1882.06.01

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 84

Τῆς 1 Ἰουνίου 1882.

Ὥρα 3 μ. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ γείνῃ ἡ κλήρωσις τοῦ τμήματος, τὸ ὁποῖον θὰ προεξελέγξῃ τὴν ἐπαναληπτικὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπαρχίας Τζουμέρκων. (Γενομένης τῆς κληρώσεως ὑπὸ τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Νομικοῦ, ἔλαχε τὸ Δʹ Τμῆμα).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔλαβον τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν μεταγενεστέρων δηλώσεων τῶν διαφόρων ὑπουργείων. Θὰ σταλῇ εἰς τύπωσιν. — Ἀναφορὰ τῶν ἐν Μιτυλήνῃ Ἑλλήνων ὑπηκόων κατὰ τοῦ ὑποπροξένου Ἰωάννου Γιαννοπούλου — Ὁ βουλευτὴς Ἄνδρου κ. Κ. Ἀργυρόπουλος ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν.

§3ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). (Ὅρα Παράρτημα).

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ τῆς Ἑλένης χήρας συζύγου Κυριακοῦ Ἀνδρούτσου, ὡς ἐπιτρόπου τῶν ἀνηλίκων τέκνων της, Μαριγῶς, Πηγῆς καὶ Ἀγγελικῆς, κατοίκων ἁπάντων Ἀθηνῶν. Διὰ τὰς ὑπηρεσίας τοῦ συζύγου της ζητεῖ νὰ τῇ χορηγηθῇ ἡ πρέπουσα σύνταξις. — Ὁ βουλευτὴς Μεσσήνης κ. Κωνστ. Κουμουνδοῦρος ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν.

§5ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). (Ὅρα Παράρτημα).

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑτέρα ἐπερώτησις, τοῦ βουλευτοῦ Βάλτου κ. Κωνστ. Στράτου.

§7ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). (Ὅρα Παράρτημα).

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη τροπολογία ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Ἄργους κ. Λ. Ζωγράφου, θὰ τυπωθῇ. — Ἐπίσης ὑπεβλήθη πρότασις νόμου ὑπὸ τῶν βουλευτῶν Πυλίας κκ. Δ. Τριγγέτα καὶ Π. Τριγγέτα περὶ συστάσεως τριῶν δημοτικῶν σχολείων ἐν τοῖς δήμοις Βουφράσου, Κωλωνίδων καὶ Κορώνης. Θὰ τυπωθῇ. (Ὅρα Παράρτημα).

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον κυροῦν τὴν μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Σερβίας ἐμπορικὴν Σύμβασιν. Ἕτερον περὶ συστάσεως σχολείου ὑπαξιωματικῶν. Ἕτερον περὶ δημοτικῆς διαμετακομίσεως ἐν Πάτραις, καὶ ἄλλο νομοσχέδιον ἀφορῶν εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ βαθμοῦ τῶν Ἐπαρχιακῶν μηχανικῶν βʹ τάξεως ἐπὶ δεκαετίαν. Ὁ μισθὸς τῆς θέσεως εἶναι τοσοῦτον μικρὸς, ὥστε σήμερον οἱ ἐκ τῶν Σχολῶν ἐξερχόμενοι καὶ κατὰ τὸν νόμον δεκτοὶ διὰ τὴν θέσιν ταύτην δὲν ἱκανοποιοῦνται μὲ τὸν βαθμὸν μηχανικοῦ βʹ τάξεως. Διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ προσελκύσωμεν τὰ πρόσωπα ταῦτα, πρέπει ἐξ ἀνάγκης νὰ τοῖς προσφέρωμεν τὴν θέσιν τοῦ Ἐπαρχιακοῦ μηχανικοῦ ά τάξεως. Διὰ τοῦτο ἐπὶ δεκαετίαν προτείνεται ἡ κατάργησις τῆς θέσεως Ἐπαρχιακοῦ μηχανικοῦ βʹ τάξεως. (Ὅρα Παράρτημα).

§10ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ εὐαρεστηθῇ κατὰ τὸ προσεχὲς Σάββατον νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ ἐπὶ τῆς ἀκολούθου ἐπερωτήσεώς μου. Συμπολίτης μάς τις, ἀποθανὼν πρὸ χρόνων κατέλιπεν ἐν Τεργέστῃ μίαν οἰκίαν, ἐκ τοῦ εἰσοδήματος τῆς ὁποίας ὥρισε διὰ διαθήκης του νὰ τηρῆται Ἑλληνικὸν Σχολεῖον εἰς τὸ χωρίον Λειβάρτζι, πρωτεύουσαν τοῦ δήμου Ψωφῖδος. Ἔκτοτε ἡ περιουσία αὕτη διατίθεται παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Ὁ διαθέτης εἶναι ὁ μακαρίτης Σακελλαρίου, τοῦ ὁποίου τὸ κληροδότημα φαίνεται καὶ ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν κληροδοτημάτων, ὅστις ἐδημοσιεύθη προχθές. Ἐρωτῶ λοιπὸν τί γίνεται αὐτὴ ἡ περιουσία ἢ αὐτὸ τὸ εἰσόδημα τοῦ κληροδοτήματος αὐτοῦ, ποῦ δαπανᾶται, πῶς δαπανᾶται καὶ ποία εἶναι ἡ κατάστασις τῆς περιουσίας αὐτῆς. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ ποῖον εἶναι τὸ κεφάλαιον, τὸ προερχόμενον ἐκ τοῦ ὑπουργείου, καὶ ποῖα εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ κληροδοτήματος αὐτοῦ.

§11ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ὑποβάλλω ἀναφορὰν τοῦ Γεωργίου Μπαϊραχτάρη ἀνθυπολοχαγοῦ, ὅστις παρακαλεῖ, ἵνα ἡ Βουλὴ συστήσῃ τὴν ἀναφοράν του εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως τὸν ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν ἐνεργὸν Φάλαγγα μὲ βαθμὸν λοχαγοῦ, διότι ἀποθνήσκει τῆς πείνης.

§12ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶναι εἰς τὴν προικοδοτουμένην Φάλαγγα;

§13ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Δὲν ἠξεύρω. Εἶναι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πεινοῦν, καὶ ἐναπόκειται εἰς τὴν δικαιοσύνην σας νὰ κρίνητε ἐὰν δικαιοῦται ἢ ὄχι.

§14ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἀρκεῖ ἡ δικαιοσύνη, ἀπαιτεῖται καὶ ἡ νομιμότης. Ἐὰν ἀνήκῃ εἰς τὴν προικοδοτουμένην Φάλαγγα, δυνάμεθα νὰ πράξωμέν τι ὑπὲρ αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐὰν ἦναι ἐπίτιμος, δὲν δυνάμεθα.

§15ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι ἐπίτιμος. Ἰδοὺ αὐτός. (Δεικνύει τὸν ἀναφερόμενον, ἐν τῷ θεωρίῳ τῶν ἀξιωματικῶν εὑρισκόμενον). Φέρει τὸν τύπον τοῦ στρατηγοῦ.

§16ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀναφερόμενος εἶναι ἀγωνιστής, διότι καὶ κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1821 ἠγωνίσθη καὶ συμμετέσχεν εἰς διαφόρους μάχας ὑπὸ διαφόρους ἀρχηγοὺς καὶ ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἐν Κρήτῃ, καὶ μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν ἐγένετο σωματοφύλαξ τοῦ Καποδιστρίου, καὶ κατὰ τὸ 1835 ἔλαβε τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ· ἀπροσδοκήτως δὲ ἀντὶ νὰ προαχθῇ ἐγένετο ἐνωμοτάρχης δευτέρας τάξεως, καὶ κατόπιν ἐνωμοτάρχης πρώτης τάξεως κατὰ τὸ 1840. Διατί; Διότι ὁ βαθμὸς τοῦ ὑπολοχαγοῦ τῆς Φάλαγγος, ὅστις ἦτο προωρισμένος δι’ αὐτὸν, κλαπεὶς ὑπὸ τοῦ ὑπουργικοῦ γραμματέως τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν Μαυρομμάτη, ὡς διατείνεται ὁ ἀναφερόμενος, ἐδόθη εἰς ἄλλον Ψευδο–Μπαϊρακτάρην μὴ ὄντα ἀγωνιστήν· οὕτω δὲ ἔμεινε μὲ κενὰς τὰς χεῖρας ὁ αἰτῶν. Ὅθεν ἐξαιτεῖται ἤδη ὁ γέρων οὗτος ἀγωνιστὴς νὰ τῷ δοθῇ ὁ βαθμὸς ἀναλόγως τῶν ἀγώνων, τοὺς ὁποίους κατέβαλεν ἀπὸ τοῦ 1821, ἢ τοὐλάχιστον βοήθημά τι εἰς τὰ ἔσχατα τοῦ βίου του. Καὶ διὰ νὰ πεισθῆτε, ὅτι εἶναι ἀγωνιστής, παρατηρήσατέ τον. (Τὸν δεικνύει ἐν τῷ θεωρείῳ). Εἶναι ὑπερογδοηκοντούτης, φέρων καὶ δύω πληγὰς, ἃς ἔλαβε κατὰ τὴν ἔνδοξον ἐπανάστασιν τοῦ 1821.

§17ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Πρὸς συμπλήρωσιν τῆς γενομένης ἐπερωτήσεως διὰ τὴν μήπω ἀκριβῆ ἐκτέλεσιν τῆς διαθήκης τοῦ ἀοιδίμου Σπυρίδωνος Σακελλαρίου, ὑποβάλλω τὴν σχετικὴν ἀλληλογραφίαν, καθὼς καὶ τὸ ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τοῦ δήμου Ψωκίδος, διὰ τοῦ ὁποίου παρακαλεῖ τὸ σεβαστὸν ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὅπως εὐδοκήσῃ νὰ διατάξῃ τὴν παραχώρησιν τοῦ Ναοῦ τῆς Ἁγίας Τριάδος μετὰ τῶν ἐξαρτημάτων καὶ τῆς περιοχῆς αὐτοῦ εἰς τὴν κωμόπολιν, ἵνα χρησιμεύσῃ ὡς ἱερατικὸν Σχολεῖον.

§18ΦΩΤΗΛΑΣ. Θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ μεγάλου ζητήματος, περὶ τοῦ ὁποίου δὲν ἔχουν γνῶσιν, οὔτε ὁ δῆμος, τοῦ ὁποίου ἀποβλέπει τὸ κληροδότημα, οὔτε ἡ ἐπαρχία τῶν Καλαβρύτων, νὰ μᾶς ὑποβάλῃ τὴν κατάστασιν τοῦ κληροδοτήματος αὐτοῦ ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι σήμερον.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαφορικῶν τελῶν. —

§20ΤΙΝΕΣ. Ἂς διατρέξωμεν, κύριε Πρόεδρε, πάλιν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. (Ἐκ τῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νομοσχεδίων ψηφίζονται ἄνευ ἀντιῤῥήσεως κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον μόνον τὰ ἑξῆς: 1) Περὶ εἰρηνοδικείων καὶ εἰδικῶν πταισματοδικείων, εἰς ά ἀνάγνωσιν. 2) Περὶ συστάσεως Τουρκικῶν καὶ Ἰσραηλιτικῶν παιδευτηρίων ἐν ταῖς προσαρτηθείσαις ἐπαρχίαις εἰς βʹ ἀνάγνωσιν. 3) Περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ νόμου περὶ γραμματοσήμου, περὶ ταχυδρομικῶν ἐπιταγῶν καὶ ταχυδρομικῶν δεμάτων εἰς βʹ ἐπίσης ἀνάγνωσιν. Ἐφ’ ὅλων δὲ τῶν λοιπῶν νομοσχεδίων, ἐγερθεισῶν ἀντιῤῥήσεων, ἀνεβλήθη ἡ συζήτησις).

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπανερχόμεθα εἰς τὸ πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως, τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαφορικῶν τελῶν.

§23Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μὲ ἐπετίμησεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς χθὲς, διότι, ὅταν ἠγόρευσα τὸ πρῶτον κατὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαφορικῶν τελῶν, ἐποιησάμην χρῆσιν τῶν διαφόρων στατιστικῶν πληροφοριῶν περὶ τῆς κινήσεως τοῦ ἐμπορίου τῆς Γαλλίας τοῦ ἔτους 1874, δὲν ἐποιησάμην δὲ χρῆσιν στατιστικῶν πληροφοριῶν περὶ τῆς κινήσεως τοῦ ἐμπορίου τῆς Γαλλίας δι’ ἄλλο μεταγενέστερον ἔτος. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρετήρησεν, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1874, τοῦ ὁποίου τὰς στατιστικὰς πληροφορίας ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλὴν, μέχρι τοῦδε παρῆλθον ὀκτὼ πλήρη ἔτη, καὶ κατὰ τὰ ὀκτὼ ταῦτα ἔτη ἐνέσκηψεν ἡ φυλλοξήρα ἐν Γαλλίᾳ, καὶ κατὰ τὰ ὀκτὼ ταῦτα ἔτη ἀνεπτύχθη ἡ εἰς τὴν Γαλλίαν εἰσαγωγὴ τῆς ἑλληνικῆς σταφίδος. Λοιπὸν οἱ ὅροι τῆς κινήσεως τοῦ ἐμπορίου, οἱ ὅροι τῶν ἐμπορικῶν σχέσεων μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Γαλλίας μετεβλήθησαν ἔκτοτε, καὶ διὰ τοῦτο ἐξεδήλωσε τὴν ἀγανάκτησίν του, διὰ τί νὰ προσφύγω εἰς τὰς στατιστικὰς πληροφορίας τοῦ 1874, διὰ τί δὲ νὰ μὴ προσαγάγω εἰς τὴν Βουλὴν στατιστικὰς πληροφορίας νεωτέρου τινὸς ἔτους. Ὁ ἀκούων χθὲς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἤθελον ὑπολάβει, ὅτι ἀνεκάλυψε πονηρόν τινα σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐγὼ εἶχον ὅταν ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλὴν τὰς στατιστικὰς πληροφορίας τοῦ 1874, ὅτι ἐγὼ διὰ τῶν πληροφοριῶν ἐκείνων ἐζήτουν ἢ διενοούμην ν’ ἀποπλανήσω τὴν Βουλὴν, καὶ διὰ τοῦτο ἦλθεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ σώσῃ τὴν Βουλὴν ἀπὸ τῆς πλάνης ταύτης, καὶ προσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας στατιστικὰς δι’ ἔτος μεταγενέστερον, διὰ τὸ ἔτος 1879. Ὅταν ἠγόρευον κατὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαφορικῶν τελῶν τὴν πρώτην φορὰν, ἐπρόλαβον νὰ δώσω εἰς τὴν Βουλὴν ἐξήγησιν διὰ τί μόνον τοῦ ἔτους 1871 ἠδυνάμην νὰ ἔχω στατιστικὰς πληροφορίας περὶ τῆς κινήσεως τοῦ ἐμπορίου τῆς Γαλλίας καὶ τῆς κινήσεως τοῦ ἐμπορίου τῆς Ἑλλάδος. Εἶπον τότε εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι διὰ μὲν τὴν κίνησιν τοῦ ἐμπορίου τῆς Ἑλλάδος δὲν ἠδυνάμην νὰ ἔχω ἐπισήμους στατιστικὰς πληροφορίας μετὰ τὸ ἔτος 1875, διότι μόνον τοῦ 1875 οἱ ἐμπορικοὶ πίνακες ἔχουσι δημοσιευθῆ μέχρι τοῦδε παρὰ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργείου. Διὰ δὲ τὴν κίνησιν τοῦ ἐμπορίου τῆς Γαλλίας ἐδήλωσα τότε εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐν μὲν τῇ ἰδίᾳ μου βιβλιοθήκῃ δὲν εἶχον παρὰ μόνον μέχρι τοῦ ἔτους 1866, ὅτι προσέφυγον εἰς τὴν βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς καὶ δὲν εὗρον εἰμὴ μόνον μέχρι τοῦ 1874, καὶ διὰ τοῦτο ἐποιησάμην χρῆσιν στατιστικῶν πληροφοριῶν μέχρι τοῦ 1874. Ἠρώτησα δὲ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἐὰν κατέχῃ ἐπισήμους στατιστικὰς πληροφορίας, δημοσιευθείσας ὑπὸ τῆς γενικῆς διευθύνσεως τῶν τελωνείων τῆς Γαλλίας διὰ τὰ μετὰ τὸ 1874 ἔτη, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς μοὶ εἶπεν, ὅτι ἔχει τὰς στατιστικὰς πληροφορίας τοῦ ἐμπορίου τῆς Γαλλίας μέχρι τοῦ 1879· ὅταν δ’ ἠρώτησα αὐτὸν ἂν ἔχῃ ταύτας ἐπισήμους, μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι ἤντλησεν αὐτὰς ἀπὸ τὸ ἡμερολόγιον τοῦ Gotha. Ὅταν ἤκουσα, ὅτι, διὰ νὰ διαφωτισθῇ ἡ νομοθετικὴ λειτουργία τοῦ Κοινοβουλίου, προσάγονται στατιστικαὶ πληροφορίαι, ἐξαγόμενα ἐκ τοῦ ἡμερολογίου τοῦ Gotha, δὲν σᾶς κρύπτω, ὅτι μοὶ ἐνεποιήθη μεγάλη ἔκπληξις. Ἤθελεν ὡσαύτως ἐμποιηθῆ ἡ αὐτὴ ἔκπληξις εἰς τοὺς βουλευτὰς τῆς Γαλλίας, ἐὰν παρουσιάζετο ὁ κύριος Freycinet ἐν τῇ Βουλῇ τῆς Γαλλίας, καὶ κατὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ Νομοθετικοῦ σώματος, κατὰ τὰς συζητήσεις αὐτοῦ, προσῆγε στατιστικὰς πληροφορίας περὶ τῆς κινήσεως τοῦ ἐμπορίου τῆς Ἑλλάδος, τὰς ὁποίας εἶχεν ἐξαγάγει ἀπὸ τὸ ἡμερολόγιον τοῦ κυρίου Ἀσωπίου. Ἤθελον ἐκπλαγῆ ὡσαύτως οἱ βουλευταὶ τῆς Ἀγγλίας, ἐὰν ὁ κύριος Γλάδστων παρουσιάζετο ἐν τῷ κοινοβουλίῳ τῆς Ἀγγλίας καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν νομοσχεδίου, σκοποῦντος νὰ κανονίσῃ τὰς ἐμπορικὰς σχέσεις τῆς Ἀγγλίας μετὰ τῆς Ἑλλάδος, ἀνεκοίνωνεν εἰς τὴν Βουλὴν στατιστικὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας εἶχεν ἀντλήσει ἐκ τοῦ ἡμερολογίου τοῦ κ. Ἀρσένη.

§24ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ὑπάρχει παραβολὴ μεταξὺ τῶν ἡμερολογίων αὐτῶν.

§25ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλ’ ἂς ἴδωμεν εἰς τί ἐχρησίμευον αἱ στατιστικαὶ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἐξήγαγεν ἐκ τοῦ ἡμερολογίου τοῦ Gotha, καὶ σᾶς παρέστησε χθές. Τὸ ἡμερολόγιον τοῦ Gotha, τοῦ 1882, τὸ δημοσιευθὲν κατὰ τὸ 1882, ἀναφέρει λόγου χάριν ἐν σελίδι 702, ὅτι ἡ Γαλλία κατὰ τὸ 1879 εἰσήγαγεν ἐμπορεύματα καὶ προϊόντα 5,579,300,000, ὅτι κατὰ τὸ 1879 ἐξήγαγε προϊόντα καὶ ἐμπορεύματα 4,269,000, δηλ. ὅτι τὸ γενικὸν ἐμπόριον τῆς εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς τῆς Γαλλίας κατὰ τὸ 1879 συνίστατο εἰς 9,848,900,000. Καὶ ποῖον φῶς παρέσχεν εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τῶν στατιστικῶν τούτων πληροφοριῶν; Τὶ καινὸν προσήγαγεν ἢ τί ἀναιροῦν τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐγὼ ἔδωκα, καὶ τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον τὰς ἔδωκα; Ἂν κατὰ τὸ 1874 τὸ γενικὸν ἐμπόριον τῆς Γαλλίας τῆς εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς ἀνῆλθεν εἰς 9,125,000,000, κατὰ δὲ τὸ 1879 ἀνῆλθεν εἰς 9,848,900,000, τί ἀπεδείχθη διὰ τούτου; Ἂν ἡ εἰσαγωγὴ τῆς Γαλλίας κατὰ τὸ 1874 ἦτο 4,423,000,000 καὶ κατὰ τὸ 1879 ἦτο 5,579,300,000, τί ἀπεδείχθη ἐκ τούτου ἀναιροῦν τοὺς ἰσχυρισμοὺς τοὺς ἰδικούς μου; Ἂν κατὰ τὸ 1879 ἡ ἐξαγωγὴ τῆς Γαλλίας ἔφθασεν εἰς 4,269,600,000, ἐνῷ κατὰ τὸ 1874 ἦτο 4,702,000,000, τί καινὸν ἀπεδείχθη; Ἐγὼ ὅταν σᾶς ὡμίλησα περὶ τοῦ γενικοῦ ἐμπορίου τῆς Γαλλίας, ὅταν σᾶς ἀνεκοίνωσα τοὺς ἀριθμοὺς, οἱ ὁποῖοι καταδηλοῦσι τὴν εἰσαγωγὴν, ἡ ὁποία γίνεται εἰς Γαλλίαν, καὶ τὴν ἐξαγωγὴν, ἡ ὁποία γίνεται ἐξ αὐτῆς, εἶχον ἕνα σκοπόν· ὁ σκοπός μου ἦτο νὰ σᾶς παραστήσω τὸ μέγεθος τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς ἐν Γαλλίᾳ, νὰ σᾶς παραστήσω τὸ μεγαλεῖον τοῦ γαλλικοῦ ἐμπορίου, καὶ νὰ σᾶς παραστήσω ἀπέναντι αὐτῶν τὴν ἀσθένειαν τῆς παραγωγῆς ἐν Ἑλλάδι καὶ τοῦ ἑλληνικοῦ ἐμπορίου, νὰ σᾶς κάμω κατάδηλον τὴν ἀνισότητα τῶν οἰκονομικῶν ὅρων, ὑπὸ τοὺς ὁποίους εὑρισκόμεθα πρὸς τὴν Γαλλίαν. Καὶ διέψευσε διὰ τῶν στατιστικῶν πληροφοριῶν περὶ τοῦ ἐμπορίου κατὰ τὸ 1879, τὰς ὁποίας ἤντλησεν ἀπὸ τὸν Gotha, τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον; ἐξ ἐναντίας, ἐπεκύρωσεν αὐτόν, διότι ἐβεβαίωσεν, ὅτι δὲν ἦτο κατὰ τὸ 1879 9,125,000,000 μόνον τὸ γενικὸν ἐμπόριον εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς τῆς Γαλλίας, ὡς ἦτο κατὰ τὸ 1874, ἀλλ’ ἀνεβιβάσθη εἰς 9,848,900,000. Ποίαν περαιτέρω στατιστικὴν πληροφορίαν ἠρύσθη ἐκ τοῦ ἡμερολογίου τοῦ Gotha ὁ κύριος πρωθυπουργὸς, τὴν ὁποίαν ἦλθε καὶ σᾶς ἀνεκοίνωσεν, ἀγανακτῶν κατ’ ἐμοῦ, διότι ἀπέκρυψα αὐτήν, ἐνῷ τὴν εἶχον πρόχειρον ἐν τῷ ἡμερολογίῳ τοῦ Gotha; Σᾶς ἀνέφερε ποῖα εἴδη ἐμπορευμάτων ἀπέστειλε κατὰ τὸ 1879 ἡ Γαλλία εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ποῖα εἴδη ἐμπορευμάτων ἀπέστειλεν ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν Γαλλίαν; Σᾶς ἐδήλωσε τὸ ποσὸν ἑκάστου εἴδους τῶν ἐμπορευμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπέστειλεν ἡ Γαλλία πρὸς τὴν Ἑλλάδα, καὶ τὸ ποσὸν ἐξ ἑκάστου εἴδους, τὸ ὁποῖον ἀπέστειλεν ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν Γαλλίαν; Σᾶς ἐδήλωσε τέλος πάντων πόσον ποσὸν σταφίδος ἀπέστειλεν ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν Γαλλίαν κατὰ τὰ 1879, 1880, 1881; Οὐδὲν· διότι δὲν ἐδύνατο νὰ ἀνεύρῃ εἰς τὸν Gotha οὐδεμίαν τῶν πληροφοριῶν τούτων. Παρέχω εἰς τὴν διάθεσιν τῶν κκ. βουλευτῶν τὰ ἡμερολόγια τοῦ Gotha τῶν ἐτῶν 1880, 1881 καὶ 1882, διὰ νὰ ἀνεύρωσι τὰς λεπτομερεῖς ταύτας πληροφορίας.

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τὸν oeconomiste français τὰς εὑρίσκετε.

§27ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ ποῖαι εἶναι αἱ στατιστικαὶ πληροφορίαι τοῦ Gotha; Ποία εἶναι ἡ ἀκρίβεια αὐτῶν; Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἓν μέρος τοῦ ἡμερολογίου τοῦ Gotha διὰ νὰ ἴδητε, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ στηρίζεταί τις εἰς τὰς στατιστικὰς πληροφορίας αὐτοῦ. Θέλετε νὰ μάθητε ποῖοι ἦσαν ὑπουργοὶ πέρυσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα; Τὸ εὑρίσκετε εἰς τὸ ἡμερολόγιον τοῦ Gotha. Ἐν σελίδι 786 μᾶς πληροφορεῖ, ὅτι ἦτο πρωθυπουργὸς ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ἀλλ’ ὅτι ἦτο ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὁ κ. Λομβάρδος, (ἱλαρότης), ὅτι ἦτο ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὁ κ. Ῥικάκης, ἀλλ’ ὅτι ἦτο ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὁ κ. Γεώργιος Βούλγαρης (ἱλαρότης), ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὁ μακαρίτης Ῥώμας. Λοιπὸν τοιαῦται εἶναι αἱ στατιστικαὶ πληροφορίαι τοῦ ἡμερολογίου τοῦ Gotha καὶ ταύτας κομίζων ἐν χερσὶν ὁ κ. πρωθυπουργὸς χθὲς ἦλθε μετ’ ἀγανακτήσεως νὰ ἀποκρούσῃ τὰς πληροφορίας τὰς ἰδικάς μου τοῦ 1874, καὶ νὰ δώσῃ νὰ ὑπολάβῃ ἡ Βουλή, ὅτι ἐσκόπουν δι’ αὐτῶν νὰ τὴν ἀποπλανήσω, ἦλθε δ’ αὐτὸς νὰ τὴν διαφωτίσῃ. Ἠγνόουν τὸν Ἰακωβάτον, ὅταν κατὰ τὸ 1879 ἐξήγαγεν ἐκ τοῦ θυλακίου του ἓν ἡμερολόγιον τοῦ Gotha, καὶ μᾶς ἀπηρίθμησε τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνδρῶν τῆς στρατιᾶς, τὴν ὁποίαν ἔχει ἕκαστον Κράτος, ὡς ἐννοῶ καὶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐν Εὐρώπῃ προσφεύγουσιν εἰς τὸ ἡμερολόγιον τοῦ Gotha, διὰ νὰ μάθωσιν ποῖαι εἶναι αἱ βασιλεύουσαι ἐν Εὐρώπῃ οἰκογένειαι, ἀπὸ πόσα μέλη ἑκάστη αὐτῶν σύγκειται, ποῖα εἶναι τὰ ὀνόματα τῶν μελῶν, ποία ἡ ἡλικία ἑκάστου αὐτῶν, ποῖοι εἶναι οἱ κλάδοι, οἱ ὁποῖοι συγγενεύουσι μετ’ αὐτῶν· τέλος πάντων διὰ νὰ μάθωσι ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι διακαῆ ἔρωτα διὰ νὰ ἀκούωσι προσκολλώμενον ὄπισθεν τοῦ ὀνόματος αὐτῶν ἕνα τίτλον πρίγκηπος ἢ κόμητος. Ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ πῶς πρωθυπουργὸς εἶχε τὸ θάῤῥος διὰ τῶν στατιστικῶν πληροφοριῶν τοῦ Gotha νὰ ζητήσῃ νὰ ὁδηγήσῃ κατὰ τὴν λειτουργίαν τῶν ἐργασιῶν αὐτοῦ Νομοθετικὸν σῶμα! Ἀλλὰ δὲν εἴχομεν μόνον χθὲς τὸ ἡμερολόγιον τοῦ Gotha, εἴχομεν καὶ ἄλλο ἡμερολόγιον, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων ἔχων ὑπὸ μάλης προσήγαγε χθές. Ἡ διαφορὰ μόνον εἶναι, ὅτι δὲν συμφωνοῦσιν αἱ στατιστικαὶ πληροφορίαι τοῦ ὑπὸ τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ κομισθέντος ἡμερολογίου τοῦ Gotha πρὸς τὰς στατιστικὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας παρέχει τὸ ἡμερολόγιον, τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Κασιμάτη κομισθέν· διότι, καθὰ ἤκουσα χθές, κατὰ τὸ ἡμερολόγιον τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κυθήρων βουλευτοῦ τὸ γενικὸν ἐμπόριον τῆς Γαλλίας, εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς, ἀνέρχεται κατὰ τι τῶν τελευταίων ἐτῶν εἰς ἑπτὰ δισεκατομμύρια, ἐνῷ κατὰ τὸ ἡμερολόγιον τοῦ Gotha ἀπὸ τοῦ 1874 καὶ ἐντεῦθεν οὐδέποτε κατέβη ἀπὸ τὰ 9,000,000,000. Ἴσως ἐκ τοῦ ἡμερολογίου του τούτου ὁ κ. βουλευτὴς Κυθήρων ἠπατήθη, καὶ διὰ τοῦτο ἐκηρύχθη χθὲς ὑπὲρ τοῦ προστατευτικοῦ συστήματος, ἢ, ἂν δὲν ἐπλανήθη ἀπὸ τὸ ἡμερολόγιόν του, ἀπεπλανήθη ἴσως ἀπὸ τὴν μεγάλην πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἔχει, ὅτι ὅλοι οἱ λαοὶ καὶ τὰ ἔθνη πρέπει νὰ ἀκολουθῶσι κατὰ βῆμα τὰς γνώμας, αἱ ὁποῖαι κρατοῦσιν ἐν ταῖς Ἡνωμέναις Πολιτείαις τῆς Ἀμερικῆς. Ἐπειδὴ ἐν τῇ Ἀμερικῇ ἀκολουθοῦσι τὸ προστατευτικὸν σύστημα, μᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρξῃ οὐδεμία ἀντίῤῥησις διὰ νὰ ἀκολουθήσωμεν καὶ ἡμεῖς τὸ προστατευτικὸν σύστημα καὶ ἐπιψηφίσωμεν κεκλεισμένοις ὀφθαλμοῖς τὸ περὶ διαφορικῶν τελῶν νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ἐν Ἀμερικῇ ἔχουσί τι νὰ προστατεύσωσι καὶ ἔχουσι τὰ μέσα νὰ προστατεύσωσιν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον χρήζει προστασίας· ἐν Ἑλλάδι ὅμως διὰ τίνων μέσων νὰ προστατεύσωμεν τὸ χρῆζον προστασίας; Ἡ Ἀμερικὴ παράγει πρώτας ὕλας, ἡ Ἀμερικὴ ἔχει βιομηχανίαν, καὶ ἡ βιομηχανία αὐτῆς συναγωνίζεται πρὸς τὴν βιομηχανίαν τῆς Εὐρώπης, καὶ ἔχει συμφέρον καὶ καθῆκον νὰ προστατεύσῃ τὴν ἰδίαν αὐτῆς βιομηχανίαν. Ἐν Ἑλλάδι ἡ βιομηχανία δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν ν’ ἀνταγωνισθῇ πρὸς τὴν βιομηχανίαν οὐδενὸς Κράτους τῆς Εὐρώπης, πολλῷ δὲ ἧττον τῆς Ἀμερικῆς. Εἰς τὴν Ἑλλάδα ἔχομεν πρώτας ὕλας, ἔχομεν πολύτιμον προϊόν, πρέπει νὰ τὸ προστατεύσωμεν, εἶμαι σύμφωνος· ἀλλὰ διὰ ποίων μέσων; Ποῖα εἶναι τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων θέλομεν δυνηθῆ νὰ προστατεύσωμεν τελεσφόρως τὸ πολύτιμον ἡμῶν προϊόν, περὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν; Ἡ Ἀμερικὴ ἀπέστειλεν εἰς τὴν Γαλλίαν κατὰ τὸ 1874 27 εἴδη ἐμπορευμάτων, ἀξίας 249,882.166, καὶ ἔλαβεν ἀπὸ τὴν Γαλλίαν 61 εἴδη ἐμπορευμάτων, ἀξίας 377,060,310. Λοιπὸν ἔχει καὶ τὴν δύναμιν διὰ νὰ προστατεύσῃ τὴν ἰδίαν της βιομηχανίαν· δύναται νὰ ἀνταγωνισθῇ. Ἀλλ’ ἡμεῖς, κατὰ τὸν ἐπίσημον πίνακα τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ 1874, εἰσηγάγομεν εἰς τὴν Γαλλίαν τότε 2,700,000· δὲν ἦτο τότε ἡ εἰσαγωγὴ τῆς σταφίδος; τί νὰ προστατεύσωμεν μὲ δύω ἑκατομμύρια, ποίαν δύναμιν ἔχουσι ταῦτα; Εἰς παραπλησίαν νομίζω πλάνην περιέπεσε καὶ εἷς ἄλλος ἀξιότιμος συνάδελφος, τοῦ ὁποίου τιμῶ τὴν ἀνεξαρτησίαν τοῦ φρονήματος καὶ τὸ ἁγνὸν τῆς προαιρέσεως, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν κ. Κοντογούρης. Μᾶς εἶπε καὶ οὗτος ὅτι πρέπει καὶ αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις τέλος πάντων νὰ μετέλθωσι τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα μετῆλθον αἱ Κυβερνήσεις τῆς Τουρκίας, καὶ διὰ τῶν ὁποίων κατώρθωσαν νὰ πιέσωσι τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ παράσχῃ εἰς τὴν Τουρκίαν τὰς εὐκολίας, τῶν ὁποίων εἶχον ἀνάγκην διὰ τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν τῆς Τουρκίας. Ἀλλὰ οὐδὲ πρὸς τὴν Τουρκίαν δυνάμεθα νὰ παραβληθῶμεν, διότι ἡ Τουρκία ἀπέστειλεν εἰς τὴν Γαλλίαν κατὰ τὸ 1874 προϊόντα καὶ ἐμπορεύματα ἀξίας 186,000,000, εἶχε δ’ ἀποστείλει τοιαῦτα κατὰ τὸ 1873, ἀξίας 228,000,000, καὶ εἰσήγαγεν ἐκ τῆς Γαλλίας προϊόντα καὶ ἐμπορεύματα ἀξίας 128,000,000. Ἡ Τουρκία μεταξὺ τῶν εἰσαγόντων εἰς τὴν Γαλλίαν Κρατῶν κατέχει τὴν ὀγδόην θέσιν· μεταξὺ δὲ τῶν Κρατῶν, τὰ ὁποῖα εἰσάγουσιν ἐκ Γαλλίας, κατέχει τὴν ἐνάτην θέσιν, ἐνῷ ἡμεῖς κατέχομεν τὴν 41. Ἀλλὰ διατί νὰ ἀπευθύνω τὰς παρατηρήσεις ταύτας πρὸς τοὺς δύω ἀξιοτίμους συναδέλφους, τὸν κ. βουλευτὴν ἐκ Πατρῶν καὶ τὸν κ. βουλευτὴν ἐκ Κυθήρων, ἀφ’ οὗ οἱ ὑπουργοὶ μοὶ δίδουσιν ἀφορμὴν νὰ ἀπευθύνω παρατηρήσεις πρὸς αὐτοὺς, ἀφ’ οὗ μὲ προκαλοῦσιν εἰς τοιαύτας αἱ ὁμιλίαι τῶν κ. κ. ὑπουργῶν, οἵτινες ἔχουσιν ἐν χερσὶ, κατέχουσι περισσότερα φῶτα ἀπὸ ὅσα ἔχουσιν οἱ κύριοι βουλευταί, δύνανται διὰ τῶν φώτων τούτων καὶ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ προσέρχωνται ἐπίκουροι, καὶ τὴν νομοθετικὴν λειτουργίαν νὰ καθιστῶσιν ἀρτίαν καὶ λυσιτελῆ; Ἠκούσατε προχθὲς πόσας διακοπὰς μοὶ ἔκαμον, καθ’ ὃν χρόνον ὡμίλουν περὶ ζακχάρεως, θέλοντες νὰ μὲ ἀποδείξωσιν εἰς τὴν Βουλὴν πλανώμενον. Καὶ ὅταν κατὰ λάθος ἐγώ, ἀντὶ νὰ εἴπω περὶ μολύβδου καντάρια εἶπον τόνους, καὶ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων μοί εἶπεν, ὅτι «κάτι τι λάθος κάμνετε, διότι δὲν πρόκειται περὶ τόνων, ἀλλὰ περὶ κανταρίων», ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνέστη καὶ εἶπεν, ὅτι ὅλα ὅσα ἔλεγον εἶναι λάθη, καὶ ἠμφισβήτησεν, ὅτι ἡ Γαλλία παράγει ζάκχαρι....

§28ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καφέ.

§29ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐν Γαλλίᾳ εἰσάγεται ζάκχαρι ἐξ ἄλλων χωρῶν ἀξίας 78,041,000, εἰσάγεται ζάκχαρι ἐκ τῶν ἀποικιῶν ἀξίας 80,833,000, καὶ κατασκευάζεται ζάκχαρι ἐν Γαλλίᾳ ἀξίας 301,342,000, διότι ὑπάρχουσι 540 ζακχαροποιεῖα ἐν Γαλλίᾳ. Τὸ ὅλον δὲ τοῦ ζακχάρεως, τὸ ὁποῖον συγκεντροῦται ἐν Γαλλίᾳ διαθέσιμον ἀνέρχεται εἰς 463,216,000 φράγκα, ἐκ τοῦ ὁποίου ἡ Γαλλία ἐξάγει μὲν ζάκχαρι ἀξίας 232,025,000 φράγκα, καταναλίσκει δὲ ζάκχαρι ἀξίας 231,191,000. Τὸ ζάκχαρι λοιπὸν δὲν εἶναι ξένον προϊὸν τῆς Γαλλίας, εἰσάγει καὶ ἔξωθεν δι’ οὗ ἀσχολεῖ τὸ διαμετακομιστικὸν ἐμπόριον τοῦ τόπου ἐκείνου, ἀλλὰ καὶ παράγει τὸ Κράτος ἐκεῖνο μέγα ποσὸν ζακχάρεως. Ἀλλὰ μήπως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν μοὶ δίδει ἀφορμὴν εἰς παραπλησίας παρατηρήσεις, ὅταν χθὲς σᾶς ὡμίλει περὶ Ὀλλανδίας ἐν παραβολῇ πρὸς τὴν Ἑλλάδα; Ἡ Ὀλανδία εἰσήγαγε κατὰ τὸ 1874 εἰς τὴν Γαλλίαν προϊόντα καὶ ἐμπορεύματα 43 εἰδῶν ἀξίας 33,596,868· τῶν προϊόντων τούτων καὶ τῶν ἐμπορευμάτων προηγεῖται ὁ τυρός, ἀπὸ τὸν ὁποῖον εἰσήγαγε ποσὸν ἀξίας 7,846,481· κατόπιν ἔρχονται τὰ ἔρια, ἀπὸ τὰ ὁποῖα εἰσήγαγε ποσὸν ἀξίας 3,653,444, ἕπονται τὰ ἀκατέργαστα νωπὰ καὶ ξηρὰ δέρματα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα εἰσήγαγε ποσὸν ἀξίας 2,877,783. Δέχεται δὲ ἡ Ὀλλανδία ἐκ τῆς Γαλλίας ἐμπορεύματα ἀξίας 41,227,412, μεταξὺ τῶν ὁποίων πρωτεύουσιν οἱ Γαλλικοὶ οἶνοι, ἐκ τῶν ὁποίων κατὰ τὸ 1874 εἰσήγαγε ποσὸν ἀξίας 6,819,645. Ἡ Ὀλλανδία δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προβλέψῃ περὶ μόνου ἑνὸς προϊόντος, διότι ὅλα τὰ ἄλλα προϊόντα αὐτῆς εἶναι ἀσήμαντα, εἴτε κατὰ ποσόν, εἴτε κατ’ ἀξίαν, ὅπως εὑρίσκεται ἡ Ἑλλάς. Ἡ Ἑλλὰς ἐκ τῶν διαφόρων προϊόντων, τὰ ὁποῖα ἐξάγει εἰς τὴν Γαλλίαν, δὲν ἔχει παρὰ ἕν, εἰς τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ προσβλέψῃ, τὴν σταφίδα, καὶ διὰ νὰ προβλέψῃ περὶ αὐτῆς πρέπει νὰ ἐξετάσῃ τὰ προϊόντα καὶ τὰ εἴδη, τὰ ὁποῖα εἰσάγονται ἐκ τῆς Γαλλίας, καὶ νὰ ἴδῃ ποίας μεταβολὰς δύναται νὰ φέρῃ ἐπὶ τοῦ δασμολογίου αὐτῆς, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἀνεύρῃ ἓν ἀντάλλαγμα. Ἀλλ’ ὅταν ἡ εἰσαγωγὴ συνίσταται εἰς 15,000,000, ποῖον ἀντάλλαγμα δύναται νὰ παρασκευάσῃ ἡ Ἑλλάς, διὰ νὰ δώσῃ εἰς τὴν Γαλλίαν; Ἡ Ὀλλανδία δὲν ἠδύνατο νὰ συνομολογήσῃ σύμβασιν μετὰ τῆς Γαλλίας περὶ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, διὰ νὰ ἐκβιάσῃ τὴν Γαλλίαν εἰς ἀξιώσεις, τὰς ὁποίας εἶχε· διὰ τοῦτο τὸ ἐμπόριον αὐτῆς μετὰ τῆς Γαλλίας διετέλει εἰς μεγάλην μείωσιν μέχρι τοῦ 1874. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς ἀναφέρω ὅτι, ἐνῷ τὸ γενικὸν ἐμπόριον τῆς Ὀλλανδίας μετὰ τῆς Γαλλίας, εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς, κατὰ τὸ 1869 συνίστατο εἰς 94,700,000, κατὰ τὸ 1874 κατῆλθεν εἰς 74,800,000 μόνον, δηλ. ἠλαττώθη κατὰ 20,000,000· ἀρκεῖ νὰ σᾶς ἀναφέρω, ὅτι, ἐνῷ ἡ εἰσαγωγὴ ἐν Γαλλίᾳ ἐκ τῆς Ὁλλανδίας κατὰ τὸ 1869 ἀνήρχετο εἰς 46,600,000, εἰς τὰ 1874 κατῆλθεν εἰς 33,600,000 μόνον, ἐν ᾧ ἡ εἰσαγωγὴ ἐν Ὁλλανδίᾳ ἐκ τῆς Γαλλίας ἀνήρχετο κατὰ τὸ 1869 εἰς 48,100,000, κατὰ τὸ 1874 εἶχε καταπέσει εἰς 41,200,000. Διατί; Διότι δὲν ἐκανόνισεν ἀκόμη τὰς ἐμπορικάς της σχέσεις πρὸς τὴν Γαλλίαν. Ἀλλ’ ἡ Ὁλλανδία εἶναι εἰς θέσιν νὰ ὑποφέρῃ τὴν μείωσιν ταύτην τῆς ἐμπορικῆς της κινήσεως· ἡ Ἑλλὰς ὅμως εἶναι εἰς θέσιν νὰ ὑποφέρῃ παραπλησίαν μείωσιν; Ἂν ἀντὶ τῶν 50 ἑκατομμυρίων λιτρῶν σταφίδος, τῶν εἰσαγομένων νῦν εἰς Γαλλίαν, εἰσαχθῶσι 10 μόνον ἑκατομμύρια, δύναται ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀνεχθῇ τοῦτο, διὰ νὰ συναινέσωμεν νὰ ἀναχθῶμεν εἰς τὸ πέλαγος τῶν δοκιμασιῶν, εἰς τὸ ὁποῖον μᾶς ὁδηγοῦσι διὰ νὰ εἰσέλθωμεν; Ἀλλ’ ὅλα ταῦτα εἶναι ἐκτὸς τοῦ προκειμένου· ὅλα ταῦτα δὲν τείνουσι νὰ διαφωτίσωσι τὸ ζήτημα. Τὸ ζήτημα εἶναι ἄλλο. Ἂν ὁ εἷς ἀντλῇ πληροφορίας ἀπὸ τὸ ἡμερολόγιον τοῦ Cotha ἢ ὁ ἄλλος ἀπὸ ἄλλο ἡμερολόγιον ἢ ἄλλος ἀπὸ τὸν oeconomiste français ἢ ἄλλος ἀπὸ τὸ dictionaire τοῦ 19 αἰῶνος ἢ ἄλλος ἀπὸ τὰς ἐπισήμους στατιστικὰς τῶν πληροφοριῶν τῆς γενικῆς διευθύνσεως τῶν τελωνείων τῆς Γαλλίας, ἡ διαφορὰ εἶναι ὡς πρὸς τὴν ἀκρίβειαν τῶν ἀριθμῶν. Τοὺς ἀριθμοὺς ἐγὼ ἔφερον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἀνεκοίνωσα αὐτοὺς διὰ νὰ παραστήσω τὸ ἄνισον τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις τῆς Γαλλίας, καὶ τὸ ἄνισον τῆς κινήσεως τοῦ ἐμπορίου τῶν δύω χωρῶν, καὶ νὰ πείσω τὴν Βουλὴν νὰ μὴ εἰσέλθῃ εἰς στάδιον ἀνταγωνισμοῦ τοιοῦτον. Ἀλλὰ τὰ ἄλλα, ὅσα ἐπροτάθησαν ἀπὸ τοὺς ὑπουργοὺς, ἐπροτάθησαν διὰ νὰ περικαλύψωσι τὸ ζήτημα, διὰ νὰ ἐμποδίσωσι τὴν διαφώτισιν αὐτοῦ, καὶ πρέπει νὰ ἐπιμείνω διὰ νὰ διαφωτίσω τὸ ζήτημα, ὅπως θέτω ἐν ἐπιγνώσει αὐτοῦ ἕκαστον ὑμῶν καὶ δυνηθῆτε νὰ φέρητε ἐν ἐπιγνώσει τὴν ψῆφόν σας. Ἔχομεν ἀνάγκην νὰ κατορθώσωμεν, ἵνα ἡ Γαλλία ἐλαττώσῃ τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος τῆς σταφίδος. Αὐτὴ εἶναι ἡ κοινὴ ἐπιθυμία πάντων. Πῶς δὲ θέλομεν ἐπιτύχει τὴν ἐλάττωσιν ταύτην; Πρὸς τοῦτο γίνεται ἡ ἔρευνα, ἡ ὁποία πρέπει νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ, διότι, ἂν ἐπιτύχωμεν νὰ ἀνεύρωμεν τὸν τρόπον, δι’ οὗ νὰ κατορθώσωμεν νὰ ἐλατώσῃ ἡ Γαλλία τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος ἐπὶ τῆς σταφίδος, προσφέρομεν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν ἐγχώριον παραγωγήν· ἂν δὲ δὲν κατορθώσωμεν νὰ μεταβάλωμεν τὴν ὑπάρχουσαν κατάστασιν, ἂν μάλιστα συντελέσωμεν εἰς τὴν χειροτέρευσιν αὐτῆς, θέλομεν βλάψει τὴν παραγωγὴν καὶ θέλομεν ζημιώσει τὸν Τόπον. Ἂς ἀσχοληθῶμεν λοιπὸν εἰς τὸ κύριον ζήτημα, καὶ ἂς προσπαθήσωμεν νὰ ἐξετάσωμεν τὰς λεπτομερείας αὐτοῦ. Διατί ἡ Γαλλία ηὔξησε τὸν εἰσαγωγικὸν δασμὸν ἐπὶ τῆς Ἑλληνικῆς σταφίδος; Τὸν ηὔξηξε διὰ νὰ ἐνισχύσῃ τὴν ἐγχώριον αὐτῆς παραγωγήν; Οἱ ἀμπελουργοὶ τῆς Γαλλίας, οἱ ὁποῖοι εἶδον τὰς ἀμπέλους των καταστραφείσας ἐκ τῆς φυλλοξήρας, ἠσχολήθησαν χωρὶς νὰ παροτρυνθῶσι παρὰ τῆς Γαλλικῆς κυβερνήσεως, ἵνα ἴδωσιν ἀναζώσας τὰς ἀμπέλους των, ποτὲ μὲν προσφεύγοντες εἰς τὸν ἀμερικανικὸν σπόρον τῆς ἀμπέλου, ποτὲ δὲ ἐπινοοῦντες διάφορα ἄλλα μέσα, ἵνα ἀντικαταστήσωσι τὴν πρώτην ὕλην, ἣν ἀπέκτων ἐκ τῶν ἀμπέλων, καὶ ἀπαλλαγῶσι τῆς ἀνάγκης νὰ προσφεύγωσιν εἰς τὰ ξένα Κράτη καὶ ζητῶσι τὴν πρώτην ὕλην. Ἐπεβλήθη ὁ εἰσαγωγικὸς δασμὸς ἐπὶ τῆς σταφίδος, ἵνα οἱ κακοποιοὶ τῆς Γαλλίας ἀναγκασθῶσι νὰ προτιμῶσιν ἄλλην πρώτην ὕλην παραγομένην ἐν Γαλλίᾳ πρὸς κατασκευὴν τῶν οἴνων; Ἢ διότι, ὡς εἶπεν ὁ Γάλλος, ὁ ὁποῖος ἐταξείδευε μετὰ τοῦ κ. Κασιμάτη εἰς τὸν σιδηρόδρομον, διότι δὲν παρήγετο ἐν Γαλλίᾳ καλὸς οἶνος ἀπὸ τὴν σταφίδα τῆς Ἑλλάδος, θέλουσι νὰ ἐμποδίσωσι τοὺς Γάλλους οἰνοποιοὺς νὰ ἀγοράζωσι τὴν ἑλληνικὴν σταφίδα; Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἂν ἀφορμὴ τῆς αὐξήσεως τοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος εἰσαγωγικοῦ τέλους τῆς Γαλλίας ἦναι εἷς ἐκ τῶν λόγων τούτων, εἶναι ἀδύνατον νὰ κατορθώσωμεν τὴν ἐλάττωσιν τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν. Ἂς ἐξετάσωμεν μήπως ὑπάρχει ἄλλος τις σκοπός. Μήπως ἡ αὔξησις ἔχει σκοπὸν ταμιευτικὸν, ὅπως αὐξήσῃ ἡ Γαλλία τὰ ἔσοδά της, ἵνα προσπορίσῃ εἰς τὸ Κράτος ἓν νέον ἔσοδον, ἢ μήπως ἡ Γαλλία ἔπραξε τοῦτο, ἵνα ὑποχρεώσῃ ἡμᾶς νὰ παράσχωμεν εἰς αὐτὴν ἀνταλλάγματα, καὶ μετὰ τοῦτο νὰ μειώσῃ τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος τῆς σταφίδος; Ἐὰν ἦναι ὁ εἷς ἢ ὁ ἄλλος ἐκ τῶν σκοπῶν τούτων, τότε βεβαίως δυνάμεθα νὰ κατορθώσωμεν νὰ μειώσῃ ἡ Γαλλία τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη, καὶ δυνάμεθα νὰ τὸ κατορθώσωμεν παρέχοντες εἰς αὐτὴν ἀνταλλάγματα ἰσότιμα τῆς ζημίας, τὴν ὁποίαν ἤθελον ὑποστῆ ἐλαττοῦσα τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη. Ἐκ τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τῆς σταφίδος ἡ Γαλλία εἰσπράττει λ. χ. 500 χιλ. ἂν ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ παράσχωμεν ἀντάλλαγμα ἀξίας 500,000, ἡ Γαλλία δὲν θέλει ἔχει δυσκολίαν νὰ ἐλαττώσῃ τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη· ἐὰν ἡ Γαλλία διὰ τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους ἐσκόπει ν’ ἀποκτήσῃ ἕτερον ἀντάλλαγμα, οὐχὶ χρήματα, καὶ ἡμεῖς εἶναι δυνατὸν νὰ τῇ προσφέρωμεν παροχὴν τοιαύτην, καὶ τότε εἶναι ἐλπίς, ὅτι δὲν θέλει δυσκολευθῆ νὰ μειώσῃ τὰ ἐπὶ τῆς σταφίδος εἰσαγωγικὰ τέλη. Ἐκ τοῦ κατὰ τὴν χθεσινὴν ἑσπέραν λόγου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐνεθαῤῥύνθην νὰ πιστεύσω, ὅτι ἐνδέχεται νὰ ὑπάρχῃ τοιοῦτό τι· διότι εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι πρὸς τοῦτο θέλουσι χρησιμεύσει καὶ τὰ διαφορικὰ τέλη, ὅτι τὰ διαφορικὰ τέλη θέλουσιν εἶσθαι καὶ ταῦτα εἷς παράγων, ἵνα ἐπιτευχθῇ ὁ σκοπὸς, ὃν ἐπιζητοῦμεν. Λοιπὸν ἡ ἐπιβολὴ τῶν διαφορικῶν τελῶν δὲν ἀρκεῖ μόνη, ἵνα ἀποκτήσωμεν τὴν μείωσιν τοῦ εἰσαγωγικοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος τέλους. Καὶ πῶς νὰ ἀρκέσῃ; Διὰ τῆς ἐπιβολῆς τῶν διαφορικῶν τελῶν παρέχομεν εἰς τὴν Γαλλίαν 250 ἕως 300,000 δραχμῶν. Τί λέγω, παρέχομεν; Δὲν παρέχομεν τίποτε· παρέχομεν μόνον ἀπειλὴν, ὅτι θέλομεν αὐξήσει τὰ ἐπὶ τῶν γαλλικῶν ἐμπορευμάτων εἰσαγωγικὰ τέλη ἡμῶν κατὰ 250 ἕως 300,000 δραχμῶν. Σημειώσατε δὲ, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τοῦ ἐμπορίου τῆς Γαλλίας εἶπεν, ὅτι τὰ νῦν ὑπάρχοντα τέλη θεωρεῖ exorbifantes, ἀφοῦ δὲ τὰ θεωρεῖ τόσον ὑπέρογκα καὶ τόσον ἀνήκουστα, ἡμεῖς ἐρχόμεθα διὰ μιᾶς ἀπειλῆς λέγοντες εἰς αὐτὸν, ὅτι θέλομεν εἰς τὰ ὑπέρογκα ταῦτα τέλη προσθέσει ἀκόμη νέα τέλη 300,000 δραχμῶν. Τώρα, ἂν ἡ ἀπειλὴ αὕτη ἰσχύσῃ, ἐνδέχεται ἡ Γαλλία νὰ μᾶς εἴπῃ «μὴ ἐπιβάλλετε τὰ πρόσθετα ταῦτα εἰσαγωγικὰ τέλη καὶ ἔλθετε νὰ διαπραγματευθῶμεν». Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἰσχύσῃ, καὶ ἡ Γαλλία θελήσῃ νὰ ἀπειλήσῃ καὶ αὕτη ἡμᾶς, καὶ προσθέσῃ ἀκόμη μερικὰ φράγκα εἰς τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη τῆς σταφίδος, μὴ δεχομένη νὰ ἔλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις δι’ ἀπειλῆς, ἐννοεῖτε ποῖα θέλουσιν εἶσθαι τὰ ἀποτελέσματα τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαφορικῶν τελῶν; Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν παρέχει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν εὐκολίαν, ἵνα ἐξεύρῃ ἀντάλλαγμα, ἡ δὲ Κυβέρνησις πρέπει νὰ σκεφθῇ νὰ εὕρῃ ἀντάλλαγμα ἄλλο, ἵνα ἐπιτύχῃ τὴν μείωσιν τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τῆς σταφίδος. Καὶ ἐὰν διανοῆται νὰ προσφέρῃ ἄλλο τοιοῦτον ἀντάλλαγμα, τότε τί μᾶς φέρει νομοσχέδιον περὶ διαφορικῶν τελῶν; Ἢ ὑποθέτει, ὅτι δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον, καὶ μετὰ δύω μῆνας νὰ προσφέρῃ εἰς τὴν Γαλλίαν ἄλλο ἀντάλλαγμα καὶ ἕνεκα ἐκείνου νὰ μειώσῃ ἡ Γαλλία τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη, καὶ τότε ἡ Κυβέρνησις ἡμῶν νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι ἔσωσε τὴν παραγωγὴν τῆς σταφίδος, διότι μὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ διαφορικῶν τελῶν κατώρθωσε νὰ ἐλαττώσῃ τὰ τέλη ἐπὶ τῆς σταφίδος; Αἱ Κυβερνήσεις πρέπει εἰς τὰς σχέσεις των μετὰ τοῦ Κοινοβουλίου νὰ τηρῶσι πλήρη εἰλικρίνειαν. Τὸ Κοινοβούλιον πρέπει νὰ φωτίζηται ἐπὶ τῆς ἀληθείας, καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις σκοπῇ νὰ παράσχῃ ἄλλο ἀντάλλαγμα, δὲν εἶναι προσῆκον νὰ μᾶς λέγῃ, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου παρασκευάζει τὴν μείωσιν τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν ἐπὶ τῆς σταφίδος· διότι, ἂν τὸ λέγῃ, ἢ πλανᾶται, καὶ δὲν πρέπει νὰ πλανῶνται ὑπουργοὶ συνταγματικοῦ κράτους, ἢ θέλει νὰ πλανήσῃ ἄλλους. Ἀλλ’ ἡ ἀγανάκτησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἦτο τοσοῦτον κατάδηλος χθὲς, ὅταν ἠγόρευε περὶ τῆς Ὁλλανδίας, ὥστε μὲ ὅλην τὴν ἐπιθυμίαν, τὴν ὁποίαν κατέβαλεν ἵνα καταστείλῃ τὴν ἀγανάκτησίν του, δὲν ἠδυνήθη νὰ μὴ τὴν καταστήσῃ κατάδηλον. «Ἐν τῷ κοινοβουλίῳ τῆς Ὁλλανδίας μᾶς εἶπε, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῶσιν ἄνθρωποι, ὡς εὑρίσκονται ἐν τῷ κοινοβουλίῳ τῆς Ἑλλάδος, ἵνα διαμφισβητήσωσι τοιοῦτον σωτήριον μέτρον· ἐκεῖ ἡ ἀντιπολίτευσις ἐνίσχυε τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ συνομολογήσῃ τὴν περὶ τελωνιακῶν τελῶν σύμβασιν μετὰ τῆς Γαλλίας, ἐνῷ ἐνταῦθα ἡ ἀντιπολίτευσις συμβουλεύει τὴν Ἑλληνικὴν κυβέρνησιν νὰ μὴ ζητῇ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαφορικῶν τελῶν.» Ἀλλ’ ἐὰν οἱ ἐν τῷ κοινοβουλίῳ τῆς Ὁλλανδίας πολιτευόμενοι ἤθελον παραβῆ τὸ καθῆκόν των συμβουλεύοντες τὴν Ὁλλανδικὴν κυβέρνησιν νὰ συνομολογήσῃ τὴν μετὰ τῆς Γαλλίας περὶ τελωνιακῶν τελῶν σύμβασιν, οὕτω καὶ ἡ Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος ἤθελε παραβῆ τὸ καθῆκόν της, ἐὰν ἐδείκνυτο πιστεύουσα, ὅτι τὰ διαφορικὰ τέλη θέλουσιν ἐπιφέρει τὴν μείωσιν τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν ἐπὶ τῆς σταφίδος· ἂν ἡ Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος ἐπιψηφίσῃ τὸ περὶ διαφορικῶν τελῶν νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, θέλει παρασταθῆ θυσιάζουσα τὴν ἰδίαν αὑτῆς ἀνεξαρτησίαν, ἵνα εὐχαριστήσῃ τοὺς κυβερνῶντας τὴν Ἑλλάδα. Τίς ἀντιλέγει, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ ἐν τοῖς Κράτεσιν ὀφείλουν νὰ μεριμνῶσι καὶ περὶ τῶν μικροτέρων συμφερόντων τῆς Ἐπικρατείας, ὅτι ὀφείλουσι νὰ διασώζωσι τὸ ἐλάχιστον τῶν συμφερόντων, νὰ παρέχωσι πᾶσαν ἐπικουρίαν εἰς πάντα κλάδον ἐθνικῆς ἐνεργείας, ἐθνικῆς δραστηριότητος; Οὐδεὶς ἀντιλέγει εἰς ταῦτα. Ἐν τούτοις, ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Κοινοβουλίῳ, καὶ μόνον ἐν αὐτῷ ἠκούσαμεν ἄλλοτε, ὅτι ἐζητήθη παρὰ βουλευτῶν ποῖον ἀντάλλαγμα κατώρθωσε ν’ ἀποκτήσῃ ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν τοῦ ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου, ἀντὶ τῶν παροχῶν, τὰς ὁποίας ἔκαμεν εἰς τὴν ἑταιρίαν διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον τότε ἐσυζητεῖτο, ἂν κατώρθωσε τουλάχιστον ἡ Κυβέρνησις ἀντὶ τῶν παροχῶν ἐκείνων νὰ ἀποκτήσῃ τὴν ἀπαλλαγὴν ἢ τὴν μείωσιν ἀπὸ τῆς ὑποχρεώσεως τῆς Ἑλλάδος νὰ πληρώσῃ 5,000,000 εἰς τὴν ἑταιρίαν ἐκείνην μετὰ 99 ἔτη, ἠκούσαμεν, λέγω, ὑπουργοὺς ἀπαντῶντας εἰς ταῦτα, ὅτι «τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον σήμερον καταβαλλόμενον ἐπὶ ἀνατοκισμῷ πρὸς 7 τοῖς ἑκατὸν θέλει ἀποφέρει πέντε ἑκατομμύρια μετὰ παρέλευσιν 99 ἐτῶν, εἶναι ἕξ ἢ ἑπτὰ χιλιάδες δραχμῶν, ὥστε τὸ πλεονέκτημα, τὸ ὁποῖον ἠθέλομεν ζητήσει, δὲν εἶναι ἄξιον οὐδὲ τοῦ χρόνου, ὃν δαπανῶμεν ποιούμενοι λόγον περὶ αὐτοῦ.» Ὡς ἂν τὸ Ἑλληνικὸν κράτος ἔπρεπε νὰ ἀναλάβῃ τὸ ἐπάγγελμα τῶν τοκιστῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δίδουσι κατὰ τὸ 1882 εἴς τινα ἔχοντα ἀνάγκην χρημάτων δάνειον ἑπτὰ χιλιάδων δραχμῶν, καὶ προσπαθοῦσι κατὰ τὴν λῆξιν ἑκάστης προθεσμίας νὰ εἰσπράττωσιν αὐθημερὸν τοὺς τόκους, καὶ αὐθημερὸν νὰ προσθέτωσιν αὐτοὺς εἰς τὸ κεφάλαιον, καὶ διὰ τοῦ ἀνατοκισμοῦ νὰ φθάσωσι νὰ σχηματίσωσι μετὰ 99 ἔτη τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 5,000,000! Οἱ ὑπουργοὶ ἐν πάσαις ταῖς χώραις μεριμνῶσι καὶ περὶ τῶν ἐλαχίστων συμφερόντων τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ οὐδέποτε προβλέπουσι μόνον εἰς τὰς στιγμιαίας ἐπιδοκιμασίας, τὰς ὁποίας παράτολμα μέτρα δυνατὸν νὰ προκαλέσωσιν, εἴτε προσβάλλοντα τὴν ἀντίληψιν τῶν ἀκουόντων, εἴτε ἁρπάζοντα τὴν φαντασίαν αὐτῶν. Ἐρευνῶσι ποῖα θέλουσιν εἶσθαι τὰ ἀποτελέσματα τῶν μέτρων τούτων, καὶ ζητοῦσι νὰ ἴδωσιν ἂν ταῦτα συμβιβάζωνται μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, δὲν προβαίνουσι δ’ εἰς πραγματοποίησιν αὐτῶν εἰμὴ ὅταν πεισθῶσιν, ὅτι εἶναι λυσιτελῆ.

§30ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ὁ κ. Δηλιγιάννης εἶπεν, ὅτι αἱ στατιστικαί, τὰς ὁποίας ἔφερον, δὲν εἶναι ἀκριβεῖς, καὶ ὅτι τὰ ἡμερολόγια δὲν ἔχουν ἀκρίβειαν. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐγὼ σᾶς ἀνέγνωσα εἶναι Ἀγγλικὸν καὶ προκύπτει ἀπὸ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας λαμβάνουσιν οἱ πρέσβεις ἀπὸ τὰς διαφόρους Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι ὀφείλουσι νὰ δίδωσι ἐπισήμους πληροφορίας ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἐκδίδουσι βιβλία τοιούτου εἴδους, ἐκεῖθεν ἀρύουσι τὰς πληροφορίας των. Δὲν ἠρνήθην ἐγώ, ὅτι ἡ Γαλλία δὲν εἶχε κίνησιν ἐμπορίου 9 δισεκατομμυρίων· ἁπλῶς εἶπον, ὅτι σήμερον δὲν ἔχει παρὰ 7 καὶ 1 τέταρτον. Ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος, δι’ ὃν περιῆλθεν εἰς τοιαύτην κατάστασιν, διότι ἡ Ἀμερικὴ ἔχει ἄλλο σύστημα τελωνιακόν, τὸ ὁποῖον ἡ Γαλλία ἠναγκάσθη κατόπιν ν’ ἀκολουθήσῃ. Ἡμεῖς ἔπρεπε νὰ προσέχωμεν τὶ κάμνει ἡ Γαλλία ἐν ὅσῳ ἠκολούθει τὴν πορείαν τῆς Ἀγγλικῆς κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν σήμερον δὲν ἀκολουθεῖ, διότι ἡ μὲν Ἀγγλικὴ κυβέρνησις εἶναι ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, ἀλλ’ ἡ ἀντιπολίτευσις ἐπανακάμπτει εἰς τὸ προστατευτικὸν σύστημα. Σήμερον ὅλα τὰ Κράτη εἰς τὸ σύστημα τοῦτο κλίνουσι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ δασμολόγιον καὶ τὰ τελωνιακὰ τέλη. Ἀνέγνωσα χθές, ὅτι σχεδὸν ἐπανάστασις συμβαίνει εἰς τὴν Γερμανίαν, ἕνεκα τῆς διατρήσεως τοῦ ὄρους τοῦ Ἁγίου Γοτθάρδου. Οἱ γεωργοὶ τῆς Γερμανίας ἀπῄτησαν παρὰ τοῦ κ. Βίσμαρκ νὰ χορηγήσῃ οὗτος ἡ Κυβέρνησις προστασίαν ἀπέναντι τῶν Ἰταλικῶν προϊόντων. Παντοῦ εὑρίσκεται τὸ αὐτὸ φρόνημα τῆς προστασίας, εἴτε οὕτως, εἴτε ἄλλως. Διατί λοιπὸν ἡμεῖς νὰ μείνωμεν εἰς τὴν διάθεσιν τῆς τύχης, καὶ ν’ ἀφήσωμεν τὰ πράγματα ἐκεῖ ὅπου εὑρίσκονται, καὶ νὰ μὴν ἀντιτάξωμεν καὶ ἡμεῖς τὰ ἴσα, ὥστε, ἐὰν ληφθῇ ὑπὸ τῶν ἄλλων Κρατῶν ἓν μέτρον γενικόν, κανονίζον τὸ δασμολόγιον, νὰ ληφθῶμεν καὶ ἡμεῖς ὑπ’ ὄψιν; Τοῦτο πράττοντες, ἐν τούτοις, ὑποστηρίζομεν κἄπως τὴν ἡμετέραν βιομηχανίαν, ἥτις δικαίως δύναται νὰ εἴπῃ ἡμῖν: Ἀφοῦ ἡ Γαλλία φορολογεῖ βαρέως τὴν σταφίδα μας, διατί δὲν φορολογοῦμεν καὶ ἡμεῖς τὰ ὑφάσματά της; Σᾶς εἶπον καὶ προχθές, ὅτι δὲν εἶναι ἡ Γαλλία ὁ μεγαλείτερος προμηθευτὴς τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ἡ Αὐστρία· διατί; διότι ἡ Αὐστρία παρεδέχθη εἰς ὑπέρτερον βαθμὸν τὸ σύστημα τῶν προστατευτικῶν βραβείων. Διὰ τοῦ συστήματος τούτου τῶν βραβείων, δὲν ἀναλαμβάνει δυνάμεις ὁ πάσχων κλάδος τῆς βιομηχανίας, καὶ ὅταν θὰ ἔλθῃ τὸ ζήτημα περὶ τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας θέλω καὶ ἐγὼ φανῆ ἔνθερμος ὑποστηρικτὴς αὐτῆς ὅσον καὶ πᾶς ἄλλος. Ἐκφράσας τὴν ταπεινὴν γνώμην μου, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ πλάττητε βιομηχανίαν δαπάναις τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου, διότι ἡ βιομηχανία, ἥτις ἔχει ἀνάγκην ὑποστηρίξεως καταβαλλομένης ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου, δὲν εἶναι πλοῦτος ἐθνικός, εἶναι ἐθνικὸν βάρος.

§31ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ὄχι μόνον ἐξηντλήθη, ἀλλά, κατ’ ἐμέ, ἐξωγκώθη εἰς τοιοῦτον βαθμόν, ὥστε δύναται νὰ σχηματίσῃ εἴτε μίαν πυραμίδα τοῦ Φαραὼ ἐξ ἐκείνων, αἵτινες σήμερον κινοῦνται εἰς τὸ φύσημα τοῦ ἀραβικοῦ ἀφυπνίσματος, εἴτε στήλην τοῦ Πομπηίου, τὴν ὁποίαν ἄλλοτε ἀνήγειραν ἐκεῖ οἱ πρόγονοι τῶν σημερινῶν Φελλάχων. Ἡ πυραμὶς δὲ εἴτε ἡ στήλη σύγκειται ἀπὸ πληθὺν στατιστικῶν, εἰς τὰς ὁποίας ἰδίως εὐχαριστεῖται ὁ εὐφυὴς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀπὸ ἡμερολόγια τοῦ Γκόθα, ἀπὸ λεξικὰ διαφόρων ἐθνῶν, ἀπὸ σάκκους ζακχάρεως καὶ καφέ, καὶ ἀπὸ ἑκατομμύρια καὶ δισεκατομμύρια, ὡς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἄλλοτε ἀπὸ σκοποῦ ἀνέφερον εἰς τὸ δρᾶμά μου Νέρων ἐν Κορίνθῳ. Ἐπὶ τοῦ ὄγκου δὲ αὐτοῦ τοῦ μεγάλου, ἐπὶ δύω σάκκων καφὲ καὶ ζακχάρεως, ἵσταται ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Καλλιγᾶς, φέρων εἰς μὲν τὴν μίαν χεῖρα ὅλην τὴν εὐφυΐαν του, εἰς δὲ τὴν ἄλλην αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν λεγομένων διαφορικῶν τελῶν.

§32ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὁ πρωθυπουργὸς ποῦ θὰ ἵσταται;

§33ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποκάτω ὑμῶν θὰ φαίνεται τὸ πρόσωπόν του (ἱλαρότης). Τὸν ζωντανὸν τοῦτον πίνακα παρακαλῶ νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, ἐνῷ ἐγὼ θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ εἴπω ὀλίγα τινά, ὄχι ὅπως ἐπαναλάβω τὰ διαφοροτρόπως λεχθέντα, ἀλλ’ ὅπως ἐκφράσω ποίαν γνώμην ἐσχημάτισα ἀπὸ τὴν ἐκ τοῦ βήματος τούτου ἐκτενεστάτην συζήτησιν. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον κρατεῖ εἰς τὴν μίαν χεῖρα ὁ κ. Καλλιγᾶς, φέρει τὴν ἐπιγραφὴν «διαφορικὰ τέλη», ἀλλ’ ὡς ὑδάτινα γράμματα, φαίνονται ἐπ’ αὐτοῦ καὶ ἄλλαι ἐπιγραφαί. Καὶ πρῶτον εἶναι μία ἐπιγραφή: ἀπειλή· καὶ νομίζει τις, ὅτι βλέπει ἄλλο τελεσίγραφον Μεντσικὼφ πρὸς τὴν Δύσιν. Δευτέρα ὑδρογραφικὴ ἐπιγραφὴ εἶναι εἶδος φορολογίας, τὸ ὁποῖον ἔρχεται μετὰ τὴν φορολογίαν τῶν αἰγῶν, ἐκεῖ μὲν κατὰ τῆς κτηνοτροφίας, ἐδῶ δὲ κατὰ τῆς βιομηχανίας καὶ κατὰ τῶν καταναλωτῶν. Τρίτον ἡ τελευταία ὁμιλία τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ ἔδωκεν εἰς αὐτὸ καὶ ἄλλον τινὰ χαρακτῆρα, ὅστις σήμερον δὲν ἔπρεπε πλέον νὰ ὑπάρχῃ, διότι μόνον εἰς περασμένους καὶ σκοτεινοὺς αἰῶνας εἶχε πέρασιν, ἤγουν εἰς τὰ βιβλία τῶν Ἰησουϊτῶν, τὰ λεγόμενα casuistiques καὶ ἀνταποκρινόμενα εἰς τὴν ἀρχὴν τῶν παλαιῶν σοφιστῶν «τὸν ἥττονα λόγον κρείττονα ποιεῖν» τοῦ Προδίκου καὶ τοῦ Γοργίου. Τὸν χαρακτῆρα τοῦτον ἔδωκεν εἰς αὐτὸ ὁ κ. πρωθυπουργός, ὅτε χθὲς ἢ προχθὲς ὡμίλησε πάνυ τεχνηέντως, ὡς ἤθελεν εἰπεῖ τις θιασώτης αὐτοῦ καθηγητὴς λογιώτατος. Ἠθέλησε νὰ διϊσχυρισθῇ, ὅτι ἡ Ἑλλάς, τὸ κύριον μέσον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ μεταχειρισθῇ, ὅπως ἡ Γαλλία ἐλαττώσῃ τὸν δασμὸν τῆς σταφίδος, εἶναι, ν’ ἀναβιβάσῃ τὸ τέλος ἐπὶ τῶν προϊόντων τῆς Γαλλίας. Τοῦτο, κύριοι, εἶναι ἀρειμάνιον, ἀλλ’ ἐδῶ δὲν στέκεται. Ὁ κ. πρωθυπουργός, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. βουλευτὴν Μεσσήνης, εἶπε πρὸς τοῖς ἄλλοις, ὅτι ὁ πρώην πρωθυπουργὸς ἔπρεπε νὰ δειχθῇ ἀρειμάνειος κατὰ τὰ τελευταῖα γεγονότα, καὶ εἶχε δίκαιον, προκειμένου περὶ πολέμου. Βεβαίως ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἔπρεπε, κατ’ ἐμέ, νὰ προβῇ εἰς πόλεμον, ἐν οἵᾳ δήποτε περιπτώσει, προκειμένου περὶ ἀμύνης τῶν ἐθνικῶν δικαιωμάτων· ἀλλ’ εἰς τοῦτο δὲν ἔπταισε μόνος αὐτός, ἀλλὰ καὶ ὁ κ. Τρικούπης, ὅστις, ἂν ἦτο πράγματι ἀρειμάνιος, ὤφειλεν ἐγκαίρως νὰ συγκαλέσῃ τὴν ἐπιστρατείαν καὶ νὰ μὴ περιμείνῃ πρότερον τὴν σιωπηρὰν συναίνεσιν τῆς Εὐρώπης. Τότε δὲ ἴσως καὶ ὁ πρώην πρωθυπουργὸς δὲν ἤθελε πιθανὸν ὀπισθοδρομήσει, δηλαδή, ἂν τοσοῦτον ἀργὰ δὲν ἤρχιζεν ἡ ἐπιστράτευσις. Εἰς τὸ στάδιον ὅμως τῶν ἐμπορικῶν συμφερόντων τὸ ἀρειμάνιον ὕφος ὄχι μόνον δὲν ἔχει λόγον ὑπάρξεως, ἀλλ’ εἶναι καὶ γελοῖον καὶ πρὸς τούτοις βλαπτικόν. Εἰς τὸ στάδιον τῶν ἐμπορικῶν συμφερόντων ἀπαιτοῦνται μόνον ὑπολογισμοὶ σπουδαῖοι ἀμοιβαίου συμφέροντος, βασιζόμενοι ἐπὶ ἀμοιβαίων ἀνταλλαγμάτων, καὶ τότε ἐπέρχονται αἴσια εἰς τὰ ἔθνη ἀποτελέσματα. Κατ’ ἐμὲ, ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὤφειλε πρῶτον νὰ προβῇ εἰς διαπραγματεύσεις σπουδαίας μετὰ τῆς γαλλικῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ δασμοῦ τῆς σταφίδος, νὰ προσαγάγῃ ἀντάλλαγμα ἰσάξιον, καὶ τότε ἂν ἡ Γαλλία δὲν ἐνέδιδεν εἰς τοιαύτην λογικὴν πρότασιν, τότε μόνον ἡ Ἑλλὰς ὤφειλεν, ὡς πᾶν ἔθνος δίκαιον καὶ νοῆμον, ἔστω καὶ μικρὸν, νὰ καταφύγῃ εἰς τὸ τελευταῖον τοῦτο μέτρον, ἤγουν εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ διαφορικῶν τελῶν. Ἀνέφερεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς καὶ τὴν Ὁλλανδίαν. Εἶπεν, ὅτι ἀπέτυχε σύμβασίς τις μεταξὺ αὐτῆς καὶ τῆς Γαλλίας, ὡς μὴ ἱκανοποιοῦσα τὰ συμφέροντα τῆς πρώτης. Τί παρατηρεῖτε ἐν τούτοις; Προηγήθησαν διαπραγματεύσεις ἐπὶ ὡρισμένων πραγμάτων. Ἀλλ’ ἡ Ὁλλανδία δὲν εὑρίσκεται εἰς ἣν θέσιν καὶ ἡμεῖς. Ἡ Ὁλλανδία παράγει διαφοροτρόπως· ἔχει σπουδαῖον ἐμπόριον, βιομηχανίαν, ναυτιλίαν, ἔχει ἀγορὰς καὶ ἀποικίας καὶ εἰς τὸ ἄλλο ἡμισφαίριον, ἐνῷ εἰς ἡμᾶς τὸ κυριώτερον καὶ τὸ μόνον σπουδαῖον προϊὸν εἶναι ἡ σταφίς· ἡ δὲ ἀγορά μας δὲν εἶναι ἐκ τῶν πρώτων, αἵτινες ἐνδιαφέρουσι τὴν Γαλλίαν. Τὴν εὐπορίαν καὶ τὸ ἐκτεταμένον ἐμπόριον τῆς Ὁλλανδίας τὸ ἐκφράζει, ὡς εἰπεῖν, καὶ ἡ ζωγραφική της αὐτή. Ὁ Ῥαμβρὰν καὶ ὁ Ῥοῦβενς, διάσημοι ζωγράφοι Ὁλλανδοὶ, δίδουν πολὺ φῶς εἰς τὰς εἰκόνας των, ἐνῷ ἡ Ὁλλανδία εἶναι χώρα βόρειος, ὑγρὰ καὶ νεφελώδης, ἡ δὲ ἐθνικὴ σχολὴ τῆς ζωγραφικῆς της λιτὴ καὶ πραγματική· πολλοὶ δὲ ἠπόρουν διὰ τὴν πληθώραν τοῦ φωτὸς εἰς τὰς εἰκόνας τῶν δύω ἐκείνων ἀριστοτεχνῶν της. Πρῶτος ὁ φιλοσοφικὸς καὶ ποιητικὸς νοῦς τοῦ ἀειμνήστου Γάλλου καὶ φιλέλληνος Ἐδγὰρ Κουινὲ ἐξήγησε τὴν αἰτίαν τοῦ φαινομένου τούτου. Ὑπέδειξεν, ὅτι εἰς τὰς εἰκόνας τῶν δύω ἐκείνων μεγάλων ζωγράφων τῆς Ὁλλανδίας ὑπάρχει ἀνάμνησις τῶν ὁλλανδικῶν ἀποικιῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι εἰς τὸ ἡμισφαίριον τὸ μεσημβρινὸν, εἰς χώρας φωτιζομένας ἀπὸ λαμπρότατον ἥλιον. Ἡ Ὁλλανδία λοιπὸν δὲν δύναται νὰ καταταχθῇ εἰς τὴν αὐτὴν μοῖραν μὲ τὴν Ἑλλάδα. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἡ ἡμετέρα Κυβέρνησις ὤφειλε κατὰ πρῶτον νὰ προβῇ εἰς διαπραγματεύσεις ὁριστικὰς μετὰ τῆς Γαλλίας, ὑποδεικνύουσα τὸ συμφέρον ταύτης, ἔστω καὶ ἂν ὑποτεθῇ ἐλάχιστον· ἄλλως, ἡ ἀπειλὴ αὕτη, ὄχι μόνον δὲν θὰ φέρῃ τὸ ποθούμενον ἀποτέλεσμα, ἤγουν τὴν ἐλάττωσιν τοῦ δασμοῦ τῆς σταφίδος, ἀλλὰ οἱ νοήμονες ὑπουργοὶ τῆς Γαλλίας καὶ ὅσοι ἄλλοι ἀναγνώσωσι τυχὸν τὸ παρὸν νομοσχέδιον τοῦ κ. Καλλιγᾶ, ἠδύναντο ἴσως νὰ εἴπωσιν, ὅτι τοῦτο δὲν εὑρίσκει καταλληλοτέραν θέσιν ἢ μόνον εἰς τὸ πασίγνωστον μυθιστόρημα τοῦ Μιχαὴλ Κερβάντες, τὸ ἐπιγραφόμενον «Δὸν Κισσῶτος». (Ψιθυρισμοί.) Καθόσον ἀφορᾷ τὸ δεύτερον μέρος, ἐὰν αὐξήσωμεν ἡμεῖς τὰ τέλη, ἡ βιομηχανία δὲν θὰ ὑποστηριχθῇ ἐνταῦθα, διότι πολλὰ πράγματα τῆς Γαλλίας, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην ἡ βιομηχανία μας καὶ πολλοὶ ἐκ τοῦ λαοῦ, θὰ πωλῶνται ἀκριβώτερον τότε εἰς τὴν Ἑλλάδα, πρὸς δὲ τούτοις, τοὺς καταναλωτὰς θὰ ἐπιβαρύνῃ αὐτὸς ὁ φόρος, καθὼς καὶ ὁ ἄλλος ἐκεῖνος, τὸ δεκατημόριον τῶν εἰσαγομένων ὁμοῦ μὲ τοὺς λοιποὺς φόρους, τοὺς ὁποίους εἰσήγαγεν ἐπ’ ἐσχάτων ἡ Κυβέρνησις, καίτοι εἰς μερικὰ τῶν νομοσχεδίων της ἐλθοῦσα εἰς συμβιβασμὸν, ὡς καλῶς ἐνθυμεῖσθε. Ὡς πόρισμα λοιπὸν, κύριοι, ἐγὼ δὲν βλέπω ἄλλο, παρ’ ὅτι τὸ περὶ διαφορικῶν τελῶν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον κρατεῖ ἐκεῖ, ἐπὶ τοῦ ζωντανοῦ ἐκείνου πίνακος, ὁ κ. Καλλιγᾶς, ἂν, ὃ μὴ γένοιτο, τὸ ἐπιψηφίσητε — καὶ συλλογισθῆτέ το καλῶς — θὰ μεταβληθῇ εἰς ἀληθῆ φυλλοξήραν τῶν Ἑλληνικῶν σταφιδαμπέλων.

§34ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὀλίγας λέξεις, κύριε Πρόεδρε, ἵνα δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου. Νὰ βλάψῃ τὸ προτεινόμενον μέτρον προκαλοῦν ἀντεκδικήσεις ἢ ἀντίποινα ἐκ μέρους τῆς γαλλικῆς Κυβερνήσεως δὲν τὸ πιστεύω, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ γαλλικὴ Κυβέρνησις νὰ κατέλθῃ εἰς πολιτείαν ἄδικον καὶ ἀναξιοπρεπῆ· ἄδικον μὲν, διότι ἤθελε ζητήσει νὰ ταπεινώσῃ τὴν Ἑλλάδα, καθόσον ἀδικούμεθα καταδικασμένοι ὄντες μόνοι ἡμεῖς εἰς τὸ γενικὸν τιμολόγιον καὶ ἀμυνόμεθα καταφεύγοντες εἰς τὸ προτεινόμενον μέτρον, ἀναξιοπρεπὲς δὲ, διότι ὁ ἰσχυρὸς μετερχόμενος τὴν βίαν, ὅπως ἐπιβάλῃ τὸ μὴ δίκαιον εἰς τὸν ἀνίσχυρον, βεβαίως πράττει τι λίαν ἀναξιοπρεπές. Νὰ ὠφελήσῃ τὸ προτεινόμενον μέτρον ἀμφιβάλλω, διότι ἡ πεῖρα ἀποδεικνύει, ὅτι οἱ ἰσχυροὶ σπανίως λαμβάνουσιν ὑπ’ ὄψιν τὰ παράπονα, ἔστω καὶ δίκαια, τῶν ἀδυνάτων. Ἐν τούτοις τὸ μέτρον τὸ προτεινόμενον εἶναι δίκαιον, εἶναι σύμφωνον πρὸς τὴν πολιτικὴν τὴν γενναίαν· εἶναι δίκαιον, διότι ἀμυνόμεθα, διότι περιφρονούμενοι λέγομεν πρὸς τὴν Γαλλίαν: ἀδικεῖς ἡμᾶς, περιφρονεῖς ἡμᾶς ἄνευ εὐλόγου ἀφορμῆς. Εἶναι δὲ καὶ σύμφωνον πρὸς τὴν γενναίαν πολιτικὴν, διότι τὸ γενναίως πολιτεύεσθαι δὲν εἶναι μόνον ἴδιον τοῦ ἰσχυροῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἀδυνάτου, ἀδικουμένου. Διὰ τοὺς λόγους τούτους, κύριε Πρόεδρε, ἡ γνώμη μου εἶναι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς πρώτης ἀναγνώσεως τοῦ νομοσχεδίου. (Ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ καὶ τὸ ἄρθρον 1.)

§36ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τίς θέλει προσδιορίσει ἐὰν φορολογῶνται βαρύτερον εἰς τὸ ἐξωτερικὸν τὰ προϊόντα;

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον λέγει ἐν τέλει, ὅτι διὰ Β. Διατάγματος θέλουσι κανονισθῆ τὰ ἀφορῶντα ἐν γένει εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ παρόντος Νόμου. (Ψηφίζονται τ’ ἄρθρα 2 καὶ 3 καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν).

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσμετρήσεως τοῦ πρὸς προβιβασμὸν ἀξιωματικῶν ἀπαιτουμένου χρόνου.

§39ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ περὶ προσμετρήσεως τοῦ χρόνου πρὸς προβιβασμὸν ἀξιωματικῶν νομοσχέδιον.... (Ἐξέρχονται τινὲς τῶν κκ. βουλευτῶν τῆς αἰθούσης).

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴν ἀναχωρῆτε, διότι θὰ ἔχωμεν πάλιν Ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§41ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι ἀντισυνταγματικὸν, τὸ ἐννοεῖτε οἱ φεύγοντες καὶ διὰ τοῦτο, φαίνεται, φεύγετε. Καλὴ κἂν καὶ ἡ συναίσθησις αὕτη, ἀφοῦ δὲν ἔχετε τὸ θάῤῥος νὰ ἐκπληρώσητε τὸ καθῆκόν σας. — Καὶ ὡς ἀντισυνταγματικὸν θὰ πολεμήσω αὐτό. Εἶναι δὲ ἀντισυνταγματικὸν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς βουλευτὰς ἀξιωματικούς· καὶ ἐν τούτῳ κεῖται τὸ σοβαρὸν καὶ ἐπικίνδυνον τοῦ ζητήματος. Εἷς ἐκ τῶν φίλων τῆς Κυβερνήσεως βουλευτῶν, ἀπαντῶν προχθὲς εἰς τὸν κ. πρωθυπουργὸν, τὸν ἐξήλεγξεν, ὅτι ἐνῷ ὑπέσχετο νὰ μεταβάλῃ τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων καὶ νὰ φέρῃ τὴν ἀνόρθωσιν τῶν πάντων δι’ Ἐθνικῆς Συνελεύσεως — διότι οὕτως ὠνόμασεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς τὴν παροῦσαν Βουλὴν διὰ τῶν δημοσιογραφικῶν ὀργάνων του—δὲν ἔπραξε τοῦτο. Ὁ βουλευτὴς ἐκεῖνος δὲν διεῖδε φαίνεται τὰ συντελεσθέντα, τὸ ἓν γεγονὸς ἤδη, καὶ τὸ ἕτερον συντελούμενον νῦν, ἔργα ἀμφότερα διὰ τῶν ὁποίων πράγματι μὲν, ἀλλ’ ὑπούλως καὶ λεληθότως μεταβάλλεται τῷ ὄντι ἡ Βουλὴ εἰς Ἐθνικὴν Συνέλευσιν. Ἐπεψήφισεν ἤδη ἡ Βουλὴ, τῇ εἰσηγήσει τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, ἀντιτασσομένων ἡμῶν, νομοσχέδιον περὶ τῶν ἐκτιθεμένων εἰς τὰς ἐκλογὰς ἀξιωματικῶν, τῶν λαμβανόντων ἄδειαν, καὶ ἀνέγραψεν ἐν αὐτῷ διατάξεις προφανῶς εἴς τε τὸ γράμμα καὶ εἰς τὸ πνεῦμα καὶ τὸν σκοπὸν τοῦ Συντάγματος ἀντικειμένας. Τὸ ἄρθρον 71 τοῦ Συντάγματος ῥητῶς ἀναγράφει, ὅτι ἡ ἄδεια τῶν 5½ μηνῶν, ἡ χορηγουμένη εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ἀποδυομένους εἰς τὸν βουλευτικὸν ἀγῶνα, εἶναι ὑποχρεωτικὴ διά τε τὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ τοὺς ἀξιωματικούς. Ὅτι δὲ τοῦτο διέταξε διὰ τοῦ ἄρθρου 71 τοῦ Συντάγματος ἡ Συνέλευσις, μαρτυροῦσι προδήλως καὶ τὰ ἐπίσημα αὐτῆς πρακτικά, ἐν οἷς, ἀποτελοῦσιν ἀναπόσπαστον μέρος τοῦ ἄρθρου ἐκείνου, λέγεται ῥητῶς, ὅτι ἡ πεντάμηνος ἄδεια εἶναι ὑποχρεωτικὴ καὶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ τοὺς ἀξιωματικούς, τοὺς μὴ ἐπιτυχόντας εἰς τὰς ἐκλογάς. Πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ ἄρθρου 71, γενομένης μετὰ μακρὰς καὶ θορυβώδεις μάλιστα συζητήσεις, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ εἴπῃ τις, ὅτι ἐλαφρῶς ἀπεφάσισαν οἱ πληρεξούσιοι τοῦ Ἔθνους, προετάθη ν’ ἀναγραφῇ καὶ ἀνεγράφη, κατ’ ἀπόφασιν τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ αὐτῆς τὸ ἑξῆς: «Καὶ συνάμα ἐγένετο ἡ ἐξήγησις, ὅτι ἡ ἐν αὐταῖς λέξις ὑποχρεωτικῶς ἀνάγεται εἴς τε τὴν ὑποχρέωσιν, ἣν ἔχει ἡ Κυβέρνησις νὰ χορηγῇ εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τὴν αἰτηθησομένην ἄδειαν, καὶ εἰς τὴν ὑποχρέωσιν, ἣν ἔχει ὁ λαμβάνων τὴν ἄδειαν ἀξιωματικὸς νὰ μένῃ εἰς αὐτήν, καὶ ἐν ἀποτυχίᾳ τῆς ἐκλογῆς του ὡς βουλευτοῦ». Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ μὲν καθαρωτέρα καὶ σαφεστέρα διάταξις, νὰ ἐννοηθῇ δὲ ἀντισυνταγματικώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσαμεν πρό τινων ἡμερῶν καὶ δι’ οὗ εἴπομεν, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ δύνανται, ἐπὶ τῇ αἰτήσει των, νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ πρὸ τῆς παρελεύσεως τῶν πέντε μηνῶν; Ἀλλ’ ἡ διάταξις αὕτη δὲν εἶναι μόνον ἀντισυνταγματική, εἶναι καὶ μέτρον ἐπικίνδυνον κατὰ τῆς ἐκλογικῆς ἐλευθερίας, διότι παρέχει εἰς πᾶσαν Κυβέρνησιν μέσον φοβερὸν ἐπεμβάσεως εἰς τὰς ἐκλογάς. Οὐδεὶς ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι σπουδαίως θὰ ἐκτεθῶσιν εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ οἵτινες θὰ τύχωσιν ἀντίθετοι τῆς πολιτικῆς τῆς κρατούσης Κυβερνήσεως, οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ἀποτυχὼν ἐν ταῖς ἐκλογαῖς θὰ ζητήσῃ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν πρὸ τῶν πέντε μηνῶν, διότι ἔχει νὰ φοβηθῇ τὴν ἐκδίκησιν τοῦ ὑπουργοῦ, κατὰ τῆς πολιτικῆς τοῦ ὁποίου ἀντετάχθη, ἀλλὰ θὰ διανύσῃ τὸν νενομισμένον χρόνον, διὰ νὰ ἦναι τοὐλάχιστον ἥσυχος, ἐλπίζων εἰς μεταβολήν, ἐὰν αἱ ἐκλογαὶ ἀποβῶσι κατὰ τοῦ ὑπουργείου, ἢ εἰς τὴν φυσικὴν διὰ τοῦ χρόνου κατεύνασιν τῶν πολιτικῶν παθῶν, ἃ ἐξεγείρει ὁ ἐκλογικὸς σάλος. Ὥστε ἡ νομοθετηθεῖσα ἀντισυνταγματικὴ διάταξις παρέχει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ μέσον νὰ προτρέπῃ τοὺς φίλους αὑτῆς ἀξιωματικοὺς νὰ ἐκτίθενται ἀζημίως εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς ἀγῶνας οὐχὶ σπουδαίως, ἀλλὰ πρὸς ἐπίδρασιν ἐπ’ αὐτῶν. Καὶ εἶναι μεγάλη, κύριοι, ἡ ἐπίδρασις ἀξιωματικῶν ἐχόντων δύναμιν καὶ φίλους ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, καὶ φερόντων τὸν σεβαστὸν τοῖς πᾶσιν καὶ ἐπιβάλλοντα βαθμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ. Ἔχω δὲ τοσαύτην πεποίθησιν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ θέτει εἰς κίνδυνον τὴν ἐκλογικὴν ἐλευθερίαν, ὥστε προτίθεμαι νὰ ὑποβάλω πρότασιν νόμου περὶ καταργήσεως τοῦ ἄρθρου ἐκείνου. Ἀλλ’ ἡ ἐκλογικὴ ἐλευθερία εἶναί τι ἀπρόσωπον καὶ ἡ κατ’ αὐτῆς προσβολὴ δὲν γίνεται ἀμέσως αἰσθητή· θὰ γείνῃ βεβαίως καὶ αὕτη ἐπαισθητὴ μίαν ἡμέραν, ὅταν τὰ πράγματα ἀποδείξωσι τὸ μέγεθος τοῦ κακοῦ· ἀλλὰ σήμερον δὲν διεγνώσθη ἡ ἔκτασις αὐτοῦ, σήμερον διῆλθε τὸ πρᾶγμα ἀπαρατήρητον· καὶ ἐπείσθησαν μάλιστα οἱ πολλοί, ὅτι ἐβελτίωσαν τὴν κατάστασιν τῶν ἀξιωματικῶν, ἐνόμισαν, ὅτι παρέσχον πρὸς αὐτοὺς ὑπηρεσίαν. Τὸ νομοσχέδιον ὅμως, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν σήμερον, δὲν ἔχει ἀπρόσωπον τὸν προσβαλλόμενον, ἔχει πρόσωπα πολλά, τὰ εὐγενέστερα τῆς πατρίδος, ἔχει ὁλόκληρον τὸν στρατόν. Τί εἶναι τὸ Κοινοβούλιον τῆς Ἑλλάδος; Τί εἶναι τὰ Κοινοβούλια τοῦ κόσμου, εἰμὴ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν διαφόρων ἐν τοῖς ἔθνεσι κοινωνικῶν δυνάμεων; διατί ἐπιζητοῦσιν ἁπανταχοῦ, καὶ διατί θεωρεῖται τὸ Κοινοβούλιον τῳόντι καλῶς συγκροτημένον, ὅταν ὅλα τὰ ἐλεύθερα ἐπαγγέλματα, ὅταν ὅλαι αἱ γνώσεις, ὅταν ἡ πεῖρα μετὰ τῆς ἐπιστήμης, ὅταν ἡ ἰδιοκτησία μετὰ τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας συνενοῦνται ἐν αὐτοῖς καὶ συντελοῦσιν τὸ ἄρτιον, ὑπὸ ἠθικὴν ἔποψιν τοῦ ἐθνικοῦ συνεδρίου; Καὶ θέλετε σεῖς νὰ ἐξαιρέσητε τοῦ γενικοῦ τούτου κανόνος τὸν σπουδαιότατον παράγοντα ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἡμῶν καὶ ἐν τῇ πολιτείᾳ, τὸν στρατόν; Τί προβάλλετε τουλάχιστον πρακτικόν, εἰλικρινὲς καὶ σπουδαῖον, ὅπως ὑποστηρίξητε τὸ ἀντισυνταγματικὸν τοῦτο μέτρον σας; Καταστρέφεται, λέγετε, ἡ πειθαρχία τοῦ στρατοῦ ὑπάρχουσιν, ἐπιφέρετε, κενὰ ἐν τῷ στρατῷ, δὲν ἐκτελεῖται ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία καλῶς. Ὅλα ταῦτα εἶναι ψευδῆ, εἶναι προφάσεις καὶ ἐπινοήματα. Ἀνέτρεξα εἰς τὰς διαφόρους περιόδους τῆς Βουλῆς ἡμῶν καὶ ἠρίθμησα τοὺς ἀξιωματικοὺς βουλευτάς. Τί ἦσαν καὶ τί εἶναι ἀπέναντι τοῦ συνόλου τοῦ στρατοῦ; Ἐλαχιστημόριόν τι ἀπαρατήρητον. Οἱ παρόντες βουλευταὶ οἱ στρατιωτικοί, περιλαμβανομένων καὶ τῶν ἐν ἀποστρατείᾳ, ἀριθμοῦνται εἰς 27. Ὁ ἀριθμὸς δὲ οὗτος πρὸς τίνα πρέπει νὰ συγκριθῇ; 1589 εἰσὶ, νομίζω, ἐν ὅλῳ οἱ ἀξιωματικοὶ, κατὰ τὸν ὑποβληθέντα ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν προϋπολογισμὸν, δηλαδὴ τὸ 1|60 τοῦ ὅλου τούτου ἀποτελοῦσιν οἱ εἰς τὴν Βουλὴν παρακαθήμενοι ἀξιωματικοί.

§42ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Δὲν ἔχει τότε ἀξίαν, ἀφοῦ εἶναι τόσον ὀλίγοι.

§43ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εἷς μόνον ἀξιωματικὸς τοῦ στρατοῦ ἐὰν ἀποκλεισθῇ ἀπὸ τῆς Βουλῆς, τὸ πρᾶγμα ἔχει μεγάλην ἀξίαν, κ. Κατσικαπῆ, καὶ σᾶς συμβουλεύω νὰ προσέχητε καλῶς εἰς τὰ ἀπὸ τοῦ βήματος λεγόμενα, ὅπως ἐννοῆτε αὐτά, πρὶν ἢ ἀποφασίσητε νὰ διακόψητε — Ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριοι, ἐπιφέρει βλάβην εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ ἡ ἔλλειψις 27 ἢ καὶ 50 ἀξιωματικῶν ἐπὶ τῶν 1.60); Ἠρευνήσατε δὲ ὅπως μάθητε, ὅτι διαρκῶς ἐκ τῶν στελεχῶν τῶν σωμάτων τοῦ στρατοῦ ἡμῶν ἐλλείπουσι πλεῖστοι, ἑκατσατύες πολλαὶ μάλιστα; Ὅτι σήμερον ἔτι ὑπάρχουσιν ὑπὲρ τὰς 300 κεναὶ θέσεις;

§44Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ θ’ ἀποδείξω ἔπειτα εἰς τὸν κ. Κατσικαπῆν τί βλάβην φέρει εἰς τὸν ἀξιωματικὸν βουλευτὴν ἡ ἀπομάκρυνσίς του ἀπὸ τὸν στρατόν.

§45ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ μήπως εἶναι ὁ λόγος τῆς πειθαρχίας; Ὁ ἀξιωματικός, γενόμενος βουλευτής, εἶναι πλέον ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους, εἶναι ὁ ἐλέγχων κατὰ τὸ Σύνταγμα τὴν Κυβέρνησιν, εἰς οὐδένα ὀφείλει πειθαρχίαν ὅ,τι δὲ καὶ ἂν πράξῃ ἐν τῇ Βουλῇ, ὅσον αὐστηρῶς καὶ ἂν ἐλέγξῃ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, οὐδαμῶς προσβάλλει τὴν στρατιωτικὴν πειθαρχίαν, καὶ θὰ ἦτο ἀπαίσιον ἐὰν ἐλέγετο τὸ ἐναντίον. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι λόγοι ἀνωτάτου, ὑψίστου συμφέροντος, λόγοι τάξεως καὶ ἀσφαλείας, λόγοι ἀφορῶντες εἰς τὰ καθεστῶτα ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ἀποκρούουσι τὸ προτεινόμενον ἀντισυνταγματικὸν μέτρον. Καὶ ἂν ἡ Συνέλευσις ἐκείνη, τὴν ὁποίαν τόσον ἀκρίτως κατακρίνουσιν ἐπὶ τῆς ἀποφάσεώς της ταύτης, ἔπραξέ τι, μεταξὺ τῶν πολλῶν, φιλόπατρι, φιλόνομον καὶ βαθέως συνετὸν, εἶναι καὶ τοῦτο, ὅτι ἔδωκεν εἰς τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοὺς τὸ δικαίωμα νὰ ἐκτίθενται εἰς τὰς ἐκλογὰς, καὶ νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὴν Βουλὴν, χωρὶς νὰ στερῶνται τῶν πλεονεκτημάτων τῆς ἐνεργητικῆς αὐτῶν ὑπηρεσίας. Πρὶν ἢ ὅμως ἐξηγήσω ὑμῖν τοὺς λόγους τούτους, θεωρῶ καλὸν, ἂν καὶ δὲν ὑπάρχῃ, ὡς πιστεύω, ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία περὶ τοῦ ἀντισυνταγματικοῦ τοῦ μέτρου, νὰ διαλύσω πάντα δισταγμὸν, καὶ πρὸς τοῦτο θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, περὶ οὗ πρόκειται, τὸ ἄρθρον τὸ προφανῶς παραβιαζόμενον. «Ἄρθρον 71 τοῦ Συντάγματος. Τὰ καθήκοντα τοῦ βουλευτοῦ εἶναι ἀσυμβίβαστα πρὸς τὰ τοῦ ἐμμίσθου δημοσίου ὑπαλλήλου καὶ τὰ τοῦ δημάρχου, οὐχὶ δὲ καὶ πρὸς τὰ τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοῦ. Οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκλέγονται, ἀλλ’ ἐκλεχθέντες τίθενται εἰς διαθεσιμότητα καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς βουλευτικῆς περιόδου καὶ διατελοῦσιν εἰς τὴν τοιαύτην κατάστασιν μέχρι τῆς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἀνακλήσεώς των. Εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς χορηγεῖται, ἐπὶ τῇ αἰτήσει αὐτῶν, ὑποχρεωτικῶς 5½ μηνῶν κανονικὴ ἄδεια ἀπουσίας ἕνα μῆνα πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐκλογῶν». Διατί τίθενται εἰς διαθεσιμότητα; Διότι δὲν ἔχουσι θέσιν ἐνεργὸν ἐν τοῖς σώμασι τοῦ στρατοῦ, δικαίως δὲ θεωροῦνται ἐν διαθεσιμότητι. Κατὰ τὸ ἄρθρον 2, νομίζω, τοῦ νόμου περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ἀνώτατοι ἀξιωματικοὶ, οἱ ἄνευ ὡρισμένης θέσεως στρατηγοὶ καὶ συνταγματάρχαι, προσέτι δὲ καὶ ἀξιωματικοὶ τῶν ἐπιτελῶν, οἱ μὴ ὄντες προσκεκολλημένοι εἰς εἰδικὴν ὑπηρεσίαν.......

§46ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Κατηργήθη.

§47ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κατηργήθη μόνον ὡς πρὸς τοὺς ἀξιωματικοὺς τῶν ἐπιτελῶν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Πρόκειται περὶ τοῦ ὅτι ἡ διαθεσιμότης εἶναι κατάστασις ἐνεργείας, διότι ταὐτίζεται πρὸς ταύτην ὡς πρὸς πάντα τὰ δικαιώματα τοῦ ἀξιωματικοῦ, καὶ ὡς πρὸς τὰ καθήκοντα αὐτοῦ, διότι κάλλιον ἐμοῦ γινώσκετε, ὅτι ὁ ἐν διαθεσιμότητι διατελῶν ἀξιωματικὸ, εἶναι ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐπίβλεψιν καὶ ὑπὸ τὰς ἀμέσους διαταγὰς τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν.

§48ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Δύναται νὰ τροποποιηθῇ ὁ νόμος;

§49ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μετ’ οὐ πολὺ θὰ εἴπω περὶ τούτου, διατὶ βιάζεσθε; Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἡ διάταξις αὕτη τοῦ Συντάγματος, ἣν πρόκειται νὰ παραβιάσωμεν. Τὸ ἀμέσως ἑπόμενον ἄρθρον, τὸ 72, περιέχει ἑτέραν διάταξιν, ἐπιτακτικώτερον ἐπιβάλλουσαν ἡμῖν νὰ κλίνωμεν τὸν αὐχένα πρὸ τῆς ῥητῆς καὶ ἀνεπιδέκτου ἀμφιβολίας, ἢ παρεννοήσεως ἀποφάσεως τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον 72 τοῦ Συντάγματος. «Βουλευταὶ, διοριζόμενοι παρὰ τῆς Κυβερνήσεως εἰς ἔμμισθον πολιτικὴν ἢ στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ἢ προβιβαζόμενοι κατ’ ἐκλογὴν καὶ δεχόμενοι, παύουσιν ἀμέσως τῶν βουλευτῶν καθηκόντων». Βλέπετε, κύριοι, ὅτι ῥητῶς ἀνέγραψε τὸ Σύνταγμα, οὐχὶ μόνον ὅτι προβιβάζονται οἱ ἀξιωματικοὶ, οἱ διατελοῦντες βουλευταὶ, ἀλλ’ ὅτι προβιβάζονται καὶ κατ’ ἐκλογήν. Καὶ ἡμεῖς ἔχομεν τὴν αὐθάδειαν νὰ λέγωμεν: ὄχι, δὲν προστίθεται ὡς ὑπηρεσία δικαιοῦσα εἰς προβιβασμὸν ὁ χρόνος, τὸν ὁποῖον οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ διανύουσιν ὡς βουλευταί, ἐνῷ χθὲς ἀκόμη, ἀδίκως καὶ παραλόγως καὶ πρὸς βλάβην ἀνήκεστον τοῦ στρατοῦ, ἀπεφασίσαμεν νὰ προσμετρῆται καὶ ὁ χρόνος τῆς ἀργίας, οὐχὶ τῆς ἁπλῆς καὶ ἀνυπευθύνου, ἀλλὰ τῆς ἀργίας τῆς ἕνεκα προσκαίρου παύσεως, ἢ, ἀκριβῶς εἰπεῖν, τῆς ἕνεκα πειθαρχικῶν παραπτωμάτων! Αὐτὸ εἶναι τερατῶδες. Δύναται — μὲ διέκοψεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων ἐρωτῶν — νὰ τροποποιηθῇ ὁ νόμος περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ δι’ ἑτέρου νόμου; Καὶ τίς τὸ ἠρνήθη; Δύναται· ἀλλὰ δὲν δύναται ἡ τροποποίησις ν’ ἀφορᾷ εἰς περιορισμὸν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἀνέγραψε τὸ Σύνταγμα. Διὰ τοῦτο μετὰ μεγίστης ἀπορίας ἤκουσα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ προχθὲς ἐξελέγχοντος μετὰ τῆς εὐκολίας, μεθ’ ἧς ἐξελέγχει συνήθως τοὺς ἀντιφρονοῦντας αὐτῷ, τὸν βουλευτὴν, νομίζω, ἐξ Ἰθάκης κύριον Στάϊκον, καὶ εἰπόντος αὐτῷ· «ἀλλοίμονον, ἐὰν πάντες οἱ πρὸ τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864 ἰσχύοντες νόμοι, διότι εἶναι προγενέστεροι τοῦ Συντάγματος, ἐθεωροῦντο ἀμετάβλητοι». Ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τίς τὸ ἠξίωσεν; Εἶναι ὅμως ἀμετάβλητοι, κ. Πρωθυπουργέ, αἱ διατάξεις ἐκεῖναι τῶν νόμων ἢ οἱ νόμοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐχρησίμευσαν εἰς τὸ Σύνταγμα πρὸς καθιέρωσιν δικαιωμάτων καὶ περιφρούρησιν αὐτῶν. Ἔχομεν διάταξιν ἐν τῷ Συντάγματι, καθ’ ἣν διατηρεῖται τὸ ὁρκωτικὸν σύστημα τίποτε ἄλλο δὲν λέει τὸ Σύνταγμα. Τί δὲ εἶναι τὸ ὁρκωτικὸν σύστημα; Εἶναι ἀντικείμενον τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας καὶ τοῦ Ὀργανισμοῦ τῶν δικαστηρίων. Ταῦτα δύναται κατὰ βούλησιν ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία νὰ τροποποιῇ, ν’ ἀναμορφώνῃ, νὰ ἀνατρέπῃ ἐν πολλοῖς. Ἀλλὰ δύναται ἆρά γε τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα πρὸ τοῦ Συντάγματος ὑπήγοντο εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν ἐνόρκων κριτῶν, νὰ τὰ ὑπαγάγῃ εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια; Οὐδαμῶς. Ἀλλοίμονον δὲ, ὠφείλαμεν νὰ ἀναφωνήσωμεν πάντες, ἂν ἠκούομεν ἀπάντησιν καταφατικήν. Ἀλλ’ ἡ Συνέλευσις τοῦ 1862, ὡς καὶ ἡ πρὸ αὐτῆς τοῦ 1843, ἀνεκήρυξαν τὸ οὐδαμῶς, ὅπως εἶπον, ἂν καὶ ἦτο πάντη περιττὸν, ἀναγράψασαι ῥητὰς διατάξεις περὶ ναυταπάτης καὶ πειρατείας. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι ἐπιφανὴς νομοδιδάσκαλος τῆς πατρίδος ἡμῶν εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν τὸ ζήτημα τῆς δημοσίας τάξεως ἐν Ἑλλάδι ἦτο ζήτημα ζωῆς καὶ θανάτου, θανάτου πραγματικοῦ καὶ θανάτου ἠθικοῦ, ἦτο δὲ νομίζω τοῦτο μετὰ τὰ ἀπαίσια γεγονότα τοῦ Δήλεσι, ἐνθυμοῦμαι, λέγω, ὅτι ἐπιφανὴς νομοδιδάσκαλος, ὁ μακαρίτης Κόκκινος, ἠγωνίσθη ἐπὶ πολὺ καὶ ἔκλινε μάλιστα πρὸς στιγμὴν νὰ παραδεχθῇ τὴν γνώμην, ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ νὰ τροποποιήσῃ τὰ τοῦ ὁρκωτικοῦ συστήματος, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν λῃστείαν. Ἀλλ’ ὁ ἀείμνηστος Ζαΐμης, ὁ ὁποῖος ἦτο τότε πρωθυπουργὸς, δὲν ἐτόλμησε ν’ ἀναδεχθῇ τὴν εὐθύνην ταύτην· καὶ ἂν ἀνεδέχετό τις τοιαύτην πρότασιν, ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἀποτρέψει βεβαίως τὸ πρόσωπον ἀπ’ αὐτῆς. Τοιαύτη εἶναι καὶ ἡ παροῦσα διάταξις· ῥητῶς ἀναγράφει τὸ δικαίωμα τοῦ ἀξιωματικοῦ τοῦ νὰ προβιβάζηται βουλευτὴς ὤν, οὐ μόνον κατ’ ἀρχαιότητα, ἀλλὰ καὶ κατ’ ἐκλογήν. Πῶς δύνασθε σεῖς νὰ τὸ ἀφαιρέσητε; Ποίαν ἐξουσίαν ἔχετε; Συντακτικὴ Συνέλευσις εἶσθε σεῖς; Καὶ μὴ νομίζετε, ὅτι αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἔχει ἡ ἀντισυνταγματικὴ διάταξις, ἣν σᾶς προβάλλουσι· μὴ νομίζητε, ὅτι πρόκειται ἀληθῶς περὶ προσμετρήσεως τοῦ πρὸς προβιβασμὸν χρόνου ὡς πρὸς τοὺς βουλευτάς. Σκοποῦσι δυστυχῶς οἱ προτείνοντες εἰς ἄλλο ἀποτέλεσμα δεινὸν, δύναμαι εἰπεῖν, ἀπαίσιον σκοποῦσι νὰ ἀποκλείσωσι τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ στρατοῦ ἀπὸ τὸ Κοινοβούλιον. Καὶ ἰδοὺ διατί. Κατὰ τὸν νόμον περὶ προβιβασμῶν, ἐντὸς δύω ἢ τριῶν ἐτῶν, κατὰ βαθμοὺς, ἀποκτᾶται τὸ πρὸς προβιβασμὸν δικαίωμα. Δὲν εἶναι ζήτημα χρηματιστικὸν ἡ ἀπόκτησις ἀνωτέρου βαθμοῦ. Θὰ ἀδικήσῃ τις τοὺς ἀξιωματικοὺς ἢ μᾶλλον ἑαυτὸν, ἐὰν τὸν τοιοῦτον χαρακτηρισμὸν δώσῃ εἰς τὴν εὐγενῆ αὐτῶν ἐπιθυμίαν τοῦ νὰ προάγωνται. Εἶναι ζήτημα φιλοτιμίας. Πῶς τολμᾶτε τοὺς φιλοτίμους ἐκείνους ἀξιωματικοὺς, τοὺς δυνάμει ἐντολῆς τοῦ λαοῦ ἀναλαμβάνοντας τὸ καθῆκον νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν Πατρίδα ἐν τῇ ὑψίστῃ πολιτικῇ ἐντολῇ, ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ αὐτῆς, πῶς τολμᾶτε νὰ πιστεύητε, ὅτι αὐτοὶ δὲν θὰ αἰσθάνωνται καιρίως προσβαλλομένην τὴν φιλοτιμίαν αὐτῶν, ὅταν βλέπωσιν, ὅτι ἰσόβαθμοι αὐτῶν ἢ καὶ οἱ ὑποδεέστεροι, ἐνῷ αὐτοὶ ἐκπληροῦσι τὰ ὕψιστα καθήκοντα, προάγονται καὶ καθίστανται ἀνώτεροι αὐτῶν, ἀφοῦ ἐντὸς τετραετίας, ὅσον διαρκεῖ ἡ βουλευτικὴ περίοδος, δύω βαθμοὺς δύναται, κατὰ τὸν νόμον, νὰ λάβῃ ὁ ἀξιωματικός; Τίς φιλότιμος καὶ ἱκανὸς ἀξιωματικὸς θὰ συναινέσῃ νὰ ποιήσῃ τοιαύτην θυσίαν; Οὐδείς. Ἀλλ’ ἆρά γε οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ, οἱ ὑπὸ τοῦ λαοῦ εἰς τὸ Κοινοβούλιον ἀποστελλόμενοι εἶναι, κατὰ τὸν τοιαύτην πρότασιν ὑποβάλλοντα ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, τὰ ἔσχατα μέλη αὐτοῦ; Δὲν θέλω ν’ ἀδικήσω οὐδὲν τῶν λοιπῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου, ἀλλὰ δύναμαι πεποιθότως νὰ εἴπω, ὅτι μεταξὺ πάντων ἡμῶν οἱ ἀξιωματικοὶ κατέχουσιν ἐντελῶς ἰσότιμον θέσιν. Καὶ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο, ἀλλ’ οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ καὶ παιδείας εὐμοιροῦσι καὶ εἰς τοὺς κανόνας τῆς τάξεως εἰσὶ πλειότερον παντὸς ἄλλου ἐξησκημένοι καὶ εἰδικὰς γνώσεις ἔχουσιν, ἃς δὲν ἔχομεν ἡμεῖς. Εἰς τρεῖς βουλευτικὰς Συνόδους εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέρος τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους Ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς, καὶ δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, ὅτι ἐθαύμασα τὸ φίλεργον καὶ τὰς γνώσεις τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἐκ περιτροπῆς ἔλαβον μέρος εἰς τὰς κατὰ καιροὺς Ἐπιτροπάς. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς παρούσης Ἐπιτροπῆς, διὰ νὰ μὴ θίξω τὴν μετριοφροσύνην τῶν μετεχόντων αὐτῆς ἀξιωματικῶν, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ μὴ ἀποσιωπήσω, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι μεγάλην προσήνεγκον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ὑπηρεσίαν. Καὶ εἶναι τάχα μικρὸν διὰ τὸν Τόπον καὶ διὰ τὸν στρατὸν ἡ νόμιμος μετοχὴ τῶν ἀξιωματικῶν εἰς πᾶν ὅ,τι ἀνάγεται εἰς τὰ δικαιώματα καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ στρατοῦ, εἰς τὸν διοργανισμὸν αὐτοῦ, εἰς τὴν καλὴν αὐτοῦ διοίκησιν, εἰς τὴν καλὴν συντήρησιν καὶ τροφοδοσίαν τοῦ στρατιώτου; Καὶ τίς ἄλλος δύναται νὰ κρίνῃ περὶ αὐτοῦ ἁρμοδιώτερον; Τίς ἄλλος δύναται νὰ σκεφθῇ μετὰ πόνου περὶ τοῦ στρατοῦ καὶ νὰ ἐργασθῇ μετὰ ζήλου περὶ αὐτοῦ εἰμὴ ὁ ἀξιωματικὸς, ὅστις αὔριον θὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὰς τάξεις του φέρων τὴν ὑπερηφάνειαν, ὅτι συνετέλεσεν εἰς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ; Ἐὰν ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν κοινοβουλίων ὅλων τῶν ἐθνῶν, θέλομεν ἰδεῖ, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ διεκρίθησαν πολλαχῶς ἐν τοῖς ἐθνικοῖς συνεδρίοις, ὅτι διεκρίθησαν καὶ ἐπὶ τοῦ βήματος τοῦ βουλευτικοῦ καὶ ἐτίμησαν αὐτό. Θέλομεν ἴδει, ὅτι ὁ πρώτιστος τῶν ῥητόρων τῆς Ἀγγλίας Chattan Pitt ἦτο ἀξιωματικὸς κατωτέρου βαθμοῦ, ἕνεκα δὲ τῆς ὑγείας αὐτοῦ παραιτηθεὶς τῶν στρατιωτικῶν εἰσῆλθεν εἰς τὸ κοινοβούλιον. Δὲν ἀγνοεῖ δέ τις οἷος ἀνεδείχθη ὁ Pitt. Θέλομεν ἴδει, ὅτι ὁ Λαφαγὲτ ὡς ἀξιωματικὸς τοῦ στρατοῦ εἰσῆλθε πρῶτον μὲν εἰς τὴν Συνέλευσιν τῶν προκρίτων τῷ 1787, βραδύτερον δὲ, ἤτοι τῷ 1789, εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν Ἐθνικὴν καὶ ὅτι εἰς αὐτὸν ὀφείλει ἡ ἀνθρωπότης τὴν πρότασιν περὶ τῆς γνωστῆς καὶ πολυκρότου ἐκείνης διακηρύξεως τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου. Διατί λοιπὸν μέλη τοιαῦτα τοῦ κοινοβουλίου, τὰ ὁποῖα ἐν μὲν τῇ τακτικῇ ἐργασίᾳ αὐτοῦ εἶναι πολύτιμα....

§50ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ ὁ Foy.

§51ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὁ Général Foy, κ. Καλλιγᾶ, καὶ ὁ λόρδος Θωμᾶς Ersquine, καὶ ὁ πολὺς Welington καὶ ἄλλοι.

§52ΚΡΙΕΖΗΣ. Καὶ ὁ Βίσμαρκ.

§53ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἦτο τῆς ἐθνοφυλακῆς οὐχὶ δὲ καὶ τοῦ στρατοῦ.

§54ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί, λέγω, ζητεῖτε ν’ ἀποκλείσητε τὰ πολύτιμα ταῦτα μέλη ἀπὸ τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ διατί ἀφαιρεῖτε τὸ ἀπὸ βῆμα τῆς Βουλῆς ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ τιμήσωσιν αὐτὸ καὶ νὰ διαπρέψωσι; Δὲν τολμῶ νὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν ἐνταῦθα παρόντων, οὐδὲ περὶ τῶν ζώντων ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ θὰ σᾶς ἐνθυμίσω τὸν ῥητορικὸν θρίαμβον τοῦ πολυκλαύστου Μπότσαρη ἐν τῇ Γερουσίᾳ. Ὡμίλησα περὶ τῆς Γερουσίας, διότι ἐκεῖθεν ἤρξατο τοῦ πολιτικοῦ του σταδίου ὁ ἀείμνηστος ἀνήρ. Γνωρίζουσι δὲ πάντες, οἵτινες ὑπῆρξαν μέλη τῆς Βουλῆς μετὰ τοῦ Μπότσαρη, ὁποίαν βαρύτητα εἶχεν ὁ λόγος αὐτοῦ. Ἀλλ’ αἱ παρατηρήσεις αὗται σκοποῦσι μόνον νὰ ἀνατρέψωσι τὸ οἰκοδόμημα τῶν προφάσεων. Καὶ ἤθελεν εἶσθαι περιττὸν νὰ εἴπω ταῦτα, ἀφοῦ ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἄντικρυς ἀντισυνταγματικὴ καὶ ὡς τοιαύτη ἀποκρουστέα. Εἶναι ὅμως καὶ οὐσιαστικῶς ἐπικίνδυνον τὸ μέτρον, καὶ διὰ τοῦτο ὠνόμασα συνετωτάτην τὴν πρᾶξιν τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, διὰ τῆς ὁποίας καθιέρωσε τὸ δικαίωμα τοῦτο τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ, ὅπερ ἡμεῖς ἀσυνέτως ζητοῦμεν νὰ ἀναιρέσωμεν. Ὁ στρατὸς εἶναι μέγιστον πρόσωπον ἐν τῇ Πολιτείᾳ καὶ ἐν τῇ κοινωνίᾳ. Ὁ στρατὸς ἔχει βεβαίως ἐντολὴν καὶ καθῆκον τὴν ὑποστήριξιν τῆς τάξεως ἐσωτερικῶς καὶ τὴν ὑπεράσπισιν τῆς χώρας. Ἀλλ’ ὁ στρατὸς ἀποτελεῖται ἐκ πολιτῶν Ἑλλήνων, οἵτινες ἐνδιαφέρονται, ὡς πάντες οἱ Ἕλληνες πολῖται, εἰς τὴν καλὴν διοίκησιν τοῦ Τόπου. Σήμερον μάλιστα, ὅτε ἔχομεν τὴν γενικὴν στρατολογίαν, δὲν ὑπάρχει τάξις ἐν τῇ Πολιτείᾳ καὶ ἐν τῇ κοινωνίᾳ, ἡ ὁποία δὲν ἀποτελεῖ μέρος τοῦ στρατοῦ. Καὶ θέλετε τὴν μεγάλην αὐτὴν τάξιν νὰ τὴν ἀποκλείσητε ἀπὸ τοῦ νομίμου τρόπου τῆς μετοχῆς εἰς τὰ δημόσια πράγματα; Δὲν ἐννοεῖτε τὶ δι’ αὐτοῦ παρασκευάζετε; Δὲν ἐννοεῖτε, ὅτι κλείετε οὕτω la soupape de sürete (τὸ ἀσφαλιστικὸν ἐπιστόμιον) τῆς τάξεως ἐν τῇ Πολιτείᾳ; Διατί ἐλησμονήσατε τὴν νεαρὰν ἱστορίαν ἡμῶν; Δὲν ἐνθυμεῖσθε, ὅτι εὐλόγως μὲν καὶ δικαίως, ὅπως τ’ ἀποτελέσματα ἀπέδειξαν, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ ἁρμοδίως ὁ στρατὸς μετέσχεν εἰς τὰς δύω μεγάλας πολιτικὰς μεταβολὰς ἐν Ἑλλάδι (ψιθυρισμοί).

§55ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὸ προσβάλλει τὸν στρατόν.

§56ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅστις λέγει, ὅτι προσβάλλεται ἐκ τούτου ὁ στρατὸς, δὲν τὸ πιστεύει βεβαίως, ἐκτὸς ἐὰν δὲν ἐννοῇ τὰ λεγόμενα. Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δικαίως μετέσχεν ὁ στρατὸς ὑπὲρ τῶν πολιτικῶν ἐλευθεριῶν· ἀλλὰ καὶ ἐγὼ τὸ εἶπον, καὶ ὁ στρατὸς τὸ ἀναγνωρίζει καὶ πάντες συμφωνοῦσιν, ὅτι ὁ στρατὸς δὲν εἶναι ὁ πρὸς ταῦτα ἁρμόδιος. Κύριε Καραπάνε, σᾶς συμβουλεύω νὰ μὴν ὁμιλῆτε περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν γνωρίζετε. Ἂν ἐγνωρίζατε, ὅτι ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος πρὸ τῆς μεταβολῆς τοῦ 1862, ὅτε δι’ ὑπῆρχεν ἡ γενικὴ στρατολογία, δὲν εἶχε τὴν παρομαρτοῦσαν τῷ Συντάγματι δύναμιν τῆς Ἐθνοφυλακῆς, ἑπομένως τὸ μόνον πρακτικὸν μέσον τῆς ὑπερασπίσεως τοῦ Συντάγματος, δὲν θὰ ἐλέγετε ὅ,τι εἴπετε περὶ στρατοῦ. Δὲν εἶναι δὲ μικρὰ τῶν καθεστώτων ἐγγύησις τὸ νὰ ὑπάρχωσιν ἐν τῇ Βουλῇ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ, δι’ ὧν νομίμως, ὅπως εἶπον, νὰ ἐπικοινωνῇ ἡ μεγάλη αὕτη δύναμις μετὰ τῶν νομίμων τοῦ Κράτους Ἐξουσιῶν ἐπὶ τῶν γενικῶν πραγμάτων τῆς Πολιτείας, νὰ συμμετέχῃ τῆς διευθύνσεως αὐτῶν, νὰ διατελῇ ἐν γνώσει πασῶν τῶν λεπτομερειῶν, καὶ νὰ ἀποφεύγῃ οὕτω τὰς δολίας εἰσηγήσεις, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ διαστρέψωσι τὸ φρόνημα αὐτῆς. Καὶ ἂν εἶπον, ὅτι εἶναι μεγίστη ἐν τῷ Τόπῳ πολιτικὴ καὶ κοινωνικὴ δύναμις ὁ στρατὸς, τὸ εἶπον καὶ διότι αὕτη εἶναι ἀλήθεια, τὴν ὁποίαν πάντες ἀναγνωρίζομεν, ἀλλὰ καὶ διότι ἡ ἀλήθεια αὕτη ἀναγνωρίζεται ἁπανταχοῦ τοῦ κόσμου καὶ ὑπὸ ἐπιφανεστάτων συγγραφέων ἀνομολογεῖται. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ Benjamin Constant περὶ τοῦ στρατοῦ. «Ὑπάρχει εἰς ὅλα τὰ ἔθνη δύναμίς τις, ἥτις δὲν εἶναι μὲν ἐξουσία καθεστηκυῖα κατὰ νόμον, ἀλλ’ ἥτις εἶναι τοιαύτη, καὶ φοβερὰ μάλιστα, ἐν τοῖς πράγμασιν· ἡ δύναμις αὕτη εἶναι ὁ στρατός.» Προκειμένου δὲ περὶ τοιαύτης πολιτικῆς καὶ κοινωνικῆς δυνάμεως τὸ νὰ τολμῶμεν ἡμεῖς οὐχὶ νὰ ἐπιτελέσωμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν, οὐχὶ νὰ ἐπιψηφίσωμεν νόμους, οὓς νὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ ψηφίσωμεν, ὅτε καὶ βλάπτοντες ἴσως τὰ συμφέροντα τῶν ἀξιωματικῶν, θὰ ἔχωμεν ὑποστηρικτὴν αὐτὸν τοῦτον τὸν στρατὸν, περὶ οὗ δὲν ἐπιτρέπεται ν’ ἀμφιβάλλῃ πᾶς ὁ τιμῶν τὸν ἐθνικὸν ἡμῶν στρατὸν, ἀλλὰ νὰ χαλκεύσωμεν νόμους ἀντισυνταγματικοὺς καὶ νὰ καταστρέψωμεν δικαιώματα ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ἀναγραφέντα καὶ περιφρουρούμενα, εἶναι, κύριοι βουλευταὶ, ἀπόνοια. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν δὲ ταύτην, τὴν σοβαρὰν καὶ σπουδαίαν, ἐξετάζω μόνον τὸ νομοσχέδιον σήμερον καὶ παρακαλῶ θερμῶς τὴν Βουλὴν νὰ προσέξῃ πολὺ ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Δὲν πρόκειται περὶ παιδιᾶς, πρόκειται ἴσως περὶ ἀποτελεσμάτων, διὰ τὰ ὁποῖα ἐνδεχόμενον νὰ κλαύσωμεν (Ψιθυρισμοί). Δὲν εἶναι θλιβερώτερον πρᾶγμα, κύριοι, καὶ ἀποτείνομαι πρὸς τοὺς ταρασσομένους, εἰμὴ ἡ παραβίασις οἱασδήποτε διατάξεως τοῦ Συντάγματος· ἀποφύγετε αὐτὴν, ἵνα μὴ ἔχετε λόγον νὰ ταράττησθε. Ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο περὶ παραβιάσεως τοῦ Συντάγματος, προφανοῦς καὶ ἀναντιῤῥήτου, τὸ ζήτημα ἠδύνατο νὰ συζητηθῇ οὐσιαστικῶς· ἀλλ’ ἐὰν ἦναι, ὅπως πράγματι εἶναι, τολμηρὰ παραβίασις τοῦ Συντάγματος, ἡ πρᾶξις ἡμῶν αὕτη θέλει ἔχει λυπηρὰ ἀποτελέσματα, θέλει εἶσθαι μεστὴ κινδύνων καὶ ἀξία τῆς κατακρίσεως πάντων.

§57ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§58ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Περιορίζομαι εἰς ταῦτα καὶ δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ νομοσχεδίου πρῶτον μὲν, διότι δὲν εἶμαι ἁρμόδιος, δεύτερον δὲ διότι ἤθελε μὲ παρασύρει ἡ ἐξέτασις διατάξεων ἀδίκων καθ’ ἑαυτὰς, φερουσῶν ἐν πολλοῖς τὸν τύπον τῆς ὑστεροβουλίας καὶ ἀντιφατικῶν πρὸς ἀλλήλας, εἰς ἔκτασιν λόγου, τὴν ὁποίαν θεωρῶ ἀσυμβίβαστον πρός τε τὸ ὕψος τοῦ ζητήματος, ἐφ’ οὗ κυρίως ἔκρινα καθῆκόν μου νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, καὶ πρὸς ἣν ἔχω πεποίθησιν, ὅτι ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων ὄχι μόνον τὸν θεμελιώδη ἡμῶν νόμον σέβεται, ἀλλὰ καὶ ἀπόφασιν ἔχει νὰ μὴ λησμονήσῃ ποτὲ τὸ πρώτιστον αὑτῆς καθῆκον, τὴν περιφρούρησιν τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν.

§59Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, μολονότι εὐχαριστῶ ἐγκαρδίως τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Εὐρυτανίας, διότι ἐθεώρησεν ὡς ἐκ τῶν καθηκόντων τοῦ βουλευτοῦ, ἀναγκαῖον νὰ ὑπερασπισθῇ τὰ δικαιώματα τοῦ στρατοῦ, τὰ ὁποῖα χορηγεῖ εἰς αὐτὸν τὸ 71 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, μολοντοῦτο λίαν ἐλευθέρως λέγω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐπεκρότησα, ὅτε ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Πρωθυπουργὸς ὑπέβαλε τὸν παρόντα νόμον εἰς τὴν Βουλήν. Ἴσως σᾶς φανεῖ περίεργον, ὅτι ὁ μὲν βουλευτὴς Εὐρυτανίας, καίτοι πολιτικὸς, ὑπερησπίσθη τὴν αὐστηρὰν ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος, ὅπερ τὸ ἄρθρον 71 τοῦ Συντάγματος χορηγεῖ. Ἀλλ’ ἡ περιέργεια αὕτη, ἥτις θὰ προέλθῃ ὑμῖν, διότι εἶμαι ἐναντίος τοῦ προαγορεύσαντος, προκύπτει, διότι ἴσως σπανίως ἐπίσης ἐφηρμόσθη τὸ λόγιον, ὅπερ πιθανὸν ὀλίγοι νὰ φέρωσιν ὑπὸ μνήμην, δηλαδὴ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνέβη εἰς τὸν Ἡρώδην Ἀττικὸν, γράψαντα πρὸς τὸν Τιβέριον περὶ τοῦ θησαυροῦ, ὃν εὗρεν οὗτος. Τῷ ἔγραψεν, ὅτι «εὗρον θησαυρόν». Ὁ δ’ αὐτοκράτωρ Τιβέριος τοῦ ἀπήντησε «Χρῶ τούτῳ». Ὅταν δ’ ἀνταπήντησεν ὁ Ἡρώδης, ὅτι εἶναι τόσον πολὺς ὁ θησαυρὸς, ὥστε περισσεύει, τῷ ἀνταπήντησε πάλιν ὁ Τιβέριος: «Καταχρῶ τούτου». Καὶ εἰς τὴν τρίτην φορὰν, ὅτε τῷ εἶπεν, ὅτι εἶναι ἀτελεύτητος ὁ θησαυρὸς, οὗτος τοῦ ἀπήντησεν· «Ὑπερκαταχρῶ». Ἐὰν λοιπὸν σήμερον ἔχωμεν γογγυσμὸν τῶν τε πολιτικῶν καὶ ἀξιωματικῶν ἔτι, οὗτος δὲν εἶναι ἐναντίον τοῦ δικαιώματος, ὅπερ τὸ Σύνταγμα χορηγεῖ, ἀλλ’ εἶναι δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ὅτι δὲν ἐγένετο χρῆσις τοῦ δικαιώματος, ἀλλὰ τοὐναντίον μεγάλη κατάχρησις αὐτοῦ. Ἐὰν ἀπὸ τοῦ 1863 μέχρι πρό τινων ἐτῶν ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλεγομένων ἀξιωματικῶν βουλευτῶν δὲν ἔφθασε πέραν τῶν 30, δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ ἀριθμὸς ἡ αἰτία, ἀλλ’ ἡ χρῆσις καὶ οὐχὶ ἡ κατάχρησις τοῦ δικαιώματος. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ 1874 καὶ ἐντεῦθεν, ἕνεκα παρεξηγήσεως τοῦ ἄρθρου 71 τοῦ Συντάγματος, οὐχὶ πλέον 30, ἀλλὰ πλέον τῶν 100 καὶ 200 ἀξιωματικοὺς βλέπομεν καταλιπόντας τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, ὡς τοῦτο συνέβη καὶ κατὰ τὸ 1874 καὶ κατὰ τὸ 1879 καὶ ἐφέτος. Ἐκ τούτου βεβαίως ὁ στρατὸς ἔμεινεν ἄνευ τῶν βαθμοφόρων του. Ὅταν λοιπὸν οὕτω συμβαίνῃ, δὲν ἔχει τις δικαίωμα νὰ λέγῃ, ὅτι ἡ ἀπάντησις, ἣν ἔδωκεν ὁ αὐτοκράτωρ Τιβέριος, τοῦ «ὑπερκαταχρῶ», ἦτο καὶ διὰ τὸ δικαίωμα τοῦτο τοῦ στρατοῦ ὀρθὴ, καὶ ὅτι ὤφειλεν οὐ μόνον ἡ παροῦσα Κυβέρνησις νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ἀλλὰ καὶ πᾶσα ἄλλη Κυβέρνησις σκεπτομένη περὶ ἀνορθώσεως τῶν πραγμάτων τῆς Πολιτείας καὶ τῶν τοῦ στρατοῦ ἰδίως. Τοῦτο λοιπὸν ὤφειλε νὰ πράξῃ, καὶ ὀρθῶς ποιοῦσα, ἔφερε τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Δὲν εἶναι, κύριοι βουλευταί, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο πρωτοφανές. Εἰς τὰ 1871 ὁ μακαρίτης Ζυμβρακάκης, ὅστις ἐπόθει τὴν καλλιτέρευσιν τοῦ στρατοῦ, ἐξέδωκε Βασιλικὸν Διάταγμα, δι’ οὗ ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐπανορθώσῃ τὰ τοῦ στρατοῦ, Διάταγμα, ὅπερ ὥριζεν, ὅτι οὐδεὶς ἀξιωματικὸς δύναται νὰ παραμένῃ ὑπηρετῶν πλέον τῶν δύω ἐτῶν εἰς ἑκάστην ὑπηρεσίαν. Ἂν ἐφηρμόζετο ἔκτοτε τὸ Βασιλικὸν ἐκεῖνο Διάταγμα, πολὺ ὀλίγους ἀξιωματικοὺς θὰ περιελάμβανεν ἡ Βουλὴ σήμερον. Ἀλλὰ τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο δυστυχῶς, μετὰ παρέλευσιν δύω ἢ τριῶν μηνῶν, ἐστάλη εἰς τὰ ἀρχεῖα, καὶ ἔκτοτε δὲν ἀνεφάνη. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ὑπῆρχε καὶ νόμος, ὃν θέλω σᾶς ἀναφέρει ἀκριβῶς, ὅταν θὰ ἔλθω εἰς τὴν ἐξήγησιν τῶν διαφόρων περιστάσεων, τῶν ἀφορωσῶν τὸ νομοσχέδιον. Ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, κύριοι βουλευταί, εἶμαι ἐξ ὅλης καρδίας, ἀλλ’ ἐν αὐτῷ ὑπάρχουν καὶ διατάξεις τινὲς, ὑπὲρ τῶν ὁποίων δὲν εἶμαι, καὶ περὶ ὧν θὰ ὑποβάλω τὰς παρατηρήσεις μου εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸν ὑπουργὸν, ἃς δυνατὸν καὶ ὁ ὑπουργὸς καὶ ἡ Βουλὴ νὰ παραδεχθῶσι. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, κύριοι, παρουσιάζει δύω ἐπόψεις καθαρᾶς· τὴν πολιτικὴν ἀφ’ ἑνὸς, καὶ τὴν στρατιωτικὴν ἀφ’ ἑτέρου. Διὰ τῆς ἐπόψεως τῆς πολιτικῆς ὁ κ. ὑπουργὸς καὶ Πρωθυπουργὸς ἐπιζητεῖ τίνι τρόπῳ νὰ καταργήσῃ δικαίωμα, ὅπερ τὸ ἄρθρον 71 τοῦ Συντάγματος χορηγεῖ εἰς τοὺς ἀξιωματικούς. Διὰ τῆς δευτέρας ἐπόψεως ἐπιζητεῖ, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πλέον, πῶς νὰ ἐξαναγκάσῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ ἐναγκαλισθῶσι τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ εἰς αὐτὴν νὰ εὑρίσκωσι τροφήν. Κατὰ πόσον ἐπιτυγχάνει τὸ νομοσχέδιον καὶ εἰς τὴν μίαν ἔποψιν καὶ εἰς τὴν ἄλλην, κατὰ τοῦτο θὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ὑπομονήν σας, τουτέστι νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἐκθέσω τὰς ἰδέας μου. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ πολιτικὸν μέρος, ὅπερ καὶ ὁ βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας σᾶς ἐξήγησε, προῆλθεν ἐκ τοῦ Συντάγματος τοῦ 1863. Ἐξ αὐτοῦ προῆλθεν ἓν δικαίωμα, τὸ δικαίωμα τῶν ἀξιωματικῶν, τοῦ νὰ ἐκλέγωνται βουλευταί. Τὸ δικαίωμα αὐτὸ, κύριοι βουλευταὶ, ὅσοι ἐξ ὑμῶν παρευρέθητε εἰς τὴν Συνέλευσιν τοῦ 1863, τὸ ἐνθυμεῖσθε βεβαίως, ὅτι δὲν ὑφηρπάγη ἀπὸ τῆς Συνελεύσεως, διότι αἱ Συνελεύσεις δὲν πτοοῦνται, ὅπως ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαμῶν ἄλλοτε ἐπέῤῥιψε μομφήν. Ἡ Συνέλευσις ἐκείνη, ὅπως καὶ ἡ τοῦ 1843, ἠθέλησε μίαν ἄστοχον συνδρομὴν, ἣν ἔδωκεν ὁ στρατὸς εἰς τὰ 1843 καὶ 1863, νὰ τὴν ἀνταμείψῃ· καὶ εἰς μὲν τὰ 1843 καθιέρωσε τὴν πλήρη μισθοδοσίαν τῶν λαβόντων μέρος εἰς τὸ κίνημα ἐκεῖνο, ὥστε δὲν ἠδυνήθη ὁ ἀείμνηστος Ὄθων νὰ ἐλαττώσῃ ποτὲ τὸν μισθὸν αὐτῶν, καίπερ πολλάκις προσπαθήσας ἕνεκα μικρᾶς μνησικακίας. Ἡ δὲ Συνέλευσις τοῦ 1863, θέλουσα ἐπίσης νὰ ἀνταμείψῃ τὴν αὐτὴν ἄστοχον συνδρομὴν, ἐχορήγησεν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγωνται βουλευταὶ, ὅπως χρησιμεύωσιν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἰδίως ὡς σύμβουλοι. Δὲν ἐπίστευεν ἡ Συνέλευσις ἐκείνη, ὅτε οἱ ἀξιωματικοὶ, λαμβάνοντες τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἤθελον κάμει οὐχὶ χρῆσιν, ἀλλὰ κατάχρησιν. Δὲν ἐπίστευεν, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι, οἱ ὡς σύμβουλοι θεωρηθέντες, ἠδύναντο νὰ εὑρεθῶσιν ἀπέναντι ὑπουργοῦ ἀκάμπτου, ὥστε ἡ γνώμη των νὰ μὴ ἐπηρεάζῃ, προκειμένου πολλάκις διὰ τὸ καλὸν, καὶ οὐχὶ διὰ τὸ κακὸν τοῦ Κράτους. Μετὰ τὴν χορήγησιν λοιπὸν αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος, ἑπόμενον ἦτο, ἀφοῦ δὲν ἐγένετο χρῆσις αὐτοῦ, ἀλλὰ κατάχρησις, νὰ ληφθῇ μία πρόνοια πρὸς διόρθωσιν τοῦ κακοῦ, καὶ ἐὰν σήμερον ἡ ἰδία Συνέλευσις παρίστατο, δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ καταργήσῃ τὸ 71 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος. Σᾶς εἶπεν ὁ ἐξ Εὐρυτανίας βουλευτὴς, ὅτι δὲν συμβιβάζονται τὰ δικαιώματα τοῦ ἐμμίσθου ὑπαλλήλου πρὸς τὰ τοῦ βουλευτοῦ, οὐχὶ ὅμως ποτὲ πρὸς τὰ τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοῦ, διότι ὁ ἀξιωματικὸς, ἐκλεγόμενος βουλευτὴς, τίθεται εἰς διαθεσιμότητα καὶ διατελεῖ εἰς τοιαύτην θέσιν, ἐξερχόμενος ἐκ τῆς Βουλῆς, μέχρις οὗ ἀνακληθῇ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἐχορήγησεν εἰς τὸν ἀξιωματικὸν τὸ δικαίωμα. Ἡ Κυβέρνησις σήμερον ὑποβάλλουσα τὸ παρὸν νομοσχέδιον ὑπὸ πολιτικὴν ἔποψιν καὶ θέλουσα νὰ περιορίσῃ αὐτὸ, οὐχὶ νὰ τὸ καταργήσῃ, προσβάλλει πράγματι τὸ 71 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος; Ἡ Κυβέρνησις ἔρχεται δι’ ἑνὸς νόμου νὰ εἴπῃ, ὅτι τὸ 70 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος καταργεῖται; Ὄχι βέβαια. Ἀλλὰ τί ἔφερεν ἡ Κυβέρνησις; Ἡ Κυβέρνησις ἔφερε νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ ἀξιωματικὸς ἐν γένει, διὰ νὰ προβιβασθῇ ὀφείλει νὰ διανύσῃ τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον ἐν τῷ στρατῷ, πάντες οἱ ἄλλοι ἀξιωματικοὶ ὑπάγονται ἑπομένως ἀμέσως. Διὰ τοὺς ἐν τῇ Βουλῇ, ὅστις ἐπιθυμεῖ νὰ προαχθῇ, ὀφείλει νὰ διανύσῃ τὸν νόμιμον χρόνον εἰς τὸν στρατὸν ἢ εἰς τὰς θέσεις Α, Β, Γ, Δ. Ἐν ταῖς θέσεσι ταύταις δὲν θέτει τὸ νομοσχέδιον τὴν θέσιν διαθεσιμότητος, τουτέστι τὴν θέσιν, ἥτις διαγράφεται ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ὡς θέσις τοῦ βουλευτοῦ· πᾶς ἀξιωματικὸς λοιπὸν βουλευτής, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ προβιβασθῇ, βεβαίως εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν, ἐξέρχεται ἐκ τῆς Βουλῆς καὶ ὑπηρετεῖ ἐν τῷ στρατῷ, καὶ τοιουτοτρόπως ἀποκτᾷ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον τῷ χορηγεῖ ὁ νόμος. Ἂν δὲν θέλῃ ὁ στρατιωτικὸς βουλευτὴς δύναταί τις νὰ τὸν ἐκβιάσῃ νὰ ἐξέλθῃ τῆς Βουλῆς; Κατὰ τί λοιπὸν καταργεῖται τὸ 71 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος; Αὐτὸ μένει εἰς τὴν ἐξουσίαν τοῦ ἀξιωματικοῦ βουλευτοῦ· ἂν δὲν θέλῃ νὰ προβιβασθῇ, δύναται νὰ μένῃ ἐν τῇ Βουλῇ· ἂν θέλῃ νὰ προβιβασθῇ πρέπει νὰ ἐξέλθῃ. Δὲν βλέπω λοιπὸν ποῦ ἡ κατάργησις, ποῦ ἡ προσβολὴ τοῦ δικαιώματος τοῦ ἀξιωματικοῦ, ποῦ ἡ ἀντινομία, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Στάϊκος εἶπεν ἄλλοτε ἐν τῇ Βουλῇ. Διὰ τοῦτο θεωρῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πρέπει νὰ γείνῃ δεκτόν. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἕτερον εἰσέτι λόγον δέον νὰ γείνῃ δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον. Σᾶς εἶπον ἀρχόμενος τοῦ λόγου, ὅτι ὁ μακαρίτης Χαρ. Ζυμβρακάκης ἔφερε Διάταγμα. Ἀλλὰ καὶ μετὰ τὸ Διάταγμα τοῦτο ἐγένετο ὁ νόμος τοῦ 871 περὶ τροποποιήσεως τοῦ καταστατικοῦ νόμου, καὶ ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι οἱ διαθέσιμοι ἀξιωματικοί, οἱ βουλευταί, οἱ συνταγματάρχαι κλπ. ἀνακαλούμενοι, ἀπολαμβάνουσι κατὰ τὸ ἥμισυ τὰς χηρευούσας θέσεις τοῦ βαθμοῦ των. Ἐχήρευσαν λ. χ. δύω θέσεις· ἡ πρώτη θέσις καταλαμβάνεται ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ἡ ἄλλη θέσις καταλαμβάνεται ἀπὸ τοὺς ἐν διαθεσιμότητι. Τοιοῦτος εἶναι ὁ νόμος τοῦ 1871. Ὥστε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σήμερον συζητοῦμεν, αὐτὸ σχεδὸν ὑπάρχει ἀλλ’ οὐδέποτε ἐφηρμόσθη, διότι εἴδατε, ὅτι οἱ κύριοι βουλευταὶ ἀξιωματικοί, πολλάκις ὄχι μόνον προεβιβάσθησαν κατ’ ἀρχαιότητα, ἀλλὰ καὶ κατ’ ἐκλογήν, ἐνῷ, ἂν ἀπὸ τοῦ 1871 ἐφηρμόζετο τὸ ἄρθρον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἰς τὸν νόμον τοῦ 1871 ὑπάρχει, δὲν θὰ εἴχομεν αὐτὰ σήμερον, καὶ ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι πολλοὶ τῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τοῦ 1871 δὲν ἐξῆλθον διόλου ἀπὸ τὴν Βουλήν, θὰ κατεῖχον κατώτερον βαθμὸν ἐκείνου, τὸν ὁποῖον κατέχουσιν· ἐντεῦθεν βλέπετε, ὅτι ὅ,τι σήμερον πρόκειται νὰ νομοθετήσητε, ὑπάρχει ἀπὸ τοῦ 1871, καὶ ὅτι, περιορίζοντες τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ἀξιωματικῶν εἰς τὴν Βουλὴν ὡς βουλευτῶν, οὐδόλως θέλομεν τὴν κατάργησιν τοῦ 70 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Οὔτε εἶναι τὸ μόνον Σύνταγμα τὸ ἰδικόν μας, τὸ ὁποῖον ἔδωσε τοιοῦτον δικαίωμα εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ ἐκλέγωνται βουλευταί. Καὶ τὸ Γαλλικὸν Σύνταγμα τὸ ἔχει, ἀλλ’ ἅπαξ μόνον, κατὰ τὸ 1871–1872, δηλαδὴ εἰς τὴν Συντακτικὴν Συνέλευσιν, εἰσήχθησαν ἀξιωματικοί· ἔκτοτε δὲ οὐδεὶς εἰσῆλθε.

§60ΚΡΙΕΖΗΣ. Τί λέγει τὸ Γαλλικὸν Σύνταγμα; πῶς τοὺς παραδέχεται τοὺς στρατιωτικούς;

§61Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τοὺς θέτει εἰς ἀργίαν διὰ προσκαίρου παύσεως, ἀλλὰ προσμετρουμένου τοῦ χρόνου τῆς ὑπηρεσίας, ἡ ὁποία θέσις ἀντιστοιχεῖ πρὸς τὴν διαθεσιμότητα.

§62ΚΡΙΕΖΗΣ. Ὁ στρατιωτικὸς βουλευτὴς ἐν Γαλλίᾳ τίθεται εἰς ἀργίαν καὶ δὲν προάγεται. Εἶναι ῥητὴ διάταξις ἐν τῷ τελευταίῳ Συντάγματι.

§63Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν ἔποψιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἔδωκεν εἰς τὸ νομοσχέδιον· τουτέστιν ἐξετάζω τοῦτο ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ὅλως στρατιωτικοῦ πνεύματος τοῦ νομοσχεδίου Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπὸ τὴν ὄψιν μας, ὁ ἀξιωματικὸς δέον νὰ ὑπηρετήσῃ τὸν νόμιμον χρόνον, διὰ ν’ ἀποκτήσῃ δικαίωμα πρὸς προβιβασμὸν, ὁ νόμιμος δ’ οὗτος χρόνος εἶναι διὰ μὲν τὸν ἀνθυπολοχαγὸν 2 ἔτη εἰς τὸν αὐτὸν βαθμὸν, διὰ τὸν ὑπολοχαγὸν ἐπίσης ὁ λοχαγὸς, ἵνα γείνῃ ταγματάρχης, πρέπει νὰ ὑπηρετήσῃ 4 ἔτη· ὁ ταγματάρχης 3, ὁ ἀντισυνταγματάρχης 2 καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἀπαιτεῖται λοιπὸν, τὸν χρόνον αὐτὸν, τὸν δι’ ἕκαστον βαθμὸν ὡρισμένον, νὰ τὸν ὑπηρετῇ παρὰ τε τῷ στρατεύματι καὶ κατὰ τὸ νομοσχέδιον νὰ ὑπηρετῇ καὶ εἰς τινας θέσεις εἰδικὰς ἑκάστου ὅπλου. Φέρ’ εἰπεῖν, τὸ πυροβολικὸν ἔχει Ἀρχηγεῖον, ἔχει 5 τάγματα, ἔχει τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου, ἔχει τὴν Στρατιωτικὴν Σχολὴν, ἔχει καὶ τὸ Ὁπλοστάσιον. Ὁ ἀξιωματικὸς λοιπὸν τοῦ πυροβολικοῦ δύναται νὰ τοποθετηθῇ πρὸς προβιβασμὸν εἰς μίαν ἐκ τῶν θέσεων αὐτῶν· ὁ ἀξιωματικὸς τοῦ μηχανικοῦ ἔχει τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ταγμάτων, ἔχει καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς διευθύνσεως· ὁ ἀξιωματικὸς τοῦ πεζικοῦ ἐπίσης ἔχει διαφόρους ἄλλας ὑπηρεσίας. Τοιουτοτρόπως, ἂν παραδεχθῶμεν καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν ἐπιεικῆ διατύπωσιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. ὑπουργὸς ὑπὲρ τῶν ἀξιωματικῶν ἔθεσε, θὰ περιπέσωμεν εἰς ὅ,τι εἴχομεν καὶ ἔχομεν. Τί συνέβη μέχρι τῆς σήμερον; Ὑπῆρξαν ἀξιωματικοὶ,—ὡς ἄλλοτε ὁ κ. Μαυρομιχάλης, συνταγματάρχης, ἔλεγεν,—ὑπῆρξαν ἀξιωματικοὶ, οἱ ὁποῖοι διῆλθον ἀπὸ μικροῦ βαθμοῦ μέχρι τοῦ ἀνωτέρου, χωρὶς νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν κυρίως ἐξάσκησιν τοῦ στρατοῦ, καὶ διὰ τοῦτο ἀτυχῶς εἰς τὰ 1877, ὅτε ἐξ ἀνάγκης πάντες οἱ ἀξιωματικοὶ ἠναγκάσθημεν νὰ συνέλθωμεν εἰς τὰ διάφορα σώματα, ὅπως ἐκγυμνασθῇ ὁ στρατὸς ἡμῶν, εὑρέθημεν εἰς παραπολὺ δυσάρεστον θέσιν, διότι τὰ ⅔ τῶν ἀξιωματικῶν ἦσαν γυμνασμένοι, ἀλλὰ τὸ ⅓ ἀτυχῶς δὲν εὑρίσκετο εἰς τὸ εὐάρεστον αὐτὸ σημεῖον. Καὶ διατί; Διότι πρὸ χρόνων ἀπέσχον τῶν τοῦ στρατοῦ. Βεβαίως τοῦτο δὲν προέκυπτεν ἀπὸ αὐτοὺς, διότι μυριάκις ἤκουσα ἀξιωματικοὺς τοῦ πεζικοῦ, ἐκπληροῦντες οἰκονομικὴν ὑπηρεσίαν, νὰ κακίζουν καὶ νὰ λυπῶνται παραπολὺ, διότι δὲν ἐδίδετο εἰς αὐτοὺς μάχιμος ὑπηρετία, ἀλλ’ ἐξηναγκάζοντο νὰ ἐκπληρῶσιν ὑπηρεσίαν ἐντελῶς λογιστικήν. Ὅταν λοιπὸν εἰς τὰ 1877 ἠναγκάσθημεν νὰ συγκεντρωθῶμεν ὅλοι, τότε προέκυψεν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπον. Ἀλλ’ ἂν παραδεχθῶμεν τὴν δευτέραν ἔποψιν, ὅπως ἐπιεικῶς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διετύπωσεν εἰς τὸ νομοσχέδιον, σᾶς βεβαιῶ ἐν ὅλῃ τῇ εἰλικρινείᾳ, ὅτι δὲν θὰ παρέλθῃ πολὺς καιρὸς, καὶ ὅταν τὸ Ἔθνος εὑρεθῇ εἰς ὁμοίαν θέσιν, ὁ στρατὸς πάλιν θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν. Τὸ κακὸν λοιπὸν αὐτὸ πρέπει νὰ ἐκλείψῃ, καὶ διὰ τοῦτο συμμερίζομαι ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμο βουλευτὴς Οἰτύλου ἔφερε ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου· τουτέστιν, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς, διὰ νὰ προβιβασθῇ, πρέπει νὰ ὑπηρετῇ ἐν τῷ στρατεύματι τοῦ ὅπλου ἢ τοῦ σώματος, εἰς ὃ ἀνήκει. Ὁ ἀξιωματικὸς τοῦ πυροβολικοῦ νὰ ὑπηρετῇ εἰς τὸ πυροβολικὸν, ὁ ἀξιωματικὸς τοῦ μηχανικοῦ εἰς τάγματα τοῦ μηχανικοῦ, οἱ ὑπάρχοντες ἀξιωματικοὶ τῶν ἐπιτελῶν ἔχουσιν ἀκόμη ἡλικίαν, ἵνα ὑπηρετήσωσι καὶ οὗτοι ἐν τῷ στρατεύματι, καὶ οὐχὶ μόνον ὡς ἄχρηστοι ἐν τοῖς Γραφείοις.

§64ΤΟΥΡΝΑΚΗΣ. Ἐννοεῖτε καὶ τοὺς καθηγητὰς τοὺς διδάσκοντας ἐν τῇ Στρατιωτικῇ Σχολῇ;

§65Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὡς πρὸς αὐτοὺς, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει θέσει, ὅτι ἀξιωματικοὶ, διατελοῦντες ἐν ἐνεργείᾳ, δύνανται νὰ ἐκπληρῶσι καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς καθηγεσίας, καὶ τοῦτο ἐφ’ ὅσον ἐκπληροῦσι τὸν νόμιμον χρόνον τῆς στρατιωτικῆς των ὑπηρετίας.—Ἐθεώρησα δὲ καλὸν, εἰς τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβάλω, ὅπως ὁ χρόνος ὁ νόμιμος, τὸν ὁποῖον ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔθεσε, περιορισθῇ εἰς δύω ἔτη, καὶ τοῦτο διὰ νὰ ὑπάρχῃ ὁμοιότης ὑπηρεσίας καθ’ ὅλους τοὺς βαθμοὺς, διότι ὁ ἀνθυπολοχαγὸς, ὑπολοχαγὸς, ἀντισυνταγματάρχης, διὰ νὰ προβιβασθῶσιν, ἀπαιτεῖται νὰ ἔχωσιν ὑπηρεσίαν δύω ἐτῶν, οἱ δὲ ἕτεροι βαθμοφόροι, λοχαγοὶ, ταγματάρχαι καὶ συνταγματάρχαι, διὰ νὰ γίνωσιν ὑποστράτηγοι, θέλουσι τρία ἔτη. Ὥστε βλέπετε, ὅτι παραδεχόμενοι τὰ δύω ἔτη δὲν ἀπομακρυνόμεθα τοῦ νομοσχεδίου καὶ τοῦ πνεύματος αὐτοῦ. Μετὰ διετίαν δὲ νὰ διατίθενται οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας τὰς διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος ὁρισθησομένας εἰς ἕκαστον σῶμα, διότι πρέπει καὶ εἰς αὐτὸ ἀκόμη νὰ ἀποβλέψωμεν, διότι ἐξ αὐτοῦ προέκυψαν πολλάκις πολλὰ σφάλματα. Π. χ. ἀπεσύρετο εἷς ἀξιωματικὸς ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ κατέχων θέσιν ἐνεργητικὴν, ἡ θέσις αὕτη οὐδέποτε ἐδίδετο εἰς τὸ σῶμα εἰς τὸ ὁποῖον ἀνῆκεν ὁ ἀποσυρθεὶς, ἀλλ’ ὁ ὑπουργὸς προεβίβαζεν ἀξιωματικὸν ἀπὸ ἄλλο σῶμα, καὶ τοιουτοτρόπως τὸ πρῶτον σῶμα ἔχανε μίαν θέσιν, ἐξ ἧς ἐτροποποιεῖτο ἡ σχετικὴ ἀρχαιότης τῶν ἀξιωματικῶν, ἐπὶ βλάβῃ τῆς πειθαρχίας. Λοιπὸν εἶναι πολὺ ἀναγκαῖον νὰ περιορισθῇ διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν θέσεων, τὰς ὁποίας ἕκαστον σῶμα πρέπει νὰ ἔχῃ, καὶ τὰς ὁποίας ὁ ἀξιωματικὸς, ἀφοῦ ἐκπληρώσῃ διετῆ ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατῷ, νὰ τὰς ἀπολαμβάνῃ μετὰ ταῦτα ἀνὰ διετίαν διερχόμενος αὐτὰς, ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν τῆς ὑπηρεσίας καὶ τοῦ προβιβασμοῦ του. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ οἱ καθηγηταὶ τῆς Σχολῆς δὲν ὑπολείπονται, καὶ ἡ ὑπηρεσία τοῦ στρατοῦ θὰ ἔχῃ ἀξιωματικοὺς διελθόντας διὰ τῶν διαφόρων τάξεων τοῦ στρατοῦ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἔχω καὶ μίαν ἄλλην μικρὰν παρατήρησιν νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Ἡ παρατήρησίς μου αὕτη ἀποβλέπει εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀντισυνταγματάρχου. Ὁ κ. Μαυρομιχάλης εἰς τὸ νομοσχέδιόν του ἔθεσεν, ὅτι πάντες οἱ ἀξιωματικοὶ, διὰ νὰ προβιβασθῶσιν, ὀφείλουσι νὰ διανύσωσι τὸν ὡρισμένον χρόνον. Ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Μαυρομιχάλης ἔθεσε τοιαύτην ἀρχὴν, ἐνῷ ὁ κ. Μαυρομιχάλης, ὁ βουλευτὴς σήμερον, ἦτο καὶ πληρεξούσιος κατὰ τὰ 1863, καὶ ὡς πληρεξούσιος τότε διὰ τῆς ψήφου του καθιέρωσε τὸ δικαίωμα τοῦ ἄρθρου 70.

§66ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἦτον ἀντίθετος.

§67ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διατηρῶν μνήμην καλλιτέραν τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, δὲν ἠθέλησε νὰ ἀπαγορεύσῃ τὸ δικαίωμα ἀπὸ τὸν ἀξιωματικὸν, ἀλλ’ ἀπεναντίας ἐνθυμούμενος, ὅτι ὁπωσδήποτε ἐδόθη εἷς τίτλος, καὶ ἔχων ὑπ’ ὄψιν, ὅτι περιορισμὸν μόνον πρέπει νὰ ὑποβάλῃ, καθιέρωσεν εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὅτι ἀπὸ τὸν βαθμὸν τοῦ συνταγματάρχου καὶ κάτωθεν ὑπόκεινται εἰς τὰ διαγραφόμενα, τουτέστιν ὅλως ἐναντίαν ἀρχὴν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Μαυρομιχάλης καθιέρωσε· καὶ τοῦτο, διότι ἴσως αὐτὸ δὲν ἀφορᾷ τὸν κ. Μαυρομιχάλην σήμερον, ὅπως καὶ ἐμέ. Τὸ δικαίωμα αὐτὸ δέον σήμερον νὰ τὸ περιορίσωμεν, οὐχὶ δὲ νὰ τὸ καταργήσωμεν ἐντελῶς, διότι τὸ Σύνταγμα ἐσκόπει διὰ τούτου νὰ δίδῃ ὀλίγους ἐγκρίτους ἀξιωματικοὺς ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ὅπως χρησιμεύωσιν ὡς ὁδηγοί. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἦτο δυνατὸν τὸ νομοσχέδιον νὰ παρεδέχετο τὸν βαθμὸν τοῦ ἀντισυνταγματάρχου, ἦτο κάλλιστον, διότι ὁ βαθμὸς τοῦ συνταγματάρχου καὶ ἀντισυνταγματάρχου, ἔχει πολλὴν ὁμοιότητα, ὄχι μόνον ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ παντοῦ, τὸν δὲ ἀντισυνταγματάρχην πάντοτε λέγουσι συνταγματάρχην. Εἰς τὸν Ἀγγλικὸν στρατὸν συνταγματάρχης δὲν ὑπάρχει· ὁ διοικητὴς τοῦ τάγματος εἶναι ἀντισυνταγματάρχης, ὁ δὲ συνταγματάρχης δὲν ἔχει οὐδὲν προσὸν ὡς πρὸς τὴν διοίκησιν τῶν ταγμάτων· εἰς τὴν Γερμανίαν οἱ ἀντισυνταγματάρχαι διοικοῦν πλεῖστα τῶν ταγμάτων. Διὰ τοῦτο θεωρῶ καλὸν νὰ τεθῇ ἀντὶ «οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ κάτωθεν τοῦ βαθμοῦ τοῦ συνταγματάρχου» «οἱ κάτωθεν τοῦ βαθμοῦ τοῦ ἀντισυνταγματάρχου». Εὔχομαι αἱ παρατηρήσεις μου αὗται νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Ὑπουργείου, εὔχομαι δὲ, διότι παραδέχομαι ἐν πεποιθήσει, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, δεόντως κτενιζόμενον, δὲν δύναται παρὰ νὰ δώσῃ τοὺς ὡραιοτέρους καρποὺς εἰς τὸν στρατὸν, καὶ καταστήσῃ αὐτὸν τοιοῦτον, ὥστε μίαν ἡμέραν, ὅταν ἐπιστῇ ἀνάγκη, νὰ ἦναι ἄξιος νὰ ὑπερασπισθῇ τοὺς πόθους τοῦ ἔθνους του καὶ τοῦ εὐόρκου στρατιώτου.

§68Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κάμνω ἔνστασιν, κύριε Πρόεδρε, περὶ μὴ ἀπαρτίας. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν βουλευτῶν).

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες εἶναι μόνον 118 βουλευταί. Ἑπομένως ἀπαρτία δὲν ὑπάρχει. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ἐν ὥρᾳ 8 καὶ 30′ μ. μ.