1882.06.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 85

τῆς 2 Ἰουνίου 1882.

Ὥρᾳ 3 μ. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρατηρεῖτε, ὅτι εἶναι 5½ μ. μ. καὶ μόλις τώρα κατηρτίσθη ἡ Βουλὴ, ἐνῷ νομίζω, ὅτι ἡ διατεταγμένη ὥρα εἶναι ἡ δευτέρα μ. μ.

§2ΤΙΝΕΣ. Ἡ τρίτη.

§3ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ κατ’ ἀνοχὴν ἴσως ἡ τρίτη.

§4ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κατ’ ἀπόφασιν.

§5ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔστω· ἀλλὰ καταντᾷ ἡ Βουλὴ νὰ συνέρχηται τὴν πέμπτην ὥραν, καὶ τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι αἱ τάξεις τῆς Βουλῆς ἠλλοιώθησαν, καὶ ὅτι ἡ ὥρα τοῦ ἔτους ἤρχισε νὰ ἐπιδρᾷ. Πρέπει ἑπομένως νὰ λάβωμεν φροντίδα, ὅπως ἐκπεραιώσωμεν τὰ ἔργα ἡμῶν ὅσον ἔνεστι ταχύτερον· καὶ ἴσως ἔφθασεν ἡ στιγμή, καθ’ ἣν πρέπει νὰ ἐργαζώμεθα δὶς τῆς ἡμέρας.

§6ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Δὲν εἶναι δυνατόν.

§7ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Εἶναι· μάλιστα, μάλιστα.

§8ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἦναι δυνατὸν, μάλιστα.

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοσοῦτον μᾶλλον, καθ’ ὅσον θὰ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, συνάμα δὲ ἐκ παραλλήλου πρέπει νὰ ψηφίζωμεν καὶ τὰ νομοσχέδια, ὧν ἄνευ δὲν δύναται ὁ προϋπολογισμὸς νὰ ψηφισθῇ. Νὰ διακόπτεται ὁ προϋπολογισμὸς διὰ νὰ ἐπιψηφίζωνται τὰ νομοσχέδια, θὰ φέρῃ βραδυτῆτα μεγάλην. Τὸ καλλίτερον θὰ ἦναι νὰ ἔχωμεν δύω συνεδριάσεις τὴν ἡμέραν, καὶ τὴν μὲν μίαν νὰ ψηφίζεται ὁ προϋπολογισμὸς, τὴν δὲ ἄλλην τὰ νομοσχέδια. Τοῦτο πάντοτε γίνεται ὅταν ἡ Βουλὴ πλησιάζῃ πρὸς τὸ τέλος τῶν ἐργασιῶν της, διότι ἐργαζομένη δὶς τῆς ἡμέρας θὰ τελειώσῃ τὰς ἐργασίας της ἐνωρήτερον, καὶ οἱ πλεῖστοι τῶν βουλευτῶν θέλουσι νὰ περατωθῶσι ταχύτερον αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς διὰ νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας των. Ἐὰν ἀποφασίσωμεν λοιπὸν νὰ ἔχωμεν δύω συνεδριάσεις τὴν ἡμέραν, ἡ μὲν ἑσπερινὴ δύναται νὰ προσδιορισθῇ καὶ κατὰ τὴν πέμπτην ὥραν....

§10ΤΙΝΕΣ. Τὴν τετάρτην.

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλ’ ἀκριβῶς τὴν τετάρτην, διότι τότε ἐμποροῦμεν νὰ τελειώνωμεν περὶ τὰς 7½ ἢ 8.

§12ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἑσπέρας νὰ τελειώνωμεν εἰς τὰς 8, καὶ τὸ πρωῒ εἰς τὰς 12, τὴν μεσημβρίαν.

§13ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν συνερχώμεθα εἰς τὰς 4 ἀκριβῶς, οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος, ἵνα μὴ τελειώνωμεν εἰς τὰς 8. Ἐννοεῖται, ὅτι δὲν θὰ διακόπτεται ὁ κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην ὁμιλῶν, ἀλλ’ εὐθὺς ὡς τελειώνει ὁ τότε ἀγορεύων θὰ λήγῃ ἡ συνεδρίασις.

§14Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ εἰς τὰς 2 καὶ εἰς τὰς 3 εἴμεθα ἕτοιμοι.

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἑσπερινὴ λοιπὸν συνεδρίασις θὰ ἄρχεται εἰς τὰς 4 ἀκριβῶς καὶ θὰ τελειώνῃ εἰς τὰς 8, ἡ δὲ πρωϊνὴ θ’ ἄρχεται τὴν ὀγδόην ὥραν.

§16ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν γίνεται πρωϊνὴ συνεδρίασις. (Θόρυβος).

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ πρωϊνὴ δὲ συνεδρίασις θὰ ἦναι ἀφιερωμένη εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἑπομένως αὔριον ἔχομεν σενεδρίασιν κατὰ τὴν ὀγδόην ὥραν τῆς πρωΐας καὶ μετὰ μεσημβρίαν τὴν 4 ὥραν.

§18Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐνίσταμαι, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν δέχομαι νὰ γίνεται συνεδρίασις τὸ πρωῒ, διότι, ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νομίζει, ὅτι δὲν θὰ μείνωσιν οἱ κύριοι βουλευταὶ διὰ νὰ ἀποτελῆται ἀπαρτία, ὤφειλε νὰ παρουσιάσῃ τὰ νομοσχέδια, τῶν ὁποίων εἶχεν ἀνάγκην, καὶ τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ ὄχι νὰ ἐπιμένῃ νὰ ψηφισθῶσι νομοσχέδια ἄσχετα, καὶ μὴ ὠφέλιμα, οὐδ’ ἔχοντα κατὰ τὴν γνώμην μου ἀξίαν. Ἐγὼ δηλῶ, ὅτι θὰ παραλύω πᾶσαν πρωϊνὴν συνεδρίασιν ὅσον καὶ ὅταν δύναμαι.

§19Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ γεγονὸς, κ. Πρόεδρε, νὰ μὴ δυνηθῇ ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιψηφίσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἔτους, τὸ ὁποῖον διανύει, θὰ ἦναι τόσον ἄτοπον, ὥστε ὁ ἑρμηνεύων αὐτὸ δύναται νὰ ἀνεύρῃ ἐν αὐτῷ ἀνατροπὴν τοῦ πολιτεύματος ὑπὸ τὸ ὁποῖον ζῶμεν. Συμβαίνει σήμερον, δευτέραν Ἰουνίου, νὰ μὴ ἔχωμεν εἰσέτι ἐπιψηφίσει τὸν προϋπολογισμὸν, δὲν πιστεύω δὲ, ὅτι ἐνδέχεται νὰ λήξῃ ἡ Σύνοδος πρὶν ἢ ἐπιψηφίσῃ αὐτόν. Ἐπειδὴ ὅμως τὰ ὑπὸ τοῦ πρωθυπουργοῦ λεχθέντα ἐνδεικνύουν, ὅτι θεωρεῖ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὑπαίτιον τούτου τὴν Βουλὴν, διὰ τοῦτο κρίνω ἀναγκαῖον νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τὴν πλειοψηφίαν μόνον ἐν τῇ Βουλῇ κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην, ἀλλ’ ἔχει τὴν πλειοψηφίαν καὶ ἐν ταῖς ἐπιτροπαῖς καὶ ἐν αὐτῇ τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἧς τὰ δύω τρίτα κατὰ τὸν Κανονισμόν εἰσι φίλοι τοῦ ὑπουργείου. Κατὰ τὴν 17 Μαρτίου ὁ προϋπολογισμὸς εἰσήχθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἐντὸς τῆς προθεσμίας τῆς ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ὁριζομένης, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ μόλις κατὰ τὰς 21 Μαΐου ἐτελείωσε τὰς ἐργασίας της, οὕτω δὲ διήρκεσεν ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ πλέον τῶν 2 μηνῶν, καὶ ἡμεῖς ἐλάβομεν γνῶσιν τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς μόλις πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν. Ἀσχολούμεθα εἰς τὴν συζήτησιν διαφόρων νομοσχεδίων καὶ δὲν εἰσήλθομεν ἀκόμη εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ πρωτίστου καὶ εὐρυτέρου καθήκοντός μας, τῆς συζητήσεως καὶ ἐπιψηφίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐὰν λοιπὸν ἤθελε συμβῆ ἡ Βουλὴ νὰ μὴ δυνηθῇ νὰ ἐπιψηφίσῃ τὸν προϋπολογισμὸν, εἴτε διότι ἠραιώθη ὁ ἀριθμὸς τῶν διαμενόντων ἐν Ἀθήναις βουλευτῶν, ἕνεκα τῆς προβάσης ὥρας εἴτε δι’ ἄλλον λόγον, ἐλπίζω, ὅτι δὲν θέλει λογισθῆ εἰς βάρος τῆς Βουλῆς ἡ εὐθύνη τῆς μὴ ἐπιψηφίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§20ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως εἰς βάρος τῆς Βουλῆς δὲν δύναται νὰ λογισθῇ ἡ εὐθύνη τῆς βραδείας ψηφίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἀλλ’ ἐὰν δὲν δύναται νὰ λογισθῇ εἰς βάρος τῆς Βουλῆς, δύναται νὰ λογισθῇ εἰς βάρος πολλῶν μελῶν τῆς Βουλῆς, καὶ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος δύναται νὰ γνωρίζῃ ποῖα τὰ μέλη ταῦτα. Ὡς πρὸς δὲ τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν βραδεῖαν ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, παρατηρῶ, ὅτι ἁπλῆ ἀριθμητικὴ πρᾶξις, ἀρκεῖ εἰς ἐξέλεγξιν. Ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν ἐξουσίαν τὴν 3 Μαρτίου, ὑπέβαλε δὲ τὸν προϋπολογισμὸν τὴν 17, τουτέστι 14 ἡμέρας ἀπησχόλησε τὴν Κυβέρνησιν ἡ σύνταξις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀμφιβάλλω ἂν ἡ μερὶς, ἡ ὁποία ἀπευθύνει τοιαύτας παρατηρήσεις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, παρουσίασέ ποτε τὸν προϋπολογισμὸν ἐντὸς 14 ἡμερῶν. Ὡς πρὸς δὲ τὴν παράτασιν τῶν ἐργασιῶν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, τὸ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει πλειοψηφίαν, οὐδόλως ἀπαλλάττει ἀπὸ τῆς εὐθύνης τὴν ἀντιπολίτευσιν· διότι ναὶ μὲν ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς πλειοψηφίας δύναται νὰ ἐπιτυγχάνῃ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν μέτρων αὐτῆς, ἀλλὰ κατ’ οὐδὲν δύναται νὰ παρακωλύῃ τὴν παράτασιν τῶν συζητήσεων εἴτε ἐν τῇ Βουλῇ, εἴτε ἐν ταῖς Ἐπιτροπαῖς. Ἀρκεῖ 3 ἢ 4 βουλευταὶ νὰ μακρηγορῶσι καὶ δύνανται νὰ παρατείνωσι τὴν συζήτησιν οἱουδήποτε νομοσχεδίου ἐπὶ τρεῖς, τέσσαρας καὶ δέκα ἡμέρας, καὶ τούτου ἐγενόμεθα μάρτυρες ἐνταῦθα. Ἡ Βουλὴ δὲν ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ λάβῃ ἐνταῦθα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν ἐν ἄλλαις Βουλαῖς κατὰ τῶν παρατεινόντων δι’ ἀπεραντολογιῶν τὰς συζητήσεις. Ἐλπίζω νὰ μὴ εὑρεθῇ ποτε ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ λάβῃ μέτρα τοιαῦτα. Ἀλλ’ εἶναι βέβαιον, ὅτι, ἐὰν ἐβραδύναμεν, ἐβραδύναμεν ἐκ τοιούτων λόγων καὶ ὄχι ἐκ λόγων ἐπιβαρυνόντων τὴν Κυβέρνησιν.

§21Δ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔλαβεν ἕνα προϋπολογισμὸν ὄχι διὰ νὰ τὸν ἀναγνώσῃ, ἀλλὰ διὰ νὰ φέρῃ τὰς σκέψεις της ἐπ’ αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἐπροκάλει μίαν συζήτησιν, οἷα εἶναι συνήθως εἰς τὰ πολυμελῆ σώματα, καὶ νὰ κάμῃ μίαν ἔκθεσιν ἐπί τε τῶν διαφόρων ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων.

§22ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ δὲν ᾐτιάθην τὴν Ἐπιτροπήν.

§23ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ὡς ἐνθυμεῖσθε, πολλάκις ἡ Βουλὴ διακόπτει ὁλοκλήρους τὰς ἐργασίας της διὰ νὰ συζητήσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ τὸν προϋπολογισμόν. Δὲν ἦτο δυνατὸν συγχρόνως νὰ διαρκῶσιν αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ ἐργάζεται. Τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς λοιπὸν ἔπρεπε νὰ παρίστανται εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ἐργάζωνται ἰδιαιτέρως, τὸ ὁποῖον δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ. Ἠναγκάζετο λοιπὸν νὰ ἐργάζεται πρὸ ἢ μετὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς. Δὲν ἠμπορούσαμεν λοιπὸν νὰ ἐργασθῶμεν περισσότερον καὶ ταχύτερον ἀφ’ ὅ,τι εἰργάσθημεν.

§24Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν πιστεύω, ὅτι θέλει βαρύνει πολλὰ μέλη τῆς Βουλῆς ἡ εὐθύνη, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν συμβῇ τὸ δυστύχημα νὰ μείνωμεν ἄνευ προϋπολογισμοῦ. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως λέγει, ὅτι ἐγὼ γνωρίζω ἐκείνους, τοὺς ὁποίους θέλει βαρύνει ἡ εὐθύνη. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, οὐδὲν ἄλλο γνωρίζω εἰμὴ ὅτι, ἐὰν συνέβη ἐφέτος νὰ καταγγελθῇ ὑπό τινων ἡ ἔλλειψις τῆς ἀπαρτίας τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ἐπέλθῃ ἕνεκα τούτου ἡ λύσις τῶν συνεδριάσεων, οἱ τοῦτο πράξαντες ἐπαραδειγματίσθησαν ἀπὸ τὴν νῦν Κυβέρνησιν, ἥτις πέρυσι καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ὡς ἀντιπολίτευσις αὐτὸ τοῦτο ἔπραττε διὰ τῶν φίλων της. Ὅθεν ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ ὁ κ. πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου, ὅταν τὰ παραδείγματα αὐτὰ ἔδωσε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἡ νῦν Κυβέρνησις. Μᾶς ἔκαμε λόγον ὁ κ. πρωθυπουργὸς περὶ ἀπεραντολογιῶν. Ἀλλ’ ἡ συζήτησις 180 νομοσχεδίων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἐντὸς δύω μηνῶν, οὐδ’ εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῶσι τροχάδην καὶ ἀσυζητητεὶ ἑκατὸν ὀγδοήκοντα νομοσχέδια, ἀνατρέποντα τὴν νομοθεσίαν ὅλων τῶν κλάδων τῆς διοικήσεως, νὰ ἀφίνηται δὲ κατὰ μέρος ἡ ἔρευνα τοῦ προϋπολογισμοῦ, καθ’ ὃν χρόνον παρουσιάζει ἔλλειμμα 15,000,000. Διὰ τοῦτο νομίζω ἄτοπον τὴν ἐπιμονὴν τοῦ ὑπουργείου, ἵνα ἀξιοῖ ἐν τοσούτῳ μικρῷ χρονικῷ διαστήματι νὰ ψηφισθῇ ὅλη ἡ πληθὺς τῶν νομοσχεδίων του· θεωρῶ δὲ τὰς κρίσεις τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ μὴ συμβιβαζομένας μὲ τὴν ἀκρίβειαν τῶν πραγμάτων.

§25ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ὅ,τι ἔγεινεν ἔγεινε. Τώρα φρόνιμον εἶναι νὰ σκεφθῶμεν τί πρέπει γενέσθαι. Φρονῶ, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς πρέπει νὰ ἐπιψηφισθῇ οὕτως ἢ ἄλλως. Ἔχομεν 20 ἡμέρας καιρόν. Νομίζω, ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἡ ἐπιθυμία ὅλων, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦμεν τὸ κοινὸν συμφέρον, εἶναι αὐτὴ, νὰ προσδιορίσῃ τινὰ νομοσχέδια ἐκ τῶν πολλῶν, τὰ ἔχοντα ἄμεσον σχέσιν μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν τὸν προϋπολογισμόν. Αὐτὸ, νομίζω, ὅτι εἶναι τὸ προτιμότερον. Ὅταν λοιπὸν ἐρχώμεθα ἀπὸ τῆς 4 μ. μ. καὶ μένωμεν μέχρι τῆς 9, δυνάμεθα νὰ ἐργασθῶμεν καλά. Ἀλλ’ ὅταν ἐρχώμεθα νὰ διαβάσωμεν τὰ Δώδεκα Εὐαγγέλια καὶ περνοῦν δύω ὧραι διὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι σχετικὰ μὲ τὸν προϋπολογισμόν, τότε δὲν δυνάμεθα βέβαια νὰ κάμωμεν τίποτε.

§26ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω ν’ ἀπαντήσω εἰς παρατηρήσεις τινὰς, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὰ ἀνήκοντα εἰς τὸ ψηφοδέλτιον τῆς ἀντιπολιτεύσεως, οὐδὲν ἐπήνεγκον πρόσκομμα εἰς τὰς ἐργασίας τῆς Ἐπιτροπῆς. Παρακαλῶ μάλιστα τὸν κ. Πρόεδρον καὶ τὸν κ. Στεφανόπουλον νὰ πιστοποιήσωσιν ἐν εἰλικρινείᾳ καὶ τιμῇ ἂν ἐγὼ μάλιστα δὲν συνεβούλευσα τὰ μέλη τῆς πλειονοψηφίας....

§27ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλετε ν’ ἀρχίσωμεν τώρα ἀντεγκλήσεις; (Θόρυβος).

§28ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐπὶ ἑκάστου νομοσχεδίου ὁμιλεῖτε τρὶς καὶ τετράκις, κύριε Ζηνόπουλε.

§29ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμιλῶ ἅπαξ μόνον. Ἄλλως, ἡ παρατήρησις ἂς ἀπευθυνθῇ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον, ἂν παραβαίνῃ τὸν Κανονισμόν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου, ἀλλὰ περὶ τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐὰν ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐβράδυνε τὰς ἐργασίας αὑτῆς, εἰς τοῦτο δὲν εὐθύνεται ποσῶς ἡ ἀντιπολίτευσις, ἀλλ’ οὔτε ἡ συμπολίτευσις, διότι ἡ ἐργασία τῆς Ἐπιτροπῆς, ὁμολογῶ, ὅτι ἐγένετο μετὰ μεγάλης προσοχῆς, μεγάλης σκέψεως καὶ μετὰ πόνου πρὸς τὰ δημόσια συμφέροντα. Ἐκ τῆς ἐκθέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν συνέταξε μέλος αὐτῆς ἀνῆκον εἰς τὴν συμπολίτευσιν, δύναται ἕκαστος νὰ κρίνῃ περὶ τῆς εὐσυνειδησίας, μεθ’ ἧς εἰργάσθη ἡ Ἐπιτροπή· δὲν εἶμαι βεβαίως ἁρμόδιος νὰ πλέξω τὸν στέφανον τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ὀφείλω καὶ δικαιοῦμαι ν’ ἀπαντήσω εἰς τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δι’ ὧν ὑπῃνίξατο, ὅτι ἐὰν ἐπῆλθε βραδύτης εἰς τὰς ἐργασίας τῆς Ἐπιτροπῆς, εὐθύνεται οὐχὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ διαχειριζομένη τὴν πλειονοψηφίαν, ἀλλ’ ἡ ἀντιπολίτευσις. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ποσῶς δὲν εὐθύνεται ἡ ἀντιπολίτευσις, καὶ ἐπικαλοῦμαι αὖθις τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἢ μᾶλλον τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλλεν εἰς τὴν Βουλὴν, περὶ δύω συνεδριάσεων, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, κατ’ οὐδενὸς μέτρου, συντελοῦντος εἰς τὴν ταχυτέραν διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, θέλω ἀντιταχθῆ. Νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ λήξῃ ἡ Σύνοδος αὕτη πρὶν ψηφίσωμεν τὸν προϋπολογισμόν· τοῦτο θεωροῦμεν τὸ πρώτιστον ἡμῶν καθῆκον. Εἶναι δὲ ἤδη περιττὸν νὰ ἀνατάμωμεν τὰς μέχρι τοῦδε ἐργασίας ἡμῶν διὰ νὰ ἐξακριβώσωμεν τίς ἔπταισεν, ἂν ὄντως ἔπταισέ τις. Ὁ σκοπὸς εἶναι νὰ ἐπισπεύσωμεν, νὰ ἔλθωμεν δὲ εἰς τὸ τέλος τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν, χωρὶς ν’ ἀφήσωμεν τὸ μέγα κενὸν τῆς μὴ ἐπιψηφίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§30ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἠμποροῦμεν ὁμολογουμένως καλὰ νὰ ψηφίσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν καὶ θὰ τὸν δώσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ πρότασις τῶν δύω συνεδριάσεων ἐντὸς τῆς αὐτῆς ἡμέρας δὲν προέρχεται ἐκ τοῦ ὅτι ὑποπτεύει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν θὰ πάρῃ τὸν προϋπολογισμὸν, διότι γνωρίζομεν, ὅτι ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν θὰ καταναλώσῃ πλέον τῶν 7–8 καὶ τὸ πολὺ 10 συνεδριάσεων. Λοιπὸν ὁ προϋπολογισμὸς θὰ γείνῃ. Ἡ ἀνάγκη ἄρα τῶν δύω συνεδριάσεων εἶναι νὰ πάρῃ ἡ Κυβέρνησις τινὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀπολύτως σχετισμένα μὲ τὸν προϋπολογισμὸν, ἑπομένως δὲν εἶναι ἀναγκαῖα νὰ συζητηθῶσιν εἰς τὴν παροῦσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς, οὔτε θὰ ζημιωθῇ τὸ Κράτος, ἂν ψηφισθῶσιν εἰς ἄλλην Σύνοδον. Ἀλλ’ οἱ κύριοι ὑπουργοὶ ἐσκέφθησαν, ὅτι, ἐπειδὴ ἔχουν πλειοψηφίαν μεγάλην, πρέπει ν’ ἁρπάζωσι νόμους πρὸς τὸν σκοπὸν διὰ νὰ κατορθώσωσι νὰ κατέχουν ἰσοβίως τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν. Τοιαῦτα λοιπὸν, κ. Πρόεδρε, παρουσιάζει ἡ Κυβέρνησις νομοσχέδια, ὡς ἀπολύτως συνδεδεμένα μὲ τὸν προϋπολογισμὸν. Οἱ κύριοι ὑπουργοὶ μᾶς εἶπον τὴν οἰκονομικήν μας κατάστασιν ἐλεεινὴν, καὶ ἐν τούτοις παρουσιάζουν νομοσχέδια ἐπὶ νομοσχεδίων, διὰ τῶν ὁποίων ἐπιβαρύνεται μὲ μυριάδας, διὰ νὰ μὴ εἴπω μὲ ἑκατομμύρια, ὁ προϋπολογισμὸς, ὥστε ὑπάρχει ἀσύγγνωστος πολυτέλεια. Ἀλλὰ τί τοὺς θέλει αὐτοὺς τοὺς νόμους; Δὲν ἦλθε νὰ μᾶς εἴπῃ τὸν κύριον σκοπὸν διατί θέλει τὸν νόμον περὶ νομικῶν συμβούλων· ἤθελον τὸν εἰπεῖ ἐγὼ, ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ προκαλέσω θόρυβον. Παρουσίασεν ἓν νομοσχέδιον περὶ δασῶν, τὸ ὁποῖον θέλει ἓν ἑκατομμύριον κατ’ ἔτος δαπάνην (θόρυβος). Ἐνῷ ἔγεινεν ἐνταῦθα τόσος θόρυβος περὶ τῆς ἰσοβιότητος Πρωτοδικῶν καὶ Ἐφετῶν, ἐν τούτοις μᾶς φέρει νόμον περὶ ἰσοβιότητος καὶ ἀμεταθέτου τῶν Εἰρηνοδικῶν καὶ Πταισματοδικῶν. Λοιπὸν αὐτὴ εἶναι ἡ ἐπιθυμία τους, νὰ πάρουν τὰ νομοσχέδια. Τί σχέσιν ἔχουν αὐτὰ τὰ νομοσχέδια μὲ τὸν προϋπολογισμόν; Ποία ἀπόλυτος ἀνάγκη ὑπάρχει αὐτῶν καὶ τί κοινὸν ἔχουν μὲ τὸν προϋπολογισμόν; Λοιπὸν θέλει ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ τὸν προϋπολογισμόν; Ἠμπορεῖ νὰ τὸν λάβῃ, χωρὶς αὐτὰ τὰ νομοσχέδια· μόνον τὸ στρατιωτικὸν νομοσχέδιον ἔχει ἀνάγκην νὰ ψηφισθῇ, καὶ αὐτὸ ὡς ἔχον σχέσιν μὲ τὸν προϋπολογισμὸν πρέπει νὰ τελειώσῃ.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ συνεδριάζῃ ἡ Βουλὴ δὶς τῆς ἡμέρας, τὴν 8 ὥραν τῆς πρωΐας καὶ τὴν 4 μετὰ μεσημβρίαν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§32ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καὶ ὅσοι δὲν ἔλθουν, τί θὰ γείνουν;

§33ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὑποβάλλω εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς δευτέραν ἔκθεσιν τῶν ἐν Σουλινᾷ παραπονουμένων ἐκ τῶν καταπιέσεων, τὰς ὁποίας ὑφίστανται ἐκ τοῦ ἐκεῖ εὑρισκομένου Ὑποπροξένου Δεύτερον μετὰ λύπης καὶ συγκινήσεως λαμβάνω ἀφορμήν, ἵνα ἀπευθύνω πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν τὸν λόγον διὰ γεγονὸς λίαν σκανδαλῶδες καὶ χρῆζον τῆς αὐστηρᾶς αὐτοῦ προνοίας· διότι, ἐνῷ τὸ πολεμικὸν ἡμῶν ναυτικόν, περὶ τοῦ ὁποίου τόσον ὀφείλομεν νὰ μεριμνήσωμεν, καὶ νὰ κηδώμεθα τῆς δόξης του, ἀφοῦ εἶναι ἀληθές, ὅτι τὸ ναυτικὸν μόνον εἰς κρισίμους περιστάσεις ἔδειξε τὴν Ἑλλάδα ζῶσαν, καὶ σήμερον ἀκόμη, ἂν φαινώμεθα ζῶντες ἐν τῷ ἐξωτερικῷ καὶ παρὰ τοῖς ἔθνεσι τοῖς πεπολιτευμένοις, ζῶμεν διὰ τοῦ ναυτικοῦ, τὸ ναυτικὸν λέγω τοῦτο, διὰ τὸ ὁποῖον ἐσεμνυόμεθα πάντοτε διὰ τὴν πειθαρχίαν του τὴν στρατιωτικὴν καὶ τὰς λοιπὰς αὐτοῦ ἀρετὰς τὰς στρατιωτικὰς......

§34ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἀκούωμεν αὐτά.

§35ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δυστυχῶς ὑπέστη ἓν τραῦμα, τὸ τραῦμα τοῦ νὰ τοποθετηθῇ ὁ πυρὴν αὐτοῦ πλησίον τῆς πρωτευούσης, καὶ ἐντεῦθεν ἀπαντῶμεν ἀπό τινος μερικὰς παρεκκλίσεις (θόρυβος). Ἐπ’ ἐσχάτων ἰδίως συνέβησαν κρούσματα κατὰ τῶν πατροπαραδότων αὐτοῦ ἀρετῶν καὶ κρούσματα πολὺ σπουδαῖα, ὀφείλοντα νὰ ἐφελκύσωσι τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, διότι ἂν τὰ κρούσματα ταῦτα ἀντιπαρέρχεταί τις τὰ προερχόμενα ἐκ προσώπων εἰς τὰ ὁποῖα ὀφείλετε ν’ ἀπαντήσητε τὴν περισσοτέραν εὐλάβειαν εἰς τήρησιν τῶν νόμων, διὰ τὸ ὁποῖον ἔχουσιν ἐκ τῆς θέσεώς των μεταδοτικὸν τοῦ παραδείγματος, τότε ἀλλοίμονον εἰς τὰ πλήθη τὰ ναυτικά. Τίς ἐξ ἡμῶν δὲν εἶδε τὰ ναυτικὰ πληρώματα τῶν ἄλλων ἐθνῶν κυλιόμενα ἐν κρεπάλῃ; Εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ὅμως ναυτικὸν πώποτε δὲν παρετηρήθη τοῦτο.

§36ΠΟΛΛΟΙ. Ἔχομεν ἄλλας ἐργασίας.

§37ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἤδη ὅμως ἐπαναλαμβάνω τὸ ναυτικὸν τὸ Ἑλληνικὸν, τὸ ἕως τώρα τηρῆσαν ἁγνὴν καὶ ἀκράδαντον ἀρετὴν καὶ πειθαρχίαν, ἔπαθε τραῦμα ἀπὸ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς τὴν πύλην ἔτι τοῦ ναυτικοῦ σταδίου, καὶ τὰ ὁποῖα ὤφειλον ἀφοσίωσιν εἰς τὸ καθῆκον.

§38ΠΟΛΛΟΙ. Τί τραῦμα;

§39ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἔπαθε τραῦμα παρὰ δοκίμου ἐν Πειραιεῖ, παραγνωρίσαντος ἐντελῶς τὴν θέσιν του χωρὶς τοὐλάχιστον νὰ σκεφθῇ ποῖον παράδειγμα ἐκ τούτου θέλουν προσπορισθῆ τὰ κατώτερα στρώματα τοῦ πολεμικοῦ ἡμῶν ναυτικοῦ. Ἐφιστῶ λοιπὸν τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ὅπως ἐντόνως ἐνεργήσῃ περὶ τούτου διὰ νὰ κτυπηθῇ τὸ κροῦσμα τοῦτο εἰς τὴν ἀρχὴν, ὅπως μὴ μεταδοθῇ τὸ παράδειγμα, καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ τί ἐνήργησε περὶ τούτου.

§40ΡΟΥΦΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Οὐδεμίαν πληροφορίαν ἔχω περὶ τούτου. Θέλω ἐνεργήσει ἐξετάσεις καὶ θέλω ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐξετάσεων αὐτῶν.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αὔριον τὸ πρωΐ.

§43ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ γνωρίσῃ τῇ Βουλῇ 1) τί ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὴν ῥῆξιν μεταξὺ Αἰγυπτίων καὶ Χριστιανῶν, 2) πόσα εἶναι τὰ θύματα, ἐὰν ἦναι ἀληθές, ὅτι πολλοὶ ἐκ τῶν ἡμετέρων ἐφονεύθησαν καὶ ἐπληγώθησαν, καὶ διατί κατ’ ἐξαίρεσιν ἔπαθε τὸ Ἑλληνικὸν στοιχεῖον, καὶ 3) ἐλήφθη πρόνοια περὶ ἀποτελεσματικῆς ἐν τῷ μέλλοντι προστασίας τῶν ἡμετέρων ὑπηκόων; Εἶναι δὲ μεμονωμένη ἡ Ἑλλὰς ὡς πρὸς τὸ καθῆκον αὐτῆς τοῦτο, ἢ ἐπῆλθε συνεννόησις μεταξὺ τῆς ἡμετέρας Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἄλλων Κυβερνήσεων; καὶ γνωρίζει ἡ Κυβέρνησις ἂν πρόκηται νὰ ληφθῶσι ἀποτελεσματικὰ μέτρα, καθ’ ὅσον ἀποβλέπει εἰς τὴν προστασίαν τῶν χριστιανῶν, οἵτινες διατρέγουσι τὸν ἔσχατον κίνδυνον ἐν Αἰγύπτῳ; Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν ὅπως εὐαρεστούμενος ἀπαντήσῃ εἰς τὰ ἐρωτήματα ταῦτα.

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἦλθεν ἔτι ὁ καιρὸς, ὅπως λάβωμεν ταχυδρομικὰς εἰδήσεις περὶ τῆς ἀφορμῆς τῶν τελευταίων συμβάντων ἐν Αἰγύπτῳ· ὅ,τι γινώσκομεν, τὸ γινώσκομεν ἐκ τηλεγραφημάτων. Τὰ ἐπίσημα τηλεγραφήματα δὲν ἀναφέρουσί τι περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν θυμάτων, οὐδὲ ἀναφέρουσιν, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν στοιχεῖον ἔπαθε πλειότερον τῶν ἄλλων, καί τοι, ἐὰν ἐπάθαινε πλειότερον, δὲν θὰ ἦτο παράδοξον, ἀφοῦ καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν Ἑλλήνων εἶναι ὑπέρτερος τοῦ ἀριθμοῦ πάντων τῶν ἄλλων ἐν Αἰγύπτῳ παρεπιδημούντων ἀλλοδαπῶν ὁμοῦ. Δὲν εἶδον δὲ καὶ ἐν ἰδιωτικοῖς τηλεγραφήμασι, τῶν ὁποίων ἔλαβον γνῶσιν, νὰ γίνεται λόγος περὶ δυσαναλογίας τινὸς τῶν παθημάτων τῶν Ἑλλήνων πρὸς τὰ παθήματα ἄλλων ξένων ὑπηκόων· τοὐναντίον, πολλὰ ὀνόματα μνημονεύονται ξένων, καὶ δὲν εἶδον ῥητῶς μνημονευόμενα ὀνόματα Ἑλλήνων παθόντων, καί τοι πιθανὸν εἶναι, ὅτι πολλοὶ ἔπαθον. Περὶ δὲ τῶν μέτρων τῶν ληφθέντων παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἀνήγγειλα εἰς τὴν Βουλὴν, ἐπὶ προηγουμένῃ ἐπερωτήσει τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχε παρασκευασθῆ, ὅπως ἀνταποκριθῇ πρὸς πᾶσαν αἴτησιν τοῦ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ Πολιτικοῦ πράκτορος τῆς Ἑλλάδος, τὰ τελευταῖα ὅμως τηλεγραφήματα τοῦ ὑπαλλήλου τούτου ἔπεισαν τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προβῇ εἰς μέτρον τι προστατευτικὸν τῶν ὑπηκόων τῆς Ἑλλάδος ἐκεῖ. Καὶ αἱ ἄλλαι Δυνάμεις, ἰδίως ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Γαλλία, φαίνονται ἐνδοιάζουσαι νὰ προβῶσιν εἰς χρῆσιν μέτρων ἐκβιαστικῶν εἰς προστασίαν τῶν ἰδίων ὑπηκόων, θεωροῦσαι, ὅτι ἄλλα μέτρα εἶναι ἤδη τὰ προσφορώτερα, καὶ περὶ τούτων διατελοῦμεν εἰς συνεννόησιν πρὸς τὰς Δυνάμεις ἐκείνας, αἵτινες βεβαίως πᾶσαν ἐνέργειαν, εἰς ἣν θέλουσι προβῆ εἰς προστασίαν τῶν ὑπηκόων αὐτῶν, θέλουσι τὴν ἐπεκτείνει καὶ ἐπὶ τοὺς Ἕλληνας, καὶ βεβαίως δὲν θέλουσιν ἀντιταχθῆ εἰς οἱονδήποτε μέτρον, τὸ ὁποῖον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἤθελε θεωρήσει πρόσφορον εἰς προστασίαν ἄμεσον παρ’ αὐτῆς τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων. Αἱ τελευταῖαι τηλεγραφικαὶ εἰδήσεις δὲν ἀναφέρουσι περὶ νεωτέρων ταραχῶν, ἀλλ’ ἐνδεικνύουσι κατάστασιν ὅλως ἔκρυθμον καὶ φόβους μεγάλους ἐπικρατοῦντας, δεικνύουσιν, ὅτι ἐνέσκηψε πανικὸς καὶ ὅτι φεύγουσι κατὰ χιλιάδας οἱ ξένοι ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν τῆς Αἰγύπτου εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν καὶ ἐκ τῆς Ἀλεξανδρείας εἰς τὴν Εὐρώπην. Ἤδη ἀναγγέλλεται, ὅτι ἀφικνοῦνται προσεχῶς πολλοὶ πρόσφυγες εἰς Ἑλλάδα, ἐζητήθη δὲ παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἡ ἀποστολὴ ἀτμοπλοίων εἰς παραλαβὴν καὶ ἄλλων προσφύγων. Εἰδοποιήθημεν, ὅτι ἀτμόπλοιον τοῦ Λόϋδ ἐξ Ἀλεξανδρείας θὰ προσεγγίσῃ προσεχῶς εἰς Πειραιᾶ, ἵνα ἀποβιβάσῃ πολλοὺς πρόσφυγας, ἠξεύρομεν προσέτι, ὅτι παρεκλήθη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐξ Αἰγύπτου, κατόπιν τῆς ἀνακοινωθείσης παρ’ αὐτῆς προθυμίας, ὅπως συντελέσῃ εἰς πᾶν τὸ πρὸς σωτηρίαν τῶν ἐκεῖ Ἑλλήνων, παρεκλήθη, λέγω, ἵνα ἀποστείλῃ πλοῖον ῥητῶς ὀνομαζόμενον τὴν «Μπουμπουλίναν» ἤτοι σκευηγὸν, ἀφορῶν μόνον κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην εἰς τὴν μεταφορὰν φυγάδων. Ἐζητήθη προσέτι ἐξ Αἰγύπτου παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἡ ἀποστολὴ ἀτμοπλοίων τῶν ἀτμοπλοϊκῶν ἑταιριῶν, καὶ πρὸς τοῦτο ἤλθομεν εἰς συνεννοήσεις μετὰ ἑταιριῶν, ὅπως ἀποστείλωσι τὰ πλοῖα ταῦτα. Τὰ τηλεγραφήματα τ’ ἀφορῶντα εἰς τὰς αἰτήσεις ταύτας ἐλήφθησαν πρὸ ὀλίγων ὡρῶν, ὥστε θὰ ἐξακολουθῶμεν ἴσως λαμβάνοντες τοιαύτας εἰδήσεις. Ἡ πρόνοια ἄρα, ἣν πρέπει ἤδη νὰ λάβωμεν, εἶναι ἡ περὶ τῶν προσφύγων, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἐφροντίσαμεν νὰ ἐξετάσωμεν ποῦ δυνάμεθα νὰ τοποθετήσωμεν ἐκείνους, οἵτινες δὲν δύνανται νὰ φροντίσωσι περὶ ἑαυτῶν, καὶ θέλομεν πράξει πᾶν ὅ,τι ἐπιβάλλει ἡ φιλανθρωπία καὶ τὸ καθῆκον πρὸς τοὺς ὁμοεθνεῖς ἡμῶν, πεποιθότες, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει μᾶς παράσχει ὡς πρὸς τοῦτο πλήρη τὴν συνδρομήν της.

§45ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§46Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαίως ἡ Βουλὴ θὰ χορηγήσῃ πᾶσαν συνδρομὴν καὶ ὑποστήριξιν εἰς πᾶν ὅ,τι ἡ Κυβέρνησις ζητήσει. Σπεύδω ὅμως νὰ εἴπω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ πιστεύω, ὅτι τὸ ἔπραξεν ἤδη, ὅτι ἀνάγκη νὰ συστήσῃ εἰς τὰς ἐν Ἀλεξανδρείᾳ ἀρχὰς ν’ ἀποδείξωμεν ἐμπράκτως, ὅτι σκοπός μας ἰδίως εἶναι νὰ προφυλάξωμεν τὰ συμφέροντα τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων, ὅτι εἰς τὸ κίνημα ἡμῶν οὐδεὶς ἀντίθετος σκοπὸς καὶ πνεῦμα ἐχθρικὸν ὑπάρχει. Ἔχομεν συμφέροντα μεγάλα εἰς τὴν Αἴγυπτον, ἔχομεν Ἕλληνας ὑπηκόους. Βλέπετε ποία παρουσιάζεται δυσκολία καὶ ἐκ μέρους τῶν Μεγάλων Δυνάμεων νὰ προστατεύσωσι τοὺς ὑπηκόους των. Τὸ πρῶτον συμφέρον ἡμῶν εἶναι νὰ μὴ δώσωμεν αἰτίας δυσαρεσκείας καὶ παραπόνων εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τοὺς κατοίκους τῆς Αἰγύπτου. Πιστεύω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα αὐτὴν τὴν ἰδέαν, ἔλαβεν ἤδη ὅλα τὰ μέτρα καὶ ἐνήργησε τὰ δέοντα, ὥστε νὰ μὴ γεννηθῶσι κατόπιν δυσαρέσκειαι καὶ ἀμφιβολίαι, αἵτινες θὰ ἔχωσι μεγάλας συνεπείας διὰ τὰ συμφέροντα ἡμῶν.

§47Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἶχε λεχθῆ εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὰς ἡμέρας, καθ’ ἃς κατέπλευσαν δύω πλοῖα τοῦ Ἑλληνικοῦ στόλου εἰς Αἴγυπτον, ὅτι ὁ Πολιτικὸς πράκτωρ τῆς Ἑλλάδος ἐν Ἀλεξανδρείᾳ εἶχε καταδείξει τὴν ἀνάγκην μέτρου τινὸς πρὸς προστασίαν τῶν ἑλληνικῶν συμφερόντων. Ἂν τοῦτο εἶναι ἀληθές, ἂν τοιαύτη εἶχεν ὑποβληθῆ ἔκθεσις εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν παρὰ τοῦ Πολιτικοῦ πράκτορος ἡμῶν, παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ καταθέσῃ αὐτὴν εἰς τὴν Βουλήν.

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ τηλεγραφικῶς καὶ διὰ τοῦ ταχυδρομείου ἐκθέσεις εἶχον ἀποσταλῆ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ δὲν ἔχομεν δυσκολίαν τινὰ νὰ καταθέτωμεν ἀμφοτέρας· δὲν ἔχομεν δὲ δυσκολίαν νὰ καταθέσωμεν καὶ τὰς μεταγενεστέρας τῆς ἀποστολῆς τῶν πλοίων ἐκθέσεις, ἐξ ὧν ἀποδεικνύεται, ὅτι ἡ ἀποστολὴ τῶν πλοίων τούτων, ὄχι μόνον παρὰ τῶν παρεπιδημούντων ἐν Αἰγύπτῳ Ἑλλήνων ἔτυχεν ἀρίστης ὑποδοχῆς, ἀλλὰ καὶ παρὰ τῶν Αἰγυπτιακῶν ἀρχῶν καὶ παρὰ τοῦ αἰγυπτιακοῦ λαοῦ δὲν παρεξηγήθη.

§49ΡΟΥΦΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ τῶν φάρων καὶ φανῶν, καὶ περὶ τῶν φυλάκων ... (Ὅρα Παράρτημα).

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ διατρέξωμεν, κατὰ τὸ σύνηθες, τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἵνα ψηφίσωμεν τὰ νομοσχέδια, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ νομοσχέδιον περὶ προσθήκης δύω γραφέων εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Ἱερᾶς Συνόδου).

§51ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι διὰ τῆς ἀναγνώσεως οὕτω τῆς ἡμερησίας διατάξεως καθ’ ἑκάστην χάνομεν τὸν καιρόν μας.

§52ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Μεταξὺ τῶν νομοσχεδίων ὑπάρχουσι πολλά, τοὐλάχιστον 10, τὰ ὁποῖα σχετίζονται πρὸς τὸν προϋπολογισμόν· ἐκ τῶν 10 τούτων, τὰ πλεῖστα νομίζω δὲν προκαλοῦσιν ἀντίῤῥησιν· διατί λοιπὸν νὰ μὴ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, ἐὰν ἔχῃ ἀντίῤῥησιν, ὥστε ἐὰν συμβαίνῃ τὸ ἐναντίον, ἐὰν δηλ. δὲν τυγχάνωσιν ἀντιῤῥήσεως, νὰ δύνανται νὰ ψηφισθῶσιν εἰς πρώτην καὶ δευτέραν ἀνάγνωσιν καὶ νὰ μὴ σταματήσωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμό, ἀφοῦ ταῦτα εἶναι ἤδη ὥριμα;

§53Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐναντίον ὅλων αὐτῶν ἐγὼ ἔχω ἀντίῤῥησιν.

§54ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ ἠθέλομεν διὰ νὰ πιστωθῇ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἓν νομοσχέδιον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, κατὰ τοῦ ὁποίου νὰ μὴ ἔχετε ἀντίῤῥησιν.

§55Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ τὸ λέγω καθαρά, ἐγὼ δὲν δημοκοπῶ.

§56ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἔχεις τὴν ἱκανότητα νὰ δημοκοπήσῃς.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτισις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσμετρήσεως τοῦ πρὸς προβιβασμὸν ἀξιωματικῶν ἀπαιτουμένου χρόνου.

§58Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ περιορισθῇ ἡ κατάχρησις, ἀλλὰ καὶ νὰ μὴ ἀφαιρεθῇ ἡ χρῆσις τοῦ δικαιώματος· ἰδοὺ διατὶ λαμβάνω τὸν λόγον· νομίζω καὶ πιστεύω ἀδιστάκτως, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τὸ συζητούμενον εἶναι ἐναντίον τῆς θελήσεως τῆς Συνελεύσεως, καὶ ἐναντίον τῆς ἐννοίας τοῦ Συντάγματος. Ἡ Συνέλευσις, μὴ ἐπιθυμοῦσα ν’ ἀποκλείσῃ τοὺς στρατιωτικούς ἀπὸ τὴν Βουλήν, ἐπέβαλε ποινήν τινα, ὅπως ἐπιτρέψῃ μόνον εἰς τοὺς σπουδαίους νὰ κατέρχωνται εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, εἰς τοὺς αἰσθανομένους ἐν ἑαυτοῖς τὴν ἀξίαν καὶ τὴν ἱκανότητα νὰ ἐκλεχθῶσι βουλευταί, καὶ ἀπομακρύνῃ ὅλους ἐκείνους, οἵτινες σπουδαίως δὲν ἐσκέπτοντο, οὔτε εἰργάζοντο· ἀναντιῤῥήτως δὲ οὐδεὶς τῶν ἀξιωματικῶν ἤθελεν ὑποβληθῆ εἰς τὴν ζημίαν, τὴν ὁποίαν τὸ Σύνταγμα ἐπέβαλε, τῆς στερήσεως ἐπὶ ἓξ μῆνας τοῦ μισθοῦ τῆς ἐνεργείας καὶ τῆς ἀποχῆς ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν, ἐὰν σπουδαίως δὲν ἦτο ἀποφασισμένος νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἡ διάταξις αὕτη παρεγνωρίσθη κατὰ δυστυχίαν ἀπὸ τοὺς ἰδίους κυρίους ἀξιωματικοὺς βουλευτάς, οἵτινες διὰ πρόσκαιρον συμφέρον ἀνεξετάστως συνήνεσαν νὰ παραγνωρισθῇ ἡ ἔννοια τῆς ποινῆς αὐτῆς, ὑπαρχούσης ἐν τῷ Συντάγματι, καὶ διὰ τοῦτο ἤδη νὰ ζητῆται ἄλλη. Ἡ Συνέλευσις, ὅτε ἀνέγραφε τὸ ἄρθρον αὐτὸ, περὶ οὗ λέγω, ἐν τῷ Συντάγματι, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὑπάρχει κατάστασις διαθεσίμων ἀξιωματικῶν, ἥτις ἐξομοιοῦται καθ’ ὅλα μὲ τὴν κατάστασιν τῆς ἐνεργείας, καὶ ἤθελεν ὥστε ἡ κατάστασις αὕτη νὰ ἦναι ἡ τοῦ βουλευτοῦ ἀξιωματικοῦ ἡ ἀληθὴς κατάστασις, διαρκὴς καὶ ἀναλλοίωτος· λέγουσα δὲ ἡ Συνέλευσις, ὅτι ὁ ἀξιωματικός, ἐκλεγόμενος βουλευτής, μένει διαθέσιμος, ἐνόει νὰ μείνῃ ὅπως ὑπῆρχε κεκανονισμένη ἡ διαθεσιμότης· αὐτὸ εἶχεν ὑπ’ ὄψιν καὶ αὐτὸ παρεδέχετο. Ἐὰν θέλωμεν νὰ μεταβάλωμεν αὐτὴν σήμερον πρὸς βλάβην τῶν ἀξιωματικῶν, παραβιάζομεν καὶ τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος καὶ τὸ πνεῦμα τῆς Συνελεύσεως. Ὡς ἐλέχθη χθὲς, ἐὰν ἀφαιρέσητε ἐγκλήματά τινα ἀπὸ τῆς δικαιοδοσίας τοῦ ὁρκωτοῦ δικαστηρίου, παραβιάζετε τὸ Σύνταγμα, διότι κολοβόνεται τὸ ὁρκωτὸν σύστημα· τοιουτοτρόπως καὶ σήμερον, τροποποιοῦντες τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ἐν γνώσει ὥρισεν ἡ Συνέλευσις, παραβιάζετε τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως. Καὶ εἶναι συμφέρον; Δὲν εἶναι ἐπικίνδυνον νὰ μεταβάλωμεν τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος; Εἶναι ἴσως πολλαί, ἔχουσαι ἀνάγκην τροποποιήσεως καὶ βελτιώσεως, εἶναι ἴσως πολλαὶ κακαὶ, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπάρχουν, ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ τὰς σεβασθῶμεν, διότι ἂν ἀρχίσωμεν νὰ ἐπιβάλωμεν χεῖρα ἐπὶ τῶν κακῶν διατάξεων, οὐδεμία δυσκολία νὰ ἐκτείνωμεν τὴν χεῖρα καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων. Ἀλλ’ ἐγὼ καὶ δι’ ἄλλον λόγον εἶμαι ἐναντίον αὐτοῦ τοῦ νόμου. Ὁ νόμος αὐτὸς ἀποκλείει τὴν νέαν γενεὰν τῶν ἀξιωματικῶν. Ἡ νέα γενεὰ εἶναι τὸ μέλλον καὶ ἡ ζωὴ τοῦ Τόπου· δὲν ἀρκεῖ ἡ πεῖρα μόνη ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, πρέπει ἐκτὸς τῶν λευκῶν τριχῶν, αἵτινες ἀντιπροσωπεύουσι μᾶλλον τὴν συντήρησιν, νὰ ὑπάρχῃ καὶ τὸ ἱερὸν ἐκεῖνο πῦρ τῆς ζωῆς ὑπὲρ τῆς προόδου καὶ τῆς ἐνεργείας, τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπεῖ ἡ νεότης· ἡ Βουλὴ ἀντιπροσωπεύει τὸ Ἔθνος, τὸ ὁποῖον ὀργᾷ καὶ σπεύδει· πρέπει λοιπὸν νὰ ἦναι πλήρης ἡ ἀντιπροσώπευσις αὐτοῦ, καὶ πρέπει νὰ ἐγχέωμεν εἰς τὴν Βουλὴν νεανικὸν αἷμα καὶ νέαν ζωὴν καὶ νὰ μὴ τὴν στερήσωμεν τῶν στοιχείων τούτων τῆς δραστηριότητος καὶ τῆς ἐνεργείας. Δὲν εἴμεθα ἐδῶ μόνον 250 ψηφοφοροῦντες καὶ λαλοῦντες, ἀλλ’ ἀντιπροσωπεύοντες ὅλας ἢ τὰς πλείονας ἰδέας, ὅλα ἢ τὰ πλείονα συμφέροντα. Δὲν εἶναι ὀρθὸν ἑπομένως ν’ ἀποκλείωμεν τὴν νέαν τάξιν καὶ τὰ συμφέροντα τῶν κατωτέρων ἀξιωματικῶν, οὔτε συμφέρον τῆς Πολιτείας· συνήθως οἱ νέοι, ἐρχόμενοι εἰς τὴν Βουλὴν, ἐφωδιασμένοι εἰσὶ καὶ μὲ παιδείαν καὶ μὲ μελέτας καὶ μὲ τὴν ἐπιθυμίαν νὰ διακριθῶσι. Δὲν πρέπει ν’ ἀποκλείσωμεν εἰς αὐτοὺς τὸ στάδιον. Γνωρίζετε καλῶς, κύριοι, ὁποίαν δοκιμασίαν ὑφίστανται ἤδη τὰ συνταγματικὰ πολιτεύματα· πανταχόθεν αἱ διαβολαὶ καὶ τὰ παράπονα· εἶναι ἀνάγκη νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν κατάστασιν αὐτὴν τῶν πραγμάτων καὶ νὰ δεχθῶμεν ὡς ἀρχὴν ἀναμφισβήτητον, ὅτι τότε μόνον σύστημά τι εἶναι τὸ καλλίτερον καὶ τὸ διαρκέστερον, ὅταν ἐν αὐτῷ ὅλοι χωροῦν, ὅταν οὐδένα ἀποκλείῃ. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἀποκλείει, δὲν χορηγεῖ θέσιν εἰς ὅλους, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι κακὸν, βλάπτει. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον ἀντεπροσώπευε τοὐλάχιστον μίαν ἀρχὴν, ὑπομονή· ἐὰν συνεποίᾳ αὐτῆς ἀπῄτει οἱ στρατιωτικοὶ πάντες νὰ ὑπηρετῶσιν εἰς τὸν στρατὸν διὰ νὰ ἔχουν δικαίωμα προβιβασμοῦ, εἶχε καλῶς· ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀπεναντίας προσωπικὸν, ἀποκλείει τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ἐν τῇ Βουλῇ καὶ τοὺς ἐν τῷ Παλατίῳ ἰδίως, καὶ εἶναι κακὸν τὸ τελευταῖον ἐπίσης, διότι τὰ Ἀνάκτορα πρέπει νὰ ἐμπνέωνται στρατιωτικῶς, πρέπει νὰ ἀνατρέφωνται μᾶλλον μὲ πνεῦμα στρατιωτικὸν, διότι δὲν πρέπει παρὰ τοῖς βασιλεῦσι νὰ λείπῃ ἡ στρατιωτικὴ διδαχὴ καὶ παρότρυνσις, καὶ πρέπει διὰ τοῦτο νὰ ἐπιτρέπηται εἰς πάντα δυνάμενον νὰ ἐργασθῇ παρὰ τῷ Βασιλεῖ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀποκλείετε πάντα αἰσθανόμενον ἐν ἑαυτῷ ἀξίαν καὶ τὴν ἱκανότητα πρὸς τοῦτο, διότι ἅμα εἰσέλθῃ εἰς τὴν Αὐλὴν ἀπόλλυσι τὸ στάδιόν του. Οὐδεὶς δὲ ἔχων στοιχεῖα ζωῆς καὶ μέλλοντος, ἱκανὸς νὰ ὠφελήσῃ, θὰ προσέλθῃ, καὶ θέλουν πληρωθῆ οὕτω τὰ Ἀνάκτορα ἀνθρώπων παρηκμακότων καὶ ἀπηλπισμένων μᾶλλον περὶ τῆς προόδου καὶ τοῦ μέλλοντος. Ἐνθυμήθητε, ὅτι τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων δημιουργὸς εἶναι μᾶλλον ὁ βασιλεὺς στρατιώτης· καὶ δὲν θεωρεῖται ἡ ὑπηρεσία τῆς Βουλῆς καὶ τῶν Ἀνακτόρων ἴση οὔτε μὲ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν πρωτοκολλητῶν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν; Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ὁ πρωτοκολλητὴς τοῦ ὑπουργείου δύναται νὰ προσμετρῇ τὸν χρόνον πρὸς προβιβασμόν· ὁ ὑπασπιστὴς τοῦ ὑπουργοῦ, καὶ ὁ στελλόμενος χάριν διασκεδάσεως πολλάκις εἰς Εὐρώπην, δύναται νὰ προσμετρῇ τὸν χρόνον τῆς ὑπηρεσίας, καὶ τόσοι ἄλλοι ἀναφερόμενοι εἰς τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἡ ὑπηρεσία αὐτῶν, ἡ ὑπηρεσία τοῦ πρωτοκολλητοῦ τοῦ ὑπουργείου, ὁ ὁποῖος δύναται ν’ ἀναβιβασθῇ προβιβαζόμενος ὀλίγον κατ’ ὀλίγον εἰς ἀνωτάτην ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν θέσιν καὶ νὰ διευθύνῃ ἐκεῖθεν τὸν στρατὸν χωρὶς οὔτε νὰ τὸν ἴδῃ ποτὲ, ἡ ὑπηρεσία αὐτὴ θεωρεῖται στρατιωτικωτέρα καὶ ἐπωφελεστέρα ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ βουλευτοῦ καὶ τοῦ ὑπηρετοῦντος παρὰ τῷ Βασιλεῖ ἀξιωματικοῦ! Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ἀντίκειται εἰς τὴν θέλησιν τῆς Συνελεύσεως, δὲν στηρίζεται ἐπὶ ἀρχῆς τινος, εὐνοεῖ ὑπηρεσίας τινὰς ἀκαταλλήλως καὶ ἀδίκως καὶ καταδικάζει ἄλλας πρὸς βλάβην τῶν συμφερόντων τῆς Πολιτείας. Εἶναι, κύριοι, ἄτοπον, νομίζω, νὰ ψηφοφορήσωμεν σήμερον ἐδῶ, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς, ὁ ὑπηρετῶν μεθ’ ἡμῶν, ὁ δίδων τὴν γνώμην του εἰς στρατιωτικὰ ἔργα καὶ φωτίζων καὶ ὁδηγῶν πολλάκις ἡμᾶς, κατέχει ξένην καὶ ἀνωφελῆ μᾶλλον διὰ τὸν στρατὸν θέσιν, ἢ ὁ γραφεὺς τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ὅτι ὁ ἐργαζόμενος παρὰ τῷ Βασιλεῖ, ὁ ἀποστολὴν ἴσως ἔχων νὰ φωτίζῃ καὶ νὰ ἐμπνέῃ ἰδίως στρατιωτικὰς γνώμας ἐπωφελεῖς, ἐκτελεῖ ὑπηρεσίαν ἄχρηστον, ἀναξίαν ἢ ἀξίαν ἐλάσσονα τοῦ διασκεδάζοντος ἐν Εὐρώπῃ. Ἐὰν τῷ ὄντι, ὅπως εἶπον χθὲς, λαμβάνουν χώραν καταχρήσεις, ἃς φροντίσωμεν νὰ περιορίσωμεν καὶ καταδιώξωμεν αὐτὰς, ἀλλ’ ἂς μὴ στερήσωμεν οὔτε τὴν Βουλὴν, οὔτε τὰς ὑπηρεσίας τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι καὶ ἐπαναλαμβάνω, τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἀποκλείουν τάξεις ὁλοκλήρους, πρέπει νὰ τὰ ἀποκρούσωμεν, διότι καὶ ἂν δὲν ἐπιφέρωσιν ἄλλας συνεπείας, ἔχουν τὸν κίνδυνον, ὅτι διεγείρουσιν ἐναντίον αὐτῶν τὸ αἰώνιον παράπονον, τὴν διαρκῆ δυσαρέσκειαν καὶ ἀντίπραξιν, διότι ἐν αὐταῖς δὲν εὑρίσκουν τόπον ὑπάρξεως, τὸ ἐπαναλαμβάνω, πάντες, δὲν χωροῦν πολλοί· ἀλλ’ ἡ Συνέλευσις ἔδωκε τόπον εἰς ὅλους. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔπρεπε νὰ ἀποκρουσθῇ ἢ τοὐλάχιστον νὰ τροποποιηθῇ. Ἂς ζητηθῶσι περισσότεραι ἐγγυήσεις, ἃς ἀποκλείσωμεν τὴν κατάχρησιν, ἀλλὰ νὰ μὴ ἀποκλεισθοῦν οἱ ἄνθρωποι, εἰς τοὺς ὁποίους ἡ Συνέλευσις ἔδωκε τὸ δικαίωμα νὰ παρακαθήσουν μεταξὺ ἡμῶν.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ζηνόπουλος ὑπέβαλε τροπολογίαν. (Ὅρα Παράρτημα).

§60ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Οἱ πάντες ἤδη ἐπείσθησαν—φοβοῦμαι, ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐξαιρέσω δύω ἐκ τῶν προλαλησάντων—οἱ πάντες ἐπείσθησαν, ὅτι ἡ ἀνάμιξις τοῦ στρατοῦ εἰς τὰ ἐκλογικὰ, εἰς τὰ τῆς Πολιτείας, ἀδικεῖ τὸν στρατὸν, ἀδικεῖ τὴν Πολιτείαν. Ἀδικεῖ τὸν στρατὸν, διότι καταστρέφει τὴν πειθαρχίαν μεταξὺ τοῦ ἀξιωματικοῦ καὶ τοῦ στρατιώτου, καταστρέφει τὸν στρατὸν, διότι ἀφαιρεῖ ἀπὸ τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας τοὺς ἄνδρας ἐκείνους, τῶν ὁποίων ἔπλεξε τὸ ἐγκώμιον ὁ πρὸ μικροῦ λαλήσας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ὑπάρχουσι μεταξὺ τοῦ στρατοῦ ἄνδρες νέοι πεφωτισμένοι, ἀλλ’ οἱ ἄνδρες αὐτοὶ πρέπει νὰ μένωσιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, διότι ἐκεῖ ἐκλήθησαν νὰ προσφέρωσι τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας δικαίως προσδοκᾷ ὁ προλαλήσας καὶ ὀφείλει νὰ προσδοκᾷ πᾶς Ἕλλην· ἀπομακρυνόμενοι ὅμως τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, ὄχι μόνον βλάπτουν τὸν στρατὸν, ἀλλὰ πολλάκις γεννῶσι σπουδαῖα προσκόμματα εἰς τὴν λειτουργίαν τοῦ Πολιτεύματος. Ὁ ἀξιωματικὸς, ὁ ἐκτιθέμενος εἰς τὰς ἐκλογὰς, παρουσιάζεται ὡς τις στρατάρχης, ὅστις δικαιοῦται ν’ ἀπαιτήσῃ τὴν ὑποταγὴν ὅλων ἐκείνων, οἵτινες ὑπηρέτησαν ὑπ’ αὐτὸν, οἵτινες ἀνῆκον εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Εἶδον, κύριοι, ἀξιωματικὸν φέροντα τὴν στολὴν καὶ ζητοῦντα νὰ ἐπιβληθῇ διὰ τοῦ ξίφους του, εἶδον κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἐπιστρατεύσεως οἱ ἀξιωματικοὶ —λυπηρὸν εἰπεῖν, ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ εἴπωμεν τὴν ἀλήθειαν, διότι πρόκειται περὶ πράγματος, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ συντελέσῃ καὶ εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τοῦ στρατοῦ καὶ εἰς τὴν κανονικωτέραν πορείαν τῶν ἡμετέρων πραγμάτων—οἱ ἀξιωματικοὶ ἔδιδον ἀδείας διὰ τοὺς ἐπιστράτους χωρὶς νὰ γνωρίζουν οἱ ἀνώτεροι· ἐπίστευον οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοί, ὅτι οἱ στρατιῶται ἦσαν εἰς τὰς τάξεις, καὶ ὅμως οἱ ἀξιωματικοί, οἵτινες προὐτίθεντο νὰ πολιτευθῶσιν, ἔδιδον ἀδείας ἐν ἀγνοίᾳ τῶν ἀξιωματικῶν.

§61Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὰ εἶναι φοβερὰ νὰ τὰ λέγητε χωρὶς νὰ φέρητε ἀποδείξεις.

§62ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐσυνείθισα, φίλε κύριε Κουμουνδοῦρε, παντοῦ καὶ πάντοτε καὶ ἀπέναντι παντὸς νὰ λέγω τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἀναδέχομαι τὴν εὐθύνην τῶν λόγων μου. Εἰς τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ὁ στρατὸς ἦτο πολὺς, καθ’ ἣν οἱ ἀξιωματικοὶ εὑρέθησαν ἀπέναντι πεπυκνωμένων τάξεων, ἀπεδείχθη ὅτι δὲν ἦσαν εἰς κατάστασιν νὰ ἐκπληρώσωσι τὸ καθῆκόν των ὡς ἔδει· δὲν ἐγνώριζον οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ ἐὰν ἅπαντες οἱ στρατεύσιμοι ἦσαν εἰς τὰς τάξεις· ἐδίδοντο πανταχόθεν ἄδειαι καὶ αἱ ἄδειαι αὗται αἱ κακῶς διδόμεναι προεκάλεσαν τὸ μέγα δυστύχημα τῶν λιποταξιῶν, καὶ ὅταν ἔφθασεν ἡ στιγμὴ τῆς ἐνεργείας ὁ μὴ στερούμενος γενναιότητος, ὁ πρὸ μικροῦ κατελθὼν τοῦ βήματος, εὑρέθη εἰς τὴν θέσιν νὰ διστάσῃ ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐκθέσῃ τὴν πατρίδα του εἰς τὸ αἱματηρὸν στάδιον τοῦ πολέμου. Τοῦτο ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα, ἀφοῦ οἱ ἀξιωματικοὶ παντὸς βαθμοῦ πανστρατιᾷ, οὕτως εἰπεῖν, ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκτίθενται εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἐὰν ἐξακολουθήσωμεν ἀνεχόμενοι τὸ τοιοῦτον, οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, ὥστε ἐδῶ νὰ παρακάθηνται μᾶλλον ἀξιωματικοὶ ἢ πολιτευταί.

§63ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Μὴ προκαλῆτε αὐτὰς τὰς τολμηρὰς ἐξηγήσεις.

§64ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὸ πολιτεύεσθαι δὲν εἶναι μόνον τῆς στιγμῆς, τὸ ὁποῖον μανθάνεται ἐν παντὶ καιρῷ.

§65ΕΠ. ΚΡΙΕΖΗΣ. Αὐτὰ ἔπρεπε νὰ τὰ εἰπῆτε εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§66ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐπέστη ἡ ὥρα, καθ’ ἣν θὰ προέλθωμεν εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, καὶ ὀφείλομεν νὰ προετοιμάσωμεν τὴν κοινὴν γνώμην, ὀφείλομεν νὰ πείσωμεν τὸν στρατὸν, ὅτι ἔχει μέγαν προορισμὸν καὶ ὅτι πρέπει νὰ παραδεχθῇ, ὅτι τὸ προτεινόμενον μέτρον, εἶναι σύμφωνον πρὸς τὸν προορισμὸν αὐτοῦ καὶ πρὸς τ’ ἀληθῆ συμφέροντα τοῦ Τόπου. Ἰδοὺ διατί, ἀξιότιμε κ. Κατσικαπῆ, προκαλῶ τὴν συζήτησιν αὐτὴν, καὶ προέρχομαι εἰς τὰς τολμηρὰς καθ’ ὑμᾶς καὶ ἀκαίρους ἐξηγήσεις. Ποία δὲ εἶναι ἡ θέσις, κύριοι, τοῦ ἀξιωματικοῦ εἰσερχομένου εἰς τὸ Βουλευτήριον ἀπέναντι τοῦ ἀνωτέρου; Γνωρίζετε καλῶς, ὅτι πολλοὶ τῶν ἀξιωματικῶν εὑρεθέντες εἰς θέσιν ἀντιπειθαρχικὴν ἀπέναντι ἀνωτέρου, ἐὰν ἦσαν ἐκ τῆς τάξεως ἐκείνης, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντό ποτε νὰ εἰσέλθουν εἰς τὸ Βουλευτήριον, ἔλεγον θὰ εἰσέλθω εἰς τὸ Βουλευτήριον καὶ τότε θὰ σοῦ δείξω τί εἶσαι σὺ καὶ τί εἶμαι ἐγώ. Τοῦτο εἶναι σύμφωνον πρὸς τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἐν τῷ στρατῷ; Βεβαίως ὄχι. Ὁ προλαλήσας εἶπεν, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀποξενώσωμεν μίαν τάξιν ὁλόκληρον ἀπὸ τὰ τῆς Πολιτείας. Καὶ διατί ἀπεξενώσαμεν τὸν δικαστικὸν κλάδον καὶ ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Κράτους, οἵτινες εἶχον ἄλλοτε τὸ δικαίωμα ν’ ἀποδύωνται εἰς τὰς ἐκλογάς· διότι ἐθεωρήσαμεν, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν Κοινοβούλιον ἀντιπροσωπεῦον τὸ πνεῦμα τοῦ Τόπου, διότι ἦτο ἀδύνατον νὰ μὴ ἐπηρεάζωνται ἀπὸ τὴν Ἐξουσίαν οἱ εἰς τὰς τάξεις τῶν ὑπαλλήλων ἀνήκοντες βουλευταί. Ἠδικήσαμεν τοὺς ἀδελφοὺς ἡμῶν τούτους, διότι τοὺς ἀπεξενώσαμεν τῆς βουλευτικῆς πάλης; Ὄχι, κύριοι· ὅστις θέλει νὰ πολιτευθῇ δύναται παραιτούμενος νὰ καταστῇ ἰδιώτης, καθὼς εἶσθε σεῖς καὶ ἐγὼ, καὶ τότε δὲν ἀποξενοῦται, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιζητήσῃ τὰς ψήφους τῶν συμπολιτῶν του καὶ ἐντεῦθεν νὰ ὑπερασπίσῃ μεθ’ ὑπερηφανείας τὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου. Ἀλλ’ ἐν ὅσῳ ἀνήκει τις εἰς ἄλλα ἐπαγγέλματα, ἐνόσῳ ὑπηρετεῖ ἄλλην ἐξουσίαν πρέπει νὰ μείνῃ ἐκεῖ, ἔνθα ἐκλήθη, ἔνθα ἐτάχθη. Κανεὶς δὲν τὸν ἀναγκάζει νὰ γείνῃ καὶ δύναται νὰ παραιτηθῇ καὶ ἀποκτήσῃ τὸ δικαίωμα νὰ ὑπηρετήσῃ τὸ ἔθνος καὶ τὴν ἰδιαιτέραν του πατρίδα. Ὁ στρατὸς ἀπέκτησε, λέγουν, δικαίωμα καὶ καλῶς τὸ ἀπέκτησεν· ἂν καλῶς ἢ ὄχι τὸ ἀπέκτησεν, ἀρκοῦσιν αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ὑπέβαλον, ὅπως πεισθῇ ἕκαστος, καὶ περὶ τούτου ἐπείσθη καὶ αὐτὸς ὁ στρατὸς, ὅτι κακῶς τὸ ἔλαβε. Δὲν εἶχε τότε ὡριμάσει ἡ ἰδέα, ὅτι ὁ στρατὸς πρέπει νὰ μένῃ στρατός· ἦσαν τότε πανταχόθεν τεθειμένα τὰ πέδιλα εἰς τὰς χεῖρας του καὶ εἰς τοὺς πόδας τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ ὑπέθετον οἱ ἀξιωματικοὶ, ὅτι δὲν εἶχον στάδιον τοῦ προορισμοῦ ἐθνικοῦ στρατοῦ, καὶ διὰ τοῦτο ὑπέλαβον, ὅτι ἐπετρέπετο αὐτοῖς τὸ ἀναμιγνύεσθαι εἰς τὴν πολιτικήν. Ἐπειδὴ δὲ διατελῶν ὁ στρατὸς ὑπὸ τοιαύτας σκέψεις ἔλαβεν ἐνεργὸν μέρος εἰς πολιτικὰς ἐξεγέρσεις, καὶ συνετέλεσεν οὕτω εἰς τὸ νὰ παραχωρηθῶσιν εἰς τὸν Τόπον αἱ ἀναγκαῖαι πρὸς τὴν ἀνάπτυξίν του ἐλευθερίαι, ἐζήτησε καὶ ἐπέτυχεν, ὅπως παραχωρηθῇ εἰς αὐτὸν τὸ ἐξαιρετικὸν αὐτὸ προνόμιον τοῦ ἀναμιγνύεσθαι εἰς τὰς ἐκλογάς.

§67Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ στρατὸς πολιτεύεται ἀπὸ τὰ 1821.

§68ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν ὑπῆρχε τότε στρατὸς, ἦτο ἐθνοφυλακὴ, καὶ ἠδυνάμην τότε καὶ ἐγὼ νὰ ἔχω τὰς ἐπωμίδας, τὰς ὁποίας ἔχετε ὑμεῖς· ἀλλ’ ἤδη, ὅταν κατέλθω εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, ἂν ἀποτύχω, εἶμαι ἁπλοῦς πολίτης, ὑμεῖς ὅμως καὶ ἂν ἀποτύχητε, εἶσθε ἀξιωματικὸς, ἔχετε ἓν προνόμιον μέγα ἀπέναντι ἐμοῦ, ὥστε ματαξὺ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καὶ τῆς παρούσης ὑπάρχει μεγίστη διαφορά. Παρεχωρήθη λοιπὸν εἰς τὸν στρατὸν ἓν προνόμιον, ἀλλὰ τὰ προνόμια δὲν εἶναι τῆς παρούσης ἐποχῆς, τὸ πνεῦμα τῆς ἐποχῆς θέλει ἰσότητα μεταξὺ τοῦ δικαστοῦ, ἰσότητα μεταξὺ τοῦ στρατοῦ του, ἰσότητα μεταξὺ τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου. Γνωρίζετε δὲ, κύριοι, τί ἐστὶ προνόμιον χορηγούμενον εἰς τὸν στρατόν. Τοιοῦτον προνόμιον ἄγει εἰς στρατοκρατείαν, τείνει εἰς τὸ νὰ ἱδρύσῃ τάγμα ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀνήκουν πλέον εἰς ἑαυτοὺς, ἀλλὰ δύνανται νὰ ὑπηρετήσουν ἰδέας ἐσφαλμένας ἢ τὴν θέλησιν ἑνός.

§69ΤΟΥΡΝΑΚΗΣ. Ἐν τούτοις, ὁ στρατὸς ἔπραξεν ἀντιστρόφως τῶν ὅσων λέγετε. Ὅ,τι ἔχετε, τὸ ἐλάβετε ἀπὸ τὸν στρατόν.

§70ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐὰν ἀπέκτησα καὶ τῇ συνδρομῇ τοῦ στρατοῦ ἓν δικαίωμα, ὅπερ ἠδυνάμην νὰ τὸ λάβω προϊόντος τοῦ χρόνου, καὶ ἄνευ αὐτοῦ, δὲν ἕπεται, ὅτι πρέπει νὰ φέρω τὸν στρατὸν εἰς θέσιν, ὥστε νὰ κάμνῃ κατάχρησιν τῆς ἐξουσίας του· ἐὰν ἄλλαι ἰδέαι ἴσχυσαν, τότε δὲν πρέπει ὁ συνετὸς πολιτευτὴς διὰ τοῦτο νὰ ἀποκρούσῃ σήμερον ὅ,τι ὑπαγορεύουσιν αἱ νέαι τοῦ Τόπου περιστάσεις· ἀλλ’ ὀφείλει προνοῶν περὶ τοῦ μέλλοντος νὰ μὴ ἀφήσῃ νὰ ἐξακολουθήσωσιν ἰσχύουσαι ἀρχαί, αἵτινες δύνανται νὰ φέρωσι καταστροφάς. Προνόμια, τὰ ὁποῖα παραχωροῦνται εἰς τὸν στρατὸν, εἶναι προνόμια, τὰ ὁποῖα ἀντιστρατεύονται κατὰ πάσης φιλελευθέρου πολιτικῆς κατὰ τοῦ συμφέροντος τοῦ στρατοῦ, κατὰ τοῦ μέλλοντος τῆς Ἑλλάδος. Ἂν ὁ μακαρίτης Ζαΐμης ἔζη, εἰς τὰς λέξεις αὐλοκοποῦμεν, δημοκοποῦμεν, ἤθελε προσθέσει καὶ τὴν λέξιν: στρατοκοποῦμεν. Κατακρίνετε τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ὅτι καταργεῖ τὸ παραχωρηθὲν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς προνόμιον, καὶ χαρακτηρίζετε ὡς μέγα κακὸν ὅ,τι ἐγὼ θεωρῶ ὡς μέγα καλὸν καὶ διὰ τὸν στρατὸν καὶ διὰ τὴν Πολιτείαν. Εἴθε, κύριοι, νὰ ἦτο δυνατὸν δι’ ἑνὸς νόμου νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ κακῶς παραχωρηθέντος προνομίου, ἀλλὰ τοιοῦτόν τι δὲν τολμᾷ νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις, διότι δὲν δύναται νὰ τὸ πράξῃ, καὶ ἐὰν ἤθελε προβάλει τοιοῦτον νομοσχέδιον, βεβαίως ἡ Βουλή, σεβομένη ἑαυτὴν καὶ τὸν ὅρκον της, ἤθελε τὸ ἀποκρούσει. Καίτοι, κύριοι, πολλὰς τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος ἐθεωρήσαμεν πολλάκις ὡς μὴ ὑπαρχούσας, ἐὰν ἤθελεν ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία εἶναι φρουρὸς τοῦ Συντάγματος, ἀντισυνταγματικὸν νομοσχέδιον, οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι ἤθελεν ἐξεγερθῆ ὁλόκληρος καὶ ἤθελεν εἰπεῖ, ὅτι δὲν εἶναι τὸ μέσον αὐτὸ, διὰ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ θεραπεύσωμεν τὰ κακῶς ἔχοντα. Ἀλλὰ τοιοῦτον νομοσχέδιον δὲν εἶναι τὸ παρόν. Τί ζητεῖται διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ; Ζητεῖται νὰ τεθῶσιν εἰς ἴσην μοῖραν πάντες οἱ κύριοι ἀξιωματικοὶ, ζητεῖτε τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ· ὁ προορισμὸς τοῦ στρατοῦ εἶναι νὰ μένῃ εἰς τὰς τάξεις του καὶ ἐκπληροῖ τὸ καθῆκόν του· ἐκεῖ ἐκλήθη νὰ μένῃ ὁ ἀξιωματικὸς, καὶ ἐκεῖ μένων, δύναται νὰ ἦναι χρήσιμος πρὸς τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον ἔλαβε τὰς ἐπωμίδας καὶ ἀπέκτησε τόσα καὶ τόσα προνόμια. Ὅταν ὅμως ἀπομακρυνθῇ ἐκ τοῦ σταδίου αὐτοῦ, τίνι λόγῳ ἔρχεται ζητῶν νὰ τεθῇ εἰς ἴσην μοῖραν πρὸς ἐκεῖνον, ὅστις ὑπερμαχεῖ μένων ἐν τῷ σταδίῳ του; Πιθανὸν νὰ ὑπάρχωσιν ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐργάζονται, ὑπάρχουσιν ὅμως πλεῖστοι ἐργαζόμενοι ὑπερανθρώπως, οἱ ὁποῖοι ἐκτίθενται εἰς κακουχίας καὶ κινδύνους, καὶ ἐνῷ ἡμεῖς καθήμεθα ἐδῶ καὶ βουλευόμεθα, αὐτοὶ διατρέχουσι τὰς πεδιάδας, τὰ ὄρη καὶ τὰ δάση, καὶ καταδιώκουσι λῃστὰς καὶ προστατεύουσιν ἐκτιθέμενοι εἰς κινδύνους τὴν δημοσίαν τάξιν, τὴν τιμὴν καὶ τὴν ἰδιοκτησίαν τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν. Βλέπετε ὁποία διαφορὰ μεταξὺ τῶν μὲν καὶ τῶν δέ; Τὸ νομοσχέδιον λέγει πρὸς τοὺς κ.κ. ἀξιωματικούς: ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ πολιτεύεσθε ἐὰν θέλετε, διότι τὸ ἀπεκτήσατε δυνάμει τοῦ Συντάγματος. Ἀλλὰ τὸ πνεῦμα τῆς περὶ τούτου διατάξεως τοῦ Συντάγματος δὲν ἦτο νὰ ἀδικῆτε τοὺς συναδέλφους σας. Ἐὰν θέλετε νὰ πολιτεύεσθε, ἐὰν θέλετε νὰ ἀποκτήσετε ἑτέραν δόξαν, ἐὰν θέλετε νὰ διαπρέψητε, ὡς εἶπεν ὁ ἐκ Μεσσήνης βουλευτὴς, ὡς ἄνθρωποι πολιτικοί, καὶ θέλετε νὰ προσφέρητε ἀνωτέραν ὑπηρεσίαν ἐκείνης, ἣν δύναται νὰ προσφέρῃ εἷς ἀξιωματικός, τότε νὰ εὐχαριστηθῆτε εἰς αὐτὴν τὴν δόξαν. Εἰς ἐμὲ δὲ, λέγει ὁ ἀξιωματικὸς ὁ διατρέχων τὰ πεδία πρὸς τὸν συνάδελφόν του τὸν πολιτευτὴν, νὰ ἀφήσῃς τοὐλάχιστον αὐτὸ τὸ μικρὸν προνόμιον· ἐὰν διακριθῶ, νὰ προβιβασθῶ, καὶ σὺ νὰ μείνῃς μὲ τὴν πολιτικήν σου, τίποτε δικαιότερον τούτου. Οἱ νόμοι, κύριοι, καὶ τὰ Συντάγματα πολλάκις ἑρμηνεύονται οὐχὶ διὰ νόμων, ἀλλὰ καὶ δι’ αὐτῆς τῆς νομολογίας. Δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα ἡμεῖς νὰ ἑρμηνεύσωμεν μίαν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, καὶ νὰ τὴν ἑρμηνεύσωμεν οὕτως, ὥστε νὰ φαίνεται ἐναντία τῆς ἀρχῆς τῆς ἰσότητος; Οἱ νόμοι πολλάκις διορθοῦνται μόνον διὰ τῆς νομολογίας, καὶ διὰ τοῦτο ἐτάχθησαν ἀνώτεροι δικασταὶ, ὥστε νὰ μὴ εὑρίσκωνται τὰ ἔθνη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μεταβάλλωσι καθ’ ἑκάστην τὴν νομοθεσίαν των. Ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ ἑρμηνεύσωμεν μίαν διάταξιν τοῦ Συντάγματος καὶ νὰ ἀποδώσωμεν εἰς αὐτὴν πνεῦμα δικαιοσύνης, ἰσότητος. Ἡ διάταξις δὲ ἡ περιεχομένη εἰς τὸν νόμον αὐτὸν εἶναι σύμφωνος μὲ τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος καὶ μὲ τὴν δικαιοσύνην, καὶ διὰ τοῦτο ἀπορῶ πῶς ἀντετάχθησαν πεισμόνως εἰς αὐτὴν καὶ δι’ ἐπιχειρημάτων, ἅτινα τείνουν εἰς τὸ νὰ ἐξεγείρουν τὸ πνεῦμα τοῦ στρατοῦ κατὰ τοῦ νόμου, καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ στρατοῦ κατὰ τῆς Βουλῆς, ἂν τυχὸν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ τοιοῦτον νομοσχέδιον. Ἀλλὰ τὰ πράγματα ὡρίμασαν, καὶ δύνασθε νὰ εἴπητε πρὸς ἐκείνους, οἵτινες εἰς τοιαῦτα καταφεύγουν ἐπιχειρήματα, ἵνα ἐξεγείρουν τὸν στρατὸν κατὰ τῆς Πολιτείας, καὶ πάλιν πλοῖα καὶ πάλιν δίκτυα καὶ ἄγρα οὐδαμοῦ.

§71Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κανεὶς δὲν ὡμίλησε πρὸς τοιοῦτον σκοπόν. Ἀδικεῖτε τὸν ἑαυτόν σας, λέγοντες τοιαῦτα.

§72ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἀξιότιμε κύριε Κουμουνδοῦρε, μὲ συγχωρεῖτε· ἐσυνείθισα νὰ λέγω τὴν ἀλήθειαν. Ἂν δὲν σᾶς ἤκουον ἐγὼ κατὰ τὸ διάστημα τῆς ὀδυνηρᾶς ἐκείνης ἐποχῆς ἐκφραζόμενον μετὰ λύπης καὶ ἀγανακτήσεως, διότι ὁ στρατὸς δὲν ἀνταπεκρίνετο εἰς τὴν ἀποστολήν του, ἂν δὲν σᾶς ἤκουον λέγοντα χιλιάκις «θέλω τὸν πόλεμον, κύριε Μεσσηνέζη, ἀλλὰ δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν, φίλε μου...» (Θόρυβος).

§73Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ θὰ τὸν διορθώσητε δι’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου; Δὲν ἐπρόκειτο περὶ αὐτοῦ τότε, ἀλλὰ περὶ τῆς γενικῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων. Παρεξηγήσατε καὶ τώρα καὶ τότε τὰ πράγματα, καὶ διαστρέφετε τὰς ἰδέας μου, μὲ συκοφαντεῖτε.

§74ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν συκοφαντῶ.

§75ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διότι μοὶ ἀποδίδετε σκοπὸν ἐξεγέρσεως.

§76ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἴσως ἐν τῇ ῥύμῃ τοῦ λόγου μου παρεσύρθην, ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἤκουσα παρ’ ἀξιωματικοῦ λεγόμενον καὶ δημοσίᾳ καὶ ἐν ἰδιαιτέραις συνδιαλέξεσι «δὲν ἔχει τὰς φρένας του ὁ κ. Μεσσηνέζης κοπτόμενος ἐπὶ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ὑπὲρ τοῦ πολέμου· δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ κινήσωμεν πόλεμον· ἐλλείπουσι τὰ πάντα· δὲν ἔχομεν ἀξιωματικοὺς γεγυμνασμένους». Παραδέχομαι, ὅτι ἡ ἀνάμιξις τῶν ἀξιωματικῶν εἰς τὰ τῆς Πολιτείας αὐτὸ καὶ μόνον δὲν ἔφερε τὸν στρατὸν εἰς αὐτὴν τὴν ἀδυναμίαν. Ἐνθυμοῦμαι, κύριοι, τὴν ἀγανάκτησιν, ἣν ᾐσθανόμην, ὅτε ἐνόμιζον, ὅτι ἐσπουδάζομεν περὶ πολέμου, καὶ ἔβλεπον μεταξὺ ἡμῶν τόσους διακεκριμένους ἀξιωματικούς.

§77Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅλοι ἔφυγον.

§78ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δύω μόνον.

§79ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἔφυγον, πότε; καὶ τί ἔλεγόν μοι δικαιολογούμενοι; Ὅτι δὲν πρόκειται περὶ πολέμου, διότι δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ κάμωμεν πόλεμον. Ἂν ὅμως οἱ ἀξιωματικοὶ, οἱ ἀνήκοντες μάλιστα εἰς τὰς πρώτας τάξεις τῆς κοινωνίας, παρέμενον ἐν τῷ στρατῷ, ἤθελον παρασκευάσει τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, ἀφοῦ ἤθελεν ἡ πολιτικὴ νὰ καταδικάσῃ τὴν Ἑλλάδα εἰς τὴν ἀφάνειαν καὶ τὴν ἀδοξίαν, ἤθελον εἰπεῖ «τὸ ξίφος αὐτὸ ἢ λάβετέ το ὀπίσω, ἢ θὰ τὸ σύρω κατὰ τοῦ ἐχθροῦ τῆς πίστεως καὶ τῆς πατρίδος». Κύριοι, νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων καὶ ὅτι ὀφείλομεν πάντες νὰ εἴπωμεν τὴν ἀλήθειαν καὶ νὰ θέσωμεν τὸν δάκτυλον εἰς τὴν πληγὴν καὶ προσπαθήσωμεν νὰ ἐλαττώσωμεν τὸ κακὸν, εὔχομαι δὲ, κύριοι, νὰ ἐπέλθῃ ἡ στιγμή, καθ’ ἣν θὰ δυνηθῶμεν ῥιζικῶς νὰ θεραπεύσωμεν τὸ κακὸν αὐτὸ πρὸς τιμὴν καὶ δόξαν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, πρὸ τιμὴν καὶ εὐημερίαν τῆς Ἑλλάδος ὁλοκλήρου.

§80Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἔλεγεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἐψήφισε πνιγεὶς τὸ ἄρθρον 70 τοῦ Συντάγματος, καὶ ὅτι ἐλπίζει, ὅτι θὰ ἔλθῃ ἡ ἡμέρα, καθ’ ἣν θὰ τὸ πολεμήσῃ καὶ τὸ συντρίψῃ, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρξῃ οὐδεὶς ἀξιωματικὸς ἐν τῇ Βουλῇ. Εἴμεθα λοιπὸν προγεγραμμένοι πρὸ πολλοῦ, εἶναι ἐσκεμμένον τὸ σχέδιον καὶ ἀποφασισμένον, καὶ μάτην συζητοῦμεν, καὶ μάλιστα ὅταν τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἔχῃ τοιαύτην πλειονοψηφίαν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτιωτικῶν, ὑποβαλὼν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐδικαιολόγησεν αὐτὸ, προφασισθεὶς, ὅτι ἡ ἐν τῇ Βουλῇ παρουσία μας εἶναι βλάβη τῶν συμφερόντων τοῦ Ἔθνους, καὶ τοῦτο, διότι ἀπομεμακρυσμένοι ὄντες τοῦ στρατοῦ δὲν εἴμεθα ἱκανοὶ ν’ ἀνταποκριθῶμεν εἰς περίστασιν, καθ’ ἣν ἡ πατρὶς ἤθελε μᾶς καλέσει. Ἐρωτῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μοὶ εἴπῃ, τί κάμνουν οἱ ἐν τῷ στρατῷ ἀξιωματικοὶ σήμερον; Ἐρωτῶ προσέτι νὰ μοὶ εἴπῃ, ποία εἶναι ἡ δύναμις ἡ σταθμεύουσα ἐν τῇ πόλει, καὶ ἂν αὕτη ἀνταποκρίνηται εἰς τὴν καθημερινὴν ὑπηρεσίαν. Κύριοι, πρέπει νὰ γνωρίζητε, διὰ νὰ πιστεύσητε, ὅτι τὸ νομοσχέδιον μᾶς προγράφει, καὶ νὰ ψηφίσητε ἐν συνειδήσει, ὅτι δὲν γίνεται εἰς τὸν στρατὸν οὐδὲν ἄλλο σήμερον ἢ μόνον μία τυπικὴ πρωϊνὴ ὑπηρεσία, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιωματικὸς παρουσιαζόμενος ἀναφέρει πρὸς τὴν διοίκησίν του τί συνέβη ἀπὸ τῆς χθὲς, τίνες ὁπλῖται ἦσαν ἀπόντες, ποία τροφὴ θὰ τοῖς δοθῇ, καὶ ἂν ὑπάρχῃ παράπονον τι εἰς τὰς φυλακάς. Μετὰ τοῦτο οὐδεμία ἄλλη ὑπηρεσία ἐκτελεῖται, καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ μεταβαίνουσιν οἴκαδε. Καὶ πάλιν ἐρωτῶ, οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ποία εἶναι ἡ ζημία, ἥτις προσγίνεται εἰς τὸ Ἔθνος ἢ εἰς τὸν στρατὸν ἡμῶν διὰ τῆς ἐν τῇ Βουλῇ παρουσίας μας; Κατ’ ἐμὲ, τὸ ἐναντίον συμβαίνει, διότι ἡ ἐν τῇ Βουλῇ παρουσία μας μᾶς ὑποχρεοῖ νὰ λαμβάνωμεν μέρος εἰς τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια, καὶ διὰ νὰ σχηματίζωμεν ὡς ἐκ τῆς εἰδικότητός μας πεποιθήσεις, στηριζομένας μᾶλλον πρὸς τὸ ἀκριβὲς, νὰ ἀνατρέχωμεν εἰς μελέτας καὶ εἰς ἀνακαλύψεις οὐσιώδεις. Κύριοι, ἂν ἤθελεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπαγγελλόμενος τὸν ἀναμορφωτὴν, καὶ ὄχι τὸν ἐμπαθῆ καὶ ταπεινὸν διώκτην, ἂν ἤθελε πράγματι νὰ μορφώσῃ τὸν στρατὸν, ἔπρεπε νὰ φέρῃ νομοσχέδια ἐκπαιδεύσεως, δι’ ὧν οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ κατώτεροι νὰ ὑποβάλλωνται εἰς ἐξετάσεις, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τούτων ν’ ἀποστέλλωνται εἰς τὴν Εὐρώπην πρὸς τελείαν ἐκπαίδευσιν οἱ ἐπιτυχόντες· οἱ μὴ ἐπιτυχόντες δὲ, ἀλλὰ καὶ μὴ ἀποτυχόντες παντελῶς ν’ ἀποστέλλωνται ἐκεῖ μόνον κατὰ τοὺς μῆνας τῶν γενικῶν γυμνασίων· ἔπρεπεν ὁ κ. ὑπουργὸς διὰ νὰ μορφώσῃ τὸν στρατὸν νὰ ἔχῃ ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς προσκεκολλημένους εἰς ὅλας τὰς Πρεσβείας, οἱ ὁποῖοι ν’ ἀποστέλλωσι τὰ διάφορα ἐκδιδόμενα συγγράμματα καὶ τὰς ἐπιστολὰς τῶν στρατηγῶν εἰς τμῆμα μεταφραστικὸν, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ τὰ ὁποῖα μεταφραζόμενα νὰ διανέμωνται τοῖς κ. κ. ἀξιωματικοῖς. Διὰ νὰ μορφώσῃ τὸν στρατὸν, ἔπρεπε νὰ καταστήσῃ δύναμιν ἀληθῆ τὴν χωροφυλακὴν, ἀνταποκρινομένην εἰς τὰς ἀνάγκας καὶ εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους, τὸν δὲ στρατὸν νὰ τοποθετήσῃ εἰς στρατόπεδα, εἰς ἃ νὰ γίγνηται πλήρης ἡ διδασκαλία τῶν γυμνασίων, καὶ ἐντελὴς ἡ ἀνάπτυξις τῆς ἀνωτέρας στρατιωτικῆς ἐν πολέμῳ ὑπηρεσίας, καὶ ἥτις διδασκαλία νὰ χρησιμεύσῃ εἰς μόρφωσιν τῶν ὑποδεεστέρων ἐκ μέρους τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν καὶ τοῦ συνόλου αὐτῶν εἰς τοὺς ὁπλίτας. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, εἶναι προσωπικόν, σκοπὸν ἔχον τὸν ἀποκλεισμὸν ἐκ τοῦ βουλευτηρίου τῶν ἀξιωματικῶν· ἐπιβάλλει δ’ ἡμῖν τὴν ἐπιψήφισιν τούτου. Διατί, κύριοι, ζητεῖτε σήμερον λαθροχείρως νὰ μᾶς ἀφαιρέσητε ὅ,τι τὸ Σύνταγμα μᾶς ἔδωκε χωρὶς νὰ παρουσιάζητε λόγους ἰσχυρούς, ἐφ’ ὧν νὰ στηρίζητε τὴν λαθροχειρίαν αὐτήν; Ἀλλὰ καὶ τοιούτους λόγους ἐὰν εἴχετε, ποῖον δικαίωμα κέκτησθε ὥστε νὰ τολμήσητε νὰ θέσητε χεῖρα βέβηλον ἐπὶ τοῦ θεμελιώδους ἡμῶν χάρτου; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καυχᾶται, ὅτι εἶναι ἀναμορφωτὴς καὶ ὡς τοιοῦτος ἐπίστευσεν ὡς ἀναμόρφωσιν τὴν ἀποπομπὴν τῶν ἀξιωματικῶν ἐκ τοῦ Βουλευτηρίου· καὶ ποίων ἀξιωματικῶν; Τῶν κατωτέρων· ἐγὼ λέγω ὅμως καὶ τῶν ἀνωτέρων, ἀλλὰ δολίως καὶ ὑπούλως· καὶ ἰδοὺ πῶς. Γνωρίζετε, ὅτι ὑπηρετῶν τις εἰς τὸν στρατὸν εἶναι ἀπομεμακρυσμένος καὶ δὲν ἐξασκεῖ τὴν δέουσαν ἐπιῤῥοὴν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ του, οὕτω δὲ δὲν δύναται νὰ ἐλπίζῃ τὴν ψῆφον τῶν συμπολιτῶν του. Ὅταν οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ ἀποτύχωσιν ἅπαξ, δὲν δύνανται κατὰ τὸν προχθὲς ψηφισθέντα νόμον νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας των, καὶ συνεπῶς δὲν θὰ δύνανται νὰ καλλιεργήσωσι τὴν ἐπιῤῥοήν των· οἱ ὑπάρχοντες καὶ οἱ δυνάμενοι νὰ διατηρήσωσι καθ’ ὅλας τὰς Περιόδους τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα, θὰ ἀποθάνωσί ποτε καὶ οὕτω μετὰ παρέλευσιν χρόνου οὐδεὶς στρατιωτικὸς θὰ ὑπάρχῃ ἐν τῇ Βουλῇ. Ὁ κ. ὑπουργὸς νομίζει, ὅτι δὲν εἴμεθα χρήσιμοι εἰς τὴν Βουλήν. Ἂν νομίζῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ἀναγινώσκων ἓν σύγγραμμα στρατιωτικὸν καὶ τὰς συζητήσεις ἐπὶ στρατιωτικῶν ἀντικειμένων ἐν τοῖς κοινοβουλίοις τῆς Εὐρώπης δύναται νὰ γείνῃ στρατιωτικός, ἀπατᾶται. Αἰώνων ἔθνη δὲν κατώρθωσαν νὰ καταστήσωσι τέλειον ὀργανισμόν, καὶ νὰ μεταβάλωσιν οὐσιωδῶς τὰ καθέκαστα, καὶ θέλει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις χθὲς ἀνέγνωσε μερικὰ συγγράμματα νὰ μορφώσῃ καὶ ἀναπτύξῃ τὸν στρατόν; Δὲν ἠξεύρει τις ποῦ νὰ τὸν εὕρῃ· ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν; Μὰ τέλος πάντων ποῦ εἶναι ἡ εἰδικότης του; Τί ἐσπούδασεν, ὥστε νὰ τολμᾷ σήμερον ν’ ἀνατρέπῃ ὅλους τοὺς νόμους τοῦ Κράτους; Γνωρίζομεν, ὅτι πάντες οἱ ἀληθῶς σπουδαῖοι ἀσχολοῦνται εἰς ἕνα κλάδον καὶ παρακολουθοῦντες τὰς καθ’ ἡμέραν προόδους βῆμα πρὸς βῆμα πάλιν δὲν δύνανται νὰ ὀνομασθῶσι τελείως εἰδικοί, ἀλλ’ ὁ κ. Τρικούπης ὑπεράνθρωπος δὲν παραδέχεται, ὅτι ἔχει τε τὸ ἐσφαλμένον· μιμεῖται τὸν Πάππαν, ὁ ὁποῖος ἐκήρυττεν ἑαυτὸν ἀναμάρτητον, πλὴν πάντες γινώσκομεν ὁποῖον ἦτο τὸ τέλος τοῦ Πάππα. Καταλήγων λέγω πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτιωτικῶν: Ὁ Ῥοβεσπιέρος, καταστὰς ὁ μοχλὸς τῆς δημοκρατίας, ἀπεφάσισε διὰ νὰ γείνῃ δικτάτωρ νὰ κόψῃ τὰς κεφαλὰς τῶν ἀντιπάλων του· ὁ τελευταῖος, ὁ ὁποῖος διήρχετο ὑπὸ τὰ παράθυρα τῆς οἰκίας του ἰδὼν αὐτὸν, τῷ εἶπε «θὰ μὲ ἀκολουθήσῃς αὔριον».

§81Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. Μεσσηνέζης μᾶς εἶπε πολλὰ περὶ πολιτικῆς καὶ περὶ στρατοῦ, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ἔχω τίποτε νὰ εἴπω· ἤθελον ὅμως παρακαλέσει τὸν κ. Μεσσηνέζην νὰ συμπληρώσῃ τὴν ἰδέαν του, διὰ νὰ φωτισθῶ καὶ ἐγὼ, νὰ μοῦ εἰπῇ τί σημαίνει ἡ λέξις πολιτικὴ, τί ἔστι πολιτικὴ αὐτὸ καὶ μόνον.

§82Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Αἱ ἀπὸ χθὲς γιγνόμεναι συζητήσεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἔδωκαν ἀφορμὴν, ὥστε νὰ λεχθῶσιν ἀπὸ τοῦ βήματος πολλά, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἓν πολλοῖς μίαν βάσιν· σήμερον καθὼς καὶ χθὲς τὸ ζήτημα ἐσυζητήθη ὑπὸ διαφόρους ἐπόψεις, 1) ὡς ἀντισυνταγματικὸν, 2) ὡς μειοῦν τὰ δικαιώματα τοῦ στρατοῦ, 3) κατὰ τὴν τελευταίαν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκεν ὁ ἔντιμος ἐξ Αἰγιαλείας βουλευτὴς, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ δικαίωμα εἰς ὅλα τὰ ἐπαγγέλματα ἐξ ἴσου. Νομίζω, κύριοι, ὅτι οὕτω συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου ἀπομακρυνόμεθα τοῦ σκοποῦ καὶ τῆς ἀγαθῆς προαιρέσεως, ἥτις ὑπηγόρευσε τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἔχει ὑπ’ ὄψιν αὐτῆς ἡ Βουλὴ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, διότι ἐθεώρησα, ὅτι τινὲς ἐκ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἄδικοι καὶ θέλουν φέρει τὸν ἐμφύλιον πόλεμον ἐντὸς τοῦ στρατοῦ. Δὲν θὰ διατρέξω ἐπὶ πολὺ, κύριοι, καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἔκτασιν τῆς ἐννοίας τῆς Συνελεύσεως, καθόσον δὲν ἀναγνωρίζω εἰς ἐμαυτὸν τοιαύτην ἁρμοδιότητα, νομίζω ὅμως, ὅτι ἡ Συνέλευσις τοῦ 1863, ἀναγράφουσα τὴν διάταξιν τοῦ 71 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, δὲν ἐνόει νὰ καταργήσῃ τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου περὶ προβιβασμῶν. Καὶ ὅτι δὲν ἐνόει αὐτὸ, ἀπόδειξις εἶναι ὁ λόγος περὶ προβιβασμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ, καὶ ὁ νόμος αὐτὸς εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ ἐγγράψῃ ἐντὸς αὑτοῦ διάταξιν, ἥτις δὲν ὑπῆρχεν ἐντὸς τοῦ νόμου περὶ προβιβασμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ξηρᾶς. Καὶ ὁ λόγος εἶναι ὁ αὐτὸς, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς εἶναι καὶ ἐν καιρῷ εἰρήνης καὶ ἐν καιρῷ πολέμου οἱ αὐτοὶ εἰς ὅλα τὰ Κράτη, ἐνῷ τοὐναντίον εἰς ὅλα τὰ Κράτη δὲν δύνανται καὶ ἐν καιρῷ εἰρήνης νὰ ἔχωσιν ἐξωπλισμένα ὅλα τὰ πλοῖα καὶ νὰ διατηρῶσι τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν ἀξιωματικῶν, καὶ κατὰ συνέπειαν ἔχουν ἀνάγκην ἀξιωματικοί τινες νὰ ἦναι μακρὰν τῆς ὑπηρεσίας, μόνον δ’ ἐν καιρῷ πολέμου νὰ λαμβάνωσιν ὑπηρεσίαν. Διὰ τοῦτο ὁ νόμος αὐτὸς εἶπε ῥητῶς, ὅτι διὰ νὰ προβιβασθῇ τις, πρέπει νὰ ἔχῃ ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν. Μήπως οἱ παρὰ τῷ ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν εἶναι ἀξιωματικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ; Μήπως οἱ ὑπηρετοῦντες εἰς λιμένας δὲν εἶναι ἐν ὑπηρεσίᾳ; Καὶ ὅμως ἀπαιτεῖται θαλάσσιος ὑπηρεσία, ἄνευ δὲ ταύτης οὐδεὶς ἀξιωματικὸς προβιβάζεται. Μήπως μετεβλήθη ὁ νόμος αὐτός; Καὶ μετὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ Συντάγματος καὶ πρὸ τοῦ Συντάγματος δὲν εἶναι ὁ αὐτός; Ἀλλὰ παρὰ τῷ στρατῷ τῆς ξηρᾶς ἕνεκα τῆς διαφορᾶς, ἥτις ὑπάρχει μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τοῦ στρατοῦ τῆς θαλάσσης, διότι οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς ξηρᾶς καὶ ἐν καιρῷ εἰρήνης πρέπει νὰ ἦναι ἴσοι μὲ τοὺς ἐν καιρῷ πολέμου..............

§83ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε πότε ἐξεδόθη ὁ νόμος περὶ ναυτικῶν προβιβασμῶν;

§84Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἰς τὰ 1861.

§85ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ τοῦ Συντάγματος.

§86Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Αἰγιαλείας εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ θέσωμεν τοὺς ἀξιωματικοὺς εἰς ἴσην μοῖραν μὲ τὸν ἄλλον κόσμον. Ὡς πρὸς ταῦτο ἐγὼ εἶμαι ὁ πρῶτος, ὅστις ἐξέδωκα αὐτὴν τὴν διαταγὴν, διότι πρότερον εἶχον ζητήσει νὰ κατέλθω εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα καὶ μοὶ τὸ ἀπηγόρευσαν, ἐνῷ εἰς ἄλλους ἀξιωματικοὺς ἐχορηγήθη ἡ ἄδεια. Αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις καὶ ἡ αἰτία ἐν πολλαῖς τῶν διατάξεων αὐτῶν. Δὲν ἐχορηγήθη, ὅπως τινὲς εἶπον, τὸ προνόμιον αὐτὸ ἢ τὸ ἀντάλλαγμα, ὅπως τὸ ὠνόμασαν, νὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ ἐκλέγωνται, διότι παρέσχον τὴν συνδρομήν των κατὰ τὰ 1843 ἢ κατὰ τὰ 1863. Πρέπει νὰ δοθῇ εἰς τὸν ἀξιωματικὸν τὸ δικαίωμα νὰ κατέρχεται ἐπὶ ζημίᾳ αὐτοῦ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, ὅπως καὶ εἰς πάντα ἄλλον χορηγεῖται αὐτὸ τὸ δικαίωμα. Ἀλλ’ ἐκ τῆς Διατάξεως αὐτῆς δὲν πρόκειται οὔτε ὁ στρατὸς, οὔτε ἄλλος τις ν’ ἀπολέσῃ δικαίωμα, οὔτε προνόμια. Ὁ περὶ προβιβασμοῦ νόμος, ὁ ὁποῖος ὑπῆρχε πρὸ τῆς τελευταίας μεταπολιτεύσεως, λέγει ῥητῶς καὶ καθαρῶς, ὅτι διὰ νὰ προβιβασθῇ τις ἀπαιτεῖται νὰ διανύσῃ ἐλάχιστον διάστημα ἐνεργείας ἀναλόγως τοῦ προβιβασμοῦ εἴτε δύω ἢ τριῶν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ. Διατί τὸ λέγει αὐτό; Τὸ λέγει ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε; Τὸ ἔχει ὡς δικαίωμα ἁπλοῦν ἢ ὡς ἐγγύησιν τοῦ Κράτους; Βεβαίως ὡς ἐγγύησιν τοῦ Κράτους, διὰ ν’ ἀπολαύσῃ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ διαμένων τὴν ἀπαιτουμένην πεῖραν καὶ ἐξάσκησιν καὶ οὕτω καταδειχθῇ ἡ ἱκανότης. Καὶ ποία θὰ ἦναι ἡ ἀπόκτησις ἱκανότητος πείρας καὶ γνώσεων ἑνὸς ἀξιωματικοῦ, ὅταν οὗτος μένῃ ἐντὸς τοῦ γραφείου τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν; Δι’ αὐτὸ συζητοῦμεν τὰς λεπτομερείας τοῦ νομοσχεδίου, διότι αὗται θὰ φέρουν ἐμφύλιον πόλεμον, διότι ἐγὼ ἀναγνωρίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ οὐδεμία ἐξαίρεσις. Δὲν εἶναι ἀνευλάβεια νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς προβιβασμὸν εἰς τὸν ὑπασπιστὴν τοῦ ὑπουργοῦ, ἀφοῦ δὲν δίδομεν τὸ δικαίωμα αὐτὸ εἰς τὸν ὑπασπιστὴν τοῦ Βασιλέως; Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ὀφείλει ν’ ἀπομακρυνθῇ τοῦ πνεύματος τοῦ νομοθέτου, ὅστις ἔθεσε ῥητῶς, ὅτι ἡ προαγωγὴ εἶναι ἀποτέλεσμα ἱκανότητος ἀναγνωριζομένης ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἐντὸς τοῦ στρατοῦ καὶ τῶν σωμάτων τῶν ἐν ἐνεργείᾳ.

§87ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ποίαν ἱκανότητα ἀποδεικνύουν οἱ ὄντες ἐν καταστάσει διαθεσιμότητος, ὥστε νὰ δικαιοῦνται εἰς προαγωγήν;

§88Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Σᾶς ἀπαντῶ ἀμέσως. Ἡ κατάστασις τῆς διαθεσιμότητος ἀνήκει εἰς τὴν χορείαν τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν. Ἑπομένως οἱ ἀξιωματικοί, οἵτινες ἔφθασαν εἰς τὸν βαθμὸν αὐτὸν, παρέχουν τὴν ἐγγύησιν τῆς ἱκανότητος, ἕνεκα τοῦ βαθμοῦ, τὸν ὁποῖον ἔχουν.

§89ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ λησμονῆτε τοὺς ἐπιτελεῖς.

§90Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχουν πλέον. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι νόμος τάξεως. Ἐπειδὴ δὲ, ὅπως καὶ ἄλλοτε εἶπον, τὸ σύστημα τῆς προστασίας ἐν Ἑλλάδι ἔφθασε μέχρι σκανδάλου, πρέπει νὰ ἐπέλθῃ μία θεραπεία, διότι ἐπὶ πολλὰ ἔτη μέχρι τοῦδε ἡ προστασία τῶν ἀξιωματικῶν δὲν ἔλλειψε καὶ μάλιστα ἐκείνων, οἵτινες καὶ εἰς τὰ γραφεῖα καὶ εἰς τὴν πρωτεύουσαν ἔμενον, ἐνῷ τοὐναντίον ἔμεναν ἀπροστάτευτοι ἐκεῖνοι, οἵτινες διήρχοντο τὰ δάση καὶ ἔτρεχον εἰς καταδίωξιν τῆς λῃστείας καὶ ἠναγκάζοντο νὰ ἀκολουθῶσι καὶ αὐτοὺς τοὺς εἰσπράκτορας, ὅπως εἶπε ταῦτο καὶ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Αἰγιαλείας. Ἀλλ’ ἔρχεται τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως καὶ θέτει ἐξαιρέσεις ἐκεῖ ὅπου δὲν ἔπρεπε νὰ θέσῃ, διότι ἐξαιρεῖ τοὺς ὑπηρετοῦντας εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἐνῷ δὲν ἐξαιρεῖ ἄλλους εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν εὑρισκομένους. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ ἀξιωματικοῦ ἐν τῷ ὑπουργείῳ εἶναι ἐπίσης πολύτιμος ὡς καὶ ὅλαι αἱ ἄλλαι ὑπηρεσίαι· ἀλλ’ ὅταν ὁ κ. ὑπουργὸς εὑρίσκῃ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπασπιστοῦ τοῦ βασιλέως ὡς καὶ τῶν ἄλλων ὑπηρεσιῶν.... νομίζω, ὅτι δὲν δικαιοῦται ὁ ὑπουργὸς νὰ ἐπιφυλάξῃ εἰς ἑαυτὸν τόσον ἐξαιρετικὸν προνόμιον. Διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς, ἐνῷ κατ’ ἀρχὴν ἀποδέχομαι τὸ μέτρον αὐτὸ, ἀφ’ ἑτέρου ἐπιθυμῶ καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, πρὸς τὸ συμφέρον τῆς πειθαρχίας καὶ τῆς τάξεως, τὸ μέτρον αὐτὸ νὰ ἦναι γενικόν. Καὶ δὲν θὰ ἦναι ἐπιβλαβὲς, κύριοι, οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον, οὔτε πρόκειται νὰ ἀδικήσωμεν καμμίαν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους, δεχόμενοι ὡς ἀρχὴν, ὅτι, ἵνα προβιβασθῇ ὁ ἀξιωματικὸς, ἀπαιτεῖται νὰ ὑπηρετήσῃ ἐν τῷ στρατεύματι καὶ ὅπλῳ, εἰς ὃ ἀνήκει. Ὁ δὲ χρόνος ὁ ἐλάχιστος δὲν δύναται νὰ ἦναι πότε μὲν τῶν 2 ἐτῶν κατώτερος, πότε δὲ τῶν τριῶν. Ἀποκρούω δὲ κατὰ συνέπειαν τοὺς ὑπαινιγμούς, οὓς χθὲς ὁ ἔντιμος συνάδελφος ἡμῶν κ. Στράτος ὑπηνίξατο, ὅτι δῆθεν ἐπιφυλάσσονται δικαιώματα καὶ βαθμοί. Εἰς τὴν τροπολογίαν μου, κύριοι, ὅλους τοὺς ὑπαγάγω εἰς τὸν αὐτὸν βαθμὸν, ἐνῷ τὸ νομοσχέδιον τὸ Κυβερνητικὸν κάμνει ἐξαιρέσεις διὰ τοὺς συνταγματάρχας. Νομίζω δὲ, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον οἱ συνταγματάρχαι νὰ μεταβαίνουν εἰς τὸν στρατόν· διότι, ἂν ἐπικρατήσῃ ἡ ἰδέα νὰ ὑπάρχωσι συντάγματα, ὁ διευθύνων ταῦτα ἔχει ἀνάγκην ἐκπαιδεύσεως· ὥστε οὔτε χάριν ἀντιπολιτεύσεως, οὔτε μεροληπτικὴ ὑπῆρξεν ἡ τροπολογία μου, ἥτις εἶναι αὐστηροτέρα καὶ δικαιοτέρα καὶ αὐτοῦ τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ὁ κ. ὑπουργὸς τὸ ὡμολόγησε, διότι θέτει ὅλους εἰς ἴσην μοῖραν, ὅπως πρέπει καὶ νὰ ἦναι. Πρέπει, κύριοι, ἡ προστασία, ἥτις ὑπάρχει φόβος, ὅτι θὰ λάβῃ διαστάσεις σπουδαιοτάτας, νὰ ἐκλείψῃ, καὶ διὰ τοῦτο διὰ τοῦ νομοσχεδίου πρέπει νὰ καθιερώσωμεν τὴν ἀρχὴν, ὅτι πάντες εὑρίσκονται εἰς μίαν μοῖραν καὶ οὐχὶ νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι οἱ ἐν Εὐρώπῃ δῆθεν μεταβαίνοντες ἢ ὑπηρετοῦντες ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ ὑπουργείου, αὐτοὶ νὰ δύνανται νὰ προάγωνται. Πιστεύω δὲ, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θέλει ἀποδεχθῆ αὐτὴν τὴν τροπολογίαν· διότι ἄλλως θὰ ἴδητε, ὅτι ἐντὸς τῶν τάξεων τῶν ἀξιωματικῶν θὰ ὑπάρξωσι διενέξεις, καὶ τὸ σύστημα τῆς προστασίας θὰ λάβῃ διαστάσεις ἀπείρους.

§91ΣΤΡΑΤΟΣ. Πρέπει νὰ προσθέσητε, ὅτι οἱ ἀποστελλόμενοι εἰς Εὐρώπην πρὸς ἐκπαίδευσιν θὰ καταγίνωνται ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, καὶ ἑπομένως καὶ ἐκεῖ, ὅπως ἐνταῦθα, θὰ ἐκπληρῶσι τοιαύτην ὑπηρεσίαν. Δὲν εἶναι πρέπον τοιούτους νέους ἀξιωματικούς, οἵτινες ἀποστέλλονται πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπὸν, νὰ τοὺς ἐξαιρέσητε.

§92Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἰδοὺ ἐγὼ τί φρονῶ περὶ αὐτοῦ· φρονῶ, κατ’ ἐμὴν κρίσιν, ὅπως καὶ ἐπιθυμῶ νὰ ἴδω τὸν στρατὸν μίαν ἡμέραν κατέχοντα τὴν ἐμπρέπουσαν αὐτῷ θέσιν, ὅτι τοῦτο θέλει κατορθωθῆ, ἐὰν ἐκπαιδεύωνται οἱ νέοι ἐντὸς τοῦ Κράτους· διότι φρονῶ, ὅτι μόνον ἡ ἐπίδρασις καὶ ἡ μετάβασις εἰς τὰ στρατόπεδα, αὐτὴ δύναται νὰ μορφώσῃ καλοὺς ἀξιωματικούς. Αὐτὸ τὸ σύστημα τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν γένει παραδέχομαι. Δὲν ὁμιλῶ, διότι τὸ πλεῖστον τῶν ἀξιωματικῶν, τῶν ἀποστελλομένων εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἐπανέρχεται οὐχὶ ὅπως πρέπει, ἐκτὸς ὀλίγων ἐξαιρέσεων. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ συζητηθὲν νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατετέθη ἡ ἔκθεσις τοῦ Τμήματος ἐπὶ τῆς ἐπαναληπτικῆς ἐκλογῆς Καλαμπάκας. Θὰ σταλῇ εἰς τύπωσιν. (Ὅρα Παράρτημα).

§94ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατιωτικοῦ Σχολείου τῶν εὐελπίδων.

§95ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ προλαλήσας βουλευτὴς Αἰγιαλείας εἶπε μίαν ἀλήθειαν, καὶ ἀλήθειαν σπουδαίαν, ἥτις ἀπαιτεῖται εἰς τὴν Πατρίδα μας. Εἶπεν, ὅτι ἐν τῇ Ἑλλάδι ἀπαιτεῖται ἰσότης, τοῦτο δὲ πάντες τὸ ὡμολόγησαν καὶ ὄχι μόνον τώρα, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς μεγάλης ἐπαναστάσεως, διότι εἰς τὴν Ἑλλάδα, κύριοι, δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν ἀριστοκρατικὰς τάξεις· ἀλλὰ δυστυχῶς βλέπομεν, ὅτι ἡ ἀριστοκρατία ἤδη θέλει νὰ ἐπιβληθῇ διὰ τῆς νομοθεσίας, ἐπιβαλλούσης τὴν πλουτοκρατίαν. Βλέπω, κύριοι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ὑποστηρίζει τὴν πλουτο–αριστοκρατίαν· τοῦτο εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους τοὺς βουλευτάς (Θόρυβος). Κύριε πρόεδρε, ἐὰν δὲν ἡσυχάσουν οἱ κ. κ. βουλευταὶ, θὰ κάμω τὴν ἔνστασιν μὴ ἀπαρτίας.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κύριοι βουλευταί, καὶ καταλάβατε τὰς ἕδρας σας διὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις.

§97ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἰς τὰ δύω αὐτὰ νομοσχέδια, τῶν ὁποίων ἀρχόμεθα τῆς συζητήσεως καὶ εἶναι συναφῆ, φαίνεται ἡ εἰσαγωγὴ μιᾶς πλουτοκρατίας συστηματικῆς, καὶ τὰ νομοσχέδια αὐτὰ χρησιμεύουσι μόνον διὰ τοὺς ἐν τῇ πρωτευούσῃ, καὶ ἀποκλείουσι τὰς ἐπαρχίας. Κατὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ὁ εἰσαγόμενος εἰς τὴν Στρατιωτικὴν σχολὴν πρέπει νὰ ἦναι δεκαεπταετής· ἡ ἡλικία αὕτη ὁμολογῶ, ὅτι εἶναι ἡ ἁρμόζουσα, διότι δὲν πρέπει νὰ ἦναι ἀνωτέρα. Ἀλλ’ ἐπιβάλλονται εἰς αὐτὴν δύω προσόντα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔχωσιν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, καὶ διὰ τὴν ἀτέλειαν τῶν ἐκπαιδευτηρίων, καὶ διὰ τὴν ἔλλειψιν τῶν μέσων, ὅπως ἔχωσι προγυμναστὰς διδασκάλους· θέλει ὥστε ὁ μαθητὴς νὰ ἔχῃ ἀπολυτήριον Γυμνασίου καὶ νὰ γνωρίζῃ τὴν Γαλλικήν. Σᾶς ἐρωτῶ, πόσοι εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐξέρχονται ἀπὸ τὰ γυμνάσια ἐν ἡλικίᾳ 17 ἐτῶν; Ἴσως εἷς καθ’ ἕκαστον ἔτος, καὶ ἢ ὁ πατήρ του δὲν θὰ ἔχῃ τὰ μέσα νὰ βάλῃ τὸ παιδί του εἰς τὸ Στρατιωτικὸν σχολεῖον μὴ ἔχων νὰ πληρώσῃ τὰ δίδακτρα, ἢ θὰ ἦναι ἓν ἔκτακτον πνεῦμα καὶ ὁ πατήρ του, ἂν ἦναι εὔπορος, θὰ θελήσῃ νὰ τῷ δώσῃ ἄλλην εὐρυτέραν ἐκπαίδευσιν. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι εἰς τὴν διάταξιν αὐτὴν ὑπάρχει μία ἀπαγόρευσις τοῦ νὰ εἰσαχθῶσι τὰ τέκνα τῶν ἐπαρχιωτῶν. Ἐὰν μέχρι τοῦδε ἡ στρατιωτικὴ σχολὴ ἐπρόσκοψεν εἴς τινας περιστάσεις, δὲν ἔπταισε ὁ ὀργανισμὸς αὐτῆς, ἔπταισεν ἡ διοίκησις· καὶ οἱ ἱκανώτεροι μαθηταὶ ἐξῆλθον, ὅταν ὑπῆρχεν καλὴ διοίκησις. Λοιπὸν δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ μεταβάλλωμεν τὸν ὀργανισμόν· τοὐναντίον, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ μετριάσωμεν τὰ δίδακτρα, διὰ νὰ δύνανται νὰ καταβάλλωσι καὶ οἱ πτωχοί. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριοι, καὶ δι’ ὅσους θὰ εἴπω εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν προτείνω, ὥστε τὸ νομοσχέδιον νὰ ἀποσυρθῇ καὶ νὰ μελετηθῇ ἐπισταμένως.

§98ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Καταψηφίσατέ το, ἀλλὰ δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ μᾶς εἴπητε νὰ τὸ ἀποσύρωμεν.

§99ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Προτείνω λοιπὸν τὴν ἀπόῤῥιψίν του. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ συζητηθὲν νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατατάξεως εἰς τὸν στρατὸν μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ καὶ τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ τῶν εἰς τὰ στρατιωτικὰ σχολεῖα ξένων Κρατῶν ἐκπαιδευθέντων.

§101ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, εἶπον εἰς τὸ προψηφισθὲν νομοσχέδιον, ὅτι ἠθέλομεν ἴδει τὴν ἀριστοκρατίαν τῆς πλουτοκρατίας, λαμβάνουσαν μονοπώλιον τοὺς ἐν τῷ στρατῷ βαθμοὺς τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ τοῦτο καταδεικνύει τὸ νῦν συζητούμενον νομοσχέδιον. Μέχρι τοῦδε κατετάσσοντο ἀξιωματικοὶ ἐξ Εὐρώπης μόνον εἰς τὸ ἱππικόν. Μεταβῆτε δ’ εἰς τὰς Ἐπαρχίας νὰ ἀκούσητε τί λέγουν οἱ ὑπαξιωματικοὶ τοῦ Σώματος τούτου. Ποία ἐλπὶς προαγωγῆς μένει εἰς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τοῦ Σώματος αὐτοῦ, οἱ ὁποῖοι ὑπέφερον ὅλας τὰς δυσχερείας καὶ τοὺς κόπους, εἰς τοὺς ὁποίους ὑποβάλλεται καὶ πρὸ πάντων ὁ στρατιώτης τοῦ ἱππικοῦ; Σήμερον ἀνοίγετε νέαν θύραν, ἐπιβάλλετε ἀξιωματικοὺς καὶ εἰς τὰ πεζικὰ, καὶ οὕτω ἐκλείσατε διὰ παντὸς τὴν προαγωγὴν τῶν ἐν αὐτοῖς ὑπαξιωματικῶν. Μέχρι τοῦδε σπανίως ἤρχοντο ἀξιωματικοὶ ἐκ τῶν σχολείων τῆς Εὐρώπης εἰς τὰ δύω τεχνικὰ σώματα, τοῦ πυροβολικοῦ καὶ τοῦ μηχανικοῦ, ἀλλ’ ἀπό τινος χρόνου ἠνοίξαμεν τὴν θύραν διὰ τὸ ἱππικόν. Διὰ νὰ εἰσέλθῃ σήμερον εἷς ἀξιωματικὸς μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ ἐκ τοῦ ἰδικοῦ μας στρατιωτικοῦ σχολείου, πρέπει νὰ σπουδάσῃ τοὐλάχιστον ἓξ ἔτη εἰς αὐτὸ, καὶ ἐν τούτοις φέρετε διετεῖς μαθητὰς τοῦ Βελγίου μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι προτείνετε νόμον προσωπικὸν, διὰ συμφέροντα ἰδιοτελῆ τῶν ὑπουργῶν, ὡς θὰ ἐξηγηθῶ. Ποία εἶναι ἡ σχέσις τοῦ προϋπολογισμοῦ μὲ τὰ τοιαῦτα νομοσχέδια; Τὸ ἐπισπεύδετε ὅμως διὰ νὰ καταταχθῇ ὁ ἐρχόμενος υἱὸς τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Τί θὰ γίνωσιν οἱ ὑπαξιωματικοὶ τοῦ πεζικοῦ, τῶν ὁποίων ἡ ῥάχις ἐτρύπησε φέρουσα ἐπὶ ἔτη πολλὰ τὸν στρατιωτικὸν σάκκον, ὅταν τοὺς ἀξιωματικούς των τοὺς κατασκευάζετε ἀπὸ τοὺς ἐρχομένους ἀπὸ τὴν Εὐρώπην; Κατὰ τί εἶναι κατώτεροι οἱ τοῦ πεζικοῦ ἀξιωματικοί, οἱ προαχθέντες εἰς τὰ ἐνταῦθα σώματα, ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔρχονται ἀπὸ τὴν Εὐρώπην; Σήμερον αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι δὲν ἔχουν ἢ νὰ ἀπομακρυνθοῦν, ἀφοῦ ἐπικυρωθῇ αὐτὸς ὁ νόμος. Ἄλλοτε ὑπερηφανεύεσθε, καὶ δικαίως, διὰ τὴν τάξιν τῶν ὑπαξιωματικῶν μας καὶ ἐλέγετε, ὅτι εἶναι τὰ νεῦρα τοῦ στρατοῦ. Πῶς τολμᾶτε νὰ φέρητε διαίρεσιν εἰς τὸν στρατόν;

§102ΜΑΥΡΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ ἐμποδίσητε τοὺς ἄνδρας νὰ πηγαίνουν νὰ ἐκπαιδεύωνται εἰς τὴν Εὐρώπην· πρέπει ὅμως νὰ δίδουν ἐξετάσεις καὶ ἔπειτα νὰ καταλαμβάνουν τὴν θέσιν· τοὺς ὑπάρχοντας δὲν ἔπρεπε νὰ κατατάξῃ ἡ Κυβέρνησις, διότι πολλοὶ τρωγοπίνουν καὶ διασκεδάζουν εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ ἔπειτα ἔρχονται καὶ κατατάσσονται.

§103ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ, διότι μὲ ἐβοηθήσατε· ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ καὶ ὡς λοχαγὸν τοῦ πεζικοῦ, τί θὰ σκεφθῶσιν αὐτοὶ οἱ ὑπαξιωματικοί, ὅταν τοῖς καθίζετε εἰς τὸν τράχηλον ὡς ἀξιωματικούς των τὰ ἐξ Εὐρώπης ἐρχόμενα παιδαρέλλα;

§104ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὀργανίζεται σχολεῖον διὰ τοὺς ὑπαξιωματικούς.

§105ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Αὐτὰ τὰ σχολεῖα εἶναι διὰ τοὺς ὑπαξιωματικούς, καθὼς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὠργάνωσαν ἐνταῦθα διὰ τοὺς ἀπόρους παῖδας. Εἶναι χιλιάδες ὑπαξιωματικοὶ καὶ δὲν θὰ δεχθῶσιν αὐτὸν τὸν νόμον, διότι ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ὑπερασπισθῶσι τὰ δικαιώματά των, ἅτινα ζητεῖτε νὰ καταπατήσητε, καὶ τὸ ἔχουν ἀπὸ τὸ φυσικὸν δίκαιον. Εἴθε νὰ εὑρεθῶ ψεύστης, φοβοῦμαι ὅμως ὅτι θὰ ἀκούσωμεν ἀπαίσια πράγματα διὰ τὸν στρατόν. Διατί, κύριοι, νὰ φέρητε εἰς τὸ πεζικὸν ἀξιωματικούς; Μήπως δὲν ὑπῆρξαν μεγάλοι στρατηγοὶ ἐλθόντες εἰς τὸν βαθμὸν αὐτὸν ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ τοῦ στρατιώτου; Καὶ ὄχι μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς μεγάλους στρατοὺς αὐτοῦ τοῦ Ναπολέοντος τοῦ μεγάλου. Τίς ἦτο ὁ στρατάρχης Λάν; βοηθὸς βαφέος. Τίς ὁ Μουράτ; δαμαστὴς ἵππων. Τίς ὁ Βεναρδῶτης; Ὁ Χὼς, ὁ ἐφάμιλλος τοῦ μεγάλου Ναπολέοντος; γραφεῖς δικηγόρων. Τοιοῦτοι ἦσαν οἱ μεγάλοι στρατάρχαι τοῦ Ναπολέοντος. Ἂς ἔλθωμεν καὶ εἰς τὸν μέγαν ἀγῶνα τὸν ἐδικόν μας. Ποῖοι ἦσαν οἱ μεγάλοι στρατηγοί; ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐβγῆκαν ἀπὸ τὸ Στρατιωκὸν Σχολεῖον δὲν ἐπέτυχαν.

§106ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἐπέρασαν ἐκεῖνοι οἱ καιροὶ, σήμερον χρειάζεται ἐπιστήμη.

§107ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἰς τὸ πεζικὸν, κύριοι, ὅπερ εἶναι ἡ βάσις, ἵνα μὴ εἴπω τὸ ὅλον εἰς τὸν στρατὸν, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἡ μεγάλη ἁρμονία μεταξὺ στρατιώτου καὶ διοικητοῦ, καὶ ταύτην φέρει ἡ συμβίωσις καὶ ἡ ἀδελφότης· πρέπει ὁ ἀξιωματικὸς, ὁ ὁποῖος τοὺς ὁδηγεῖ, νὰ ἦτο στρατιώτης, λοχίας καὶ τότε περισσότερον τιμᾶται καὶ ἀγαπᾶται ἀπὸ τοὺς διοικουμένους· καὶ ἡ ἀφοσίωσις τοῦ στρατιώτου πρὸς τὸν διοικητήν του συντρέχει εἰς τὸ αἴσιον ἀποτέλεσμα, πολὺ μᾶλλον τῆς ἀνδρείας καὶ ἐπιτηδειότητος. Ἔπειτα, κύριοι, οἱ πολλοὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ πεζικοῦ καὶ ἱππικοῦ εἶναι ἀνεπτυγμένοι, μείναντες εἰς τὸν στρατὸν ἀπὸ τοῦ 1877 ὡς ἔφεδροι καὶ κατόπιν ὡς ἐπίστρατοι διὰ νὰ γίνωσιν ἀξιωματικοί, καὶ σεῖς τώρα τοὺς κλείετε τὸ στάδιον; Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι ἄλλοτε, γενομένου λόγου περὶ ἐπικούρων ἀξιωματικῶν, ἐῤῥέθη ἐνταῦθα, ὅτι εἰς τὴν Πρωσσίαν οἱ ὑπαξιωματικοὶ ἐδολοφόνησαν τοὺς ἐπικούρους ἀξιωματικούς· καὶ νομίζετε, ὅτι δὲν θὰ συμβῶσι καὶ ἐν Ἑλλάδι τοιαῦται σκηναί, ἀφοῦ ἄνευ ἀνάγκης καὶ μὲ ζημίαν μάλιστα τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας καταπατεῖτε διὰ νόμων τὰ δικαιώματα τῶν ὑπαξιωματικῶν; Πῶς εἷς πεπειραμένος ὑπαξιωματικός, ἀκριβὴς πάντοτε εἰς τὸ ἔργον του, θὰ ὑποφέρῃ ἓν παιδάριον εἰς τὴν ῥάχιν του, διότι τὸ φέρετε ἀπὸ τὴν Εὐρώπην; Ποία ἦτο ἡ ἀνάγκη αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου; Μήπως ἔχετε ἔλλειψιν ἀξιωματικῶν; ἔχομεν 00 περίπου ἀνθυπασπιστὰς, διότι μέχρι χθὲς εἴχομεν 70,000 στρατὸν καὶ τώρα μόλις θὰ ἔχωμεν 20,000. Διὰ τοῦτο, κύριοι, θεωρῶ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὡς καταστρεπτικὸν εἰς τὸν στρατὸν, θεωρῶ, ὅτι θὰ γεννηθοῦν ἐγκλήματα, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ τὸ ἐπιψηφίσῃ.

§108ΒΑΛΑΒΑΝΗΣ. Τί ἐννοεῖτε ἀριστοκρατίαν; τοὺς ἀπογόνους τῶν μεγάλων ἀνδρῶν τῆς Ἑλλάδος;

§109ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐννοῶ τοὺς ἐπιδρομεῖς εἰς Ἀθήνας νεοπλούτους.

§110ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὔτε περὶ ἀριστοκρατίας πρόκειται, οὔτε περὶ πλουτοκρατίας. Ὁ προαγορεύσας νομίζει, ὅτι τώρα πρόκειται νὰ χορηγήσωμεν δικαιώματα διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἀπεναντίας, πρόκειται νὰ περιορίσωμεν τὰς περιπτώσεις τῆς ἀποκτήσεως δικαιωμάτων. Ἐὰν ἐγίνωσκεν ὁ κ. βουλευτὴς τὴν προϋπάρχουσαν νομοθεσίαν, πᾶσα ἡ ὁμιλία του θὰ ἐθεωρεῖτο καὶ παρ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου ὡς περιττή. Λέγει, ὅτι θὰ προκαλέσωμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου παράπονα, καὶ ἤθελέ τις ὑποθέσει ἀκούων τοῦ κ. βουλευτοῦ, ὅτι ἡμεῖς ἤλθομεν νὰ καθιερώσωμεν τὴν ἀρχὴν τῆς εἰσαγωγῆς εἰς τὸ ἱππικὸν νέων ἐκπαιδευθέντων ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Κατὰ τὸν κείμενον νόμον, σήμερον εἰσέρχονται εἰς τὸ ἱππικὸν μὲ βαθμὸν ἀνθυπολοχαγοῦ οἱ νέοι, οἵτινες ἐκπαιδευθέντες εἰς ξένην Σχολὴν, ὑπηρέτησαν ἓξ μῆνας ἐν τῷ στρατῷ τοῦ ξένου Κράτους, ἀδείᾳ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο ἐρχόμεθα νὰ καταργήσωμεν, προτείνοντες, ὅπως ἀπὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ παρόντος νόμου μὴ κατατάσσηταί τις ἐκ τῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἐκπαιδευθέντων ἐν τῷ ἱππικῷ ὡς ἀνθυπολοχαγός, ἀλλ’ ὡς ἀνθυπασπιστής. Εἰς τοῦτο ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ ὑπεβάλομεν, ἤτοι εἰς περιορισμὸν τοῦ ὑπάρχοντος νόμου, τὸν ὁποῖον ἐψήφισε καὶ αὐτὸς ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας.

§111ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Πρωθυπουργὸς ἔφερεν ἕνα νόμον καταργοῦντα αὐτὴν τὴν κατάχρησιν τῆς κατατάξεως ἐν τῷ ἱππικῷ, ἡ ὁποία λαμβάνει χώραν μέχρι τοῦδε, ἡ ὁμιλία του θὰ ἦτον ὀρθή· ἀλλ’ ὄχι μόνον δὲν ἔκαμε τοῦτο, ἀλλὰ μάλιστα ἐκτείνει τὸ κακὸν καὶ εἰς τὸ πεζικὸν, μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι ὁρίζει ἀντὶ τῶν δύω ἐτῶν περισσότερα, καὶ ἐνῷ ἕως τώρα κατετάσσοντο εἰς τὸ ἱππικὸν μόνον, καὶ ἀπηλπίζοντο μόνοι οἱ ὑπαξιωματικοὶ τοῦ ἱππικοῦ, τώρα θὰ ἀπελπίσωμεν καὶ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τοῦ πεζικοῦ.

§112ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπειδὴ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ὑπάρχῃ ἡ παραμικρὰ παρεξήγησις, θὰ σᾶς ἀναγνώσω τί ἔχομεν σήμερον· τὸ ἐπιὸν θέλει μείνει ἐν ἰσχύϊ, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀκολουθήσῃ τὴν γνώμην τοῦ προλαλήσαντος. Ὁ νόμος ὁ ἐν ἐνεργείᾳ λέγει: «Οὐδεὶς διορίζεται ἀνθυπολοχαγὸς, ἂν, διατελέσας μαθητὴς στρατιωτικῆς τινος Σχολῆς καὶ εὐδοκιμήσας κατὰ τὰς ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις, δὲν ὑπηρέτησεν, ἀδείᾳ τοῦ Βασιλέως, παρὰ ξένῳ στρατῷ ἐξ τοὐλάχιστον μῆνας ὡς ἀξιωματικὸς ἢ ἓν ἔτος ὡς ἀνθυπασπιστὴς κτλ.» Τοῦτο καταργοῦμεν ἡμεῖς ὡς πρὸς τοὺς ἐκπαιδευθέντας ἐν Σχολαῖς τοῦ ἱππικοῦ ἢ τοῦ πεζικοῦ, καὶ λέγομεν, ὅτι δὲν δύνανται οὗτοι νὰ καταταχθῶσιν ὡς ἀνθυπολοχαγοί, δύνανται μόνον ὡς ἀνθυπασπισταὶ νὰ καταταχθῶσι.

§113Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ 1 ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 4 λέγει. (Ἀναγινώσκει). Δὲν βλέπω τὸν λόγον διατὶ ἀπαλλάσσονται, ἀφοῦ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον παρουσίασεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ νὰ ὁρίσῃ τὴν ὑποχρέωσιν τῶν μαθητῶν τῶν εὐελπίδων, ἐπιβάλλει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἔχουν ἀπολυτήριον, καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἐξ Εὐρώπης ἐρχόμενοι νὰ μὴν ἔχωσι.

§114ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων ἠρώτησε, διατί ἀπαλάσσονται οἱ μὲν, οἱ δὲ ἄλλοι δὲν ἀπαλάσσονται. Τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν, ἀφορᾷ εἰς τὸ παρελθὸν, ὅπως καὶ ἐν τῇ Σχολῇ τῶν Εὐελπίδων, οἱ ἤδη κατατεταγμένοι καὶ μὴ ἔχοντες τὸ ἀπολυτήριον, ἀπαλάσσονται τῆς ὑποχρεώσεως· διὰ τὸ μέλλον ὅμως δὲν ἀπαλάσσονται. Οὕτω λοιπὸν καὶ οἱ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἐκπαιδευόμενοι, καθόσον μὲν ἀφορᾷ εἰς τὸ παρελθὸν ἀπαλάσσονται, οὐχὶ ὅμως καὶ καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὸ μέλλον. Δὲν ἐνοεῖ τὸ νομοσχέδιον νὰ περιορίσῃ τὰ δικαιώματα τὰ κεκτημένα τῶν ἤδη ἐν τῷ ἐξωτερικῷ σπουδαζόντων. Ἡ διάταξις ἀφορᾷ εἰς τὸ μέλλον· εἶναι μία καὶ ἡ αὐτὴ καὶ πρὸς τοὺς ἐν τῇ ἡμετέρᾳ Σχολῇ καὶ πρὸς τοὺς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἐκπαιδευομένους, καὶ νομίζω, ὅτι στηρίζεται ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης.

§115Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι μέχρι τοῦδε ὁ κανονισμὸς ἢ ὁ ὀργανισμὸς τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων δὲν ἀπῄτει τὸ ἀπολυτήριον τοῦ Γυμνασίου, ἀλλὰ βεβαίως οἱ εἰσερχόμενοι μαθηταὶ ἐν τῷ Σχολείῳ τῶν Εὐελπίδων παρεδίδοντο καὶ Ἑλληνικὰ κατὰ τὸ ἑπταετὲς διάστημα τῶν σπουδῶν των, καὶ ἀνεπλήρουν τὴν ἔλλειψιν των αὐτὴν εἰς τὴν γνῶσιν τῶν Ἑλληνικῶν γραμμάτων, δύνανται οὗτοι νὰ παραβληθῶσι πρὸς τοὺς ἄλλους μαθητὰς, οἵτινες εἰς τὰ ξένα σχολεῖα δὲν σπουδάζουσι τὰ Ἑλληνικὰ γράμματα· ἐννοεῖται, ὅτι πᾶς ὅστις δὲν ἐτελείωσε τὸ γυμνάσιον καὶ μετέβη εἰς μίαν Σχολὴν τῆς Ἰταλίας, Γαλλίας ἢ τοῦ Βελγίου, δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ μάθῃ τὰ ἀπαιτούμενα Ἑλληνικὰ γράμματα δι’ ἕνα ἀξιωματικόν· ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου ἔκαμα τὴν παρατήρησιν πρὸς τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Γνωρίζω, ὅτι οἱ εἰσαγόμενοι μέχρι τοῦδε δὲν ἐγνώριζον τὰ γράμματα τὰ Ἑλληνικά, καὶ δὲν εἶχον ἀπολυτήριον τοῦ γυμνασίου, ἀλλὰ γνωρίζω ἐπίσης, ὅτι εἰς τὴν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων ἐσπούδαζον καὶ τὰ Ἑλληνικὰ γράμματα. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ. συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ συζητηθὲν νομοσχέδιον. —Κατόπιν ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς βʹ. συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ ΨΙΣΤ νόμου περὶ στρατολογίας, καὶ τὸ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ). Λύεται ἡ Συνεδρίασις ἐν ὥρᾳ 8 καὶ 15 λ. μ. μ.