρος τοῦ στρατοῦ. Διὰ τοῦτο, ἐὰν ἐξήρτητο ἀπὸ ἐμὲ, ἤθελον κατὰ γράμμα δεχθῆ τὸ Πρωσσικὸν σύστημα, διότι ἐκεῖ ἔχουν τὰς στρατιωτικὰς περιφερείας, τὰς ἀποθήκας, τὰ στρατιωτικὰ ὁπλοστάσια, καὶ ὅταν ἀπέρχωνται ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ μονίμου στρατοῦ γνωρίζουσιν, ὅτι εἶναι στρατιῶται ἐπανέρχονται ἅπαξ τοῦ ἔτους ἔστω καὶ διὰ 15 ἡμέρας λαμβάνοντες μέρος εἰς τὰ γενικὰ γυμνάσια, ἔχουσι τὸν ἀριθμόν των, τὸ μητρῷόν των καὶ ἅπασαν τὴν ἀποσκευήν των ἑτοίμην. Ὥστε ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελε τεθῆ τὸ Ἔθνος ἐπὶ ποδὸς πολέμου, ἐντὸς δύω ἡμερῶν δίδουσι τὸ παρὸν εἰς τὸν λόχον των· ἐκεῖ εὑρίσκουσι τὸν ἱματισμὸν καὶ τὸν ὁπλισμόν των, καὶ διὰ τοῦτο εἰς διάστημα ὀλιγίστων ἡμερῶν δύναται ἡ Πρωσσία νὰ θέσῃ τὸν στρατὸν εἰς κατάστασιν πολέμου, καὶ ἐντὸς 15 ἡμερῶν δύναται νὰ τὸν ἐξαγάγῃ ἐκτὸς τῶν συνόρων. Παρ’ ἡμῖν τὸ σπουδαῖον τοῦτο μέρος δὲν ἐμελετήθη. Εἶπόν τινες, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ μεταφυτεύσωμεν τὸ σύστημα τοῦτο εἰς τὴν Ἑλλάδα. Δὲν ἔχουσι δίκαιον. Τοῦτο ἠδύναντο νὰ εἴπωσιν, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ μεταφυτεύσωμεν θεσμὸν ἀντικείμενον εἰς τὰ ἤθη καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ Τόπου, π. χ. τὸ κνοῦτον τῆς Ῥωσσίας, διότι ἕκαστον ἔθνος ἔχει τὸν χαρακτῆρά του, καὶ τοῦτο εἶχον ἐννοήσει καὶ οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες, καὶ διὰ τοῦτο ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ Ἑλλήνων καὶ Ῥωμαίων εἰς τὰ μέσα πρὸς τήρησιν τῆς πειθαρχίας καὶ ἀνάπτυξιν τοῦ φρονήματος, διότι οἱ Ῥωμαῖοι μετεχειρίζοντο βαρυτάτας ποινὰς, ἀποδεκατισμὸν, μαστιγώσεις, καὶ ἄλλας ποινὰς ἀτιμωτικὰς, οἱ δὲ Ἕλληνες δὲν εἶχον ἢ μόνον ἀμοιβὰς, ὑπέσχοντο ἀνδριάντα, ἀναγραφὴν τοῦ ὀνόματος τῶν ἀνδραγαθούντων εἰς στήλας καὶ στεφάνους, ἀλλὰ προκειμένου περὶ μετεμφυτεύσεως συστήματος μεθοδικοῦ, λογιστικοῦ, δὲν διατρέχομεν κίνδυνον νὰ ἀποτύχωμεν εἰς τὴν μετεμφύτευσιν. Τοῦτο ὁμοιάζει ὡς νὰ λέγετε, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος δὲν δύναται νὰ ἐνεργήσῃ ἐν Ἑλλάδι. Λοιπὸν ἐὰν ἐξηρτᾶτο ἀπὸ ἐμὲ, ἤθελον παραδεχθῆ κατὰ γράμμα τὸ Πρωσσικὸν σύστημα· πρέπει δὲ νὰ ἐννοήσωμεν τὴν ἀρχὴν αὐτὴν, καὶ νὰ τὴν ἐφαρμόσωμεν, διότι, ὅπως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε, διὰ πᾶσαν στιγμὴν, τὴν ὁποίαν χάνομεν ἀπρακτοῦντες, εἶναι κίνδυνος ν’ ἀπολεσθῶσιν ὕψιστα συμφέροντα τοῦ Τόπου, καὶ ὅτι ὁ καιρὸς τῆς ἐνεργείας ἐγγίζει. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν τὴν ἀρχὴν τῆς καθολικῆς στρατολογίας, καὶ διὰ τοῦτο ἐγὼ τοὐλάχιστον εἰς ἡμερησίαν διάταξιν πάσης ἡμέρας ἤθελον ἀναγράψει «ἐὰν θέλετε στρατὸν κατασκευάσατε στρατῶνας,» ψιφίσατε δύω ἑκατομμύρια διὰ στρατῶνας· ἄλλως, στρατὸν δὲν θὰ ἔχετε, καὶ ἐφαρμόσατε τὸ σύστημα τῆς Πρωσσίας κατὰ γράμμα, ἐὰν θέλετε νὰ ἔχητε εἰς μικρὸν ἔθνος μεγάλην δύναμιν. Βασανίζομεν, ἀπογοητεύομεν τοὺς στρατιώτας ἡμῶν τοὺς νεοσυλλέκτους, ὅταν τοὺς στέλλωμεν ὑπὸ τὰς σκηνὰς ἢ εἰς ὑπόγεια δυσώδη καὶ σκοτεινὰ μὴ περιέχοντα οὔτε τὸν ἀναγκαῖού τα ἀέρα διὰ τὴν ὑγείαν τῶν ἀνδρῶν, καὶ διὰ τοῦτο αἱ λιποταξίαι, καὶ διὰ τοῦτο ἡ φυγοστρατεία παρ’ ἡμῖν. Ἄνευ στρατώνων λοιπὸν δὲν θὰ ἔχετε στρατὸν, καὶ μὴ φεισθῆτε ἔστω καὶ 2 ἑκατομμυρίων διὰ κατασκευὴν στρατώνων καὶ ἐνταῦθα καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας. Αὐτὸ ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τοῦ στρατοῦ, καὶ μὴ λησμονῆτε, ὅτι τὰ ἔθνη σήμερον διὰ νὰ ἀναπτυχθῶσι στρατιωτικῶς προσπαθοῦσι νὰ καταστήσωσι τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν εὐχάριστον καὶ ἀσπαστὴν ὑπὸ τοῦ Τόπου. Καὶ ἐπὶ τῇ ἀρχῇ ταύτῃ προτείνω, κατὰ τὸ ἐφικτὸν, νὰ ἐκγυμνάζεται ὁ στρατὸς ἡμῶν ἐν εἰρήνῃ ἐντὸς τῶν νομῶν ἢ ἐπαρχιῶν, ἐξ ὧν οἱ στρατιῶται κατάγονται, ἀκριβῶς κατὰ τὸ Πρωσσικὸν σύστημα. Μόνην ἐξαίρεσιν τούτου ἤθελον ἀποτελέσει παρ’ ἡμῖν τὰ εἰδικὰ ὅπλα· ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι πολὺ σπουδαῖον.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δουζίνας ἔχει τὸν λόγον.

§155Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ.

§156ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Θὰ ἦμαι σύντομος.

§157Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κάμνω τὴν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, διότι τώρα θὰ γείνῃ ψηφοφορία καὶ δὲν θὰ ἤμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κκ. βουλευτῶν).

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 7 καὶ 30′ μ. μ.