1882.05.25

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 78

τῆς 25 Μαΐου 1882.

Ὥρα 3 μ. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης Συνεδριάσεως).

§1Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Διάφοροι συμπολῖταί μου ὑποβάλλουσι δι’ ἐμοῦ ἀναφορὰν πρὸς τὴν Βουλὴν, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλοῦσιν αὐτὴν, ὥστε ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ὁ περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς ποιμνιοβοσκῆς γενικὸς νόμος ψηφισθῇ, ὁ ὑπάρχων νόμος περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς ποιμνιοβοσκῆς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Ἰθάκης νὰ διατηρήσῃ τὴν ἰσχύν του. Πρὸς τὸν σκοπὸν λοιπὸν αὐτὸν ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς προσθήκην. «Οἱ εἰδικοὶ νόμοι, οἱ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐψηφισμένοι καὶ ἀφορῶντες εἰς τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς ποιμνιοβοσκῆς δι’ ὡρισμένας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, διατηροῦσι τὴν ἰσχὺν αὐτῶν.»

§2ΖΑΦΕΙΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι, πάντες πιστεύω, γνωρίζετε, ὅτι εἰς τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1878 τὰ πλεῖστα, ἂν ὄχι πάντα τὰ χωρία τοῦ Ὀλύμπου κατεστράφησαν· καὶ ἐκείνων μὲν τὰ ὁποῖα περιῆλθον εἰς τὴν Ἑλλάδα, βεβαίως τὴν καταστροφὴν δὲν τὴν ὑπολογίζω, ἀλλὰ τὰ πλεῖστα μένουν εἰς τὸ Τουρκικόν. Τινὲς ἰδίως ἐκ τῶν ἐπαναστατῶν τῶν μᾶλλον ἀναμιχθέντων εἰς τὴν ἐπανάστασιν ἐκείνην, τῶν καταγομένων ἀπὸ τὰ χωρία τοῦ Ὀλύμπου Σκαμνιὰ καὶ Πουλιάνα, μὴ δυνάμενοι νὰ ζήσωσιν ἐκεῖ, ἀπεφάσισαν νὰ μεταναστεύσουν εἰς τὸ Ἑλληνικόν. Ἐκ τῶν πολλῶν ποιμνίων, τὰ ὁποῖα εἶχον καὶ τὰ ὁποῖα τοῖς διηρπάγησαν, τοῖς ἔμειναν πολὺ ὀλίγα. Ἀπεφάσισαν λοιπὸν καὶ ἦλθον μαζῆ μὲ αὐτά. Τινὲς ἦλθον πρὸ τῆς καταλήψεως τῶν μερῶν ἐκείνων, ἄλλοι κατόπιν, πρὶν κατασταθῶσιν αἱ τελωνιακαὶ Ἀρχαί, καὶ ἄλλοι μετὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν τελωνιακῶν Ἀρχῶν. Ἔφεραν δὲ διάφορα ποίμνια καὶ ὀλίγους ἀροτριῶντας βόας, ἠναγκάσθησαν νὰ τὰ δηλώσωσιν εἰς τὰ Τελωνεῖα, καὶ τώρα τοῖς ζητοῦσιν εἰσαγωγικὰ τέλη. Προσέτι, ὡς σᾶς εἶπον, ἔχουν καὶ ἀροτριῶντας βόας, μὲ τοὺς ὁποίους ἐκαλλιέργησαν τὰς γαίας των, ἀλλὰ δὲν τὰς ἔσπειραν. Τώρα δὲ ζητοῦσι παρ’ αὐτῶν φόρους. Λοιπὸν παρακαλῶ τὴν Βουλήν, ἂν ἦναι δυνατόν, νὰ τοῖς χαρισθῇ διὰ τὸ ἔτος τοῦτο ὁ φόρος, ἢ τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη. Παρακαλῶ δὲ καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ αὐτῶν.

§3ΡΟΥΦΟΣ (ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ διὰ τὸ ἔτος 1882. Ἐπίσης ὑποβάλλω ἕτερον νομοσχέδιον περὶ μισθοῦ τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ. (Ὅρα Παράρτημα).

§4ΚΑΛΛΙΓΑΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ χορηγίας συντάξεως εἰς τὸν υἱὸν τοῦ Λαζάρου Κουντουριώτου καὶ τὰς χήρας τῶν υἱῶν αὐτοῦ. (Ὅρα Παράρτημα).

§5ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας καὶ ἕτερον περὶ τροποποιήσεως τῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ γραμματοσήμου, καὶ περὶ ταχυδρομικῶν ἐπιταγῶν καὶ ταχυδρομικῶν δεμάτων. (Ὅρα Παράρτημα).

§6ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἀφορᾷ καὶ τὰς νέας ἐπαρχίας; Διότι ἐν Τρικκάλοις ὑπάρχει ἓν μόνον Ταχυδρομεῖον.

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περιέχει βεβαίως διατάξεις δι’ ἅπαν τὸ Κράτος. Τὸ δὲ ἄλλο νομοσχέδιον ἀφορᾷ εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ταχυδρομικῶν ἐπιταγῶν. Αὗται εἶναι εἰσηγμέναι πανταχοῦ τῆς Εὐρώπης, ἵνα δύναταί τις ν’ ἀποστέλλῃ διὰ τοῦ ταχυδρομείου μικρὰ χρηματικὰ ποσά.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάτοικοι τοῦ χωρίου Ἑξαμιλίων τῆς Κορινθίας παραπονοῦνται κατὰ τῶν πιέσεων τῶν ἐνοικιαστῶν τῶν ἀδηλώτων γαιῶν, καὶ ζητοῦσι κατάργησιν τῆς ἐνοικιάσεως, ὡς ἐγένετο καὶ εἰς τὰ λοιπὰ χωρία.— Οἱ ἐνταῦθα πρόσφυγες ἀρχηγοὶ Κρῆτες ἱκετεύουσι τὴν Βουλήν, ἵνα χορηγήσῃ τὴν ἀπαιτουμένην συνδρομὴν εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ μακαρίτου Ἀναστ. Γούδα πρὸς ἔκδοσιν τοῦ ἐνάτου τόμου τῶν Παραλλήλων βίων τοῦ περιέχοντος τὸν βίον ἱστορικῶν τινων ἀνδρῶν Ἠπείρου, Θεσσαλίας καὶ Μακεδονίας.— Κάτοικοι τῆς πόλεως Ἄρτης παραπονοῦνται κατὰ τῆς διαγωγῆς τινων ἀνδρῶν τοῦ ἐκεῖ ἑδρεύοντος στρατοῦ καὶ ζητοῦσι τὴν θεραπείαν τούτου. —Οἱ οἰνοπνευματοποιοὶ καὶ πνευματοπῶλαι Πύργου ζητοῦσι παρὰ τῆς Βουλῆς, ἵνα μὴ προβῇ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ φόρου ἐπὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν μέχρις οὗ συστηθῇ ἐπιτροπὴ ἐκ βιομηχάνων καὶ ἀποφανθῇ αὕτη.—Πολιταί τινες τῶν νέων ἐπαρχιῶν παραπονοῦνται διὰ τὴν ἐπαπειλουμένην νομιμοποίησιν τῶν ἐνταῦθα πρακτικῶν φαρμακοποιῶν.—Ὑπεβλήθη ἡ ἔκθεσις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους καὶ θὰ σταλῇ ἀμέσως εἰς τύπωσιν. (Ὅρα Παράρτημα).

§9ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἐπερώτησις τοῦ Βουλευτοῦ Λακεδαίμονος κ. Δημητρακάκη (Ἀναγινώσκει). (Ὅρα Παράρτημα). Ἑτέρα ἐπερώτησις τοῦ βουλευτοῦ Βάλτου κ. Κωνσταντίνου Στράτου (Ἀναγινώσκει). (Ὅρα Παράρτημα). Τρίτη ἐπερώτησις τοῦ βουλευτοῦ Κορινθίας κ. Φωτίου Κανελλοπούλου (Ἀναγινώσκει). (Ὅρα Παράρτημα).

§10ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ καταχωρισθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως τοῦ Ναυτικοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.— Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμου ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Πάτρας καὶ Ναύπλιον.

§12Λ. ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Χθές, κύριοι, προσεπάθησα ν’ ἀποδείξω, ὅτι οἱ πλατεῖς σιδηρόδρομοι τοῦ 1 μ. 43 ἑκ. εἶναι σιδηρόδρομοι, τοὺς ὁποίους παρεδέχθησαν ὅλα ἀνεξαραίτως τὰ Κράτη, καὶ τοὺς παρεδέχθησαν ὄχι μόνον εἰς τὰς διεθνεῖς, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς ἐθνικὰς ἢ γενικοῦ συμφέροντος, γραμμὰς αὑτῶν, ὅτι οἱ πλατεῖς σιδηρόδρομοι εἶναι τὰ μέσα τῆς δραστηρίας, τῆς προοδευτικῆς, τῆς ὑπερτέρας παντὸς διαγωνισμοῦ συγκοινωνίας, ὅτι οἱ εὐρεῖς σιδηρόδρομοι, καί τοι πολυδάπανοι, ἀποζημιοῦσι διὰ τοῦ χρόνου καὶ τὰ Κράτη, διὰ τὰ βάρη τὰ ὁποῖα τυχὸν χάριν αὐτῶν ἀνέλαβον, καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν προσφέρουσι πολὺ μείζονα ὠφελήματα ἢ οἱ στενοί· ὅτι οἱ στενοὶ σιδηρόδρομοι εἶναι μὲν οἰκονομικώτεροι, ἀλλ’ εἶναι βραδεῖς, διότι δὲν δύνανται ἀκινδύνως νὰ ὑπερβῶσι τὰ 25 χιλιόμετρα τὴν ὥραν, ὅτι οἱ στενοὶ σιδηρόδρομοι δὲν δύνανται νὰ διαγωνισθῶσι πρὸς τὴν διὰ θαλάσσης συγκοινωνίαν, ὅπου δύω παράλληλοι γραμμαὶ διὰ ξηρᾶς καὶ διὰ θαλάσσης διαγωνίζονται μεταξὺ δύω σημείων, καὶ ὅτι εἶναι προωρισμένοι νὰ ὑπηρετήσωσι τοπικὰς ἀνάγκας καὶ νὰ προσπορίζωσιν ἐπιβάτας καὶ ἐμπορεύματα εἰς τὰς πλατείας γραμμὰς ἐκ μερῶν, ὅπου δὲν συμφέρει νὰ ἐκταθῶσιν αἱ πλατεῖαι γραμμαί. Προσεπάθησα ν’ ἀποδείξω, ὅτι τὸ ζήτημα τῶν σιδηροδρόμων ἐν Ἑλλάδι κακῶς τίθεται, καὶ λύεται τὸ ζήτημα κατ’ ἐμὴν ἰδέαν κακῶς. Λέγεται, ὅτι πρέπει νὰ κατασκευάσωμεν συγχρόνως καὶ διὰ μιᾶς ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρους σιδηροδρόμους ἐν Ἑλλάδι· καὶ διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν αὐτὸ, λόγῳ τῶν οἰκονομικῶν δυσχερειῶν τοῦ Κράτους, πρέπει νὰ τοὺς κατασκευάσωμεν στενούς. Οὕτω θέτοντες τὸ ζήτημα, οὐ μόνον βιάζομεν ἑαυτοὺς νὰ δεχθῶμεν σύστημα ἀνωφελὲς καὶ ἀνεπαρκές, ἀλλὰ δὲν ἐπιτυγχάνομεν καὶ τὸ μικρὸν αὐτὸ καλὸν τῶν στενῶν σιδηροδρόμων, διότι δὲν εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι θὰ κατορθώσωμεν νὰ στρώσωμεν σύμπλεγμα στενῶν σιδηροδρόμων καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Ἐὰν τῳόντι ὑποθέσωμεν, ὅτι σήμερον ἤθελον παρουσιασθῆ ἑταιρίαι, αἱ ὁποῖαι νὰ δεχθῶσι τὴν κατασκευὴν 2–3,000 χιλιομέτρων ὅσα ἀπαιτεῖ ὅλη ἡ Ἑλλάς, ἔστω καὶ ἐπὶ χορηγήσει 20,000 φράγκων μόνον, ὅπως γίνεται διὰ τὸν σιδηρόδρομον μέχρι Πατρῶν, εἶναι εἰς κατάστασιν τὸ Κράτος ν’ ἀναλάβῃ 30 καὶ 40,000,000 φρ. βάρη δι’ αὐτούς; Ἰδοὺ ὅτι, καί τοι ἀποκλείομεν τοὺς πλατεῖς σιδηροδρόμους διὰ λόγους οἰκονομικούς, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ κατασκευάσωμεν περισσοτέρους στενοὺς σιδηροδρόμους, δὲν θὰ κατορθώσωμεν τὴν κατασκευὴν ἐντὸς βραχέος χρόνου ὅλου τοῦ συμπλέγματος τῶν στενῶν σιδηροδρόμων. Καὶ ἂν ὅμως ἠθέλομεν ἐπιτύχει νὰ εὕρωμεν ἑταιρίας, αἱ ὁποῖαι ἐπὶ τοιαύτῃ ἐπιχορηγήσει νὰ κατασκευάσωσι πανταχοῦ τῆς Ἑλλάδος σήμερον σιδηροδρόμους, ἀδύνατον οὗτοι, ἐξαιρέσει ὀλιγίστων γραμμῶν, νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰς δαπάνας. Εἶπον, ὅτι θεωρῶ τὴν γραμμὴν μέχρι Πατρῶν τοιαύτην ὥστε νὰ κατασκευασθῇ ἀπὸ τοῦδε πλατεῖα. Στενὴ γραμμὴ μεταξὺ Πατρῶν καὶ Ἀθηνῶν ἔχει μὲν συγκριτικῶς πρὸς πλατεῖαν γραμμὴν τὸ πλεονέκτημα, ὅτι ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀκαθαρίστου προσόδου, διότι καὶ διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ διὰ τὴν χρῆσιν ἀπαιτεῖται σχετικῶς μικρότερον ποσὸν δαπάνης, ἀλλ’ ἔχει τὸ μειονέκτημα ἀπέναντι πλατείας γραμμῆς, ὅτι τῆς τελευταίας οὐ μόνον ἀπ’ ἀρχῆς ἡ ἀκαθάριστος πρόσοδος θὰ ἦναι σχετικῶς μεγαλειτέρα, ἀλλὰ καὶ θ’ αὐξάνῃ καθ’ ἡμέραν περισσότερον, διότι ἡ πλατεῖα γραμμὴ θ’ αὐξάνῃ τὴν κίνησιν τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς κυκλοφορίας. Τοῦτο δὲ διατί; Διότι ἡ γραμμὴ μεταξὺ Πατρῶν καὶ Ἀθηνῶν θὰ διαγωνίζηται πρὸς τὴν διὰ θαλάσσης συγκοινωνίαν· οὖσα δὲ στενή, δὲν θὰ ἔχῃ ἀξίαν λόγου ὑπεροχὴν ἐπὶ ταχέων ἀτμοπλοίων· οὖσα δὲ πλατεῖα, θὰ ἔχῃ τοιαύτην, ὥστε πάντες οἱ ἐπιβάται θὰ προτιμῶσι τὴν διὰ τοῦ σιδηροδρόμου συγκοινωνίαν. Εἶπον, ὅτι τὸ σύμπλεγμα τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἂν συγκροτηθῇ ἐκ τῶν δύω συστημάτων, ἐκ πλατειῶν δηλονότι γραμμῶν καὶ ἐκ στενῶν, ἀντὶ ἅπαν τὸ σύμπλεγμα νὰ ἦναι ἐκ στενῶν γραμμῶν, δὲν θὰ βλαφθῶμεν, διότι ἴσα ἴσα ἐν Ἑλλάδι πρέπει νὰ ὑπάρχωσι καὶ γραμμαὶ στεναὶ, διότι ἔχομεν ἀνάγκην γραμμῶν τοπικῆς συγκοινωνίας, αἱ ὁποῖαι ἐκτὸς τῆς τοπικῆς συγκοινωνίας, ἐπὶ μικρῶν ἀποστάσεων, θὰ ἔχωσι τὴν ἀποστολὴν νὰ μεταβιβάζωσιν ἐμπορεύματα εἰς τὰς πλατείας γραμμάς. Εἶπον, ὅτι τὸ Κράτος ὅπως ἔχῃ δύω ἢ τρεῖς πλατείας γραμμάς, τῶν ὁποίων ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην ἡ Ἑλλάς, πρέπει νὰ ἐγγυηθῇ τοὐλάχιστον 5%. Εἶπον, ὅτι ἰδίως προκειμένου περὶ ἑλληνικῶν κεφαλαίων, πρέπει νὰ ὑπάρξῃ αὐτὴ ἡ ἐγγύησις, διότι οὐδεμία ὠφέλεια θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὸ Κράτος, ἂν γραμμή τις μὴ οὖσα προσοδοφόρος, ἤθελεν ἀναγκασθῆ νὰ παύσῃ τὴν συγκοινωνίαν. Μεθ’ ὅλα ταῦτα, ὅμως δὲν ἐννοῶ νὰ συμπεράνω, ὅτι πρέπει νὰ καταψηφίσωμεν τὴν σύμβασιν, καὶ οὔτε ἐγὼ θὰ τὴν καταψηφίσω. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς πλατείας γραμμῆς μεταξὺ Πατρῶν καὶ Ἀθηνῶν, χάριν τῶν συμφερόντων καὶ τοῦ τόπου καὶ τῆς ἑταιρίας, προκειμένου ὅμως περὶ συμβάσεως συνομολογηθείσης μεθ’ ἑταιρίας, ἥτις δὲν δύναται νὰ μεταβληθῇ εἰς τὰ οὐσιώδη, ἄνευ τῆς συναινέσεως αὐτῆς, ἐννοεῖται ὅτι οὐδεμία μεταβολὴ δύναται νὰ γίνῃ, χωρὶς νὰ τρέξωμεν τὸν κίνδυνον νὰ ἴδωμεν τὴν τροποποίησιν αὐτῆς, μὴ γινομένην δεκτὴν ὑπὸ τῆς ἑταιρίας. Μεταξὺ δύω κακῶν, τοῦ κακοῦ πρῶτον νὰ μὴ ἔχωμεν σιδηρόδρομον, καὶ τοῦ κακοῦ νὰ ἔχωμεν στενὸν σιδηρόδρομον, ἐγὼ θὰ προτιμήσω τὴν στενὴν γραμμὴν ὄχι δι’ ἄλλον λόγον, ἀλλὰ διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι πρὶν ἀρχίσῃ ἡ ἐκτέλεσις τῆς γραμμῆς μεταξὺ Πατρῶν καὶ Ἀθηνῶν, ὀρθοτέρα σκέψις θὰ ἐπικρατήσῃ καὶ θὰ γείνῃ ἐκλογὴ πλατείας γραμμῆς. Ἤδη θέλω ὑποβάλει τινὰς παρατηρήσεις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τῆς συμβάσεως καὶ τὴν συγγραφῆς, καὶ θέλω ζητήσει ἐξηγήσεις ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, πῶς ἐννοεῖ πολλὰ ἐξ αὐτῶν, ὅπως προκαλέσω τὴν ἔκφρασιν γνώμης καὶ τὴν ἑρμηνείαν τινῶν ἐξ αὐτῶν. Ἐν πρώτοις, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νομοσχεδίου γεννᾶται ἡ ἑξῆς ἀπορία: Κατὰ τὸν νόμον περὶ διακρίσεως κτημάτων, ἡ ὁδὸς εἶναι δημοσία περιουσία· ὅτε ὅμως ἐγένετο ὁ νόμος περὶ διακρίσεως κτημάτων, δὲν ὑπῆρχον σιδηρόδρομοι. Γεννᾶται λοιπὸν εὐθὺς τὸ ἐρώτημα: Οἱ σιδηρόδρομοι εἶναι ἐκ τῶν ὁδῶν, αἵτινες εἶναι δημοσία περιουσία, δηλ. ἀναπαλλοτρίωτος καὶ ἀπαράγραπτος; Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἰδιοκτησίαν τῆς γῆς, γνωρίζομεν, ὅτι τὸ Δημόσιον ἀπαλλοτριοῖ αὐτὴν ἐπ’ ὀνόματί του διὰ δημοσίαν ἀνάγκην, καὶ παραχωρεῖ εἰς τὴν ἑταιρίαν τὴν ἔκτασιν τῶν γαιῶν, τῶν ἀναγκαίων διὰ τὴν στρῶσιν τοῦ σιδηροδρόμου· μεταβιβάζοντες τὰς γαίας τοῦ σιδηροδρόμου εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἥτις ἐπ’ αὐτῶν θὰ στρώσῃ τὴν σιδηρᾶν ὁδόν, ἐννοοῦμεν νὰ καταστήσωμεν αὐτὴν ἰδιοκτήτην αὐτῶν; Ἑπομένως ἡ Ἑταιρία, οὖσα ἰδιοκτήτης, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ βαρύνῃ τὴν γραμμὴν αὐτὴν μὲ ὑποθήκην; Δὲν εἶναι δ’ ἀπίθανον νὰ τὴν ὑποβάλῃ εἰς ὑποθήκην, ὅταν μετά τινα καιρὸν, δανειζομένη ἡ ἑταιρία δι’ ὁμολογιῶν, ἀναγκασθῇ πρὸς ἀσφάλειαν νὰ προσφέρῃ ὑποθήκην. Ἂν τὰ δικαστήρια ὅμως, φερομένης τῆς ὑποθέσεως ἐνώπιον αὐτῶν, ἤθελον ἀποφανθῆ, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος εἶναι δημοσία περιουσία καὶ κακῶς ὑπεβλήθη εἰς ὑποθήκην, οἱ ὁμολογιοῦχοι δανεισταὶ, οἱ δανείσαντες πολλὰ ἑκατομμύρια, δὲν θὰ ἐξαπατηθῶσι καὶ ὑποβληθῶσιν εἰς ζημίας; Δὲν θὰ ἦναι λοιπὸν καλὸν ἀπὸ τοῦδε νὰ καταστῇ σαφὲς, τί εἶναι αὐτὸς ὁ σιδηρόδρομος ὡς πρὸς τὴν ἰδιοκτησίαν; Ὀφείλει λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκφράσῃ τὴν περὶ τούτου γνώμην της. Τὸ κατ’ ἐμὲ φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐθνικὴ ὁδὸς, ἑπομένως δημοσία περιουσία ἀναπαλλοτρίωτος· ἀλλ’ ἵνα μὴ τοσαύτη περιουσία μένῃ ἄνευ ἀξίας εἰς χεῖρας τῆς ἑταιρίας, δέον δι’ ἰδιαιτέρου νόμου νὰ κανονισθῇ τίνα δικαιώματα ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου δύνανται νὰ δοθῶσι ὑπὸ τῆς ἑταιρίας πρὸς τοὺς δανειστάς της πρὸς ἀσφάλειαν, καὶ πῶς ταῦτα δύνανται νὰ τὰ ἐνασκήσωσιν ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου, ὅπως μὴ σταματᾷ τυχὸν ἡ συγκοινωνία πρὸς βλάβην τοῦ τόπου ἢ ἐπιβάλλωνται πλειστηριασμοὶ ἐπιζήμιοι, ὡς ἐγένετο καὶ ἀλλαχοῦ. Ἂν ἡ Κυβέρνησις ἦναι ὑπὲρ τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης γνώμης, καλὸν αὕτη νὰ δηλωθῇ ἀπὸ τοῦδε· καὶ ἂν παραδέχηται, ὅτι βεβαίως εἶναι δημοσία περιουσία, ἀλλ’ ὅτι δὲν εἶναι οὔτε συμφέρον, οὔτε ὠφέλιμον νὰ στερηθῇ ἡ ἑταιρία καὶ οἱ δανεισταὶ αὐτῆς τοιαύτης ἐγγυήσεως καὶ ἀσφαλείας, τότε ἀναγκαῖον νὰ φέρῃ ἐν καιρῷ νόμον περὶ τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν τῶν δανειστῶν ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου καὶ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐνασκήσεως αὐτῶν. Κατὰ τὸ αὐτὸ ἄρθρον: «Ὁ σιδηρόδρομος καὶ τὰ ἐξαρτήματα αὐτοῦ εἶναι ἔργα δημοσίας ἀνάγκης· ἑπομένως τὰ ὑπὸ τούτων καταλαμβανόμενα κτήματα ἀπαλλοτριοῦνται ὑποχρεωτικῶς κτλ.» Συνδυαζόμενον τὸ ἄρθρον αὐτὸ πρὸς τὸ ἄρθρον 8 τῆς συμβάσεως, καθ’ ὃ «πάντα τὰ πρὸς ἐγκατάστασιν τοῦ σιδηροδρόμου καὶ τῶν ἐξαρτημάτων αὐτοῦ γήπεδα παραχωροῦνται δωρεὰν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως», ἀποδεικνύει, ὅτι σήμερον ἡ Ἑταιρία, ἥτις κατὰ τὴν σύμβασιν εἶναι ὑποχρεωμένη εἰς τὸ μέλλον νὰ συστήσῃ καὶ διπλῆν γραμμὴν, ἀποκτᾷ μόνον τὰ γήπεδα, τὰ ἀναγκαῖα διὰ γραμμὴν στενὴν καὶ ἁπλῆν. Νομίζω ὅμως συμφορώτερον διὰ τὸ Δημόσιον, ἵνα ἡ Κυβέρνησις λάβῃ τὸ δικαίωμα διὰ τῆς συμβάσεως ν’ ἀπαλλοτριώσῃ ἀπὸ τοῦδε διὰ δημοσίαν ἀνάγκην ὑπὲρ τῆς Ἑταιρίας ἔκτασιν γῆς διὰ πλατεῖαν καὶ στενὴν γραμμὴν σιδηροδρόμου, διότι ἀφεύκτως μετὰ ἔτη, ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ σιδηροδρόμου, θὰ διπλασιασθῇ καὶ τριπλασιασθῇ ἡ ἀξία οὐ μόνον τῶν παροδίων ἰδιοκτησιῶν, ἀλλὰ πρὸ πάντων τῶν γηπέδων τῶν γειτονικῶν εἰς τοὺς διαφόρους σταθμοὺς, καὶ ἰδίως εἰς τὰς κεφαλὰς τῆς γραμμῆς, καὶ θ’ ἀπαιτήσωσι πολλαπλασίας δαπάνας. Μεταβαίνω ἤδη εἰς τὸ 1 ἄρθρον τῆς συμβάσεως. Κατὰ τὸ ἄρθρον 1: «εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα νὰ μεταβιβάσῃ τὰ εἰς αὐτὴν διὰ τῆς συμβάσεως καὶ τῆς συγγραφῆς παραχωρούμενα δικαιώματα καὶ τὰς δι’ αὐτῶν ἀναλαμβανομένας ὑποχρεώσεις εἰς ἀνώνυμον ἑλληνικὴν ἑταιρίαν, ἐπὶ τούτῳ συσταθησομένην ὑπὸ τοῦ ἀναδόχου, ἐντὸς ἑνὸς ἔτους ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου τοῦ κυροῦντος «τὴν σύμβασιν.» Ὑποθέτω, ὅτι διὰ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀποξενοῦται τοῦ δικαιώματος νὰ ἐγκρίνῃ διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος τὴν Ἑταιρίαν, ἥτις θὰ σχηματισθῇ δυνάμει τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ. Ὑποθέτω ὅμως, ὅτι ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα ὑποβάλλει καταστατικὸν τοιοῦτον τῆς νέας ἑταιρίας, ὅπερ ἕνεκα τῶν ἐν αὐτῷ ὅρων ἀδύνατον νὰ ἐγκρίνῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἀναφέρω ἓν παράδειγμα· ὑποθέσατε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπολογίζει, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος θ’ ἀπαιτήσῃ δαπάνην ὁλικὴν 20,000,000 φράγ. ἡ δὲ ἀνάδοχος ἑταιρία βαρύνει αὐτὴν μὲ πέντε ἢ ἓξ πρόσθετα ἑκατομμύρια καὶ ζητεῖ τοσούτου ποσοῦ μετοχὰς, ἃς μέλλει νὰ διαθέσῃ ἐν τῷ τόπῳ. Τί εἶναι τὸ περιπλέον, τὸ ὁποῖον προσθέτει ἡ ἑταιρία; Εἶναι ἀποζημίωσις ἢ κέρδος τῶν πρώτων ἱδρυτῶν; Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀπίθανον νὰ γείνῃ· δὲν πιστεύω, ὅτι θέλει τὸ πράξει ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἐνδεχόμενον. Λοιπὸν ὑποθέτω, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν τὸ ἐγκρίνει· τί θὰ γείνῃ; θὰ γείνῃ ἔκπτωτος ἡ Ἑταιρία; Ὄχι βεβαίως, διότι τὴν ἐκ τοῦ ἄρθρου 1 ὑποχρέωσιν κατὰ τύπους τὴν ἐξετέλεσεν. Ἀλλαχοῦ ἡ αὐθαιρεσία αὐτὴ καὶ ἡ κερδοσκοπία περιωρίσθησαν· ἀλλαχοῦ οἱ ἱδρυταὶ σιδηροδρόμων δὲν ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ λάβωσι τὰς προκαταβολὰς αὐτῶν, ἢ ἐὰν στηρίζωνται ἐπὶ δικαιολογητικῶν ἐγγράφων, ἅτινα θὰ ἐγκρίνῃ ἡ γενικὴ συνέλευσις τῶν μετόχων, μετὰ τὴν δημοσίαν ἔκδοσιν τῶν μετοχῶν. Τί θὰ γείνῃ; Ἑτέρα ἀπορία γεννᾶται, ἂν ἐπιτρέπηται, ἡ Ἑταιρία τοῦ σιδηροδρόμου νὰ ἦναι καὶ μὴ ἑλληνικὴ εἰς τὸ μέλλον, καθ’ ἣν περίπτωσιν δηλαδὴ ἡ συσταθησομένη τὸ πρῶτον ἀνώνυμος ἑλληνικὴ ἑταιρία ἤθελε μεταβιβάσει τὰ δικαιώματά της εἰς ξένην. Ὑποθέτω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις κατέχεται ἀπὸ τὴν ἰδέαν, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος δὲν δύναται νὰ μεταβιβασθῇ εἰς ξένην ἑταιρίαν.

§13ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τοῦτο ἐτέθη, ὅτι ἡ ἑταιρία «δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἐκποιήσῃ ἢ μεταβιβάσῃ τὰ εἰς αὐτὴν παραχωρηθέντα δικαιώματα.»

§14ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἠμπορεῖ νὰ διαλυθῇ τότε ἡ ἑταιρία.

§15ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ ἡ ἑταιρία νὰ μεταβιβάσῃ τὰ δικαιώματά της ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου;

§16ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀνώνυμος ἑταιρία ὄχι.

§17ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Ὑποβάλλεται τὸ ζήτημα εἰς τὴν συνέλευσιν τῶν μετόχων, καὶ ἡ συνέλευσις τῶν μετόχων ἐγκρίνει νὰ μεταβιβάσῃ τὰ δικαιώματά της εἰς ξένην ἑταιρίαν.

§18ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὑπάρχει ἀνάγκη τῆς ἐγκρίσεως τοῦ καταστατικοῦ, καὶ τότε ἡ Κυβέρνησις δύναται ν’ ἀνακαλέσῃ τὸ Διάταγμα.

§19ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Ἀλλὰ διὰ ξένην ἑταιρίαν δὲν ἀπαιτεῖται ἔγκρισις, καὶ καλὸν νομίζω, ὅταν ἐγκριθῇ τὸ καταστατικὸν τῆς νέας ἑταιρίας, νὰ τεθῇ ὁ ὅρος αὐτός. Ἐπίσης παρατηρῶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 11 τῆς συμβάσεως περὶ τῆς ἐγγυήσεως ἐπὶ τοῦ ἐδ. 2 τὰ ἑξῆς: Τὸ ἐδάφιον λέγει: «Αἱ ἀνωτέρω ὁμολογίαι θέλουσιν ἐπιστραφῆ αὐτῇ, ὅταν συμπληρώσῃ ἔργα ἢ εἰσαγάγῃ ὑλικὸν ἐν τοῖς ἐργοστασίοις, ἀξίας δύω ἑκατομμυρίων δραχμῶν.» Ὑποθέτω, ὅτι ἡ ἑταιρία κατεσκεύασε ἔργα ἀξίας 2,00,000 δραχμῶν καὶ ἐρωτῶ, τί θὰ γείνῃ, ἂν μετὰ τὴν ἀπόδοσιν τῆς χρηματικῆς ἐγγυήσεως εἰς τὴν ἑταιρίαν, καὶ τὴν μετάθεσιν τῆς ἐγγυήσεως ἐπὶ τοῦ δρόμου ἢ τοῦ ὑλικοῦ, ἐπέλθῃ περίπτωσις ἐκπτώσεως τῆς ἑταιρίας; Τὸ ἄρθρον 33 τῆς συγγραφῆς ἀναφέρει τὰς περιπτώσεις τῆς ἐκπτώσεως καὶ ὅτι γίνονται δύω δημοπρασίαι ἐν ἀνάγκῃ, καὶ ἐν ἀποτυχίᾳ αὐτῶν, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος μεταβαίνει εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Κράτους. Ἐν περιπτώσει δημοπρασίας, ἡ ἑταιρία, λέγει τὸ ἄρθρον, λαμβάνει τὸ τίμημα ἐκ τῆς ἐκποιήσεως, ἀλλὰ δὲν ἐξαιρεῖ ὑπὲρ τοῦ Κράτους τὸ τίμημα τῶν ἔργων καὶ τοῦ ὑλικοῦ ἐκείνου, ἅτινά εἰσιν ὑπέγγυα. Θὰ ἦτο καλλίτερον νὰ προστεθῇ εἰς τὸ τέλος τοῦ 3 ἐδαφίου «μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ποσοῦ ἴσου πρὸς τὸ ποσὸν τῆς ὀφειλομένης ἐγγυήσεως, κατὰ τὴν περίπτωσιν τοῦ ἐδ. βʹ τοῦ ἄρθρου 11 τῆς συμβάσεως.» Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι σαφές, ὅπως ἔχει τὸ ἄρθρον 11, ἐνῷ τὸ πνεῦμα πρέπει νὰ ἦναι αὐτό.

§20ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ νέα ἑταιρία δὲν διαδέχεται αὐτοδικαίως τὴν ἀρχικὴν, οὐδὲ κατόπιν ἰδιωτικῆς συμφωνίας, ἀλλὰ μετὰ πλειστηριασμὸν, καθαρίζοντα ποῖα ἔργα ἀνήκουσιν εἰς τὴν ἐγγύησιν. Ἐννοεῖται, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, διατάττουσα τὸν πλειστηριασμὸν, θὰ ἐπιφυλάξῃ πάντα τὰ δικαιώματα αὐτῆς.

§21ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Οὕτω ἐσαφηνίσθη καλλίτερον ἡ ἔννοια αὐτή. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 7 τῆς συγγραφῆς παρελείφθη νὰ τεθῇ τὸ ἑξῆς· «Ὁ ἀριθμὸς καὶ ἡ τοποθέτησις τῶν σταθμῶν, τῶν ἐπιβατῶν καὶ τῶν ἀποθηκῶν τῶν ἐμπορευμάτων, θέλει ὁρισθῆ ἐπίσης ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀκουσθείσης τῆς ἑταιρίας μετὰ εἰδικὴν ἐξέτασιν.» Τὸ ἄρθρον 8 βλέπετε, ὅτι ὅπως ἔχει, ὁμιλεῖ περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῆς ἐκτάσεως καὶ τῆς τοποθετήσεως τῶν σταθμῶν τῆς παρακάμψεως, παρελείφθησαν δὲ τὰ τῶν σταθμῶν τῶν ἐπιβατῶν, οἵτινές εἰσιν οἱ κυριώτεροι, καὶ τῶν ἐμπορευμάτων.

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ἄρθρον 2 τῆς συγγραφῆς ὁμιλεῖ ἐν γένει, τὸ δὲ ἄρθρον 7 εἶναι συμπλήρωμα τοῦ ἄρθρου 2· ὅλα τὰ ἔργα θὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον 2· «ἐπὶ τούτῳ τὰ διαγράμματα ὅλων τῶν ἐκτελεστέων ἔργων θὰ συνταχθῶσιν εἰς διπλοῦν καὶ θὰ ὑποβληθῶσιν ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, δικαιουμένου νὰ ἐπενέγκῃ ὅσας ἂν ἐγκρίνῃ ἀναγκαίας τροποποιήσεις.»

§23ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Τὰ διαγράμματα τοῦ ἄρθρου 2 δὲν περιέχουσι τὰς λεπτομερείας τοῦ ἄρθρου 7, ἑπομένως πρέπει εἰς αὐτὸ νὰ περιληφθῶσι καὶ οἱ σταθμοὶ καὶ αἱ ἀποθῆκαι τῶν ἐμπορευμάτων.

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐκεῖνοι οἱ σταθμοὶ ἀνάγονται εἰς τὸ ἄρθρον 2.

§25ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Ἤδη τὸ ἄρθρον 8, ὅπως ἔχει, εἶναι περιττὸν, διότι λέγει· «ὁσάκις ὁ σιδηρόδρομος διασταυροῖ ἐθνικὴν, ἐπαρχιακὴν ἢ δημοτικὴν ὁδὸν, ὁ σιδηρόδρομος θὰ διέλθῃ ἄνωθεν ἢ κάτωθεν ἢ ἰσοπέδως τῆς ὁδοῦ.» Τοῦτο εἶναι ἑπόμενον, διότι οὐδεὶς ἄλλος τρόπος εἶναι δυνατός.

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο ἐτέθη διὰ νὰ μὴ δύναται ἡ ἑταιρία νὰ παραπονῆται, ὅτι τὴν ἀναγκάζομεν νὰ κατασκευάσῃ ὑπόνομον ἢ γέφυραν, διότι εἶναι δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως νὰ προσδιορίζῃ τὸ ἄνωθεν ἢ κάτωθεν ἢ ἰσοπέδως. Ὅλα ταῦτα ἐξαρτῶνται ἐκ τοῦ ἄρθρου 2.

§27ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Λέγω μόνον, ὅτι ῥητῶς πρέπει νὰ λέγεται, ὅτι ἐγκρίσει τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο λέγεται ἐν τῷ ἄρθρῳ 2.

§29ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Τώρα ἐν τῷ ἄρθρῳ 27 ὑπάρχει ἓν λάθος· «ἂν ὁ σιδηρόδρομος ἅπαξ περατωθεὶς δὲν διατηρῆται προσηκόντως, αἱ ἐλλείψεις θὰ πληρῶνται τῇ προβλέψει τοῦ ὑπουργείου καὶ τῇ ἐπιμελείᾳ αὐτοῦ εἰς βάρος τῆς ἑταιρίας»· παρελείφθη μετὰ τὸ πληρῶνται τὸ «αὐτεπαγγέλτως». Ἐπίσης τὸ ἄρθρον 27 εἶναι κακῶς συντεταγμένον, διότι λέγει, ὅτι ἡ ἑταιρία εἶναι ὑπόχρεως νὰ διατηρῇ δι’ ἐξόδων της ἀρκοῦντας φύλακας πρὸς ἀσφάλειαν τῶν ἁμαξοστοιχιῶν ἐπὶ τῶν σημείων ἔνθα ὁ σιδηρόδρομος διασταυροῦται ἰσοπέδως ὑπὸ ἁμαξιτῶν ὁδῶν, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ εἴπῃ «πρὸς ἀσφάλειαν τῆς διαβάσεως τῶν ἁμαξοστοιχιῶν καὶ τῆς συνήθους κυκλοφορίας ἐπὶ τῶν σημείων, ἔνθα κτλ». Τοῦτο μόνον ἐγγυᾶται τὴν ἀσφάλειαν, καὶ οὐχὶ ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον.

§30ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ταῦτα ὅλα εἶναι ἀντιγραφὴ τῆς συγγραφῆς τοῦ Λεσιάκ· αὕτη δὲ ἐγένετο κατὰ τὸ ὑπόδειγμα γαλλικῆς συγγραφῆς, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐδῶ.

§31ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Αὐτὴν ἔχω καὶ ἐγὼ ὑπ’ ὄψει. Ἐπίσης τὸ ἄρθρον 28: «τὰ ὀχήματα τῆς δευτέρας τάξεως θὰ ἔχωσι θρανία ἐστρωμένα διὰ τριχῶν» ἀντὶ νὰ εἴπῃ «πεπληρωμένα διὰ τριχῶν». Λέγει ἐπίσης ὑπερῷα τὰς ἀσκεπεῖς ἁμάξας, δηλαδὴ ἐκείνας ἐφ’ ὧν φορτώνουσι ξύλα, λίθους, ὅπερ δύναται νὰ φέρῃ εἰς παρεξηγήσεις. Εἰς τὸ ἄρθρον 29, ἀντὶ «Κανονισμὸς δημοσίας τάξεως», νὰ τεθῇ Κανονισμὸς διοικητικός». Ἐπίσης εἰς τὴν διατίμησιν ἐν τῇ 2 κλάσει, ἐν τῇ 2 κατηγορίᾳ ἀναφέρει «καρποὶ» ἀντὶ «δημητριακοὶ καρποί». Ἐπίσης εἰς τὴν 4 κλάσιν ἠμπορεῖ νὰ ἐπέλθῃ σύγχυσις καὶ πρέπει νὰ διορθωθῇ, χωρὶς τὸ τέλος νὰ δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰς 5 νέας δραχμάς.

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο ἐννοεῖ, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰς 5 δραχμάς, διότι κατὰ τὸ πρῶτον ἐδάφιον θὰ ἦναι τὸ τέλος 8 λεπτά, κατὰ τὸ 2 θὰ ἦναι 5 λεπτά, ἀλλ’ ἐν συνόλῳ δὲν δύναται τὸ τέλος τοῦ πρώτου ἐδαφίου νὰ ὑπερβῇ τὰς 5 δραχμάς· τὸ δὲ τοῦ 2 ἐδαφίου δὲν θέλει ὑπερβῆ τὰς 12 δραχμά, διότι ἅμα φθάσῃ τὰς 5 δραχμάς, ἢ τὰς 12, σταματᾷ ἡ κλῖμαξ.

§33ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Κατωτέρω ἐπίσης λέγει: «ἅμαξα μεθ’ ἑνὸς πατώματος» ἀντὶ νὰ λέγῃ «μὲ δύω ἢ τέσσαρας θέσεις», ὅπερ δέον νὰ σαφηνισθῇ ἐπίσης.

§34ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τὴν Γαλλικὴν συγγραφὴν θὰ ἀνατρέχωμεν διὰ τὴν ἑρμηνείαν: «à un fonds» λέγει.

§35ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Τὸ ἐδάφιον βʹ τοῦ ἄρθρου 36 λέγει: «Μετὰ παρέλευσιν τριῶν ἐτῶν, τῇ αἰτήσει τῆς ἑταιρίας, δύναται ν’ ἀναθεωρηθῇ τόδε τὸ τιμολόγιον, ἀλλὰ μετὰ τὴν πρώτην ἀναθεώρησιν δὲν ἐπιτρέπεται εἰμὴ ἀνὰ πᾶσαν δεκαετίαν». Αὐτὸ θεωρῶ μάταιον, διότι ἐπὶ διατιμήσεων οὐδεμία μεταβολὴ δύναται νὰ γείνῃ αὐτῶν, ἐὰν δὲν συμφωνήσωσιν ἡ Ἑταιρία καὶ ἡ Κυβέρνησις. Ἡ διατίμησις εἶναι ὁ ἀνώτατος ὅρος, καὶ ἐντὸς αὐτοῦ μόνον δύναται ἡ ἑταιρία νὰ κάμῃ ἔκπτωσιν καὶ ἐλάττωσιν, τῇ ἐγκρίσει τῆς Κυβερνήσεως· πέραν δ’ αὐτοῦ δὲν δύνανται νὰ προβῶσι, καὶ ἂν συμφωνῶσι Κυβέρνησις καὶ Ἑταιρία. Ἀπαιτεῖται ἡ συγκατάθεσις τῆς Βουλῆς πρὸς τοῦτο. Διατί λοιπὸν νὰ ὁρισθῇ, ὅτι μετὰ τρία ἔτη δύναται νὰ γείνῃ ἀναθεώρησις, τῇ αἰτήσει τῆς Ἑταιρίας; Πρέπει ν’ ἀφεθῇ πλήρης ἐλευθερία, ὅταν θέλῃ ἡ ἑταιρία καὶ δέχηται ἡ Βουλή, νὰ γίνεται μεταβολή.

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐτέθη, διότι πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, καὶ νὰ μὴ δύναται ἡ Κυβέρνησις ἄνευ ἀδείας τῆς Βουλῆς νὰ πράττῃ τοῦτο.

§37ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ ἐννοεῖται· ἀλλ’ ἔπρεπε καὶ τὴν διατίμησιν νὰ τὴν περιλάβῃ ὁ νόμος.

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη, διότι ἡ σύμβασις καὶ ἡ συγγραφὴ ἀποτελοῦσι μέρος τοῦ νόμου.

§39ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Λοιπὸν ἡ ἰδέα σας εἶναι;

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νὰ θέσωμεν περιορισμὸν, ὅτι ἐφ’ ἅπαξ μόνον μετὰ 3 ἔτη, ἄνευ συμπράξεως τῆς Βουλῆς, νὰ δύναται νὰ γείνῃ ἀναθεώρησις.

§41ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Ὑποθέσατε, ὅτι μετὰ ἓν ἢ δύω ἔτη ἐπέρχεται ἡ ἀνάγκη· δὲν ἐννοῶ, διατί νὰ μὴ δύναται νὰ γείνῃ τότε ἀναθεώρησις, καὶ μετὰ τὴν πρώτην μόνον ἀφοῦ παρέλθωσι 10 ἔτη νὰ δύναται.

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο δὲν δεσμεύει τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ τὴν Κυβέρνησιν· μετὰ τὰ 3 ἔτη δύναται, ἀλλ’ ἐφ’ ἅπαξ μόνον.

§43ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Μετὰ τὰ 3 ἔτη δύναται ἡ Κυβέρνησις οὐ μόνον νὰ ἐλαττώσῃ ἀλλὰ καὶ ν’ αὐξήσῃ.

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα νὰ αὐξομειώσῃ.

§45ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Ἀλλὰ δὲν νομίζετε, ὅτι τὸ διόδιον εἶναι φόρος;

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι ἀντίτιμον τῆς χρήσεως.

§47ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Νομίζετε, ὅτι ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως τῆς Βουλῆς δύναται ν’ αὐξήσῃ;

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τοῦτο ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον· εἶναι προσδιωρισμένα τὰ τέλη ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διατιμήσεως τῆς ἐν τῇ συγγραφῇ, ἣν γινώσκουσι πάντες, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς θὰ γείνῃ ἡ συμφωνία.

§49ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 42. Τὸ ἄρθρον τοῦτο λέγει «ὅταν ἡ ἑταιρία κρίνῃ εὔλογον, εἴτε ἐξ ὅλης τῆς γραμμῆς, εἴτε ἐπί τινων τμημάτων αὐτῆς νὰ καταβιβάσῃ μετὰ ἢ ἄνευ ὅρων τὰ κόμιστρα, ἅπερ δικαιοῦται νὰ εἰσπράττῃ, τὰς καταβιβασμένας τιμὰς δὲν δύναται νὰ ἀνυψώσῃ ἢ μετὰ τριῶν μηνῶν παρέλευσιν διὰ τοὺς ἐπιβάτας καὶ ἓξ διὰ τὰ ἐμπορεύματα». Τὸ ἄρθρον ἐννοεῖ, ὅτι ὅταν ἅπαξ ἡ ἑταιρία καταβιβάσῃ τὰς τιμὰς τοῦ δασμολογίου, δὲν δύναται νὰ τὰς ὑψώσῃ ἢ μετὰ παρέλευσιν τριῶν μηνῶν διὰ τοὺς ἐπιβάτας καὶ ἓξ διὰ τὰ ἐμπορεύματα· οὐχ ἧττον θέλω νὰ ἐξηγηθῶ, ὅτι καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν ἐφαρμόζονται αἱ κατωτέρω διατάξεις τοῦ ἄρθρου, δηλαδὴ ὅτι ἀπαιτεῖται πρὸ μηνὸς τοιχοκόλλησις τῆς μεταβολῆς καὶ ἔγκρισις τῆς μεταβολῆς αὐτῆς ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐνταῦθα πρόκειται περὶ τῶν κομίστρων· τοῦτο ἐννοεῖται, ὅτι γίνεται τῇ ἐγκρίσει τοῦ ὑπουργείου.

§51ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 43 παρατηρῶ ἐν ἐδ. βʹ κατὰ λάθος νὰ λέγεται: «καὶ εἶτα θὰ παραλαμβάνωνται» ἀντὶ «κατὰ σειρὰν τῆς παραλαβῆς των». Ἐπίσης ἐν ἄρθρῳ 51 τελευταίῳ ἐδαφίῳ κατὰ περίεργον λάθος ἀναφέρεται: «Αἱ προηγούμεναι διατάξεις ἐφαρμόζονται διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν ἐγκαταλελειμμένων νηπίων, τῶν συναζομένων διὰ νὰ ὁδηγηθῶσιν εἰς τὰ νηπιαγωγεῖα», ἀντὶ «αἱ προηγούμεναι διατάξεις ἐφαρμόζονται καὶ ἐπὶ τῆς μεταφορᾶς τῶν πλημμελούντων παίδων, τοὺς ὁποίους ἡ διοίκησις συλλαμβάνει ὅπως μετενεχθῶσιν εἰς τὰ μετανοητήρια». Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 50 νομίζω καλὸν νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς: ὅτι ὁποίως ἡ ἑταιρία κρίνῃ ἀναγκαῖον νὰ μεταβάλῃ τὰς ὥρας τῆς ἀναχωρήσεως τῶν ἁμαξοστοιχιῶν, ὀφείλει νὰ εἰδοποιῇ περὶ τούτου τὸ ταχυδρομεῖον, δέκα ἡμέρας πρότερον. Ἐπίσης λάθος οὐσιῶδες ὑπάρχει εἰς τὸ ἄρθρον 56 § 17: «Πρὸς ἀποζημίωσιν τῆς ἑταιρίας, διὰ τὴν χορήγησιν καὶ τὴν «ἀποστολὴν τοῦ ὑλικοῦ αὐτῆς ἐπὶ τῶν διακλαδώσεων ἐπι«τρέπεται αὐτῇ νὰ εἰσπράττῃ τιμὴν ὡρισμένην δώδεκα ἑκα«τοστῶν τοῦ φράγκου κατὰ τόννον καὶ χιλιόμετρον ἐπὶ πλέον «τοῦ πρώτου, ἐὰν τὸ μῆκος τῆς διακλαδώσεως ὑπερβαίνῃ τὸ «χιλιόμετρον», ἀντὶ «12 ἑκατοστῶν διὰ τὸ πρῶτον χιλιόμετρον καὶ προσέτι 4 ἑκατοστὰ κατὰ τόννον καὶ χιλιόμετρον ἐπὶ πλέον, ἐὰν τὸ μῆκος κτλ.» Ἑτέραν οὐσιώδη παράλειψιν θεωρῶ, ὅτι δὲν λέγεται, ὅτι δι’ ἰδιαιτέρου νόμου θέλουσι κανονισθῆ τὰ περὶ ἐποπτείας, ἀστυνομίας καὶ ἀσφαλείας τῶν σιδηροδρόμων, εἰς ἃ ἀπὸ τοῦδε ἐννοεῖται, ὅτι θὰ ὑποβάλλεται ἡ Ἑταιρία.

§52ΚΑΛΛΙΓΑΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι, καθ’ ἣν ὥραν πρόκειται πράγματι νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν σιδηροδρομικῶν ἐπιχειρήσεων, δὲν εἶναι μάταιον, ἅπαξ τοὐλάχιστον, νὰ συζητήσωμεν ἐκτενῶς, διὰ νὰ σχηματίσωμεν σαφεστέραν γνώμην περὶ τοῦ ἐφαρμοστέου συστήματος τῶν σιδηροδρόμων, ἔστω καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν στενῶν διαστάσεων καὶ τῶν πλατέων, διότι κατ’ ἐμὲ ὅλα τὰ περὶ διαστάσεων εἶναι σχετικά. Δὲν ἠξεύρω, ἂν ἦναι πταῖσμα τοῦ νοός μου, ἢ ἀμβλύτης αὐτοῦ, ἀλλ’ ὅλη ἡ συζήτησις μοὶ φαίνεται λίαν παράδοξος, τὸ ὁμολογῶ, ὅπως γίνεται μέχρι τοῦδε. Ὑποθέσατε πρὸς στιγμήν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔφερε τοιαύτην σύμβασιν, ἀλλὰ διὰ τοῦ νόμου περὶ ὁδοποιΐας προέβαινεν εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Πατρῶν καὶ ἐδαπάνα 20,000 δραχμὰς κατὰ χιλιόμετρον καὶ ὅσα χρήματα ἀπαιτοῦνται πρὸς ἀπόκτησιν τοῦ ἐδάφους. Ἐρωτῶ, ἤθελεν ὑπάρξει ἡ ἐλαχίστη ἀντίῤῥησις; Ὅλοι ἤθελον ἐπαινέσει τὸ ἔργον καὶ ἤθελον εἰπεῖ «ἐθεραπεύθη ἐδῶ ἡ ἀνάγκη ἁμαξιτῆς ὁδοῦ.» Διότι ὅμως διὰ τῆς αὐτῆς δαπάνης γίνεται συνάμα καὶ σιδηρόδρομος, ἠγέρθησαν τοσαῦται ἀμφισβητήσεις καὶ ἐγεννήθησαν τόσαι θεωρίαι, περίεργοι ἁπλῶς, διότι προστίθεται ἡ εὐκολία εἰς τοὺς μεταβαίνοντας, νὰ μεταβαίνωσι διὰ σιδηροδρόμου, ὅστις θὰ κατασκευασθῇ διὰ τῆς αὐτῆς δαπάνης. Περὶ τίνος κηδόμεθα; Εἶναι ζήτημα θεωρίας; Ἐνταῦθα ἀνεπτύχθησαν ὅλαι αἱ θεωρίαι περὶ σιδηροδρόμων, τεχνολογικαὶ καὶ οἰκονομολογικαί, καὶ σχεδὸν μετεσχηματίσθη ἡ Βουλὴ εἰς συνέδριον μηχανικῶν.

§53Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οὐδεὶς εἶναι μηχανικὸς ἐνταῦθα.

§54ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἠξεύρω, τὸ ἀγνοῶ. Ὁ κ. Ἀθ. Πετιμεζᾶς εἶπεν, ὅτι εἶναι μηχανικὸς πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν· ἰδοὺ, ὅτι ὑπάρχει εἷς. Καὶ ὁ μόνος λόγος, δι’ ὃν ἐγείναμεν ὅλοι μηχανικοί, εἶναι διότι οὐδεὶς ὑπάρχει ἐνταῦθα μηχανικός· ἂν ἦτον εἷς καὶ μόνος, ἀπέναντι τοῦ γέλωτός του, τοῦ μειδιάματός του μόνον, πᾶσα συζήτησις ἠδύνατο νὰ παύσῃ. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ παρακολουθήσω τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοιούτου ἐδάφους καὶ νὰ εἰσέλθω εἰς τοιαύτας ἀναγωγὰς καὶ λεπτομερείας τοῦ μήκους καὶ τοῦ πλάτους. Ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα παχυμερῶς καὶ ὁλομερῶς, νὰ ἐρωτήσω δηλαδή: ὑπάρχει αὐθεντία ὑπὲρ τῆς μιᾶς γνώμης ἢ ὑπὲρ τῆς ἄλλης; εἶναι ἁμάρτημα τὸ κατασκευάζειν σιδηρόδρομον ἑνὸς μέτρου πλάτους, οὐχὶ δὲ ἑνὸς μέτρου καὶ 43 ἑκατοστῶν; Οἱ στενοὶ σιδηρόδρομοι εἶναι ἀποδοκιμαστέοι ἀπολύτως, οἷος θὰ ἦναι ὁ μεταξὺ Πατρῶν καὶ Πειραιῶς, ἀποτελῶν ἀρτηρίαν συγκοινωνίας, συνδέων δύω θαλάσσας, καὶ δυνάμενος νὰ συντελέσῃ οὐ μόνον εἰς τὴν εὔκολον μετάβασιν τῶν κατοίκων τῆς μιᾶς πρὸς τὴν ἄλλην πόλιν, ἀλλ’ ἐπίσης καὶ εἰς τὴν μετάβασιν τῶν ἔξωθεν, οἵτινες θέλουσι ταχύτερον νὰ μεταβῶσιν ἀπὸ τοῦ Ἀδρίου εἰς τὸ Αἰγαῖον διὰ νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ Μυρτῷον πέλαγος; εἶναι ἀπολύτως ἀποδοκιμαστέοι, ἐὰν μὴ τηρηθῇ ἡ διάστασις ἑνὸς μέτρου καὶ 43 ἑκατοστῶν; Ὡς εἴπομεν, οὐδεὶς μηχανικὸς εἶναι ἐνταῦθα, ἑπομένως καὶ ἐγὼ δύναμαι νὰ ὁμιλήσω. Ὡς εἶναι γνωστὸν, τὸ 1 μ. καὶ 13% προῆλθεν ἐκ τοῦ Στεμφενσῶνος, τοῦ Ἄγγλου μηχανικοῦ. Ἄλλος τις μηχανικὸς, ὁ Brunel, ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς τὸ ὄνομα, ὥρισε μεγαλειτέραν διάστασιν. Ἀλλ’ ἐπεκράτησε πανταχοῦ ἡ διάστασις τοῦ Στεμφενσῶνος, 1 καὶ 43. Αὐτὸς ὁ ὅρος εἶναι τάχα sacramentel, εἶναι ἱερὸς καὶ ἀπαραβίαστος; Οὐδαμῶς. Καὶ αὐτοὶ οἱ Ἄγγλοι δὲν ἐτήρησαν αὐτὸν πάντοτε. Ἐν Ἀγγλίᾳ, ὡς γνωρίζετε, ἴσχυσεν ἄλλο σύστημα παραχωρήσεων, τὸ λεγόμενον Ἀγγλοσαξωνικὸν, καθ’ ὃ ἀφίνουν τὰς ἑταιρίας ἐλευθέρας νὰ κανονίσουν τὰ πάντα. Καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε παντὸς εἴδους διαστάσεις. Ἐσχάτως προέβησαν εἰς περιορισμούς τινας, ἀλλ’ εἶναι τῶν τελευταίων χρόνων. Ἐκεῖ εὑρίσκονται διαστάσεις καὶ ἑνὸς μέτρου. Ἀλλ’ ἔρχομαι ἐν Ἠπείρῳ, ὅπου εὑρίσκομεν παντὸς εἴδους διαστάσεις, καὶ ἔρχομαι ν’ ἀπαριθμήσω σειρὰν μαρτυριῶν· ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς μέτρου εἶναι τόσον πολλαὶ, ὥστε θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε μόνον ὀλίγας νὰ ἀναφέρω ἐκ τῶν πολλῶν, ὅπως λέγει ἡ Κορίννα εἰς τὸν Πίνδαρον «μὴ ὅλῳ τῷ θυλάκῳ», «ὄχι ὅλα διὰ μιᾶς». Ἐν Γαλλίᾳ σᾶς ἀναφέρω ὡρισμένον σιδηρόδρομον τὸν ἀπὸ Lugny εἰς Nertmoutier ἑνὸς μέτρου καὶ ἐν καμπύλῃ 100 μέτρων ἀκτῖνος. Οἱ Ἄγγλοι κατεσκεύασαν ἐν Αὐστραλίᾳ σιδηροδρόμους, ὁ δὲ ἀρχηγὸς αὐτῶν Fitgibbon ἀποφαίνεται, ὅτι καμπύλη 100 μέτρων ἀκτῖνος ἐπὶ πλάτους ὁδοῦ 1,069 ἰσοδυναμεῖ πρὸς καμπύλην 160 μέτρων ἀκτῖνος ἐπὶ ὁδοῦ πλάτος 1,44. Διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως τῆς ἀκτῖνος ὁδοῦ 1,069 εἰς τὴν ἀκτῖνα ὁδοῦ 1,44 ἀποφεύγομεν πλείστας τάφρους, ὑπώρυγας, γεφυρωτὰς ὁδοὺς, ἡ δὲ ἐντεῦθεν οἰκονομία ἐν τοῖς ἔργοις τῶν δυσχερῶν τμημάτων εἶναι περίπου κατὰ ⅔, ἐνῷ ἡ κάρπωσις τῆς ὁδοῦ δὲν εἶναι δαπανηροτέρα. Τί λέγει ὁ Couche, καθηγητὴς τοῦ μαθήματος κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων, ὅστις εἶναι καὶ ὁ διευθυντὴς τοῦ ἐλέγχου τῶν σιδηροδρόμων ἐν Γαλλίᾳ, καὶ τούτῳ τῷ λόγῳ δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς αὐθεντία; «Μεταξὺ ὁδοῦ τοιαύτης θεωρουμένης ὡς κυρίας καὶ τῆς μὴ ὑπάρξεως ὁδοῦ σιδηρο«δρομικῆς, μεταξὺ τοῦ παντὸς καὶ τοῦ μηδενὸς, μεταξὺ «τῶν δύω τούτων ἄκρων ἐπιτρέπονται πολλοὶ βαθμοὶ ἐν «τῷ μέσῳ». Δὲν πρέπει νὰ καταφύγῃ τις εἰς τὰ ἀπόλυτα· δύναται νὰ δεχθῇ καὶ τὰ σχετικά. Τοῦτο ἴσως φανῇ ἀόριστον. Σᾶς ἀναφέρω μᾶλλον ὡρισμένα, τὴν γνώμην τοῦ Krantz, ἀρχιμηχανικοῦ γεφυροποιοῦ, ὅστις ἔγραψε περὶ οἰκονομικῶν σιδηροδρόμων. Ἰδοὺ τί λέγει: «Καθ’ ὅσον ἐπὶ τέλους παρατηρῶ, ἡ ἀνάπτυξις τῆς «συγκοινωνίας δὲν εἶναι ἐφικτὴ ἄλλως, ἢ διὰ νέων ὁδῶν, «προτιμότερον εἶναι κατ’ ἀρχὰς νὰ ἔχῃ τις σιδηροδρόμους «ἀτελεῖς ἢ κατά τι ἀσθενεῖς, παρὰ νὰ μὴ ἔχῃ παντελῶς σιδηρόδρομον. Συμφέρει τότε νὰ ὑποκύψῃ τις εἰς μεταγε«νεστέρας ἀνασκευὰς, ἐὰν ἐν ἀρχῇ τὰ ὑπάρχοντα μέσα «δὲν ἐπιτρέπουν νὰ πράξῃ ὅ,τι κρίνει ὠφελιμώτερον διὰ τὸ «μέλλον. Ἐν χώραις νέαις καὶ ἀπόροις ὁ πρῶτος ὅρος, ὃν «ὀφείλει τις νὰ τηρήσῃ, εἶναι τὸ ἐλάχιστον τῆς δαπάνης, «οὐχὶ δὲ τὸ πλεῖστον τῆς δυνάμεως τοῦ σιδηροδρόμου». Σημειώσατε, ὅτι οὗτος εἶναι μᾶλλον ἐναντίος εἰς τοὺς στενοὺς σιδηροδρόμους. Ἀλλ’ ἴσως ταῦτα εἶναι ὅλως γενικὰ καὶ ἀόριστα. Ἔλθωμεν καὶ ἐπὶ τὴν ἐφαρμογήν. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ Ledoux, ὁ εἰδικῶς πραγματευθεὶς περὶ στενῶν σιδηροδρόμων: «Ὅτι αὐταὶ αἱ ὁδοὶ τῶν στενοτέρων διαστάσεων εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀσθενέστεραι καὶ κατεσκευάσθησαν προσωρινῶς, αὐτὸ εἶναι ἀληθές· ἀλλ’ ἡ ἐνάσκησις ὀργανίζεται ἀναλόγως. Ἐὰν οἱ Ἀμερικανοὶ ἐκ πρώτης ἀφετηρίας κατεσκεύαζον σιδηροδρόμους κατὰ τὸ ἰδανικὸν αὐτοῦ τοῦ εἴδους (δηλαδὴ πρὸς 1 καὶ 43), ἀντὶ νὰ ἔχωσιν 80 καὶ ἐντὸς ὀλίγου 100 χιλιάδας χιλιομέτρων σιδηροδρόμους, δὲν ἤθελον ἔχει οὐδὲ τὸ τέταρτον, οὐδὲ τὸ ἥμισυ. Διὰ τοῦτο μέμφεται τὴν Γαλλίαν, ἥτις ἐν Ἀλγερίᾳ δὲν ἐμιμήθη τοὺς βορείους Ἀμερικανούς. Ἂν τοῦτο ἔπραττε, διὰ τῆς αὐτῆς δαπάνης ἤθελεν ἔχει σύμπλεγμα 1700 χιλιομέτρων ἀντὶ 516. Ταῦτα ἔγραφεν ἐν ἔτει 1874. Ἀλλὰ σήμερον αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι κέκτηνται σύμπλεγμα 131,708 χιλιομέτρων. Τὰ αὐτὰ εἶπεν ἐν ἔτει 1875 ὁ Jules Martin ἐν τῇ περὶ σιδηροδρόμων τοπικοῦ συμφέροντος ἐκθέσει, ὅτι προτιμῶντες τοὺς στενοὺς σιδηροδρόμους, ἀντὶ 150 χιλιομέτρων κατ’ ἔτος, ἤθελον κατασκευάζει 1500 ἢ 2000 καὶ τὰ κεφάλαια εὕρισκον ἄφθονον ἀμοιβήν. Ἄλλο παράδειγμα, τὸ παράδειγμα τῆς Βρασιλίνης. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ καθηγητὴς des Ponts et Chaussées κ. Jevoine: «Ἐν συζητήσει τινὶ, ἐσχάτως γενομένῃ, ὁ ὑπουργὸς τῶν Δημοσίων ἔργων, ὁ κ. Caillaux, προσήνεγκεν εἰς τοὺς σιδηροδρόμους στενῶν διαστάσεων τὴν ὑποστήριξιν τῆς αὐθεντίας καὶ τῆς ἐμπειρίας αὐτοῦ. Ἐξετάζων ἐν τῇ συνεδριάσει τῆς γενικῆς συνελεύσεως τῆς 27 Μαΐου 1875 τὸ ζήτημα τῶν σιδηροδρόμων τοπικοῦ συμφέροντος, ἐξεφράσθη ὡς ἕπεται: ὅτι ἡ δαπάνη διὰ πλατεῖς σιδηροδρόμους εἶναι ὑπέρμετρος σχετικῶς πρὸς τὴν ἐνδεχομένην πρόσοδον καὶ κατὰ τὸ πλεῖστον προτιμότεροι εἶναι οἱ στενοὶ σιδηρόδρομοι, ὧν ἡ δαπάνη περιορίζεται εἰς τὸ ἥμισυ. Τοῦτο ἐπιμαρτυρεῖ ὁ Βρασιλιανὸς Μηχανικὸς Penna ἐν τῇ «Γενικῇ Ἐπιθεωρήσει» περὶ σιδηροδρόμων. Πρὸ τῆς παραδοχῆς ἐν Βρασιλίᾳ στενῶν σιδηροδρόμων ἀπὸ τοῦ 1854 μέχρι τοῦ 1871 κατεσκευάζοντο κατὰ μέσον ὅρον 58 χιλιόμετρα κατ’ ἔτος. Ἀπὸ τοῦ Μαΐου 1871, ἀφ’ ὅτου εἰσήχθησαν οἱ στενοὶ σιδηρόδρομοι, μέχρι Δεκεμβρίου 1879, πλατεῖς μὲν κατεσκευάσθησαν 530 χιλιομέτρων, ἤτοι κατὰ μέσον ὅρον 38 χιλιομέτρων κατ’ ἔτος, ἐνῷ στενοὶ σιδηρόδρομοι ἐν τῷ αὐτῷ διαστήματι κατεσκευάσθησαν, ἤ κατασκευάζονται 4145 χιλιομέτρων, δηλαδὴ κατὰ μέσον ὅρον 487 χιλιομέτρων κατ’ ἔτος. Ἰδοὺ ἡ ἀναλογία 38 πρὸς 487. Ἀπέναντι ὅλων αὐτῶν τῶν μαρτυριῶν καὶ πλείστων ἄλλων, εἶναι πλέον δυνατὸν νὰ διστάσῃ τις, ὅτι ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ τεχνολογικὰ, περὶ διαστάσεως ἑνὸς μέτρου δὲν δύνανται νὰ ἔχωσιν ὑπόστασιν, λεγόμενα παρὰ μὴ μηχανικῶν, παρὰ μὴ εἰδικῶν ἀνθρώπων, μὴ ἐχόντων τὴν αὐθεντίαν, ὅσον καὶ ἂν σέβωμαι τὰς μελέτας αὐτῶν; Εἶναι μάλιστα ἀξιοπαρατήρητον, ὅτι μόνη ἡ μερὶς αὕτη (δεικνύει τὴν δεξιὰν) ἔδιδε προσοχὴν εἰς αὐτὴν τὴν ἀνάπτυξιν τῆς τεχνολογικῆς ἐρεύνης, ἐνῷ ἡ ἄλλη μερὶς ἔφυγε πρὸ τῆς ὥρας· δὲν ἀγαπᾷ φαίνεται οὔτε τὰ τεχνολογικὰ, ζητεῖ μόνον νὰ ἀνατρέψῃ τὸ νομοσχέδιον καὶ ἀδιαφορεῖ περὶ τοῦ τρόπου, οὐδὲ ἐξετίμησε τὴν θεωρητικὴν ἀνάλυσιν ἐκείνου, ὅστις ἐκοπίασε νὰ ἐκθέσῃ ὅλα τὰ τεχνολογικὰ, ὅσα συνετέλουν νὰ φωτίσουν τὴν συζήτησιν, ἂν δὲν ὑπῆρχον ἐναντίαι αὐθεντίαι.

§55Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὰς 9½ ἐφύγαμεν. Δὲν ἠδυνάμεθα νὰ περιμείνωμεν περισσότερον.

§56ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ ὅμως ἔφυγα τελευταῖος· εἶδον δὲ μόνον τὸν κ. Παπαγεωργίου μένοντα μέχρι τῆς ὥρας, ὅτε εἶπεν ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, δίδων τὸ σύνθημα τῆς ἀναχωρήσεως.

§57ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔρχεσθε εἰς τὰς 5 καὶ θέλετε νὰ φεύγωμεν εἰς τὰς 10.

§58ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐὰν εἴχετε ὅμως ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τοῦ θέματος, ἤθελε σᾶς κρατήσει ἐδῶ ἡ περιέργεια καὶ ἡ τέρψις, ὑπέρτεραι παντὸς καμάτου. Ἀλλὰ σεῖς προετιμήσατε τὴν ἡσυχίαν σας, καὶ ἐφύγετε, ἐνῷ ὁ ἀγορεύων ἐκοπίαζεν. Ἐν τούτοις, μοὶ φαίνεται παράδοξον πῶς περιεστράφη ἡ συζήτησις εἰς τεχνολογικὰ πράγματα· ποτὲ δὲν εἶδα συζήτησιν ἐν Γαλλίᾳ ἢ ἀλλαχοῦ νὰ περιστραφῇ εἰς τὸ τεχνικὸν μέρος· εἶδον ὅτι ἄλλα ζητήματα καὶ ἄλλα προβλήματα ἀνέκυψαν περὶ σιδηροδρόμων. Ἐν Γαλλίᾳ, ὡς γνωρίζετε, τὸ περὶ σιδηροδρόμων σήμερον εἶναι ἐκ τῶν φλογερῶν ζητημάτων, εἶναι ζήτημα ὑπάρξεως παντὸς ὑπουργείου. Ἔπεσαν ἤδη δύω ὑπουργεῖα· ἀλλ’ ἔπεσαν δι’ αὐτό; ἂν δηλ. πρέπῃ νὰ ἦναι στενὴ ἢ πλατεῖα ἡ ὁδός; Πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Ὅλως διόλου διαφέρει τὸ ζήτημα ἐν Γαλλίᾳ, καὶ ἂν μοὶ ἐπιτρέψητε ἐν ὀλίγοις, σᾶς λέγω ποῦ κεῖται τὸ ζήτημα ἐν Γαλλίᾳ......

§59ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§60ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καθὼς γνωρίζετε, ἀρχικῶς, ὅτε πρῶτον ἔγεινεν ἔναρξις ἔργων σιδηροδρομικῶν, ἐπεκράτει ἡ ἰδέα, ὅτι πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ κατασκευάζῃ τοὺς σιδηροδρόμους, καὶ ὑπῆρχε μεγάλη ἀντιζηλία κατὰ τῶν κερδοσκόπων, οἵτινες ἐπιζητοῦν ὠφελείας. Μετὰ μεγάλης δυσκολίας κατόπιν καὶ μετὰ μακρὰς συζητήσεις, ἐδέχθησαν, ὅτι τὸ Κράτος δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ κατασκευάζῃ ὅλους τοὺς σιδηροδρόμους. Ἂν ἐπιχειρήσῃ ὅλους τοὺς σιδηροδρόμους τὸ Κράτος, πρέπει νὰ ἀντλήσῃ ὅλα τὰ χρήματα τὰ ἐν τῇ κοινωνίᾳ, καὶ νὰ ἐπιβαρύνῃ αὐτὴν μὲ βαρυτάτους φόρους· τότε μετέβησαν εἰς τὸ ἄλλο σύστημα κατασκευῆς διὰ τῶν ἑταιριῶν· ἔθεσαν ὅμως περιορισμούς τινας εἰς αὐτὰς τὰς ἑταιρίας, ὅπως συμβιβάσωσι τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου πρὸς τὸ συμφέρον τῶν ἰδιωτῶν ὅσον ἔνεστι πρὸς τὸ τελειότερον. Ἐπεχείρησαν αἱ ἑταιρίαι πλείστους σιδηροδρόμους καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον διετήρησεν ἡ Κυβέρνησις τὸ δικαίωμα τῆς ἐξωνήσεως, ἢ ἠγγυήθη τόκους ὡρισμένους. Πολλαὶ κατεσκευάσθησαν γραμμαί, ἐξαφθείσης τῆς κερδοσκοπίας. Τοιουτοτρόπως ὑπῆρχον σιδηρόδρομοι ἀνήκοντες εἰς τὸ Κράτος, καὶ σιδηρόδρομοι ἀνήκοντες εἰς ἑταιρίας· δὲν ὑπάρχει ἀρτηρία γενική, ἀνήκουσα εἰς τὸ Κράτος δι’ ὅλης τῆς γραμμῆς, ἀλλ’ ἐκ διαλειμμάτων διακόπτεται ἡ γραμμὴ τοῦ Κράτους διὰ τῆς γραμμῆς τῆς ἑταιρίας καὶ τοῦτο ἐναλλὰξ μετὰ τὴν γραμμὴν τοῦ Κράτους ἄρχεται πάλιν ἡ γραμμὴ τῆς ἑταιρίας. Τοῦτο ἠδύνατο νὰ ἐξομαλυνθῇ, διότι τὸ Κράτος ἔχει πολλὰ μέσα διὰ νὰ ἐπιβάλλῃ τοὺς κανονισμοὺς αὐτῆς καὶ νὰ διευθύνῃ ἀστυνομικῶς τὸ ὅλον κατὰ τρόπον ὁμοιόμορφον, ἐπιβάλλον καὶ φόρους ἐν ἀνάγκῃ. Τοῦτο δὲν ἠνώχλει, ἀλλ’ ἐπῆλθεν ὁ στρόβιλος τῶν ἐπιχειρήσεων· ὅστις ἤθελε νὰ γείνῃ δημοτικὸς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ του, τὸ πρῶτον, ὅπερ ὑπέσχετο εἰς τοὺς ἐκλογεῖς του, ἦτο νὰ κατασκευάσῃ ἐπαρχιακὸν σιδηρόδρομον, ὥστε εἰς πᾶν χωρίον τῆς Γαλλίας νὰ φέρῃ σιδηρόδρομον. Ἔφθασαν οὕτω εἰς τὸ ἔπακρον αἱ παραχωρήσεις. Ὅλαι αἱ παραχωρήσεις ὁμοῦ μετὰ τῶν δημοσίων σιδηροδρόμων ἔφθασαν ἐν Γαλλίᾳ εἰς 24,919 χιλιόμετρα· ἐξ αὐτῶν τῶν 24 ὅμως χιλιάδων χιλιομέτρων ἐν ἐνεργείᾳ εἶναι περίπου 14,000 χιλιόμετρα, τὰ λοιπὰ δὲν ἐξεπεραιώθησαν· τινὲς ἐξ αὐτῶν τῶν σιδηροδρόμων κατασκευάζονται, ἄλλοι ὅμως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατασκευασθῶσι, δι’ ἔλλειψιν κεφαλαίων ἀποχρώντων. Κατετέθησαν πλεῖστα κεφάλαια, ἀλλ’ αἱ ἑταιρίαι, αἵτινες ἀνέλαβον τὴν ἐπιχείρησιν, ἐκινδύνευσαν νὰ πτωχεύσωσι, διότι χρεωστοῦν τὴν ὕπαρξιν εἰς τὸν ἀναπτυχθέντα πυρετὸν τῆς κερδοσκοπίας, ὥστε ἐπέκειτο κίνδυνος ἀπωλείας πολλῶν χρημάτων. Ὅλοι οἱ συμβληθέντες, οἱ ἀποτελέσαντες, ὡς εἶπον, ἑταιρίας, περιεστοίχισαν τὴν Κυβέρνησιν, ἀπαιτοῦντες τὴν ἐξαγορὰν τῶν παραχωρήσεων, ὡς χρεωστούσης τῆς Κυβερνήσεως νὰ προλάβῃ τὴν πανωλεθρίαν καὶ νὰ κατασκευάσῃ αὐτὴ τὰς γραμμὰς, ἃς οἱ ἰδιῶται ἠδυνάτουν νὰ κατασκευάσωσιν. Αὐτὸ παρέστησαν ὑπὸ ὅλας τὰς ὄψεις καὶ διαδοχικῶς οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ Christolle, ὁ Freycinet, ἐδοκίμασαν τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, δεχόμενοι μέσον ὅρον. Ὁ Christolle προέτεινεν ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ τὰς θυσίας καὶ ν’ ἀναλάβῃ 6,000 χιλιομέτρων ἔκτασιν σιδηροδρόμων καὶ νὰ ἑνώσῃ τὰς γραμμὰς τῶν 6, 000 χιλιομέτρων μετὰ τῶν γραμμῶν τοῦ Κράτους· αὐτὸ ἦτο τὸ πρῶτον σχέδιον τοῦ Christofle. Ἐν τῷ μεταξὺ ἐφάνη ὁ Philippart, τερατώδης κερδοσκόπος, ὅστις ἔγεινε μετ’ ὀλίγον ἄφαντος· αὐτὸς ἐξέδωκε πρόγραμμα, προτείνων, ὅτι δὲν ἔχουν ἀνάγκην τῆς Κυβερνήσεως οἱ λαβόντες παραχωρήσεις, διότι, ἐὰν ἑνωθῶσιν ὅλοι σχηματίζουσι πλῆρες σύμπλεγμα, συνδέον καθ’ ὅλας τὰς διαστάσεις τὰ ἄκρα τῆς Γαλλίας, καὶ συναμιλλώμενον μετὰ τῆς Κυβερνήσεως. «Ἐὰν συνδέσωμεν, εἶπεν, ὅλους τοὺς σιδηροδρόμους τῶν ἑταιριῶν διὰ τοῦ συμπλέγματος αὐτοῦ, ἱκανοποιοῦμεν ὅλας τὰς ἀνάγκας τῆς συγκοινωνίας ἐν Γαλλίᾳ. Τότε τί θὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις; Θὰ ὑποστῇ μεγάλας ζημίας ἐν τῷ ἀνταγωνισμῷ καὶ τοιουτοτρόπως ἐπιβάλλομεν τὸν νόμον.» Τῷ ὄντι πολλοὶ εἰσῆλθον εἰς αὐτὸ τὸ σχέδιον, ἀλλὰ μετ’ ὀλίγον ἐπτώχευσεν ὁ Philip part καὶ ἔγεινεν ἄφαντος, ἀποδειχθεὶς ἀγύρτης. Ἦλθε τότε ὁ Freycinet, ὅστις ἠναγκάσθη νὰ προχωρήσῃ εἰς μεγαλειτέρας ὑποχωρήσεις. Εἴπομεν, ὅτι 6,000 χιλιόμετρα ἀνεδέχετο ὁ Christofle, ὁ Freycinet ἀνεδέχθη 8,000 χιλιομέτρων. Πρὸς τοῦτο ἀνελάμβανε τὸ Κράτος χρέος Δημοσίου κατ’ ἔτος δι’ ἐκδόσεως ὁμολογιῶν 500,000,000 φράγκων ἐπὶ 10 ἔτη, ἄρα 5000 ἑκατομμυρίων. Ἐπῆλθεν ἀμέσως ἄλλο Ὑπουργεῖον. Τοῦ Freycinet τὸ σχέδιον κατεκρίθη, περὶ τούτου ἐγένοντο σφοδρόταται συζητήσεις, καθ’ ἃς ἀνεπτύχθησαν τὰ ζητήματα τὰ σιδηροδρομικὰ· οὐδαμοῦ εἶδον νὰ γείνῃ λόγος περὶ στενῶν ἢ πλατέων σιδηροδρόμων.

§61Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸν ἔφερε.

§62ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Σεῖς ἐκινήσατε τὸν πόλεμον. Ἴσως μετανοεῖτε, ὅτι ἠγείρατε τὸν πόλεμον.

§63ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν μετανοῶ.

§64ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Λοιπὸν ἐξακολουθεῖτε ν’ ἀπαιτῆτε τὰς εὐρείας διαστάσεις. Ἦλθεν ἐν Γαλλίᾳ ὑπουργεῖον ἀσπασθὲν τὴν γνώμην τοῦ ἀναλαβόντος τὰ οἰκονομικὰ ἐξόχου ἀνδρὸς Leon Say, ὅστις εἶχε πρόγραμμα, ὅτι τὸ Κράτος δὲν ἐξαγοράζει τοὺς σιδηροδρόμους. Πάλιν ἄλλαι ἑταιρίαι εὐποροῦσαι δύνανται νὰ ἐξαγοράσωσι τὰς παραχωρήσεις. Τοιαῦται μεγάλαι ἑταιρίαι σιδηροδρόμων ἔχουν συμφέρον, ὡς καθ’ ὑπόθεσιν ἡ ἑταιρία τοῦ Ὀρλεάνς, ἥτις, ὡς γνωστόν, ἀκμάζει ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην. Αἱ μετοχαὶ τοῦ σιδηροδρόμου τοῦ Ὀρλεὰνς ὑπερετιμήθησαν σπουδαίως, ἡ δὲ ἑταιρία διαθέτει μεγάλα κεφάλαια. Ἐπίσης ὑπάρχουσιν ἄλλαι ἑταιρίαι τοιαῦται, ὡς ἡ τοῦ Nord, τοῦ Midi κτλ. αἵτινες δὲν στεροῦνται τῶν μέσων, ἐνῷ ἔχουν τὴν ἀνάγκην νὰ ἀγοράσουν καὶ νὰ ἐξακολουθήσουν τὰς γραμμὰς· τοιουτοτρόπως ἠγόρασαν τοὺς σιδηροδρόμους τῆς Charente καὶ ἄλλους. Ἐκεῖ ἵσταται τὸ ζήτημα ἐν Γαλλίᾳ· ἐῤῥίφθησαν εἰς ἐπιχειρήσεις ἀπερισκέπτως, καθ’ ἃς δὲν φαίνεται, ὅτι ἐτηρήθησαν αἱ αὐταὶ διαστάσεις. Σᾶς ἔφερον ἓν παράδειγμα σιδηροδρόμου· δὲν εἶχον καιρὸν νὰ σᾶς φέρω καὶ ἄλλα, καθ’ ἃ αἱ διαστάσεις δὲν τηροῦνται ἀπαραλλάκτως. Ἐν Γαλλίᾳ δὲν εἶναι ὅλοι οἱ πλατεῖς σιδηρόδρομοι 1 καὶ 43 ἑκατοστῶν· ἀλλ’ αὐτὸ δὲν φέρει κώλυμα εἰς τὴν συνάφειαν τοῦ συμπλέγματος· οὐδαμοῦ σχεδὸν συμβαίνει νὰ μένουν πάντοτε ἐντὸς τῆς αὐτῆς ἁμαξοστοιχίας καὶ ἐπιβάται καὶ πράγματα. Ἐν Γερμανίᾳ ὑπάρχουν 65 ἑταιρίαι σιδηροδρόμων, ἑκάστη δὲ ἑταιρία ἔχει ἰδίαν ζώνην· ἐκεῖ ὅπου παύει μία ἑταιρία, ἄρχεται ἄλλη, καὶ σπανίως αὐταὶ αἱ ἑταιρίαι εὑρίσκονται εἰς πλήρη συνεννόησιν, ὥστε αἱ ἁμαξοστοιχίαι νὰ ἐξακολουθοῦν καὶ νὰ φθάνῃ τις λόγου χάριν ἀπὸ Μονάχου μέχρι Βιέννης διὰ τῆς αὐτῆς ἁμαξοστοιχίας. Τοῦτο ἐγέννησε τὴν ἰδέαν παρὰ τῷ Βίσμαρκ νὰ ἐκβιάσῃ τὴν ἐξαγορὰν τῶν σιδηροδρόμων, ὥστε ἡ Αὐτοκρατορία νὰ ἔχῃ τοὺς σιδηροδρόμους, διὰ νὰ σχηματίσῃ καὶ στρατηγικὴν γραμμὴν καὶ νὰ ἐπιβάλῃ ἑνότητα εἰς τὰς τιμὰς, εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, εἰς τὴν εὐκολίαν τῶν ἐπιβατῶν, νὰ μὴ ὑποχρεοῦνται νὰ μεταβαίνωσιν ἀπὸ μιᾶς ἁμαξοστοιχίας εἰς ἄλλην. Ἀλλ’ οὐδαμοῦ αὐτὸ εὑρίσκεται· ὅλα τὰ Κράτη εἰς τὰ μεθόρια αὐτῶν ἵστανται· ὅταν φθάσουν αἱ ἁμαξοστοιχίαι ἐκεῖ, μεταβαίνουν ἀμέσως οἱ ἐπιβάται εἰς τὴν ἁμαξοστοιχίαν ἄλλου Κράτους. Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ συνθήκη ἐπιτρέπουσα τοῦτο, ὡς ἐν Βελγίῳ καὶ Γαλλίᾳ, ὡς ἐκ τῆς μεγάλης γειτονείας. Ἀλλὰ καὶ τὸ Βέλγιον ἔχει γραμμὴν ἑνὸς μέτρου, οἷον ἀπὸ Ἀμβέρσης εἰς Gant. Αὐτὴ ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ, ἥτις εἶναι ἑνὸς μέτρου, αὐτὴ συνέχεται μετὰ τοῦ ὅλου συμπλέγματος τῶν σιδηροδρόμων. Δὲν ἐπιφέρει τοῦτο παντελῶς δυσκολίαν. Ὑπάρχουν τόσα μέσα εὐκολίας εἰς τὴν διάθεσιν τῶν βουλομένων νὰ ὑπερνικήσουν αὐτὰς, ὥστε οὐδὲ ζήτημα εἶναι. Ἂν ὑποθέσετε, ὅτι ἄλλαι εἶναι αἱ διαστάσεις τοῦ ἑνὸς σιδηροδρόμου, ἄλλαι δὲ αἱ τοῦ ἄλλου, καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἀτμάμαξα καὶ ἡ ἁμαξοστοιχία, τί πράττουν; Ἔχουν ἐπίτηδες διὰ τὰ ἐμπορεύματα τροχηλάτους σανίδας καὶ ἐπ’ αὐτῶν τῶν σανίδων ἀναβιβάζουσιν ὁλόκληρον τὴν ἅμαξαν μεθ’ ὅλου τοῦ φορτίου, οὐδὲ ἀπαιτεῖται ἐκφόρτωσις. Οὕτω βλέπετε πολλάκις ἅμαξαν μετὰ τῶν ἐζευγμένων ἵππων ἱσταμένην ἐπὶ τοῦ σανιδώματος καὶ μεταφερομένην ὅπου δεῖ. Πολλάκις μεταβαίνουσιν εἰς τὴν ἐξοχὴν οἱ βουλόμενοι, μὴ ἐξερχόμενοι τῆς ἰδίας ἁμάξης, ἀναβιβαζομένης ὡς ἔχει ἐπ’ αὐτῆς τῆς τροχηλάτου ἐξέδρας· ἅμα δὲ φθάσουν εἰς τὸν πλησιέστερον σταθμὸν τῆς ἰδίας ἐξοχῆς, καταβιβάζονται καὶ ἐν τῇ ἰδίᾳ ἁμάξῃ πάντοτε φθάνουν εἰς τὸν πρὸς ὃν ὅρον. Αὐτὸ δὲν εἶναι ζήτημα, δὲν εἶναι δυσκολία. Θὰ ἔχετε διεθνῆ σιδηρόδρομον ἀπὸ Θεσσαλονίκης διὰ Λαμίας μέχρι Πειραιῶς, καὶ κατόπιν θὰ ἔχετε στενὴν διάστασιν· θὰ ἔχετε σιδηρόδρομον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν θὰ δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἁμαξοστοιχία. Ἀλλὰ μήπως νομίζετε, ὅτι, ὅστις ἔλθῃ ἀπὸ Θεσσαλονίκης εἰς Ἀθήνας, δὲν θὰ καταβῇ νὰ ἴδῃ τὰς Ἀθήνας διὰ μίαν στιγμήν; Δὲν θὰ ἀνέλθῃ εἰς τὴν Ἀκρόπολιν; Σπάνιος θὰ ἦναι ὅστις θὰ φθάσῃ κατευθεῖαν εἰς Πάτρας.

§65ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάγει διὰ τῶν Μεγάρων εἰς τὰς Πάτρας.

§66ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔστω διὰ τῶν Μεγάρων. Ἐγὼ ὅμως θὰ ἠρχόμην εἰς τὰς Ἀθήνας. Δὲν βλέπω αὐτὴν τὴν δυσκολίαν. Ἀλλὰ λέγουν διὰ τὴν ταχύτητα. Διὰ τὴν ταχύτητα, ἂν διήρχετο ἐντεῦθεν ὁ ταχυδρόμος τῶν Ἰνδιῶν, τότε βέβαια ἔπρεπε νὰ κάμωμεν πᾶσαν θυσίαν. Ἀλλὰ δὲν βλέπω πῶς δύναται ὁ ταχυδρόμος οὗτος διὰ Πειραιῶς νὰ κατευθυνθῇ εἰς Βρεντήσιον. Νομίζω δύσκολον. Ἂν τουλάχιστον ἦτο ἐξησφαλισμένη αὐτὴ ἡ διεύθυνσις τοῦ ταχυδρόμου, ἡ ἐπιχείρησις ἀμέσως ἐγένετο ἐπὶ βάσεως πλατυτέρας· ἀλλ’ ὁ ταχυδρόμος αὐτὸς ἔχει ἄλλην ὁδὸν συντομωτέραν, ὥστε δὲν πρόκειται νὰ ἐκπληρώσωμεν αὐτὸν τὸν σκοπόν. «Ἀλλὰ ποία μέλλει νὰ ἦναι ἡ ταχύτης; λέγουν, θὰ ἦναι ὀλιγωτέρα τῶν 25 χιλιομέτρων καθ’ ὥραν. Διατί; Διότι τοῦτο προβλέπεται καὶ ἐκ τῆς συμβάσεως· καὶ ὅταν λέγῃ 25 χιλιόμετρα, ὅτι εἶναι τὸ ἐλάχιστον, σημαίνει, ὅτι δὲν εἶναι πραγματικὸν, ἀλλ’ ὀνομαστικόν». Δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω διατὶ δὲν εἶναι πραγματικόν· ἐγὼ βλέπω, ὅτι εἶναι effectif, ὅτι εἶναι πραγματικόν. «Καὶ ἂν ὑποθέσετε, ὅτι εἶναι πραγματικὸν, λέγουν, δὲν θὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν». Ἀλλ’ εἶναι γνωστὸν, ὅτι καὶ τοῦ ἑνὸς μέτρου πλάτους δύναται νὰ φθάσῃ μέχρι τῶν 50, μέχρι των 60. Πόθεν ἐξαρτᾶται; Εἶναι ζήτημα γαιανθράκων. Εὑρίσκει ἡ ἑταιρία συμφέρον, εὑρίσκει κέρδος; Δαπανᾷ γαιάνθρακας καὶ αὐξάνει τὴν ταχύτητα. Ὅταν δὲν θέλῃ νὰ ἐξοδεύσῃ γαιάνθρακας, τότε προχωρεῖ βάδην, δι’ ὀλίγων γαιανθράκων· ἀλλ’ ὅταν τὰ κέρδη ἦναι σπουδαῖα καὶ ἀνταμείβωνται αἱ δαπάναι, ἀναλόγως αὐξάνει καὶ ἡ ταχύτης, ἥτις πάλιν συντελεῖ εἰς τὴν αὔξησιν τῶν κερδῶν· ἐνόσῳ ἡ δαπάνη τῶν γαιανθράκων γίνεται ἀφθονωτέρα, ἡ ταχύτης αὐξάνει. Ἡ ταχύτης εἰς τοὺς εὐρωπαϊκοὺς σιδηροδρόμους ἐνίοτε φαίνεται μεγαλειτέρα δι’ ἄλλον λόγον, διότι παραλείπονται οἱ σταθμοί. Οἱ σταθμοὶ εἶναι αἰτία ἀπωλείας χρόνου πρὸ πάντων, διότι πρὶν ἢ φθάσῃ εἰς σταθμὸν ἡ ἁμαξοστοιχία, πρέπει ν’ ἀναστείλῃ τὴν ταχύτητα’ ἡ ἁμαξοστοιχία ἵσταται ἐκεῖ ἔστω καὶ 5 μόνον λεπτὰ μετὰ τὴν ἐξακολούθησιν τῆς πορείας δὲν δύναται ν’ ἀρχίσῃ ἀμέσως μὲ τὴν μεγάλην ταχύτητα. Αὐτὰ τὰ λεγόμενα express μὴ νομίσητε, ὅτι συντρίβουν τὰ πόδια των· παύουν ὅλοι οἱ σταθμοὶ καὶ ἐξακολουθεῖ ἡ ἁμαξοστοιχία ἄνευ σταθμοῦ, ἢ τοὐλάχιστον γίνονται σταθμοὶ ἅπαξ ἢ δὶς τῆς ἡμέρας, ἵνα λάβωσι τροφὴν οἱ ἐπιβάται. Αὐξάνει ὅμως ἐνίοτε ἡ ταχύτης, πρὸ πάντων ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ ἐν Ἠπείρῳ, διὰ τὸν ταχυδρόμον τῶν Ἰνδιῶν, ὅτε πράγματι ἡ ταχύτης εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα καὶ αἱ μηχαναὶ ἔχουσι δύναμιν μεγαλειτέραν καὶ ἄνθρακες ἀφθονώτεροι δαπανῶνται, οὐδεὶς δὲ γίνεται σταθμὸς ἀπὸ Βρεντησίου εἰς Καλέ. Ἡ ταχύτης δὲν εἶναι ζήτημα εὐρύτητος, ἀλλὰ δαπάνης γαιανθράκων καὶ παραλείψεως σταθμῶν. Ἔχομεν μέχρι Πατρῶν 210 χιλιόμετρα, ταῦτα ἐν ὀκτὼ ὥραις καὶ 10 λεπτὰ διανύομεν. Δὲν μοὶ φαίνεται ἀπὸ Πατρῶν εἰς Ἀθήνας πολὺ χρόνος. Ὅταν φύγετε τὸ πρωΐ εἰς τὰς 4 ἐκ Πατρῶν, τὴν μεσημβρίαν εἶσθε εἰς Ἀθήνας, τελειώνετε τὰς ἐργασίας σας, φεύγετε εἰς τὰς 5 καὶ τὴν 1 μετὰ τὸ μεσονύκτιον εἶσθε πάλιν ἐν Πάτραις. «Ἀλλὰ, λέγουν, ὑπάρχει καὶ ἄλλο τι· δὲν δύναται ν’ ἀνθέξῃ ὁ σιδηρόδρομος οὗτος εἰς τὴν ἅμιλλαν πρὸς τὰ ἀτμόπλοια». Διατὶ παρεμβαίνει αὐτὸ τὸ ζήτημα; Αὐτὸ ἀφορᾷ τὴν Ἑταιρίαν· τὸ Κράτος δὲν ἔχει συμφέρον. Ἁπανταχοῦ ὅμως, ὅπου ἐπολλαπλασιάσθησαν τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας, ἡ ἅμιλλα, ἀντὶ νὰ ἐλαττώσῃ τὰ κέρδη τῶν ἁμιλλωμένων, ἀπεναντίας ηὔξησεν αὐτὰ, διότι ἡ εὐκολία τῆς μεταβάσεως πείθει πολλῷ πλέον εἰς τὸ νὰ μεταβῇ τις, εἰς τὸ νὰ κινηθῇ, εἰς τὸ ν’ ἀλλάξῃ τόπον· καὶ ὅσοι ἀλλάζουν τόπον, ἐκλέγουν ἕκαστος κατὰ τὴν διάθεσιν αὑτοῦ τὸ μέσον τῆς μεταβάσεως· ὁ μὲν προτιμᾷ τὴν θάλασσαν, διὰ ν’ ἀναπνεύσῃ θαλάσσιον ἀέρα, ὁ ἄλλος ἐνοχλεῖται ἀπὸ τὴν θάλασσαν καὶ προτιμᾷ τὸν σιδηρόδρομον. Δυσκολεύομαι νὰ πιστεύσω, ὅτι τὰ ἀτμόπλοια φθάνουν ταχύτερα εἰς τὸν Πειραιᾶ ἀπὸ τὸν σιδηρόδρομον. Μὴ νομίσητε, ὅτι τ’ ἀτμόπλοια πλέουν εὐθεῖαν γραμμήν. Πρέπει νὰ μὴ γνωρίζῃ τις παντελῶς τὰ ναυτικὰ, διὰ νὰ νομίζῃ, ὅτι πλέουν εὐθεῖαν γραμμήν. Θὰ εὕρουν ὑφάλους, θὰ εὕρουν σκοπέλους, ἀβαθῆ ὕδατα. Ἡ διὰ τῶν ἀτμοπλοίων μετάβασις δὲν εἶναι μόνον βραδυτέρα, ἀλλὰ καὶ δαπανηροτέρα. Εἴδετε τὴν καμπύλην, ἣν διαγράφει τὸ ἀτμόπλοιον ἀπὸ τοῦ Ἰσθμοῦ εἰς Πειραιᾶ, ἐνῷ ὁ σιδηρόδρομος σχεδὸν βαίνει εὐθυτενῶς. Νομίζετε, ὅτι δύναταί τις νὰ πλεύσῃ ἀπὸ Πατρῶν εἰς Πειραιᾶ διὰ τῆς αὐτῆς δαπάνης ὡς διὰ τοῦ σιδηροδρόμου; Ὄχι βεβαίως. Ἀλλ’ ἀπόρησα, ὅταν ἤκουσα καὶ τοῦτο. «Θὰ ἐπιχειρήσῃ ἡ ἑταιρία τοῦ Ἰσθμοῦ τὴν συγκοινωνίαν δι’ ἀτμοπλοίων καὶ ἐντεῦθεν ἡ ἅμιλλα.» Τί σχέσιν ἔχει ἡ ἑταιρία τοῦ Ἰσθμοῦ καὶ ἡ συγκοινωνία διὰ τῶν ἀτμοπλοίων; Ἡ ἑταιρία τοῦ Ἰσθμοῦ δὲν ἔχει ἴδια ἀτμόπλοια, οὐδὲ μέλλει νὰ ἔχῃ, οὐδὲ εἶναι ἐντὸς τοῦ καταστατικοῦ αὐτῆς τοιοῦτόν τι. Ἡ ἑταιρία τοῦ Ἰσθμοῦ δὲν ἔχει ἄλλο συμφέρον εἰμὴ νὰ διέρχωνται ἀτμόπλοια διὰ τῆς διώρυγος. Ὅταν διέρχωνται τὰ ἴδια αὐτῆς ἀτμοκίνητα οὐδὲν ἔχει κέρδος, διότι αὐτὴ πρὸς ἑαυτὴν οὐδὲν καταβάλλει. Κέρδος ὑπάρχει, ὅταν διέρχωνται Αὐστριακὰ ἀτμόπλοια καὶ ὅλα τ’ ἄλλα ὅσα πορεύονται εἰς Αἴγυπτον, εἰς τὸν Εὔξεινον, εἰς τὴν Συρίαν. Δωρεὰν ἐλέχθησαν ὅλα ταῦτα, διὰ νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι τῳόντι κινδυνεύει ἡ Ἑταιρία διὰ τὴν ἅμιλλαν, ὅπως ἤκουσα καὶ ἄλλο παράδοξον, δωρεὰν λεγόμενον καὶ ἔξω τοῦ προκειμένου, ὅθεν τεκμαίρεταί τις, ὅτι δὲν πρόκειται πλέον περὶ τοῦ ζητήματος, ἀλλὰ περὶ φιλοτιμίας νὰ κερδήσῃ τις ὁπωσδήποτε οἵαν ὑποστηρίζει γνώμην. Εἶπον, ὅτι «δὲν προσδιωρίσατε τὸν ἀριθμὸν τῶν μετοχῶν, ὅσας θὰ ἐκδώσῃ ἡ Ἑταιρία.» Τί σχέσιν ἔχει; ἡ Ἑταιρία πρώτη ἔχει συμφέρον νὰ ἐκδώσῃ ὀλίγον ἀριθμὸν μετοχῶν, διότι ὅσον ὀλιγώτεραι μετοχαὶ ἐκδοθοῦν, τόσον μεγαλείτερον μέρισμα θὰ διανεμηθῇ εἰς τοὺς μετόχους. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι εἰς τὴν ἐρώτησίν μου περὶ τοῦ συμφέροντος, μοὶ εἶπεν ὁ λαλῶν, ὅτι οὐδεμίαν ἀπάντησιν μοὶ δίδει. Βεβαίως δὲν μοὶ δίδει ἀπάντησιν, καὶ θὰ μείνῃ χρεωμένος, διότι δὲν δύναται νὰ δώσῃ ἀπάντησιν. Ἂς ἀφήσωμεν λοιπὸν κατὰ μέρος ταῦτα καὶ ἂς προσέξωμεν εἰς τὸ μέγα συμφέρον τοῦ Κράτους, εἰς τὴν θέσιν, εἰς ἣν εὑρίσκονται τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν μέσα. Τώρα πρῶτον ἀρχόμεθα πραγματικῶς νὰ ἐκτελέσωμεν σιδηροδρόμους, καὶ ἀρχόμενοι τούτου ἐρωτῶμεν ἐὰν πρέπῃ νὰ συμβουλευθῶμεν τὰ μέσα ἡμῶν, ἢ ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὸ ἰδανικόν. Ἂν ἀποβλέψωμεν εἰς τὸ ἰδανικὸν, τότε δὲν ἀρκεῖ μόνη ἡ εὐρύτης 1,45, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχητε δίαυλον σιδηρόδρομον, ὥστε νὰ κινῆται ἀπαύστως ἄνω καὶ κάτω, νὰ μὴν περιμένῃ ἡ κάθοδος νὰ διέλθῃ ἡ ἄνοδος, ἀλλ’ ἑκατέρωθεν συγχρόνως νὰ γίνηται ἡ κίνησις. Αὐτὸ τὸ τῆς κερκίδος, la navette, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἁπανταχοῦ, ὅπου δὲν ὑπάρχουν δύω γραμμαὶ, εἴμεθα ἡμεῖς εἰς θέσιν νὰ τὸ ἀποφύγωμεν; Ὅσοι ἐπεχείρησαν τοιαῦτα κατὰ τὸ ἰδανικὸν ἔργα, τὰ ἐπεχείρησαν, διότι ἤδη ἦσαν ἐξησφαλισμένοι καθ’ ὅλους τοὺς τρόπους, διότι εἶχον τὰ χρήματα, διότι ἐπρόκειτο νὰ ἐπιχειρήσωσι σιδηροδρόμους ἀμέσως ἐξ ἀρχῆς παραγωγικοὺς καὶ προσοδοφόρους. Ἡμεῖς οὐδὲ μέσων ἀφθονοῦμεν, οὐδὲ προσδοκῶμεν ταχέως ἄφθονον πρόσοδον, ἅμα περατωθείσης τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων. Θέλει συμβῆ ὅ,τι παρατηροῦσιν ὅλοι, ὅσους ἐπεκαλέσθην, ὡς ἔχοντας μεγάλην αὐθεντίαν, θέλομεν ταχέως ἀποκάμει, θέλομεν ἐξαντλήσει τὰ μέσα, θέλομεν στειρεύσει τὴν δημοσίαν πίστιν, ἣν σήμερον ὁπωσοῦν ἀπολαμβάνομεν. Ὅταν βλέπωσιν ἡμᾶς, ὅτι πολιτευόμεθα φρονίμως, ὅτι δὲν δαπανῶμεν ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν, ἐκ φιλαυτίας, διὰ νὰ ἔλθωμεν εἰς ἅμιλλαν πρὸς τοὺς ἰσχυροτέρους ἡμῶν, τότε ἡ πίστις ἑδραιοῦται καὶ θὰ ἤμεθα εἰς κατάστασιν νὰ παράσχωμεν σιδηροδρόμους εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα καὶ οὐχὶ μόνον τὴν γραμμὴν ἀπὸ Πειραιῶς μέχρι Πατρῶν. Ἂς σκεφθῶμεν, ὅτι διὰ τῆς γραμμῆς ταύτης ἐξυπηρετοῦμεν τὰ συμφέροντα ὡρισμένου μέρους τῆς χώρας, οὐχὶ ἁπάσης. Οὐδεὶς δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην ἡ χώρα ἅπασα, ὅτι δὲν παλαίει πρὸς τὰς αὐτὰς δυσκολίας, διότι τὰ προϊόντα δὲν φθάνουν ταχέως εἰς λιμένα τῆς Ἀκαρνανίας, τῆς Εὐρυτανίας, τῆς Ἀρκαδίας. Διὰ ποίαν αἰτίαν δὲν ἀναπτύσσεται ἡ γεωργία ἐν Ἑλλάδι, ὅσον ἔπρεπε ν’ ἀναπτυχθῇ; Διότι ἡ ἔλλειψις μέσων τῆς συγκοινωνίας εἶναι τὸ κώλυμα. Διότι ὁ σῖτος, τὸν ὁποῖον μεταφέρει ἡ Ἀκαρνανία εἰς λιμένα τινὰ, ἀπαιτεῖ τόσην δαπάνην, ὥστε ὁ ἐκ Ῥωσσίας κομιζόμενος εἶναι εὐθηνότερος. Διὰ τοῦτο δὲν συμφέρει τῷ γεωργῷ νὰ σπείρῃ περισσότερον ἢ ὅσον εἶναι ἡ σιτάρκειά του. Πῶς θέλετε ἡ Ἑλλὰς ν’ ἀναπτυχθῇ, ν’ ἀναβιβασθῇ εἰς εὐπορίαν, ἐὰν δὲν φανῶμεν φειδωλοί; Συνάμα ὅμως προλαμβάνομεν, ὅπως οὐδὲν καταστρέψωμεν τοῦ μέλλοντος· τὰ μέλλοντα διατηροῦμεν ἀκέραια, καὶ πρὸς τοῦτο ἐτηρήθησαν ἐν αὐτῇ τῇ συμβάσει αἱ παραγγελίαι, αἵτινες ἐφάνησαν πρακτικῶς χρήσιμοι πρὸς διατήρησιν τοῦ μέλλοντος. Τοιαύτη ἰδίως εἶναι ἡ παραγγελία, περὶ ἧς ἔκαμε λόγον ἐπ’ ἐσχάτων ὁ πολὺς Leroy-Beaulieu, ὅστις ἐξέθεσε τὰ περὶ σιδηροδρόμων ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἀπέδειξε πόσον ὑπῆρξεν εὐεργετικὴ ἡ πρόνοια, νὰ καταστῇ τὸ Κράτος μέτοχον τῶν κερδῶν τῶν σιδηροδρόμων πέραν ὡρισμένου ποσοῦ. Ἡ σύμβασις ἡμῶν ἐδέχθη ὡς ὅριον τὸ 7%· ὅταν ὑπερβαίνωσι τὸ ποσὸν τοῦτο τὰ κέρδη, τὸ Κράτος μετέχει αὐτῶν. Ἐν Γαλλίᾳ ἀπεδείχθη, ὅτι μέχρι τινὸς ἀδαπανῶντο σπουδαῖα ποσὰ διὰ τὴν ὑποστήριξιν τῶν σιδηροδρόμων, ἤδη ὅμως ἤρξατο νὰ λαμβάνῃ τὸ Κράτος ἐκ τοῦ περισσεύματος 10,000,000 κατ’ ἔτος, καὶ ὑπολογίζει προϊόντος τοῦ χρόνου ἐντὸς δεκαετίας, ἢ ἐὰν δὲν λανθάνωμαι, ἐντὸς ὀλιγωτέρου χρόνου, ἡ Γαλλία θέλει ἔχει ὡς μέτοχος τῶν κερδῶν τῶν σιδηροδρόμων 200,000,000, καὶ δι’ αὐτῶν τῶν κερδῶν θέλει ἀποσβέσει ὅσα ἐπλήρωσεν εἰς τόκους πρὸς ὑποστήριξιν τῶν σιδηροδρόμων καὶ θὰ φθάσῃ μίαν ἡμέραν νὰ ἔχῃ καθαρὰν αὐτὴν τὴν ὠφέλειαν. Εἴδατε τὸ λάθος, τὸ ὁποῖον ἔγεινεν εἰς τὸν σιδηρόδρομον ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ. Δὲν ἐτέθη ὁ ὅρος οὗτος, ἐνῷ ἤδη ὁ σιδηρόδρομος ἔφθασεν εἰς μεγάλα κέρδη. Ἀπόδειξις αὐτῶν τῶν κερδῶν εἶναι, ὅτι αἱ μετοχαὶ, αἱ ἐκδοθεῖσαι πρὸ δύω ἐτῶν πρὸς 160 νέας δραχμὰς ἑκάστη, τιμῶνται σήμερον 350 δραχμῶν, διότι τὰ κέρδη ἀποκλειστικῶς ἀνήκουσιν εἰς τοὺς μετόχους. Εἶναι ἔλλειψις, ἥτις ἐμφαίνει, ὅτι κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν δὲν ἦταν γνωστὰ παρ’ ἡμῖν ὅσα περὶ τοῦ ζητήματος τούτου τῶν σιδηροδρόμων ἀπέδειξεν ἡ πεῖρα καὶ ὅσα προώρισται νὰ ἐξασφαλίσουν μεγάλα τοῦ Κράτους συμφέροντα. Τὸ Κράτος παραχωρεῖ τὰς τοιαύτας ἐπιχειρήσεις πρὸς ἀσφάλειαν τῶν ἰδιωτῶν, ἀλλὰ δὲν ἐννοεῖ νὰ μὴ συμμετάσχῃ καὶ αὐτὸ τῶν μεγάλων κερδῶν. Αὐτὴ ἡ πρόνοια πρέπει νὰ τίθηται πάντοτε, ὁσάκις γίνεται παραχώρησις σιδηροδρόμων. Ἐὰν σήμερον δὲν ὑπάρχῃ αὐτὸ τὸ πλεόνασμα, θέλει ὑπάρξει αὔριον, μέχρις 90 ἐτῶν θέλει ἀναφανῆ, καὶ αὐτὰ, ὅσα ἐδαπανήσαμεν, θέλομεν τ’ ἀναλάβει καὶ θέλομεν ἔχει μίαν ἡμέραν πρόσοδον καθαράν. Ἀφίνω δὲ ὅτι μετὰ 90 ἔτη θέλει γίνει τὸ Κράτος κύριον καὶ τῶν σιδηροδρόμων. Αὐτὰ λοιπὸν εἶναι τὰ προνομιακὰ, τὰ ὁποῖα δὲν ἐγένοντο ἐν Ἀγγλίᾳ, οὐδὲ ἡ μετοχὴ εἰς τὰ κέρδη, οὐδὲ ἡ περιστολὴ τῆς διαρκείας τῆς παραχωρήσεως. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀπαντήσω εἰς ὅλας τὰς ἀπορίας, περὶ ὧν ἔγεινε λόγος, διότι ἀμέσως ἐδόθη ἀπάντησις, καὶ δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ δισταγμὸς, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος, ὅπως συνωμολογήθη, εἶναι πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους καὶ θέλει παράσχει μεγάλας ὠφελείας.

§67Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ λάβω τὸν λόγον ἀλ’ ἡ ἐρώτησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 4 τῆς συμβάσεως, καὶ μίαν ἀντίφασιν, τὴν ὁποίαν εὑρίσκω, ἐγὼ τουλάχιστον — ἴσω, νὰ ἔχω λάθος — ἐν αὐτῷ, καὶ ὁ κ. Καλλιγᾶς μὲ κάμνουν νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Ὁ κ. Καλλιγᾶς πάντοτε ἔχει σύστημα νὰ προκαλῇ, οὕτω δὲ καὶ τώρα θέλει ἐξ ἅπαντος νὰ δείξῃ τὸ πτυχίον τῆς μηχανικῆς καὶ τὸ Πολυτεχνεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐσπούδασα.

§68ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ γνωρίζομεν· εἰς τὴν Στρατιωτικὴν Σχολήν.

§69Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἐσπούδασα εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον τοῦ κυρίου Τρικούπη, τοῦ κυρίου Καλλιγᾶ, τοῦ κυρίου Ῥούφου· διότι ἐγὼ δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ δὲν ἀνεφέρθην εἰς τὰς ἐπαγγελίας, τὰς ὁποίας αὐτοὶ οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ κατὰ τὴν περυσινὴν συζήτησιν περὶ σιδηροδρόμων ἔκαμον. Ἰδοὺ λοιπὸν, ὅτι τὸ πτυχίον, τὸ ὁποῖον φέρω, εἶναι ἀνεπίδεκτον προσβολῆς ἐκ μέρους τοῦ κυρίου Καλλιγᾶ· ἀλλ’ ὁ κύριος Καλλιγᾶς ἔχει τὸ σύστημα ν’ ἀποφαίνηται περὶ ὅλων. Εἰς τὸ 1878 ἔδιδε πιστοποιητικὸν εἰς Λεωνίδαν Βούλγαρην, ὅτι εἶναι Γαριβάλδης, ἔλεγεν, ὅτι εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ Λεωνίδα Βούλγαρη εὑρίσκει τὸν Γαριβάλδην. Διατί; Διὰ νὰ εἴπῃ ὁ Βούλγαρης, ὅτι εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ κυρίου Καλλιγᾶ εὑρίσκει τὸν Μαντζίνην. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὁ κύριος Καλλιγᾶς ἔχει δικαίωμα νὰ πιστοποιῇ περὶ νόμων, μηχανικῆς, στρατιωτικῶν, δὲν ἐπιτρέπει ὅμως εἰς κανένα ἄλλον νὰ ὁμιλῇ περὶ αὐτῶν. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῶν σιδηροδρόμων, ὡς συνεζητήθη ἐδῶ, ἐσυζητήθη μηχανικῶς; Ὄχι· ἐν τῇ Βουλῇ συνεζητήθη διοικητικῶς καὶ οἰκονομικῶς. Τώρα ἐτελείωσα τοὺς λογαριασμούς μου μὲ τὸν κ. Καλλιγᾶν, καὶ ἔρχομαι εἰς τὴν σύμβασιν. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπεν, ὅτι ὅσα ἐῤῥέθησαν τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς συζητήσεως περὶ τοῦ ἀκριβοῦς ἢ μὴ τῶν σιδηροδρόμων δὲν ἀνάγονται εἰς ὅσα εἶπεν ὁ τότε λαλήσας, ἐγὼ δηλαδὴ, τουτέστιν εἰς τὸ ὅτι αἱ σιδηραῖ ῥάβδοι εἰς τὴν μίαν περίστασιν ἦσαν ἐλαφραὶ καὶ εἰς τὴν ἄλλην βαρεῖαι, καὶ εἰς τὰς traverses, αἵτινες εἶναι κατὰ ἓν μέτρον κοντώτεραι, ἀλλὰ κυρίως οἱ πρώτιστοι παράγοντες τῆς ἀκριβείας τῶν σιδηροδρόμων συνίστανται εἰς τὸ ὅτι ἡ κλίσις καὶ αἱ καμπύλαι εἰς τὴν μίαν περίπτωσιν εἶναι μικραὶ καὶ εἰς τὴν ἄλλην μεγάλαι. Ἐὰν ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἐνεθυμεῖτο τί εἶπον ἐγὼ, ὅτι αὐτοὶ ἰδίως οἱ δύω παράγοντες εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι φέρουν τὴν ἀκρίβειαν, βεβαίως δὲν ἤθελεν ὁμιλήσει μόνον περὶ τῆς μεταβολῆς τῶν λέξεων, διότι ἐγὼ εἶπον μεγάλη καμπύλη καὶ μικρὰ καμπύλη, ὁ δὲ κ. πρωθυπουργὸς εἶπε παράγοντες. Δὲν παρήλλαξεν ἡ ἔννοια τοῦ πράγματος, διότι ἐγὼ ἀνέφερον, ὅτι ἡ ἀκρίβεια τῶν σιδηροδρόμων πρὸ πάντων ἔγκειται εἰς τοῦτο: ὅτι οἱ μὲν στενοὶ ἔχουν μικρὰν καμπύλην, ἑπομένως φθάσαντες εἰς ἓν σημεῖον, ὅπου ὑπάρχει ποταμὸς, δύνανται νὰ κάμψωσιν ἐντεῦθεν τοῦ ποταμοῦ καὶ νὰ μὴ κάμουν γέφυραν ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ, ἐνῷ ὁ εὐρὺς σιδηρόδρομος, ἐπειδὴ ἔχει ἀνάγκην καμπύλης, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ κάμῃ γέφυραν, καὶ ἐπειδὴ θὰ κάμψῃ εἰς μακρότερον σημεῖον, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἀπαντήσῃ ὄρος ἢ λόφον, τὸ ὁποῖον θέλει ἀναγκασθῆ νὰ διατρήσῃ, ἐνῷ ὁ στενὸς, ἐὰν ἀπαντήσῃ τοιαῦτα προσκόμματα, δυνάμενος νὰ κάμῃ μεγαλειτέραν καμπύλην, ἀποφεύγει τὰ ἔξοδα τῆς διατρήσεως. Ἐγὼ ἐζήτησα προσέτι νὰ ὁρισθῇ τὸ δαπανηθησόμενον ποσὸν, καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς μοὶ λέγει, ὅτι ἡ ἑταιρία εἶναι ἀνώνυμος. Τοῦτο τὸ γνωρίζομεν, καὶ γνωρίζωμεν, ὅτι πότε θὰ διανεμηθῇ εἰς τοὺς μετόχους αὐτῆς μέρισμα· ἀλλὰ γνωρίζετε τί συμβαίνει εἰς τὰς ἀνωνύμους ἑταιρίας, καὶ ἔχομεν ἄπειρα παραδείγματα περὶ τούτου. Ἀπήτουν λοιπὸν νὰ ἐδαπανήθησαν 70,000 φράγκων. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος ὁ γενόμενος ἐν Λαυρίῳ ἔχει ἔδαφος πολὺ ὁμαλώτερον ἀπὸ τὸ ἔδαφος, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἀπ’ ἐδῶ μέχρι Πατρῶν, καθόσον ἀπὸ τὰ Ἐργαστήρια, ὅπου ἀρχίζει ὁ σιδηρόδρομος, μέχρι τῆς Καμάῤῥιζας, τὸ διάστημα εἶναι ἐλάχιστον, καὶ ὡς ἐκ τοῦ μικροῦ τούτου ἀποστήματος, λέγω, ὅτι τὸ ἔδαφος εἶναι ὁμαλώτερον, διότι εἰς αὐτὸ μόνον τὸ διάστημα ἠναγκάσθη νὰ κάμῃ ἓν tunnel καὶ ἀρκετὰ σπουδαῖον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρίσωμεν ἀπὸ τοῦδε τὴν δαπάνην, τὴν ὁποίαν θέλει κάμει ἡ ἑταιρία, ἂν καὶ ἦτο πρέπον νὰ ἦναι ὡρισμένη, διότι εἶναι ὡρισμένον τὸ δαπανηθησόμενον ποσὸν ἐκ μέρους τῆς ἑταιρίας. Καὶ ἀπόδειξις, ὅτι ὁ κ. πρωθυπουργὸς δὲν γνωρίζει πόσον εἶναι τὸ δαπανηθησόμενον ποσὸν, εἶναι, ὅτι εἰς τὴν ὁμιλίαν του λέγει, ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ καταβάλῃ τὸ Δημόσιον, εἶναι τὸ πεμπτημόριον τοῦ καταβληθησομένου ἐκ μέρους τῆς ἑταιρίας. Ἐγὼ εἶχον καὶ ἔχω τὴν ἰδέαν, ἐξ ὅσων ἔμαθον, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος αὐτοῦ τοῦ εἴδους, γινόμενος μάλιστα ἐπὶ ἐδάφους, ὁποῖον εἶναι τὸ ἀπ’ ἐδῶ μέχρι Πατρῶν, δὲν δύναται νὰ ἀπαιτήσῃ περισσότερα τῶν 80,000 φράγκων δι’ ἕκαστον χιλιόμετρον. Γνωρίζω, ὅτι ἐκ τοῦ σιδηροδρόμου τοῦ Λαυρίου, τὸν ὁποῖον εἶχε κάμει ἡ πρώην Γαλλικὴ Ἑταιρία καὶ τὸν ὁποῖον σήμερον ἔχει ἡ Ἑλληνικὴ Ἑταιρία, ἐπὶ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ τῆς δαπάνης θέλομεν ὑπολογίσει μετέπειτα τὸν τοῦ τόκου τῶν 7 τοῖς ἑκατὸν, ὁ ὁποῖος ὅταν ὑπερβαίνῃ θέλει λαμβάνει μέρος καὶ τὸ Δημόσιον. Ἀλλ’ ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος ἀπ’ ἐδῶ ἕως τὰς Πάτρας δὲν θέλει ἀρκέσει νὰ γείνῃ μὲ 80,000 φράγκων, ἂν καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκετὰ τόσα· ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι ἀπαιτοῦνται 90,000, ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θέλει πληρωθῆ, ἀφοῦ γνωρίζομεν τὰ χιλιόμετρα ἀπ’ ἐδῶ μέχρι Πατρῶν; Τὰ χιλιόμετρα εἶναι 210, ἔχομεν 2Χ9=18 καὶ 10 χιλιόμ. 900,000, θὰ πληρώσῃ ἡ ἑταιρία 18,900,000. Θὰ καταβάλῃ λοιπὸν τὸ Δημόσιον 4,200,000 περίπου διὰ τὸν σιδηρόδρομον καὶ 1½ βεβαίως ἑκατομμύριον δι’ ἀποζημίωσιν κτημάτων, τοσούτῳ μάλιστα, καθόσον ἤκουσα, ὅτι καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἐδέχθη, ὥστε ἡ χάραξις τοῦ δρόμου νὰ γείνῃ τοιαύτη, ὥστε νὰ ἐπαρκῇ καὶ διὰ πλατὺν σιδηρόδρομον. Ἐὰν θελήσητε λοιπὸν νὰ κάμητε ἕνα ὑπολογισμὸν ἐπὶ 20 ἑκατομ. πρὸς 5%, τί θέλετε ἔχει; θέλετε ἔχει ὑποχρέωσιν τοῦ Δημοσίου νὰ πληρώσῃ πρὸς τὴν ἑταιρίαν αὐτήν, ἥτις ἤθελε κάμει τὴν γραμμὴν αὐτὴν, 1,000,000 φράγκων κατ’ ἔτος. Τί θὰ πληρώσητε σήμερον; Πληρώνετε 4,200,000 φράγκα διὰ τὸ μέρος αὐτὸ, καταβάλλει δὲ καὶ τὸ Δημόσιον 1,500,000 καὶ περισσότερα διὰ τὴν ἀποζημίωσιν, ἥτις θὰ δοθῇ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, θέλετε ἔχει 5,700,000. Αὐτὸ τὸ ποσὸν πρὸς 7%, διότι θὰ τὸ δανεισθῶμεν, φέρει 400 χιλιάδας φράγκα· αὐτὰς τὰς 400 χιλιάδας φράγκα θὰ τὰς πληρώνητε εἰς τὴν Ἑταιρίαν ἐπ’ ἄπειρον καὶ διὰ τὰ 99 ἔτη. Τώρα παραδέχομαι διὰ μίαν στιγμὴν, ὅτι τὸ πρῶτον καὶ τὸ δεύτερον ἔτος θὰ πληρωθῇ τὸ Δημόσιον ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦ 1,000,000, τὸ τρίτον ἢ τὸ τέταρτον, καὶ θὰ τὰ ἔχῃ πρὸς 2% καὶ 3%· πόσα θέλετε νὰ ἔχῃ; 2%, τότε θὰ ἔχετε ἄλλα 400,000 φράγκων, ἑπομένως θὰ ἔχετε 800,000 φράγκα. Αὐτὰ ἐπὶ πόσον θὰ ἐξακολουθοῦν; Ἐπὶ 7 ἢ 8 ἔτη, κατὰ τὴν ὁμολογίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· διότι ἔπειτα ὁ σιδηρόδρομος θὰ ἔχῃ καὶ 5 καὶ 7%. Μὴν ἔχετε λοιπὸν τὴν ἰδέαν, ὅτι τὸ σύστημα, ὅπερ παραδεχόμεθα διὰ τοιοῦτον σιδηρόδρομον, εἶναι ὠφέλιμον, διότι ἔστω ὅτι καὶ μετὰ 4 ἔτη ἠθέλομεν ἔχει 4%, τί ἠθέλομεν πρὸς συμπλήρωσιν πληρώνει; ἐνῷ μὲ τὸ σύστημά της θὰ πληρώνωμεν ἐπ’ ἄπειρον 400,000 φράγκων. Βλέπετε λοιπὸν πόσον ἐπιβαρύνομεν τὸ Κράτος δι’ αὐτοῦ τοῦ σιδηροδρόμου! Τόσον δὲ περισσότερον, καθ’ ὅσον αἱ γραμμαὶ αἱ παραχωρηθεῖσαι εἶναι αἱ ἐπικερδέστεραι, καὶ δὲν ἠρνήθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι διὰ νὰ παραχωρήσωμεν ἄλλην γραμμὴν, θὰ προσφέρωμεν πολὺ περισσοτέρας θυσίας. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπολέμησε τὴν ἰδέαν τῶν εὐρέων σιδηροδρόμων εἰπὼν, ὅτι, ἐὰν γείνῃ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας εὐρὺς σιδηρόδρομος, τότε πρέπει νὰ γείνῃ καὶ εἰς τὸν Πύργον, διότι πρέπει νὰ ἦναι αἱ αὐταὶ ἀναλογίαι, διὰ νὰ μὴν ἐξέρχεται ὁ ἐπιβάτης ἀπὸ τῆς μιᾶς ἁμαξοστοιχίας καὶ νὰ εἰσέρχηται εἰς τὴν δευτέραν, οὔτε τὰ ἐμπορεύματα νὰ μετεγγίζωνται. Ἀλλ’ αὐτὸ συμβαίνει καὶ τώρα. Ὅταν παραδεχώμεθα ὡς διεθνῆ γραμμὴν ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Λάρισσαν, δὲν θὰ συμβῇ δι’ ὅλας τὰς διακλαδώσεις πρὸς αὐτὴν τὴν γραμμὴν τὸ αὐτό; Πῶς τὰ ἐμπορεύματα ἀπὸ τὰς Πάτρας θὰ φθάσουν εἰς Λάρισσαν; ὡς καὶ τὰ ἐμπορεύματα, τὰ ὁποῖα θέλουν φθάσει εἰς Λάρισσαν ἐξ ἄλλων μερῶν, διὰ νὰ ἀποσταλῶσιν εἰς Πάτρας, τί θὰ πάθωσιν; Πρῶτον ἀπὸ τὴν Λάρισσαν θὰ ἔλθουν ἐδῶ, κατόπιν θὰ ἦναι ἀνάγκη νὰ μεταφερθῶσι καὶ οἱ ἐπιβάται καὶ τὰ ἐμπορεύματα εἰς τὸν σιδηρόδρομον ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ, ὅστις ἔχει ἄλλο μέτρον.

§70ΚΑΛΛΙΓΑΣ. 1 καὶ 43]100.

§71Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. 1 καὶ 38]100 καὶ ἔπειτα θὰ ξεφορτωθῶσιν εἰς Πειραιᾶ καὶ θὰ ἔμβωσιν εἰς ἄλλον. Ὥστε τὸ κακὸν αὐτὸ, καὶ μὲ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον προτείνεται, ὑπάρχει ἐπίσης. Ἀλλὰ τώρα δὲν πρόκειται περὶ ὅλων αὐτῶν· ἡ Βουλὴ εἶναι ἀποφασισμένη νὰ παραδεχθῇ τὴν σύμβασιν· περὶ τούτου ἐντελῶς ἀδιαφορῶ, τουλάχιστον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ἐμὲ, διότι καὶ πέρυσιν ἀδιαφόρησα. Ἔρχομαι ὅμως νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4 τῆς συμβάσεως, διότι ἡ γʹ παράγραφος τοῦ ἄρθρου 4 λέγει: «Τὸ καθαρὸν τοῦτο μέσον ἔσοδον ἀποτελεῖ τὸ ἐτήσιον ποσὸν, τὸ ὀφειλόμενον καὶ τὸ ἀποτινόμενον εἰς τὴν ἑταιρίαν καθ’ ἕκαστον ἔτος μέχρι τῆς λήξεως τῆς διαρκείας τῆς παραχωρήσεως. Πρὸς ἐξασφάλισιν αὐτοῦ ἀπομένει ὑπέγγυος ὁ σιδηρόδρομος.» Πρόκειται, κύριοι, περὶ τῆς περιστάσεως, καθ’ ἣν θὰ γείνῃ ἡ ἐξαγορὰ, ὅπερ εἶναι ἀδύνατον, διότι ὡς ἀπέδειξεν ὁ κ. Δεληγιώργης δὲν θὰ γείνῃ, διότι τὸ Δημόσιον δὲν ἠμπορεῖ νὰ προβῇ εἰς νέους σιδηροδρόμους, εὐρεῖς, διότι ἂν θελήσῃ νὰ ἀντικαταστήσῃ τοὺς ὑπάρχοντας, πρέπει νὰ ἀλλάξῃ ὅλην τὴν σιδηροδρομικὴν γραμμὴν, νὰ τοποθετήσῃ νέας ῥάβδους καὶ καθ’ ἑξῆς. Ἀλλὰ πάντα ταῦτα τὰ παραιτῶ. Τί λέγει λοιπὸν τὸ ἐδάφιον αὐτό; ὅτι τὸ Δημόσιον ἔχει δικαίωμα, ἀφοῦ ὑπολογίσῃ 7 ἐτῶν τὴν πρόσοδον, μετὰ ἀφαίρεσιν 2 ἐτῶν τῶν ἐχόντων ὀλιγωτέραν πρόσοδον, ἐπὶ τῶν 5 ἐτῶν νὰ λάβῃ τὸν μέσον ὅρον. Καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ προσδιορισμὸς τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν ἑταιρίαν, μέχρι τοῦ πέρατος τῆς διαρκείας τῶν 99 ἐτῶν. Ἀλλ’ ἡ τετάρτη παράγραφος τί λέγει; «Οὐδέποτε τὸ ποσὸν τῆς πληρωτέας ἐτησίας δόσεως θὰ ἦναι ἔλασσον τῆς καθαρᾶς προσόδου τοῦ τελευταίου τῶν ἑπτὰ ἐτῶν, ἅπερ ἐχρησίμευσαν πρὸς προσδιορισμὸν τῆς δόσεως.» Ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν, ὅπερ προσδιωρίσθη; ὁ μέσος ὅρος τῶν 5 ἐτῶν, καὶ ὁ τοῦ ἑβδόμου ἔτους. Ἀλλὰ τί λέγετε ὅτι αὐτὸ τὸ ποσὸν δὲν πρέπει νὰ ἦναι ποτὲ ὀλιγώτερον;

§72ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (πρωθυπουργός.). Ἔχομεν δύω ὅρους, ἐξ ὧν προτιμᾶται ὁ ἐπωφελέστερος εἰς τὴν ἑταιρίαν.

§73Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τότε καλλίτερα θὰ ἦτο νὰ ἐλαμβάνετο ὡς ὅρος τὸ 7 ἔτος.

§74ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἑταιρία θέλει δύω ὅρους ὑπὲρ αὐτῆς, τὸν μέσον ὅρον καὶ τὸν ὅρον τοῦ τελευταίου ἔτους· αὐτὴ δὲ θὰ προτιμήσῃ τὸν συμφερώτερον εἰς αὐτήν.

§75Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι θὰ προτιμήσῃ τὸν συμφερώτερον· τὸ ἐννοῶ πολὺ καλά· ἀλλ’ ἐννοῶ, ὅτι τὸ μεγαλείτερον ποσὸν θὰ ἦναι τοῦ ἑβδόμου ἔτους.

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἑταιρία δὲν ἠξεύρει ἂν θὰ ἦναι τὸ μεγαλείτερον ποσὸν, διότι ἐνδεχόμενον νὰ ἦναι καὶ τὸ μικρότερον.

§77Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχα νὰ κάμω καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύμβασιν. Καθ’ ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὸν κύριον Καλλιγᾶν, λέγω ὅτι ἐγὼ ἐπίστευα, ὅτι ἐσπούδασα εἰς ἓν Πολυτεχνεῖον ἐπιστημονικὸν, καὶ ὅτι τὰ ἔμαθον, καὶ ἐπίστευον ὅτι ἤθελον μοῦ χρησιμεύσει· σήμερον ὅμως ἔρχεται ὁ κ. Καλλιγᾶς νὰ μὲ διδάξῃ τὰ ἐναντία. Δι’ αὐτὸ ὅμως δὲν πταίω ἐγὼ, ἀλλ’ ὁ κ. Καλλιγᾶς.

§78ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣ. Κύριοι, τῆς ὥρας παρελθούσης, περιορίζομαι νὰ καθυποβάλω πρακτικάς τινας παρατηρήσεις ἐπὶ τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων. Γνωρίζετε ἅπαντες, ὅτι ἡ ἀτμάμαξα, διατρέχουσα σιδηροδρομικὴν γραμμὴν ὁριζόντιον, ἔχει μεγίστην ταχύτητα καὶ σύρει μεγάλα βάρη· τοὐναντίον, ὅταν διατρέχῃ ἀνώμαλον, ἤτοι μὲ ἀνωφερείας καὶ κατωφερείας, ἐλαττοῦται ἥ τε ταχύτης καὶ τὸ βάρος. Εἰς τὴν σύμβασιν ὁρίζεται τὸ μέγιστον τῆς κλίσεως τῶν ἀνωφερειῶν καὶ κατωφερειῶν εἰς 25 χιλιοστόμετρα ἀνὰ μέτρον μήκους, καὶ μέρος ὁριζόντιον μήκους ἑκατὸν τοὐλάχιστον μέτρων μεταξὺ δύω ἰσχυρῶν συνακολούθων κλίσεων. Τώρα, γνωρίζοντες ἐκ τῶν προτέρων μαθηματικῶς, ὅτι ὅσον μεγαλειτέρα εἶναι ἡ κλίσις τῶν ἀνωφερειῶν καὶ κατωφερειῶν, τοσοῦτον ἐλλαττοῦται ἡ ταχύτης τῆς ἀτμαμάξης, καὶ ὅτι αὕτη δὲν δύναται νὰ σύρῃ βάρη κατὰ τὴν μεγαλειτέραν κλίσιν, εἰμὴ διπλάσια τοῦ βάρους της, μὲ ἄλλας λέξεις, ἐὰν ἡ ἀτμάμαξα ζυγίζῃ 10 τόνους, δὲν δύναται νὰ σύρῃ εἰμὴ 20 τόνους· ἐὰν, λέγω, ταῦτα γνωρίζοντες, δὲν ἐλαττώσωμεν τὴν κλίσιν ἀπὸ 25 εἰς 15 χιλιοστόμετρα, καὶ δὲν προνοήσωμεν μὴ ὁ ἐργολάβος χάριν κερδοσκοπίας κάμῃ κατάχρησιν τῆς ἀνωτέρω κλίσεως καθ’ ὅλην τὴν σιδηροδρομικὴν γραμμὴν, τότε, κύριοι, θὰ ἔχωμεν κυματοειδῆ σιδηρόδρομον, οὐδαμῶς ἀνταποκρινόμενον εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς συγκοινωνίας. Διὰ ταῦτα, προκειμένου σήμερον νὰ κατασκευασθῇ ὁ ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Πάτρας σιδηρόδρομος, ὅστις θὰ ἦναι ἡ γενικὴ ἀρτηρία, εἰς ἣν θὰ λήγωσιν ἅπαντες οἱ σιδηρόδρομοι τῆς Πελοποννήσου, δέον νὰ ληφθῇ ἡ δέουσα πρόνοια περὶ τῆς καλῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Ἑταιρίαν νὰ παραδεχθῇ τὴν ἀπὸ 15 χιλιόμετρα κλίσιν, ἀντὶ τῆς 25· καὶ εἰ τοῦτο ἀδύνατον, νὰ λάβῃ τὰ κατάλληλα μέτρα, ἵνα μὴ ὁ ἐργολάβος κάμῃ κατάχρησιν τῆς ἀνωτέρω κλίσεως καθ’ ὅλην τὴν σιδηροδρομικὴν γραμμὴν, πρὸς ἀποφυγὴν δαπανηρῶν συνεπειῶν εἰς τὸ μέλλον.

§79Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ προαγορεύσας, οὔτε θὰ γείνῃ, οὔτε θὰ ζητηθῇ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἀπαιτοῦνται πολὺ περισσότερα ἔξοδα. Νομίζω, κύριοι, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ προσέξῃ εἰς ὅ,τι θὰ εἴπω, ὅτι παραδεχομένη τὴν σύμβασιν θὰ ἐπιφέρῃ δυσκολίας εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν ἄλλων σιδηροδρόμων, ἐὰν δὲν καταστήσῃ ἀδύνατον ταύτην ἢ πρὸς τὰς Καλάμας, ἢ πρὸς τὸ Ἀγρίνιον καὶ ἡ πρὸς τὸν Πύργον δυσκόλως θὰ κατασκευασθῶσι. Ἡμεῖς, κύριοι, ἐσκεπτόμεθα, μετὰ προηγηθεῖσαν μελέτην νὰ κάμωμεν πλῆρες τὸ σύμπλεγμα, δηλ. ἀπὸ Καλαμῶν μέχρι Κορίνθου, ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Πατρῶν, ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Λαρίσσης, ἀπὸ Πατρῶν μέχρι Πύργου, ἀπὸ Μεσολογγίου μέχρις Ἀγρινίου. Τοιουτοτρόπως πλῆρες τὸ σύμπλεγμα ἀποκαθιστᾷ δυνατὴν, εὔκολον καὶ οἰκονομικὴν τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν. Κύριοι, ἐὰν περιορισθῆτε σήμερον εἰς τὴν ὁδὸν, ἣν ἡ σύμβασις προβλέπει, ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Πατρῶν καὶ ἀπὸ Κορίνθου μέχρι Ναυπλίου, λέγω, ὅτι θὰ ἀποκαταστήσητε δύσκολον τὴν κατασκευὴν σιδηροδρόμου ἀπὸ Καλαμῶν μέχρι Ναυπλίου, διότι οὕτω περιοριζομένη ἡ ὁδὸς, δὲν ἔχει διέξοδον καὶ θὰ μεταφέρῃ τὰ ἐμπορεύματα καὶ τοὺς ἐπιβάτας εἰς τοὺς Μύλους. Οὕτω λοιπὸν θὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν Ἑταιρίαν τῶν Ἀθηνῶν ἅπασα ἡ ἐργασία της καὶ αἱ κινήσεις της.

§80ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διατί;

§81ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διότι θὰ ἦναι ἠναγκασμένη νὰ παραιτῇ τοὺς ἐπιβάτας καὶ τὰ ἐμπορεύματα, καὶ θὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἄλλην Ἑταιρίαν νὰ προσδιορίζῃ τὸν χρόνον, τὸν τρόπον καὶ τὴν τιμὴν τῆς μεταφορᾶς. Καὶ γνωρίζω, κύριοι, ὅτι ἐντὸς τῆς συμβάσεως ὑπάρχει διάταξις περὶ ἐλευθέρας κυκλοφορίας. Τὴν διάταξιν αὐτὴν καθιέρωσαν αἱ πρῶται συμβάσεις· ἀλλὰ παρατηρῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι αὐτὴ ἡ διάταξις, ἥτις εἰς ὅλας τὰς ὁμοίας συμβάσεις τὰς ἐν Εὐρώπῃ, περιελήφθη, δὲν ἐχρησίμευσεν εἰς τίποτε, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιβάλλεται ἡ Κυβέρνησις εἰς Ἑταιρίαν, ἥτις κανονίζει κατὰ τὸ συμφέρον της τὰς κινήσεις εἰς τοὺς σταθμούς της, περιορισμοὺς καὶ τροποποιήσεις κατὰ τὰς ἀνάγκας τῆς κυκλοφορίας ἄλλης Ἑταιρίας.

§82ΤΙΝΕΣ. Θὰ συμφωνήσουν.

§83Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ἠξεύρω πολὺ καλὰ, ἀλλ’ ἡ Ἑταιρία εὐκόλως φέρει ἐμπόδια, κανονίζουσα ἄλλως τὰς κινήσεις της καὶ τὸ σύμπλεγμά της· διὰ τοῦτο εἰς τὴν Εὐρώπην, ὅπου ἔλαβον χώραν τοιαῦται περιστάσεις, δὲν τοὺς ὠφέλησεν ἡ ἐν τῇ συμβάσει τοιαύτη διάταξις· εἶναι καὶ ἰδιαίτεραι συμβάσεις, καὶ ἂν ἐξετάσητε, θέλετε ἴδει, ὅτι τοιαῦται συμβάσεις εἶναι εἰς ὅλας ταύτας τὰς περιστάσεις. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι, ἐπειδὴ θὰ ἐξαρτᾶται εἰς τὸ μέλλον ἡ συγκοινωνία ἀπὸ τὴν λαμβάνουσαν ἤδη τὸ προνόμιον Ἑταιρίαν, ἡ Ἑταιρία τοῦ σιδηροδρόμου τῶν Καλαμῶν, ἢ ἄλλης γραμμῆς τῆς Πελοποννήσου, θέλει ὑποβληθῆ εἰς ὅλας τὰς ἀπαιτήσεις καὶ δυσκολίας, ἃς ἡ Ἑταιρία ἡ διὰ Ναυπλίου θὰ ἐπιβάλλῃ εἰς αὐτάς. Ἰδοὺ, κύριοι, διατί νομίζω, ὅτι, ἂν ἡ Κυβέρνησις, πρὶν ἢ ὁριστικῶς τελειώσῃ, ἤθελεν ἔλθει εἰς συμφωνίας, καὶ μὲ θυσίαν τινὰ, καὶ περὶ αὐτῶν τῶν γραμμῶν, ἤθελε πράξει ἄριστα· ἄλλως, οἱ σιδηρόδρομοι οἱ μένοντες δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ κατασκευασθῶσιν ἄλλως ἢ ἀπὸ τὴν ἰδίαν Ἑταιρίαν μὲ μεγάλας θυσίας τοῦ Δημοσίου. Κύριοι, ὁμιλῶ περὶ ἑνὸς πράγματος, ὅπερ ἡ Κυβέρνησις, πιστεύω, ὅτι ὀφείλει νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν, διότι ἄλλως, κινδυνεύει ἡ συγκοινωνία τῆς Πελοποννήσου καὶ τῶν ἄλλων μερῶν.

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης μᾶς εἶπεν, ὅτι σκοπὸν εἶχε νὰ παραχωρήσῃ τοὺς σιδηροδρόμους ὅλους ὁμοῦ. Καὶ ὅμως ἠξεύρομεν, ὅτε εἶχε συμφωνίαν μόνον περὶ τούτων τῶν γραμμῶν, περὶ ὧν ἐφροντίσαμεν καὶ ἡμεῖς· ὥστε δὲν ἠδύνατο ν’ ἀντιταχθῇ κατὰ τῶν ἰδεῶν ἡμῶν, συνιστῶν τὰς ἑαυτοῦ ὡς ὀρθοτέρας, ἀφοῦ ἐπράξαμεν ὅ,τι καὶ αὐτὸς ἐν τῇ Κυβερνήσει ὢν ἐπεχείρησε. Τοῦτο δὲ, ὅπερ ἐπεχείρησε, θὰ ἦτο τὸ μόνον ὀρθὸν, ἐὰν τὸ ἐξετέλει κατὰ τοὺς ὅρους, καθ’ οὓς ἡμεῖς τοῦτο ἐπράξαμεν, καὶ οἵτινες εἶναι πολὺ ἐπωφελέστεροι τῶν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν ἠδύναντο νὰ δώσωσιν ἀφορμὴν εἰς ἐπίκρισιν. Ἡμεῖς δὲν ἀφαιροῦμεν ἀπὸ τῶν πόρων τοῦ Κράτους σπουδαῖον ποσὸν, ὥστε νὰ μὴ δυνηθῶμεν νὰ πράξωμεν ἐκεῖνο, ὅπερ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης λέγει ὅτι προτίθετο νὰ πράξῃ, ἐνῷ οὔτε τὸ ἔπραξεν, οὔτε θὰ ἠδύνατο νὰ τὸ πράξῃ, καθ’ οὓς ἀπεδέχθη ὅρους συμφωνιῶν. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης ἠξεύρετε κατὰ τίνα τρόπον συμβάλλεται; ἐγγυᾶται πλήρη τὸν τόκον τῶν κεφαλαίων. Ὅταν καὶ ἡμεῖς ἐγγυηθῶμεν πλήρη τὸν τόκον τῶν κεφαλαίων, εὑρίσκομεν εὐθὺς σήμερον ἑταιρίαν, ἥτις καὶ τὸν σιδηρόδρομον τῶν Καλαμῶν καὶ τὸν σιδηρόδρομον τῆς Πύλου, καὶ τὸν τοῦ Ἀγρινίου καὶ τὸν τοῦ Πύργου νὰ κατασκευάσῃ, ὥστε κατ’ οὐδὲν δύναται νὰ παραβλάψῃ ἡ κατασκευὴ τῆς γραμμῆς ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας, ὑπὲρ ἧς ἐλάχιστα θὰ δαπανήσωμεν, ὡς πρὸς τὴν πραγματοποίησιν τοῦ σχεδίου, ὅπερ ἀνέφερεν ὁ κ. βουλευτής. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης λέγει, ὅτι θὰ δαπανήσωμεν περισσότερον καὶ θὰ δεχθῶμεν παραχωρήσεις μείζονας διὰ τὴν γραμμὴν τῶν Καλαμῶν καὶ τὰς ἄλλας, ὧν ἐμνήσθην. Ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω τὴν ἐλπίδα, ὅτι θέλομεν δυνηθῆ νὰ κατορθώσωμεν, ὅπως ἡ γραμμὴ τῶν Καλαμῶν πραγματοποιηθῇ οὐχὶ βεβαίως ἐπὶ τοῖς ὅροις τῆς ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας γραμμῆς, ἀλλ’ ἐπὶ ταῖς αὐταῖς βάσεσι, καίτοι ἐπὶ ὅροις ἐπωφελεστέροις διὰ τὴν ἑταιρίαν. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης εἶπεν, ὅτι ἡ γραμμὴ τῶν Καλαμῶν δὲν θὰ ἔχῃ διέξοδον, ὅτι δὲν θὰ δύναται νὰ ἐπιβληθῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν Ἀθηνῶν καὶ Μύλων Ναυπλίου, ὅπως χορηγήσῃ τῇ τῶν Καλαμῶν ἑταιρίᾳ τὸν σύνδεσμον. Ἀλλ’ ἀκριβῶς διὰ τοῦτο εὑρίσκεται ἐν τῇ Συμβάσει τιμολόγιον διοδίων διακρινόμενον ἀπὸ τοῦ τιμολογίου τῶν κομίστρων. Εἶναι τοῦτο ἀκριβῶς τὸ τιμολόγιον, ὅπερ ἐπιβάλλεται διὰ τῆς Συμβάσεως ὑπὲρ τῶν γραμμῶν, αἵτινες κατασκευασθήσονται ὡς προεκτάσεις τῆς ἀπ’ Ἀθηνῶν γραμμῆς, ὥστε αἱ νεώτεραι ἑταιρίαι ἔχουσι τὸ μέσον νὰ ἐπιβάλλωσιν εἰς τὴν παλαιοτέραν ἑταιρίαν ἐπὶ ὡρισμένῃ πληρωμῇ τὴν ἐπὶ τῶν γραμμῶν αὐτῆς δίοδον τῶν ἰδίων ἁμαξοστοιχιῶν. Γραμμαὶ εἰς διαφόρους ἀνήκουσαι ἑταιρίας, ἀλλ’ ὧν ἑκατέρα ἀποτελεῖ συμπλήρωμα τῆς ἄλλης, ἂν οὐχὶ κατ’ ἀρχὰς, κατόπιν ὅμως πάντοτε ἀναγνωρίζουσιν ὅπερ ἔχουσιν ἀμοιβαῖον συμφέρον εἰς συνδυασμὸν τῶν δρομολογίων αὐτῶν, καὶ συνομολογοῦσιν εἰδικὰς συμφωνίας. Τοῦτο θέλει συμβῆ καὶ ἐνταῦθα. Ἐὰν ἑταιρία ἄλλη λάβῃ τὴν γραμμὴν ἀπὸ Μύλων μέχρι Καλαμῶν, θέλει ἐπιτύχει συμφωνίας πρὸς τὴν ἑταιρίαν ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Μύλων ἐπὶ ὅροις ὠφελίμοις· ἀλλὰ τοῦτο τὸ τιμολόγιον ἐξασφαλίζει τὴν νεωτέραν ἑταιρίαν ἀπὸ πάσης ὑπερβολικῆς ἀξιώσεως τῆς παλαιοτέρας. Ὅτι δὲ θὰ ἦναι εὐκολώτερον νὰ ἐπιτύχωμεν τῆς κατασκευῆς τῶν ἄλλων γραμμῶν κατόπιν τῆς συμβάσεως παρὰ ἄνευ τῆς συμβάσεως ταύτης, ἔχομεν ἤδη τὴν ἀπόδειξιν. Πρὶν συνομολογήσωμεν τὴν σύμβασιν ταύτην, παρὰ πάντων σχεδὸν ἠκούομεν, ὅτι ἐπὶ τοιούτοις ὅροις ἦτον ἀδύνατον νὰ διαπραγματευθῶσιν, ὅτι ἐὰν ἐπὶ τοιούτοις ὅροις συνωμολόγουν σύμβασιν, αἱ ζημίαι θὰ ἦσαν τοιαῦται, ὥστε θὰ ἠναγκάζοντο νὰ παραιτηθῶσι πρὶν ἢ ἀρχίσωσι τὸ ἔργον. Ἤδη, ὅτε ἡ σύμβασις ὑπάρχει καὶ ἐδημοσιεύθη, πολλοὶ τῶν τέως οὕτως ἐκφραζομένων ὑπέβαλον προτάσεις, ὅπως διαπραγματευθῶσι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ βάσεσιν ὁμοίαις. Οὐδὲν ὑπάρχει χρησιμώτερον τοῦ παραδείγματος διὰ τὰς τοῦ εἴδους τούτου διαπραγματεύσεις. Ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, ἡ τοποθέτησις τῶν μετοχῶν αὐτοῦ, θέλει δώσει εἰς τὰ κεφάλαια τροπὴν πρὸς τὰς ἐπιχειρήσεις Ἑλληνικῶν σιδηροδρόμων, καὶ ὅταν τοῦτο κατορθώσωμεν, ὅταν, ὅπως παρ’ ἄλλαις χώραις, καὶ παρ’ ἡμῖν τὰ κεφάλαια ἀποβλέψωσι πρὸς τοὺς σιδηροδρόμους, κατὰ προτίμησιν πολλῶν ἄλλων ἐνασχολήσεων, τότε θὰ ἔχωμεν τὸν συναγωνισμὸν διὰ τὴν πραγματοποίησιν τῶν ὑπολειπομένων γραμμῶν, καὶ δι’ αὐτοῦ θὰ ἐπιτύχωμεν καλλιτέρους ὅρους. Ὅ,τι μέχρι τοῦδε ἀπετέλει τὴν μεγάλην δυσκολίαν τῶν Κυβερνήσεων, ἐν ταῖς διαπραγματεύσεσιν, ἦτον ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐστερεῖτο σιδηροδρόμων. Ὁσάκις ἠθελήσαμεν νὰ ἀποταθῶμεν πρὸς τὰ κεφάλαια, εὕρομεν αὐτὰ ἀπρόθυμα πρὸς ἐπιχειρήσεις σιδηροδρομικὰς ἐν Ἑλλάδι, χαρακτηριζομένῃ ὡς ἀπροσφόρῳ χώρᾳ πρὸς τοιαῦτα ἔργα. Οἱ συνήθεις ἱδρυταὶ σιδηροδρομικῶν ἑταιριῶν δὲν ἐτόλμων ν’ ἀποταθῶσι πρὸς τὸ κοινὸν εἰς τοποθέτησιν μετοχῶν πρὸς σύστασιν Ἑλληνικῶν σιδηροδρόμων, φοβούμενοι ὅτι τὸ κοινὸν, ἐξετάζον τὸ παρελθὸν τοιούτων ἐπιχειρήσεων ἐν Ἑλλάδι καὶ εὑρίσκον αὐτὴν οὐδὲ τὰ πρῶτα βήματα ἐν τῷ σταδίῳ τούτῳ πεποιημένην, δὲν θὰ ἔτεινε τὸ οὖς πρὸς τὴν πρόσκλησιν αὐτῶν. Ἐν ὅσῳ ἄρα ἐπρόκειτο περὶ χώρας διατελούσης, οὕτως εἰπεῖν, εἰς βάρβαρον κατάστασιν, ὡς πρὸς τὰ τῆς σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας, δικαίως τὰ Χρηματιστήρια ἐδειλίων ν’ ἀναλάβωσιν εὐθύνας ἐν σιδηροδρόμοις Ἑλληνικοῖς. Ἤδη ὅμως, εἰσαγομένης τῆς σιδηρομικῆς συγκοινωνίας, δὲν θέλουσι δυσκολευθῆ τὰ κεφάλαια νὰ τραπῶσι πρὸς κατασκευὴν καὶ τῶν λοιπῶν γραμμῶν. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου ὑπέβαλε παρατήρησιν πολὺ ὀρθήν. Εἶπεν, ὅτι θὰ ἦναι καλὸν ἀπὸ τοῦδε ν’ ἀποκτηθῶσι διὰ τοῦ τρόπου, ὃν ὁ νόμος προβλέπει, τουτέστι δι’ ἀναγκαστικῆς ἐκποιήσεως, διπλασίας ἐκτάσεως γήπεδα, ὅπως ἐν τῷ μέλλοντι μὴ ἐπιβαρυνθῇ διὰ πολλαπλασίας ἀποζημιώσεως ὁ σιδηρόδρομος, εἴτε χάριν τῆς εὐρυτέρας γραμμῆς, εἴτε χάριν τῆς διπλῆς γραμμῆς, εἴτε χάριν τῶν καταστημάτων καὶ λοιπῶν ἐξαρτημάτων αὐτοῦ. Τοῦτο, ὑποθέτω ὅτι, καὶ ὅπως ἔχει ὁ νόμος, ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν· ἀλλ’ εἶναι καλὸν ἐπὶ τοιούτου θέματος, ἀφοῦ ἡ ἰδέα εἶναι ὀρθὴ, νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν πραγματοποίησιν καθαρώτερον. Διὰ τοῦτο προτείνω, ὅπως ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 μεταξὺ τῶν λέξεων «ἑπομένως τὰ ὑπὸ τούτων καταλαμβανόμενα κτήματα» καὶ τῶν λέξεων «ἀπαλλοτριοῦνται ὑποχρεωτικῶς» παρεμβληθῶσιν αἱ λέξεις «διὰ γραμμὴν εὐρεῖαν καὶ διπλῆν.» Μεταξὺ τῶν ἄλλων παρατηρήσεων, ἃς ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου, εἶναι καὶ ἡ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 56. Εἶπεν ὅτι παρελείφθη ὁλόκληρος φράσις, καὶ ἔχει δίκαιον. Ὅπως εἶπον ἀπαντῶν πρὸς αὐτὸν ἀπὸ τῆς θέσεώς μου, ἡ συγγραφὴ αὕτη τῶν ὑποχρεώσεων εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον ἀντιγραφὴ τῆς συγγραφῆς τῶν ὑποχρεώσεων τῆς προτηρημένης εἰς τὴν σύμβασιν μετὰ τοῦ κ. Lescanne Perdoux. Ἐν ταύτῃ δὲ περιέχεται ἡ φράσις, ἣν ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς, καὶ ἥτις παρελείφθη βεβαίως ἐκ παραδρομῆς κατὰ τὴν ἀντιγραφὴν τῆς συγγραφῆς. Διὰ τοῦτο προτείνω, ὅπως ἐγγραφῇ καὶ πάλιν. Δὲν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ παρεισάξωμεν ἤδη διάταξιν νέαν, διότι εἶναι ὑπογεγραμμένη ἡ σύμβασις· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ συνεννόησις ἦτον, ὅτι θὰ ἀντεγράφοντο αἱ διατάξεις τῆς συγγραφῆς τοῦ κ. Lescanne Perdoux, ἐφ’ ὅσον δὲν συνεφωνεῖτο ῥητῶς μεταβολὴ, δὲν θὰ ἔχῃ βεβαίως δυσκολίαν ἡ ἑταιρία, ἵνα παραδεχθῇ, ὅτι εἶναι γραφικὸν τὸ λάθος, καὶ ἵνα συναινέσῃ ὅπως παρεμβληθῶσιν ἐν τῷ ἐδαφίῳ 17 μεταξὺ τῶν λέξεων «δώδεκα ἑκατοστῶν» καὶ τῶν λέξεων «κατὰ τόννον καὶ χιλιόμετρον» αἱ λέξεις «κατὰ τόννον διὰ τὸ πρῶτον χιλιόμετρον, ἔτι δὲ τέσσαρα ἑκατοστά.» Ὑπάρχει καὶ ἕτερον λάθος ἐν τῇ ἐντύπῳ συγγραφῇ, οὐχὶ ὅμως καὶ ἐν τῇ χειρογράφῳ. Ἐν ἄρθρῳ 40 παρελείφθη ἡ λέξις «χιλιάδας» μεταξὺ τῶν λέξεων «ὑπὲρ τὰς πέντε» καὶ τῆς λέξεως «χιλιομέτρων»· ὥστε ἡ ὅλη φράσις δέον νὰ ἔχῃ ὅπως ἐν τῷ χειρογράφῳ, οὕτω· «ὑπὲρ τὰς πέντε χιλιάδας χιλιογράμμων». Ὑπάρχουσι, νομίζω, καὶ ἄλλα ὀλίγα μικρὰ λάθη τυπογραφικὰ ἐν τῷ ἐντύπῳ, ἅτινα θέλουσι διορθωθῆ κατὰ τὸ αὐθεντικὸν χειρόγραφον κείμενον· οὕτως ἐν ἄρθρῳ 14 ἀντὶ «ἀερίσεως» ἐτυπώθη «ἐκκρίσεως».

§85ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δύω λέξεις, κύριε Πρόεδρε, ἀπὸ τῆς θέσεώς μου. Καὶ ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ νῦν, ὁμιλήσαντες περὶ τῶν γραμμῶν τῶν σιδηροδρόμων, δὲν ἐμνημόνευσαν καθόλου τῆς γραμμῆς πρὸς τὸ Γύθειον, μολονότι ἔκαμαν λόγον ἀκόμη καὶ περὶ γραμμῆς πρὸς τὴν Πύλον, ἐνῷ ἡ πρὸς τὸ Γύθειον γραμμὴ εἶναι πολὺ συμφερωτέρα καὶ ἀπὸ αὐτὴν τῶν Καλαμῶν, καὶ ὁ λόγος εἶναι σαφέστατος· καὶ πρὸς ἀπόδειξιν τούτου φέρω ὅσα εἶπε χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, μνημονεύων τῆς ἑταιρίας τῆς Αἰγύπτου, διότι εἶπεν, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἡ ἑταιρία αὐτὴ θὰ ζητήσῃ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ συγκοινωνῇ διὰ τοῦ ἀτμοπλοίου, χωρὶς νὰ διαπλέῃ ἀκρωτήριον· διὰ νὰ φθάσῃ λοιπὸν εἰς τὰς Καλάμας θὰ διαπλεύσῃ τὸ ἀκρωτήριον Ταίναρον, διὰ νὰ ἔλθῃ εἰς τὸ Θορικὸν, θὰ διαπλεύσῃ τὸν Μαλέαν, ἐνῷ διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ Γύθειον δὲν θὰ διαπλεύσῃ οὐδὲν ἀκρωτήριον. Καὶ διὰ τοῦτο πρὸ πέντε ἢ ἓξ ἐτῶν ἐν ταῖς ἐφημερίσιν ἔγεινε λόγος, ὅτι ἡ ἑταιρία τῆς Αἰγύπτου, διὰ νὰ συνδέσῃ τὰς ἐργασίας της μὲ τοὺς Εὐρωπαϊκοὺς σιδηροδρόμους, ἔχει τὸν ὀφθαλμὸν πρὸς τὸ Γύθειον, τὸ ὁποῖον ἔχει συνάμα καὶ ἀσφαλῆ λιμένα. Ὡς πρὸς δὲ τὰς δυσκολίας τῆς κατασκευῆς, οὐδεμίαν παρουσιάζει μεγαλειτέραν τῶν ὅσαι θὰ παρουσιασθῶσι πρὸς τὰς Καλάμας, καθόσον ἀπὸ Μεγαλοπόλεως, ὅπου θὰ διέλθῃ ὁ σιδηρόδρομος, καὶ πρὸς τὰς Καλάμας, μέχρι Γυθείου δὲν ἔχει νὰ διατρήσῃ ὄρος, οὔτε ἄλλας ἀνωμαλίας νὰ ὑπερπηδήσῃ· γεφύρας μόνον θὰ κτίσῃ· ἑπομένως εἶναι εὔκολος ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου καὶ μέχρι Γυθείου, διασχίζοντος πᾶσαν τὴν Λακωνίαν. Ἔρχομαι καὶ εἰς τὸ ζήτημα τὸ ἐν γένει περὶ τῶν σιδηροδρόμων τῆς Ἑλλάδος. Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς Συνόδου, ὁμιλῶν περὶ σιδηροδρόμων, ὅτι δὲν συμφέρει εἰς τὸ Κράτος νὰ ἀπομονώσῃ τὰς δυσκόλους καὶ μὴ προσοδοφόρους γραμμὰς ἀπὸ τὰς εὐκόλους καὶ προσοδοφόρους· τώρα ὑποστηρίζει τὸ ἐναντίον, τὴν δὲ ἐκ τούτου ζημίαν ἀνέπτυξεν ἀρκετὰ καλὰ ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς κ. Κουμουνδοῦρος. Τίς θὰ ζητήσῃ νὰ λάβῃ πλέον τὴν γραμμὴν πρὸς τὴν ἀνατολικὴν καὶ μεσημβρινὴν Πελοπόννησον, ἀφοῦ μέχρι Ναυπλίου γείνῃ ἀπὸ ἄλλην ἑταιρίαν; Ἐκ δὲ τῶν σιδηροδρόμων πρὸς Πάτρας ἢ Ναύπλιον, τί θὰ ὠφεληθοῦν τὰ ⅔ τῆς Πελοποννήσου, ἀφοῦ προσεγγίζουν ἀτμόπλοια εἰς τὰ μέρη αὐτὰ πεντάκις τῆς ἑβδομάδος, καὶ μετὰ καιρὸν καθ’ ἑκάστην; Οὐδεμία εὐκολία θὰ προσγίνῃ εἰς τὴν Πελοποννησιακὴν συγκοινωνίαν. Ἡ εὐκολία θὰ ἐγίνετο εἰς τὰ ⅔ τῆς Πελοποννήσου, ἐὰν ὁ σιδηρόδρομος διεχάραττε τὴν Πελοπόννησον, ὅπως ὁ σιδηρόδρομος τῆς Λαρίτσης διαχαράττει τὴν Ἀνατολικὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Θεσσαλίαν, οὔσας μεσογείους, καὶ τὴν χρησιμότητα τῆς γραμμῆς ταύτης ἐννοῶ καλῶς, καθὼς καὶ ἐκείνης ἀπὸ Ἄρτης εἰς Μεσολόγγιον, διαχαραττούσης τὴν μεσόγειον Δυτικὴν Ἑλλάδα· δὲν ἐννοῶ ὅμως τοὺς σιδηροδρόμους μέχρι Πατρῶν καὶ Ναυπλίου, διότι ἐκεῖ φθάνουν τὰ ἀμπόλοια, διὰ τῶν ὁποίων συγκοινωνοῦμεν εὐκηλώτερον, διότι δυνάμεθα νὰ μεταφέρωμεν καὶ τὰ πράγματά μας ὅλα, καὶ μόνον ὀλίγας ὥρας θὰ διανύσωμεν βραδύτερον, καὶ θὰ κατορθώσωμεν τὴν συγκοινωνίαν ταύτην ἀνετώτερον, ἀφοῦ μάλιστα κατασκευάζομεν σιδηροδρόμους στενοὺς, δι’ ὧν οὔτε ταχέως δυνάμεθα νὰ ὁδοιποροῦμεν, οὔτε ἀνάπαυσιν νὰ ἔχωμεν, οὔτε βάρος νὰ φέρωμεν, οὔτε διεθνεῖς τοὺς σιδηροδρόμους τούτους θὰ δυνηθῶμεν ν’ ἀποκαταστήσωμεν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε χθές, ὅτι αἱ Πάτραι εἶναι ἡ πρωτεύουσα τῆς Πελοποννήσου. Πλανᾶται ἐλεεινά. Πρωτεύουσα τῆς Πελοποννήσου εἶναι ἡ Τρίπολις, ἥτις εἶναι τὸ κέντρον τῆς Πελοποννήσου, οὔσης στρογγύλης, καὶ εἰς αὐτὴν ἔπρεπε νὰ ἦναι τὸ σημεῖον τῆς συγκεντρώσεως τῶν Πελοποννησιακῶν σιδηροδρόμων. Τὴν Τρίπολιν τὴν ἐχαρακτήρισεν ὡς κέντρον τῆς Πελοποννήσου καὶ ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῆς βασιλείας, καὶ διὰ τοῦτο ὥρισεν αὐτὴν ὡς ἕδραν τοῦ Πελοποννησιακοῦ Ἐφετείου, τὸ ὁποῖον μετέφερεν εἰς Ναύπλιον τὸ 1836, διότι μεταστάσης τότε τῆς πρωτευούσης εἰς Ἀθήνας οἱ ἰδιοκτῆται τῶν ἐν Ναυπλίῳ οἰκιῶν, οἵτινες ἦσαν καὶ οἱ ἐπισημότεροι τότε τοῦ Κράτους, παρεπονέθησαν, ὅτι κατεστράφησαν· ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν ἐνόμισεν, ὅτι ἱκανοποίει ἐν μέρει τὰ παράπονα τούτων συγκεντρόνουσα εἰς Ναύπλιον τὰς ἀνωτέρας δικαστικὰς Ἀρχὰς τῆς Πελοποννήσου καὶ τὰς στρατιωτικὰς ἁπάσας τῆς Ἐπικρατείας. Κατὰ δὲ τὸ 1862, ὅτε ἐσυστήθη καὶ τρίτον Ἐφετεῖον, ὡρίσθη ἡ ἕδρα εἰς Πάτρας, ἀντὶ εἰς Τρίπολιν, διότι ὁ μακαρίτης Ὄθων, ἐννοήσας ὅτι αἱ Πάτραι ἦτο μία τῶν κεντρικωτέρων φωλεῶν τῆς ἐναντίον του συνωμοσίας, ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο νὰ δημοκοπήσῃ ἐκεῖ συνιστῶν Ἐφετεῖον. Λοιπὸν βλέπομεν, ὅτι αἱ Πάτραι δὲν εἶναι ἡ πρωτεύουσα τῆς Πελοποννήσου. Πιθανὸν περίστασίς τις νὰ ἔκαμε τόσην ἐντύπωσιν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ὥστε νὰ τῷ ἐφάνη πολὺ μεγάλης σημασίας ἡ πόλις τῶν Πατρῶν· εἰς τὴν Πελοπόννησον ὅμως οὐδεμίαν κάμνει ἐντύπωσιν, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι ἡ θέσις τῆς πόλεως ταύτης. Τί θὰ ὠφεληθῶσιν οἱ Λακεδαιμόνιοι, οἱ Μανιᾶται, οἱ Μονεμβασῖται, οἱ Ἁγιοπετρῖται, οἱ Τροφύλιοι, οἱ Ὀλύμπιοι, οἱ Μεσσήνιοι, οἱ Γορτύνιοι, οἱ Μεγαλοπολῖται, οἱ Μαντινεῖς, ἐὰν ὑπάρχῃ σιδηρόδρομος ἕως τὸ Ναύπλιον, ἀφοῦ ἕως ἐκεῖ δύνανται νὰ ἔλθωσι καθ’ ἑκάστην μὲ ἀτμόπλοιον; Τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας πρέπει νὰ γίνωνται χάριν τῆς εὐκολίας τῆς συγκοινωνίας καὶ οὐχὶ χάριν ἐπιδείξεως. Λοιπὸν οἱ πρὸς τὰς Πάτρας καὶ τὸ Ναύπλιον σιδηρόδρομοι δὲν συνεισφέρουν εἰς τίποτε διὰ τὴν εὐκολίαν τῆς Πελοποννήσου· διὰ τὴν εὐκολίαν τῆς Πελοποννήσου ἔχει σημασίαν, ἐὰν ὁ σιδηρόδρομος φθάσῃ μέχρι Τριπόλεως καὶ ἐπεκταθῇ μέχρι Γυθείου καὶ κατόπιν Καλαμῶν, ὅστις δύναται νὰ καταστῇ ἐξ Αἰγύπτου καὶ διεθνής, καὶ τότε μόνον θὰ αἰσθανθῇ ἡ Πελοπόννησος, ὅτι ἔχει σιδηροδρόμους, καὶ ἀπὸ τὰ σημεῖα ταῦτα, τὰ ἄκρα τῶν μεσογείων, ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ ἀρχὴν, καὶ οὐχὶ ἀπὸ τὰ παράλια μέρη. Πολὺ ὀρθῶς ὁ κ. βουλευτὴς Μεσολογγίου εἶπε χθὲς, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος τῶν Πατρῶν θὰ καταπέσῃ καὶ δὲν θὰ ἔχῃ κέρδη, διότι δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ συναγωνισθῇ μὲ τὰς ἑταιρίας τῶν ἀτμοπλοίων μετὰ τὴν διάτρησιν τοῦ Ἰσθμοῦ, ἡ δὲ παρατήρησις τοῦ χάριν ἀφοσιώσεως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διακόψαντος τὸν κ. Δεληγιώργην, συγγενοῦς του, βουλευτοῦ Ἄρτης, ὅτι ἡ ἑταιρία τοῦ Ἰσθμοῦ δὲν θὰ σχηματίσῃ ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, ἦτον ἀσθενεστάτη, διότι ὑπάρχουν πλῆθος κεφαλαιούχων νὰ σχηματίσωσι τοιαύτας ἑταιρίας, ὅπως συμβαίνει τώρα διὰ τὴν μεταξὺ Ναυπλίας καὶ Βώλου συγκοινωνίαν. Κατενοήσαμεν λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ὀφείλομεν πρὶν ἢ κυρώσωμεν τὸν ὑπὸ συζήτησιν νόμον νὰ εὕρωμεν ἑταιρίαν νὰ ἀναλάβῃ μετὰ τῶν ἐπικερδῶν γραμμῶν καὶ τὰς μεσογείους καὶ ἀγόνους, μολονότι πιτεύω, ὅτι ἡ τοῦ Γυθείου θὰ καταστῇ διὰ τῆς ἑταιρίας τῆς Αἰγύπτου ἡ γονιμωτέρα· ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἂν δὲν συμβῇ, ὀφείλομεν νὰ τὸ πράξωμεν χάριν τῶν κατοίκων τῶν ⅔ τοῦ σπουδαιοτέρου μέρους τῆς Ἐπικρατείας. Ἀλλ’ ἴσως μοὶ εἴπωσιν οἱ κκ. ὑπουργοὶ, ὅτι θὰ ὑποβληθῶμεν εἰς βαρυτέρας δαπάνας. Βεβαίως θὰ ὑποβληθῶμεν, καὶ πρέπει νὰ ὑποβληθῶμεν. Δὲν ἀξίζουσι τρεῖς Νομοὶ, οἷοι οἱ τῆς Ἀρκαδίας, τῆς Μεσσηνίας καὶ τῆς Λακωνίας, νὰ ὑποβάλωσι τὸ Κράτος εἰς ἐκτάκτους δαπάνας, ἀφοῦ χωρὶς ἀντιλογίαν ὑπέστημεν καὶ ὑφιστάμεθα ὁλονὲν τοιαύτας δαπάνας τῆς συγκοινωνίας καὶ δι’ ἄλλα μέρη τοῦ Κράτους, καὶ ἀφοῦ ἀπεδείχθη, ὅτι κατὰ προτίμησιν τὰ μεσόγεια μέρη πρέπει νὰ ἔχωσι σιδηροδρόμους καὶ ὄχι τὰ παράλια, συγκοινωνοῦντα καὶ δι’ ἀτμοπλοίων; Τελευτῶν τὸν λόγον ἐπιμένω, ὥστε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ μὴ κυρωθῇ, πρὶν ἢ τὸ Ὑπουργεῖον φροντίσῃ νὰ εὕρῃ ἑταιρίαν καὶ ἀρχίσῃ τὸ σύμπλεγμα ἀπὸ τὰς δυσκόλους γραμμάς. Ἄλλως, θεωρῶ τὴν διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νόμου γενησομένην δαπάνην ὡς μίαν ἁπλῆν ἐπίδειξιν, ὡς μίαν περιποίησιν προσώπων. (Εὖγε! ἐξ ἀμφοτέρων τῶν πτερύγων).

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1).

§87ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ὡμίλησα προχθές, κατέδειξα, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 5 τῆς συμβάσεως, διὰ τοῦ ὁποίου ὁρίζεται ὁ χρόνος καθ’ ὃν γεννᾶται τὸ δικαίωμα τοῦ Δημοσίου νὰ μετέχῃ εἰς τὰ κέρδη, περιέχει τὴν φράσιν, «τὰ τοῖς μετόχοις διανεμητέα», ἡ ὁποία ἀναβιβάζει τὸ ποσὸν τοῦ πραγματικοῦ κέρδους ἀπὸ 7%, ὅπερ ἐπίσης θεωρῶ μέγα, εἰς 10% μετὰ τοῦ ἀποθεματικοῦ καὶ τοῦ κεφαλαίου τῆς ἀποσβέσεως. Λοιπὸν ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρωθυπουργόν ...

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐδόθη ἡ ἐξήγησις, ὅτι εἴτε τεθῇ εἰς τὸ ἀποθεματικὸν, εἴτε διανεμηθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι τὸ αὐτὸ, διότι καὶ ἐν τῷ ἀποθεματικῷ ἔχει ἡ Κυβέρνησις συνιοδιοκτησίαν τοῦ ἡμίσεος.

§89ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου, πρόκειται περὶ τοῦ χρόνου, ἀφ’ οὗ ἄρχεται ἡ συμμετοχὴ τοῦ ἡμίσεος τῶν κερδῶν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Κατὰ τὴν διάταξιν, «διανεμητέα εἰς τοὺς μετόχους» δὲν εἶναι πράγματι 7, ἀλλ’ εἶναι 10. Ὡς πρὸς δὲ τὸ ἕτερον, περὶ οὗ ἐπίσης ὡμίλησα προχθὲς καὶ τὸ ὁποῖον θεωρῶ σημαντικὸν, ἤτοι ὡς πρὸς τὴν ἔκδοσιν τῶν ὁμολογιῶν, θὰ ἦτο καλὸν νὰ προσδιωρίζετο τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον δι’ ὁμολογιῶν θὰ ζητηθῇ, νὰ προσδιωρίζετο δὲ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀξίας τοῦ σιδηροδρόμου τῆς πραγματικῆς, διὰ νὰ μὴ γείνῃ ἔκδοσις ὁμολογιῶν ποσοῦ ὑπερβαίνοντος τὴν πραγματικὴν ἀνάγκην. Ἤθελεν εἶσθαι ἐπίσης καλὸν, χάριν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ μετάσχουν εἰς τὴν ἐπιχείρησιν διὰ μετοχῶν, νὰ ὁρισθῶσι καὶ τὰ περὶ τούτων ἀκριβῶς. Προσέτι δὲ κατὰ τὸν κανονισμὸν, τὸν ὁποῖον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδώσῃ, ὀρθὸν θὰ ἦναι νὰ παρέχωνται αἱ πρὸς ἔκδοσιν ὁμολογιῶν ἄδειαι κατὰ τμήματα ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διαιρέσεως, τὴν ὁποίαν ἡ σύμβασις θέτει, διότι κατὰ τὴν σύμβασιν ἕκαστον τμῆμα θέλει περατοῦσθαι, θέλει τίθεσθαι εἰς ἐνέργειαν, καὶ τότε θὰ πληρώνῃ τὸ Δημόσιον τὸ ποσὸν τὸ δι’ ἕκαστον χιλιόμετρον ὁρισθέν. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι καλὸν ἡ ἔκδοσις....

§90ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶναι ἡ σύμβασις εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἰσάξετε τροπολογίαν.

§91ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δύναμαι νὰ σᾶς φέρω πολλὰς συμβάσεις, καὶ αὐτὴν ἔτι τὴν σύμβασιν τῆς Κωπαΐδος, κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν ὁποίων ἐπεψηφίσθησαν τροποποιήσεις γενόμεναι δεκταὶ ὑπὸ τῶν ἐργολάβων. Ἀλλοίμονον ἂν ἦτο ἄλλως. Ἡ Βουλὴ δὲν δεσμεύεται. Ἄλλως, πρὸς τί συζητῶμεν; Λοιπὸν ἤθελεν εἶσθαι καλὸν ἡ ἔκδοσις τῶν ὁμολογιῶν νὰ ὁρισθῇ οὕτω, νὰ κανονισθῶσι δὲ ὡρισμένως καὶ τὰ τῶν μετοχῶν, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἐξηγήσῃ ἡμῖν αὔριον, κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν, ἂν ἦναι δυνατὸν νὰ δώσῃ τοιαύτην ἐξήγησιν εἰς τὴν Βουλήν, ὁποίαν γνώμην ἔχει ἐπὶ τῇ ἐνασκήσει τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον τῇ παρέχει τὸ ἄρθρον 7, ὅπως οὕτω καθησυχάσῃ τοὺς φόβους, οἵτινες ἐπικρατοῦσι περὶ ἀπειλουμένων κοινωνικῶν ζημιῶν.

§92ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ἄρθρον 7 τῆς συμβάσεως δίδει πάντα τὰ δικαιώματα εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ οὐδὲν εἰς τὴν ἑταιρίαν· ἑπομένως, ἂν δὲν ἔχῃ ἐμπιστοσύνην ἡ Βουλὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τότε μόνον δύνανται νὰ ὦσι παραδεκταὶ αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Ἂν ἐπρόκειτο περὶ δικαιωμάτων χορηγουμένων εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἐννοῶ ὅτι ἠδύνατό τις νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι ἡ ἑταιρία θὰ ἐποιεῖτο χρῆσιν τῶν δικαιωμάτων τούτων πρὸς τὸ συμφέρον της, ἔστω καὶ πρὸς ζημίαν τοῦ Κράτους· ἀλλὰ προκειμένου περὶ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον τὸ ἄρθρον ἐπιφυλάσσεται εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀφορμὴ συζητήσεως. Ἡ ἑταιρία οὐδὲν δικαίωμα ἔχει, ἡ ἑταιρία δὲν δύναται ἄνευ προηγουμένης ἀδείας τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐκδώσῃ ὁμολογίας· ἐπιφυλάσσεται ἐπίσης εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ πᾶν δικαίωμα ὡς πρὸς τὸν χρόνον τῆς ἐκδόσεως τῶν ὁμολογιῶν καὶ τὸν τύπον αὐτῶν. Ὥστε τὸ προκείμενον εἶναι ἁπλῶς ζήτημα ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ οὐδὲν πλέον. Ὡς πρὸς δὲ τὸ ἕτερον θέμα, εἰς ὃ ἀφώρα ἡ παρατήρησις τοῦ κ. βουλευτοῦ, τουτέστιν, ὅτι δὲν θὰ ἔρχεται τὸ Κράτος ὡς συμμέτοχον μετὰ τὴν ἀπόκτησιν καθαροῦ κέρδους 7% ἀλλὰ 10%, μὲ συγχωρεῖ νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι δὲν ἐνόησε τὴν οἰκονομίαν τοῦ ἄρθρου. Διὰ νὰ μὴ λάβῃ τὸ Κράτος συμμετοχὴν καθ’ ἣν στιγμὴν ἄρχεται ἡ ἑταιρία ἀποκτῶσα πλέον τοῦ καθαροῦ κέρδους 7%, πρέπει τὸ πλεονάζον τοῦτο νὰ τίθηται εἰς τὸ ἀποθεματικόν· οὗτος εἶναι ὁ μόνος τρόπος, δι’ οὗ ἡ ἑταιρία δύναται νὰ ἀποφύγῃ τὴν συμμετοχὴν τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλὰ θέτουσα αὐτὸ εἰς τὸ ἀποθεματικὸν μήπως τὸ διασώζει; Ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐν τῷ ἀποθεματικῷ ἔχει δικαίωμα ἐπὶ τοῦ ἡμίσεος. Δύναται ὁ κ. βουλευτὴς νὰ ὑποθέτῃ, ὅτι ἐπειδὴ τοῦ ἀποθεματικοῦ ἡ διαχείρισις ἀνήκει εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἄρα ἡ ὠφέλεια τοῦ ὅλου ἀποθεματικοῦ, ἐφ’ ὅσον δὲν πραγματοποιεῖται ἡ ἐξαγορά, καταλογίζεται ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας. Ἀλλὰ καὶ εἰς τοῦτο ἀπατᾶται, διότι, ἂν ἐκ τοῦ ἀποθεματικοῦ τούτου προέρχεται ὠφέλεια, ἡ ὠφέλεια θὰ ἐπιπροστίθεται εἰς τὸ 7%, καὶ ἑπομένως τὸ Κράτος θὰ ἔρχεται ὡς συμμέτοχος ταύτης τῆς ὠφελείας. Δὲν εἶναι δυνατὸν κατὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ ἄρθρου τούτου, τὸ ὁποῖον παρέχει εἰς τὸ Κράτος τὸ δικαίωμα νὰ μετέχῃ τοῦ μερίσματος ἐφ’ ὅσον τοῦτο εἶναι ἀνώτερον τοῦ 7%, νὰ μετέχῃ δὲ πάντοτε τοῦ ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου, δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν ἑταιρίαν νὰ ἀποφύγῃ τὴν συμμετοχὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰ κέρδη, ὅταν ταῦτα ὑπερβαίνωσι τὸ 7%.

§93ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἀποθεματικὸν θὰ κρατῆται ἀφ’ ἧς συστηθῇ ἡ ἑταιρία· ἑπομένως, ἂν τὰ πρῶτα κέρδη θὰ ἦναι ὀλίγα, τὸ μέρισμα τῶν πρώτων ἐτῶν θὰ ἦναι πολὺ ὀλιγώτερον ἀπὸ τοῦ πραγματικοῦ κέρδους· ἐπίσης καὶ διὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη· ὥστε διὰ νὰ γεννηθῇ τὸ δικαίωμα τοῦ Δημοσίου τοῦ νὰ μετάσχῃ εἰς τὴν ἐπιχείρησιν, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κερδῶν ὁριζομένων εἰς 7%, διανεμητέων εἰς τοὺς μετόχους, πρέπει τὸ πραγματικὸν νὰ ἦναι πολὺ μεῖζον, ὅπερ θεωρῶ ἀνεπίτευκτον, ἑπομένως φρούδην τὴν ἐλπίδα τῆς μετοχῆς· τὸ ἀποθεματικὸν δὲν πρόκειται νὰ τὸ καλύψῃ ἡ ἑταιρία. Ἀλλ’ οὐδὲν ἔλυσεν ὁ κ. πρωθυπουργός, εἰπὼν ὅτι, ἂν διαλυθῇ ἡ ἑταιρία, θὰ ἔχωμεν τὸ ἥμισυ τοῦ ἀποθεματικοῦ· οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ τοῦτο· οὔτε εἶπε σπουδαῖόν τι ὁ κ. πρωθυπουργὸς προσθεὶς, ὅτι, ἂν ἐκ τοῦ ἀποθεματικοῦ ἐπωφελήται ἡ ἑταιρία, τοῦ κέρδους θὰ μετέχῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις. Βεβαίως θὰ μετέχῃ, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν θὰ γείνῃ μέτοχος. Διὰ νὰ γείνῃ ὅμως μέτοχος δὲν ἀρκοῦσι τὰ 7%, θὰ ἀπαιτηθῶσι κέρδη μεγαλείτερα, τουτέστι τὸ ἀποθεματικὸν καὶ τὸ τῆς ἀποσβέσεως, ὅπερ εἶναι κέρδη ἐπίσης, ἀλλὰ δὲν περιλαμβάνονται εἰς τὰ μερίσματα, ἐφ’ ὧν θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὁ μέσος ὅρος. Οὕτω δὲ μέτοχος ποτὲ δὲν θὰ γείνῃ τὸ Δημόσιον.

§94ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ἂν ἦναι δυνατὸν, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἑξῆς παρατήρησίν μου. Ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Μέγαρα περὶ μέσην ὁδὸν εὑρίσκονται τὰ Καλύβια τῆς Χασιᾶς. Νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ θέσῃ σταθμὸν ἐκεῖ. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 ὡς καὶ τὸ σύνολον).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμου ἀπὸ Λαυρίου εἰς Ἀθήνας. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1).

§96ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρέπει νὰ προσθέσωμεν ὡς δεύτερον ἄρθρον τὸ ἑξῆς: «Ἡ κατὰ τὴν σύμβασιν ὑποχρεωτικὴ ἀπαλλοτρίωσις κτημάτων δύναται νὰ γείνῃ διὰ γραμμὴν εὐρεῖαν καὶ διπλῆν». (Γίνεται δεκτὸν, ὡς καὶ τὸ σύνολον).

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμων ἀπὸ Βώλου εἰς Λάρισσαν κτλ. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχή. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1).

§98ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Προκειμένου περὶ τῆς διευθύνσεως τῆς ὁδοῦ, γράφεται παρὰ ἢ διὰ τῶν Φαρσάλων. Ἡ ἰδία φράσις εἶναι καὶ διὰ τὸ Θορικὸν τοῦ Λαυρίου. Προκειμένου ὅμως περὶ τῶν Φαρσάλων, εἶναι καλὸν νὰ διέλθῃ δι’ αὐτῶν, καὶ ὄχι παρὰ ταῦτα.

§99ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω, ὅτι πάντα ταῦτα πρέπει ν’ ἀφεθῶσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι δὲν δυνάμεθα ἐκ τῶν προτέρων νὰ γνωρίζωμεν ποῖαι αἱ τοπικαὶ δυσκολίαι, καὶ ποῖαι αἱ ἐκ τῶν δυσκολιῶν τούτων δαπάναι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον· προστίθεται δὲ καὶ ἐνταῦθα, κατὰ πρότασιν τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, καὶ γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ εἰς τὴν προηγουμένην σύμβασιν προστεθὲν ὡς δεύτερον ἄρθρον· ὁμοίως γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον).

§100ΡΑΛΛΗΣ. Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ Πταισματοδικείων καὶ Εἰρηνοδικείων). (Ὅρα Παράρτημα). Λύεται ἡ συνεδρίασις ἐν ὥρᾳ 9 μ. μ.