1882.06.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 88

τῆς 5 Ἰουνίου 1882.

Ὥρᾳ 9 π. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸν κ. βουλευτὴν ἐξ Αἰγιαλείας, ἐρωτήσαντα προχθὲς ἂν εἶχε τὸ ὑπουργεῖον πληροφορίας περὶ τῶν ἐν Αἰγύπτῳ συμβάντων, ἀπήντησα ὅτι μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης εἴχομεν τηλεγραφικὰς πληροφορίας. Τὰ χθὲς καταπλεύσαντα ἀτμόπλοια ἔφερον ἀλληλογραφίας τοῦ ἐκεῖ πράκτορος τῆς Ἑλλάδος, καὶ πιστεύω, ὅτι ἀνταποκρίνομαι εἰς τὴν θέλησιν τῆς Βουλῆς, καταθέτων εἰς τὸ Προεδρεῖον τὴν ἀλληλογραφίαν, ὅπως ἕκαστος τῶν βουλευτῶν λάβῃ γνῶσιν αὐτῆς.

§2Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ὑπὸ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ κατατεθεῖσα ἀλληλογραφία, ἐν ᾗ περιέχονται αἱ τελευταῖαι ἐκ τῆς Αἰγύπτου κομισθεῖσαι εἰδήσεις περὶ τῶν ἐκεῖ συμβασῶν σφαγῶν, εἶναι τὰ μάλιστα ἐνδιαφέρουσα, καὶ λίαν σπουδαία, διὰ νὰ λάβητε γνῶσιν αὐτῆς. Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ μοὶ φαίνεται, ὅτι ἔχει ἀκόμη ἓν ἐνδιαφέρον νὰ ἐξετάσῃ ἂν τὰ διαβήματα, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε ἡ Κυβέρνησις ἔλαβεν ἐπὶ τῆς Αἰγυπτιακῆς ὑποθέσεως, ἦσαν διαβήματα, τὰ ὁποῖα ἐδύναντο νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς προστασίαν τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων· διότι ἐν ᾗ περιπτώσει τὰ διαβήματα ταῦτα δὲν ἐδύναντο νὰ ἐμποιήσωσι τὴν προσδοκίαν, ὅτι ἐδύναντο νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς προστασίαν τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων, νομίζω, ὅτι τὰ διαβήματα ταῦτα δὲν ἔπρεπε νὰ ληφθῶσι, διότι ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ συντελέσωσιν εἰς ζημίαν τῶν ἐν Αἰγύπτῳ Ἑλληνικῶν συμφερόντων. Πρό τινων ἡμερῶν παρεκάλεσα τὸν Πρωθυπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἔκθεσιν τοῦ πολιτικοῦ πράκτορος τῆς Ἑλλάδος, δι’ ἧς παρέστησεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀνάγκην τῆς ταχείας ἀποστολῆς πλοίων τοῦ Βασιλικοῦ στόλου, πρὸς προστασίαν τῶν ἐν Αἰγύπτῳ ὑπηκόων Ἑλλήνων. Ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὁσάκις ἠγόρευσε περὶ τῶν ἐν Αἰγύπτῳ πραγμάτων, δὲν παρέλιπε νὰ παρεμβάλλῃ εἰς τὸν λόγον του τὴν πληροφορίαν, ὅτι τὸ μέτρον, ὅπερ ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις, τῆς ἀποστολῆς πλοίων τοῦ Βασιλικοῦ στόλου εἰς τὴν Αἴγυπτον, εἶχεν ἐνδειχθῆ ὑπὸ τῆς ἐκεῖ ἀντιπροσωπευούσης τὴν Κυβέρνησιν Ἀρχῆς, καὶ εἶχε παρασταθῆ παρ’ αὐτῆς ὡς τὰ μάλιστα συντελεστικὸν καὶ ἀναγκαῖον, ἐνόμισα, ὅτι ἔπρεπε νὰ ζητήσω τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐζήτησα διὰ νὰ μάθω ἐκ τῶν ἐκθέσεων τοῦ κ. πολιτικοῦ πράκτορος ἐν Ἀλεξανδρείᾳ ποῖοι ἦσαν ἰδίως οἱ λόγοι οἱ πείσαντες αὐτόν, ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀποστείλωμεν μέρος τοῦ στόλου μας εἰς τὴν Αἴγυπτον, καὶ κατὰ τίνα τρόπον ἐφρόνει ἐκεῖνος ὅτι ἡ παρουσία τοῦ Ἑλληνικοῦ στόλου ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν προστασίαν τῶν ἐκεῖ Ἑλληνικῶν συμφερόντων. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπαντῶν εἰς τὴν ἐρώτησίν μου ἐκείνην μοὶ ἐφάνη ὑπερβαλλόντως πρόθυμος νὰ εὐχαριστήσῃ αὐτήν, καὶ οὐ μόνον ἠθέλησε νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν αἴτησιν, ἣν ἐγὼ ὑπέβαλον, ἀλλ’ ὑπεσχέθη ὅτι θέλει φέρει καὶ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ δὲν εἶχον ζητήσει, εἶχε δὲ λάβει τηλεγραφικῶς καὶ διὰ τοῦ ταχυδρομείου. Ἀπαντῶν εἰς τὴν ἐρώτησίν μου ἐκείνην ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶπε τότε: «Καὶ τηλεγραφικῶς καὶ διὰ τοῦ ταχυδρομείου ἐκθέσεις εἶχον ἀποσταλῆ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ δὲν ἔχομεν δυσκολίαν τινὰ νὰ καταθέσωμεν ἀμφοτέρας· δὲν ἔχομεν δὲ δυσκολίαν νὰ καταθέσωμεν καὶ τὰς μεταγενεστέρας τῆς ἀποστολῆς τῶν πλοίων ἐκθέσεις, ἐξ ὧν ἀποδεικνύεται, ὅτι ἡ ἀποστολὴ τῶν πλοίων τούτων ὄχι μόνον παρὰ τῶν παρεπιδημούντων ἐν Αἰγύπτῳ Ἑλλήνων ἔτυχεν ἀρίστης ὑποδοχῆς, ἀλλὰ καὶ παρὰ τῶν Αἰγυπτιακῶν ἀρχῶν καὶ παρὰ τοῦ Αἰγυπτιακοῦ λαοῦ δὲν παρεξηγήθη.» Τῆς τελευταίας ταύτης πληροφορίας δὲν εἶχον ἀνάγκην, καὶ διὰ τοῦτο δὲν εἶχον ζητήσει τοιοῦτον ἔγγραφον, διότι ἐγνώριζον, ὅτι ὅπου καὶ ἂν ὑπάρχῃ Ἑλληνικὴ ψυχὴ εἰς τὴν ἐμφάνισιν τῆς ἑλληνικῆς σημαίας ἤθελε σκιρτήσει, ὅπου καὶ ἂν ὑπῆρχον πολῖται τῆς Ἑλλάδος, εἴτε ἐν τῇ Ἀσίᾳ, εἴτε ἐν τῇ Ἀφρικῇ, καὶ ἔβλεπον τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν, ἤθελον αἰσθανθῆ εὐφροσύνην καὶ ἀγαλλίασιν. Δὲν εἶχον ἀνάγκην νὰ μάθω ἂν οἱ ἐν Αἰγύπτῳ Ἕλληνες ηὐχαριστήθησαν, διότι εἶδον τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν κυματίζουσαν εἰς τὸν λιμένα τῆς Ἀλεξανδρείας, ὁ ὁποῖος συνδέεται μετὰ τοσούτων πολυτίμων καὶ προσφιλῶν ἀναμνήσεων τῶν εὐτόλμων κινημάτων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸν ἀγῶνα ἔνδοξοι ναυμάχοι Ἕλληνες συνέλαβον καὶ ἐπειράθησαν νὰ ἐκτελέσωσιν. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἐξετέλεσε τὴν ὑπόσχεσιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκε πρὸς τὴν Βουλήν, καὶ κατέθηκε τὰ ἔγγραφα ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἀνεζήτησα καὶ ἐμελέτησα. Τὰ ἔγγραφα ταῦτά εἰσι τρία τηλεγραφήματα, καὶ δύω ἐκθέσεις διὰ τοῦ ταχυδρομείου ἀποσταλεῖσαι πρὸς τὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργόν. Τὰ τηλεγραφήματα εἶναι τῆς 3 Μαΐου, τῆς 9 Μαΐου καὶ τῆς 16 Μαΐου, τὰ ἔγγραφα δ’ εἶναι τῆς 10 καὶ τῆς 11 Μαΐου. Ἀριθμῶ ταῦτα, διότι μόνα ταῦτα μοὶ ἔδωκε τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς, καὶ δὲν θέλω νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι παρέλειψα ἔγγραφόν τι, διότι ἐὰν τυχὸν πλὴν τῶν μνημονευθέντων κατετέθησαν καὶ ἔγγραφα, ὧν δὲν ἔλαβον γνῶσιν, ἡ ἄγνοια τοῦ περιεχομένου τῶν ἐγγράφων τούτων δὲν πρέπει νὰ μὲ ἐπιβαρύνῃ. Ἐν πρώτοις παρετήρησα, ὅτι δὲν ἦτο ἐντελῶς ἀκριβὴς ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἔδωκε εἰς τὴν Βουλὴν ὅταν ὑπεσχέθη, ὅτι θέλει καταθέσει τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐζήτησα, διότι τότε εἶπεν, ὅτι καὶ ταχυδρομικῶς καὶ τηλεγραφικῶς ἐκθέσεις εἶχον ἀποσταλῆ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀποστολῆς τῶν πλοίων· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν εὗρον παρὰ μόνον μίαν ἔκθεσιν σταλεῖσαν διὰ τοῦ ταχυδρομείου, φέρουσαν ἡμερομηνίαν τῆς 4 Μαΐου, ἥτις ἐπὶ τέλους ἀναφέρεται εἰς προηγούμενον τηλεγράφημα. Ἀλλὰ τοιοῦτον τηλεγράφημα πρὸ τῆς 4 Μαΐου τοῦ Πολιτικοῦ πράκτορος δὲν εὗρον, εἰμὴ τὸ τῆς 3 Μαΐου, τὸ ὁποῖον οὐδὲν λέγει περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀποστολῆς πλοίων. Τὸ ἔγγραφον τῆς 4 Μαΐου ἔχει ὡς ἑξῆς: ὀφείλω νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰς δύω τελευταίας περιόδους, διότι ἐν αὐταῖς πραγματεύεται περὶ ἐκείνου, περὶ τοῦ ὁποίου σᾶς παρεκάλεσα ν’ ἀσχοληθῆτε. — «Ἀλλὰ ζήτημα μένει πάντοτε, ἂν ἡ παρουσία τῶν ξένων πλοίων θὰ πτοήσῃ αὕτη, (τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ κρατοῦντας καὶ ἀντιμετωπίζοντας τὴν κυβέρνησιν τοῦ Χεδίβου) ὅπως ὑποταγῶσιν, ἢ ἐὰν θὰ προβῶσιν ἀληθῶς εἰς ἀπέλπιδα ἀντίστασιν, ἀναγκάζοντες τὸν μικτὸν στρατὸν (τὸν ἐκ τῶν Ἀγγλικῶν καὶ Γαλλικῶν πλοίων ἀποβιβασθησόμενον) εἰς δυσχερῆ κατὰ τοῦ Καΐρου ἐκστρατείαν, ὅτε ἡ ζωὴ τοῦ Χεδίβου, καὶ ἴσως τῶν ξένων ἀντιπροσώπων θὰ διατρέξῃ κίνδυνον. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, εὐχῆς ἔργον ἤθελεν εἶσθαι νὰ ἐπιφανῇ καὶ ἐνταῦθα ἡ Ἑλληνικὴ σημαία, δι’ ὃ ἐτηλεγράφησα τῇ Ὑμ. ἐξοχότητι, παρακαλῶν νὰ ἀποφασίσῃ περὶ τούτου ὅ,τι κρίνῃ συμφερώτερον, συνεννοουμένῃ καὶ μετὰ τῶν κκ. πρέσβεων τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Γαλλίας. Μετὰ τὴν εἴδησιν ταύτην τὴν ὄντως ἀποθαῤῥυντικὴν περὶ τῆς καταστάσεως τῶν ἐκεῖ πραγμάτων, ὁ κ. Ῥαγκαβῆς ἐπάγει τελευταίαν παράγραφον, ἣν σᾶς ἀνέγνων. «Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, εὐχῆς ἔργον ἤθελεν εἶσθαι νὰ ἐπιφανῇ καὶ ἐνταῦθα ἡ Ἑλληνικὴ σημαία, δι’ ὃ ἐτηλεγράφησα τῇ Ὑμ. ἐξοχότητι, παρακαλῶν ν’ ἀποφασίσῃ περὶ τούτου ὅ,τι κρίνῃ συμφερώτερον κ. τ. λ.». Αὐτὸ τὸ τηλεγράφημα, ὅπερ ἀναφέρει ὁ κ. Ῥαγκαβῆς, δὲν ὑπάρχει κατατεθειμένον ἐνταῦθα. Δὲν εὗρον πρὸ τοῦ ἐγγράφου τῆς 4 Μαΐου τηλεγράφημα ἄλλο, εἰμὴ μόνον ἓν τῆς 3 Μαΐου, τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἰδὼν τὸ κρίσιμον «τῶν πραγμάτων διελέχθην ἐπὶ μακρὸν μετὰ τοῦ ἀντιβασι«λέως. Ἐλπὶς προσωρινοῦ συμβιβασμοῦ μέχρις ἀφίξεως στό«λων....σφαγαὶ κατὰ πᾶσαν στιγμὴν πιθαναί.» Διὰ τοῦ τηλεγραφήματός του δὲν προτείνει ὁ Πολιτικὸς πράκτωρ νὰ ἀποσταλῶσι πλοῖα τοῦ Ἑλληνικοῦ στόλου εἰς τὴν Αἴγυπτον· ἐπειδὴ δ’ ἐν τῇ ἐκθέσει του τῆς 4 Μαΐου λέγει «ἐτηλεγράφησα τῇ ὑμετέρᾳ ἐξοχότητι» ἐνδέχεται νὰ ὑπάρχωσιν ἄλλα τηλεγραφήματα.

§3ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἰδοὺ τὸ τηλεγράφημα τῆς 16|28 Μαΐου. Ταύτην τὴν στιγμὴν τὸ ἔλαβον ἀπὸ τοῦ Προεδρείου.

§4ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ τηλεγράφημα τοῦτο εἶναι μεταγενέστερον τοῦ ἐγγράφου τῆς 4 Μαΐου, καὶ δὲν εἶναι τὸ τηλεγράφημα, εἰς τὸ ὁποῖον παραπέμπει ἡ ἔκθεσις τῆς 4 Μαΐου.

§5ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Φαίνεται καθαρῶς, ὅτι εἶναι λάθος τῆς χρονολογίας· τὸ ἐννοεῖτε ἐκ τοῦ περιεχομένου τοῦ ἐγγράφου.

§6ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν διατείνεται, ὅτι τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέγνω πρὸ ὀλίγου, καὶ τὸ ὁποῖον ἐν τέλει περιέχει τὴν φράσιν «παρουσία πλοίων ἀναγκαία» presence navirs nécessaie, εἶναι ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται ἡ ἔκθεσις τῆς 4 Μαΐου. Ἀλλὰ τὸ τηλεγράφημα τοῦτο φέρει χρονολογίαν 16|28.

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀντὶ νὰ σημειώσωσι 4|16, ἐσημείωσαν 16/28, εἶναι τῆς αὐτῆς ἡμέρας μὲ τὸ ἔγγραφον.

§8ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι τὸ τηλεγράφημα εἶναι τῆς 4|16 καὶ οὐχὶ τῆς 16/28 ὡς ἀναφέρει, καὶ ὅτι εἰς τοῦτο ἀναφέρεται ἡ ἔκθεσις τῆς 4 Μαΐου τοῦ κ. Ῥαγκαβῆ, καὶ ἑπομένως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶχεν ὑπ’ ὄψει ἀφ’ ἑνὸς μὲν τηλεγράφημα τοῦ Πολιτικοῦ πράκτορος, ὅπερ ἔλεγε: «παρουσία πλοίων ἀναγκαία,» ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἔκθεσιν τοῦ Πολιτικοῦ πράκτορος, ἥτις ἔλεγεν: «ἀλλὰ ζήτημα μένει πάντοτε, ἂν ἡ παρουσία τῶν ξένων πλοίων θὰ πτοήσῃ αὐτοὺς ἀρκούντως, ὅπως ὑποταγῶσιν, ἢ ἐὰν θὰ προβῶσιν ἀληθῶς εἰς ἀπέλπιδα ἀντίστασιν, ἀναγκάζοντες τὸν μικτὸν στρατὸν εἰς δυσχερῆ κατὰ τοῦ Καΐρου ἐκστρατείαν, κτλ.» Ἀφοῦ ὅλας ταύτας τὰς ὑποθέσεις ἀποδεχθῶμεν, ἂς κρίνωμεν, ἂν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ἦτο ὑποχρεωμένος ἐκ τῆς παραστάσεως τοῦ ἐν Αἰγύπτῳ Πολιτικοῦ πράκτορος νὰ ἀποστείλῃ πολεμικὰ πλοῖα εἰς Αἴγυπτον, καὶ ἂν ἐκ τῆς ἀποστολῆς ταύτης ἠδύνατο νὰ προσδοκᾷ τι ὑπὲρ τῆς προστασίας τῶν ἑλληνικῶν συμφερόντων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἠγνόει, ὡς δὲν ἠγνόει ἴσως καὶ ὁ Πολιτικὸς πράκτωρ Ἀλεξανδρείας, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἠγνόει, διότι δὲν τὸ ἠγνοοῦμεν οὐδ’ ἡμεῖς οἱ ἰδιῶται, οἱ ἐν Ἀθήναις κατοικοῦντες, ὅτι εἰς Αἴγυπτον κατέπλευσε μοῖρα τοῦ ἀγγλικοῦ καὶ γαλλικοῦ στόλου, καὶ ὅτι αὕτη δὲν εἶχεν ἄλλον τινὰ σκοπὸν, εἰμὴ μόνον τὴν ἐπίδειξιν τῆς ναυτικῆς δυνάμεως, διὰ νὰ ἀποθαῤῥύνῃ ἢ νὰ πτοήσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπερέβησαν ἐν Αἰγύπτῳ τὴν ἐμπιστευθεῖσαν αὐτοῖς ὑπὸ τοῦ Χεδίβου ἐξουσίαν, καὶ ἐτάχθησαν ἀντιμέτωποι τῆς ἐξουσίας αὐτοῦ. Δὲν ἠγνόει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, οὐδ’ ὤφειλε νὰ ἀγνοῇ, ὅτι τὰ γαλλικὰ καὶ τὰ ἀγγλικὰ πλοῖα δὲν εἶχον ἄλλας ὁδηγίας, εἰμὴ νὰ καταπλεύσωσιν εἰς Ἀλεξάνδρειαν καὶ καταπλέοντα ἐκεῖ, δὲν εἶχον τὴν ἐξουσίαν οὔτε βίαν τινὰ νὰ μετέλθωσι κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐθεωροῦντο ταράσσοντες τὴν ἐν Αἰγύπτῳ καθεστηκυῖαν τάξιν, οὐδὲ στρατιώτας νὰ ἀποβιβάσωσιν. Ἐὰν δὲ δὲν εἶχον ἐξουσίαν αἱ μοῖραι τοῦ ἀγγλικοῦ καὶ γαλλικοῦ στόλου νὰ ἀποβιβάσωσι στρατιώτας ἐν Αἰγύπτῳ ἢ νὰ μετέλθωσιν ἄλλην βίαν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτραπῇ οὐδ’ ὑπ’ αὐτῶν, οὐδ’ ὑπὸ τῆς ἐγχωρίου Ἀρχῆς εἰς τὰ ἑλληνικὰ πλοῖα νὰ πράξωσι τοῦτο. Ἡ ἐμφάνισις λοιπὸν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ τῶν πλοίων τοῦ ἑλληνικοῦ στόλου κατὰ τίνα τρόπον ἔμελλε νὰ παράσχῃ προστασίαν εἰς τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ πολίτας Ἕλληνας ἢ εἰς τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ ἐν γένει ὁμοφύλους ἡμῶν, ἀφοῦ τὰ πλοῖά μας δὲν ἠδύναντο νὰ ἀποβιβάσωσι στρατιώτας, ἵνα προστατεύσωσιν αὐτούς, οὐδὲ νὰ μετέλθωσιν οὐδεμίαν πρᾶξιν δυναμένην νὰ ἔχῃ τὸν χαρακτῆρα εἴτε τῆς ἐπιθέσεως εἴτε τῆς ἀμύνης, ἵνα προστατεύσωσιν αὐτοὺς ἀπὸ ἀδίκου ἢ βαρβάρου ἐπιθέσεως; Ἡ ἀποστολὴ λοιπὸν τῶν πολεμικῶν πλοίων εἰς Ἀλεξάνδρειαν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐμποιήσῃ εἰς οὐδένα τὴν προσδοκίαν, ὅτι ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς προστασίαν τῶν ἐν Αἰγύπτῳ ἑλληνικῶν συμφερόντων· καὶ ἂν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν συνέπεσε, καθ’ ἣν ὥραν ἐλάμβανε τὸ μέτρον τῆς ἀποστολῆς τῶν πλοίων, νὰ μὴ ἐγνώριζεν ἐν λεπτομερείᾳ τὰς ὁδηγίας, τὰς ὁποίας εἰς τοὺς κυβερνήτας τῶν μοιρῶν τῆς Ἀγγλίας καὶ Γαλλίας εἶχον δώσει αἱ Κυβερνήσεις αὐτῶν, ἤθελε βεβαίως λάβει γνῶσιν τοῦ σκοποῦ τῆς ἀποστολῆς τῶν πλοίων ἀπὸ τοὺς ἐνταῦθα ἀντιπροσώπους τῶν Δυνάμεων ἐκείνους, μετὰ τῶν ὁποίων καὶ αὐτὸς ὁ Πολιτικὸς πράκτωρ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ ἐνεδείκνυεν εἰς αὐτόν, ὅτι πρέπει νὰ ἀποταθῇ καὶ νὰ συνεννοηθῇ. Αἱ δύω μεγάλαι Δυνάμεις, τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἀγγλίας, ἐπὶ τῶν πραγμάτων τῆς Αἰγύπτου ἔχουσιν ὅλως διάφορον θέσιν ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Ἑλλάς. Ἐκεῖναι ἐνασκοῦσι κυβερνητικὸν καὶ διοικητικὸν ἔλεγχον· ἡμεῖς οὐδὲν τοιοῦτον δικαίωμα ἔχομεν παρὰ μόνον τὸ καθῆκον νὰ προστατεύσωμεν τοὺς ὁμοφύλους καὶ συμπολίτας ἡμῶν· ὅταν δὲ τὸ καθῆκον τοῦτο δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἐκτελέσωμεν διὰ τῆς ἀποστολῆς τῶν πλοίων, δὲν ἐννοῶ ποῖον ἕτερον συμφέρον ἢ ποία ἄλλη ἐλπὶς ἤθελεν ὑπαγορεύσει εἰς ἡμᾶς διὰ νὰ συμπλεύσωμεν μετὰ τῶν πλοίων τῶν δύω μεγάλων Δυνάμεων τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Γαλλίας! Ἀφοῦ δὲν εἴχομεν τὸν αὐτὸν σκοπόν, ἀφοῦ δὲν ἐπρόκειτο ν’ ἐνασκήσωμεν τὰ αὐτὰ δικαιώματα, διὰ τί νὰ φανῶμεν συμπάρεδροι μετὰ τῶν δύω μεγάλων Δυνάμεων; Διὰ τί ἐφιλοτιμήθημεν νὰ φανῶμεν συμπάρεδροι ἐπὶ ὑποθέσεως, τῆς ὁποίας δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ καταμετρήσωμεν οὔτε τὰς συνεπείας, οὔτε τὰς περιπλοκάς; Βεβαίως εἶναι ἔντιμον καὶ θερμαίνει ὑπερβαλλόντως τὴν ἐθνικὴν φιλοτιμίαν, ἐὰν καλώμεθα νὰ συμπράττωμεν μετὰ Δυνάμεων τοσοῦτον μεγάλων, ὡς ἡ Γαλλία καὶ ἡ Ἀγγλία, ἀλλ’ ἡμεῖς αὐτόκλητοι προσήλθομεν νὰ συμπράξωμεν μετ’ αὐτῶν· δὲν δυνάμεθα δὲ νὰ θεωρηθῶμεν καλούμενοι νὰ μετάσχωμεν τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐκεῖναι εἶχον, ἀφ’ οὗ καὶ ἡ Γαλλία καὶ ἡ Ἀγγλία δὲν ἀναγνωρίζουν καὶ εἰς ἡμᾶς τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον αὗται ἀσκοῦσιν ἐν Αἰγύπτῳ. Ἐξ ἐναντίας, ἡ συμμετοχὴ ἡμῶν αὕτη ἤθελε συντελέσει ἐν περιπτώσει πιθανότητος ἐνδεχομένης ἀποτυχίας, νὰ ἐκτεθῇ εἰς τὸ ἄγνωστον τῶν ἀποτελεσμάτων, διὰ νὰ ἀντιποιηθῇ τὴν τιμὴν, τὴν ὁποίαν ἤθελε καρπωθῆ ἐκ τῆς συμπράξεως ταύτης. Ἀλλ’ ἡμεῖς ὑπήγαμεν αὐτόκλητοι, ἵνα προστατεύσωμεν τὰ συμφέροντα τῶν ἐν Αἰγύπτῳ πολιτῶν Ἑλλήνων, ἐνῷ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὰ προστατεύσωμεν, ἀφοῦ δὲν ἐλαμβάνομεν καὶ τὸ δικαίωμα νὰ μετέλθωμεν πράξεις βίας, οὐδὲ νὰ ἀποβιβάσωμεν στρατὸν ἐπὶ τῆς Αἰγύπτου. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ ἐμφάνισις τῆς Ἑλληνικῆς σημαίας μετὰ τῶν μοιρῶν τῶν δύω συμμαχικῶν στόλων ἦτο πιθανὸν νὰ ἐπινέγκῃ τὸ ἀντίθετον ἀποτέλεσμα ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐσκοποῦμεν νὰ ἐπιζητήσωμεν. Καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἐν Αἰγύπτῳ, ὅπου ταράσσει τὴν καθεστηκυῖαν τάξιν μία γνώμη, ἥτις παριστᾶται ὡς δῆθεν ἔχουσα ἐθνικὸν χαρακτῆρα, ἡμεῖς μεταβαίνομεν ἐκεῖ, διὰ νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν καταστολὴν τῆς γνώμης ταύτης, τὴν ὁποίαν, ὡς εἶπον, παρέστησαν, δὲν γνωρίζω ἂν καλῶς ἢ κακῶς, ὡς ἔχουσαν ἐθνικὸν χαρακτῆρα, καὶ ἂν ὑποληφθῶμεν τυχὸν καταπλεύσαντες εἰς Αἴγυπτον μετὰ τοῦ σκοποῦ τούτου, νομίζετε ὅτι δὲν εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ θεωρηθῶμεν ὑπὸ τῶν ἐν Αἰγύπτῳ, μετέχοντες τοῦ ἀγῶνος αὐτῶν καὶ ἑπομένως νὰ ἐγείρωμεν καθ’ ἡμῶν τὴν δυσμένειαν ἐκείνων, τῶν ὁποίων τὰ συμφέροντα ἢ τὰς ἰδέας παραβλάπτει τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐλάβομεν μετὰ τῆς ἐλπίδος νὰ προστατεύσωμεν τὰ συμφέροντα τῶν ἐν Αἰγύπτῳ πολιτῶν Ἑλλήνων, τῶν Ἑλλήνων, οἵτινες προσεδόκων νὰ ἀντλήσωσιν ἐπικουρίαν ἀπὸ τὴν ἐμφάνισιν τῶν ξένων στόλων; Πράγματι ἐκ τῶν ἐκθέσεων τοῦ κ. Ῥαγκαβῆ, τὰς ὁποίας μετὰ τὸν κατάπλουν τῶν πλοίων εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δυνάμεθα νὰ συναγάγωμεν, ὅτι ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις μετὰ χαρᾶς εἶδε τὸν κατάπλουν τῶν πλοίων εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν, ἀλλ’ ἡ χαρὰ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως παρέχει ἀσθενεστάτην ἐγγύησιν, ὅτι θέλει δυνηθῆ νὰ συντελέσῃ εἰς τὸ νὰ σώσῃ τοὺς συμπολίτας καὶ ὁμοφύλους ἡμῶν ἀπὸ τὰς ἐπιθέσεις, τὰς ὁποίας προεκάλεσεν ἢ ἠδύνατο νὰ προκαλέσῃ ἡ δυσμένεια ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἵστανται ἀντιμέτωποι εἰς τὴν Αἰγυπτιακὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ὑποληφθῶμεν ὅτι ἡμεῖς κατεπλεύσαμεν εἰς Αἴγυπτον διὰ νὰ καταστείλωμεν τὰς ἀποπείρας αὐτῶν, ὅτι κατεπλεύσαμεν ἔχοντες θέσιν ἀμέσως ἐνδιαφερομένου διὰ νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῆς τάξεως, ἐνῷ δὲν εἴχομεν τοιοῦτον δικαίωμα ἐκ συνθήκης, οὔτε ἐξ ἀνοχῆς τῆς Εὐρώπης. Διὰ τοῦτο ἐνόμισα, ὅτι ὤφειλον νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς παρατηρήσεις ταύτας. Δὲν σκοπῶ δὲ νὰ προκαλέσω ἔκφρασιν ἐπ’ αὐτοῦ.

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ προκαλέσωμεν ἡμεῖς δι’ αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγετε, ἀποδοκιμασίαν καθ’ ὑμῶν.

§10ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατὰ τῆς γνώμης μου, οὐχὶ κατ’ ἐμοῦ.

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τῆς γνώμης σας.

§12ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατὰ τῆς γνώμης μου δύνασθε νὰ προκαλέσητε ἀποδοκιμασίαν, καὶ δύνασθε νὰ ἐπιτύχητε, διότι ἔχετε πλειοψηφίαν. Ἀλλ’ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς κατὰ τῆς γνώμης μου δὲν δύναται ν’ ἀναιρέσῃ τὴν ἀλήθειαν, ἐὰν ἡ γνώμη μου περιέχῃ ἀλήθειαν.

§13ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐξηγέρθη ἡ συνείδησις τῆς Βουλῆς κατὰ τῆς διαγωγῆς σας.

§14ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς δὲν μειόνει τὸ κῦρος τῆς ἀληθείας, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀλήθεια εἰς τὴν γνώμην μου. Τὰ ζητήματα ταῦτα δὲν συζητοῦνται διὰ τῶν ἀριθμῶν καὶ τῆς ἀριθμητικῆς δυνάμεως, συζητοῦνται διὰ τοῦ λόγου καὶ ἀποδεικνύεται τὸ βάσιμον ἢ μὴ βάσιμον αὐτῶν.

§15ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν τολμᾶτε νὰ ἐξαγάγητε συμπέρασμα. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος.

§16ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς τοὺς θορυβοῦντας δὲν ἀπαντῶ, καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ὁ θορυβῶν.

§17ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἕν φίμωτρον χρειάζεται διὰ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν.

§18ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶπον ὅτι εἰς τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλήν, δὲν ἐσκόπουν νὰ προκαλέσω ἀπόφασιν ἐπ’ αὐτῶν.

§19ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν εἶσθε εἰς κατάστασιν.

§20ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐσκόπουν νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα εἰς τὸ μέλλον, ὁσάκις πρόκειται νὰ προβῶσιν αἱ Κυβερνήσεις εἰς διαβήματα ἐφαπτόμενα τῶν διεθνῶν σχέσεων, ἢ σκοποῦντα τὴν προστασίαν τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ὁμοφύλων, ἵνα τὰ λαμβάνωσι μετὰ προηγουμένην μελέτην καὶ ἐμβριθῆ σκέψιν, διότι δὲν νομίζω, ὅτι ἡ πολιτικὴ τῶν ἐπιδείξεων, ἡ πολιτικὴ τῶν ματαιοδοξιῶν παρέχει ἰσχυρὰν προστασίαν τῶν συμφερόντων τῆς Ἑλλάδος. Καὶ δὲν τὸ νομίζω, διότι τὰ πράγματα μοὶ τὸ παρέστησαν καταφανῶς πρὸ δύω ἤδη ἐτῶν.

§21ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐπειδή, ὡς οὐδένα λανθάνει, τὸ Πανελλήνιον, ὁ ἔσω καὶ ἔξω Ἑλληνισμὸς, ἐπεκρότησε τὴν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως, ἀποστειλάσης πλοῖα πολεμικὰ εἰς Ἀλεξάνδρειαν, ὅπως παράσχωσιν ἀρωγὴν ἐν ἀνάγκῃ εἰς τοὺς κινδυνεύοντας ὁμοεθνεῖς ἡμῶν, ὁποίας καὶ παρέσχον ταῦτα εὐτυχῶς, κατὰ τὰς διαβεβαιώσεις τῶν ἐξ Ἀλεξανδρείας ἐλθόντων· ἐπειδή, κατὰ τὰ ἤθη καὶ ἔθιμα, τὰ κρατοῦντα ἐν πάσῃ συνταγματικῇ πολιτείᾳ, οὐδέποτε ἐν Κοινοβουλίῳ τινὶ προκαλοῦνται συζητήσεις, προκειμένου περὶ ἐξωτερικοῦ ζητήματος, ἐκκρεμοῦς διατελοῦντος· ἐπειδὴ πᾶσα περαιτέρω συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἐγερθέντος ζητήματος ἠδύνατο νὰ ἦναι πρόξενος ἠθικῆς ζημίας, χαρακτηριζομένη ὡς ἀποδοκιμασία τῆς πράξεως τῆς Κυβερνήσεως καὶ καθιστῶσα δύσκολον τὴν ἐπιτέλεσιν τοῦ ἐπιβαλλομένου εἰς ταύτην καθήκοντος ὅπως ζητήσῃ καὶ λάβῃ ἀποζημίωσιν ἐπὶ ταῖς ζημίαις ταῖς μεγάλαις, ἃς κατήνεγκεν εἰς τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ ὑπηκόους Ἕλληνας ὁ ὑποκινηθεὶς ὄχλος τῆς Ἀλεξανδρείας καὶ τὰ ὄργανα τῆς Ἐξουσίας· ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς ὁ προλαλήσας δὲν πιστεύω νὰ ἔλαβε τὸν λόγον, ὅπως δυσχερῆ καταστήσῃ τὴν ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ θέσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, διὰ ταῦτα, κ. Πρόεδρε, προτείνω, ὅπως τὸ Κοινοβούλιον ἀπέχῃ πάσης περαιτέρω συζητήσεως ἐπὶ τοῦ ἐγερθέντος ζητήματος καὶ προβῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἡ Βουλὴ προέβαινεν εἰς τὴν ψήφισιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, χωρὶς νὰ ἀποδοκιμάσῃ τοὺς λόγους τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, νομίζω, ὅτι ἤθελε βλάψει σπουδαίως τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Δὲν πρέπει νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι τοιοῦτοι λόγοι ἠδύναντο ν’ ἀκουσθῶσιν ἐντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου, χωρὶς νὰ ἐξεγείρωσι φωνὴν ἀποδοκιμασίας, καὶ τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ ἐξενεχθεῖσα παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας, καὶ ταύτην πρέπει νὰ ἀκούσωμεν ἐκφραζομένην καὶ παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ ἀναγραφομένην διὰ τῆς ψήφου αὐτῆς.

§23ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Μάλιστα, ἡ Βουλὴ ὁλόκληρος ἀποδοκιμάζει τὸν λόγον τοῦ κ. Δηλιγιάννη πληρέστατα.

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τί ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὰς παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ; Ὑπάρχει τι, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἴς τινα, ἵνα ὑποθέσῃ, ὅτι ἔβλαψεν ἡ κατὰ τὴν Ἀλεξάνδρειαν παρουσία τῶν πλοίων ἡμῶν; Ἆρα ἀφίχθησαν τὰ πλοῖα ἡμῶν πρὶν ἢ καταφθάσωσι τὰ πλοῖα τῶν δυτικῶν Δυνάμεων, ὥστε νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἐκεῖνα ἐπέδρασαν ἐπὶ τὰ πνεύματα διὰ τῆς ἐμφανίσεως αὐτῶν; καὶ ἂν τοῦτο συνέβαινε, πάλιν εὐγενὴς καρδία δὲν ἤθελεν ὁμιλήσει οὕτως. Ἀλλ’ οὐδὲν τοιοῦτον συνέβη. Τὰ πλοῖα ἡμῶν δὲν ἔφθασαν ἐκεῖ πρῶτα, ἀλλ’ ἔφθασαν κατόπιν τῶν πλοίων τῶν μεγάλων Δυνάμεων. Ὁποῖα δὲ ὑπῆρξαν τ’ ἀποτελέσματα τῆς παρουσίας τῶν πλοίων τῶν μεγάλων Δυνάμεων, τοῦτο ἠδύνατο νὰ συζητήσῃ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος· ἀλλ’ ἡ Βουλή, ἥτις ἔχει τὴν συναίσθησιν τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῆς ἀπέναντι Δυνάμεων εὐεργετριῶν, καὶ ἥτις ἔχει τὴν συναίσθησιν τῶν διεθνῶν ὑποχρεώσεων τοῦ ἔθνους, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει, οὐδέποτε θέλει ἀνεχθῆ νὰ συζητηθῇ ὅπως ἐσυζητήθη τὸ θέμα τοῦτο, διότι ἐπὶ τὴν διαγωγὴν ἐκείνων θὰ ἐπέπιπτεν ἡ μομφή, ἐὰν ἔβλαψεν ἡ παρουσία τῶν πλοίων, ὅπερ δὲν εἶναι ἀληθές· τοὐναντίον εἶναι ἀληθὲς προκειμένου περὶ τῶν ἡμετέρων πλοίων, ὅτι ταῦτα οὐ μόνον οὐδαμῶς διὰ τῆς ἐμφανίσεως αὐτῶν ἔβλαψαν, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς παρουσίας αὐτῶν ἐν ὥρᾳ κρισίμῳ ὠφέλειαν παρέσχον. Ποίαν δὲ ὠφέλειαν παρέσχον, μανθάνετε καὶ ἐκ τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων τοῦ Πολιτικοῦ ἡμῶν πράκτορος καὶ ἐκ τῶν χθὲς ληφθεισῶν ἰδιαιτέρων ἐπιστολῶν. Ἰδοὺ ἐπιστολὴ τοῦ κυβερνήτου τῆς ἀτμοβάριδος «Βασιλεὺς Γεώργιος», ὅστις λέγει, ὅτι ἐντὸς τοῦ πλοίου του ἄπειροι οἰκογένειαι κατέφυγον, δυσανασχετεῖ δὲ, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ περιλάβῃ τὸ πλοῖον περισσοτέρας οἰκογενείας, ἐνῷ πᾶσαι αἱ εὐρωπαϊκαὶ οἰκογένειαι κατέφυγον ἐπὶ τῶν ἄλλων ξένων πλοίων, διότι αἱ ἄλλαι εὐρωπαϊκαὶ οἰκογένειαι ἦσαν ὀλίγαι, καὶ ἤρκεσαν τὰ πλοῖα ἵνα παράσχωσιν αὐταῖς καταφύγιον, τὰ ἑλληνικὰ ὅμως πλοῖα ἦσαν ὀλίγα, αἱ δὲ οἰκογένειαι αἱ ἑλληνικαὶ ἦσαν σχετικῶς ἀπειράριθμοι, καὶ ἐκφράζει πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὸ ἄλγος του, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παράσχῃ ἄσυλον εἰς πάσας τὰς ἑλληνικὰς οἰκογενείας. Ἐν τούτοις εὑρέθη βουλευτὴς, ὅστις νὰ θελήσῃ νὰ παραγνωρίσῃ τὰς ὑπηρεσίας ταύτας τῶν ἡμετέρων πλοίων καὶ νὰ παραστήσῃ, ὅτι εὐθύνεται ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τῇ ἀποστολῇ αὐτῶν, γενομένῃ πρὸς σκοπὸν κενῆς ἐπιδείξεως. Τὰ πλοῖα ἐστάλησαν ἐκεῖ, διότι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἐπίσημον ἐντολὴν νὰ ἐξετάζῃ ἐπιτοπίως τὰ πράγματα καὶ δίδῃ γνώμην περὶ τῶν συμφερόντων τῇ χώρα, ἐτηλεγράφησεν ὅτι κατεπειγόντως πρέπει νὰ σταλῶσι πλοῖα· περιῆλθον εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τηλεγραφήματα καὶ ἔγγραφα, παριστῶντα ὅτι ἡ κατάστασις ἡ ἐν Αἰγύπτῳ ἀπεδείκνυεν ἀναγκαίαν ἀπολύτως τὴν παρουσίαν τῶν ἡμετέρων πλοίων· τί δὲ εἴχομεν ἡμεῖς ἐνταῦθα τὸ ὁποῖον νὰ μᾶς ἀποτρέψῃ τῆς τοιαύτης ἀποστολῆς; Τὰ πάντα, κύριοι, προεκάλουν τὴν ἀποστολὴν καὶ ὑπηγόρευον αὐτὴν, τὸ καθῆκον τῆς φιλανθρωπίας, τὸ καθῆκον τὸ ἐθνικὸν, διότι ὅπου δήποτε ὑπάρχουσιν Ἕλληνες, πρέπει νὰ ἠξεύρωσιν ὅτι δύναται νὰ ἐπεκταθῇ ἐπ’ αὐτοὺς ἡ προστατευτικὴ χεὶρ τῆς Ἑλλάδος (χειροκροτήματα). Ἡ προστατευτικὴ χεὶρ τῆς Ἑλλάδος ἐπεξετάθη καὶ ἐπὶ τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ Ἕλληνας· καὶ ταύτην τὴν ἐνέργειαν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἠθέλησε νὰ χαρακτηρίσῃ ἄτοπον, μὴ διστάσας, χάριν ἐπιθέσεως κατ’ ἀντιπάλων, νὰ μεταχειρισθῇ πρὸς πολιτικὴν κερδοσκοπίαν τοιαύτην ὑπόθεσιν, ἀδιαφορῶν ἂν ταπεινοῖ οὕτω τὸ φρόνημα τοῦ ἔθνους καὶ διακυβεύῃ τὴν ὑπόληψιν αὐτοῦ (χειροκροτήματα). Ὀφείλει τὸ ἔθνος ν’ ἀποδοκιμάσῃ διὰ τῶν Ἀντιπροσώπων αὐτοῦ τοιαύτην διαγωγὴν, καὶ ἐλπίζω ὅτι ἡ ψῆφος ὑμῶν θέλει ἀποδείξει, ὅτι δὲν παρέρχεται τὸ ἔθνος σιωπηρῶς τοιούτους λόγους ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ ἐκφερομένους. Αἱ περιστάσεις τῆς Ἀνατολῆς εἶναι τοσοῦτον ἐπισφαλεῖς, ὥστε εἴμεθα ἐκτεθειμένοι συνεχῶς νὰ εὑρισκώμεθα ἀπέναντι τοιούτων διλημμάτων. Οὐδεὶς ὑπάρχει ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος θέλει ποτὲ ἀποθαῤῥυνθῆ ἐξ ἀνυποστάτου μομφῆς ἐν τῇ ἐπιτελέσει τοῦ καθήκοντος αὐτοῦ, ὅπως προστατεύσῃ τὰ δικαιώματα τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Τοιαύτη μομφὴ εἶναι τιμὴ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προκαλοῦσιν αὐτὴν, ὡς ἐκ τῆς ἐκπληρώσεως τῶν φιλανθρωπικῶν καὶ ἐθνικῶν αὐτῶν καθηκόντων. Ἀλλ’ ἐὰν ἦτο δυνατόν ποτε ὑπουργοὶ νὰ ἐπηρεασθῶσιν ὑπὸ τοιούτων λόγων καὶ νὰ παραλείψωσι τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντος ἐκ τοῦ φόβου τῆς μομφῆς, ἐν περιπτώσει ἀτυχοῦς ἀποτελέσματος, ὁποῖαι θὰ ἦσαν αἱ συνέπειαι; Ὀφείλει ἄρα ἡ Βουλὴ νὰ προλάβῃ τὸν κίνδυνον· ὀφείλει νὰ εἴπῃ εἰς πᾶσαν μέλλουσαν Κυβέρνησιν: Μὴ φοβῆσθε, προβαίνετε θαῤῥαλέως εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντος ὑμῶν, καὶ ἐὰν ἐν ἀποτυχίᾳ τῶν μέτρων ὑμῶν ἤθελον εὑρεθῆ ἄνδρες, οἵτινες νὰ θελήσωσι νὰ ἐπωφεληθῶσιν ἐξ αὐτῆς, διὰ νὰ ἐπιῤῥίψωσι τὴν εὐθύνην ἐφ’ ὑμᾶς, θὰ εὕρητε ἐνώπιον ὑμῶν Βουλὴν, ἥτις θὰ γινώσκῃ νὰ ἐκτιμήσῃ τὰ πεπραγμένα ἐκ τῶν περιστάσεων, ἐν αἷς ἀπεφασίσθησαν, θὰ ἐξετάσῃ τίνα τὰ στοιχεῖα τῆς ἀποφάσεως, καὶ δὲν θὰ ἀποβλέψῃ εἰς τὰ ἀποτελέσματα. Τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀποστολῆς τῶν ἡμετέρων πλοίων εὐτυχῶς δὲν ὑπῆρξαν δυσάρεστα, ὑπῆρξαν σωτήρια· ἀλλὰ καὶ τοὐναντίον ἐὰν ἦτο, ἔπρεπεν ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς νὰ ἦναι ἡ αὐτή· Διότι ἔπρεπε ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὸ λελογισμένον τῆς ἀποφάσεως καὶ οὐχὶ εἰς τὰς ἐπιδόσεις τῆς τύχης. Δὲν πρέπει, κύριοι, αἱ Κυβερνήσεις τῆς Ἑλλάδος, καλούμεναι εἰς ἀρωγὴν τῶν ὁμοεθνῶν, νὰ ἐξετάζωσιν ἄλλο ἢ μόνον τί τὸ καθῆκον τὸ ἐθνικὸν μετὰ τῆς συνέσεως ἐπιβάλλει· δέον, ἀναλαμβάνουσαι ὅλην τὴν εὐθύνην, νὰ ἔχωσι πλήρη τὴν πεποίθησιν, ὅτι καὶ κατὰ τὴν ἀρχὴν καὶ ἐν τῇ διεξαγωγῇ καὶ μετὰ τὸ τέρμα, θὰ ἔχωσιν ὑποστηρικτὴν τὴν Ἀντιπροσωπείαν τοῦ ἔθνους. Σήμερον, καὶ ἐξ αἰσθήματος φιλανθρωπικοῦ καὶ ἐκ καθήκοντος ἐθνικοῦ, προέβημεν εἰς μέτρον, τὸ ὁποῖον καὶ ὡς φιλάνθρωπον ὑπὲρ πασχόντων καὶ κινδυνευόντων σωτηρίως ἐπέδρασε, καὶ ὡς ἐθνικὸν δύναται νὰ ἔχῃ ἐξαίρετα ἀποτελέσματα ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἠξεύρω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ διστάσῃ νὰ ἐκφράσῃ ἣν ἔχει γνώμην περὶ τῆς γενομένης ἀποπείρας πρὸς δυσφημισμὸν μέτρου, τὸ ὁποῖον ἀποδέχονται μετὰ πεποιθήσεως καὶ ἐλπίδος οἱ Ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§25ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν πτοοῦμαι καθόλου, κύριοι, ἀπὸ τὰς ἐπιδείξεις τῶν ἀρειμανίων, ἐὰν ἐκφράζω τὴν πεποίθησίν μου, διότι ἔχω τὴν συναίσθησιν, ὅτι αἱ ὁμιλίαι μου ὑποστηρίζουσι τὰ ἀληθῆ συμφέροντα τοῦ ἔθνους μου. Ὅταν, κύριοι, πρὸ 30 περίπου ἐτῶν εἰς τὴν Γερουσίαν ἠγέρθη φωνὴ ἀνδρός, μεγάλου πατριώτου τῆς Ἑλλάδος, τοῦ ἀειμνήστου Χρηστίδου, ὅστις ἐκραύγαζε κατὰ τοῦ κινήματος τότε τῆς Ἑλλάδος ἐναντίον τῆς Τουρκίας, ἀπεδοκιμάσθη ἀπὸ τὴν πλειονοψηφίαν της Γερουσίας, ἡ δὲ Βουλὴ σύσσωμος τὸν ἐχλεύαζεν, ὅπως δύνανται νὰ μαρτυρήσωσιν οἱ συνάδελφοί μας ὄντες καὶ τότε βουλευταί. Μὴ πρὸς Θεοῦ τολμήσετε, ἔλεγεν ὁ Χρηστίδης, νὰ ἀναμιχθῆτε εἰς ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ στραφῇ κατὰ τῆς Ἑλλάδος. Ἡ δὲ μακαρίτισα Ἀμαλία, ἥτις ἦτο πάντοτε ἐπιπόλαιος εἰς τὰς σκέψεις της, ὠνόμαζε τὸν Χρηστίδην χρονόληρον, λέγουσα: ὁ Χρηστίδης, ὁ Γαρδικιώτης, ὁ Γενναῖος καὶ ἄλλοι γηράσαντες καὶ μὴ δυνάμενοι νὰ λάβωσιν ἐνεργὸν μέρος εἰς τὸ κίνημα, φρονοῦσι μή τι ὁ πόλεμος γεννήσῃ καλλιτέρους τούτων νέους. Ἐν τούτοις τὰ θλιβερὰ διὰ τὴν Ἑλλάδα ἀποτελέσματα τοῦ κινήματος ἐκείνου ἀπέδειξαν τὸν πατριωτισμὸν τοῦ κραυγάσαντος γέροντος πατριώτου. Ὅλοι γνωρίζομεν ὁποίας ζημίας καὶ κολαφισμοὺς ὑπέστημεν τότε, ἀλλὰ τὸ χείριστον ἦτο, ὅτι, ὅτε συνετάττετο ἐν Παρισίοις τὸ 1856 ἡ περὶ τῆς Ἀνατολῆς Συνθήκη, ὁ ἀοίδιμος Μαξιμιλιανὸς Βασιλεὺς τῆς Βαυαρίας, πρὸς ὃν εἶχε συμπάθειαν καὶ ὁ Ναπολέων καὶ ἰδίως ὁ Πάλμερστων, ἔγραψε πρὸς αὐτοὺς, ἀφοῦ ἡ Τουρκία ἐκτείνει σπουδαίως τὰ ὅριά της πρὸς τὰς ἡγεμονίας καὶ τὴν Ἀρμενίαν, καλὸν εἶναι νὰ παραχωρήσῃ καὶ αὕτη πρὸς τὴν Ἑλλάδα τὴν Ἤπειρον καὶ τὴν Θεσσαλίαν, διὰ νὰ παύσωσι τοῦ λοιποῦ αἱ μεταξὺ Τουρκίας καὶ Ἑλλάδος διενέξεις, ἀφοῦ αὕτη ἐκτείνουσα τὰ ὅριά της θὰ δυνηθῇ νὰ ζήσῃ ὁπωσοῦν ἀνέτως. Καὶ μολονότι τὴν αἴτησιν ταύτην ὑπεστήριξεν ὁ Ναπολέων, ὁ Πάλμερστων ἀπήντησε: Τί θὰ εἴπῃ ἡ Τουρκία, ἐὰν ἀμείψωμεν τὴν Ἑλλάδα, διότι κατὰ τὸν πόλεμον ἐκηρύχθη διὰ τῶν ὅπλων πολεμία; Καὶ οὕτως ἀπεῤῥίφθη ἡ αἴτησις αὕτη τοῦ Βασιλέως τῆς Βαυαρίας. Κύριοι, λέγει ὁ κύριος πρωθυπουργός, ὅτι ἔστειλαν αἱ δύω Μεγάλαι Δυνάμεις πλοῖα ἐκεῖ, καὶ ὠφείλαμεν νὰ τὰ μιμηθῶμεν· ἀλλὰ δὲν συλλογίζεται, ὅτι ἡ Ἀγγλία, καθὼς καὶ ἡ Γαλλία, εἶναι ὡς οἱ ἀρχαῖοι Ῥωμαῖοι, οἵτινες ἔλεγον ὅπου εὑρίσκεται εἷς Ῥωμαῖος εἶναι ῥωμαϊκὸν ἔδαφος, διότι δύνανται καὶ νὰ τὸ ἀποδείξωσιν. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι τοιαύτη;

§26ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Θὰ γένῃ.

§27ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κορορέζαλα. — Ἔπειτα, κύριοι, ἡ Κυβέρνησις ἡ Αἰγυπτιακὴ ἡ ἐνεργός, ὁ Ἀραβῆς, δὲν εἶναι ξενηλάτης, ἀντιτάσσεται κατὰ τῶν Εὐρωπαίων, διότι οὗτοι θέλουν νὰ κηδεμονεύσωσι τὴν Αἴγυπτον, καὶ ὁ Ἀραβῆς προσπαθεῖ ν’ ἀπαλλάξῃ τὸν τόπον του ἀπὸ τὴν τοιαύτην ἀξίωσιν τῶν Εὐρωπαίων, καὶ ἰδίως τῶν Γάλλων καὶ Ἄγγλων. Ἡμεῖς οὐδέποτε εἴχομεν τοιαύτην ἀξίωσιν· τοὐναντίον, ἔχοντες τὰ μεγαλείτερα ἐν Αἰγύπτῳ συμφέροντα, ἐζῶμεν ἐν πλήρει ἀσφαλείᾳ καὶ ἀδελφότητι μετὰ τῶν ἰθαγενῶν, ἀφοῦ μάλιστα οἱ Ἕλληνες ἔχουσι τὰ περισσότερα συμφέροντα εἰς τὴν κάτω Αἴγυπτον, καὶ μολαταῦτα οὐδὲν ἀπευκταῖον συνέβη ποτέ. Διατί εἰς τὸ προχθεσινὸν κίνημα ἡ μεγαλειτέρα λύσσα ἐδείχθη κατὰ Ἑλλήνων; Καὶ τὰ θύματα κατὰ τὰ ⅘ τοὐλάχιστον εἶναι Ἕλληνες! Οἱ φθάσαντες ἐνταῦθα σήμερον ἀπὸ Ἀλεξάνδρειαν διηγοῦνται, ὅτι τοὺς πλείστους Ἕλληνας δὲν τοὺς ἐφόνευσαν ἐν τῇ συμπλοκῇ, ἢ εἰς τοὺς δρόμους, ἀλλὰ ἀπὸ τὰς οἰκίας ἢ καταστήματά των τοὺς ὡδήγησαν τὰ ὄργανα τῆς ἐξουσίας εἰς τὴν ἀστυνομίαν καὶ ἐκεῖ, ἀφοῦ τοὺς ἐγύμνωσαν, τοὺς ἐκρεούργουν καὶ τοὺς ἔῤῥιπτον εἰς τὴν θάλασσαν.

§28ΖΑΦΕΙΡΙΑΔΗΣ. Τὰ πιστεύετε αὐτά, κύριε βουλευτά;

§29ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἔχετε σεῖς ἀκριβεστέρας πληροφορίας ἀπὸ τὸν Τούρναβον; — Βλέπετε λοιπὸν τὰ θλιβερὰ ἀποτελέσματα τῆς ναυτικῆς ἐπιδείξεώς μας. Ἔπειτα, κύριοι, ἔπρεπε νὰ σκεφθῶμεν, ὅτι πρὸ παντὸς ἄλλου Ἔθνους ἡ Ἑλλάς, ὡς προεῖπον, ἔχει τὰ μεγαλείτερα συμφέροντα εἰς Αἴγυπτον, καὶ διὰ τοῦτο νὰ μὴ δώσωμεν ἀφορμὴν νὰ εὑρισκώμεθα εἰς ἀντιπαθῆ θέσιν καὶ διὰ τὰ μέλλοντα, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιβληθῶμεν ὅπως οἱ Γάλλοι καὶ οἱ Ἄγγλοι, ἀφοῦ μάλιστα ἐλάβομεν ἀρκετὰ ὀδυνηρὸν μάθημα ἀπὸ τὴν ἐν Ῥουμουνίᾳ συμπεριφοράν μας. Διεμαρτυρήθησαν ἐκεῖ κατὰ τῶν Ῥουμούνων διὰ τὸν κατὰ τῶν ἑβραίων διωγμὸν οἱ Γάλλοι καὶ οἱ Ἄγγλοι· διεμαρτυρήθημεν καὶ ἡμεῖς. Κατὰ τῶν Γάλλων καὶ τῶν Ἄγγλων οὐδεμίαν τολμῶσιν οἱ Ῥουμοῦνοι νὰ ἐξασκήσωσιν ἐκδίκησιν, ἀλλὰ καθ’ ἡμῶν ἐφαρμόζουσι τοιαύτην ἐκδίκησιν, ὥστε κατέστησαν ἀμφίβολον τὴν ὕπαρξιν τῆς περιουσίας παντὸς ὑπηκόου Ἕλληνος. Τί ἀπαντῶσιν εἰς τὰ παράπονά μας οἱ καταδιώκοντες ὑπάλληλοι τῆς Ῥουμουνίας, ἀνώτεροι καὶ κατώτεροι, ὄντες μάλιστα οἱ πλείους καταγωγῆς Ἑλληνικῆς; Ὑπάγετε νὰ σᾶς προστατεύσωσιν οἱ ἑβραῖοι. Δικαιολογεῖται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἔστειλε τὰ πλοῖα, προκληθεὶς ἀπὸ τὸν ἐκεῖ διπλωματικὸν πράκτορά μας. Αὐτὸς ἐνόει ἴσως νὰ σταλῶσι πλοῖα διὰ νὰ σώσωσιν ἀνθρώπους, καθ’ ἣν περίστασιν συνέβαινον ὅσα ἤρξαντο νὰ ὑποπτεύωνται οἱ Εὐρωπαῖοι. Ἠδύνατο λοιπὸν νὰ στείλῃ ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὄχι δύω, ἀλλὰ καὶ πολλὰ, ἐκ τῶν μεταῤῥικῶν ὅμως, καὶ οὐχὶ πολεμικὰ, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ προσβάλωσιν, ὅπως καὶ προσέβαλον τὴν φιλοτιμίαν τῶν ἰθαγενῶν, ἀφοῦ μάλιστα τὰ Ἑλληνικὰ ἦσαν τὰ πρῶτα, τὰ ὁποῖα ἀφίχθησαν μετὰ τὰ Γαλλικὰ καὶ Ἀγγλικά. Πείθεσθε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ἐκ τοῦ κινήματος τούτου τῆς Κυβερνήσεως δὲν θὰ προέλθῃ τι καλόν, τοὐναντίον δυστυχήματα; Ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὅστις καυχᾶται, ὅτι ζήσας ἐν Ἀγγλίᾳ, καὶ μάλιστα μισθοδοτούμενος ἁδρὰ ἀπὸ 16 ἐτῶν ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἔμαθε τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα καὶ συμπεριφοράν. Τὸν ἐρωτῶ, ἂν ἦναι κοινοβουλευτικὴ ἡ λέξις φθονερὸς, τὴν ὁποίαν ἀπήγγειλε, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατὰ τοῦ ἀντιπάλου του, ἂν τὴν ἤκουσέ ποτε εἰς τὸ Κοινοβούλιον τῶν λόρδων ἢ τῶν ἀντιπροσώπων;

§30ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἀνεγνώσατε τὰ πρακτικὰ τῆς Ἀγγλίας;

§31ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἂς τὸ εἴπῃ ὁ ἴδιος κ. πρωθυπουργός. Καὶ ἔπειτα παραπονοῦνται οἱ ὑπουργοὶ ὅτι ἐκφέρομεν ἡμεῖς σκληροὺς λόγους!

§32ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ. Καὶ τί ἐπάθατε σεῖς, ὅπου σᾶς ἀπεδοκίμασεν ἡ Βουλή.

§33ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ σωστότερον, περὶ τῆς ἀξίας τῆς ἀποδοκιμασίας τῆς Βουλῆς. Τελευτῶν λέγω, ὅτι μὴ συμφωνῶν μὲ τοὺς ἀρειμανίους ἐνθουσιασμοὺς, οἱ ὁποῖοι κατέχουσι τινὰς ἐνταῦθα, προτείνω νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, χωρὶς παιραιτέρω ἄλλην ἔκφρασιν, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τὴν Βουλὴν πολὺ πρώϊμα.

§34Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει ἐπιμείνει ζητοῦσα τὴν ἐπιψήφισιν προτάσεως, ἀφορώσης εἰς ζήτημα ἐκκρεμὲς καὶ ἐνῷ τὸ στάδιον εἶναι ἔτι ἀνοικτόν. Ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἐνεργήσῃ, μετὰ τὸ πέρας δὲ εἶναι ὁ καιρὸς νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν καλῶς ἐνήργησε. Δὲν ὑπάρχει βεβαίως Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἥτις δὲν ἤθελε σπεύσει νὰ παράσχῃ ἅπασαν τὴν συνδρομὴν αὐτῆς ὅπου ἤθελεν ἴδει κινδυνεύοντας Ἕλληνας ἢ Ἑλληνικὰ συμφέροντα, οὔτε ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ, ἥτις ἤθελε διστάσει νὰ σπεύσῃ χορηγοῦσα ἅπασαν τὴν συνδρομὴν καὶ ὑποστήριξιν αὑτῆς. Ἀλλ’ ἀφοῦ παρέσχομεν ὅλα τὰ μέσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἂς ἀφήσωμεν αὐτὴν κυρίαν νὰ ἐνεργήσῃ πρὸς τὸν σκοπόν. Ἐὰν ἐν τῇ ἐνεργείᾳ της, ἐὰν εἰς τὰ μέτρα, τῶν ὁποίων ἔκαμε χρῆσιν ἡ Κυβέρνησις, ἀπέτυχεν, ἐνήργησεν ἄλλως, ἐνῷ διὰ νὰ ἐπιτύχῃ ἔπρεπεν ἄλλως νὰ ἐνεργήσῃ, τότε εἶναι ὑπεύθυνος καὶ θέλομεν τὴν ἐξελέγξει. Δὲν πρόκειται σήμερον περὶ τούτου· καθῆκον ἔχει ἡ Κυβέρνησις νὰ φροντίσῃ περὶ τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων, καὶ νὰ τὰ προστατεύσῃ· ἐὰν ἐγένετο καλὴ χρῆσις τῆς δοθείσης αὐτῇ ὑποστηρίξεως, ἐὰν ἐπέλθωσι καλὰ ἀποτελέσματα, τὸ ὁποῖον ἐλπίζω καὶ εὔχομαι, τότε ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ παρουσιασθῇ καὶ νὰ ζητήσῃ χειροκροτήματα καὶ ἔγκρισιν. Ἀλλ’ ἤδη εἴμεθα ἔτι εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς πράξεως, καὶ δυστυχῶς πολλὰ δυστυχήματα συνοδεύουσιν αὐτήν· ἂς μὴ ζητῇ λοιπὸν ἐπιδοκιμασίας ἀπὸ τοῦδε ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐκ τῶν προτέρων.

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καμμίαν ἐπιδοκιμασίαν οὔτε ζητοῦμεν, οὔτε δεχόμεθα τώρα, διότι εἶναι ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα.

§36ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἁρμόζει, λέγω, εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Κυβερνήσεως τοῦτο.

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν τὸ ἐζητήσαμεν.

§38ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀλλὰ μήπως, κύριοι, ὁ προλαλήσας κ. Δηλιγιάννης ἀντετάχθη οὐσιωδῶς κατὰ τῆς ἐνεργείας αὐτῆς; Ὁ κ. Δηλιγιάννης παρέστησε τὰς ἀμφιβολίας του καὶ ὑπέβαλεν αὐτὰς εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῆς Κυβερνήσεως. Μήπως τοῦτο ἀντίκειται εἰς τὰ εἰθισμένα ἢ φέρει πρόσκομμά τι εἰς τὰς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως; Μήπως πρέπει τὸ βῆμα τοῦτο νὰ ὑποβληθῇ εἰς λογοκρισίας; Καὶ εἶσθε ἕτοιμοι νὰ ἐπιβάλλητε ποινὰς ἀποδοκιμασίας; Ἐλευθερίαν τοῦ λόγου θέλετε νὰ καθιερώσητε τοιαύτην; Ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν, νομίζω, δὲν πρέπει νὰ ζητήσῃ τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν ζητεῖ ἐπὶ τῆς ὁμιλίας τοῦ προλαλήσαντος, οὔτε πρέπει νὰ ἐπιδεικνύηται ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ νὰ ζητῇ χειροκροτήματα. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου πρέπει ἐλευθερία πλήρης νὰ δοθῇ, διότι πρόκειται περὶ τῶν μεγίστων συμφερόντων τῶν Ἑλλήνων. Ἐλευθέρως ὅλοι πρέπει νὰ ἐκφράσωσι τὴν γνώμην των, ὅπως ἐξ αὐτῆς σχηματισθῇ ἡ κοινὴ γνώμη, καὶ ὁδηγηθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλ’ ὅταν ἀπαγορεύετε εἰς τοὺς Βουλευτὰς δι’ ἀπειλῆς ἀποδοκιμασίας, βιάζετε τὴν ἐλευθερίαν καὶ ἀδικῶμεν ἑαυτοὺς καὶ δὲν πράττομεν ὀρθῶς. Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλε ἐπιμείνει εἰς τὴν αἴτησιν αὐτῆς, ἥτις ἀντὶ νὰ ὠφελήσῃ θέλει βλάψει.

§39Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου οὐδεὶς δύναται νὰ περιορίσῃ. Ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς ὑπερασπίσεως οὐδενός· καὶ ἂν ἤθελεν εὑρεθῆ πλειοψηφία, ἥτις ἤθελε τολμήσει νὰ περιορίσῃ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου, ἡ τοιαύτη ἀπόφασις τῆς Βουλῆς δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν. Ἐγὼ δὲν ἔρχομαι νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τοῦ βήματος, καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἤθελον εὑρεθῆ εἰς τὴν δυσχερῆ ταύτην θέσιν ἀπέναντι πλειονοψηφίας τοιαύτης. Ἐὰν νομίζητε, ὅτι ὅσα εἶπον πρὸς ὑμᾶς παραβλάπτουσι τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, εἶσθε κύριοι νὰ ἀποστρέψητε τὸ πρόσωπόν σας, εἶσθε κύριοι, νὰ εἴπητε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν «βάδιζε τὴν ὁδὸν, ἣν ἠκολούθησας.» Καὶ μὴ ἐγὼ εἶπον τὰ ἐναντία τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους; Ἐγὼ ἠρνήθην εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς πατρίδος τὸ καθῆκον ἢ τὸ δικαίωμα, ἀλλὰ πρὸ πάντων τὸ καθῆκον νὰ ὑπερασπίσῃ καὶ νὰ προστατεύσῃ τὰ ἑλληνικὰ συμφέροντα ὅπου ταῦτα κινδυνεύουσι καὶ ὅπου δύναται νὰ τὰ προστατεύσῃ; Τοιοῦτόν τι εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὅτι εἶπον, ἀλλ’ οὗτος ὑπερέχει πάντων τῶν ἄλλων εἰς τὴν τάσιν τοῦ περιπλέκειν τὰ πράγματα καὶ παριστάνειν αὐτὰ ἀλλοῖα ἢ ὡς ἐλέχθησαν. Σᾶς εἶπον, ὅτι δὲν ἀναγνωρίζω τὸ καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως νὰ προστατεύῃ τὰ ἑλληνικὰ συμφέροντα; Ἐγὼ δὲν ἀναγνωρίζω τὴν ἀνάγκην τῆς προστασίας, οἵαν ἡ Κυβέρνησις ἐπεχείρησε νὰ μετέλθῃ ἐν τῇ παρούσῃ περιστάσει, καὶ οὐχὶ τὸ καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ τίς θέλει ἀποδείξει, ὅτι τὰ ἑλληνικὰ συμφέροντα ἐπροστατεύθησαν διὰ τῆς παρουσίας τῶν δύω πλοίων τῶν ἑλληνικῶν; Καὶ ἂν ἐπροστατεύοντο διὰ τῆς παρουσίας τῶν πλοίων τῶν ἑλληνικῶν, διὰ τί ἐπῆλθον τὰ ἀποτελέσματα, ἅπερ εἶναι εἰς ὅλους γνωστά; Διὰ τί ἐπληγώθη ὁ Ὑποπρόξενος τῆς Ἑλλάδος, καὶ αὐτὸς ὁ Πολιτικὸς πράκτωρ ἡμῶν;

§40ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐσφάγησαν τῆς Ἰταλίας καὶ τῆς Γερμανίας.

§41ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶχον στόλους ἡ Ἰταλία καὶ ἡ Γερμανία.

§42ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐσφράγησαν ὅμως.

§43ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ἐσφάγησαν ἢ ἐπληγώθησαν πολῖται ἢ ὑπάλληλοι ἢ ἔμποροι, τοῦτο δὲν ἐγένετο ὑπὸ τὰς ὄψεις τῶν πλοίων τῶν πολεμικῶν.

§44ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οἱ Ἄγγλοι καὶ οἱ Γάλλοι διὰ τί;

§45ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεῖς εὑρέθημεν εἰς τὴν δυστυχεστέραν θέσιν, διότι ἐνῷ ὑπῆρχον τὰ πλοῖα ἐν τῷ λιμένι τῆς Ἀλεξανδρείας, τὰ πλοῖα ταῦτα δὲν ἠδύναντο νὰ προστατεύσωσι τὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ προστατεύσωσι. Τίς λοιπὸν ἠμφισβήτησεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ καθῆκον νὰ προστατεύσῃ τὰ ἑλληνικὰ συμφέροντα, ὅπου δύναται καὶ παρουσιάζεται ἀνάγκη τῆς προστασίας αὐτῶν; Ἠμφισβητήσαμεν μόνον τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ πράττῃ καὶ προβαίνῃ ἀμελετήτως εἰς διαβήματα, περὶ τῆς ἐκβάσεως τῶν ὁποίων δὲν εἶναι βεβαία, καὶ τὰ ὁποῖα ἐδύναντο νὰ καταλήξωσιν εἰς περιπλοκὰς καὶ εἰς δυσχερείας, καὶ τοῦτο μόνον ἵνα ἐμποιηθῶσιν εἰς τὸ κοινὸν ἐντυπώσεις. Ἐὰν συνέβη πολίτης τις τῆς Γαλλίας ἢ τῆς Ἀγγλίας κατὰ τὰς τελευταίας ἀνωμαλίας νὰ πάθῃ, καίτοι ὅλου τοῦ στόλου τοῦ Γαλλικοῦ καὶ τοῦ Ἀγγλικοῦ ἐν τῷ λιμένι τῆς Ἀλεξανδρείας ὄντος, τοῦτο δὲν σημαίνει τίποτε, διότι οἱ στόλοι οἱ ἀγγλικοὶ καὶ οἱ γαλλικοὶ δὲν εἶχον μεταβῆ ἐκεῖ, ἵνα κυρίως προστατεύσωσι τὰ συμφέροντα τῶν ὑπηκόων, ἀλλὰ διὰ νὰ προστατεύσωσι πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἡ Γαλλία καὶ ἡ Ἀγγλία ἔχουσι καθῆκον καὶ δικαίωμα νὰ μετέρχωνται, πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς δὲν εἴχομεν δικαίωμα νὰ μετέλθωμεν, οὐδὲ καθῆκον νὰ ὑποστηρίξωμεν. Ἡμεῖς ἓν μόνον καθῆκον εἴχομεν, νὰ προστατεύσωμεν τὰ συμφέροντα τῶν Ἑλλήνων· ἐὰν δὲ ἐκινδύνευον τὰ συμφέροντα τῶν Ἑλλήνων, δὲν ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ τὰ προστατεύσῃ ἄλλως παρὰ ἀποστέλλουσα στόλον; Ἠδύνατο νὰ στείλῃ ἄλλα πλοῖα, ἐὰν ἦτο ἀνάγκη φιλανθρώπου συνδρομῆς, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιδείξῃ τὰ πλοῖα τὰ πολεμικὰ τῆς Ἑλλάδος, τῶν ὁποίων ἡ ἐμφάνισις μόνον σκοπὸν πολιτικὸν ἔμελλε νὰ καταδηλώσῃ. Ἠδύνατο νὰ στείλῃ τέσσαρα καὶ πέντε καὶ πλείονα ταχυδρομικὰ ἀτμόπλοια· ἀλλ’ ἡ ἐμφάνισις τῶν ταχυδρομικῶν πλοίων δὲν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ οὐδεμίαν πολιτικὴν σημασίαν, σημασίαν ὅμως τοιαύτην εἶχεν ἡ ἀποστολὴ τῶν πολεμικῶν πλοίων εἰς Ἀλεξάνδρειαν. Ταῦτα εἶπον ἐγώ, σεῖς δὲ εἶσθε κύριοι νὰ ψηφοφορήσητε οἵας καὶ ἂν σᾶς προβάλωσι προτάσεις, ὡς εἶσθε κύριοι καὶ νὰ ἀκούετε ἀπὸ τοῦ βήματος ὑμᾶς αὐτοὺς ὑβριζομένους ἀπὸ τοὺς ὑπουργοὺς καὶ νὰ ὑποκρίνεσθε, ὅτι δὲν τοὺς ἀκούετε· αὐτὰ ἀφορῶσιν ὑμᾶς ὡς ἄτομα, ἀφορῶσιν ὑμᾶς ὡς πλειονοψηφίαν, δὲν ἀφορῶσιν ἐμέ.

§46ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Ἡ ἐλευθερία τοῦ βήματος εἶναι ἱερὰ, καὶ παρὰ τῆς Βουλῆς αὐτῆς, ὁμολογουμένως, ὡς ἱερὰ ἐθεωρήθη, καὶ ὄχι μόνον εἶναι ἐλεύθερος ἕκαστος νὰ ἀγορεύῃ, ἀλλὰ γίνεται καὶ κατάχρησις μεγάλη. Ἐπίσης ἕκαστος ὀφείλει νὰ συγκινῆται ἀπὸ τὰ παθήματα τῶν ἀδελφῶν, ἀλλὰ διότι ὀφείλει νὰ συγκινῆται, καὶ διότι ὀφείλει νὰ ὑπερασπίζεται αὐτοὺς, δὲν ὑποτίθεται, ὅτι δύναται ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ καὶ νὰ βλάπτῃ τὴν πατρίδα, σκοπὸν ἔχων μόνον ν’ ἀντιπολιτευθῇ τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν εἶναι πολὺς καιρὸς, κατὰ τὸν ὁποῖον, κύριοι, αὐτὸ τὸ Κοινοβούλιον ἐπεδοκίμασε τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὰ πλοῖα, τὰ ὁποῖα ἔστειλεν εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν, καὶ τῶν ὁποίων τὴν παρουσίαν ἐζήτουν οἱ ἐκεῖ εὑρισκόμενοι Ἕλληνες, ὅπως ἐζήτουν καὶ οἱ ξένοι εὑρισκόμενοι ἐν Ἀλεξανδρείᾳ. Πᾶν ὅ,τι, κύριοι, ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις τὸ ἔπραξε σύμφωνα μὲ τὰς προτάσεις τοῦ Πολιτικοῦ πράκτορος ἐν Ἀλεξανδρείᾳ, καὶ σύμφωνα μὲ τὸ πνεῦμα τῶν εὐεργετίδων Δυνάμεων, μὲ τὰς ὁποίας συμπράττει ἡ Ἑλλάς. Ἀλλ’ εἶναι ὁ καιρὸς σήμερον νὰ ἐξελέγξωμεν τὴν Κυβέρνησιν ἢ τὴν διαγωγήν της, ὅσον ἀφορᾷ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ; Οὐχί! ἕκαστος δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι πρέπει νὰ συστηθῇ προσοχὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ εἰς οὐδένα ἐπιτρέπεται σήμερον πρὶν τελειώσῃ τὸ ζήτημα νὰ ἐξενέγκῃ γνώμην, ἂν καλῶς ἢ κακῶς προσηνέχθη ἡ Κυβέρνησις ὡς πρὸς τοῦτο. Ὅταν δὲ ἀγορεύῃ τις ἐπίτηδες μόνον διὰ νὰ ἀντιπολιτευθῇ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἔρχεται νὰ ἐμβάλλῃ σκάνδαλα, αὐτὸς εἶναι ἄξιος νὰ ἀποδοκιμασθῇ, διότι τὰ ἱερώτερα τῆς πατρίδος τὰ μεταχειρίζεται πρὸς ἴδιον πολιτικὸν ὄφελος, καὶ διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ τὴν Βουλὴν νὰ ἀποδοκιμάσῃ τὸν προκαλέσαντα τὴν ἄνω συζήτησιν, πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν ἐκεῖ εὑρισκομένων Ἑλλήνων.

§47ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀρχὴ ἀναλλοίωτος κηρυττομένη ὑπὸ τοῦ ποιητοῦ Σοφοκλέους λέγει: «Θαρσαλέος γὰρ ἀνὴρ ἐν πᾶσιν ἀμείνων ἔργοισι τελέθει» τουτέστιν «ὁ τολμηρὸς ἄνθρωπος κάμνει καλλίτερα τὰ ἔργα του ἀπὸ πάντα ἄλλον.» Ἡ ἀρχὴ αὕτη ἐφαρμόζεται καὶ εἰς τοὺς πολιτικοὺς διπλωμάτας. Ὅλος ὁ κόσμος ἐχειροκρότησε καὶ χειροκροτεῖ διὰ τὴν πρόνοιαν, τὴν ὁποίαν ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις ἔλαβεν, ὡς ἄλλος Προμηθεὺς, καὶ ἀπέστειλε πλοῖα πολεμικὰ εἰς Αἴγυπτον πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν ἐκεῖσε Ἑλλήνων καὶ τῶν ἀπείρων Ἑλληνικῶν συμφερόντων, καὶ πράγματι ἐχρησίμευσαν τὰ Ἑλληνικὰ πλοῖα, διότι εἰς αὐτὰ ἄπειροι οἰκογένειαι εὗρον ἄσυλον προσφυγοῦσαι, καὶ οὕτως ἀπέφυγον τὸν ἐπικείμενον ἄφευκτον κίνδυνον τῆς ζωῆς των· καθότι ἡ δολοφονία τῶν ἀνθρώπων ἦτο προδιωργανισμένη ὑπὸ τῆς ἐντοπίου τουρκικῆς ἐξουσίας, καὶ ἐξετελέσθη ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς Ἀστυνομίας, καὶ μέχρι τῆς σήμερον λογαριάζονται θύματα ἄνω τῶν 500 ἀτόμων διαφόρου ἐθνικότητος. Ἀπορίας ἄξιον εἶναι σήμερον πῶς ἐν τῷ μέσῳ τῆς Βουλῆς ἠγέρθη ὁ κ. Θ. Δηλιγιάννης νὰ μεμφθῇ τὴν ἁγίαν καὶ ἀγαθὴν ταύτην πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ἀποστολὴν τῶν πλοίων· πῶς ὁ Δηλιγιάννης, γόνος προγόνων θυσιασθέντων ὑπὲρ τῆς ζωῆς τῶν ἄλλων καὶ τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἔθνους, αὐτὸς νὰ καταφέρεται κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δῆθεν ἀσυνέτως ἀπέστειλε τὰ πλοῖα, ἐνῷ ἡ πρᾶξις αὕτη τῆς Κυβερνήσεως τιμᾷ εἰς τὸν ὕψιστον βαθμὸν τὴν Κυβέρνησιν, καὶ θέτει τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος εἰς τὴν ἐμπρέπουσαν θέσιν μεταξὺ τῶν μεγάλων Δυνάμεων, ἀποδεικνύεται δὲ δι’ αὐτῆς εἰς τὸν ἔξω κόσμον, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ζῇ καὶ ἀκμάζει; Ἡ ἀποστολὴ τῶν πλοίων ἐκρίθη παρὰ τῶν ἐν Αἰγύπτῳ Ἑλλήνων λίαν τελεσφόρος κατὰ τὰς ὀδυνηρὰς ἐκείνας στιγμὰς τῆς σφαγῆς ὑπὸ τῶν δολοφόνων Φελλάχων, καὶ εἴθε ἡ Ἑλλὰς νὰ λάβῃ ἔτι μεγαλείτερον μέρος συμπράξεως μετὰ τῶν μεγάλων Δυνάμεων τῆς Δύσεως εἰς τὰ ἐξωτερικὰ πράγματα τῆς Ἀνατολῆς. Εἰς ἄλλας περιστάσεις ἐπιφυλάξου, κύριε Δηλιγιάννη, νὰ συλλάβῃς τὴν ἐνεστῶσαν Κυβέρνησιν ἐλαττωματικῶς ἐνεργοῦσαν, καὶ τότε θὰ ἔχῃς καὶ ἡμᾶς συνεργοὺς τῆς αὐστηρᾶς ἐξελέγξεως κατ’ αὐτῆς, καὶ πάσης τυχὸν παρανόμου πράξεώς της, ὀκνηρίας, ἀβελτηρίας ἢ ἀνικανότητος περὶ τὸ διοικεῖν. Δὲν σᾶς περιποιεῖ τιμὴν σήμερον νὰ ἀντιπολιτεύεσθε ἐκ συστήματος καὶ τὰς ἀγαθὰς καὶ λαοσωτηρίους πράξεις τῆς Κυβερνήσεως, δι’ ἃς ὅλον τὸ ἔθνος ἀγάλλεται καὶ σκιρτᾷ ὑπὸ χαρᾶς ἐθνικῆς καὶ ὑπερηφανεύεται διὰ τὴν γενναίαν ταύτην ἀπόφασιν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ἀποστολὴν δύω τῶν πλοίων ἐν Αἰγύπτῳ, ὅπως δοθῇ βοήθεια καὶ θάῤῥος εἰς τοὺς παρεπιδημοῦντας ἐκεῖσε Ἕλληνας.

§48Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὅρα παράρτημα).

§49ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας, μοὶ φαίνεται ἐντελῶς ἄτοπος, διότι ἡ πρότασις αὕτη προδικάζει τὸ ζήτημα καὶ ἔρχεται νὰ ὑποκαταστήσῃ εἰς τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως αὐτὴν τὴν Βουλὴν, τουτέστιν τὴν ἐξουσίαν, ἥτις ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου ἐπὶ τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως, οὕτω δὲ νὰ καταστήσῃ ἀνεύθυνον τὴν Κυβέρνησιν. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ κ. Μεσσηνέζης ἀπὸ τῆς θέσεώς του, ὅταν ἐπηρώτησεν ἂν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι ἀπεστάλησαν πλοῖα εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν, καὶ ἔλαβε τὴν ἀπάντησιν, ὅτι τῷ ὄντι ἀπεστάλησαν, ἐπήνεσε τὴν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ εἶναι ὑποχρεωμένοι λοιπὸν οἱ ἔχοντες ἐναντίαν ἰδέαν πρὸς τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Μεσσηνέζη ν’ ἀποδοκιμάζωνται; Καὶ ἂν τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀποστολῆς τῶν πλοίων ἐν Ἀλεξανδρείᾳ ἔσονται κακὰ καὶ ἀποδειχθῇ, ὅτι κακῶς ἔπραξεν ἀκολουθῆσαν τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε τὸ ὑπουργεῖον, ὁ κ. Μεσσηνέζης δὲν εὑρίσκεται εἰς τὸ ἄδικον, δὲν εἶναι ἀποδοκιμαστέος; Ἂν ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἐκεῖνος νὰ ἐπιδοκιμάσῃ, ἔχει καὶ εἷς ἄλλος τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ πρᾶξις δὲν εἶναι ὀρθή. Τὸ ζήτημα, κύριοι, εἶναι ἐκκρεμὲς, τὸ ζήτημα δὲν ἐλύθη, δὲν ἐξαρτᾶται δὲ καὶ ἐκ τῆς λύσεως πολλάκις νὰ κρίνωμεν περὶ τῆς πορείας μιᾶς Κυβερνήσεως, διότι εἶναι δυνατὸν ἡ ἀποστολὴ τῶν πλοίων νὰ ἔβλαψεν ἤδη τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα, ἀλλὰ νὰ ὠφέλησε πρὸς μέλλοντας πολιτικοὺς σκοποὺς, καὶ τότε, καίτοι ζημιώνουσα νῦν τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἡ Κυβέρνησις, εἶναι ἐπιδοκιμαστέα. Ἀλλ’ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ μὴ ὑπάρχῃ πολιτικὸς σκοπὸς, καὶ νὰ ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν ὑστέρων, ὅτι μόνον ἀπρονοησία τις ὡδήγησε τὴν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως εἰς ἓν τοιοῦτον διάβημα· τότε πρέπει νὰ μένῃ πλῆρες τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν διὰ νὰ κρίνῃ, διὰ νὰ φέρῃ τὸν ἔλεγχον, καὶ διὰ νὰ φέρῃ τὸν ἔλεγχον δίκαιον ἐπὶ τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως, πρέπει νὰ κρίνῃ ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος πάσης ἐνεργείας πολιτικῆς· ἀλλὰ σήμερον ὑποβάλλει ὁ κ. Μεσσηνέζης πρότασιν, ὅτι μετὰ τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν.... καὶ λυπουμένη ἡ Βουλὴ, διότι τὸ ζήτημα τοῦτο ἐφέρθη ἐνώπιον αὐτῆς, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, τί κάμνει; Προδικάζει, καὶ προδικάζει ἐντελῶς τὸ ζήτημα. Καὶ εἶναι εἰς καιρὸν ἡ Βουλὴ σήμερον νὰ προδικάσῃ τὸ ζήτημα; Ὄχι· ἡ Βουλὴ σήμερον τίποτε ἄλλο δὲν πρέπει νὰ κάμῃ παρὰ μετὰ τὰ λεχθέντα νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ οὕτω κρατεῖ εἰς ἑαυτὴν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ ἔχῃ ἐπὶ τῆς πορείας τῆς Κυβερνήσεως.

§50ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἡ πρότασίς μου δὲν προδικάζει τὸ περὶ εὐθύνης ζήτημα, ἀλλ’ ἐκφράζει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ ἐκφράσῃ ἡ Βουλὴ, μετὰ τὴν ἀκαίρως καὶ ἀτόπως προκληθεῖσαν συζήτησιν. Περὶ τοῦ πῶς διηύθυνεν ἢ διεξήγαγεν ἡ Κυβέρνησις τὸ μέγα ἔργον τῆς ὑπερασπίσεως τῶν ἐν Αἰγύπτῳ ὑπηκόων Ἑλλήνων, εἶναι ζήτημα περὶ τοῦ ὁποίου ὁ χρόνος καὶ τὰ πράγματα θὰ φέρωσι τὴν Βουλὴν εἰς θέσιν νὰ κρίνῃ. Ἐκεῖνο δὲ τὸ ὁποῖον ἐκφράζει ἡ πρότασίς μου εἶναι, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀρκεῖται εἰς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ πρωθυπουργοῦ, πληρέστατα δικαιολογοῦντα τὴν πρᾶξιν τῆς ἀποστολῆς τῶν πλοίων καὶ ὅτι λυπεῖται ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῇ προληφθείσῃ συζητήσει ἐναντίον τῶν συνταγματικῶν ἐθίμων τῶν κρατούντων παντοῦ ὅπου οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους σέβονται ἑαυτοὺς καὶ αἰσθάνονται τὴν ἱερότητα τῆς ἀποστολῆς αὐτῶν. Δὲν ἀποδοκιμάζει ἡ πρότασις τὸν προκαλέσαντα τὴν συζήτησιν, ἀλλ’ ἐκφράζει τὸ αἴσθημα, ὅπερ παρήγαγεν αὕτη εἰς τὸ Κοινοβούλιον.

§51ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἠπόρησα, κύριοι, ὅτε ἤκουσα τὸν ἔντιμον προαγορεύσαντα, ἐπικαλούμενον πρὸς ὑποστήριξιν τῆς προτάσεώς του τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, ἀμφιβάλλω ἂν ὑπάρχῃ εἰς κἀνὲν μέρος τοῦ κόσμου ἄγνωστον εἰς ἐμὲ κοινοβουλευτικὸν ἔθιμον, ὁποῖον ἐφαντάσθη ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Αἰγιαλείας, ἐν ἐλλείψει ἄλλου οὐσιαστικοῦ ἐπιχειρήματος· διαβεβαιῶ ὅμως ὅτι παρ’ ἡμῖν καὶ εἰς ἅπαντα τὰ γνωστὰ συνταγματικὰ Κράτη τῆς Εὐρώπης δὲν ὑπάρχει παρόμοιον κονοβουλευτικὸν ἔθιμον. Καὶ τί λέγω; δὲν ὑπάρχει παράδειγμα οὐχὶ ὅμοιον, ἀλλ’ οὔτε ἀνάλογον κἂν πρὸς τὴν ὑπόθεσιν, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει ὁ κ. Μεσσηνέζης· τὸν προκαλῶ δὲ ν’ ἀναφέρῃ ἔστω καὶ μίαν μόνην περίστασιν, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ ἀπεδοκίμασε παρ’ ἡμῖν βουλευτὴν ἐπερωτήσαντα τὴν Κυβέρνησιν περὶ οἱασδήποτε ὑποθέσεως. Τὸν προκαλῶ ὡσαύτως ν’ ἀναφέρῃ ἓν τοιοῦτον παράδειγμα ἐξ οἱουδήποτε Κοινοβουλίου τῆς Εὐρώπης. Τοὐναντίον, ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἐκκρεμοῦς ζητήματος τῆς Αἰγύπτου ἐν τῷ Ἀγγλικῷ Κοινοβουλίῳ οἱ βουλευταὶ ἐπερωτῶσι καθ’ ἑκάστην τὴν Κυβέρνησιν, καὶ αὕτη δίδει ὅσας νομίζει, ὅτι δύναται νὰ δώσῃ πληροφορίας περὶ αὐτοῦ, οὐδεὶς δ’ ἐφαντάσθη ποτὲ νὰ μεμφθῇ τοὺς ἐπερωτῶντας βουλευτὰς ὡς ὑπερβαίνοντας τὸν κύκλον τῶν νομίμων αὑτῶν δικαιωμάτων, ἢ ὡς βλάπτοντας τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Καὶ πῶς ἦτο δυνατὸν, κύριοι, νὰ μορφωθῇ εἴτε παρ’ ἡμῖν, εἴτε παρ’ οἱῳδήποτε ἄλλῳ συνταγματικῷ Κράτει, ἔθιμον, ἀναιροῦν τὴν οὐσιωδεστέραν τοῦ Κοινοβουλίου ἐξουσίαν; Διὰ τῶν ἐπερωτήσεων οἱ βουλευταὶ ἀσκοῦσι διηνεκῆ ἐπὶ τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως ἔλεγχον, ἐκπληροῦσι δηλ. τὴν κυριωτάτην ἀποστολὴν τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας· διὰ τῶν ἐπερωτήσεων τὸ Κοινοβούλιον σταματᾷ εἰς πᾶσαν στιγμὴν τὴν Κυβέρνησιν καὶ ζητεῖ ἀπ’ αὐτῆς λόγον ἐπὶ πάσης πράξεως, παντὸς ζητήματος, ἐσωτερικοῦ ἢ ἐξωτερικοῦ, οὕτω δὲ μανθάνουν οἱ Ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, μανθάνει καὶ ὁ λαὸς πῶς διαχειρίζονται οἱ κυβερνῶντες τὰς ὑποθέσεις του, πρὸς δὲ τούτοις φωτίζεται καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἐκ τῆς συζητήσεως καὶ γίνεται προσεκτικωτέρα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ τὰς ἐνεργείας της. Πῶς ἦτο λοιπὸν, ἐπαναλαμβάνω, λογικῶς δυνατὸν νὰ μορφωθῇ ἔθιμον κοινοβουλευτικὸν, οὐ μόνον δεσμεῦον τὸ πολυτιμότατον τοῦτο δικαίωμα τοῦ βουλευτοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐκθέτον αὐτὸν εἰς τὴν ἀποδοκιμασίαν τῆς Βουλῆς! Δὲν εἶναι δὲ σπουδαία ἡ ἀντίῤῥησις, ὅτι ἔλεγχος πρέπει νὰ ἐπέλθῃ κατόπιν, καὶ πρὸ τούτου ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ μείνῃ ἐντελῶς ἐλευθέρα εἰς τὴν ἐνέργειάν της. Τοιοῦτος ἔλεγχος εἶναι ἰδανικός· δὲν ἀσφαλίζει ποτὲ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ καταλήγει εἰς ζήτημα ἁπλῆς ἀτομικῆς εὐθύνης, τὸ ὁποῖον πολλάκις εἶναι καὶ λόγου ἀνάξιον σχετικῶς πρὸς τὴν καταστροφήν, τὴν ὁποίαν ἐπήνεγκεν ἡ ἐλευθέρα κυβερνητικὴ ἐνέργεια. Ἀξίαν πρακτικὴν ἔχει ἡ ἐλεγκτικὴ τοῦ κοινοβουλίου ἐξουσία μόνον ὅταν γίνεται ἐγκαίρως, ὅταν συντελῇ εἰς διαφώτισιν τῶν Κυβερνώντων, εἰς πρόληψιν τῶν κακῶν, καὶ οὐχὶ ὅταν μετὰ τὴν καταστροφὴν ἐπέρχεται ὡς τιμωρὸς τῶν ἁμαρτησάντων ἀτόμων. Βεβαίως ὑπάρχουσι περιστάσεις, καθ’ ἃς ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν γινομένην ἐπερώτησιν, χωρὶς νὰ ἐκθέσῃ εἰς κίνδυνον ἐθνικὰ συμφέροντα, συνδεόμενα μὲ τὸ ἐκκρεμὲς ζήτημα, περὶ οὗ ἡ ἐπερώτησις. Οὐδεὶς ἀρνεῖται, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πᾶσα Κυβέρνησις δικαιοῦται νὰ μὴ δώσῃ τὰς ζητουμένας πληροφορίας, ἐπικαλουμένη τὸ δημόσιον συμφέρον. Ἀλλὰ ποῦ ἠκούσθη, κύριοι, νὰ ὀργίζηται, νὰ ἀγανακτῇ ἡ Κυβέρνησις κατὰ τοῦ ἐπερωτῶντος βουλευτοῦ! Ποῦ ἠκούσθη νὰ ἐκφράσῃ ἡ Βουλὴ τὴν ἀποδοκιμασίαν καὶ τὴν λύπην της, διότι βουλευτής τις ἐνόμισεν, ὅτι ὤφειλε νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Κυβέρνησιν......

§52ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἠρώτησεν ἁπλῶς. (Θόρυβος).

§53ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἔχετε ὑπομονήν· θὰ ὁμιλήσω καὶ περὶ τούτου. Τὸ πρᾶγμα, κύριοι, εἶναι τόσῳ μᾶλλον παράδοξον, καθ’ ὅσον ἐπὶ τῇ αἰτήσει αὐτοῦ τοῦ ἐντίμου ἐκ Γόρτυνος βουλευτοῦ ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ἔγγραφα, ἀναφερόμενα εἰς τὸ Αἰγυπτιακὸν ζήτημα, καὶ προεκάλεσεν, οὕτως εἰπεῖν, τὴν ἐπὶ τῶν ἐγγράφων τούτων γνώμην ἑκάστου βουλευτοῦ. Μετὰ τοιαύτην τακτικὴν ἡ ἀγανάκτησις τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ εἶναι τουλάχιστον ἄτοπος, πρωτάκουστος δὲ ἡ πρότασις νὰ ἐκφράσῃ ἡ Βουλὴ τὴν λύπην καὶ ἀποδοκιμασίαν της κατὰ τοῦ αὐθάδους βουλευτοῦ, ὅστις ἀναγνοὺς τὰ ἔγγραφα, ἐνόμισεν, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀνακοινώσῃ τοὺς δισταγμούς του ὡς πρὸς τὴν μέχρι τοῦδε πορείαν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Αἰγυπτιακοῦ ζητήματος. Διὰ νὰ δώσουν δέ, κύριοι, εὐλογοφανῆ τινα δικαιολογίαν εἰς τὴν πρωτοφανῆ καὶ παράδοξον ταύτην πρότασιν, ἐπεχείρησαν νὰ παραστήσωσιν, ὅτι ὁ ἔντιμος ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς ἐξέφρασεν ἰδέαν τερατώδη, ἀσεβῶς προσκρούουσαν εἰς τὴν ἠθικὴν συνείδησιν. Πῶς εἶναι δυνατόν, εἶπον, νὰ εὑρεθῇ βουλευτὴς Ἕλλην ἐντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου, τολμῶν νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ὤφειλε νὰ προστατεύσῃ τὰ ἐν Αἰγύπτῳ Ἑλληνικὰ συμφέροντα; Ἄς μὲ συγχωρήσουν νὰ παρατηρήσω, ὅτι μετατοπίζουν τὸ ζήτημα, καὶ ἑπομένως σκιαμαχοῦν. Οὐδεὶς ἀρνεῖται ἐνταῦθα, ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ ἦναι παροῦσα πανταχοῦ, ὅπου πρόκειται νὰ προασπίσῃ συμφέρον τι ἐθνικόν. Αὐτὸ εἶναι στοιχειῶδες δικαίωμα καὶ καθῆκον πάσης Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, καὶ οὔτε ὁ κ. Δηλιγιάννης, οὔτε κανεὶς ἐδῶ διενοήθη νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι πρέπει νὰ ἀφήσητε ἀπροστάτευτα τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα, εἴτε ἐν Αἰγύπτῳ εἴτε ἀλλαχοῦ, ὅπου ἔχουσιν ἀνάγκην προστασίας. Ὁ κ. Δηλιγιάννης ἐξέφρασεν ἀμφιβολίας περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἡ Κυβέρνησις νομίζει, ὅτι πρέπει νὰ προστατευθῶσιν ἐν τῷ Αἰγυπτιακῷ ζητήματι τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα· ὁ ἔντιμος ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς δὲν δύναται νὰ πείσῃ ἑαυτόν, ὅτι ἡ ἀποστολὴ πολεμικῶν πλοίων εἰς Αἴγυπτον, ἥτις δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀνάμιξις εἰς ξένας ὑποθέσεις, ἐξυπηρετεῖ τελεσφόρως τὰ ἐκεῖ Ἑλληνικὰ συμφέροντα· φοβεῖται μήπως ἡ πρᾶξις αὕτη τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι ἀποτέλεσμα ὡρίμου σκέψεως καὶ προσηκούσης ἐκτιμήσεως ὅλων τῶν περιστάσεων τοῦ ζητήματος, καὶ δύναται νὰ μᾶς ἐκθέσῃ εἰς κινδύνους, οὓς προκαλοῦμεν ἄνευ τουλάχιστον δεδικαιολογημένης ἀφορμῆς. Ἔχει δίκαιον; Τὸ ἐπ’ ἐμοί, διατί νὰ τὸ κρύψω; δὲν θεωρῶ παντελῶς ἀνυποστάτους τοὺς δισταγμοὺς καὶ τοὺς φόβους τοῦ ἐντίμου ἐκ Γόρτυνος βουλευτοῦ. Φοβοῦμαι, κύριοι, καὶ ἐγὼ μήπως τὴν Κυβέρνησιν ἀπεπλάνησεν ἡ ἐπιπόλαιος ἐπιθυμία τῆς ἐπιδείξεως μᾶλλον ἢ ἡ βαθεῖα ἐκτίμησις τῶν πραγμάτων καὶ τῆς θέσεως τῆς Ἑλλάδος ἀπέναντι τοῦ Αἰγυπτιακοῦ ζητήματος. Ἐπιθυμῶ καὶ εὔχομαι νὰ ἀποδειχθῶσιν οἱ τοιοῦτοι δισταγμοὶ καὶ φόβοι ἀνύπαρκτοι· εὔχομαι νὰ μαρτυρήσουν κατόπιν τὰ πράγματα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐνήργησε συνετῶς καὶ ἐπιτηδείως πρὸς ἐξυπηρέτησιν μόνων τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων ἐν Αἰγύπτῳ. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν δυνάμεθα εἰμὴ νὰ ἐπέχωμεν τὴν ἐπὶ τούτου ὁριστικὴν ἡμῶν κρίσιν καὶ ἀπόφασιν, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι δὲν ἔχομεν ἀκόμη ἅπαντα τὰ διδόμενα, ἅπαντα τὰ ἀναγκαῖα καὶ ἀπαραίτητα στοιχεῖα πρὸς μόρφωσιν γνώμης ὀρθῆς καὶ δικαίας. Καὶ ὅμως τί ζητοῦν διὰ τῆς πρὸς συζήτησιν προτάσεως; Ζητοῦν, κύριοι, νὰ προκαταλάβωσι τὴν ἐπὶ τούτου γνώμην τῆς Βουλῆς· ζητοῦν ν’ ἀποφανθῆτε, χωρὶς νὰ ἐξετάσητε, χωρὶς νὰ γνωρίζητε τὰ πράγματα, ὅτι ἡ πορεία τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Αἰγυπτιακοῦ ζητήματος εἶναι τόσον ἀνεπίληπτος, ὥστε δὲν ἐπιτρέπεται οὔτε ἁπλοῦς δισταγμὸς, καὶ ὁ ἐκφράζων τοιοῦτον δισταγμὸν πρέπει ν’ ἀποδοκιμασθῇ. Εἶναι φανερὸν, ὅτι οὕτω πράττοντες, θὰ καταστήσετε τὴν Κυβέρνησιν παράβολον καὶ ἄμετρον εἰς τὰς ἐνεργείας της, διότι ἐμέσως ἀναιρεῖτε καὶ αὐτὴν τοῦ μέλλοντος τὴν εὐθύνην, ἣν φαίνεσθε ἐκ προοιμίων ἀναδεχόμενοι ὑμεῖς. Θὰ ἦναι ὀρθὴ, θὰ ἦναι συνετὴ τοιαύτη τῆς Βουλῆς ἀπόφασις; Εἰς ἐπίμετρον δὲ σᾶς ζητοῦν καὶ ν’ ἀποδοκιμάσητε συνάδελφον, ὅστις ἔσχε τὴν τόλμην νὰ συλλάβῃ δισταγμοὺς ὡς πρὸς τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ προκαλέσῃ ἐπὶ τούτου δι’ ἐπερωτήσεως τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐξηγηθῇ....... (Θόρυβος). Τουλάχιστον ἐγὼ οὕτως ἐνόησα, κύριοι, τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Δηλιγιάννη. Ὁ σκοπός του δὲν ἦτο νὰ ἐκφράσῃ ἐκ προοιμίων ὁριστικὴν περὶ τῆς πορείας τῆς Κυβερνήσεως γνώμην. Ἐζήτησεν ἁπλῶς πληροφορίας, ἐξέφρασε δισταγμούς........

§54Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἤθελον νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τῆς Κυβερνήσεως.

§55ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀκούετε τὸν σκοπὸν τῆς ἐπερωτήσεως; Δὲν ἦτο δυνατὸν πρὸ τῆς ὥρας νὰ διερμηνεύσῃ ὁριστικὴν γνώμην ἀνὴρ, οἷος ὁ ἔντιμος ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς, ὅστις γινώσκει ὑπὲρ πάντα ἄλλον πότε πρέπει νὰ συζητῇ καὶ πότε πρέπει νὰ ζητῇ εὐθύνας. Ἀλλ’ ἔστω, ὅτι ὁ κ. Δηλιγιάννης, ἀναγνοὺς τὰ ὑποβληθέντα ἔγγραφα, ἐξέφρασεν ἀπὸ τοῦδε ὁριστικῶς τὴν γνώμην του, ὅτι εἶναι κακὴ ἡ πορεία τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Αἰγυπτιακοῦ ζητήματος. Προχωρῶ περαιτέρω· ὑποθέτω, ὅτι ἡ γνώμη αὕτη εἶναι ἄδικος, ἐσφαλμένη. Τίς σᾶς ἔδωκεν, ἐρωτῶ, τὸ δικαίωμα νὰ τὸν ἀποδοκιμάσητε διὰ τοῦτο; (θόρυβος). Διατί ὁ θόρυβος;

§56ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἀποδοκιμασία.

§57ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν εἶναι ἀποδοκιμασία; Καὶ λησμονεῖτε, ὅτι ἡ πρώτη πρότασις, ἡ ὑποβληθεῖσα κατόπιν τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἦτο πρότασις καθαρᾶς ἀποδοκιμασίας; Βεβαίως ἐν τῇ δευτέρᾳ προτάσει αἱ λέξεις ἐτροποποιήθησαν, τὸ ὕφος κατέστη ἠπιώτερον, ἔμεινεν ὅμως πάντοτε ἡ ἀρχικὴ ἰδέα τῆς ἀποδοκιμασίας. Ὅταν ἐκφράζετε τὴν λύπην σας, διότι ὁ κ. Δηλιγιάννης ἐπηρώτησε τὴν Κυβέρνησιν.... (θόρυβος) ἢ ἐξέφρασεν ἀμφιβολίας περὶ τῆς πορείας αὐτῆς εἰς τὸ ζήτημα τῆς Αἰγύπτου, διὰ νὰ εὐχαριστήσω τοὺς θορυβοῦντας, τί ἄλλο πράττετε ἢ ὅτι ἀποδοκιμάζετε τὴν γνώμην τοῦ ἐντίμου ἐκ Γόρτυνος βουλευτοῦ, οὖσαν ἀντίθετον πρὸς τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως; Ἐννοεῖτε δὲ ποῦ ἄγει ὑμᾶς τοιαύτη ἀπόφασις; Καὶ λοιπὸν ἐπὶ παντὸς ζητήματος, ὅσοι ἔχομεν τὴν ἀτυχίαν νὰ μὴ φρονῶμεν ὡς ὑμεῖς, ὅτι ἡ πορεία τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὀρθή, εἴμεθα ἄξιοι ἀποδοκιμασίας, καὶ δικαιοῦσθε οὐ μόνον ν’ ἀποῤῥίψητε τὰς κρίσεις καὶ γνώμας ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐκφράζητε τὴν λύπην σας, διότι τὰς διερμηνεύομεν ἀπὸ τοῦ βήματος; (Θόρυβος ἐξ ἀριστερῶν).

§58ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Προστατεύσατε τὸν ἀγορεύοντα, κ. πρόεδρε· δὲν εἶναι κατάστασις αὐτή.

§59ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἄφετε νὰ θορυβοῦν· ἐσυνείθισα τοὺς θορύβους των. Ἐρωτῶ καὶ αὖθις, δύνασθε νὰ ἐκφράσητε τὴν λύπην σας, διότι εὑρίσκονται ἐδῶ ἄνθρωποι φρονοῦντες ἄλλως ἢ ὅπως ὑμεῖς ἐπὶ οἱασδήποτε πράξεως τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ οἱουδήποτε ἐθνικοῦ ζητήματος; Τότε ἀναγράφετε καθαρὰ τὴν λογοκρισίαν. Ἐπιβάλλετε εἰς τὸ ἐθνικὸν βῆμα τὴν σιωπήν. Ἀλλὰ μὴ λησμονεῖτε ὅτι ὑπάρχει ἀνώτερος κριτὴς καὶ ὑμῶν καὶ ἡμῶν, καὶ ὁ ἀνώτερος οὗτος κριτὴς εἶναι τὸ ἔθνος, τοῦ ὁποίου εἴμεθα ἁπλοῖ ἐντολοδόχοι. Εἶσθε περισσότεροι, καὶ δύνασθε διὰ τοῦ ἀριθμοῦ ν’ ἀποδοκιμάσητε τοὺς ἀντιπάλους σας, νὰ ἐπιβάλητε εἰς αὐτοὺς σιωπὴν, ἀλλ’ αἱ ἀποφάσεις σας ἐκκαλοῦνται ἅπασαι εἰς τὸ κριτήριον τῆς ἐθνικῆς συνειδήσεως, καὶ ἐκεῖ δίδεται εἰς αὐτὰς ἡ πραγματική των ἀξία. Τί σημαίνει ἡ ἀποδοκιμασία, ἄμεσος ἢ ἔμμεσος, τὴν ὁποίαν θὰ ἐκφράσητε κατὰ τοῦ ἐντίμου ἐκ Γόρτυνος βουλευτοῦ; Ἂν οὗτος ἤσκησε δικαίωμα ἀναφαίρετον, ἂν ἐπετέλεσε εὐσυνειδήτως τὸ καθῆκόν του, ἐν τῇ ἐθνικῇ συνειδήσει ἡ ἀποδοκιμασία θὰ πέσῃ, ἂν δὲν στραφῇ καὶ κατὰ τῶν ἐκφρασάντων αὐτήν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ παραιτήσῃ πᾶσαν ἰδέαν ἀποδοκιμασίας κατὰ τοῦ ἐπερωτήσαντος βουλευτοῦ, καὶ νὰ εἴπῃ ἁπλῶς, ὅτι μεθ’ ὅσα ἤκουσεν ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου τὸ μὲν προσωπικὸν μέρος τοῦ ζητήματος τίθεται ἐκ μέσου, ἐπὶ δὲ τοῦ πραγματικοῦ μέρους οὔτε κατακρίνομεν ἀπὸ τοῦδε, οὔτε ἐγκρίνομεν τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἀφίνομεν αὐτὴν νὰ ἐνεργῇ ἐλευθέρως ἐπὶ ἰδίᾳ εὐθύνῃ, καὶ ἐπιφυλάσσομεν ἑαυτοῖς τὴν ἐπὶ τῶν πεπραγμένων κρίσιν, ὅταν ἐπιστῇ ἡ ἁρμοδία ὥρα. Αὕτη, κύριοι, εἶναι, νομίζω, ἡ μόνη ἀπόφασις, ἥτις ἁρμόζει εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς, ἡ ἁπλῆ δηλονότι μετάβασις εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν μετὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ ὑπὲρ τῆς προτάσεως ταύτης ὑποθέτω, ὅτι θὰ ψηφίσῃ ἡ ἀντιπολίτευσις.

§60ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (πρωθυπουργός). Ἐὰν ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας ἀπήλλαττε καὶ κατ’ ἐλάχιστον τὴν Κυβέρνησιν τῆς εὐθύνης ἐπὶ τοῖς γενομένοις, οἱ πρῶτοι, οἵτινες ἤθελον ἀποκρούσει αὐτήν, θὰ ἤμεθα ἡμεῖς, διότι ἡμεῖς ἐννοοῦμεν, ὅτι ἀκαίρως ἦλθεν ἡ συζήτησις καὶ ἐκ τούτου οὐδεμία ὠφέλεια δύναται νὰ προκύψῃ ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, οὐδὲ ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τῆς εὐθύνης αὐτῆς. Τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως ἐν τῇ Βουλῇ εἶναι ἀπόλυτον· οὐδεὶς δύναται νὰ περιορίσῃ βουλευτὴν θέλοντα νὰ ἐπερωτήσῃ ἢ νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεώς του, ἀλλὰ τὰ Κοινοβούλια ἐπέβαλον εἰς ἑαυτὰ περιορισμοὺς, οὐχὶ ἐκ τοῦ νόμου, ἀλλ’ ἐκ τῶν ἐθίμων καὶ τοῦ πρέποντος. Τὸ ἔθιμον τὸ ἐπιβαλλόμενον ἐκ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ καθήκοντος εἶναι, ὅτι πᾶσα ἐπερώτησις δύναται νὰ ἀποταθῇ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, προκειμένου περὶ ἐκκρεμοῦς ζητήματος ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἀλλ’ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀπόκειται νὰ εἴπῃ ἐὰν θεωρῇ ὅτι κατὰ τὴν ὥραν, καθ’ ἣν γίνεται ἡ ἐπερώτησις, δύναται νὰ δοθῇ ἀπάντησις καὶ νὰ γίνῃ συζήτησις; ἄνευ ζημίας τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ἀρνηθῆ τὴν ἀπάντησιν καὶ ἤθελεν ἀποκρούσει τὴν συζήτησιν, ἄρα ἕπεται, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ συζητήσῃ; Βεβαίως δὲν ἕπεται τοῦτο. Ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα νὰ συζητήσῃ, ἀλλ’ ἐὰν συζητήσῃ μετὰ ἐκφρασθεῖσαν τοιαύτην γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, ἐκτίθεται εἰς τὴν μομφὴν, ὅτι δὲν ἀναγνωρίζει τὴν διεύθυνσιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀναγνωρίζῃ ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων. Ἐὰν ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ζητημάτων, τὰ τῆς δημοσιότητος αὐτῶν ἐν τῇ Βουλῇ ἐκανονίζοντο οὐχὶ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ παρ’ οἱουδήποτε βουλευτοῦ, τὸ Κράτος δὲν θὰ εἶχε τὴν ἀπαιτουμένην ἐγγύησιν περὶ τῆς καταλλήλου τῶν ἐξωτερικῶν αὐτοῦ πραγμάτων διευθύνσεως, καὶ διὰ τοῦτο ἢ ἡ Βουλὴ θεωροῦσα τὴν ἄρνησιν τῆς Κυβερνήσεως ὅπως ἀποδεχθῇ συζήτησιν ἐπὶ ἐκκρεμοῦς ζητήματος μὴ δεδικαιολογημένην, αἴρει τὴν ἐμπιστοσύνην αὑτῆς ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ φέρει ἄλλην, ἥτις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου νὰ φρονῇ ἄλλως, ἢ ἐν ὅσῳ παρέχει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐμπιστοσύνην της, ἀπέχει τοῦ νὰ προβαίνῃ εἰς συζήτησιν περὶ ἐκκρεμῶν ζητημάτων ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἥτις δὲν τυγχάνει τῆς ἐπιδοκιμασίας τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις, κατὰ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἐπιβλαβὴς καὶ ἄκαιρος πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Τί συμβαίνει ἰδίως εἰς τὸ θέμα τοῦτο; Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἐζήτησε τὴν κατάθεσιν ἐγγράφων, καὶ ἀπήντησα, ὅτι ἠθέλομεν καταθέσει αὐτὰ, καὶ ἦλθον κατόπιν φέρων ὀγκώδη φάκελλον, περιέχοντα πᾶσαν τὴν ἀλληλογραφίαν ἐπὶ τοῦ θέματος, ἀλλ’ εἶπον ὅτι τὸ πλεῖστον τῆς ἀλληλογραφίας ταύτης εἶναι ἀπόῤῥητον καὶ δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται, συμβουλευομένῳ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, νὰ καταθέσω αὐτόν. Ἠδυνάμην μόνον νὰ καταθέσω ἀκριβῶς ὅσα ἔγγραφα ἦσαν ἀναγκαῖα διὰ νὰ πληροφορηθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τῶν θεμάτων, περὶ ὧν ἐγένετο ἡ ἐπερώτησις, προσέθηκα δὲ καὶ πάλιν, ὅτι καὶ ταῦτα εἶναι ἀπόῤῥητα, ὀλιγώτερον ἀπόῤῥητα τῶν ἄλλων, ἀλλ’ ἱκανῶς ἀπόῤῥητα, ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέπηται ἡ δημοσίευσις αὐτῶν· καὶ ἐν τούτοις προκαλεῖται συζήτησις ἡ γενομένη, καὶ ἀναγινώσκονται δημοσίᾳ τὰ ἐν τοῖς ἐγγράφοις περιεχόμενα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις παρεκάλεσε τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ γνῶσιν αὐτῶν ἰδιαιτέρως καὶ μὴ φέρῃ αὐτὰ εἰς τὴν δημοσιότητα. Τῆς τοιαύτης πορείας, ἂν παρέλθῃ ἀπαρατήρητος, ποῖον ἔσεται τὸ ἀποτέλεσμα διὰ τὸ μέλλον; ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ζητουμένη νὰ καταθέσῃ ἔγγραφα εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν θὰ δύναται νὰ καταθέσῃ, παρὰ ἐκεῖνα τῶν ὁποίων φρονεῖ ὅτι ἡ δημοσίευσις δὲν θὰ ἦναι ἐπιβλαβὴς, διότι ἄλλως καὶ ἂν λέγῃ, ὅτι εἶναι ἀπόῤῥητα τὰ κατατιθέμενα, θὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ οἱουδήποτε βουλευτοῦ νὰ ἐπαναλαμβάνῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τὸ περιεχόμενον τῶν ἐγγράφων. Δὲν φρονοῦμεν λοιπὸν, ὅτι δύναται νὰ περιορισθῇ τὸ δικαίωμα τῆς Βουλῆς ὅπως πράξῃ ὅ,τι θέλῃ ἐπὶ τοιούτου θέματος, ἀλλ’ ὅταν βουλευτὴς προβαίνῃ εἰς συζητήσεις ἀκαίρους, κατὰ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, ἐπὶ τοιούτου θέματος, δὲν δύναται μὲν ἡ Βουλὴ νὰ ἀποδοκιμάσῃ τὸν βουλευτὴν, διότι εἶναι ἐλεύθερος οὗτος νὰ ἔχῃ τὴν ἰδίαν κρίσιν, ἀλλὰ δύναται νὰ ἐκφράσῃ τ’ ἀντίθετα τῶν λεχθέντων παρὰ τοῦ βουλευτοῦ, τῆς γνώμης αὐτοῦ, ἐὰν θεωρῇ ὅτι ἐξερχόμενα τὰ λεχθέντα τοῦ Βουλευτηρίου, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, ἄνευ ἐκφράσεως ἀντιθέτου γνώμης παρὰ τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, δύνανται νὰ φέρωσι βλάβην εἰς τὴν διεξαγωγὴν ζητήματος ὑφισταμένου καὶ ἐκκρεμοῦς. Ὀφείλει λοιπὸν ἡ Βουλὴ καὶ κατὰ ταύτην τὴν περίστασιν νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην της. Τὸ ζήτημα εἶναι τοσοῦτον ἐκκρεμὲς, ὥστε τὰ πλοῖα, περὶ ὧν πρόκειται, ἐξακολουθοῦσιν εὑρισκόμενα ἐν Αἰγύπτῳ. Κατέθεσα τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἡ ἀποστολὴ ἐγένετο τῇ αἰτήσει τοῦ ἐν Αἰγύπτῳ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλλάδος· ἐξ ἄλλων ἐγγράφων ἀποδεικνύεται ὅτι ἐκεῖ τὰ πλοῖα μένουσι κατόπιν ἐπανειλημμένης αἰτήσεως τοῦ ἐκεῖ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλλάδος. Τί περιέχουσι τὰ ἔγγραφα ταῦτα ὡς πρὸς τὸν φιλανθρωπικὸν χαρακτῆρα, ὡς πρὸς τὸν ἐθνικὸν χαρακτῆρα τῆς ἀποστολῆς τῶν πλοίων καὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, οὐδεὶς δύναται νὰ γινώσκῃ μὴ λαβὼν γνῶσιν αὐτῶν. Ἐν τούτοις προκαλεῖται συζήτησις περὶ τῆς φιλανθρώπου ἀπόψεως τοῦ ζητήματος, περὶ τῆς ἐθνικῆς ἀπόψεως, καὶ ἐκφράζεται γνώμη παρὰ βουλευτοῦ, καὶ θέλετε ἡ Βουλὴ ἐπὶ τούτῳ νὰ μὴ ἐκφράσῃ τὴν λύπην αὑτῆς καὶ νὰ μὴ βεβαιώσῃ, ὅτι τοιαύτη γνώμη δὲν τυγχάνει τῆς ἐπιδοκιμασίας αὐτῆς; ὅτι ἀντίκειται πρὸς τὴν συνείδησιν τῆς Βουλῆς; Ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι δὲν ἐπιψηφίζεται ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας, ποῖαι θὰ ὦσιν αἱ ἐντυπώσεις; αἱ ἐντυπώσεις θὰ ὦσιν ὅτι ἡ Βουλὴ θεωρεῖ συζητητέαν τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, ὅτι θεωρεῖ ἀμφίβολον τὴν σκοπιμότητα τῆς ἀποστολῆς τῶν πλοίων. Ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν νὰ ἐκφράσῃ γνώμην ἡ Βουλὴ, ὅτι καλῶς ἀπεστάλησαν τὰ πλοῖα ταῦτα. Τὴν περὶ τούτου γνώμην της θὰ ἐκφράσῃ ἡ Βουλὴ, ὅταν ἔλθῃ ὁ καιρός. Πᾶσα γνώμη, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἐκφράσει, πρὶν λάβῃ γνῶσιν τῶν ἐγγράφων, οὐδόλως θ’ ἀπήλλαττεν ἡμᾶς τῆς εὐθύνης, οὐδὲ θὰ ἠδυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν σήμερον ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τῆς εὐθύνης, διότι, διεξαγομένης ἔτι τῆς ὑποθέσεως, ἔχομεν ἀπέναντι τῆς εὐθύνης καθῆκον ἄσχετον πρὸς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Διὰ τοῦτο συνετῶς ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας διετύπωσε τὴν πρότασιν, ἡ ὁποία σέβεται ὅλα τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα. Λέγει ὅτι ἡ Βουλὴ, μετὰ τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τίνα τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ; Ἐζήτησεν ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς ψῆφον ἀφέσεως; Ἐζήτησε νὰ καλύψῃ τὴν εὐθύνην του; Σᾶς εἶπε τοῦτο μόνον, ἀλλὰ τὸ εἶπε τρανῶς, ὅτι, χάριν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, ὀφείλετε νὰ ἀποδείξητε ὅτι δὲν συμμερίζεσθε τὰ λεχθέντα. Τοῦτο εἶναι ὅλως ἄσχετον πρὸς τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως. Λέγει ἡ πρότασις ὅτι ἀκαίρως προεκλήθη ἡ συζήτησις, καὶ δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἐκφράσῃ γνώμην περὶ τοῦ ἐπικαίρου ἢ ἀκαίρου τοιαύτης συζητήσεως; Ἂν δὲν ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἡ Βουλὴ νὰ θέτῃ διὰ τοῦ νόμου περιορισμοὺς εἰς τὰς ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων συζητήσεις, δύναται ὅμως νὰ ἐξαναγκάζῃ διὰ τῶν ἠθικῶν μέσων τοὺς βουλευτάς, ἵνα ὑποτάσσωνται εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀνάγκην, ὅπως αἱ συζητήσεις περὶ τῶν ζητημάτων τῶν ἐξωτερικῶν κανονίζωνται ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων. Ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἦτο ἄλλως ἱκανή, ἵνα συμπράττῃ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ζητημάτων. Ἀλλ’ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ ἐδείχθη, ἐν παραβολῇ καὶ πρὸς αὐτὰ τὰ Κοινοβούλια τῆς Εὐρώπης, ἀξία νὰ διαχειρίζηται τὴν συζήτησιν τῶν ἐξωτερικῶν ζητημάτων. Πολλάκις ἡμεῖς εὑρέθημεν ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει, ἀλλ’ οὐδέποτε ἐφέρομεν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἐλαχίστην στενοχωρίαν ἐπὶ τοιούτου θέματος. Πάντοτε ἀπεδέχθημεν τὴν γνώμην αὐτῆς περὶ τοῦ ἐπικαίρου ἢ τοῦ ἀκαίρου τῶν συζητήσεων, καὶ ὡς ἀντιπολιτευόμενοι ὑπεδείξαμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἀκαίρως ἐπιτρέπει συζητήσεις τοιαύτας, οὐδέποτε δ’ ἀντετάχθημεν εἰς τὴν ἄρνησιν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ νὰ δεχθῇ συζήτησιν. Ὅταν ὅμως συζήτησις ἄκαιρος διεξάγεται ἀκαταλλήλως καὶ ἐπιβλαβῶς πρὸς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, εἶναι πρέπον ἡ συζήτησις νὰ λήξῃ ἄνευ ἐκφράσεως τῆς Βουλῆς, ἥτις οὐδενὸς παραβιάζει τὰ δικαιώματα, ἀλλ’ ἀποδεικνύει ὁποία εἶναι ἡ γνώμη αὐτῆς περὶ τοῦ πορίσματος τῆς συζητήσεως; Ἐὰν ἕκαστος βουλευτὴς ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράζῃ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ γνώμην, ποῖος δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην της; Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἠξίου νὰ περιορίσῃ διὰ διατάξεων νομοθετικῶν τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἐλέγχου ἀπὸ τοῦ βήματος, ἠδύνασθε νὰ ἐξαναστῆτε· ἀλλὰ νὰ ἐξανίστασθε, ὅπως ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἑρμιονίδος, διότι ἡ Βουλὴ ἐκφράζει τὴν ἰδίαν αὑτῆς γνώμην ἐπὶ τοιούτων θεμάτων, εἴτε ἀποδοκιμάζουσα τὴν ἀντίθετον γνώμην, εἴτε.......

§61ΜΙΛΗΣΗΣ. Μίαν διασάφησιν, παρακαλῶ, διότι δὲν διηρμήνευσε τὴν γνώμην μου ὁ κ. πρωθυπουργός. Ἐγὼ οὐδέποτε διενοήθην νὰ ἀμφισβητήσω εἰς τὴν πλειοψηφίαν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράσῃ τὴν ἰδίαν αὑτῆς γνώμην.

§62ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ λύπη, τὴν ὁποίαν ἐκφράζει ἡ Βουλὴ, εἶναι ἡ γνώμη αὑτῆς. Ἐπὶ τῆς προκειμένης συζητήσεως, οὐδεμίαν ἄλλην γνώμην δύναται νὰ ἔχῃ. Ἐὰν ἄρα ἀρνεῖσθε εἰς τὴν Βουλὴν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράσῃ τὸ αἴσθημα τοῦτο, ἀρνεῖσθε εἰς αὑτὴν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην αὑτῆς. Ἐὰν δὲν μᾶς ἐπιτρέπετε νὰ εἴπωμεν, ποίας γνώμης θεωροῦμεν τὴν ἔκφρασιν ἐπίκαιρον, καὶ ποίας ἄκαιρον, ποίαν ἔχομεν ἡμεῖς ἐλευθερίαν γνώμης; Τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐκφράσεως τῆς γνώμης ἡμῶν θέλομεν διεκδικήσει ὅπως καὶ τὴν ἐλευθερίαν τῆς ψήφου, ἐπιτρέποντες εἰς τοὺς ἄλλους πλήρη τὴν αὐτὴν ἐλευθερίαν. Ἐὰν δὲ περιορίζῃ ἡ ἔκφρασις τῆς ἡμετέρας γνώμης τὴν ἔκφρασιν τῆς γνώμης τῶν ἄλλων, τὴν περιορίζει ἐκ τοῦ ἠθικοῦ κύρους, τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς τὴν ἔκφρασιν τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, ἥτις καθῆκον ἔχει ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ, ὅπως καὶ πάντοτε, νὰ γίνεται ὁ διερμηνεὺς τῆς γνώμης τῆς πλειοψηφίας τοῦ ἔθνους.

§63ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατωρθώθη νὰ κατευνασθῇ ἡ ἀγανάκτησις τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ ἐνῷ πρὸ μικροῦ μὲ ἠπείλει, ὅτι θέλει ζητήσει νὰ μὲ ἀποδοκιμάσῃ ἡ Βουλὴ, κατωρθώθη νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὴν ἔκφρασιν τῆς λύπης, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Μεσσηνέζης προέτεινεν. Εἶναι κρῖμα, διότι τὸν σημερινὸν λόγον τοῦ κ. Τρικούπη δὲν εἶχεν ἀκούσει προηγουμένως ὁ λόρδος Γράμβιλ, ἵνα καὶ ἐκεῖνος προκαλέσῃ τὴν Βουλὴν τῶν λόρδων τῆς Ἀγγλίας νὰ ἀποδοκιμάσῃ τὸν λόρδον Σώλσβαρυ, ὁ ὁποῖος ἐπέκρινε τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἀγγλίας διὰ τὰς ἐπὶ τοῦ Αἰγυπτιακοῦ ζητήματος ἐνεργείας της. Ἂς ἀναγνώσωσι τὰς ἐφημερίδας τῆς Δύσεως, διὰ νὰ ἴδωσιν, ὅτι ἐκεῖ ἐπέκρινον τὴν πολιτικὴν τῆς ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ἂν καὶ τὸ ζήτημα, ὡς φρονεῖ ὁ κ. Τρικούπης, δὲν εἶχε τελειώσει. Ἀλλὰ σήμερον τὸ ζήτημα δὲν ἔχει πράγματι τελειώσει, εἶναι ἔτι ἐκκρεμές; Πῶς συγχέετε δύω ζητήματα κεχωρισμένα; Εἶναι κεχωρισμένον τὸ ζήτημα τῆς ναυτικῆς ἐπιδείξεως, ἀπὸ τὸ ζήτημα τῆς μετὰ τὴν ἀποτυχίαν αὐτῆς χρήσεως μέσων πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς ἡσυχίας ἐν Αἰγύπτῳ. Τὸ ζήτημα τῆς ναυτικῆς ἐπιδείξεως ἐξηντλήθη. Τὴν ναυτικὴν ἐπίδειξιν ὅλα τὰ ἔθνη εἶδον μηδὲν ἐπενεγκοῦσαν ἀποτέλεσμα, καὶ τώρα τὸ ζήτημα εἰσῆλθεν εἰς ἄλλο στάδιον· ἡ Εὐρώπη αὐτὴν τὴν στιγμὴν σκέπτεται περὶ τῶν μέσων πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς ἡσυχίας ἐν Αἰγύπτῳ. Δὲν ὑπῆρξεν ὅμως κατηγορία ἢ μομφὴ ἐν τῇ Βουλῇ σήμερον, ὑπῆρξε μόνον συζήτησις ἐνταῦθα, ἵνα προκληθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ σκέπτηται ἐν ἐμβριθείᾳ περὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα θέλει λάβει κατὰ τὸ νέον στάδιον, ἵνα ἀποφύγωμεν ζημίας, αἵτινες ἐνδεχόμενον νὰ συμβῶσι διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν εἰς τὸ πρῶτον στάδιον. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν προέβαλεν ἑαυτὸν ὡς παράδειγμα, καὶ νομίζω, ὅτι ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ τῆς παρελθούσης Περιόδου δὲν ὑφίσταται πλέον, καὶ νέοι βουλευταὶ εἰσῆλθον ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, νομίζει, ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐσώθησαν ἐκ τῆς παρελθούσης Βουλῆς ἐλησμόνησαν, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης, ἐξακολουθουσῶν τῶν διαπραγματεύσεων ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἡμῶν ζητήματος κατ’ αὐτὸ τὸ πρῶτον στάδιον αὐτῶν, ἐπέκρινε δημοσίᾳ τοὺς ὑπουργοὺς ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου, ἐλέγχων ἡμᾶς, ὅτι ἐπολιτεύθημεν κακῶς προτείναντες ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐπροτείναμεν. Οἱ χρόνοι παρῆλθαν καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νομίζει, ὅτι δύναται νὰ ὠφεληθῇ ἐκ τῆς λήθης τῆς πολιτείας αὐτοῦ. Καὶ ἡμεῖς τότε οὐδέποτε ἐπροτείναμεν ἀποδοκιμασίαν κατὰ τῆς πολιτείας αὐτοῦ, οὔτε ἔκφρασιν λύπης κατ’ ἄλλου βουλευτοῦ, παρακαθημένου ἐκεῖ μετὰ τῶν ἄλλων ὑπουργῶν, ὅστις κατά τινα ἑσπέραν τότε, τῆς Βουλῆς συνεδριαζούσης, προέβη εἰς ἀποκαλύψεις καὶ ἀνακοινώσεις, αἵτινες ἐτάραξαν τότε τὴν συνείδησιν τῆς Βουλῆς. Αὐτὰ δὲν λέγω διὰ νὰ ἐμποδίσω τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ οἱανδήποτε θέλει πρότασιν. Αἱ προτάσεις, αἱ ψηφιζόμεναι ἐν τῇ Βουλῇ, δὲν περιέχουσιν ἢ τὴν ἔκφρασιν ἀριθμοῦ ὡρισμένων ψήφων, ἑπομένως δὲν δύνανται νὰ μεταβάλωσι τὴν ἀλήθειαν.

§64ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς, ὡς ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, προέβη εἰς τὸ νὰ καταστήσῃ γνωστὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα κατετέθησαν ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ μείνωσιν ὑπὸ τὸν πέπλον τῆς βουλευτικῆς ἐχεμυθείας· ὁποία δ’ εἶναι ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος; ὅτι ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τῆς Αἰγύπτου ὑπάρχουσι πλέον τῶν 100 χιλ. Ἑλλήνων. Τί ζητεῖτε, κύριε ἐκ Γόρτυνος βουλευτὰ, ἐπικρίνοντες τὴν ἀποστολὴν τῶν πλοίων; Ζητεῖτε νὰ παραδοθῶσιν, ἀπομακρυνομένων τῶν πλοίων, οἱ ὑπήκοοι Ἕλληνες εἰς τὴν διάκρισιν τῶν ἐξαγριωθέντων Ἀράβων; (Θόρυβος). Τὰ πλοῖα ἀπεστάλησαν, ὅπως σώσωσι τοὺς ἀδελφοὺς ἡμῶν καὶ ἔσωσαν πολλοὺς, καὶ μάρτυς εἷς τῶν παρακαθημένων, ὁ ὁποῖος γνωρίζει, ὅτι ἐὰν τὰ πλοῖα δὲν ἦσαν ἐκεῖ, πολλὰ ἔτι θύματα ἤθελον πέσει, ἔπρεπε νὰ παρουσιασθῇ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ ἡ σημαία ἡ Ἑλληνικὴ ὑποστηριζομένη ὑπὸ τηλεβόλων, ἵνα δυνηθῇ νὰ προστατεύσῃ ἀπέναντι ὄχλου ἐξαγριωθέντος τοὺς πλουσίους ἡμῶν ὁμογενεῖς. Ὅταν δὲ κατηγορῆται ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τῇ πράξει ταύτῃ, δὲν εἶναι τοῦτο μία ἀποδοκιμασία πράξεως λίαν πατριωτικῆς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως γινομένης; Ὅταν προεκαλεῖτο συζήτησιν πολιτικὴν μετὰ τὴν ἐξήγησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι τὰ ἔγγραφα πρέπει νὰ μένουν ἀπόῤῥητα, ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ σιγήσῃ; Ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα μὲ τρόπον μεμετρημένον νὰ εἴπῃ προσέχετε, κύριοι βουλευταὶ, ὅταν πρόκηται περὶ ἐξωτερικοῦ ζητήματος, ὅταν πρόκηται νὰ ἐκθέσητε τὴν τιμὴν τοῦ Τόπου καὶ τὴν ζωὴν τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν, μὴ προκαλεῖτε διὰ πολιτικοὺς λόγους ἀκαίρους συζητήσεις; Νομίζω, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο εἶναι δικαίωμα ὕψιστον, καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ πράττει ἔργον πατριωτικὸν, παραδεχομένη τὴν πρότασιν τὴν ἀποβληθεῖσαν.

§65ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἐν πληρεστάτῃ πεποιθήσει φρονῶ, ὅτι ἡ ἀποστολὴ τοῦ ἑλληνικοῦ στόλου εἰς Ἀλεξάνδρειαν εἶναι πρᾶξις, ἡ ὁποία δὲν δύναται εἰμὴ νὰ ἐπισύρῃ τὴν ἐπιδοκιμασίαν καὶ τὸν ἔπαινον πάντων ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως. Φρονῶ μάλιστα, ὅτι ἡ μὴ ἀποστολὴ αὐτοῦ ἤθελεν ἀποτελέσει παράβασιν στοιχειώδους καθήκοντος καὶ ἐπισύρει μεγάλην μομφὴν καὶ εὐθύνην εἰς οἱανδήποτε Κυβέρνησιν. Φρονῶ ἀκόμη, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι ἀπὸ τοῦδε εἰς θέσιν νὰ ἐξετάσῃ καὶ ἐκτιμήσῃ τὴν πρᾶξιν ταύτην τῆς Κυβερνήσεως. Πρέπει, κύριοι, ὅπως ἀξιόλογα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς, νὰ πεισθῶσι τέλος πάντων οἱ ἁπανταχοῦ Ἕλληνες, ὅτι ἡ Ἑλλὰς περιῆλθεν εἰς θέσιν νὰ τείνῃ μέχρις αὐτῶν τὴν προστασίαν της, ὅπου δήποτε καὶ ἂν εὑρίσκωνται. Ἡ ἐκτίμησις τῆς ἀποστολῆς τοῦ στόλου δὲν δύναται νὰ ἐξαρτηθῇ ἐκ τῶν ἐνδεχομένων ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα δύνανται βραδύτερον νὰ ἐπέλθωσι, διότι, ὅπως πάλιν ἀξιόλογα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς, αἱ πράξεις ἐκτιμῶνται ὑπὸ τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐγένοντο, καὶ οὐδέποτε τὰ ἀποτελέσματα αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἐκ τυχαίων περιστάσεων ἢ ἐξ ἄλλων λόγων δύνανται νὰ ἐπέλθωσιν, ἔχουν ἐπιῤῥοὴν εἰς τὴν ἐκτίμησιν αὐτῶν. Γνωρίζουσα ἡ Βουλὴ καλῶς τὰς περιστάσεις, ἕνεκα τῶν ὁποίων διετάχθη ἡ ἀποστολὴ τοῦ στόλου, δύναται ἀπὸ τοῦδε νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ ἀποστολὴ τῶν πλοίων εἰς Ἀλεξάνδρειαν εἶναι πρᾶξις ἐπισύρουσα τὴν πληρεστάτην αὐτῆς ἐπιδοκιμασίαν. Ἐκεῖνο ὅμως περὶ τοῦ ὁποίου ἀμφιβάλω εἶναι ἐὰν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἐκφράσῃ τὴν λύπην αὐτῆς ἐπὶ τῇ γενομένῃ σήμερον ἐνταῦθα συζητήσει. Ὅπως ἐγὼ ἔχω τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐκφράσεως τῶν πεποιθήσεών μου, ἐπιθυμῶ καὶ ὅποιον δήποτε ἕτερον μέλος τοῦ Κοινοβουλίου νὰ ἔχῃ τὴν αὐτὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐκφράσεως τῶν ἰδίων του πεποιθήσεων. Ὅπως ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ ἀποστολὴ τῶν πλοίων εἶναι πρᾶξις ἐντελῶς ἐπιδοκιμαστέα, δύναται ἕτερον μέλος νὰ φρονῇ, ὅτι ἡ πρᾶξις εἶναι μεμπτέα καὶ ὅτι εἰς αὐτὴν πρέπει νὰ ἀποδοθῶσιν ὅλα τὰ ἐπελθόντα δυσάρεστα καὶ λυπηρὰ ἀποτελέσματα. Δὲν εὑρίσκω δὲ καὶ λόγον ἀποχρῶντα, ἵνα πεισθῶ, ὅτι ἀκαίρως προεκλήθη ἡ συζήτησις, διότι φρονῶ ὅτι ἐν πάσῃ καταστάσει, καὶ ἐπὶ ἐξωτερικοῦ ζητήματος, ἐπιτρέπεται εἰς οἱονδήποτε βουλευτὴν νὰ ζητῇ ἐξηγήσεις καὶ νὰ ἐπισύρῃ τὴν προσοχὴν καὶ ἐκτίμησιν τοῦ Κοινοβουλίου. Ἀναγνωρίζω, ὅτι, ὅπως ἀξιόλογα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς, ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην αὑτῆς κατ’ οὐσίαν περὶ τοῦ ζητήματος καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι αἱ ἰδέαι, τὰς ὁποίας ἐξέφρασεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γορτυνίας βουλευτὴς, δύνανται νὰ τύχωσι τῆς ἐπιδοκιμασίας τῆς Βουλῆς. Ὑπάρχει ὅμως ἕτερον μέσον δι’ οὗ δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο. Δυνάμεθα νὰ ἀποφανθῶμεν ἀπὸ τοῦδε, ὅτι ἐγκρίνομεν τὴν ἀποστολὴν τῶν πλοίων, καὶ νὰ δηλώσωμεν συγχρόνως, ὅτι ἄκαιρον θεωροῦμεν πᾶσαν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου συζήτησιν. Δὲν πρέπει ὅμως νὰ προβῶμεν εἰς ἔκφρασιν λύπης, διότι αὕτη δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς στιγματισμὸς πεποιθήσεως, τὴν ὁποίαν ἕκαστος δύναται νὰ ἔχῃ καὶ νὰ ἐκφράζῃ ἐλευθέρως. Παρατηρήσατε δὲ καὶ ὅτι ἀντιθέτως δικαιολογεῖται ἡ ἔκφρασις τῆς λύπης· ὁ εἷς τὴν δικαιολογεῖ ἕνεκα τοῦ ἀτόπου τῶν ἐκφρασθεισῶν ἰδεῶν, ἐνῷ πᾶσα ἰδέα πρέπει νὰ ἐκφράζηται ἐλευθέρως, καὶ ὁ ἕτερος ἕνεκα τοῦ ἀκαίρου τῆς συζητήσεως, ἡ ὁποία οὐδέποτε δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς τοιαύτη. Ἐπιμένω λοιπὸν, ὅτι ὀρθότερον εἶναι νὰ ἐπιψηφισθῇ ἡ πρότασις, ὅτι μετὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἡ Βουλὴ ἐπιδοκιμάζουσα τὴν ἀποστολὴν τῶν πλοίων καὶ θεωροῦσα ἄκαιρον πᾶσαν περαιτέρω συζήτησιν, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἀποκρούω ὅμως τὴν ἔκφρασιν τῆς λύπης, διότι αὕτη δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς περιορισμὸς τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου καὶ τῆς ἐλευθέρας ἐκφράσεως τῶν πεποιθήσεων τῶν βουλευτῶν. Τὰ Κοινοβούλια ἀποστολὴν ἔχουσι νὰ ἐπιδοκιμάζωσιν ἢ ἀποδοκιμάζουσι τὰ πράξεις τῶν Κυδερνήσεων, οὐχὶ δὲ καὶ τὰς ἰδέας καὶ γνώμας τῶν βουλευτῶν.

§66ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, μίαν παρατήρησιν θὰ κάμω, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ἓν μέρος τοῦ λόγου τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Αἰγιαλείας. Ἤκουσα νὰ κάμωσι λόγον περὶ βουλευτικῆς ἐχεμυθείας, καὶ ὁ κ. Μεσσηνέζης μάλιστα ἀνέπτυξε τὸ ζήτημα καὶ εἶπεν, ὅτι τὰ ἔγγραφα αὐτὰ ἐτέθησαν ὑπὸ τὸν πέπλον τῆς βουλευτικῆς ἐχεμυθείας. Πρώτην φορὰν ἤκουσα, ὅτι ὑπάρχει καὶ βουλευτικὴ ἐχεμύθεια. Εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις, ὁσάκις γίνεται ἐπερώτησις ἐπὶ ζητήματος ἐξωτερικοῦ διὰ νὰ κατατεθοῦν ἔγγραφα, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἢ θεωρεῖ ὅτι δύνανται νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα, καὶ ἅμα ὡς κατατεθοῦν εἰς τὴν Βουλὴν εἶναι δημόσια πλέον, καὶ ὑπόκεινται εἰς εὐρεῖαν καὶ φανερὰν συζήτησιν, ἢ ἀρνεῖται καὶ ἀρνεῖται μέχρι παραιτήσεως. Ἐλησμόνησαν οἱ κύριοι ὑπουργοὶ — καὶ δὲν τὸ λέγω περὶ τοῦ κ. Καλλιγᾶ, διότι ὁ κ. Καλγᾶς ἐσχάτως ἦλθε καὶ δὲν γνωρίζει τὰ συμβάντα — ἐλησμόνησαν, ὅτι ἡμεῖς ἀπεκρούσαμεν πάντοτε τὴν μυστικὴν συνεδρίασιν, διότι εἴπομεν ὅτι ἂν καὶ καθιεροῦται ἐν τῷ Συντάγματι εἶναι ψευδὲς ὅμως, διότι ἀδύνατον εἶναι τὸ μυστικὸν μεταξὺ 245 βουλευτῶν νὰ ἦναι μυστικόν. Ἢ λοιπὸν τὰ ἔγγραφα περικλείουν ὑπόθεσιν, ἡ ὁποία δὲν ἦτο καιρὸς νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν δημοσιότητα, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ κατατεθοῦν, ἢ ἀφοῦ τὰ ἔγγραφα ἅπαξ κατετέθησαν ἀνήκουν εἰς τὴν δημοσιότητα καὶ δύναται ἕκαστος τῶν βουλευτῶν νὰ κρίνῃ καὶ ἐπικρίνῃ αὐτά. Ποῦ ἠκούσθη αὐτὸς ὁ πέπλος τῆς βουλευτικῆς ἐχεμυθείας; Πρώτην φορὰν ἤκουσα νὰ ἀναπτύξῃ καὶ μετὰ πολλοῦ μάλιστα στόμφου τὴν βουλευτικὴν ἐχεμύθειαν ὁ βουλευτὴς Αἰγιαλείας κ. Μεσσηνέζης.

§67ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ὁ ἔντιμος ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Λόρδων ἐγένετο συζήτητις περὶ τῶν Αἰγυπτιακῶν πραγμάτων, ὁ δὲ Λόρδος Γράμβιλ δὲν τὴν ἀπέκρουσεν. Ἔχω τὰς τελευταίας ἐφημερίδας, καὶ ἐκεῖ παρατηρῶ, ὅτι εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Λόρδων δὲν ἔγεινε τοιοῦτος λόγος, ὥστε νὰ ἐφελκύσῃ τὴν προσοχὴν κανενὸς, εἰς δὲ τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων, ὅπου, ὡς γινώσκετε, γίνεται σφοδροτέρα συζήτησις, ἐκεῖ ἐπετέθησαν πολλοὶ τῶν συντηρητικῶν κατὰ τοῦ Ὑπουργείου, ὁ δὲ ὑφυπουργὸς κ. Δίλκε εἶπε ῥητῶς: «Ἀποκρούω πᾶσαν συζήτησιν, ἐκτὸς ἐὰν ἐπιθυμῆτε νὰ ἐγείρητε ζήτημα ἐμπιστοσύνης».

§68Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι.

§69ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Παραδέχονται οἱ ὑπουργοὶ συζήτησιν τινὰ, ἀλλὰ μέχρι τινός. Ἔδωκαν καὶ ἐκεῖ πληροφορίας, ὡς ὁ κ. πρωθυπουργὸς τὸ ἔπραξεν εἰπὼν, «σᾶς ἐπιτρέπω νὰ λάβητε γνῶσιν τῶν ἐγγράφων ἐπὶ τοῦ Προεδρείου, ὄχι ὅμως καὶ νὰ γείνῃ συζήτησις». Ἐγὼ κατ’ οὐσίαν ἐρωτῶ τὴν συνείδησιν ἑκάστου βουλευτοῦ, ὁ ὁποῖος θέλει σήμερον νὰ ἐγείρῃ ζήτημα περὶ τῆς ὀρθότητος ἢ μὴ τῆς πορείας τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν εὑρισκόμενος εἰς τὴν θέσιν τοῦ ὑπουργοῦ, ἤθελε παραλείψει νὰ πράξῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις. Ἐὰν τολμᾷ κανεὶς, ἔχων τὴν ἀξίωσιν νὰ διοικήσῃ τὸν Τόπον, νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ πέμψῃ πλοῖα, δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ἄλλο τι, παρ’ ὅτι ἀδίκως ἀξιοῖ νὰ κυβερνᾷ.

§70ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά.

§71ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριε πρόεδρε, θὰ ἐρωτήσω μόνον τὸν κ. Κασιμάτην ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς εἶπεν εἰς τὸν κ. Δηλιγιάννην, ἅμα ἀνέβη τὸ βῆμα, ὅτι δὲν συμφέρει νὰ γείνῃ συζήτησις· δεύτερον, ἐὰν κατὰ τὰ ἀγγλικὰ ἔθιμα ἐκφράζεται ἡ λύπη ἢ ἀποδοκιμάζωνται ποτὲ ἐκεῖ οἱ βουλευταί.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ψηφορηθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Μεσσηνέζη.

§73ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀπωτέρα πρότασις εἶναι, ὅτι ἡ Βουλὴ, μετὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπωτέρα εἶναι ἡ τοῦ κ. Μεσσηνέζη.

§75Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Μεσσηνέζη εἶναι τὸ θέμα τῆς συζητήσεως· πᾶσα ἄλλη πρότασις εἶναι ἀπωτέρα.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον θεωρεῖ, ὅτι εἶναι ἀπωτέρα ἡ πρότασις τοῦ κ. Μεσσηνέζη, καὶ ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἐὰν θεωρῇ, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἀπωτέρα. (Ἐγείρονται πλεῖστοι). (Θόρυβος).

§77Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρώτην φορὰν παρουσιάζεται, ὅτι τὸ κείμενον εἶναι ἀπώτερον τῆς τροπολογίας.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Μεσσηνέζη.

§79ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε δεκαπέντε; (Ἐγείρονται πλείονες τῶν δεκαπέντε).

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μεσσηνέζη λέγουν Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν Ὄχι.

§82ΜΙΛΗΣΗΣ. Λοιπὸν ἡμεῖς, λέγοντες Ὄχι, ἐννοοῦμεν, ὅτι ψηφίζομεν τὴν πρότασίν μας, ὅτι ἡ Βουλὴ μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως).

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν 163. Ναὶ εἶπον 106, Ὄχι εἶπον 57. Ὥστε ἡ πρότασις ἐγένετο δεκτή. (Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 12 τῆς μεσημβρίας). Ὥρα 4 μ. μ. (Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις).

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ βουλευταὶ Χ. Ν. Σολιώτης, Κωνστ. Κουμουνδοῦρος, Π. Τριγγέτας, Ἰω. Στεφανόπουλος καὶ Ἠλ. Παλαμήδης κατέθεσαν σχέδιον νόμου περὶ ἀπαγορεύσεως εἰς τοὺς δικηγόρους τοῦ ἐξασκεῖν τὸ ἑαυτῶν ἐπάγγελμα ἅμα ἐκλεχθῶσι βουλευταί.

§85ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῇ. (Ὅρα Παράρτημα).

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάτοικοι τοῦ χωρίου Μπελέτσι παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν ν’ ἀπαλλάξῃ αὐτοὺς τοῦ φόρου τῶν ζῴων διὰ τὸ τρέχον ἔτος.—Κάτοικοι Ἰθάκης ζητοῦσι τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου ΩΝΣΤʹ περὶ ποιμνιοβοσκῆς ἐν Ἰθάκῃ.

§87ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι, λαμβάνω τὸν λόγον συνεπείᾳ τηλεγραφήματος ἐκ Θεσσαλίας, φέροντος 130 περίπου ὑπογραφὰς, καὶ παριστάνοντος τὴν κατάστασιν τῶν μερῶν ἐκείνων ὡς λυπηρὰν καὶ ἐπίφοβον. «Τὰ παθήματα ἡμῶν,» λέγουσιν οἱ τηλεγραφοῦντες, «εἰσὶν ἀπερίγραπτα. Τὰ ἀγαθὰ τῆς ἐλευθερίας οὐδόλως αἰσθανόμεθα. Πίεσις, δαρμοὶ, παράνομοι συλλήψεις ὑπὸ χωροφυλάκων, προπηλακισμοὶ ἐξακολουθοῦσιν ἔτι χεῖρον ἢ πρότερον. Νομάρχης, Εἰσαγγελεὺς, Δικαστήριον συνώμοσαν καθ’ ἡμῶν, νομίζοντες, ὅτι οὕτω θὰ πειθαναγκάσωσιν ἡμᾶς νὰ ὑποχωρήσωμεν, ἀπέναντι ἀπαραγράπτων δικαίων. Ἐλάχιστα παραπτώματα, μεγεθυνόμενα ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων, τιμωροῦνται σκληρῶς. Ἡ φωνὴ ἡμῶν, φωνὴ δικαίου, δυσκόλως εἰσακούεται. Ὁλόκληροι οἰκογένειαι Ζάρκου πρόκειται διὰ δικαστικῶν ἀποφάσεων νὰ ἐξωσθῶσι τῆς πατρῴας αὑτῶν γῆς. Ἀποφασισμένοι νὰ ὑπερασπίσωμεν τὰ ἡμέτερα δικαιώματα, θερμῶς παρακαλοῦμεν, νὰ ὑψώσητε φωνὴν ἐν ὀνόματι τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς φιλανθρωπίας.» Καὶ εἰς τὴν ἐπίκλησιν ταύτην προθύμως ὑπείκων, ἔρχομαι μετὰ συγκινήσεως ὑψῶν τὴν ἀσθενῆ φωνήν μου, ὅπως ζητήσω τὴν ἔγκαιρον παρέμβασιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, ἵνα προληφθῶσι δεινὰ πολὺ βαρύτερα τῶν ἐν τῷ τηλεγραφήματι περιγραφομένων. Ἀπειλεῖται ἡ δημοσία τάξις, ἀπειλοῦνται καταστροφαὶ, ἐρημώσεις, καὶ ἀπειλοῦνται ἑκατέρωθεν, ὑπό τε τῶν καλλιεργητῶν καὶ τῶν ἰδιοκτητῶν. Δὲν πρόκειται περὶ παρωνυχίδος, ἀλλὰ περὶ ἐλευθερίας καὶ ὑπάρξεως ἀφ’ ἑνὸς, καὶ περὶ κτημάτων ἐχόντων τὴν ἔκτασιν ἐπαρχιῶν ὁλοκλήρων, ἀφ’ ἑτέρου. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, ἐγκαίρως ἐπεκαλέσθην τὴν παρέμβασιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, τῆς μόνης ἁρμοδίας καὶ ἱκανῆς νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα, κατὰ τὰς ὑπαγορεύσεις τοῦ δικαίου καὶ τῶν συμφερόντων τῆς Πολιτείας, καὶ ἐὰν παρενέβαινεν αὕτη ἔκτοτε, πιθανὸν νὰ ἦτο ἤδη εἰς θέσιν τὸ Κοινοβούλιον νὰ προβῇ εἰς τὴν ὁριστικὴν λύσιν τοῦ ζητήματος. Δὲν εἰσηκούσθην, καὶ τὰ πράγματα προὐχώρησαν καὶ κατέστησαν, ὡς προεξετέθη, ἐπίφοβα καὶ ἀπειλητικά. Τούτου δ’ ἕνεκεν δὲν ἐπιτρέπεται πλέον ἡμῖν νὰ περιορισθῶμεν εἰς μόνην τὴν παραδοχὴν τῆς γνωστῆς περὶ διορισμοῦ ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς προτάσεως, ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ προβῶμεν εἰς μέτρα γενναιότερα καὶ δυνάμενα νὰ προλάβωσι τὴν ἀπειλουμένην σύγκρουσιν τῶν συμφερόντων. Ὁ καιρὸς ἐπείγει, τὰ δὲ πράγματα πολὺ περισσότερον, κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν τοὐλάχιστον. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐπιψηφισθῇ ὅσον ἔνεστι ταχύτερον ἡ ὑποβαλλομένη πρότασις νόμου. Διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς προτάσεως ταύτης αἴρεται ἓν ἐκ τῶν αἰτίων, τῶν δυναμένων νὰ προκαλέσωσι πράξεις αὐτοδικίας, ἡ ἀπὸ τῶν οἰκιῶν αὐτῶν ἔξωσις τῶν καλλιεργητῶν, καὶ προετοιμάζεται ἡ λύσις ζητήματος, ὅπερ διὰ πολλῶν ἀπειλεῖ τὸν τόπον κακῶν, ἐὰν ἐγκαίρως καὶ δεόντως μὴ λυθῇ.

§88ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Καὶ ἐγὼ, κύριοι, εἶχον ἀπὸ τῆς προχθὲς τηλεγράφημα παρὰ τῶν πληρεξουσίων τοῦ χωρίου Δαουκλῆ τῆς ἐπαρχίας Δομοκοῦ, δι’ οὗ μοὶ τηλεγραφοῦσιν ἐκ Λαρίσσης τὰ ἑξῆς: «Ἐν ᾧ χωρίον μας δὲν εἶναι τσιφλίκιον, ἀλλ’ ἰδιόκτητον μὲ ὑποχρεώσεις τινὰς πρὸς βακούφιον Κωνσταντινουπόλεως, στρατιωτικὴ ἐπιτόπιος Ἀρχὴ, ἐπεμβαίνουσα αὐθαιρέτως, ἐμποδίζει ἡμᾶς θερίσωμεν χόρτον καὶ λοιπὰ προϊόντα. Διοικητικὴ Ἀρχὴ οὐδεμίαν παρέχει ἡμῖν προστασίαν. Ἐν ὀνόματι δικαιοσύνης καὶ τῶν καταπατουμένων νόμων, ἱκετεύομεν ἐνεργήσητε παύσουν ἐπεμβάσεις στρατιωτικῆς δυνάμεως, δυνάμεναι προκαλέσαι αἱματηρὰς συμπλοκάς. Διατελοῦμεν ἐν ἀπογνώσει. Πληρεξούσιοι καὶ κάτοικοι χωρίου Δαουκλῆ, ἐπαρχίας Δομοκοῦ Ἀθαν. Γκέκας, Γεώρ. Σιδέρης, Ἀθ. Μασαλᾶς.» Δὲν πρόκειται, κύριοι, σήμερον νὰ ὁμιλήσωμεν περὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, οὐδὲ ἐσκόπουν νὰ φέρω εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς τὸ τηλεγράφημα τοῦτο, πρὶν ἢ μάθω τὰς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, εἰς ἣν διεβίβασα τὰς πληροφορίας ταύτας πάραυτα, καὶ ἥτις μοὶ ὑπεσχέθη, ὅτι θέλει λάβει τὰ κατάλληλα πρὸς τοῦτο μέτρα τηλεγραφικῶς. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἐγένετο λόγος παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Αἰγιαλείας, ἐνόμισα, ὅτι ὤφειλον καὶ ἐγὼ νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ τηλεγράφημα, ὅπερ σᾶς ἀνέγνων. Πιστεύω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἔχῃ διάφορον γνώμην, διότι αἱ στρατιωτικαὶ καὶ αἱ διοικητικαὶ Ἀρχαὶ οὐδὲν ἔχουσι δικαίωμα νὰ ἐπεμβαίνωσιν εἰς διενέξεις καθαρῶς δικαστικὰς, ἐκτὸς ὅταν πρόκηται νὰ ἐκτελέσωσιν ἀποφάσεις ἐπιδεκτικὰς ἐκτελέσεως. Ἐπιφυλάσσομαι δὲ ἐν καιρῷ τῷ δέοντι νὰ ἀναπτύξω εἰδικώτερον τὴν γνώμην μου καὶ ἐπὶ τοῦ λεγομένου ἀγροτικοῦ τῆς Θεσσαλίας ζητήματος.

§89ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνθυμεῖται ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις, ὅτε ἔκαμα ἐπερώτησιν περὶ τῆς συμβάσεως μεταξὺ τοῦ δήμου Πατρῶν καὶ ἑταιρίας ἱπποσιδηροδρόμων, ἐσχάτως δὲ ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχεν εἰπεῖ, ὅτι περιμένει πληροφορίας παρὰ τοῦ νομάρχου Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος. Ἐσχάτως δὲ ἔλαβον ἄλλας πληροφορίας, ἕνεκα τῶν ὁποίων ὀφείλω νὰ κάμω τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν, ἣν θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ τὴν ἀναγνώσω, διότι εἶναι σύντομος. (Ἀναγινώσκει). Ἔχω καὶ μίαν πρότασιν, ἣν μοὶ συνιστῶσιν ἔμποροι ἐκ Πατρῶν· ὑποβάλλων αὐτὴν εἰς τὴν Βουλήν, παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ. (Ἀναγινώσκει). (Ὅρα Παράρτημα).

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ μία ἐπερώτησις τοῦ βουλευτοῦ Νάξου κ. Μαύρου πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν.

§91ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει. Ὅρα Παράρτημα).

§92ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀκόμη δὲν ἐψηφίσθη ὁ νόμος.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτον ἀντικείμενον εἶναι ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Τζουμέρκων.

§94Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὰ τῆς ἡμερησίας διατάξεως κανονίζονται βεβαίως παρὰ τῆς πλειονοψηφίας ἢ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἔχει τὴν πλειονοψηφίαν, ἀλλ’ ὑπάρχουν ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν δύναται νὰ κανονίσῃ παρὰ μόνον ὁ Κανονισμὸς, καὶ τὰ ζητήματα ταῦτα ἀφορῶσι πρὸ πάντων εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἐκλογῶν. Καὶ κατὰ τὸν Κανονισμόν, ὅταν πρόκηται περὶ τῶν γενικῶν ἐξελέγξεων, αὗται γίνονται κατ’ ἀλφαβητικὴν τάξιν· ὅταν ὅμως πρόκηται περὶ ἐκλογῶν ἐπαναληπτικῶν, γίνονται κατὰ τὴν τάξιν κατὰ τὴν ὁποίαν εἰσάγονται ἐν τῇ Βουλῇ· ἐὰν δὲ συμπέσῃ νὰ εἰσαχθῶσι κατὰ τὴν αὐτὴν στιγμὴν δύω ἢ καὶ πλειότεραι ἐκθέσεις, πάλιν ἐπικρατεῖ ἡ διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ, ὅτι προχωρεῖ ἡ ἐξέτασις τῶν ἐκλογῶν κατ’ ἀλφαβητικὴν τάξιν. Εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν, ἐνῷ εἰσήχθη ἡ ἔκθεσις τῆς ἐκλογῆς Καλαμπάκας πρώτη καὶ ἐτυπώθη πρώτη, ἐν τούτοις βλέπω τὴν ἐκλογὴν Τζουμέρκων κατατεταγμένην πρώτην, τὴν δὲ ἐκλογὴν Καλαμπάκας δευτέραν. Αὐτὴ εἶναι καθαρὰ παραβίασις τοῦ Κανονισμοῦ, τὴν ὁποίαν δὲν δύναται οὔτε ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ νὰ κάμῃ. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐξετασθῇ πρώτη ἡ ἐκλογὴ Καλαμπάκας.

§95ΤΙΝΕΣ. Τὸ ἴδιον εἶναι.

§96ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ διατακτικὸν τῆς ἐκθέσεως διὰ τὴν ἐκλογὴν Καλαμπάκας).

§97ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, φέρω σήμερον τὸν λόγον ἐνώπιόν σας ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ βουλευτοῦ τῆς ἐπαρχίας Καλαμπάκας, καὶ προτάττω πρὸ παντὸς ἄλλου διὰ τὸ ἄτρωτον τῶν λόγων μου καὶ ἐπιχειρημάτων μου τὸ φιλοσοφικὸν δόγμα τοῦ Πλάτωνος. «Ἐν ᾗ μὲν γὰρ ἂν πόλει ἀρχόμενος ᾖ καὶ ἄκυρος ὁ νόμος, φθορὰν ὁρῶ τῇ τοιαύτῃ ἑτοίμην οὖσαν. Ἐν ᾗ δ’ ἂν δεσπότης τῶν ἀρχόντων, οἱ δὲ ἄρχοντες δοῦλοι τοῦ νόμου, σωτηρίαν καὶ πάνθ’ ὅσα Θεοὶ πόλεσιν ἔδοσαν ἀγαθὰ γιγνόμενα καθορῶ.» Τουτέστιν «εἰς τὴν πόλιν ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ νόμος δὲν ἔχει κῦρος καὶ ἰσχύν, ἡ πόλις αὕτη ἀπόλλυται. Εἰς τὴν πόλιν δὲ ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν δεσπόζει ὁ νόμος, οἱ δὲ ἄρχοντες εἰσὶ δοῦλοι τοῦ νόμου, ἡ πόλις σώζεται καὶ ὅλα τὰ ἀγαθὰ καὶ πᾶσα εὐδαιμονία, ἅπερ οἱ Θεοὶ δίδουσιν εἰς τὰς πόλεις, ἐπιδαψιλεύονται ἀφθόνως ἐν τῇ πόλει, εἰς ἣν βασιλεύει ὁ νόμος.» Τὸ ἀξίωμα τοῦτο εἶναι γεγραμμένον εἰς τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, καὶ εἰς τὴν σημαίαν αὐτῆς τὸ ἀξίωμα τοῦ Βίαντος, φιλοσόφου τῶν ἑπτὰ φιλοσόφων τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος. «Εὐνομίης ἵδμονα θῆκε πόλιν.» Ὥστε σήμερον ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς δὲν θέλει ἀποβλέψει εἰς τίποτε ἄλλο, εἰμὴ εἰς τὴν αὐστηρὰν τήρησιν τοῦ νόμου, καὶ τὴν ἀκριβῆ ἐφαρμογὴν τοῦ γράμματος αὐτοῦ, καὶ δὲν θέλει τὸ παράπαν ἀποβλέψει εἰς δῆθεν προηγουμένην νομολογίαν τῆς Βουλῆς, εἴτε εἰς πεπλανημένας ἀποφάσεις της. Ταῦτα εἰπὼν ἐν ἀρχῇ, ἔρχομαι ἤδη νὰ ἐξετάσω δικαιογνωστικῶς, ἂν ὁ κ. Σιβιτανίδης, καταγόμενος ἀπὸ τὴν καλλιγύνακα Κύπρον καὶ κάτοικος σταθερὸς πρὸ ἐτῶν ἐν Ἀθήναις, δικαιοῦται νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸν περίβολον τοῦτον ὡς βουλευτὴς τῆς ἐπαρχίας Καλαμπάκας, στερούμενος καταγωγῆς καὶ νομίμου ἐγκαταστάσεως. Τὸ ἄρθρον 70 τοῦ Συντάγματος λέγει: «Διὰ νὰ ἐκλεχθῇ τις βουλευτὴς ἀπαιτεῖται νὰ ἦναι πολίτης Ἕλλην ἐκ τῆς ἐπαρχίας παρ’ ἧς ἐκλέγεται, ἢ πρὸ δύω ἐτῶν τοὐλάχιστον ἐγκατεσταμένος ἐν αὐτῇ, ἀπολαμβάνων πρὸ διετίας τὰ ἀστικὰ καὶ πολιτικὰ δικαιώματα.» Τὸ δὲ ἄρθρον 73 λέγει: «Ἡ Βουλὴ ἐξετάζει τὰ πληρεξούσια τῶν βουλευτῶν καὶ ἀποφασίζει περὶ τῶν ἀναφυομένων ἀμφισβητήσεων.» Ὥστε ἡ μὲν ἐπαρχία ἐκλέγει τὸν ὑποψήφιον βουλευτήν, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει καὶ ἐρευνᾷ ἂν ὁ ὑποψήφιος κέκτηται τὰ προσόντα τοῦ ἄρθρου 70 τοῦ Συντάγματος. Πᾶσα λοιπὸν ἀντίῤῥησις τοῦ ὅτι δῆθεν ἡ ἐπαρχία ἐξελέξατο ἀπροσκόπτως τὸν κ. Γ. Σιβιτανίδην ὡς βουλευτήν της, καὶ ὅ,τι συνεπῶς ἡ Βουλὴ ἀδυνατεῖ νὰ ἐρευνήσῃ, ἀνεύρῃ καὶ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς νομιμότητος τῆς ἐνεργηθείσης ἐκλογῆς, καὶ ἂν ἡ ἐπαρχία ἐν τῇ ἐξουσίᾳ της ἐσεβάσθη κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ ὑποψηφίου της τοὺς κειμένους νόμους τοῦ Κράτους καὶ αὐτὸ τὸ Σύνταγμα, δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίαν. Ἡ ἐπαρχία δὲν δύναται, οὕτως εἰπεῖν, νὰ πλάσσῃ προσόντα, καὶ ἀποδώσῃ αὐτὰ εἰς βουλευτὴν στερούμενον αὐτῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 70 τοῦ Συντάγματος, οὐδ’ ἔχει δικαίωμα ἡ ἐπαρχία, ἐναντίον τῶν καθεστώτων νόμων, νὰ ἀποδώσῃ τὴν εἰς ἀκέραιον δῆθεν ἀποκατάστασιν τῷ ὑποψηφίῳ της, καίτοι στερουμένῳ τῶν προσόντων, ἂν καὶ πεισματωδῶς ἐκλέγῃ αὐτὸν ἐπανειλημμένως. Ὥστε ἐὰν ἡ ἐπαρχία Καλαμπάκας ἐξελέξατο δὶς τὸν κ. Σιβιτανίδην ὡς βουλευτήν της, τὸ περιστατικὸν τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἐπιδράσῃ εἰς τὰς σκέψεις τῆς Βουλῆς, σκοπούσης παντὶ σθένει νὰ τηρήσῃ καὶ ἐφαρμόσῃ θρησκευτικῶς τὸν νόμον, ἄρθρον 70 τοῦ Συντάγματος; καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι τοῦτο θέλει πράξει ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς, καθόσον τὸ σύνθημα αὐτῆς πρὸς τὴν ἐνεστῶσαν Κυβέρνησιν εἶναι νὰ ἀνορθώσῃ τὰ κακῶς κείμενα καὶ ἰσχυροποιήσῃ τὸ κῦρος τοῦ νόμου, καὶ μόνον ὁ νόμος νὰ προηγῆται χάριν τῆς εὐδαιμονίας καὶ ὀλβιότητος τῆς Πατρίδος ἡμῶν. Ἄλλως τε, ἀφοῦ πρὸ δύω μηνῶν ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς ἀπέπεμψε τὸν κ. Σιβιτανίδην ἐκ τοῦ περιβόλου τούτου τῶν προκρίτων τοῦ Ἔθνους, ὡς στερούμενον καταγωγῆς καὶ ἐγκαταστάσεως ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Καλαμπάκας, καὶ ἴσως ἀκόμη τὸ μελάνι τῆς ἀποφάσεώς της δὲν ἀπεξηράνθη, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παλινῳδήσῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὰ ὀρθῶς ἀποφασισμένα καὶ παραδεχθῇ, ὅτι ὁ κ. Σιβιτανίδης κέκτηται τὰ προσόντα τοῦ βουλευτοῦ Καλαμπάκας κατὰ τὸ ἄρθρον 70 τοῦ Συντάγματος; Ἐξετάσωμεν περιπλέον τί ἐστὶν ἐγκατάστασις. Κατὰ τὰ ἄρθρα 91 καὶ 92 τοῦ Ἀστικοῦ κώδικος «κατοικίαν ἔχει τις, ἐν ᾧ τόπῳ κυρίως καὶ μονίμως ἐγκατέστη· ἡ κατοικία μεταβάλλεται διὰ τῆς εἰς ἄλλον τόπον μετοικήσεως ἐπὶ προθέσει κυρίας καὶ μονίμου αὐτόθι ἐγκαταστάσεως. Ἡ πρόθεσις αὕτη ἀποδεικνύεται διὰ ῥητῆς δηλώσεως, γενομένης πρὸς τὰ Δημαρχεῖα τοῦ τε καταλειπομένου τόπου καὶ τοῦ εἰς ὃν ἡ μετοίκησις γίνεται.» Ἀλλ’ ὁ εἰρημένος Σιβιτανίδης κατοικεῖ εἰς Ἀθήνας, εἶναι δὲ καὶ δημοτικὸς σύμβουλος Ἀθηνῶν καὶ δημοσιογράφος καὶ τὸ κέντρον τῶν ὑποθέσεών του ἔχει ἐν Ἀθήναις, καὶ οὐδόλως ἐποιήσατο δήλωσιν μὲ πραγματικὴν πρόθεσιν μετοικήσεως εἰς τὴν Καλαμπάκαν. Κύριοι βουλευταὶ, γνωρίζετε καλῶς, ὅτι μόνον εἰς τὸ ἄντρον τῆς Κίρκης οἱ Ἀχαιοὶ σύντροφοι τοῦ Ὀδυσσέως ἔχασαν τὴν ἀνθρώπινον μορφήν των, καὶ ἂν δὲν ἐμεσολάβει ὁ ἥρως καὶ πολυμήχανος Ὀδυσσεὺς, ἤθελον ἐξέλθει γρυλοειδεῖς ἐκ τοῦ ἄντρου τῆς Κίρκης. Ἀλλὰ σήμερον, κατὰ τὸν 19 αἰῶνα, δὲν πιστεύω ἐν τῇ Βουλῇ τῆς Ἑλλάδος, συγκειμένῃ ἐκ τῶν ἐκλεκτῶν τοῦ Κράτους, νὰ ὑπάρχῃ τις μαγευτικὴ δύναμις, ὡς ἐκείνη τῆς θεᾶς Κίρκης, δι’ ἧς νὰ μεταβάλλεται τόσον εὐκόλως καὶ μὲ ἄκραν ταχυπέτειαν ἡ μορφὴ καὶ ἡ διάνοια τῶν βουλευτῶν ἐπὶ τὰ χείρω, εἰς χοιροειδῆ κατάστασιν, πρὸς αἶσχος αὐτῶν καὶ ὄλεθρον τῆς πατρίδος. Ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ πέμπτου Τμήματος, ἀποφανθεῖσα περὶ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος ἀκύρου ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Καλαμπάκας, ἐρειδομένη εἰς ἀποφάσεις προηγουμένας τῆς Βουλῆς τῆς αὐτῆς φύσεως, ἀπέφυγεν, ὡς μὴ ὤφειλε, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει της τὸ ἄρθρον 70 τοῦ Συντάγματος, καθότι ἡ Βουλὴ δὲν δικάζει δυνάμει τῶν προηγουμένων ἀποφάσεων, δυναμένων νὰ ἔχωσιν ἄλλην βάσιν, καὶ ἄλλας περιστάσεις, ἢ ἐκδοθεισῶν κατὰ πλάνην, ἔστω καὶ ἐπὶ τῶν αὐτῶν ζητημάτων, ὡς συμβαίνει πολλάκις εἰς τὴν διανομὴν τῆς δικαιοσύνης ἀνθρωπίνως, καθόσον ἡ ἀνθρώπινος διανομὴ τῆς δικαιοσύνης ὑπόκειται πάντοτε εἰς σφάλματα, ὡς ἡ δικαιοσύνη ἀπονέμεται ἀπὸ περιωρισμένα ὄντα, ὡς εἶναι ὁ ἄνθρωπος. Ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε λεχθέντων ἀπεδείχθη διαῤῥήδην, ὅτι ὁ κ. Σιβιτανίδης δὲν ἔχει τὰ προσόντα τοῦ βουλευτοῦ Καλαμπάκας, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ποσῶς, ὅτι ἡ Βουλή, τηροῦσα τὴν τιμήν της καὶ τὴν εὐστάθειάν της, θέλει ἀποφασίσει σύμφωνα μὲ τὴν πρὸ δύω μηνῶν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου ἀπόφασίν της. Ἐνθυμηθῆτε, κύριοι βουλευταὶ, ὅτι πρό τινων μηνῶν ἀπεβάλετε ἐκ τοῦ περιβόλου τούτου δύω, οὕτως εἰπεῖν, μαργαρίτας, τὸν υἱὸν τοῦ ἀειμνήστου Ζαΐμη, εἰς τοῦ ὁποίου τὰ χείλη οὐδέποτε ἐπεκάθισε τὸ ψεῦδος, καὶ ἕτερον γνήσιον γόνον τῆς παλαιᾶς Σπάρτης, πλήρη εὐγενῶν αἰσθημάτων καὶ πατριωτισμοῦ, ἀλλ’ ἀμφότεροι δὲν εἶχον τὴν ἀπαιτουμένην ἡλικίαν, καὶ τοῖς εἴπετε μετὰ λύπης νὰ ἀπέλθωσι τοῦ βουλευτηρίου, καὶ μέχρι τῆς νομίμου ἡλικίας ν’ ἀναγινώσκωσιν ἐπισταμένως τὸ μέγα βιβλίον τῆς πείρας, καὶ κατόπιν νὰ προσέλθωσι καὶ νὰ βουλεύωνται περὶ τῶν κοινῶν καὶ μεγάλων πραγμάτων, πρὸς δόξαν τοῦ ἔθνους καὶ εὐδαιμονίαν αὐτοῦ. Τὸ αὐτὸ λοιπὸν πρέπει νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ καὶ ὡς πρὸς τὸν κ. Γ. Σιβιτανίδην, καὶ τὸν παραπέμψῃ εἰς τὴν βαθεῖαν μελέτην καὶ ἀνάγνωσιν τῶν νόμων περὶ τῆς ἀποκτήσεως τῶν προσόντων βουλευτοῦ ἐπαρχίας τινός. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων ὅλων, ἂς ἐξετάσωμεν τὸν ὑποψήφιον βουλευτὴν Καλαμπάκας καὶ ὑπὸ μικρὰν ἠθικὴν ἔποψιν. Ὑποθέσατε, κύριοι βουλευταὶ, πρὸς στιγμὴν, ὅτι, κατ’ ἀνατροπὴν τοῦ νόμου, ἄρθρον 70 τοῦ Συντάγματος, καὶ πάσης ἀρχῆς δικαιοσύνης, ἡ Βουλὴ ἐπικυρώνει τὴν ἐκλογὴν Καλαμπάκας εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Σιβιτανίδου, καὶ οὗτος προσέρχεται ἀνερυθριάστως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, δημοσίᾳ συνεδριάσει, πλήθοντος ἀκροατηρίου, καὶ δίδει τὸν ὅρκον τοῦ ἄρθρου 94 τοῦ Συντάγματος: «Ὀμνύω εἰς τὸ ὄνομα τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου καὶ ἀδιαιρέτου Τριάδος νὰ φυλάξω πίστιν εἰς τὴν πατρίδα καὶ εἰς τὸν συνταγματικὸν βασιλέα, ὑπακοὴν εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ εἰς τοὺς νόμους τοῦ Κράτους, καὶ νὰ ἐκπληρώσω εὐσυνειδήτως τὰ καθήκοντά μου». Ὁ ὅρκος αὐτὸς, δοθεὶς ἐκ μέρους τοῦ Γ. Σιβιτανίδου, πῶς θέλει θεωρηθῆ; Ἀφίνω εἰς τὸν ἴδιον νὰ εὕρῃ τὸ κατάλληλον ἐπώνυμον τοῦ ὁρκιζομένου. Ἀφοῦ αὐτὸς, ὡς εἴρηται, μὴ ἔχων τὰ προσόντα τοῦ βουλευτοῦ Καλαμπάκας, προσπαθεῖ ἐν γνώσει, ἐναντίον τοῦ Συντάγματος, νὰ εἰσβάλῃ μὲ βεβήλους πόδας εἰς τὸ βουλευτήριον, ὄχι ἐκ τῆς νομίμου ὁδοῦ, ἀλλὰ ἐκ τῆς θυρίδος, ὁποίαν ὑπακοὴν Συντάγματος θέλει τηρήσει; ὁποίαν τήρησιν τῶν νόμων θέλει πράξει, εἰσερχόμενος ἐν τῷ βουλευτηρίῳ, ἀφοῦ ἐκ προοιμίων προσπαθεῖ νὰ καταπατήσῃ καὶ κατασυντρίψῃ Σύνταγμα καὶ νόμους; Ἐκ τούτων λοιπὸν φαίνεται, ὅτι ὁ Γ. Σιβιτανίδης δὲν εἶναι λάτρις τῶν νόμων, καὶ οὐδὲ ἀποβλέπει εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς πατρίδος, ἀλλ’ εἰς πᾶν ἄλλο εἴτε χάριν συμφέροντος, εἴτε καὶ τετυφωμένης ματαιοδοξίας. Διὸ γνωμοδοτῶ ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς Καλαμπάκας καὶ τῆς ἀποπομπῆς τοῦ Γ. Σιβιτανίδου ἐκ τοῦ περιβόλου τούτου, ὡς παρανόμως ἐκλεχθέντος ὡς βουλευτοῦ Καλαμπάκας, ἐναντίον τοῦ ἄρθρου 70 τοῦ Συντάγματος, στερουμένου τῶν προσόντων καταγωγῆς καὶ νομίμου ἐγκαταστάσεως.

§98ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι, κατὰ τῆς προκειμένης ἐκλογῆς δὲν προτάσσονται, ὡς ἠκούσατε, ἐνστάσεις ἀναγόμεναι εἰς τὸ ἔγκυρον τῆς ψηφοφορίας. Τοιαύτας ἐνστάσεις ἐπενόησαν ἀληθῶς καὶ προέτειναν βραδέως οἱ ἐνδιαφερόμενοι εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἀλλ’ αὕτη δὲν τὰς ἐθεώρησεν ἀξίας λόγου, πιστεύω δὲ ὅτι καὶ τὴν Βουλὴν δὲν θὰ ἀπασχολήσωσι τοιαῦται ἐνστάσεις. Ἡ μόνη ἔνστασις, τὴν ὁποίαν ἐθεώρησε, ἀξίαν προσοχῆς ἡ ἐπιτροπὴ, καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐστηρίχθη καὶ ὁ προαγορεύσας, εἶναι ἡ ἔλλειψις τῆς ἐγκαταστάσεως τοῦ ἐκλεχθέντος ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Καλαμπάκας. Ἐπειδὴ δὲ, κύριοι, κατ’ εὐτυχίαν ἢ κατὰ δυστυχίαν ἐγὼ εἶμαι ὁ προτείνας εἰς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν καὶ ὑποστηρίξας τὴν ἐγκατάστασιν ὡς ὅρον τῆς τοῦ ἐκλέγεσθαι ἱκανότητος, θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ δώσω περὶ αὐτῆς τὴν ἑρμηνείαν, ἣν καὶ ἄλλοτε προκληθεὶς ἔδωκα, εἰς τὴν Βουλὴν δ’ ἀπόκειται νὰ παραδεχθῇ αὐτὴν ἢ μή. Ἐν τῇ Βουλῇ τῆς προηγουμένης Περιόδου, συζητουμένης τῆς ἐκλογῆς Μεγαρίδος, προεκλήθην νὰ ἐκφράσω ποίαν ἔννοιαν ἔχει ἡ ἐγκατάστασις, ἡ κατὰ πρότασίν μου ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ Συντάγματι· εἶπον δὲ τότε, ὅτι καθ’ ἣν ἔδωκα καὶ ἐν αὐτῇ τῇ Συνελεύσει ἑρμηνείαν, ἡ ἐγκατάστασις τοῦ Συντάγματος δὲν συμπίπτει οὔτε μὲ τὴν ἀστικὴν ἐγκατάστασιν ἢ τὴν κατοικίαν, οὔτε μὲ τὴν δημοτικὴν, ἀλλ’ εἶναι διάφορος ἑκατέρας τούτων, διότι διάφορος εἶναι καὶ ὁ σκοπὸς, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει. Ἡ κατοικία εἶναι τὸ κέντρον τῆς ἐνεργείας τοῦ ἀτόμου, προσδιορίζον κατά τινα τρόπον τὰ ἀστικὰ τούτου δικαιώματα· ἡ δημοτικὴ ἐγκατάστασις εἶναι ἡ σχέσις τοῦ πολίτου πρὸς τὸν δῆμον, προσδιορίζουσα τὰ δικαιώματα καὶ τὰς ὑποχρεώσεις αὐτοῦ ὡς δημότου, ἡ δ’ ἐγκατάστασις τοῦ Συντάγματος εἶναι ἡ σχέσις, ἣν ἡ Συνέλευσις ἐθεώρησεν ἀναγκαίαν, τοῦ ἐκλεγομένου βουλευτοῦ καὶ τῆς ἐπαρχίας, ἣν πρόκειται ν’ ἀντιπροσωπεύσῃ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Τὰ συνιστῶντα λοιπὸν τὴν ἐγκατάστασιν τοῦ Συντάγματος γεγονότα εἶναι οὐσιωδῶς πολιτικῆς φύσεως, καὶ δὲν πρέπει νὰ συγχέωνται, συνδεόμενα μὲ τὰ γεγονότα, τὰ συνιστῶντα τὰς δύω ἄλλας ἐγκαταστάσεις. Ἡ Συνέλευσις ἠθέλησε νὰ μὴ ἦναι ὁ ἐκλεγόμενος παντελῶς ξένος τῆς ἐπαρχίας, ἐξ ἧς πρόκειται νὰ ἐκλεχθῇ, οὐδὲν πλέον. Δὲν πρόκειται τώρα, κύριοι, νὰ ἐξετάσωμεν ἂν ὀρθῶς ἢ ἐσφαλμένως ἡ Συνέλευσις ἀπῄτησεν ὡς ὅρον τῆς τοῦ ἐκλέγεσθαι ἱκανότητος τὴν τοιαύτην πολιτικὴν κοινωνίαν ἢ σχέσιν μεταξὺ τοῦ βουλευτοῦ καὶ τῆς ἐπαρχίας· ἔργον ἡμῶν δὲν εἶναι νὰ ἐλέγξωμεν τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ νὰ ἑρμηνεύσωμεν καὶ ἐφαρμόσωμεν αὐτὰς ἀκριβῶς, ἀκολουθοῦντες τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον τὰς ὑπηγόρευσε, καὶ οὐχὶ τὸ ἑκάστοτε κομματικὸν συμφέρον, ὅπερ ἀποπλανᾷ.

§99ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Αὐτὸ καὶ ἡμεῖς ζητοῦμεν.

§100ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὑμεῖς πάντοτε ἀνερευνᾶτε τὸ ἁγνὸν πνεῦμα τοῦ Συντάγματος. Ἂν ταῦτα, κύριοι, ὦσιν ἀληθῆ, ποῖον τὸ ἐντεῦθεν συμπέρασμα; Τὸ συμπέρασμα εἶναι, ὅτι ἡ ἐγκατάστασις τοῦ Συντάγματος ὑποθέτει ἀναγκαίως πολιτικὴν ζωὴν τῆς ἐκλεγούσης ἐπαρχίας τοὐλάχιστον πρὸ δύω ἐτῶν ὑπάρχουσαν· ἑπομένως ὅπου δὲν ἔχετε τοιαύτην διετῆ τοὐλάχιστον πολιτικὴν ζωὴν, δὲν δύνασθε ν’ ἀπαιτήσητε ἀπὸ τὸν ἐκλεγόμενον ἐγκατάστασιν, ἤτοι πολιτικὴν αὐτοῦ καὶ τῆς ἐπαρχίας σχέσιν καὶ κοινωνίαν, διότι ἀπαιτεῖτε τὰ ἀδύνατα.

§101ΜΙΑ ΦΩΝΗ. Ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ καταγωγή.

§102ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ καταγωγή. Ἀλλὰ λησμονεῖτε, ὅτι περιορίζοντες τὰς νέας ἐπαρχίας εἰς τὸ νὰ ἐκλέξωσιν ἐν ἀρχῇ τῆς πολιτικῆς των ἀναγεννήσεως μόνους τοὺς ἐξ αὐτῶν καταγομένους, θέτετε ταύτας ἄνευ λόγου ἐν ἥσσονι μοίρᾳ πρὸς τὰς λοιπὰς τοῦ Κράτους ἐπαρχίας.

§103ΜΙΑ ΦΩΝΗ. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωσιν ἐγκατάστασιν.

§104ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀφοῦ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωσιν ἐγκατάστασιν, ὀφείλετε, ἑρμηνεύοντες λογικῶς τὸ Σύνταγμα, νὰ μὴ ἀπαιτήσητε ὅ,τι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ, καὶ ὄχι νὰ δημιουργήσητε ἐντεῦθεν λόγον ἀποκλειστικότος, ὅστις οὐδαμοῦ στηρίζεται, οὔτε εἰς τὸ Σύνταγμα, οὔτε εἰς τὸν ὀρθὸν λόγον. Πᾶσα μεταβατικὴ κατάστασις ἐπιβάλλει πάντοτε καὶ μεταβατικὰ ἢ προσωρινὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα οὐδέποτε παρεῖδον οἱ σωφρόνως τὰ Δημόσια διοικοῦντες. Αἱ νέαι ἐπαρχίαι εἰς τὰς πρώτας των ἐκλογὰς εὑρέθησαν ἀναντιῤῥήτως εἰς τοιαύτην μεταβατικὴν κατάστασιν, θὰ ἦτο δὲ ἄτοπον νὰ παρίδωμεν τὴν κατάστασιν ταύτην, καὶ νὰ μὴ δεχθῶμεν τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἀναγκαίως μᾶς ἐπιβάλλει αὕτη ἐν πολλοῖς· θὰ ἦτο ἄτοπον καὶ καταφανῶς παράλογον ν’ ἀπαιτήσωμεν κατὰ τὰς πρώτας ταύτας ἐκλογὰς πολιτικὴν ἐγκατάστασιν, ὅπου χθὲς δὲν ὑπῆρχεν οὔτε ἴχνος πολιτικοῦ βίου. Ἔπειτα, κύριοι, πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν κατ’ ἐπανάληψιν ἐκδηλωθεῖσαν θέλησιν τῆς ἐπαρχίας. Ὁ λαὸς ἐν γνώσει τῆς ἀκυρώσεως τῆς πρώτης ἐκλογῆς ἐπιμένει νὰ σᾶς ἀποστέλλῃ τὸν ἴδιον ἀντιπρόσωπον. Νομίζετε ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς, τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ λαοῦ, νὰ παρίδωμεν ἢ μᾶλλον νὰ ὑπερίδωμεν τὴν τοιαύτην κυρίαρχον θέλησίν του, δι’ ἧς μᾶς λέγει καθαρὰ, ὅτι ὑφίσταται ἐν πράγματι ἡ πολιτικὴ ἐκείνη σχέσις, ἣν ἀπαιτεῖ ἡ ἐγκατάστασις;

§105ΜΙΑ ΦΩΝΗ. Ὁ λαὸς ὀφείλει νὰ σεβασθῇ τὸν νόμον.

§106ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ λαὸς, διὰ τὸν ὁποῖον μεταχειρίζεσθε τὴν λέξιν ὀφείλει, λησμονεῖτε ὅτι εἶναι κυρίαρχος· λησμονεῖτε, ὅτι σεῖς καὶ ἐγὼ εἴμεθα ἐδῶ ἁπλοῖ ἀντιπρόσωποι αὐτοῦ τοῦ κυριάρχου, καὶ ὅτι ὀφείλομεν ν’ ἀκολουθῶμεν ἡμεῖς τὴν θέλησίν του, πανηγυρικῶς ἐκδηλουμένην, καὶ οὐχὶ αὐτὸς τὴν ἰδικήν μας θέλησιν, καὶ ταύτην στηριζομένην εἰς προφανῆ παρερμηνείαν τοῦ νόμου. Ἐπὶ τέλους, κύριοι, νομίζω, ὅτι καὶ τὸ συμφέρον αὐτὸ τῆς ἰδίας ἡμῶν ἀξιοπρεπείας ὑπαγορεύει τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς. Ὁμιλοῦσι περὶ αὐστηρᾶς νομιμότητος, ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ὅτι τὰ περὶ νομιμότητος λεγόμενα οὐδεμίαν, ὡς βλέπετε, ἔχουσι σχέσιν μὲ τὸ συζητούμενον θέμα, λησμονοῦν ὅτι καὶ περὶ νομιμότητος ἂν ἐπρόκειτο, αὕτη δὲν ἔχει δύω μέτρα καὶ σταθμὰ, οὐδὲ μεταβάλλεται ὁ νόμος καὶ τὸ δίκαιον κατὰ τὰ πρόσωπα καὶ τὰς περιστάσεις. Ὁ Πασχὰλ ἔλεγε «δίκαιον ἐντεῦθεν τῶν Πυῤῥιναίων, ἄδικον ἐκεῖθεν αὐτῶν»· γνωρίζετε δὲ πόσον κατεκρίθη τὸ περίφημον τοῦτο λόγιον, τὸ ὁποῖον καταστρέφει τὴν ἀπόλυτον ὕπαρξιν τοῦ δικαίου. Ἀλλ’ ὁ Πασχὰλ διεχώριζε τουλάχιστον τὸ δίκαιον ἀπὸ τοῦ ἀδίκου διὰ μακρᾶς σειρᾶς ὀρέων. Μήπως ἡ Βουλὴ πρόκειται νὰ διαχωρίσῃ τὸ νόμιμον ἀπὸ τοῦ μὴ νομίμου διὰ τοῦ στενοῦ αὐτοῦ χώρου, ὅστις διαχωρίζει τὴν μίαν πλευρὰν αὐτῆς ἀπὸ τὴν ἄλλην; Τί ἔρχεσθε καὶ μᾶς ὁμιλεῖτε σήμερον περὶ αὐστηρᾶς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων; Πῶς ἐλησμονήσατε τὴν νομιμότητα, ὅτε ἐδέχθητε τὸν ἐκ νέου ἐκλεχθέντα βουλευτὴν Αἰγίνης, τοῦ ὁποίου τὴν ἐκλογὴν εἴχετε ἀκυρώσει δι’ ἔλλειψιν ἐγκαταστάσεως; Ποῦ ἦτο τότε ὁ κ. Στεφανίδης...

§107ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ὁ Στεφανίδης ἦτο ἐδῶ διαμαρτυρόμενος.

§108ΜΙΛΗΣΗΣ. Διατί δὲν ἐνθουσιάσθη τότε ὑπὲρ τοῦ νόμου, καὶ δὲν σᾶς ἀνέφερε τὰ ὡραῖα ἐκεῖνα ῥητὰ τῶν ἀρχαίων ποιητῶν καὶ πεζογράφων, τὰ ὁποῖα πρὸ μικροῦ ἠκούσατε;

§109ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Διαβάσατε τὰ πρακτικά. Μόνη ἡ φωνὴ τοῦ Στεφανίδου ὑψώθη καὶ εἶπεν, ὅτι εἶναι παράνομος ἡ ἐκλογή. Ὁ Στεφανίδης δὲν εἶναι παλίμβουλος ὡς σὺ, ὁ ὁποῖος ἄλλα εἶπες εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ ἄλλα λέγεις τώρα περὶ τῆς ἐγκαταστάσεως.

§110ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἀπαντῶ εἰς τὴν αἰτίασιν τῆς παλιμβουλίας, διότι δὲν εἶχον βέβαια τὴν ἀξίωσιν νὰ ἐκτιμήσητε ὀρθότερον τὴν τῆς ἐγκαταστάσεως ἑρμηνείαν, ἣν ἔδωκα ἐν τῇ Συνελεύσει καὶ ἣν δίδω σήμερον· ἐπιτρέψατέ μοι ὅμως νὰ σᾶς παρατηρήσω, ὅτι ἂν εἴχετε μεγαλειτέραν συνείδησιν τῆς θέσεώς σας ὡς βουλευτοῦ, ὀλιγώτερον πάντων θὰ ὡμιλεῖτε σεῖς περὶ ἐκλογικῆς νομιμότητος· ἀρκεῖ νὰ ἐνθυμηθῆτε, ὅτι τὴν ἐκλογήν σας ἐκάμετε σεῖς ὄχι τὴν Κυριακὴν, ὅτε ἔγειναν αἱ ἐκλογαὶ εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, οὔτε τὴν Τρίτην, εἰς ἣν ἀνεβλήθη ἡ ψηφοφορία, ἀλλὰ τὴν Τετάρτην, καὶ ὅτι ἐπιεικέστατα φερομένη ἡ Βουλὴ ἐπεκύρωσε τὴν τοιαύτην ἐκλογήν.

§111ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Τὴν ἐπεκύρωσε παμψηφεί.

§112ΜΙΛΗΣΗΣ. Αὐτὸ δὲν ἀνῄρεσε τὴν παρανομίαν, ἔπρεπε μόνον νὰ σᾶς διδάξῃ νὰ ἦσθε ἐφεκτικώτερος. Ἡμεῖς δὲν ἐπολεμήσαμεν τὴν ἐκλογὴν τῆς Αἰγίνης, διότι ἐφρονοῦμεν, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ὑποκύψωμεν εἰς τὴν κυρίαρχον θέλησιν τοῦ λαοῦ κατ’ ἐπανάληψιν ἐκδηλωθεῖσαν, τοῦθ’ ὅπερ φρονοῦμεν καὶ σήμερον· ἀλλὰ σεῖς, οἵτινες ὁμιλεῖτε σήμερον περὶ αὐστηρᾶς νομιμότητος, σεῖς, οἵτινες προτείνετε σήμερον τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς Καλαμπάκας, καταφρονοῦντες τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, πῶς θὰ συμβιβάσητε τὴν χθεσινὴν σιωπήν σας ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τῆς Αἰγίνης, τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς ταύτης, μὲ τὴν σημερινὴν ἀκριβολογίαν σας, μὲ τὴν ἀξίωσιν ν’ ἀκυρώσητε τὴν ἐκλογὴν Καλαμπάκας; Ἡ πλειονοψηφία, κύριοι, δὲν πρέπει ποτὲ νὰ λησμονῇ, ὅτι εἶναι ὁ ἐπίτακτος φρουρὸς τῶν νόμων, καὶ ὅτι παραγνωρίζει οἰκτρῶς τὴν ἀποστολὴν αὑτῆς, ὅτι ἀποστατεῖ κατὰ τῶν νόμων, ὅταν χάριν προσώπων καὶ κατὰ τὸ ἑκάστοτε συμφέρον σήμερον μὲν ἐπικυροῖ μίαν ἐκλογὴν, αὔριον δ’ ἀκυροῖ μίαν ἄλλην διὰ τὸν αὐτὸν λόγον. Ἀλλὰ δὲν πιστεύω νὰ τὸ πράξητε· δὲν πιστεύω νὰ καταστήσετε τὴν ἐκδίκασιν ἐκλογῆς, ἤτοι τὴν ἐκπλήρωσιν καθαρῶς δικαστικοῦ καθήκοντος, ζήτημα κομματικόν· δὲν θὰ ἦτο τοῦτο ἄξιον ὑμῶν...

§113ΜΟΣΧΟΒΑΚΗΣ. Ὅπως ὁμιλεῖτε καὶ ὑπερασπίζεσθε τὴν ἐκλογὴν, βλάπτετε τὸν ὑπερασπιζόμενον, διότι πολλοὶ ἐκ τῆς συμπολιτεύσεως εἶχον τὴν διάθεσιν νὰ ψηφίσουν ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς, καὶ ὅπως ὁμιλεῖτε, τοὺς κάμνετε νὰ καταψηφίσουν. Ἐγὼ, κ. Μίληση, ὁμολογῶ, ὅτι εἶμαι ὁ πρῶτος ἐκ τῆς συμπολιτεύσεως, ὅστις σέβομαι τὴν ἀπόφασιν τοῦ λαοῦ τῆς Καλαμπάκας, καὶ θ’ ἀποδείξω ἐμπράκτως τοῦτο, ἀλλὰ τί σχέσιν ἔχει τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς Ἀγυιᾶς μὲ τὴν ἐκλογὴν Καλαμπάκας; Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἔχετε ἄδικον, καὶ ἑπομένως χάριν τοῦ κ. Σιβιτανίδου πρέπει νὰ παύσητε ὑπερασπιζόμενος οὕτως αὐτόν.

§114ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἕν πρᾶγμα λησμονεῖτε, κ. Μοσχοβάκη, ὅτι ἐνταῦθα δὲν πρόκειται περὶ ὑπερασπίσεως προσώπων, ἀλλὰ περὶ προστασίας τῶν νόμων, μεθ’ ἧς συνδέεται καὶ αὐτὸ τὸ συμφέρον τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Βουλῆς. Τὴν ἐκλογὴν Ἀγυιᾶς ἠναγκάσθην νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. Στεφανίδην, δι’ ὃν λόγον ἠκούσατε, καὶ ὄχι διὰ νὰ προσβάλω πρόσωπα. Ἄλλως, παρακαλῶ νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐγὼ ἀπαντῶ ἀνασκευάζων ὅσα ἐῤῥέθησαν. Ἂν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός σας ἐξ Ἀγυιᾶς δὲν ἔῤῥιπτεν εἰς τὸ μέσον τὴν ἔνστασιν τῆς ἐγκαταστάσεως, οὐδεμίαν βεβαίως θὰ εἶχον ἀφορμὴν ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, ἀντικρούων αὐτὴν καὶ συνηγορῶν ἄνευ ἀνάγκης ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς. Δὲν πιστεύω δὲ νὰ ἔχετε τὴν ἀξίωσιν τοῦ νὰ μὴ ἀπαντήσωμεν εἰς ὅσα ἐῤῥέθησαν περὶ τῆς ἐλλείψεως τῆς ἐγκαταστάσεως, οὐδὲ δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ὁ ἐκ τῶν λόγων μου ἐρεθισμὸς δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν ψῆφόν σας, ψῆφον συνειδήσεως. Ἐν γένει δὲ, κύριοι, ἐλπίζω, ὅτι ἡ ἐκλογὴ Καλαμπάκας δὲν θὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ζήτημα κομματικὸν, διότι τοῦτο δὲν θὰ ἦτο ἄξιον, οὔτε τῆς πλειονοψηφίας, οὔτε τῆς Βουλῆς, οὔτε αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως· ἡ ἐκλογὴ εἶναι ζήτημα καθαρᾶς συνειδήσεως, καὶ εἰς τὴν συνείδησίν σας ἀναφέρομαι καταπαύων τὸν λόγον.

§115ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Ἥκιστα προσεδόκων, ὅτι καὶ πάλιν θὰ ἐκαλούμην ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο συνήγορος τῆς νέας ἐκλογῆς μου, ὑπέρμαχος τῶν δικαιωμάτων καὶ τῆς ψήφου τῆς ἐπαρχίας, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω, καὶ ἥτις τὸ δεύτερον ἤδη πανηγυρικῶς ἐξεδήλωσε τὴν πρὸς ἐμὲ ἐμπιστοσύνην αὐτῆς. Ἀπεναντίας, ἐπίστευον, ὅτι ἡ πρώτη τῆς Βουλῆς ἀπόφασις θὰ ἐθεωρεῖτο ἀρκοῦσα δι’ ἐμὲ τιμωρία παρ’ αὐτῶν ἐκείνων, ὧν ἡ ἄτεγκτος ἀστοργία μετ’ ἀλογίστου πείσματος ἐπέμενεν εἰς τὴν καταδίκην μου, καὶ ὅτι οὔτε μία φωνὴ, οὔτε μία ψῆφος θὰ ἐπεζήτει πλέον νά μοι κλείσῃ τὰς θύρας τοῦ περιβόλου τούτου, ἃς μοὶ ἀνεπέτασεν ἐκ νέου τῶν συμπολιτῶν μου ἡ ἀγάπη καὶ ἡ τιμή. Ἐπίστευον, ὅτι ἡ πρώτη πλάνη, ἡ τοσοῦτον ἀδικήσασά με, εἶχε καταλίπει ὄπισθεν αὑτῆς τὴν μεταμέλειαν εἰς τὴν συνείδησιν τῶν ἀδικησάντων καὶ ὅτι σήμερον αὐτοὶ οὗτοι θὰ ἀπεδείκνυντο οἱ θερμότεροι τῶν δικαίων μου ὑπερασπισταί. Καὶ ὅμως βλέπω μετ’ ἐκπλήξεως, μετὰ πόνου, κύριοι, ἐπιδιωκομένην ἐκ νέου τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς μου, καὶ τὴν μειονοψηφίαν τοῦ τμήματος τασσομένην παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν ὑπὲρ αὐτῶν. Ἀλλὰ ποῦ πρέπει ν’ ἀναζητήσω τὰ αἴτια τῆς ἐπιμόνου ταύτης ἀντιδράσεως; Ποῦ νὰ στραφῶ ὅπως ἀνεύρω τὸν ἀληθῆ αὐτῆς μοχλὸν, ποίαν ν’ ἀντιτάξω ἀντίῤῥοπον κατὰ τοῦ μοχλοῦ τούτου δύναμιν, ἀποσοβοῦσαν τὸν κίνδυνον; Ἐὰν ἀληθῶς, κύριοι, ἡ ἰσχὺς τοῦ δικαίου κρατύνῃ τοὺς ἀσθενεῖς, τὴν ἰσχὺν ταύτην, ἐπιτρέψατέ μοι, ἀσθενὴς ἐγὼ, ν’ ἀναζητήσω ἐν τῇ συνειδήσει σας. Ἐκεῖθεν θέλω ν’ ἀντλήσω αὐτὴν, διότι ἐκεῖ, εἶμαι βέβαιος θέλω ἀνεύρει τὴν δικαιοσύνην ἀκεραίαν. Καὶ διὰ τοῦτο δὲν μὲ πτοεῖ ὁ ὄγκος τῆς πυκνῆς πλειοψηφίας, ἣν οἱ ἀντίπαλοί μου ὡς φόβητρον μοὶ ἐπισείουσι· διότι ἐγὼ τὴν πλειοψηφίαν ταύτην θέλω νὰ τάξω ἀσπίδα τῆς ἀσθενείας μου καὶ τὸν ἡγέτην αὐτῆς νὰ καταστήσω φρουρὸν τοῦ δικαίου μου. Πολλαὶ, κύριοι, ὑπεβλήθησαν ὑπὸ τοῦ ἀποτυχόντος ὑποψηφίου ἐνστάσεις κατὰ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς, ἀναπτυχθεῖσαι μάλιστα ὑπ’ αὐτοῦ τούτου ἐν τῷ Τμήματι. Αἰσθανόμενος ὁ ἀποτυχὼν, ὅτι μόνη ἡ περὶ ἐγκαταστάσεως ἔνστασις δὲν παρεῖχεν αὐτῷ ἀσφαλὲς πεδίον ἀνταγωνισμοῦ, κατέφυγεν εἰς ἐνστάσεις ἄλλας, τὴν μίαν παραβολωτέραν τῆς ἄλλης, ἐπιζητήσας δι’ αὐτῶν νὰ συναρπάσῃ καὶ τὴν γνώμην καὶ τὴν ψῆφον τοῦ Τμήματος. Ἐπενόησε τὴν δωροδοκίαν, ὑβρίσας ὡς δωροδοκηθέντας ὑπ’ ἐμοῦ τοὺς διαπρεπεστέρους τῆς ἐπαρχίας πολίτας, κατηγόρησε τὰς Ἀρχὰς ἐπὶ ἐνόχῳ ὑπὲρ ἐμοῦ φατριασμῷ, ἐφαντάσθη τὴν ψυχολογικὴν βίαν, ἔπλασσε στρατιωτικὴν ἐπέμβασιν, ᾐτιάθη πολιτῶν, διότι ἐτόλμησαν νὰ παραστῶσι κατὰ τὴν ἐκλογὴν, ἐνεργοῦντες ὑπὲρ ἐμοῦ, καὶ κατέληξεν εἰς τὸ σοφὸν πόρισμα, ὅτι διὰ πάντα ταῦτα τὰ ἀνοσιουργήματα, καθ’ ὧν ὅμως οὐδεμίαν ὑπέβαλεν ἔνστασιν οὔτε κατὰ τὴν ἐκλογὴν, οὔτε μετ’ αὐτὴν, περὶ ὧν οὐδεμίαν ἐποιήσατο καταγγελίαν, οὐδεμίαν προσήγαγεν ἀπόδειξιν, ὅτι διὰ πάντα ταῦτα τὰ ἀνοσιουργήματα ἡ Βουλὴ ὀφείλει μὲν νὰ ἀκυρώσῃ τὴν ἐκλογὴν, ὡς πρὸς ἐμὲ, ἀλλὰ νὰ τὴν ἐπικυρώσῃ ὡς πρὸς αὐτόν. Πρὸς τοιαύτας, κύριοι, ἐνστάσεις, ἐπινοήματα πονηρᾶς ἐκλογικῆς κερδοσκοπίας, τὸ Τμῆμα ἀντέταξεν, ὡς εἰκὸς, τὴν ἀδιαφορίαν, χαρακτηρίσαν αὐτὰς ὡς ἀναξίας λόγου. Διὰ τοῦτο, οὔτε ἐγὼ θέλω ἀποπειραθῆ νὰ καταδαπανήσω τὸν πολύτιμον ὑμῶν χρόνον εἰς ἀναίρεσιν αὐτῶν, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον πάντες γνωρίζετε, ὅτι ἐγὼ οὔτε νὰ δωροδοκήσω ἠδυνάμην, οὔτε τὰς Ἀρχὰς νὰ προσεταιρισθῶ, οὔτε τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν νὰ προσηλυτίσω, διότι πάντες, κύριοι, καὶ οἱ προϊστάμενοι καὶ οἱ ὑφιστάμενοι τῶν ὑπηρεσιῶν τούτων ἀποῤῥέουσιν ἀπὸ Κυβερνήσεως, ἥτις καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ἐπὶ τοσοῦτον θὰ ἐπελανθάνετο τῶν καθηκόντων αὐτῆς, ὥστε νὰ καταστήσῃ ὄργανα ὑποψηφίου τινὸς τὰ ὄργανα τῆς ἐξουσίας μεταξὺ τῶν κατὰ τὴν τελευταίαν ἐν Καλαμπάκᾳ ἐκλογὴν ἐκτεθέντων ὑποψηφίων, ἥκιστα βεβαίως θὰ ἐξέλεγεν ἐμὲ πρὸς τοῦτο. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω καὶ πρὸς ἔπαινον τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς ἔπαινον τῶν ὑπαλλήλων αὐτῆς, ὅτι πάντες, ἀπὸ τοῦ πρώτου ἄχρι τοῦ τελευταίου σχεδὸν, προσενέχθησαν μετ’ ἀπροσωποληψίας, ἀποδεικνυούσης εὐλαβῆ πρὸς τὸ καθῆκον αὐτῶν προσήλωσιν, καὶ τιμώσης τὴν ἐκλογὴν τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦ κανόνος τούτου μίαν μόνην ἐξαίρεσιν ἔχω νὰ καταγγείλω πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργὸν, ἐν τῇ πεποιθήσει, ὅτι ὁ ἔλεγχος αὐτοῦ καὶ αὐστηρὸς καὶ ταχὺς θὰ ἐπέλθῃ, ἱκανοποιῶν οὐχὶ ἐμὲ, ἀλλὰ τὴν ὑπηρεσίαν, ἀδικηθεῖσαν διὰ τῆς ἐκνόμου καὶ ἀπρεποῦς συμπεριφορᾶς τοῦ καταγγελλομένου ὑπαλλήλου. Ὁ εἰσαγγελεὺς Καρδίτσης κ. Βλαχάβας, ὑπὸ μυρίας προφάσεις, οὔτε ἀληθεῖς, οὔτε βασίμους, ἐπανειλημμένως κατελιπὼν τὴν θέσιν αὑτοῦ ἄνευ ἀδείας, ἔσπευσεν εἰς Τρίκκαλα, ψηφοθηρῶν ἀναφανδὸν καὶ ἐν ταῖς ἀγυιαῖς καὶ ἐν ταῖς οἰκίαις, καὶ ἐν τοῖς καφενείοις ὑπὲρ τοῦ ὑποψηφίου, τοῦ σήμερον ἐνισταμένου διὰ τὴν φατριαστικὴν τῶν Ἀρχῶν ὑπὲρ ἐμοῦ ἐπέμβασιν.

§116ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Διατί δὲν τὸν κατηγγείλατε; Πρώτην φορὰν λαμβάνω γνῶσιν ὡς ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης περὶ τοῦ Βλαχάβα, ὅστις εἶχε διορισθῆ παρὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ὅτι κατέλιπε τὴν θέσιν του.

§117ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Ἐγὼ, κ. ὑπουργὲ, ἐπῄνεσα τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως, εἰπὼν, ὅτι οὔτε προυτίθετο νὰ ἐπέμβῃ, οὔτε ἐπενέβη εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ἔχετε βεβαίως γνῶσιν τῆς διαγωγῆς ταύτης τοῦ Εἰσαγγελέως, τὴν καθιστῶ γνωστὴν, ὅπως λάβητε αὐτὴν ὑπ’ ὄψιν, ἂν τὴν νομίζετε ἀξίαν προσοχῆς.

§118ΡΑΛΛΗΣ. Μεγίστης προσοχῆς· διὰ τοῦτο ἠρώτησα διατί δὲν τὸν κατηγγείλατε...

§119ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Διότι δὲν προεθέμην νὰ ποιήσω ἐνστάσεις. Ἀλλ’ ἐνῷ τὸ Τμῆμα, κύριοι, ὁμόθυμον κατεδίκασε τὰς ἐνστάσεις τοῦ ἀποτυχόντος, ἡ πλειοψηφία αὐτοῦ προσηλώθη παρ’ ἐλπίδα εἰς τὴν ἔνστασιν περὶ μὴ ἐγκαταστάσεως, καὶ ἐπὶ ταύτῃ προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς. Οὕτως ἐπανερχόμεθα εἰς τὴν πρώτην πλάνην, τῆς ὁποίας ἄδικον ἔπεσα θῦμα· ἀλλ’ ἡ ψῆφός σας δὲν θὰ ἐπέλθῃ, ὄχι, καὶ πάλιν κυροῦσα τὴν πλάνην ταύτην. Ἡ συνείδησίς σας θὰ ἐξαναστῇ, εἶμαι βέβαιος, κατὰ τῆς νέας ταύτης τερατώδους ἀδικίας, καὶ ἂν μεταξὺ ὑμῶν ὑπάρχωσι πλανώμενοι καταστροφεῖς, θὰ ὑπάρξωσιν ἀναντιῤῥήτως καὶ δίκαιοι σωτῆρες. Μετὰ τὴν ἐπαναληπτικὴν, κύριοι, ἐκλογὴν, καθ’ ἣν ἡ ἐπαρχία, τὸ δεύτερον ἤδη πανηγυρικῶς ἐξεδήλωσε διὰ μεγάλης πλειονοψηφίας, ὅτι ἐν ἐμοὶ εὑρίσκει καὶ τὰ προσόντα καὶ τὰ στοιχεῖα ἀληθοῦς αὐτῆς ἀντιπροσώπου, οὐδεὶς ἐν δικαιοσύνῃ δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ τὸ κῦρος τῆς πανηγυρικῆς ταύτης ἐκδηλώσεως, πολλῷ δ’ ἧττον ἐκεῖνος, ὅστις κατῆλθε μετ’ ἐμοῦ εἰς τὸν ἀγῶνα, ἐπιζητῶν ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὴν ἐκδήλωσιν ταύτην. Ὁ ὅρος τῆς ἐγκαταστάσεως ἀνεγράφη ἐν τῷ Συντάγματι ὡς ἐγγύησις τῆς συναφείας καὶ τῶν σχέσεων τοῦ ἐκλεγομένου πρὸς τὴν ἐπαρχίαν ὡς ἀπόδειξις τοῦ ὑπὲρ αὐτῆς ἐνδιαφέροντός του. Ἀλλὰ τίνα ἄλλην θέλετε βαρυτιμοτέραν περὶ τῆς συναφείας καὶ τῶν σχέσεων ἐγγύην, ποίαν ἄλλην ζητεῖτε ἐπισημοτέραν περὶ τοῦ ἐνδιαφέροντος ἀπόδειξιν ἢ τὴν ψῆφον αὐτῆς τῆς ἐπαρχίας, ἥτις δευτέραν φορὰν ἐμὲ, μεταξὺ πάντων καὶ κατὰ πάντων ἡνωμένων, ἀπέστειλε πρὸς ἡμᾶς, ἀντιπρόσωπόν της, διερμηνέα τῶν πόθων της, συνήγορον τῶν συμφερότων αὐτῆς; Ὅτι δὲ τοιαύτην ἔχει ἔννοιαν καὶ σημασίαν ἡ δευτέρα αὕτη ὑπὲρ ἐμοῦ ψῆφος τῆς ἐπαρχίας, τὸ ἀπέδειξε χθὲς ἀκόμη, κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐπαναληπτικῆς ἐκλογῆς Αἰγίνης, ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ἥτις ἀνεγνώρισε καὶ ἀπεδέξατο ὡς μέλος αὐτῆς ἐκεῖνον, ὃν ἡ Αἴγινα ἀπέστειλεν εἰς τὸ Κοινοβούλιον ὡς ἀντιπρόσωπόν της, κεκτημένον τὰ προσόντα, ἅπερ καὶ κατὰ τὴν πρώτην, καὶ κατὰ τὴν δευτέραν ἐκλογὴν οἱ ἀντίπαλοί του ἠμφισβήτησαν. Κύριοι, φείδομαι τοῦ πολυτίμου ὑμῶν χρόνου, τοσούτῳ χρησίμου εἰς ἄλλας σπουδαιοτέρας τῆς Βουλῆς ἐργασίας. Ἀλλὰ πλὴν τούτου καὶ ἄσκοπος καὶ ἄγονος θὰ ἀπέβαινε παλλιλογία ἡ ἐπανάληψις τῶν αὐτῶν ἐπιχειρημάτων δι’ ὧν κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς πρώτης ἐκλογῆς ἠδυνήθην, φρονῶ νὰ ἀποδείξω, ὅτι ἡ πολύζηλος ἕδρα, ἣν ἐν μέσῳ ὑμῶν μοὶ ἀπέδωκεν ἡ ψῆφος καὶ ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς ἐπαρχίας, μοὶ ἀνήκει ἀναμφισβητήτως. Τὸ δικαίωμά μου, ἀποῤῥέον ἀπὸ τῆς κυριαρχίας τοῦ λαοῦ, εἶναι ἱερὸν καὶ ἀπαραβίαστον, ἐξόχως δὲ σεβαστὸν ἀποβαίνει ἐν μέσῳ συνεδρίου, ἀντλοῦντος καὶ τὸ κράτος καὶ τὸ κῦρος τῶν ἀποφάσεων αὐτοῦ ἀπὸ τῆς κυριαρχίας ταύτης. Εἰς τὴν συνείδησίν σας λοιπὸν ποιοῦμαι καὶ πάλιν ἔκκλησιν· ἡ ψῆφός σας θέλει ἀποφασίσει περὶ τῆς τύχης τῆς ἐκλογῆς μου, ἀλλὰ συναποφασίζουσα περὶ τοῦ δικαίου. Ὅσῳ δὲ μεγάλη καὶ παντοδύναμος εἶναι ἡ ἰσχὺς τοῦ δικαστοῦ, τόσῳ πρέπει ἐπίσης νὰ ἦναι μέγα καὶ ἀκαταγώνιστον τὸ ἀπὸ τῆς δικαιοσύνης κῦρος, δι’ οὗ θέλει περιβάλλει τὴν ἀπόφασιν αὑτοῦ. Ἐν δικαιοσύνῃ λοιπὸν ἀποφασίσατε, κύριοι· ὑπὲρ αὐτῆς καὶ μόνης χρησιμοποιήσατε τὴν παντοδυναμίαν ὑμῶν, σώζοντες ἀπὸ νέας ἀδίκου θυσίας ἐκεῖνον, ὅστις σᾶς τὸ εἶπεν ἤδη ἀρχόμενος τοῦ λόγου: τὴν ἰσχύν σας τάσσει ἀσπίδα τῆς ἀσθενείας του καὶ τὴν συνείδησίν σας φρουρὸν τοῦ δικαίου του.

§120ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν κρόκειται, κύριοι, περὶ προσώπων, οὔτε περὶ τοῦ κ. Σιβιτανίδου οὔτε περὶ τοῦ Κωνστ. Μωραϊτίνη, ἀλλὰ περὶ μιᾶς ἀρχῆς καὶ περὶ δικαιοσύνης. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ὄχι περὶ καταγωγῆς, οὔτε περὶ ἡλικίας ἐκ τῶν προσόντων τῶν ἀπαιτουμένων ἀπὸ τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ μόνον περὶ ἐγκαταστάσεως. Ἡ ἐγκατάστασις, ὡς καὶ ἡ Συνέλευσις ἡρμήνευσε καὶ οἱ προλαλήσαντες ἀνέφερον, δὲν εἶναι ἄλλο κατ’ οὐσίαν, ἢ ἡ δήλωσις ἀμοιβαίου ἐνδιαφέροντος μεταξὺ ἑνὸς λαοῦ καὶ ἑνὸς ἐκλεγομένου. Ἄλλως, δὲν ἔχει λόγον ὑπάρξεως. Κύριοι, ὅταν ἐξελέχθη κατὰ πρῶτον ὁ κ. Κωνστ. Μωραϊτίνης ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν Αἰγίνης, ἐπειδὴ δὲν εἶχεν οὔτε καταγωγήν, οὔτε ἐγκατάστασιν, ἐγὼ κατεψήφισα αὐτόν· ὅταν ὅμως ἐκ δευτέρου ἐξελέχθη ἀπὸ τὸν λαὸν Αἰγίνης, ἡ ἐγκατάστασις, ἤγουν τὸ ἀμοιβαῖον πολιτικὸν ἐνδιαφέρον, ἐξεδηλώθη πράγματι διὰ τῆς ἐπαναληπτικῆς ἐκλογῆς καὶ ἐψήφισα ὑπὲρ αὐτοῦ. Ἡ αὐτὴ περίπτωσις ὑπάρχει καθ’ ὅλα καὶ σήμερον. Διὰ τοῦτο καὶ ἐπὶ τῆς προκειμένης ἐκλογῆς, ἂν θέλωμεν νὰ ἤμεθα δίκαιοι καὶ νὰ μὴ φατριάζωμεν, πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὸ ἔγκυρον τῆς ἐπαναληπτικῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Καλαμπάκας.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ψηφοφορίαν.

§122ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ διατακτικὸν τῆς ἐκθέσεως τοῦ Τμήματος).

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουν δύω προτάσεις, τὸ ἔγκυρον καὶ τὸ ἄκυρον.

§124ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸ ἔγκυρον θὰ ψηφοφορηθῇ.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί).

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπεῤῥίφθη. (Θόρυβος).

§127ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἀπεῤῥίφθη. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς, λέγουσι Ναί· οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως).

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. 156 ἐψήφισαν’ 83 εἶπον Ὄχι καὶ 73 εἶπον Ναί· ἑπομένως ἠκυρώθη ἡ ἐκλογὴ διὰ 10 ψήφων. Ἐκλογὴ Τσουμέρκων.

§130ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε πρόεδρε, τὰ θρανία εἶναι κενά· δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. (Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος).

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ἐν ὥρᾳ 7 καὶ 15 μ. μ.