1882.05.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 77

Τῆς 24 Μαΐου 1882.

Ὥρα 3 μ. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΤΖΑΝΕΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἡ ἐνσάρκωσις τοῦ ὑψίστου καὶ ἁγίου αἰσθήματος τοῦ ἀληθοῦς πατριωτισμοῦ, ὁ ἥρως τῶν πλείστων μαχῶν, ὁ ἀμείλικτος διώκτης τῶν παρεκτροπῶν τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὁ ἀκραιφνὴς φίλος καὶ συνήγορος τῶν δικαιωμάτων τῆς Ἑλλάδος, ὁ στρατηγὸς Γαριβάλδης ἐξεμέτρησε τὸν πολύμοχθον καὶ περικλεέστατον αὐτοῦ βίον. Ἡ ἀδελφὴ Ἰταλία ἅπασα κατεκαλύφθη ὑπὸ βαθυτάτου πένθους, ἕνεκα τῆς στερήσεως τοῦ τοιούτου ἀνδρός. Ἡ Γαλλικὴ Βουλὴ, ἅμα τῷ ἀκούσματι τοῦ θανάτου αὐτοῦ κατὰ τὸ παρελθὸν Σάββατον, διέκοψε τὰς ἐργασίας αὐτῆς. Φρονῶ, ὅτι καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ ἔχει τὸ καθῆκον νὰ ἐκφράσῃ τὴν βαθεῖαν θλῖψιν αὐτῆς ἐπὶ τῷ θανάτῳ τοιούτου ἀνδρὸς, ἡ δὲ Κυβέρνησις νὰ ἐντείληται τὸν ἐν Ῥώμῃ πρεσβευτὴν τῆς Ἑλλάδος ἐπισήμως νὰ συμμετάσχῃ εἰς τὴν τελετὴν τῆς ἐν τῷ ἐν Καπιτωλίῳ Πανθέῳ καταθέσεως τῆς σποδοῦ τοῦ ἐνδόξου ἀνδρὸς καὶ μεγάλου Ἰταλοῦ πατριώτου, νὰ καταθέσῃ δὲ καὶ στέφανον ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους.

§2ΑΠΑΝΤΕΣ ΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ὁμοθύμως παραδέχεται τὴν πρότασιν τοῦ βουλευτοῦ Καλαμῶν κ. Τζάννε· νὰ σταλῇ δὲ καὶ συλλυπητήριον εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἀειμνήστου στρατηγοῦ.

§4ΑΠΑΝΤΕΣ ΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§5ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Καταθέτω, κύριοι, μίαν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τοῦ δήμου Ἐράνης τῆς ἐπαρχίας Τριφυλίας, διὰ τῆς ὁποίας ζητοῦσι τὴν ἐπικύρωσιν τοῦ νόμου περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς βοσκῆς ἐν τῷ δήμῳ Ἐράνης καὶ καθ’ ὅλην τὴν Τριφυλίαν. Τὴν ἐπικύρωσιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ζητοῦσιν ἐξ ὅλων τῶν μερῶν τῆς Τριφυλίας, Ὀλυμπίας καὶ Πυλίας, κατὰ τὰς ὁποίας λαμβάνω καθ’ ἑκάστην ἐπιστολάς. Προχθὲς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἦτον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει μεταξὺ τῶν πρώτων· σήμερον δὲ εἶναι μεταξὺ τῶν τελευταίων. Ὑπέβαλον τροπολογίας τινὰς, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐτυπώθησαν εἰσέτι. Παρακαλῶ λοιπὸν, ἀφοῦ τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσιν αἱ τροπολογίαι μου, νὰ συζητηθῇ καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἶναι λίαν συντελεστικὸν εἰς τὴν κτηματικὴν τάξιν, ἥτις πληρώνει φόρους. Ἐπειδὴ ἐντὸς τῆς παρούσης ἑβδομάδος πρόκειται νὰ συζητηθῇ ὁ προϋπολογισμός, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως μεριμνήσῃ περὶ συστάσεως Γυμνασίου ἐν Κυπαρισσίᾳ Ὁ δῆμος Κυπαρισσίας ἀναλαμβάνει νὰ πληρώνῃ τὸ ἐνοίκιον τοῦ καταστήματος.

§6ΤΙΝΕΣ. Μεθαύριον εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§7ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἡ Τριφυλία ἔχει τέσσαρα Ἑλληνικὰ σχολεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα φοιτῶσι 290 μαθηταὶ, καὶ ἡ Ὀλυμπία δύω, εἰς τὰ ὁποῖα φοιτῶσιν 85 μαθηταί· ἐκ τῶν μαθητῶν τούτων τὸ τρίτον ἀπολύεται κατ’ ἔτος καὶ μεταβαίνει εἰς τὰ Γυμνάσια. Τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας καὶ ἡ διατήρησις τῶν παίδων εἰς μεμακρυσμένα Γυμνάσια εἶναι δύσκολος. Εἰς τὰ ἄλλα Γυμνάσια τοῦ Κράτους ὑπάρχουσι δύω τμήματα ἑκάστης τάξεως, καὶ τὸ Δημόσιον ἀναγκάζεται ἐκ τῆς συῤῥοῆς τῶν παίδων νὰ διατηρῇ διπλοῦς καθηγητάς. Διὰ τὸ Γυμνάσιον ὅμως τοῦτο, εἰς ὃ κατὰ μέσον ὅρον θὰ φοιτῶσιν 100 μαθηταί, ὁ δῆμος θὰ πληρώνῃ τὸ ἐνοίκιον, καὶ ἡ διατήρησις αὐτοῦ θὰ ἦναι ὀλιγώτερον διὰ τὸ Δημόσιον δαπανηρὰ καὶ προσφορωτέρα εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν νέων. Λοιπὸν παρακαλῶ ἰδίᾳ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασίν μου ταύτην, καὶ ζητήσῃ τὴν ἐπιψήφισιν κονδυλίου ἐν τῷ προϋπολογισμῷ διὰ τὴν σύστασιν τοῦ Γυμνασίου ἐν Κυπαρισσίᾳ.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ πνευματοποιοὶ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν νὰ εἰσακούσῃ τὰς εὐχάς των περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 5 Μαΐου νομοσχεδίου περὶ ἐπιβολῆς φόρου καταναλώσεως ἐπὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν. — Οἱ ἐν Σωζουπόλει τῆς Ἀνατολικῆς Ῥωμυλίας ὑπήκοοι Ἕλληνες καὶ λοιποὶ ὁμογενεῖς ἐξαιτοῦνται παρὰ τῆς Βουλῆς, ἵνα συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἔμμισθον διατήρησιν τοῦ ἐν Πύργῳ Ἑλληνικοῦ Ὑποπροξενείου. — Ὁ Μ. Καλλιμασιᾶς, ὑπήκοος Ἕλλην ἐν Σουλινᾷ, διαβιβάζει ἀντίγραφον τῆς πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἀναφορᾶς πλοιάρχων τινῶν, παραπονουμένων κατὰ τοῦ ὑποπροξένου Σουλινᾶ. — Πολῖται Ἕλληνες Ῥαιδεστοῦ, πληροφορηθέντες τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ ὑποπροξένου Σιγαροπούλου, ἱκετεύουσι τὴν Βουλὴν νὰ μείνῃ ἐν τῇ θέσει του ὁ εἰρημένος ὑποπρόξενος. — Ἐπερώτησις τοῦ βουλευτοῦ Οἰτύλου κ. Λ. Καπετανάκη.

§9ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). (Ὅρα Παράρτημα).

§10Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§11ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τὸ Ἔθνος, κύριε Πρόεδρε, ἀφοῦ διὰ τοῦ Συνάγματος ἐκανόνισε τὸν τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου θέλει νὰ πολιτεύηται, διετήρησε καὶ εἰς ἕκαστον πολίτην τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ δύναται νὰ ὑποβάλλῃ εἰς τὴν Βουλὴν οἱασδήποτε σκέψεις νομίζῃ ἀναγκαίας. Τοῦτο εἶναι τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναφέρεσθαι. Προέταξα ταῦτα, ὅπως κατανοήσωμεν, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναφέρεσθαι εἶναι ἴσον μὲ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐν τῇ Ἐθνικῇ Συνελεύσει ἀνατεθειμένον, καὶ ἰσοφαρίζει μὲ τὸ ὅτι ἕκαστος πολίτης δύναται νὰ ἀναβαίνῃ ἐπὶ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ νὰ προτείνῃ τὰ διανοήματά του. Τοῦτο λοιπὸν, ἐπειδὴ βεβαίως εἶναι ἀσύμφορον, ὅπως μὴ πάντες οἱ πολῖται ἀπασχολούμενοι ἔρχονται ἀπὸ τοῦ βήματος ὑποβάλλοντες τὰς προτάσεις των, ἠπλοποιήθη καὶ καθιερώθη τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναφέρεσθαι. Ἡ χρῆσις τοῦ δικαιώματος τούτου ἐν τῇ Συνόδῳ ταύτῃ ἐγένετο ἱκανῶς, ἀλλ’ ἀποτέλεσμα δὲν εἶδον ἐπελθόν, πρὸ πάντων δὲ καὶ κυρίως ἐπὶ μιᾶς ἀναφορᾶς, ἥτις ὤφειλε, χθὲς εἰσαχθεῖσα ἐνταῦθα καὶ ἀναγνωσθεῖσα, νὰ συγκινήσῃ οὐ μόνον τὴν Βουλὴν ὁλόκληρον, ἀλλὰ καὶ τὸ Ἔθνος. Ἦλθεν ἀναφορά, ἡ ὁποία ἤχησεν ὡς φωνὴ κλαυθμηρὰ τοῦ ἀοιδίμου Λαζάρου Κουντουριώτου, τοῦ ὁποίου τὰ τέκνα πεινῶσι, τοῦ ὑπερηφάνου ἐκείνου ἀγωνιστοῦ, ὅστις, ἀφοῦ ἐπάταξε τὴν ἀλλόφυλον τυραννίαν, οὔτε ἐνώπιον τοῦ Κυβερνήτου, οὔτε ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως Ὄθωνος ἔκυψεν ὄχι τὸν αὐχένα, ἀλλ’ οὔτε τὴν ὀφρῦν, καὶ οὗ τινος ὅμως τὰ τέκνα σήμερον πεινῶσι! Τὸ Ἔθνος, κύριε Πρόεδρε, λοιπὸν φρονῶ, ὅτι ἔχει καθῆκον ἐν γένει μὲν καὶ περὶ ὅλων τῶν ἀγωνιστῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ἀλλὰ ἰδίως περὶ τῆς οἰκογενείας τοῦ ἀοιδίμου Λαζάρου Κουντουριώτου καὶ νὰ ἐπιφέρῃ τὴν ἀπαιτουμένην θεραπείαν.

§12ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Νὰ παραπεμφθῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ ὑπουργεῖον, διὰ νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς οἰκογενείας αὐτῆς.

§13ΤΖΑΝΕΣ. Ἐπικαλοῦμαι, κύριοι......

§14ΜΙΛΗΣΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, τί ἔγεινεν ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς;

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεπέμφθη εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον.

§16ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἔχομεν ἐγγεγραμμένον νομοσχέδιον περὶ συντάξεως τοῦ κ. Νικολαΐδου. Ἀγνοῶ τὸν ἄνθρωπον, ὑποθέτω, ὅτι εἶναι καλός. Ἀλλὰ πρὸ τούτου ὤφειλε νὰ ταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς συντάξεως τῶν υἱῶν τοῦ Λαζάρου Κουντουριώτου.

§17ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὸ Προεδρεῖον ὀφείλει ν’ ἀποστείλῃ τὰς ἀναφορὰς κατὰ τὸν Κανονισμόν. Πρέπει νὰ καλέσῃ τὴν ἁρμοδίαν Ἐπιτροπήν, ἵνα λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀναφορὰς ὅλας.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύω ἀναφοραὶ παρουσιάσθησαν, ἡ πρώτη παρεπέμφθη εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἡ δευτέρα παρεπέμφθη ἐπίσης μετὰ συστάσεως τῆς Βουλῆς.

§19ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν ἀναφορῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅλας τὰς ἀναφορὰς καὶ νὰ φέρῃ μίαν ἔκθεσιν εἰς τὴν Βουλήν.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προσεκάλεσα ἐπανειλημμένως ὄχι μόνον τὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν, ἀλλὰ καὶ ὅλας τὰς Ἐπιτροπὰς νὰ συνέλθωσιν.

§21ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ τῶν ἀναφορῶν παραδέχομαι, ὅτι δύναται νὰ ἦναι χρήσιμον ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφανθῇ, ὅπως ὑπαχθῶσιν εἰς τὰ τοῦ Κανονισμοῦ, τὰ ὁποῖα ἔπεσαν εἰς ἀχρηστίαν· ὡς πρὸς τὸ εἰδικὸν ὅμως ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου ἔλαβε τὸν λόγον ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Τροιζηνίας, δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ ἀμφιβολίαν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ἀσχέτως πρὸς τὴν ἀναφορὰν καὶ τὴν σύστασιν, μὲ τὴν ὁποίαν ἅπασα ἡ Βουλὴ συνοδεύει αὐτὴν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, θέλει ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον.

§22ΤΖΑΝΕΣ. Ἐπικαλοῦμαι, κύριοι, τὴν ἐπιείκειαν τῶν κκ. ὑπουργῶν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ παρακαλῶ αὐτοὺς νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφοράν, τὴν ὁποίαν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παραδώσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον. Τεσσαράκοντα καὶ δύω πολῖται ἐν Καλάμαις, μετεφέρθησαν εἰς τὰς αὐτόθι διὰ τοὺς πολιτικῶς κρατουμένους φυλακὰς, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι δὲν ἔχουσι νὰ πληρώσωσι τὰ ποινικὰ δικαστικὰ ἔξοδα. Οὗτοι εὑρισκόμενοι εἰς τὰς φυλακὰς, ἄλλοι μὲν δέκα, ἄλλοι δώδεκα καὶ δεκαπέντε, καὶ ἄλλοι ἴσως πλείονα ἔτη, δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ καταβάλωσιν εἰς τὸ δημόσιον Ταμεῖον οὔτε ἕνα ὀβολόν. Ἴσως, κύριοι βουλευταὶ, δὲν εἶναι νόμιμον, ὡς ἀντικείμενον εἰς τὸν περὶ εἰσπράξεως τῶν καθυστερούντων νόμον, ν’ ἀπολυθῶσιν ἄνευ τῆς καταβολῆς τῶν ἐξόδων τούτων· θὰ ἦναι ὅμως ἐπιεικὲς οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ἐκ συνεννοήσεως νὰ διατάξωσι τὴν ἀπόλυσίν των, ἵνα μὴ οἱ ἄνθρωποι οὗτοι κατατρύχωνται εἰς τὰς φυλακὰς ἀδυνατοῦντες νὰ καταβάλωσι τὰ ὀφειλόμενα.

§23ΡΑΛΛΗΣ (ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Πῶς δὲν εἶναι νόμιμον; Ὁ Ταμίας δύναται νὰ τοὺς ἀπολύσῃ, ὅταν ἀποδεδειγμένως ἀδυνατῶσι νὰ καταβάλωσι τὰ ὀφειλόμενα.

§24ΤΖΑΝΕΣ. Οὗτοι μὴ ἔχοντες, ὡς εἴρηται, νὰ καταβάλωσιν οὐδὲ ὀβολὸν, δίκαιον εἶναι ν’ ἀφεθῶσιν ἐλεύθεροι ν’ ἀπέλθωσιν εἰς τὰς ἑστίας των, νὰ ἐργασθῶσι, νὰ ἐπιμεληθῶσι τὴν περιουσίαν των, καὶ οὕτω νὰ δυνηθῶσι ν’ ἀποτίσωσι τὸ πρὸς τὸ Δημόσιον χρέος των.

§25ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ τὸ εἶδος τῶν ἐπερωτήσεων, κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι καλόν. Ἐδῶ ἐρχόμεθα, ὅπως νομοθετῶμεν. Οἱ νόμοι ἐφαρμόζονται ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατόν· ἀλλ’ ἡμεῖς, ἀφοῦ νομοθετοῦμεν, ἔπειτα ἐρχόμεθα ἀπὸ τοῦ βήματος, καὶ διὰ μιᾶς προτάσεως θέλομεν ν’ ἀναιρέσωμεν τὴν δύναμιν τῶν νόμων. Ὑποθέτω, ὅτι ὅλοι οἱ βουλευταὶ λέγομεν ν’ ἀπολυθῶσιν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, ὁ Ταμίας ὅμως δὲν τοὺς ἀπολύει καὶ οὔτε ὁ Ὑπουργὸς δύναται νὰ τοὺς ἀπολύσῃ, διότι ὁ Ταμίας ἔχει εὐθύνην. Ποῖον τὸ ἀποτέλεσμα; Νομίζουν, ὅτι αὐτὴ ἡ διάταξις τοῦ νόμου εἶναι κακή; Ἂς φέρουν τροποποίησιν νὰ διορθώσουν τὸν νόμον.

§26ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐξ ὅσων ἐν ἀρχῇ τῶν συνεδριάσεων λέγονται ἐνταῦθα, κύριε Πρόεδρε, μακρὰν τοῦ νὰ ἀπόλλυσι μάτην τὸν χρόνον ἡ Βουλὴ ἀπ’ ἐναντίας, δύναται νὰ ἐξαγάγῃ ἠθικοπολιτικά τινα πορίσματα ἑκάστοτε, καὶ τοῦτο καθίσταται πρόδηλον τῷ εἰδότι ἐπωφεληθῆναι. Καὶ δὴ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἐκ τῆς ἀπορίας τῶν καταδίκων εἰς πληρωμὴν τῶν δικαστικῶν ἐξόδων καὶ τῆς αἰτήσεως αὐτῶν περὶ ἀφέσεως, δέον νὰ σκεφθῶμεν ὡς ἑξῆς: Ἀφοῦ ἐξέρχεται ὁ κατάδικος καὶ δὲν ἔχει νὰ πληρώσῃ τὰ ἔξοδα τὰ δικαστικὰ, τί ὀφείλομεν νὰ πράξωμεν; Ὀφείλομεν νὰ εἰσαγάγωμεν ἐν ταῖς φυλακαῖς τὴν ἐργασίαν, ὅπως ἐπιτύχωμεν καὶ ἠθικοποίησιν καὶ πλοῦτον ὑπὲρ τῶν καταδίκων, καὶ ἀνακούφισιν δαπανῶν τοῦ Ἔθνους. Ἰδοὺ λοιπὸν, ὅτι ὁ κ. Τζάνες εἰσάγει μέν τι, ἀναρμοδίως ἴσως, ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον γεννᾷ σκέψεις περὶ τροποποιήσεως τῆς ἐν ταῖς φυλακαῖς διαίτης τῶν καταδίκων, ὥστε καὶ ὑπὲρ τῆς Πολιτείας, καὶ ὑπὲρ τοῦ καταδίκου νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὰς φυλακὰς ἡ ἐργασία.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§28Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ ἐκλογὴ Θήρας τί γίνεται, κύριε Πρόεδρε;

§29ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ κατατάξεως εἰς τὸν στρατὸν τῶν εἰς ξένας στρατιωτικὰς σχολὰς ἐκπαιδευομένων. Περὶ τούτου ὑπάρχει νόμος ἐπιεικὴς, ψηφισθεὶς διαρκούσης τῆς ἐπιστρατεύσεως. Ἀφοῦ ὅμως ἤδη ὑπεβλήθη νομοσχέδιον περὶ στρατιωτικῆς σχολῆς, ἔπρεπε ὡς συνέπειαν αὐτοῦ νὰ ὑποβάλωμεν καὶ τὸ περὶ κατατάξεως ἐν τῷ στρατῷ τῶν εἰς ξένας Σχολὰς ἐκπαιδευομένων.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὴν συζήτησιν τῆς ἐκλογῆς Θήρας. Τὸ Τμῆμα προτείνει ὁμοφώνως εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς, καὶ τὴν ἀναγνώρισιν ὡς νομίμου βουλευτοῦ τοῦ κ. Δ. Γαβαλᾶ. (Γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Θήρας, καὶ ἀναγνωρίζεται νόμιμος αὐτῆς βουλευτὴς ὁ κ. Δ. Γαβαλᾶς, ἔχων πάντα τὰ παρὰ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα. — Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 9 τῆς ἀπὸ 20 Ἰουνίου 1881 Ἑλληνοτουρκικῆς συμβάσεως Ἐπιτροπῆς).

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμου ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Πάτρας καὶ Ναύπλιον.

§32Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, θὰ κατασκευασθῇ ὁ σιδηρόδρομος μέχρι Πατρῶν; τὸ εὔχομαι, θέλω χαρῆ μάλιστα, ἐὰν γείνῃ τοῦτο. Δὲν συνειθίζω νὰ λυπῶμαι, ὅταν ἄλλοι πράττουν τὸ καλὸν, διὰ τοῦτο οὔτε ἠκύρωσα ἢ παρεβίασά τι τῶν παρὰ τῶν προκατόχων μου συμφωνηθέντων. Θὰ κερδήσῃ ὁ σιδηρόδρομος τῶν Πατρῶν; ἐὰν ὁ σιδηρόδρομος τῶν Πατρῶν κερδήσῃ, τότε οὐδεμία ἢ μικρὰ διαφορὰ θὰ ὑπάρξῃ μεταξὺ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινε καὶ παρεδέχθη ἡ Πιστωτικὴ, καὶ ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἡμεῖς παρεδέχθημεν. Ἐὰν θὰ κερδίζῃ ὁ σιδηρόδρομος, δὲν θὰ πληρώνῃ τὸ Δημόσιον τὴν ἐγγύησιν, τὴν ὁποίαν ὑπεσχέθη, ἢ θὰ πληρώνῃ ὀλιγώτερον. Ἐὰν δὲν κερδίζῃ ὁ σιδηρόδρομος, τότε, κύριοι, δὲν ἔχετε σιδηρόδρομον, ἢ θέλετε ἔχει μὲ τὴν καταστροφὴν ὅμως τῶν ἰδιωτῶν, καὶ τοῦτο βεβαίως δὲν τὸ ἐπιθυμεῖτε. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἐλπίζει, ὅτι ὁ στενὸς σιδηρόδρομος θέλει κερδαίνει, ἀλλὰ μεταξὺ στενοῦ σιδηροδρόμου καὶ εὐρέος ἡ διαφορὰ, κατὰ τὸν κ. πρωθυπουργὸν, τῶν ἐξόδων κατασκευῆς εἶναι καθ’ ἓν τέταρτον! Μοὶ φαίνεται, κύριοι, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές. Τὴν διαφορὰν τῶν ἐξόδων κανονίζει μᾶλλον ἡ κατάστασις τῆς ἐπιφανείας τῆς γῆς ὅπου διέρχεται διὰ πεδιάδος ὁ σιδηρόδρομος, ἡ διαφορὰ τοῦ ἐξόδου εἶναι πολὺ μικροτέρα, μεγαλειτέρα δὲ εἶναι ὅπου διέρχεται διὰ δυσκόλων καὶ ὀρεινῶν μερῶν. Ἀλλὰ ἐὰν τὰ τρία τέταρτα τῶν ἐξόδων, τῶν καταβαλλομένων κεφαλαίων πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμου στενοῦ, θέλουν δώσει κατὰ τὸν κ. πρωθυπουργὸν κέρδος, προκειμένου περὶ εὐρείας ὁδοῦ, θέλει προστεθῆ διὰ τὴν κατασκευὴν αὐτῆς ¼ ἐξόδων περιπλέον. Π. Χ. ἐὰν διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ εὐρέος σιδηροδρόμου τῶν Πατρῶν ἐξοδευθῶσι 40,000,000, θὰ ἐξοδευθῶσι 30,000,000 διὰ τὸν στενὸν, καὶ ἀφοῦ τὰ 30 ἑκατομμύρια θέλουν δώσει κέρδος, ποία ζημία θέλει προστεθῆ διὰ τὴν διαφορὰν τῶν 10,000,000, ἢ κατὰ πόσον θέλει ἐλαττωθῆ τὸ κέρδος ὡς ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν 10,000,000; Αὐτὴν τὴν διαφορὰν θέλομεν πληρώνει συνεπείᾳ τῆς ἐγγυήσεως περὶ τόκου· λέγω τοῦτο καὶ ἐπιμένω διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι ὁ ὑπολογισμὸς, τὸν ὁποῖον ἔκαμεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὅτι τὸ Δημόσιον θέλει ὑποστῆ ὅλον τὸ βάρος τῆς ἐγγυήσεως τοῦ τόκου, δὲν εἶναι ἀκριβής. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἰσχυρίζεται, ὅτι ὁ στενὸς σιδηρόδρομος θέλει δώσει κέρδος, ὁ δὲ εὐρὺς οὐχί. Καὶ τὸ ἐπιχείρημά του πρὸς τὴν ἀπόδειξιν τῆς κατ’ ἀρχὰς ἀποτυχίας τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας κακῶς ἐξελέξατο, δὲν εἶναι βάσιμον· διότι οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει ἡ ἀτμοπλοΐα πρὸς τοὺς σιδηροδρόμους· ἠδύνατο καλλίτερον νὰ καταφύγῃ εἰς συγγενέστερον παράδειγμα, νὰ ἐπικαλεσθῇ τὸ παράδειγμα τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ ἀπόδειξις τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ ἔχεται ὑποστάσεώς τινος, ἐὰν τῷ ὄντι ἀπὸ τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν πρέπῃ νὰ κρίνωμεν τὸ μέλλον καὶ τὴν τύχην τοῦ σιδηροδρόμου αὐτοῦ, τότε οὐδεμίαν πρέπει νὰ ἔχωμεν ἐλπίδα, καὶ πρὸς ἀπόδειξιν λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὰς εἰσπράξεις τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας ἀπὸ Πατρῶν μέχρις Ἀθηνῶν. Ὥστε ἐὰν τῷ ὄντι ἀκολουθήσωσιν αἱ εἰσπράξεις τοῦ σιδηροδρόμου τὴν τύχην τῶν εἰσπράξεων τῆς ἑταιρίας, τότε ὁ σιδηρόδρομος οὔτε θὰ ὑπάρξῃ, οὔτε θὰ κινηθῇ· ἐγὼ δ’ ἀπεύχομαι τοῦτο· πιστεύω δὲ ὅτι ὅσον αὐξάνουσι καὶ πλεονάζουν τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας, τόσον ἡ συγκοινωνία αὐξάνει καὶ αἱ εἰσπράξεις ἐπίσης. Ἀπόδειξις ὅτι γίνεται εἰς τὰς Ἀθήνας σήμερον ἀνέλπιστος ἐπιτυχία τῶν τελευταίων ἱπποσιδηροδρόμων. Ἑπομένως ἀφήσατε τὴν σύγκρισιν ταύτην, διότι εἰς ἀκριβῆ συμπεράσματα δὲν θέλετε φθάσει. Ἐδέχθημεν τὸν πλατὺν σιδηρόδρομον διὰ τὰς Πάτρας ὄχι κατὰ σύστημα, ἀλλὰ διὰ τὸν ἴδιον λόγον, ὅστις ὑπῆρξε μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Λαρίσσης. Ὁ αὐτὸς λόγος ὑπάρχει μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πατρῶν, καὶ ἑπομένως ἡ ὁδὸς αὐτὴ πρέπει νὰ ἦναι εὐρεῖα, διότι θέλει εἶσθαι δρόμος διεθνὴς καὶ μεταφορᾶς ἐμπορευμάτων· ἐνομίσαμεν, ὅτι αὐτὸς ὁ λόγος ἰσχύει ἐπίσης καὶ διὰ τὸν δρόμον τῶν Πατρῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπεν, ὅτι ἐξακολουθεῖ πραγματευόμενος πρὸς παρέκτασιν τοῦ σιδηροδρόμου αὐτοῦ μέχρις Ἄρτης καὶ σκοπὸν βεβαίως δὲν ἔχει νὰ μένῃ ἐκεῖ. Ἐὰν ἦναι ἐλπὶς ὁ σιδηρόδρομος τῆς Λαρίσσης νὰ ἑνωθῇ μὲ τὸν σιδηρόδρομον τῆς Θεσσαλονίκης, ἐὰν ἦναι ἐλπὶς ὁ σιδηρόδρομος τῆς Ἄρτης νὰ ἐκταθῇ μέχρι τοῦ Αὐλῶνος, νὰ διέλθῃ τῶν Ἰωαννίνων, κατ’ ἀνάγκην καὶ ἀναποφεύκτως πρέπει νὰ ἦναι εὐρύς. Ἰδοὺ ὁ λόγος, κύριοι, ὁ ὁποῖος ὡδήγησεν ἡμᾶς νὰ παραδεχθῶμεν τὸ σύστημα τοῦτο· ἐνομίσαμεν ἀναποφεύκτως, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος Ἀθηνῶν καὶ Πατρῶν εἶναι διεθνοῦς μεταφορᾶς ἐμπορευμάτων. Ὅταν δὲ τὸ ἐμπόριον ἦναι εὐρὺ, δὲν δύναται νὰ ὑπηρετηθῇ εἰμὴ διὰ σιδηροδρόμων εὐρέων. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, κύριοι, οἱ αὐτοὶ ὑπάρχουν καὶ πολλοὶ ἄλλοι καὶ οὐσιώδεις λόγοι, οἱ ἀφορῶντες εἰς τὸν σιδηρόδρομον Λαρίσσης, λόγοι στρατηγικοὶ σπουδαῖοι, καὶ ὅτι τὸ ἔθνος δὲν ἔπρεπε νὰ δυσκολευθῇ δι’ αὐτὸν τὸν σπουδαῖον λόγον νὰ ἐξοδεύσῃ περισσότερα· οὕτω θέλει ἐξασφαλίσει τὸ στρατιωτικὸν μέλλον τοῦ τόπου. Αὐτοὶ, κύριοι, οἱ λόγοι μᾶς ὑπηγόρευσαν νὰ δεχθῶμεν τὸ σύστημα τοῦτο, καὶ ἐνομίσαμεν, ὅτι κακῶς δὲν ἐπράξαμεν νὰ προσθέσωμεν τὴν διαφορὰν τοῦ ἑνὸς τετάρτου διὰ τὴν κατασκευὴν εὐρέος σιδηροδρόμου. Τὸ κατ’ ἐμὲ νομίζω, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος τῶν Πατρῶν μετὰ τὸν συναγωνισμὸν, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ λάβῃ χώραν, μετὰ τὴν τομὴν τοῦ Ἰσθμοῦ, ἐὰν μένῃ ὅπως ἤδη προτείνεται, στενὸς καὶ διὰ τὴν ἐσωτερικὴν συγκοινωνίαν, πιστεύω, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος αὐτὸς οὕτω περιωρισμένος καὶ προωρισμένος μόνον νὰ μεταφέρῃ ἀπὸ τὰς Πάτρας ἐπιβάτας, διότι ἐμπορεύματα εἶναι ἀδύνατον νὰ μεταφέρῃ, οὐδόλως θὰ ἦναι ὠφέλιμος· τὰ ἐμπορεύματα θέλουν πολὺ εὐθηνότερα καὶ εὐκολώτερα μεταφέρεσθαι διὰ τῶν ἀτμοπλοίων. Λοιπὸν ἐγὼ ἤθελον προτιμήσει, προκειμένου τοιούτου σιδηροδρόμου, νὰ ἀναβάλω τὴν κατασκευὴν, καὶ ἤθελον προτιμήσει ἄλλον· ἤθελον μιμηθῆ τοὺς Ἀμερικανοὺς, οἱ ὁποῖοι πρὸ πάντων συνδέουν τὰ πλέον ἀπομεμακρυσμένα καὶ δυσκοινώνητα μέρη, ἤθελον λοιπὸν προτιμήσει νὰ συνδέσω ἄλλα μέρη, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν οὐδεμίαν συγκοινωνίαν, καὶ ἤθελον ἀφήσει τὴν ὁδὸν τῶν Πατρῶν μεταγενεστέραν· διότι, ἔχοντες τόσας ἀνάγκας καὶ ὀλίγα τὰ μέσα, πρέπει νὰ προτιμήσωμεν τὴν συγκοινωνίαν τῶν μερῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα καὶ περισσότερα ἐμπορεύματα ἔχουν καὶ περισσοτέρας ἀγάγκας. Αἱ Πάτραι, αἱ ὁποῖαι βεβαίως δὲν πρέπει νὰ ἐγκαταλειφθῶσιν, ἔχουσιν ἤδη ἓν μέσον συγκοινωνίας, τὸ τῆς θαλάσσης ἴσης ταχύτητος, καὶ εὐκόλως δύνανται νὰ περιμένωσιν. Ἐὰν αἱ Πάτραι, ἐπαναλαμβάνω, ἤθελον εἶσθαι ὁ σταθμὸς μεγάλης σιδηροδρομικῆς γραμμῆς, ἑνούσης τὴν πρωτεύουσαν, τὴν Στερεὰν μετὰ τῆς Ἠπείρου καὶ τῆς Εὐρώπης, τότε ἔπρεπε πρὸ πάντων νὰ προτιμηθῶσιν αἱ Πάτραι, καὶ νὰ κατασκευασθῇ τάχιστα ἡ ὁδός. Κύριοι, τὸ σύστημα αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον δὲν τὸ παραδέχεται, προτιμᾷ τὴν στενὴν ὁδόν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόμιζε πάντοτε, ὅτι ἔπρεπε νὰ διαπραγματευθῇ ἀμέσως μὲ ἑταιρίαν τινά, ᾐσθάνετο διὰ τοῦτο τὴν ἀνάγκην προηγουμένων πληροφοριῶν· εἶχεν ἀνάγκην νὰ γνωρίζῃ ἐκ τῶν προτέρων ὡς ἰσχυρίζετο, περί τινος πρόκειται νὰ σπουδάσῃ ἐκ τῶν προτέρων, τὰς ἀνάγκας, τας εὐκολίας, τὰς δυσκολίας καὶ τὸ ποσὸν τῶν ἐξόδων καὶ τῶν εἰσπράξεων ὡς ἔγγιστα ἵνα ἀποφασίσῃ ἐν γνώσει. Ἐκ τοῦ συστήματος τούτου ὁρμώμενος ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπέκρουσε πᾶσαν πρότασιν, καὶ ἐπέμεινεν εἰς προηγουμένας μελέτας· ἤθελε πρὸ πάντων νὰ καλέσῃ ἐνταῦθα ξένους, νὰ σπουδάσωσι τὸ ζήτημα τοῦτο, νὰ συλλέξῃ πληροφορίας καὶ μετὰ ταῦτα νὰ συνάψῃ σύμβασιν περὶ σιδηροδρόμων. Ἐὰν εἰς τὸ σύστημα τοῦτο ἐπέμενεν, ἤθελε παρέλθει πολὺς χρόνος, καὶ σύμβασιν δὲν ἤθελε συνάψει. Κατ’ εὐτυχίαν ἐγκατέλειψε τὸ σύστημα τοῦτο, διότι κατὰ τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἤδη ἐμόρφωσε καὶ αὐτὸς, τὸ σύστημα τοῦ συναγωνισμοῦ, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς παραδέχθημεν καὶ εἰσηγάγομεν, εἶναι καὶ τὸ ἀσφαλέστερον, τὸ καταλληλότερον καὶ τὸ ταχύτερον, καὶ εἰς αὐτὸ χρεωστεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὰς συμβάσεις, τὰς ὁποίας συνωμολόγησεν. Ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν καὶ αὐτὸ πλῆρες δὲν τὸ ἠκολούθησε. Παρεδέχθη τὰς προτάσεις, αἱ ὁποῖαι τῷ ὑπεβλήθησαν· ἔκλεισε συμφωνίας ἐπὶ τοῖς ὅροις αὐτοῖς μὲ μίαν Ἑταιρίαν, καὶ μᾶς παρουσιάζει σύμβασιν καὶ σύστημα, οὐχὶ κατὰ τὰς ἐπικρατούσας καὶ τεινούσας νὰ ἐπικρατήσωσιν ἰδέας ἤδη ἐν Εὐρώπῃ· ἀντὶ τούτων ὤφειλεν ἀπεναντίας νὰ προκηρύξῃ συναγωνισμὸν, νὰ προκαλέσῃ ἑταιρίας, πρὸ πάντων ἀναγκαῖον ἤδη εἶναι τοῦτο, διότι κατὰ τὰς ἰδέας, αἵτινες, ἐπαναλέγω, τείνουσι νὰ ἐπικρατήσωσι μᾶλλον σήμερον εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην προτιμῶνται οἱ στενοὶ σιδηρόδρομοι διὰ τὸ μικρὸν ἐμπόριον, ὄχι διὰ τὴν ἐσωτερικὴν συγκοινωνίαν ἁπλῶς, ἀλλὰ διὰ τὰ μέρη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι μέγα καὶ εὐρύτατον τὸ ἐμπόριον, διότι τὸ μέγα ἐμπόριον δὲν δύνανται νὰ τὸ ὑπηρετήσωσι στενοὶ σιδηρόδρομοι. Προτιμῶνται, λέγω, οἱ στενοὶ σιδηρόδρομοι, οἱ ἔλαττον καὶ τοῦ ἑνὸς μέτρου, μέχρι τῶν 75|100. Αὐτὸ, κύριοι, τὸ σύστημα τείνει νὰ ἐπικρατῇ ἤδη, καὶ αὐτὸ θέλει ὑπερισχύσει εἰς ὅλα τὰ μέρη, ὅπου ἀναποφεύκτως δὲν ἀπαιτοῦνται εὐρεῖαι ὁδοί, διότι εἶναι τὸ οἰκονομικώτερον, καὶ τὸ ἀσφαλίζον τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον. Ὑπάρχουσι, κύριοι, εἰς πολλὰ μέρη σιδηρόδρομοι πολὺ στενοί· ἐν Ἀγγλίᾳ μάλιστα εἰς τὴν ἐπαρχίαν Οὐαλίας, ὑπάρχει σιδηρόδρομος 60|100. Καὶ ἠξεύρετε ὁποία ἡ ἐτησία κίνησις; Μετέφερεν 175 χιλιάδας ἐπιβάτας, καὶ 178 χιλιάδας τόνους ἐμπορευμάτων, εἰσέπραξεν δὲ 606 χιλιάδας φράγκα καὶ ἐκρίθη ὡς καταλληλότατος ἐπὶ τοῦ συστήματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐπιτυχῶς δύναται νὰ ὑπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ μικροῦ ἐμπορίου. Κύριοι, ἡ ἰδέα τῆς μεγάλης ταχύτητος κατ’ ἀνάγκην ὑπέκυψεν ἐν μέρει καὶ συνδυάζεται μὲ τὴν ἰδέαν τῆς οἰκονομίας, καὶ ἀναγκάζονται ν’ ἀπολέσωσι μέρος τῆς ταχύτητος διὰ νὰ οἰκονομήσωσι τὰ κεφάλαια. Καὶ ἠξεύρετε ποία εἶναι ἡ διαφορὰ τῆς ταχύτητος μεταξὺ τῶν εὐρέων καὶ στενῶν σιδηροδρόμων; Διπλασία. Ἡ ἀνωτέρω ταχύτης τῶν εὐρέων σιδηροδρόμων φθάνει μέχρις 120 χιλιομέτρων τὴν ὥραν, ἡ δὲ ἀνωτέρα ταχύτης τῶν στενῶν σιδηροδρόμων φθάνει μέχρις 60 καὶ 65 χιλιομέτρων τὴν ὥραν. Εἶναι ὅμως ἀνώτατοι ὅροι τοὺς ὁποίους ποτὲ δὲ ἔφθασαν. Ἀλλά, κύριοι, ὅλα αὐτὰ τὰ ἐγκατέλειψαν. Τὴν ταχύτητα τὴν ἐπιζητοῦσιν, ἀλλὰ ὅσον συμβιβάζεται μὲ τὴν οἰκονομίαν καὶ προτιμῶσι τὴν οἰκονομίαν ἀντὶ τῆς ταχύτητος. Διὰ τοῦτο προτιμῶσι τὰς στενὰς ὁδοὺς, αἱ ὁποῖαι κατασκευάζονται μετὰ μεγίστης οἰκονομίας. Λέγω δὲ πρὸς τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν, ὁ ὁποῖος ἔψεξεν ἡμᾶς διότι παρεδέχθημεν ἡ ὁδὸς ἀπὸ Κορίνθου εἰς Ναύπλιον νὰ στρωθῇ ἐπὶ τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ, ὅτι οἱ στενοὶ δρόμοι δύνανται νὰ τεθῶσιν ἐπὶ τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν· τοιουτοτρόπως οἰκονομοῦνται χρήματα πολλὰ, τὰ ὁποῖα ἤθελον ἐξοδευθῆ εἰς ἰσοπέδωσιν τοῦ ἐδάφους. Πρῶτος καὶ οὐσιώδης λόγος χάριν τοῦ ὁποίου ἴσως προετιμήθη τὸ σύστημα αὐτὸ εἶναι, ὅτι χορηγεῖ αὐτὴν τὴν εὐκολίαν τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν. Ἐὰν λοιπὸν εἰσέλθωμεν εἰς τὸ σύστημα τῶν στενῶν ὁδῶν, ἐὰν προτιμῶμεν, καὶ ἐὰν πρέπῃ νὰ προτιμήσωμεν τὸ σύστημα τοῦτο ὡς τὸ συμφορώτερον καὶ ὡς τὸ οἰκονομικώτερον, τότε, κύριοι, δὲν πρέπει νὰ μείνωμεν εἰς τὸ μέσον· τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον παρεδέχθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διότι δὲν εἶναι τὸ καλλίτερον, διότι δὲν εἶναι τὸ οἰκονομικώτερον, διότι ἐπιβαρύνει περισσότερον τὸν προϋπολογισμὸν, δὲν εἶναι καὶ ὠφελιμώτερον, καὶ ἑπομένως δυσκολώτερον δι’ αὐτοῦ θέλομεν δυνηθῆ νὰ ἀποκαταστήσωμεν τὴν ἐν γένει συγκοινωνίαν, τῆς ὁποίας ἔχομεν μεγίστην ἀνάγκην. Καὶ τί ὠφελεῖ μόνη ἡ ὁδὸς ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας, ὅταν αἱ ἄλλαι ἐπαρχίαι μένουσιν ἐστερημέναι ταύτης; Διατί νὰ μὴ πράξωμεν περισσότερον, ἀφοῦ διὰ τοῦ συστήματος τῶν στενοτέρων σιδηροδρόμων δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν ταχύτερον καὶ εὐκολώτερον εἰς τὸν σκοπόν; Διατί νὰ παραδεχθῶμεν τὸ σύστημα τὸ προτεινόμενον, τὸ ὁποῖον μόνον πλείονας δαπάνας προσθέτει; Καὶ ἂν παραδεχθῶμεν τὸ σύστημα αὐτὸ διὰ τὰς Πάτρας καὶ τὸ Ναύπλιον, θέλομεν ἀναγκασθῆ καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς σιδηροδρόμους νὰ δώσωμεν τὴν ἰδίαν εὐρύτητα καὶ νὰ ἐπιβαρυνθῶμεν μὲ περισσότερα ἔξοδα· διότι δὲν πρέπει ἄνευ λόγου νὰ ἔχωμεν ὁδοὺς διαφόρου πλάτους· τοῦτο φέρει μεγίστην δυσκολίαν εἰς τὴν συγκοινωνίαν, διότι ἑκάστη ὁδὸς θέλει ἔχει ἰδιαιτέρας εὐρύτητος ἀμάξια· ἡ κυκλοφορία ἑπομένως δὲν δύναται νὰ γείνῃ καὶ ἡ ἀνεξαρτησία καὶ αὐθυπαρξία αὐτῶν θὰ λείψῃ. Ποίαν οἰκονομίαν, κύριοι, ἔχει τὸ σύστημα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ παραβαλλόμενον πρὸς τὸ ἕτερον σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐδέχθημεν ἡμεῖς; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τὴν ὁδὸν Πατρῶν ὀφείλει 5,400,000, ἄλλα 2 ἑκατομ. διὰ τὴν κατατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου εἰς Ναύπλιον. Δὲν ἐγκρίνει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἡ ὁδὸς Ναυπλίου νὰ στρωθῇ, ὅπου εἶναι δυνατὸν, ἐπὶ τῆς ἁμαξωτῆς ὁδοῦ. Σᾶς εἶπον, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ ἐπιζητοῦσι ἐν Εὐρώπῃ ὡς σύστημα ὀρθὸν καὶ οἰκονομικώτερον. Κατὰ τὴν σύμβασιν λοιπὸν διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων αὐτῶν θέλομεν πληρώσει 7,000,000 περίπου, ὅσα δηλαδὴ ἠθέλομεν πληρώσει διὰ τόκον ἡμεῖς, καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι οὐδὲν ἤθελον εἰσπραχθῆ εἰς 5 ἔτη. Ἐὰν τῷ ὄντι, κύριοι, ἡ ὁδὸς τοῦ Ναυπλίου καὶ τῶν Πατρῶν εἶναι καταδεδικασμένη νὰ ζημιοῦται, νὰ μὴ εἰσπράττωσι μετὰ πέντε ἔτη οὔτε τὸν τόκον διὰ τὴν κατασκευὴν, σημαίνει, ὅτι οὔτε ἀπολύτως ἀναγκαῖαι ἀμέσως οὔτε ἀπολύτως ὠφέλιμοι εἶναι· ἐὰν δὲ τοῦτο εἶναι ἀληθὲς, κατ’ ἀνάγκην πρέπει ν’ ἀντικασταθῇ τὸ προτεινόμενον σύστημα διὰ τοῦ ἄλλου τοῦ συμφερωτέρου καὶ οἰκονομικωτέρου. Ἐὰν ὅμως, καθὼς πιστεύω ἐγὼ, ἡ ὁδὸς τῶν Πατρῶν πρόκειται νὰ δώσῃ ὠφέλειάν τινα, καὶ θὰ δώσῃ, τότε τὸ σύστημα τὸ εἰσαγόμενον παρὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ δὲν εἶναι τὸ καλλίτερον, διότι δὲν ἀπαλάττει τὸ ταμεῖον, τὸ ὁποῖον ἢ ποσῶς ἢ ὀλίγον ἤθελε πληρώνει. Τότε μόνον θέλει εἶσθαι ὀρθὴ καὶ ἀληθὴς ἡ ἰδέα, ὅταν πεισθῶμεν ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι ἡ ὁδὸς τῶν Πατρῶν δὲν δύναται νὰ φέρῃ πρόοδον· εἰς τὴν ἀνάγκην αὐτὴν καὶ μόνην στηριζόμενοι δύνανται ν’ ἀρνηθῶσι τὰ πλεονεκτήματα τῆς παρ’ ἡμῶν παραδεχθείσης ὁδοῦ διὰ τὰς Πάτρας. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλει σπουδαίως νὰ μεριμνήσῃ ὑπὲρ τῆς συγκοινωνίας καὶ πιστεύει, ὅτι παντοῦ πρέπει νὰ προτιμηθῶσι οἱ στενοὶ σιδηρόδρομοι, ἂς προτιμήσῃ τὸ καλλίτερον σύστημα καὶ θέλει ἔχῃ τὴν εὐκολίαν νὰ ποιήσηται χρῆσιν καὶ οὕτω τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν· ἂς δεχθῇ, ἐπαναλέγω, τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον τείνει νὰ ἐπικρατήσῃ ἤδη ἐν Εὐρώπῃ, τὸ σύστημα τῶν στενοτέρων σιδηροδρόμων, τῶν στενοτέρων τοῦ ἑνὸς μέτρου, ἂς ἀφήσῃ τὸ εὗρος τοῦ ἑνὸς μέτρου καὶ νὰ παραδεχθῇ τὸ σύστημα τῶν 75(100, καὶ τοιουτοτρόπως ἡ οἰκονομία τοῦ ἑνὸς τετάρτου εὐρύτητος θέλει εἶσθαι σπουδαία, καὶ ἐνῷ ἴσως ἤδη πληρώνωμεν διὰ τὴν κατασκευὴν συνδρομὴν 2,000 δραχμὰς κατὰ χιλιόμετρον, τότε θέλομεν πληρώσει πολὺ ὀλιγώτερον, καὶ τοιουτοτρόπως θέλομεν εὐκολυνθῆ ἵνα στρώσωμεν τὸ Κράτος μὲ περισσοτέρους σιδηροδρόμους. Ἤθελον ἐννοήσει τὴν ἐπιμονὴν τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τοῦ συστήματος αὐτοῦ, ἐὰν τῳόντι ἦτο πεπεισμένη καὶ βεβαία, ὅτι εἶναι τὸ καλλίτερον, ἐὰν ἡ πεῖρα τῆς Εὐρώπης τὴν ἐβοήθει· ἐὰν ὅμως τοὐναντίον εἶναι ἀληθές, δεικνύει μόνον ζυλότυπον φιλαυτίαν, ἥτις θέλει βλάψει τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ἰδοὺ, κύριοι, ἐν ὀλίγοις τί εἶχον νὰ εἴπω περὶ τῶν συμβάσεων αὐτῶν· πρῶτον διὰ νὰ δικαιολογήσω τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἐδέχθημεν, καὶ διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι, ἂν ἐγκαταλείψωμεν αὐτὸ τὸ σύστημα, ὀφείλομεν νὰ προτιμήσωμεν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον γίνεται δεκτὸν εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ Ἀμερικὴν, ἤτοι τῶν στενοτέρων σιδηροδρόμων· ἐὰν παραδεχθῶμεν, ὅπου δυνάμεθα, τὸ σύστημα αὐτὸ, καὶ ὁδοὺς πολλὰς θὰ στρώσωμεν καὶ ὀλιγώτερα θὰ ἐξοδεύσωμεν, καὶ τοιουτοτρόπως μόνον δὲν θὰ παρέλθῃ πολὺς καιρὸς ὅπως ἔχωμεν πολλὰς σιδηρᾶς ὁδούς. Ἐπιμένοντες δὲ εἰς τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον εἰσάγει ὁ κ. Πρωθυπουργός, θέλομεν αὐξήσει τὰ ἔξοδα, θέλομεν πολλαπλασιάσει τὰς δυσκολίας καὶ ἑπομένως θέλομεν ἀναβάλλει ἐπὶ μακρὸν χρόνον τὴν κατασκευὴν καλῶν καὶ χρησίμων ὁδῶν.

§33ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης ἤρχισε τὴν ἀνασκευὴν τοῦ συστήματος τῶν παρ’ ἡμῶν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων, θεωρήσας, ὅτι ἠδύνατο νὰ μᾶς θέσῃ μεταξὺ τῶν ἄκρων διλήμματος. Μᾶς λέγει, ἢ ὁ σιδηρόδρομος ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας θὰ κερδίζῃ, καὶ ἔπρεπε νὰ ἦναι εὐρὺς κατὰ τοὺς ὅρους τοὺς συνομολογηθέντας ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἢ ὁ σιδηρόδρομος δὲν θὰ κερδίζῃ καὶ τότε ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔπρεπε νὰ ἀνεχθῇ τὴν ζημίαν τῆς ἑταιρίας. Ἀλλὰ μεταξὺ τῶν δύω τούτων ὅρων συμβαίνει νὰ ὑπάρχῃ καὶ τρίτος, ὅπως συμβαίνει τοῦτο σχεδὸν πάντοτε, καὶ τὸν τρίτον τοῦτον ὅρον παρέλειψεν, ἤτοι, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος καὶ θὰ κερδίζῃ καὶ θὰ χάνῃ· κατ’ ἀρχὰς δὲν θὰ κερδίζῃ, κατόπιν ὅμως θὰ κερδίζῃ. Προετιμήσαμεν τὸ σύστημα, ὅπερ παρεδέχθημεν, φρονοῦντες, ὅτι τὰ πρῶτα ἔτη ἡ ἑταιρία θὰ ζημιῶται, βραδύτερον καὶ ἕως τῆς δεκαπενταετίας ἡ ἑταιρία θὰ εὑρίσκηται ἐν μικρῷ κέρδει· κατόπιν ὅμως θὰ ἀρχίσῃ τὸ πλῆρες κέρδος. Βεβαίως δὲν εἶναι ὁ ὅρος ἀπόλυτος· ἔπρεπεν ὅμως νὰ λάβωμεν μίαν χρονικὴν περίοδον καὶ ἐλάβομεν κατὰ προσέγγισιν τὴν δεκαπενταετίαν· ὑπεθέσαμεν, ὅτι ἡ ἑταιρία μετὰ παρέλευσιν αὐτῆς ὄχι μόνον ὁλόκληρον τὸν φυσικὸν τόκον θὰ πραγματοποιῇ, ἀλλὰ καὶ ἀποζημιωθεῖσα διὰ τὰς ζημίας ἐκ τῆς μὴ διαρκοῦς πραγματοποιήσεως τοῦ φυσικοῦ τόκου θὰ ἄρξηται πραγματοποιοῦσα καὶ κέρδος, καὶ διὰ τοῦτο ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης συνεφωνήσαμεν νὰ συμμετάσχῃ τοῦ κέρδους καὶ τὸ Δημόσιον. Εἶναι ὀρθὴ ἡ ἰδέα αὕτη, ὅτι ἡ ἑταιρία κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη δὲν θὰ δύνηται νὰ κερδίζῃ, θὰ διατελῇ δὲ ἐν πλήρει κέρδει κατὰ τὰ κατόπιν ἔτη; Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης δὲν ἔθιξε κἂν τὸ ζήτημα, ἀλλὰ τὸ ἐθεώρησεν ὡς λελυμένον ἀρνητικῶς, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ ἐστήριξε τὸν λόγον του. Τώρα, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ γραμμὴ μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πατρῶν μέλλει νὰ παρουσιάσῃ κέρδος εὐθύς; Ποῦ ἠθέλομεν στηρίξει τὴν τοιαύτην ἡμῶν ὑπόθεσιν; Ἡ ὑπάρχουσα μέχρι τοῦδε κίνησις, μεταξὺ τῶν δύω τούτων πόλεων βεβαίως δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς παρέχουσα τοὺς ἀριθμοὺς, ἐφ’ ὧν θὰ στηρίξωμεν τοὺς ὑπολογισμοὺς ἡμῶν περὶ τῶν καθαρῶν κερδῶν. Ἀλλὰ καίτοι οἱ ἀριθμοὶ οὗτοι δὲν παρουσιάζουσι τοιαύτην ἔννοιαν παρουσιάζουσιν ὅμως ἔδαφος, ἐφ’ οὗ δυνάμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψει τὴν συνήθη αὔξησιν τῆς ἐπιμιξίας, ἣν ἐπάγεται ἡ εἰσαγωγὴ τῆς σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας. Ὑπάρχουσιν ἀναλογίαι γνωσταὶ αὐξήσεως τῆς κινήσεως ἐπὶ τῆς προγενεστέρας τῆς συστάσεως σιδηροδρόμου ἐποχῆς, παραβαλλομένης πρὸς τὴν κατόπιν τῆς συστάσεως τῶν σιδηροδρόμων. Κατὰ τοὺς γενομένους ὑπολογισμούς, ἡ ὁδὸς αὕτη ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας θὰ δίδῃ ἐλαχίστην ἴσως ζημίαν κατ’ ἀρχὰς, κέρδος δὲ βεβαίως οὐδὲν, προκειμένου περὶ εὐρέος σιδηροδρόμου· προκειμένου ὅμως περὶ στενοῦ σιδηροδρόμου θὰ δίδῃ ἴσως κέρδος ἐλάχιστον· ἀλλ’ ἐὰν ἐλάχιστον δίδῃ κέρδος κατὰ τὰ τὰ πρῶτα ἔτη, κατόπιν περιόδου τινος χρονικῆς θὰ δίδῃ κέρδος περισσότερον καὶ κατόπιν ἑτέρας περιόδου θὰ δίδῃ κέρδος σπουδαῖον. Οἱ διάφοροι ἀντιπρόσωποι τῶν ἑταιριῶν, οἱ ἐνταῦθα ἐλθόντες, ἵνα διαπραγματευθῶσι περὶ παραχωρήσεως τοῦ προνομίου τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων, ἦσαν βεβαίως εἰς θέσιν ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων νὰ ποιῶνται ὑπολογισμοὺς βασίμους, οὐδεὶς δὲ ἐξ αὐτῶν ἐδέχθη νὰ διαπραγματευθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἰδέας, ὅτι εὐρὺς σιδηρόδρομος μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πατρῶν θὰ δώσῃ κέρδος ἐπὶ περίοδον ἱκανῶς μακρὰν, τοῦτο δὲ γινώσκει καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, καὶ ἀπόδειξις τὰ παρ’ αὐτῆς συνομολογηθέντα καὶ τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰς διαπραγματεύσεις αὐτῆς. Πάντες οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἑταιριῶν ἐθεώρουν, ὅτι κατ’ ἀρχὰς θὰ ὑπάρχῃ ζημία, δὲν θὰ ὑπάρχῃ τοὐλάχιστον καθαρὸν κέρδος, καὶ ἀνεγνώριζον, ὅτι ἡ διδομένη ἐγγύησις θὰ ἐπιβαρύνῃ ἐπί τινα χρόνον ὁλόκληρος τὴν Κυβέρνησιν· προκειμένου δὲ περὶ στενῶν σιδηροδρόμων, αὐτοὶ οὗτοι οἱ ἀντιπρόσωποι, εἰς οὓς ἀπετάθη ἡ Κυβέρνησις προτείνασα αὐτοῖς ὅπως μὴ αἰτήσωνται ἐγγύησιν, οὐ μόνον δὲν ἀπεδέχθησαν, οὐ μόνον δὲν ἐθεώρησαν, ὅτι εἶναι πιθανὸν, ὅτι θὰ ἔχωσι κέρδος ἀμέσως, ὥστε νὰ ἦναι περιττὴ ἡ ἐγγύησις, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ χρονικὴν περίοδον μακροτάτην ἀπῄτουν νὰ παρέχηται ἡ ἐγγύησις τῆς Κυβερνήσεως· οὐ μόνον ἐθεώρησαν, ὅτι τὰ κεφάλαια δὲν θὰ δύνανται νὰ ἔχωσι κέρδος καὶ ἐντὸς δεκαπενταετίας, ἀλλ’ ἠθέλησαν νὰ διατελῇ ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ πεντηκονταετίαν.

§34Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς διακόψω;

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα.

§36Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ Βλάγκαλης εἶπεν, ὅτι ἀναδέχεται νὰ κάμῃ τὸν σιδηρόδρομον ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐγγυήσεως μὲ μόνον τὸν ὅρον νὰ μὴ γείνῃ ἔκπτωτος...

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τί σημαίνει δὲ τοῦτο; ὅτι ἡ πρότασις, ἡ γενομένη πρὸς τὸν κ. Κουμουνδοῦρον, δὲν εἶναι πρότασις γενομένη παρὰ κεφαλαιούχων, ὅτι εὐθὺς ὡς ἠθέλησεν ὁ προτείνας νὰ ζητήσῃ κεφάλαια, τὰ κεφάλια ἀπήντησαν αὐτὰ ταῦτα, ἅτινα εἶπον πρότερον, ὅτι τοιαύτη ὑπόθεσις δύναται νὰ γίνεται παρὰ συγγραφέων καὶ ἐπιστημόνων, ἀλλὰ τὰ κεφάλαια ὑπολογίζουσιν ἐπὶ θετικῶν βάσεων, καὶ μὴ ἀπεκδεχόμενα κέρδη ἐν ἀρχῇ ἀπαιτοῦσιν ἐγγύησιν. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι τὰ κεφάλαια δὲν ἠρνοῦντο εἰς τὸν προτείνοντα τὴν ὑποστήριξιν αὐτῶν, καὶ πάλιν οὐδὲν ἐκ τούτου θ’ ἀπεδεικνύετο κατὰ τοῦ συστήματος τῆς παρ’ ἡμῶν προτεινομένης συμβάσεως. Κατὰ τὰς βάσεις τῶν συμφωνιῶν τῶν παρ’ ἡμῶν συναφθεισῶν συμβάσεων, τὸ χορήγημα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐλάχιστον, ὥστε καὶ ἂν τὰ κεφάλαια δὲν ἠρνοῦντο νὰ ὑποστηρίξωσι τὴν πρότασιν, πάλιν ἡ διαφορὰ ἀπὸ τῆς ἡμετέρας συμβάσεως δὲν θ’ ἀπετέλει διαφορὰν συστήματος. Ἡ ἰδέα ἡ ἐπικρατοῦσα ἐν τῇ ἡμετέρᾳ συμβάσει εἶναι, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος δὲν θὰ ἦναι ἐπικερδὴς ἀμέσως, καίτοι ἐν τῷ συνόλῳ θέλει καταστῆ ἐπικερδὴς διὰ τῆς ἀναπληρώσεως τῶν ἐν ἀρχῇ ζημιῶν ὑπὸ τῶν μετέπειτα κερδῶν· ἀλλ’ ἡ πρώτη περίοδος καθορίζεται ἐν τῇ συμβάσει δεκαπενταετὴς, ἐνῷ ἡ πρότασις ἐκείνη, τὴν ὁποίαν καλῶς γινώσκω, δὲν ἐδέχετο ὡς τέρμα τῆς περιόδου τὴν δεκαπενταετίαν, ἀλλὰ τὰ 99 ἔτη· ὥστε καὶ ἂν τὰ κεφάλαια ἀπεδέχοντο τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βλάγκαλη, πάλιν οἱ ὅροι αὐτῆς θὰ ἦσαν ἀσυγκρίτως βαρύτεροι τῶν ὅρων τῆς νέας συμβάσεως· διότι ἡ παραχώρησις ἐπὶ 99 ἔτη, ἄνευ χορηγήματος, ἀλλὰ καὶ ἄνευ δικαιώματος ἐξαγορᾶς μετὰ δεκαπενταετίαν, εἶναι ἀσυγκρίτως βαρυτέρα τῆς παραχωρήσεως ἐπὶ ὅρῳ ἐξαγορᾶς μετὰ δεκαπενταετίαν μετὰ χορηγήματος 20 χιλιάδων φράγκων κατὰ χιλιόμετρον. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης ἐθεώρησεν, ὅτι κέρδη ἡ ἑταιρία ἐκτελοῦσα στενὸν σιδηρόδρομον ἴσως δὲν θὰ ἔχῃ· τοῦτο δὲ ἕνεκα τοῦ συναγωνισμοῦ τῶν ἀτμοπλοίων, ἰδίως μετὰ τὴν τομὴν τοῦ ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου· ἀλλ’ εἶπε, θὰ εἶχε κέρδη, ἐὰν ἐξετέλει σιδηρόδρομον εὐρὺν, καὶ τοῦτο, διότι διὰ τοῦ Αὐλῶνος θὰ ἔθετε τὴν Ἑλλάδα εἰς συγκοινωνίαν μετὰ τῆς ἄλλης Εὐρώπης διὰ τῆς Ἰταλίας. Ἐνταῦθα ἔχομεν σειρὰν ἀνακριβειῶν· καὶ πρῶτον ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος γίνεται διεθνὴς διὰ τῆς γραμμῆς τοῦ Αὐλῶνος, ἔχομεν σήμερον τὴν γραμμὴν τοῦ Αὐλῶνος; Πόσος χρόνος, κατὰ τὸν κ. βουλευτὴν ἐκ Μεσσήνης, ἀπαιτεῖται διὰ νὰ φθάσῃ ἡ γραμμὴ τῶν Πατρῶν μέχρι τοῦ Αὐλῶνος; διότι ἡμεῖς μὲν δυνάμεθα, κατὰ δὲ τὴν σύμβασιν ἐλήφθη καὶ περὶ τούτου πρόνοια, νὰ φθάσωμεν καὶ μέχρις Ἄρτης· ἀλλὰ ποῖος μᾶς ἐγγυᾶται, ὅτι θέλομέν ποτε φθάσει ἀπὸ Ἄρτης μέχρις Αὐλῶνος; καὶ ἂν φθάσωμέν ποτε, εἶναι πιθανὸν, ὅτι θὰ φθάσωμεν ἐντὸς βραχέος χρόνου; Ποῖος θὰ κατασκευάσῃ τὴν ὁδὸν ταύτην ἀπὸ Ἄρτης μέχρις Αὐλῶνος; Σήμερον οὐδὲ κἂν ἐν τοῖς κυκλοφοροῦσι σχεδίοις βλέπομεν τὴν γραμμὴν ταύτην ἀναγεγραμμένην· ὑπάρχει μία πρότασις, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ἡ πρότασις ἐκείνη οὐδὲ ὑπὸ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Μεσσήνης θεωρεῖται ὡς σπουδαία, ἑτέρα δὲ οὐδεμία φωνὴ ἠκούσθη περὶ τοιαύτης γραμμῆς· ὥστε καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι διὰ τῆς γραμμῆς τοῦ Αὐλῶνος ἀποκτῶμεν τὴν διεθνῆ συγκοινωνίαν διὰ τῶν Πατρῶν, πάλιν πιστεύω, ὅτι πάντες ἀποδέχεσθε, ὅτι τὴν γραμμὴν τοῦ Αὐλῶνος δὲν θὰ ἐβλέπομεν συμπληρουμένην μετὰ δεκαπενταετίαν, διότι τοῦτο εἶναι τὸ ὅριον τῆς ἡμετέρας συμβάσεως. Μετὰ τὴν δεκαπενταετίαν, ἂν παρουσιασθῇ ἡ πιθανότης τῆς πραγματοποιήσεως τῆς γραμμῆς τοῦ Αὐλῶνος, εἴμεθα καὶ τότε ἐλεύθεροι νὰ μετατρέψωμεν τὴν στενὴν γραμμὴν εἰς εὐρεῖαν. Ἀλλ’ ἡ γραμμὴ τοῦ Αὐλῶνος εἶναι γραμμὴ διεθνής; Τί ἐννοοῦμεν οἱ λέγοντες γραμμὴν διεθνῆ; Οἱ λέγοντες γραμμὴν διεθνῆ ἐννοοῦσι τὴν γραμμὴν ἐκείνην, ἥτις συνδέει τοὺς σιδηροδρόμους, περὶ ὧν πρόκειται, μετὰ σιδηροδρόμων ἄλλου Κράτους, ἀμέσως, ἄνευ διακοπῆς θαλάσσης· ὁ σιδηρόδρομος ὅμως οὗτος θὰ διακόπτεται ὑπὸ τῆς μεγάλης Ἀδριατικῆς θαλάσσης καὶ ὑπὸ τῆς μικρᾶς θαλάσσης τοῦ ἡμετέρου Κορινθιακοῦ κόλπου, ἢ τῆς ἐκτὸς τοῦ Κορινθιακοῦ κόλπου· ὥστε δύω διακοπὰς θὰ εἴχομεν αὐτῆς τῆς γραμμῆς, αἵτινες θὰ ἀφήρουν πολὺ ἀπὸ τοῦ διεθνοῦς τῆς γραμμῆς, καὶ ἂν ἐπραγματοποιεῖτο. Τίνες δὲ οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ἐπὶ τῶν διεθνῶν γραμμῶν λέγομεν, καὶ εἶπον καὶ ἐγὼ τελευταῖον ὁμιλήσας περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὅτι πρέπει κυρίως νὰ ἔχωμεν εὐρὺν σιδηρόδρομον; Ὁ λόγος, ὃν ἔδωκα ἐν τῇ τελευταίᾳ ὁμιλίᾳ μου εἶναι, ὅτι τοῦ εὐρωπαϊκοῦ συμπλέγματος ὄντος κατηρτισμένου ἐπὶ τῇ βάσει τῆς εὐρείας τροχιᾶς, ἐὰν συνδεώμεθα πρὸς τὸ σύμπλεγμα ἐκεῖνο, ἦτο πρέπον ἡ κυρία γραμμὴ, δι’ ἧς θὰ συνδεώμεθα πρὸς τὸ σύμπλεγμα, καὶ ἰδίως ἡ γραμμὴ, ἡ συνδέουσα τὸ σύμπλεγμα πρὸς τὴν πρωτεύουσαν, νὰ ἔχῃ τὴν αὐτὴν τροχιὰν, ὥστε νὰ μὴ γίνηται μεταφορὰ ἀπὸ τῆς εὐρείας εἰς τὴν στενὴν γραμμὴν, νὰ μὴ γίνηται ἀποβίβασις καὶ ἐπιβίβασις ἐπιβατῶν καὶ ἐμπορευμάτων, ἥτις ἐπιβίβασις καὶ ἀποβίβασις διὰ τὰ ἐμπορεύματα εἶναι γνωστὸν, ὅτι καὶ μεθ’ ὅλα τὰ ἐπινοηθέντα μηχανικὰ μέσα, πολλάκις ἐπάγεται δαπάνην ἀνωτέραν καὶ αὐτῆς τῆς μετακομίσεως τῆς σιδηροδρομικῆς, πάντοτε δὲ χρονοτριβήν. Ἐνταῦθα ὅμως αὕτη ἡ ὠφέλεια δὲν παρουσιάζεται, διότι καὶ ἡ ἐπιβίβασις καὶ ἡ ἀποβίβασις θὰ γείνῃ πάντως; δὲν πρόκειται νὰ συνδεθῇ εἰς τὸν Αὐλῶνα ἡ γραμμὴ μετὰ τοῦ συμπλέγματος τοῦ εὐρωπαϊκοῦ, ἐκεῖ θὰ γείνῃ ἡ ἐπιβίβασις ἐπὶ τοῦ ἀτμοπλοίου, θὰ γείνῃ καὶ ἡ ἀποβίβασις ἐπὶ τῆς Ἰταλικῆς ἀκτῆς, ὥστε ἡ κυριωτάτη ὠφέλεια ἐκ τῆς εὐρείας γραμμῆς, προκειμένου περὶ συνδέσεως μετὰ σιδηροδρόμων διεθνῶν δὲν ὑφίσταται ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ. Ἠδύνατο ὅμως ὁ κ. βουλευτὴς Μεσσήνης ν’ ἀναφέρῃ ἄλλο, ὄχι ὅτι προβλέπει τὴν σύστασιν διεθνοῦς γραμμῆς δι’ Ἠπείρου ἀποληγούσης εἰς Αὐλῶνα· ἠδύνατο νὰ εἴπῃ,—καὶ περὶ τούτου ἠκούσθη ἄλλοτε φωνὴ, —ὅτι προβλέπει τὴν συνένωσιν τῆς γραμμῆς τῆς Ἠπειρωτικῆς μετὰ τῶν δαλματικῶν γραμμῶν· ἀλλ’ ἐὰν ἡ γραμμὴ τοῦ Αὐλῶνος δὲν εἶναι πιθανὸν νὰ τελειώσῃ ἐντὸς τῶν δεκαπέντε ἐτῶν, φρονῶ, ὅτι ὀλίγοι ἐξ ἡμῶν ἐλπίζουσι νὰ ἴδωσι ταχύτερον τὴν συμπλήρωσιν γραμμῆς μέχρι Ῥαγούζης ἀπὸ Ἄρτης καὶ Ἰωαννίνων. Ἐὰν τοιαύτη γραμμὴ συνεπληροῦτο, τότε ἡ μόνη διακοπὴ θὰ ἦτο ἡ κατὰ τὴν ἑλληνικὴν θάλασσαν ἢ ἀπὸ Πατρῶν εἰς Μεσολόγγιον, ἢ ἀπὸ Ῥίου εἰς Ἀντίῤῥιον, ἐὰν δι’ ἐκείνων τῶν σημείων ἐγίνετο ἡ συγκοινωνία, καὶ ἴσως μία τόσον μικρὰ διακοπὴ δὲν θὰ ἦτο ἀποχρῶσα, ἵνα θεωρήσωμεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὸν διεθνῆ χαρακτῆρα τοῦ σιδηροδρόμου, ἀφοῦ τοὐλάχιστον τὸ ἀπὸ Ῥίου ἢ τὸ ἀπὸ τοῦ Μεσολογγίου τμῆμα θὰ συνεδέετο ἀμέσως μετὰ τοῦ εὐρωπαϊκοῦ συμπλέγματος. Ἀλλὰ τοιαῦτά τινα μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν σήμερον, ὡς πρακτικῶς πιθανὰ, ὡς ἀρκούντως πιθανὰ, ἵνα μᾶς πείσωσι νὰ κατασκευάσωμεν τοὺς σιδηροδρόμους ἡμῶν, ἀπεκδεχόμενοι τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἄλλων σιδηροδρόμων τῶν προσηκόντων ἀπὸ τῆς Δαλματίας κατὰ τὰς τοιαύτας πιθανότητας καὶ ὑφιστάμενοι πάσας τὰς ζημίας τῆς τοιαύτης κατασκευῆς, ἐν ᾗ περιπτώσει αἱ εἰκοτολογίαι αὗται δὲν ἀποδειχθῶσι βάσιμοι. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης σᾶς εἶπε προσέτι, ὅτι ἡ διαφορὰ τῆς δαπάνης δὲν εἶναι τοσοῦτον σπουδαία, ὥστε ἐξ αὐτῆς νὰ ἀναχαιτισθῶμεν νὰ ἐκτελέσωμεν τὸ καλλίτερον. Τὸ καλλίτερον τοῦτο κατ’ αὐτὸν θὰ εἶχε τὸ πλεονέκτημα, ὅτι δίδον εἰς τὴν γραμμὴν τὸν διεθνῆ χαρακτῆρα, θὰ καθίστα αὐτὴν ἐπικερδεστέραν· ἀλλὰ καὶ ἂν τοῦτο τὸ πλεονέκτημα δὲν εἶχεν, εἶπε, πάλιν ἡ ζημία δὲν θὰ ἦναι μεγάλη, διότι ἡ διαφορὰ τῆς δαπάνης θὰ ἦναι μικρὰ, καὶ ἐπεκαλέσθη ὡς πρὸς τοῦτο ὅ,τι εἶπον κατὰ τὴν τελευταίαν μου ὁμιλίαν περὶ τῆς διαφορᾶς τῆς δαπάνης τῆς κατασκευῆς Ἐγὼ εἶχον εἰπεῖ, ὅτι ἐπὶ συνήθων γραμμῶν ἡ διαφορὰ τῆς δαπάνης παραλλάσσει μεταξὺ τοῦ ⅓ καὶ τοῦ ¼ ἐπὶ πλέον, προκειμένου περὶ εὐρείας γραμμῆς. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης περιωρίσθη εἰς τὸ ¼· ἐγὼ εἶχον εἰπεῖ ἀμφότερα, διότι τὰ τοιαῦτα δὲν δύνανται νὰ καθορισθῶσιν ἀκριβῶς ἐκ τῶν προτέρων, καὶ ἐξαρτῶνται ἐκ τῆς φύσεως τοῦ ἐδάφους καὶ ἐπὶ αὐτῶν τῶν συνήθων γραμμῶν· ἐθεώρησεν ὅμως, ὅτι τὸ τὸ ⅓ τοῦτο ἢ ¼ εἶναι ἡ μόνη διαφορὰ τῆς δαπάνης, καὶ ἐνταῦθα ἔσφαλε θεμελιωδῶς. Ἐὰν αὕτη ἦτο ἡ μόνη διαφορὰ τῆς δαπάνης, αἱ σκέψεις αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν ἐκλογὴν μεταξὺ στενοῦ καὶ εὐρέος σιδηροδρόμου, θὰ ἦσαν πολλῷ διάφοροι, ἢ ὅ,τι βλέπομεν αὐτὰς ὑπαρχούσας ἐν Εὐρώπῃ. Ἡ μεγάλη διαφορὰ τῆς δαπάνης εἶναι ἡ τῆς κινήσεως, ἢ τῆς διαχειρίσεως τῶν σιδηροδρόμων, καὶ τοῦτο ὄχι διότι ὁ εὐρὺς σιδηρόδρομος πάντοτε ὡς πρὸς τὴν διαχείρισιν εἶναι δαπανηρότερος τοῦ στενοῦ· ἐνίοτε εἶναι ὀλιγώτερον δαπανηρὸς ὁ εὐρὺς τοῦ στενοῦ· ἀλλ’ ὅ,τι ὤφειλεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης νὰ ἐξετάσῃ, θέλων νὰ ἀναλύσῃ τὰ τοῦ ζητήματος τούτου ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἦτο ἂν θὰ ὑπάρξῃ διαφορὰ δαπάνης διαχειρίσεως ἐπὶ πλέον διὰ τοὺς εὐρεῖς σιδηροδρόμους ἐν Ἑλλάδι ἢ διὰ τοὺς στενούς. Ποῖος εἶναι ὁ τρόπος τοῦ ὑπολογίζειν ὡς πρὸς ταῦτα; Ἵνα ὁρίσωμεν ποία ἡ δαπάνη τῆς διαχειρίσεως, δὲν ἔχομεν νὰ πράξωμεν ὅ,τι πράττομεν, προκειμένου περὶ καθορισμοῦ τῆς δαπάνης τῆς κατασκευῆς. Ὡς πρὸς τὴν δαπάνην τῆς κατασκευῆς ἔχομεν μόνον νὰ πληροφορηθῶμεν ὁποῖον εἶναι τὸ ἔδαφος, ἂν ἀνήκῃ εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν δυσκόλων ἢ τῶν ἐκτάκτως δυσκόλων ἢ εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν εὐκόλων, καὶ λέγομεν, ὅτι ἐὰν ἦναι ἐκ τῶν συνήθων, ἔχομεν διαφορὰν ἑνὸς τρίτου ἢ ἑνὸς τετάρτου. Τοιαύτας ὅμως σκέψεις δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποδεχθῶμεν, προκειμένου περὶ διαχειρίσεως σιδηροδρόμων· προκειμένου περὶ διαχειρίσεως, τὸ πᾶν ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς κινήσεως τῶν ἐπιβατῶν καὶ τῶν ἐμπορευμάτων· ἐὰν ὑπάρχῃ μεγάλη κίνησις ἐπιβατῶν καὶ ἐμπορευμάτων, τὰ ἔξοδα τῆς διαχειρίσεως εἶναι σχετικῶς μικρά· ἐὰν ὑπάρχῃ μικρὰ κίνησις ἐπιβατῶν καὶ ἐμπορευμάτων, τὰ ἔξοδα τῆς διαχειρίσεως εἶναι σχετικῶς μεγάλα, καὶ ἰδοὺ περίπου οἱ ἀριθμοὶ εἶναι γνωστότατοι, θεωροῦνται ὡς ἀξιώματα· οἱ ἀριθμοὶ εἶναι οἱ ἑξῆς: Ἡ διαχείρισις ἐπάγεται δαπάνην περίπου 43%, ἐὰν ἡ κίνησις κατὰ χιλιόμετρον ἀποφέρῃ ἀκαθάριστον ἔσοδον 60,000 φράγκων, περίπου 58%, ἐὰν ἡ κίνησις κατὰ χιλιόμετρον ἐπάγεται ἔσοδον ἀκαθάριστον 25 χιλιάδων φράγκων, περίπου 75%, ἐὰν τὸ ἀκαθάριστον ἔσοδον κατὰ χιλιόμετρον εἶναι 12,000 φράγκα, ὅταν δὲ τὸ ἀκαθάριστον ἔσοδον ἦναι 8,500 ἢ 9,000 φράγκα, θεωρεῖται, ὅτι ἡ γραμμὴ δὲν εἶναι ἐπικερδής, καὶ ὅτι δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ ἄνευ βοηθείας Κυβερνητικῆς. Αὗται εἶναι αἱ ἀναλογίαι, τὰς ὁποίας ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν ὀρθάς· ἐννοεῖται, ὅτι οἱ ἀριθμοὶ οὗτοι δὲν εἶναι ἁπανταχοῦ ἀκριβῶς ὀρθοὶ ἀλλὰ στηριζόμεθα ἐπὶ μέσων ὅρων. Ἔχομεν λοιπὸν ἡμεῖς λόγον νὰ φρονῶμεν, ὅτι ἡ κίνησις κατὰ χιλιόμετρον ἐν Ἑλλάδι θὰ ἦναι τοιαύτη, ὥστε νὰ ἔχωμεν 60,000 φράγκων ἀκαθάριστον ἔσοδον κατὰ χιλιόμετρον; Ἔχομεν λόγον, ἵνα ὑποθέτωμεν, ὅτι τὸ ἀκαθάριστον ἔσοδον ἔσται 25,000 φράγκων· ἔχομεν λόγον νὰ ὑποθέτωμεν, ὅτι τὸ ἀκαθάριστον ἔσοδον ἔσται 12,000 φράγκων κατὰ χιλιόμετρον; Ἀπέχομεν πολὺ ἔτι τῆς ἐλπίδος τοῦ νὰ ἔχωμεν κατ’ ἀρχὰς καὶ 8,000 φράγκων ἀκαθάριστον ἔσοδον κατὰ χιλιόμετρον· ὅταν λοιπὸν πρόκηται περὶ τοιούτων σιδηροδρόμων, τὸ νὰ λέγωμεν, ὅτι ἡ δαπάνη τοῦ εὐρέος σιδηροδρόμου σχετικῶς πρὸς τὴν δαπάνην τῶν στενῶν εἶναι τοιαύτη, τουτέστιν ὅτι διαφορὰ ἐπὶ πλέον εἶναι μόνον ἡ διαφορὰ τοῦ 1]1, ἀποδεικνύει, ὅτι ἐποιησάμεθα σκέψεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος, λησμονήσαντες τὴν κυριωτέραν βάσιν, καὶ ἑπομένως, ὅτι αἱ σκέψεις οὐδεμίαν ἔχουσιν ἀξίαν. Ὅσῳ τὸ ἀκαθάριστον ἔσοδον εἶναι μικρότερον, τοσούτῳ ὁ στενὸς σιδηρόδρομος εἶναι συμφερώτερος τοῦ εὐρέος ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν περὶ τούτου οὐδεὶς ἀμφιβάλλει. Ἂν λοιπὸν ἔχωμεν λόγον, ἵνα ὑποθέτωμεν, ὅτι τὸ ἀκαθάριστον ἔσοδον ἔσται μέγα, οἰκονομικῶς δυνάμεθα ν’ ἀποκλίνωμεν ὑπὲρ τῶν εὐρέων σιδηροδρόμων. Ἐὰν ἔχωμεν λόγον, ἵνα ὑποθέτωμεν, ὅτι τὸ ἀκαθάριστον ἔσοδον ἔσται μικρὸν, ὑπὸ τὴν οἰκονομικὴν ἔποψιν ἐξεταζομένου τοῦ ζητήματος, πρέπει ν’ ἀποκλίνωμεν ὑπὲρ τῶν στενῶν σιδηροδρόμων. Τώρα ὑπάρχει τις μεταξὺ ἡμῶν, ὅστις νὰ φρονῇ, ὅτι τὸ ἀκαθάριστον ἔσοδον ἔσται μᾶλλον μέγα ἢ μικρὸν ἐν Ἑλλάδι; Πιστεύω, ὅτι ἀποδεχόμεθα, ὅτι αἱ σκέψεις, ἵνα ὦσι βάσιμοι, πρέπει νὰ στηρίζωνται ἐπὶ τῆς ἰδέας, ὅτι τὸ ἀκαθάριστον ἔσοδον κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη ἔσται μικρόν. Καὶ ἑτέραν ἔλλειψιν εὗρεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας εἰς τὸ σύστημα τῶν στενῶν σιδηροδρόμων, ὅπερ ἡμεῖς ἀπεδέχθημεν, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη μεταφορᾶς ὑλικοῦ, ἐν περιπτώσει ἀνωμαλιῶν ἐν περιπτώσει στρατιωτικῆς κινήσεως. Καὶ κατὰ τοῦτο, κύριοι, νομίζω, ὅτι κακὰς ἔλαβε πληροφορίας, φρονῶν, ὅτι ὁ στενὸς σιδηρόδρομος δὲν εἶναι ἐπαρκὴς διὰ τὰς μεταφορὰς, ἃς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ ὀφείλῃ νὰ πραγματοποιήσῃ ἐν περιπτώσει πολιτικῆς ἀνάγκης. Αἱ μεταφοραὶ δὲν θὰ ἦναι ποτὲ τοιαῦται, ὥστε ὁ στενὸς σιδηρόδρομος νὰ μὴ ἦναι καθ’ ὅλα ἐπαρκής. Ὅ,τι ὅμως εἶναι τὸ παραδοξότερον ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Μεσσήνης, ὅστις ἠθέλησε ν’ ἀποδείξῃ ἡμᾶς μὴ συνεπεῖς πρὸς ὅσα κατὰ τὴν ἄλλην βουλευτικὴν περίοδον ἐλέγομεν, εἶναι ὅτι αὐτὸς ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἦτο ὑπὲρ τοῦ στενοῦ σιδηροδρόμου μεταξὺ Κορίνθου καὶ Πατρῶν. Αἱ διακηρύξεις αὐτοῦ περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου μεταξὺ Κορίνθου καὶ Πατρῶν εἶναι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ στενοῦ σιδηροδρόμου, καὶ μόνον τὴν προτεραίαν, νομίζω, τῆς ἡμέρας τῶν προσφορῶν μετεβλήθη τὸ πρόγραμμα, ἐφ’ ᾧ καὶ μέγιστα ἠκούσθησαν παράπονα, διότι ἑταιρίαι, αἵτινες εἶχον στείλει ἀντιπροσώπους, ὅπως συναγωνισθῶσι, δὲν εἶχον δώσει ὁδηγίας εἰς τοὺς ἐνταῦθα ἀντιπροσώπους αὐτῶν περὶ προτάσεων ἀφορωσῶν εἰς εὐρὺν σιδηρόδρομον· εἶχον δώσει εἰς αὐτοὺς ὁδηγίας μόνον περὶ προτάσεων ἀφορωσῶν εἰς στενοὺς σιδηροδρόμους, καὶ ἐφοβοῦντο αὗται, ὅτι ἄλλαι ἑταιρίαι, οὗσαι προειδοποιημέναι περὶ τῆς μεταβολῆς ταύτης, ἠδύναντο νὰ πλεονεκτήσωσιν ἐπ’ αὐτῶν ἐν τῷ συναγωνισμῷ· ὥστε καὶ ὁ βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης ὑπὲρ τῶν στενῶν σιδηροδρόμων εἶχεν ἀποφανθῆ δημοσίᾳ καὶ διὰ διακηρύξεων· κατόπιν μετέβαλε γνώμην, καὶ βεβαίως δὲν δύναταί τις νὰ τὸν κατακρίνῃ, ἂν ἐπείσθη, ὅτι ἡ πρώτη αὐτοῦ γνώμη ἦτο ἐσφαλμένη, ἀλλὰ δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ κατακρίνῃ ἐπὶ ἀσυνεπείᾳ ἄλλους, διότι, κατ’ αὐτὸν, μετέβαλον γνώμην, ἀφοῦ μάλιστα οὗτοι ἐμμένουσιν εἰς ἣν εἶχον γνώμην. Ἀλλ’, ὡς εἶπον, αἱ ἀσυνέπειαι τῶν προσώπων εἶναι ἀδιάφοροι· ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ τὰ ζητήματα ταῦτα καθ’ ἑαυτά· ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ κατὰ πόσον διὰ τοῦ συστήματος τῶν στενῶν σιδηροδρόμων ἢ τῶν εὐρέων σιδηροδρόμων θέλει φθάσει ἐπιτυχέστερον εἰς τὸν σκοπὸν, ὃν ἐπιδιώκει. Ποῖος δὲ εἶναι ὁ σκοπὸς οὗτος; Ὁ σκοπὸς οὗτος εἶναι διττός· ἀφ’ ἑνὸς ὁ σύνδεσμος τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὸ σύμπλεγμα τῆς λοιπῆς Εὐρώπης, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ ἐσωτερικὴ συγκοινωνία τοῦ Κράτους. Ὡς πρὸς τὸν σύνδεσμον τῆς Ἑλλάδος μετὰ τοῦ συμπλέγματος τοῦ εὐρωπαϊκοῦ, ἀποδέχομαι, ὅτι ὁ εὐρὺς σιδηρόδρομος ἔχει πολλὰ πλεονεκτήματα, ἐννοῶ ὅμως τὸν σύνδεσμον τὸν πραγματικὸν, διὰ τῆς ἐπαφῆς τῶν ῥάβδων, ἀλλὰ δὲν φρονῶ καὶ ὡς πρὸς τοῦτο, ὅτι δυνάμεθα νὰ θέσωμεν ἀπόλυτον ἀρχήν. Ἐὰν εὑρεθῶμεν ἠναγκασμένοι νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς μεγίστας δαπάνας, ἵνα κατασκευάσωμεν τὸν σιδηρόδρομον εὐρὺν, παρουσιάζετο δὲ εὐκαιρία, ἵνα κατασκευάσωμεν αὐτὸν στενὸν ἐπὶ ἐλαχίστῃ δαπάνῃ ἢ καὶ ἄνευ θυσιῶν, θὰ ἐδίσταζον πολὺ ν’ ἀποφανθῶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὑπὲρ τοῦ εὐρέος σιδηροδρόμου, καίτοι διεθνοῦς· ἀλλ’ ἐν συνήθει περιπτώσει φρονῶ, ὅτι, προκειμένου περὶ τοῦ σιδηροδρόμου, τοῦ συνδέοντος τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Κράτους μετὰ τοῦ εὐρωπαϊκοῦ συμπλέγματος, ὀφείλομεν νὰ προτιμήσωμεν τὸν εὐρὺν σιδηρόδρομον· προκειμένου ὅμως περὶ τῆς ἐσωτερικῆς τοῦ Κράτους συγκοινωνίας, ἂν θελήσωμεν νὰ ἀκούσωμεν τὴν γνώμην τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Μεσσήνης, θέλομεν καταδικάσει τὴν χώραν ἡμῶν ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν νὰ στερηθῇ τῶν ἀγαθῶν τῆς σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης εἶπεν, ὅτι, κατ’ αὐτὸν, δὲν ἔπρεπε ν’ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τῆς γραμμῆς Πατρῶν· ἀλλ’ ἠκολουθήσαμεν τὸ παράδειγμά του, ἀρχίσαντες ἀπὸ τῆς γραμμῆς ταύτης, καὶ κατὰ τὴν ἀρχικὴν αὐτοῦ ἰδέαν τοῦ στενοῦ σιδηροδρόμου. Ἡ διαφορὰ δὲ μεταξὺ στενοῦ καὶ εὐρέος σιδηροδρόμου, ὄχι μόνον δὲν δύναται νὰ ἔχῃ τὰ κακὰ, ἅτινα ἀνέφερεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης οἰκονομικῶς, ἀλλὰ τοὐναντίον, κατὰ τὰς ἀποδείξεις, ἃς πρὸ ὀλίγου προσήγαγον εἰς τὴν Βουλὴν, πιστεύω, ὅτι θέλετε παραδεχθῆ, ὅτι θὰ ἔχῃ τὰ ἀντίθετα ἀποτελέσματα. Ἐὰν, ὡς ὑπεβάλομεν ἡμεῖς τὴν Σύμβασιν, ἐξηντλοῦμεν τὰ μέσα τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα προβῇ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν καὶ τῶν ἄλλων γραμμῶν, θὰ ἐπετρέπετο νὰ σκεφθῶμεν περὶ προτιμήσεως μεταξὺ ταύτης ἢ ἐκείνης τῆς γραμμῆς. Ἐὰν ἐπρόκειτο ὑπὲρ τῆς πρῶτον κατασκευασθησομένης γραμμῆς, νὰ συνομολογήσωμεν χορήγημα, ὅπερ ἤθελε καταστήσει ἡμᾶς ἀνεπαρκεῖς πρὸς πᾶσαν ἄλλην σιδηροδρομικὴν ἐργασίαν, ἐξαντλοῦντες τὰ μέσα τοῦ Κράτους, ἢ ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἐπικυρώσῃ ἡ Βουλὴ τὴν Σύμβασιν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, χορηγοῦσα κατ’ ἔτος 2,065,000 δραχμῶν, ὡς ἐγγύησιν τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας, ἐννοῶ πληρέστατα, ὅτι αἱ σκέψεις τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Μεσσήνης θὰ εἶχον μεγάλην τὴν ἀξίαν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐξετάσωμεν ἂν, προκειμένου νὰ ὑποστῶμεν τοιαύτην θυσίαν, θυσίαν ἥτις ἤθελεν ἐξαντλήσει τοὺς πόρους τοῦ Κράτους, καὶ ἤθελε καταστήσει τὸ Κράτος ἀνίκανον νὰ προβῇ ἐπί τινα ἔτη εἰς νέαν σιδηροδρομικὴν ἐπιχείρησιν, καλῶς θὰ ἐπράττομεν ἀρχόμενοι ἀπὸ τοῦ σιδηροδρομικοῦ συνδέσμου σημείων, τὰ ὁποῖα ἀμφότερα εὑρίσκονται παρὰ τὴν θάλασσαν καὶ ἔχουσιν ὡς ἐκ τούτου θαλασσίαν συγκοινωνίαν· βεβαίως πολὺν βαρύτητα θὰ εἶχεν ἡ σκέψις ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο, ὅπερ ἦτο τὸ μόνον, ὅπερ ἠδύνατο νὰ διαθέσῃ τὸ Κράτος ἐπί τινα ἔτη, εἶναι ὀρθότερον νὰ τὸ διαθέσῃ ὑπὲρ συγκοινωνίας μετὰ τῆς πρωτευούσης ἀπὸ σημείων, ἅπερ δὲν συγκοινωνοῦσιν ἤδη διὰ τῆς θαλάσσης. Ἀλλὰ κατὰ τὴν ἡμετέραν σύμβασιν δὲν πρόκειται περὶ δαπάνης 2,065,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος, ἀλλὰ περὶ ἐτησίας δαπάνης 350,000 δραχμῶν, καὶ τοῦτο ἀφοῦ κατατεθῇ τὸ κεφάλαιον, διότι τὸ κεφάλαιον, ὡς εἴπομεν, δὲν θέλει κατατεθῇ εἰμὴ κατὰ δόσεις ἐν διαστήματι τριῶν ἐτῶν, αἱ δὲ 350,000 δραχμαὶ κατ’ ἔτος μᾶς ἀφίνουσι σχεδὸν ἀκέραιον τὸ ἐτήσιον ποσὸν, ὅπερ πρόκειται νὰ κατατεθῇ κατὰ τὴν προηγουμένην σύμβασιν. Διὰ τοῦ κεφαλαίου ἐκείνου τῶν 2,065,000 δραχ. ἐτησίως, ποσοῦ, τὸ ὁποῖον, καίτοι διετέλει ὑπὸ τὴν ὀνομασίαν ἐγγυήσεως, θὰ ἐπληρώνετο καθ’ ὁλοκληρίαν κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη, διὰ τοῦ ποσοῦ ἐκείνου, μετατρεπομένου εἰς χορήγημα, θὰ ἠδυνάμεθα ἐπὶ ηὐξημέναις ταῖς ἀναλογίαις τοῦ χορηγήματος, τοῦ δοθέντος εἰς τὸν ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας σιδηρόδρομον, νὰ κατασκευάσωμεν ἅπαν τὸ σύμπλεγμα τῆς ἐσωτερικῆς συγκοινωνίας. Ὡς πρὸς τὴν ἐσωτερικὴν ταύτην συγκοινωνίαν, ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης εἶπεν, ὅτι ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἔχωμεν ὁδοὺς ἐσωτερικῆς συγκοινωνίας στενὰς, δὲν ἔπρεπε νὰ ἐκλέξωμεν τοὺς τοῦ ἑνὸς μέτρου, ἀλλὰ τοὺς τῶν 75 ἑκατοστῶν τοῦ μέτρου, διότι τοῦτο ἐγένετο καὶ ἀλλαχοῦ. Ἡ γραμμὴ τῶν 75 ἑκατοστῶν ὑπάρχει ἀλλαχοῦ, ἀλλ’ ὑπάρχει ἐξαιρετικῶς. Τὸ ἀνώτερον πλάτος τῶν στενῶν σιδηροδρόμων εἶναι ἓν μέτρον καὶ 10 ἑκατοστὰ, τὸ δὲ κατώτατον 75 ἑκατοστά.

§38Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. 60.

§39ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι καὶ 30 καὶ 20· οἱ ἐργολάβοι τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν εὐθὺς ὡς ἄρχονται τῶν ἐργασιῶν αὐτῶν θέτουσι σιδηρᾶς ῥάβδους, ἀπεχούσας ἀλλήλων ὀλίγιστα ἑκατοστὰ, ὅπως ἐπ’ αὐτῶν σύρωσι τὰς χειραμάξας των· ἀλλ’ ἐνταῦθα δὲν πρόκειται περὶ προχείρου μεταφορᾶς ὑλικοῦ, πρόκειται περὶ σιδηροδρόμων συγκοινωνίας τοπικοῦ συμφέροντος, τούτους δὲ βλέπομεν παντοῦ ἀναφερομένους ὡς ἔχοντας κατώτατον ὅρον πλάτους 75 ἑκατοστὰ, ἴσως εἶναι που καὶ 65 ἑκατοστὰ, ἴσως ἐν Ἀμερικῇ, ὅπου τὰ πάντα δοκιμάζονται, ἐδοκιμάσθη καὶ τοῦτο νὰ μεταφέρωνται ἐπιβάται εἰς σιδηρόδρομον, ἔχοντα πλάτος 65 ἑκατοστῶν· ἀλλὰ τούτους τοὺς ὅρους ὡς ἀνωτάτους καὶ κατωτάτους εὗρον ἐν τοῖς συνήθεσι πίναξιν. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης εἶπεν, ὅτι ὡς κατώτατον ὅρον ἔπρεπε προσέτι νὰ ἐκλέξωμεν τὰ 75 ἑκατοστὰ καὶ ἔπρεπε προσέτι νὰ κατασκευάσωμεν τὰς γραμμὰς ταύτας ἐπὶ τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν, διότι εἰς τοῦτο ἰδίως συνίσταται, κατ’ αὐτὸν, τὸ σύστημα τῶν σιδηροδρόμων τῆς τοπικῆς συγκοινωνίας, ὅτι κατασκευάζονται ἐπὶ τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν· ἀλλὰ καὶ εἰς τοῦτο ἐπίσης ἔσφαλε. Γίνονται καὶ σιδηρόδρομοι ἐπὶ τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν, ἀλλὰ γίνονται ὅλως ἐξαιρετικῶς, δὲν θεωροῦνται δὲ καὶ λίαν ἐπιτυχεῖς· χιλιάδες χιλιομέτρων ὑπάρχουσι στενῶν σιδηροδρόμων, ἀλλ’ ὀλίγιστα χιλιόμετρα κατεσκευάσθησαν ἐπὶ ἁμαξιτῶν ὁδῶν, καὶ αὐτὴ δὲ ἡ ὁδὸς ἡ μεταξὺ Κορίνθου καὶ Ναυπλίου, ἥτις κατὰ τὴν σύμβασιν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἐπρόκειτο νὰ κατασκευασθῇ ἐπὶ τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ, καὶ αὐτὴ αὕτη ἐκ τῶν πραγμάτων ἀποδεικνύεται ἤδη, κατόπιν τῶν νέων μελετῶν, ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κατασκευασθῇ ἐπὶ τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ, διότι ἡ διὰ τῶν Δερβενακίων δίοδος εἶναι τοιαύτη, ὥστε θὰ δεήσῃ ἐκεῖ νὰ ἀπομακρυνθῇ ὁ σιδηρόδρομος τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ, καὶ νὰ ἐκτελεσθῶσιν ἔργα λίαν σπουδαῖα· προσθέτω μάλιστα διὰ νὰ δείξω πόσον δύσκολος εἶναι ἡ ἐπὶ τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν κατασκευὴ σιδηροδρόμων, κατὰ γενικὸν κανόνα, ὅτι ἀπεδείχθη ἤδη ἐκ τῶν μελετῶν, αἵτινες ἐγένοντο κατόπιν τῆς τελευταίας παραχωρήσεως, ὅτι τὸ δυσκολώτερον τμῆμα τῆς ὅλης γραμμῆς μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πατρῶν μετὰ διακλαδώσεως ἀπὸ Κορίνθου εἰς Ναύπλιον εἶναι ἡ διακλάδωσις αὕτη· καὶ εἰς τὰς προτεινομένας τῇ ἑταιρίᾳ συμφωνίας περὶ χιλιομετρικῆς ἐργολαβίας τῆς κατασκευῆς ὡς πρὸς τοῦτο ἰδίως τὸ τμῆμα προβάλλονται ἀπαιτήσεις βαρύτεραι παρὰ ὡς πρὸς τὴν ἄλλην γραμμήν, διότι εἰς τοῦτο θὰ χρειασθῶσιν ἔργα σπουδαιότερα. Ἡ ἐπὶ τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν κατασκευὴ σιδηροδρόμων εἶναί τι, ὡς προεῖπον, ὅλως ἐξαιρετικόν. Τοιοῦτοι σιδηρόδρομοι κατασκευάζονται μεταξὺ κωμῶν καὶ χωρίων μᾶλλον ἢ πόλεων ἐλαχίστην ἐχουσῶν συγκοινωνίαν, καὶ ἐπὶ ἰδέᾳ προσωρινότητος ὡς ἀντικαταστηθησόμενοι διὰ κανονικῶν σιδηροδρόμων, εὐθὺς ὡς ἡ ἐπιμιξία μεταξὺ τῶν χωρίων αὐξήσῃ ἐφ’ ἱκανὸν, ἵνα ἐπιτρέψῃ τὴν στρῶσιν τῆς σιδηρᾶς τροχιᾶς ἐπὶ εἰδικῆς ὁδοῦ. Ἐν Ἀμερικῇ οὕτω κλιμακηδὸν προβαίνουσι· συνήθως ἄρχονται ἀπὸ ἀτραποῦ, μεταβαίνουσιν εἰς ἁμαξιτὴν ὁδὸν, ἐπὶ ταύτης βραδύτερον θέτουσι στενὰς τροχιὰς, ἔπειτα κατασκευάζουσιν ἰδίαν σιδηροδρομικὴν ὁδὸν δι’ ἁπλῆς καὶ στενῆς τροχιᾶς, ταύτην ἀντικαθιστᾷ εὐρεῖα τροχιὰ, καὶ αὕτη τέλος γίνεται διπλῆ· ἀλλὰ σιδηρόδρομος ἐπὶ ἁμαξιτῆς ὁδοῦ ὡς σύστημα συμπλέγματος, συνδέοντος ἅπαντα τὰ σημεῖα κράτους τινὸς, οὐδαμοῦ ὑπάρχει ἐν Εὐρώπῃ, οὐδ’ ἐν Ἀμερικῇ. Ἡ Βουλὴ ὀφείλει, ἐξετάζουσα τὴν σύμβασιν, νὰ θέσῃ εἰς ἑαυτὴν πρὸς ἐπίλυσιν τὰ ἑξῆς θέματα: Ἡ γραμμὴ ἡ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας καὶ ἀπὸ Κορίνθου εἰς Ναύπλιον εἶναι γραμμὴ κατασκευαζομένη χάριν τῆς συγκοινωνίας πρὸς τὸ σύμπλεγμα τὸ εὐρωπαϊκὸν καὶ θέλει ἔχει κύριον χαρακτηριστικὸν τὸ διεθνές; Δύναται δὲ ἀπὸ τοῦδε νὰ προτιμήσῃ τὸ εὐρὺ τῆς τροχιᾶς, ἐὰν ἔχῃ τὴν ἰδέαν, ὅτι ἰδίως εἰς τὴν συγκοινωνίαν μετὰ τῆς Εὐρώπης ἀφορᾷ ἡ γραμμὴ ἐὰν ὅμως ἔχῃ τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ συγκοινωνία μετὰ τοῦ εὐρωπαϊκοῦ συμπλέγματος δὲν εἶναι ὁ πρωτεύων σκοπὸς τῆς γραμμῆς, ὀφείλει, ἀποδεχομένη τὴν στενὴν τροχιὰν, νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὰς διατάξεις τῆς συμβάσεως, καθ’ ἃς δύναται τὸ Κράτος νὰ ἐξαγοράσῃ τὸν σιδηρόδρομον μετὰ δεκαπενταετίαν, ὅπως τότε καὶ οὗτος καταστῇ διεθνὴς, εὐρυνομένης τῆς τροχιᾶς. Ὁ σιδηρόδρομος οὗτος ὡς διεθνὴς θὰ εἶναι πάντοτε ἀτελὴς, διότι θὰ διακόπτηται ὑπὸ τῆς θαλάσσης τῆς μεταξὺ Πατρῶν καὶ τῆς ἀντίπεραν ξηρᾶς· ἀλλὰ ἂν ἀποκτήσωμεν τὴν πλήρη συνέχειαν τοῦ σιδηροδρόμου ἐπὶ τῆς Ἠπείρου, δυνάμεθα νὰ ἀποδώσωμεν εἰς τὴν γραμμὴν ταύτην τὸν διεθνῆ χαρακτῆρα· πρὸς τοῦτο ὅμως πρέπει νὰ συγκοινωνήσωμεν διὰ τῆς Δαλματίας μετὰ τῆς Εὐρώπης· δὲν δυνάμεθα νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὴν γραμμὴν τοῦ Αὐλῶνος, περὶ κατασκευῆς τῆς ὁποίας, ἄλλως, ἐν τῷ παρόντι δὲν πρόκειται. Ἕτερον δὲ θέμα ἀφορᾷ εἰς τὰς γραμμὰς τοῦ ἐσωτερικοῦ ἐν γένει. Μία μόνη ἐξ αὐτῶν δύναται νὰ θεωρηθῇ διεθνὴς, ἡ γραμμὴ τῶν Καλαμῶν, διότι εἶναι προέκτασις τῆς μεγάλης γραμμῆς τῆς ἀπὸ Θεσσαλονίκης μέχρι τῆς πρωτευούσης· ἀλλὰ καὶ πάλιν νομίζω, ὅτι δὲν ἔφθασεν ἡ ὥρα, ἵνα τὴν γραμμὴν ταύτην καταστήσωμεν διεθνῆ. Τὸ διεθνὲς τῆς γραμμῆς ταύτης στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἐλπίδος, τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν, ὅτι αἱ Καλάμαι θὰ ἦναι τὸ εὐρωπαϊκὸν ἄκρον τῆς συγκοινωνίας τῶν διὰ τοῦ σιδηροδρόμου μεταβιβαζομένων εἰς Αἴγυπτον καὶ δι’ Αἰγύπτου εἰς τὴν Ἰνδικήν. Ἀλλ’ αὕτη ἡ ἐλπὶς δὲν εἶναι θετικὴ, χρῄζει βεβαιώσεως ἐκ τῶν ὑστέρων, οὐδὲ δύναται νὰ ἐκτιμηθῇ τὸ μέτρον τῆς προτιμήσεως τῶν Καλαμῶν ὡς διακομιστικοῦ σταθμοῦ. Οὐδόλως εἶναι βέβαιον, ὅτι τὸ ἐμπόριον τῶν Ἰνδιῶν μετὰ τῆς Εὐρώπης διὰ τῆς Αἰγύπτου θέλει προτιμήσει τὸν σταθμὸν τῶν Καλαμῶν μᾶλλον ἢ ἄλλους, ἔστω καὶ ἀπωτέρους τῆς Αἰγύπτου, ἀλλὰ παρέχοντας ἄλλα πλεονεκτήματα! προκειμένου μάλιστα περὶ ἐμπορευμάτων, εἶναι λίαν πιθανὸν, ὅτι δὲν θέλει προτιμήσει τὴν γραμμὴν ταύτην, ἴσως μόνον θὰ ἑλκύσωσιν αἱ Καλάμαι τινὰς τῶν ἐπιβατῶν. Ὁ διεθνὴς ἄρα χαρακτὴρ τοῦ σιδηροδρόμου, ἐνῷ δὲν εἶναι βεβαιωμένος, δὲν εἶναι καὶ γενικός· ἐξαρτᾶται ἐξ ἑνὸς μόνου κλάδου ἐργασίας, ὁ δὲ κλάδος οὗτος τῆς ἐργασίας δὲν εἶναι ἐπαρκὴς, ἵνα καλύψῃ ἀπὸ τοῦδε τὰς μεγάλας δαπάνας, τὰς ὁποίας θὰ συνεπήγετο τοιαύτη τοῦ σιδηροδρόμου κατασκευή. Νομίζω, ὅτι σήμερον ὀφείλομεν τὴν γραμμὴν ταύτην μέχρι Καλαμῶν νὰ κατασκευάσωμεν στενὴν, καὶ ἂν ἀρκεσθῶμεν εἰς τοῦτο, εἶναι ἐλπιζόμενον, ὅτι θέλομεν δυνηθῆ νὰ κατασκευάσωμεν τὴν γραμμὴν διὰ χορηγήματος πολὺ κατωτέρου, ἢ ἂν προετιμῶμεν τὴν εὐρεῖαν τροχιάν. Ἡ ἀναλογία τῆς αὐξήσεως τοῦ χορηγήματος, προκειμένου περὶ εὐρείας γραμμῆς, θὰ ἦναι ὑπέρογκος, διότι ἀκριβῶς εἰς τοὺς τόπους, ὅπου ὑπάρχει δυσχέρεια εἰς τομὴν τῆς ὁδοῦ, ἐκεῖ ἡ διαφορὰ τῆς τιμῆς μεταξὺ τῆς εὐρείας τροχιᾶς καὶ τῆς στενῆς εἶναι μεγάλη. Ὁ κυριώτερος λόγος, δι’ ὃν ὁ εὐρὺς σιδηρόδρομος εἶναι δαπανηρότερος τοῦ στενοῦ, δὲν εἶναι ὁ ἐκτεθεὶς ἐσχάτως ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι τὸ βάρος τῶν σιδηρῶν ῥάβδων εἶναι μεγαλείτερον εἰς τὸν εὐρὺν σιδηρόδρομον καὶ μεγαλειτέρα ἡ ἀξία τῶν στρωτήρων, ἀλλ’ ὅτι ὁ στενὸς σιδηρόδρομος ἐπιδέχεται κλίσεις καὶ στροφὰς πολλῷ ἀποτομωτέρας τοῦ εὐρέος. Αἱ κλίσεις καὶ αἱ στροφαὶ εἶναι οἱ δύω παράγοντες τῆς διαφορᾶς τῆς δαπάνης, ὅταν ὁ τόπος ἦναι ἀπότομος, καὶ τοιοῦτος εἶναι ὁ μεταξὺ Μύλων καὶ Καλαμῶν. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης ὁμιλῶν περὶ τῆς γραμμῆς τῶν Πατρῶν εἶπεν, ὅτι ἡ διαφορὰ τῆς τιμῆς τοῦ εὐρέος σιδηροδρόμου πρὸς τὸν στενὸν δὲν εἶναι μεγάλη, διότι τὸ μέρος εἶναι ἐπίπεδον...

§40ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶπον, ὅτι ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ ἐπίπεδον ἡ διαφορά.

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (πρωθυπουργός)...... καὶ ἀνεγνώρισεν οὕτω τὸ ὀρθὸν τῆς σκέψεώς μου ὡς πρὸς τὴν διαφορὰν τῆς δαπάνης, ὅταν τὸ ἔδαφος ἦναι ἀνώμαλον, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τοῦτο πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι δὲν ἀρκεῖ τὸ ἐπίπεδον, διότι δύναται καὶ εἰς ἐπίπεδα μέρη εὐρὺς σιδηρόδρομος νὰ ἀπαιτήσῃ δαπάνην μεγαλειτέραν τῆς συνήθους, καὶ τοῦτο ὁσάκις εἰς τὸ ἐπίπεδον ἔδαφος ὑπάρχουσι πολλὰ ὕδατα σχηματίζοντα ποταμοὺς, ἔνθα χρειάζονται γέφυραι, ἢ τέλματα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ στρῶσις τῆς ὁδοῦ εἶναι δαπανηρά. Ἐπὶ τῆς γραμμῆς ἄρα Καλαμῶν καὶ Μύλων, ἐὰν θελήσωμεν νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ εὐρέος σιδηροδρόμου, θὰ ὑποβληθῶμεν εἰς τοιαύτην δαπάνην, ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ ἐκτελέσωμεν ἄλλην γραμμὴν, πλὴν ἐκείνης, ἀναλογιζόμενοι τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὸν λαὸν διὰ τῶν φόρων, οἵτινες ἔσονται ἡ ἀναγκαία τῆς δαπάνης συνέπεια. Ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ λοιπὸν συμφερώτερον καὶ ὡς πρὸς ταύτην τὴν γραμμὴν θὰ ἦναι νὰ παραδεχθῶμεν, ὅπως καὶ εἰς τὸν σιδηρόδρομον μεταξὺ Πατρῶν καὶ Ἀθηνῶν, ὅπως καὶ ἐν γένει διὰ τὴν ἐσωτερικὴν συγκοινωνίαν, τὸ στενὸν τῆς τροχιᾶς, καὶ τοῦτο ἕως ὅτου ὁ διεθνὴς χαρακτὴρ τῶν σιδηροδρόμων τούτων καταστῇ ὁ ἐπικρατέστερος ἢ ἕως ὅτου, διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς ἐσωτερικῆς συγκοινωνίας καὶ μόνης, αὐξήσωσι τὰ ἀκαθάριστα ἔσοδα ἐφ’ ἱκανὸν, ὥστε, καθ’ ἃς προανέφερον ἀναλογίας, αἱ δαπάναι τῆς διαχειρίσεως τοῦ εὐρέος σιδηροδρόμου νὰ καταστῶσιν ἀναλόγως πρὸς τὴν δι’ αὐτοῦ κίνησιν μικρότεραι τῶν δαπανῶν τῆς διαχειρίσεως τοῦ στενοῦ σιδηροδρόμου. (Ὁρκίζεται ὁ βουλευτὴς Θήρας κ. Δ. Γαβαλᾶς. Τῇ αἰτήσει πολλῶν βουλευτῶν γίνεται πέντε λεπτῶν τῆς ὥρας διακοπή, μεθ’ ὃ ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις).

§42Γ. ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπεθύμουν, προκειμένου περὶ σιδηροδρόμων, τουτέστι περὶ τῆς θεραπείας μεγίστης ἀνάγκης τῆς χώρας ἡμῶν, νὰ ἔβλεπον πλειοτέραν στοργὴν πρὸς τὸ ζήτημα καὶ συντονωτέραν προσοχήν. Διὰ τῶν γενομένων συζητήσεων δὲν νομίζω, ὅτι ἐξηντλήθη τὸ θέμα, ἐπιμένως φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε λεχθέντων δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀποφασίσῃ εὐσυνειδήτως ἐπὶ τῶν σπουδαιοτάτων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἐγείρονται ἐπὶ τῆς διὰ σιδηροδρόμων συγκοινωνίας· καὶ ἂν ἐζήτητα τὸν λόγον, ἔπραξα τοῦτο φρονῶν, ὅτι ὀφείλω νὰ ἐκπληρώσω οὐσιωδέστατον καθῆκον, συντελῶν καὶ ἐγὼ, κατὰ τὸ μέτρον τῶν δυνάμεών μου, εἰς τὴν διαφώτισιν τοῦ ζητήματος. Τελειόνων τὸν λόγον του ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἔθεσε καλῶς τὰ πρὸς ἐπίλυσιν θέματα· εἶπεν, ὅτι τὸ ζήτημα κυρίως εἶναι, ἂν πρόκηται νὰ προτιμηθῶσιν οἱ εὐρεῖς ἢ οἱ στενοὶ σιδηρόδρομοι καὶ ἂν ἦναι προτιμότερον τοῦ συστήματος τῆς ἐγγυήσεως ἐλαχίστου ὅρου τόκου τὸ ἰδικόν του σύστημα τῆς πληρωμῆς πρὸς τοὺς ἐργολάβους ὡρισμένου ποσοῦ κατὰ χιλιόμετρον. Καὶ τῳόντι αὐτὰ εἶναι τὰ κύρια ζητήματα, διότι ἐν ταῖς λεπτομερείαις τὰ σχετικὰ οἰκονομικὰ καὶ κοινωνικὰ ζητήματα ποικίλλονται ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε πολλάκις συναντῶνται, πολλάκις ταυτίζονται, καὶ ὁσάκις δὲν ταυτίζονται, ἡ διαφορὰ εἶναι ἐλαχίστη μεταξὺ εὐρέων καὶ στενῶν σιδηροδρόμων. Εἶμαι δὲ, προκειμένου περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Πατρῶν, ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῆς εὐρείας γραμμῆς, διότι θεωρῶ αὐτὸν διεθνῆ, καὶ τὸν κατ’ ἐξοχὴν διεθνῆ μάλιστα ὑπὸ τὴν Ἑλληνικὴν ἔποψιν, καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἦναι εὐρύς. Φρονῶ προσέτι, ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἐγγυήσεως εἶναι τὸ πρακτικώτερον, τὸ ὀρθότερον, τὸ ἀποκλεῖον πάντα κίνδυνον. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καλῶς εἶπεν, ὅτι, προκειμένου περὶ τοιούτων ζητημάτων, δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν αἱ προσωπικαὶ ἀντιφάσεις· εἶχε δὲ δίκαιον εἶχε καὶ συμφέρον αὐτὸς νὰ τὸ εἴπῃ, διότι ἐξέχει ὡς πρὸς τοῦτο ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε εἰς πᾶσαν στιγμὴν δύναταί τις νὰ συλλαμβάνῃ τὸν κ. πρωθυπουργὸν ἀντιφάσκοντα· διὰ τοῦτο μάλιστα δὲν ἠπόρησα ὅτε χθὲς μᾶς εἶπεν, ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἔχει ὅλας τὰς ἰδέας. Παραδέχεται καὶ τὰς πολλὰς ἑταιρίας καὶ τὰς ὀλίγας, καὶ τὴν μίαν, καὶ τὴν ὑπὸ τοῦ Κράτους κατασκευὴν, καὶ τοὺς εὐρεῖς καὶ τοὺς στενοὺς σιδηροδρόμους, καὶ τὴν ἐγγύησιν καὶ τὴν ὡρισμένην συνδρομὴν, καὶ τὰς προηγουμένας μελέτας καὶ τὸ ἀμελέτητον, καὶ τὸν συναγωνισμὸν καὶ τὰς αὐθαιρέτους συμβάσεις· ἀλλ’ ἐξετάζει πάντα ταῦτα σχετικῶς πρὸς τὴν περίστασιν, λησμονήσας νὰ εἴπῃ ὅ,τι κυρίως ἐσκόπει ἴσως, ὅτι τὰ ἐξετάζει καὶ σχετικῶς πρὸς τὸν χρόνον, τουτέστιν ὁσάκις πρόκειται ὁ κ. πρωθυπουργὸς νὰ λύσῃ αὐτὸς τὰ ζητήματα ταῦτα ὡς Κυβέρνησις, παραδέχεται καὶ υἱοθετεῖ πᾶσαν λύσιν· ὁσάκις δὲ ἕτεροι εἶναι Κυβέρνησις, ὁ κ, πρωθυπουργὸς οὐδεμίαν λύσιν εὑρίσκει ὀρθὴν καὶ ἀντιτάσσεται ἀμειλίκτως κατὰ πάσης προτάσεως. Φαίνεται, ὅτι ὁ κ. πρωθυπουργὸς οἰκειοποιεῖται ἀποκλειστικῶς τὸ προνόμιον τῆς συνομολογήσεως τῶν συμβάσεων. Μήπως αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν ὑπέπεσεν εἰς προφανεστάτην καὶ μεγίστην ἀντίφασιν πρὸς ἑαυτόν; Ἐνῷ ἄλλα ἔλεγεν εἰς τὴν προχθεσινὴν ὁμιλίαν του περὶ τοῦ σιδηροδρόμου μεταξὺ Λαρίσσης καὶ Πειραιῶς, σήμερον διὰ νὰ ἐπαρκέσῃ ἁπλῶς εἰς τὴν ἀπάντησιν, ἣν ἐπεχείρησε νὰ δώσῃ πρὸς τὸν κ. Κουμουνδοῦρον, ἀνέκρουσε πρύμναν καὶ ἐπειράθη νὰ θέσῃ εἰς ἀμφιβολίαν, νὰ καταστήσῃ οὐχὶ ἀναντίῤῥητον, ὡς προχθὲς εἶπε, τὸ ὅτι ὁ σιδηρόδρομος πρέπει ἀναγκαίως νὰ ἦναι διεθνής. Ἀλλὰ προχθὲς εἶχεν ἄλλην ἀνάγκην, ἠγωνίζετο ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἤθελε δαπανηθῆ διὰ τοὺς δύω αὐτοὺς σιδηροδρόμους τῶν Πατρῶν καὶ τῆς Λαρίσσης, ἐὰν ἐγίνοντο εὐρεῖς, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν συμφωνιῶν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, θὰ ἦτο μέγα, καὶ ἐξήταζε τοὺς πόρους τοῦ Κράτους, καὶ εὕρισκεν αὐτοὺς ἀνεπαρκεῖς καὶ μᾶς εἶπε τὰ ἑξῆς: Θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ δαπανῶμεν ἐτησίως 2,035,000 δραχμὰς διὰ τὸν ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Πάτρας, ἐπιπροστιθεμένας εἰς τὰς 3,335,000 διὰ τὸν ἀναμφιρίστως διεθνῆ σιδηρόδρομον ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Λάρισσαν. Οὗτοι εἶναι αὐτολεξεὶ οἱ προχθεσινοὶ λόγοι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Κρίνατε πόσον συμφωνοῦσι πρὸς τοὺς σημερινούς. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, περὶ τῶν ἀντιφάσεων αὐτῶν δὲν πρόκειται. Τὰς καταδεικνύω μόνον, διότι, ἐνῷ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει μέγιστον συμφέρον νὰ ἐπιμένῃ εἰς τὴν γνώμην ταύτην, ἀρέσκεται ὅμως εἰς τὸ νὰ ἐξελέγχῃ, πλάττων μάλιστα, οὐχὶ ἀσυνήθως ἀντιφάσεις ἄλλων. Πρόκειται λοιπὸν περὶ τοῦ εὐρέος ἢ τοῦ στενοῦ σιδηροδρόμου καὶ λέγω αὖθις, ὅτι παραδέχομαι ἰδίως ὡς πρὸς τὸν σιδηρόδρομον Πατρῶν τὸν χαρακτῆρα τοῦ εὐρέος· εἶπον πρὸς τούτοις, ὅτι αὐτὸς κυρίως εἶναι ὁ κατ’ ἐξοχὴν διὰ τὴν Ἑλλάδα διεθνὴς σιδηρόδρομος· διότι ὁ ἄλλος, ὁ διὰ Καλαμῶν εἰς Ἀφρικὴν, ὅπως λίαν ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐξαρτᾶται ἐκ περιστάσεων καὶ ἐκ συμφερόντων ἀλλοτρίων. Μετὰ τὴν εὐτυχῆ προσάρτησιν εἰς τὸ Κράτος τῆς Θεσσαλίας, τὰ μεσόγεια μέρη τῆς Ἑλλάδος ηὔξησαν καὶ ηὔξησαν μάλιστα διὰ τῆς προσθήκης χωρῶν παραγωγικωτάτων, προσηγγίσαμεν δὲ οὕτω πολὺ πρὸς τὰ ἄκρα τῶν ὑπαρχουσῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν ἐν Τουρκίᾳ, καὶ ἑπομένως κατέστη πιθανωτέρα ἡ ταχυτέρα σύνδεσις τῶν ἡμετέρων γραμμῶν μετ’ ἐκείνων. Ἂν τοῦτο ἦναι ἀληθές, θὰ κατορθωθῇ βεβαίως ἐντὸς ὀλίγου ἡ σύνδεσις αὕτη· ἂν δὲ, ὅπως παραδέχεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁ σιδηρόδρομος μεταξὺ Λαρίσσης καὶ Ἀθηνῶν πρέπει ἀναγκαίως νὰ ἦναι διεθνὴς, τότε τὸ ζήτημα τῶν Πατρῶν ὡς ἄκρον τοῦ σιδηρόμου αὐτοῦ τοῦ διεθνοῦς, εἶναι διὰ τὴν Πατρίδα ἡμῶν ζήτημα, ἐπὶ ταῖς σχετικαῖς ἀναλογίαις, παρεμφερὲς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ Βρεντησίου διὰ τὴν Ἰταλίαν. Δὲν εἶναι δὲ ἀδιάφορον διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς παραγωγῆς ἐν Ἑλλάδι, δὲν εἶναι ἀδιάφορον διὰ τὸν πολλαπλασιασμὸν τῆς ἐπικοινωνίας ἡμῶν μετὰ τοῦ λοιποῦ Κόσμου τὸ νὰ ἦναι δυνατὸν τὰ μὲν ἐμπορεύματα ἢ μᾶλλον τὰ προϊόντα τῆς παραγωγῆς τῆς Θεσσαλίας νὰ μεταβιβάζωνται, οἱ δὲ ἐπιβάται νὰ μεταβαίνωσιν ἐντὸς 15 μόνον ὡρῶν εἰς τὸ ἀκρότατον τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐγγύτατον πρὸς τὴν Εὐρώπην σημεῖον τῆς χώρας, ὅπερ εἶναι αἱ Πάτραι. Δὲν εἶναι ἐπίσης ἀδιάφορον τὰ ἐμπορεύματα τὰ ἐξ Εὐρώπης στελλόμενα καὶ οἱ ἐκ σύμπαντος τοῦ Κόσμου ἐρχόμενοι εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐπιβάται νὰ ἀποβιβάζωνται εἰς τὸ ἐγγύτατον τοῦτο πρὸς τὴν Εὐρώπην σημεῖον καὶ νὰ φθάνωσιν ἐντὸς 15 ὡρῶν εἰς τοὺς πρόποδας τοῦ Ὀλύμπου.

§43ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ταῦτα πηγαίνουν διὰ τοῦ λιμένος τοῦ Βώλου.

§44ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαινῶ τὴν ἐπαρχιακὴν φιλοπατρίαν τοῦ κ. Γεωργιάδου. Ἀλλὰ τῷ ὑπενθυμίζω, ὅτι ἡ ἐπαρχιακὴ αὕτη φιλοπατρία εἶναι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀντίθετος πρὸς τὴν ἐθνικὴν, ἥτις εἶναι ἡ ἀληθὴς Ἑλληνικὴ φιλοπατρία.

§45ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶναι ἐπαρχιακὴ φιλοπατρία, εἶναι γνῶσις τοῦ τόπου. Δὲν συμφέρει νὰ ὑπάγουν τὰ ἐμπορεύματα εἰς Πάτρας καὶ ἐκεῖθεν εἰς Θεσσαλίαν.

§46ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὅμως δὲν γνωρίζετε, ὅτι μεταξὺ Βώλου καὶ Πειραιῶς ὑπάρχει μεγάλη θαλασσία ἀπόστασις, ἀπόστασις 180 μιλίων, καὶ ἐν τῷ μέσῳ ὁ Καφηρεύς· οὐδὲ, ὅτι μεταξὺ τοῦ Πειραιῶς καὶ τῶν Πατρῶν ὑπάρχει διαφορὰ ἀποστάσεως διὰ μὲν τὴν Μασσαλίαν 179 μιλίων ἐπὶ πλέον, διὰ τὴν Τεργέστην 240, διὰ δὲ τὸ Βρεντήσιον πλειότερον τοῦ ἡμίσεος, καὶ ἐν τῷ μέσῳ ὁ φοβερὸς Μαλέας καὶ τὸ δύσκαμπτον Ταίναρον. Ἰδοὺ δὲ ἡ λεπτομέρεια τῶν ἀποστάσεων. Ἀπὸ Πειραιῶς μέχρι Μασσαλίας μίλια 1059, ἀπὸ Πατρῶν μέχρι Μασσαλίας 880, ἀπὸ Πειραιῶς μέχρι Τεργέστης 857, ἀπὸ Πατρῶν μέχρι Τεργέστης 657, ἀπὸ Πειραιῶς μέχρι Βρεντησίου 477, ἀπὸ Πατρῶν μέχρι Βρεντησίου 237. Προστιθεμένης δὲ τῆς θαλασσίου ἀποστάσεως μεταξὺ Βόλου καὶ Πειραιῶς, ἣν ὑπολογίζω εἰς 180 μίλια, ἡ διαφορὰ ἀνέρχεται διὰ μὲν τὴν Μασσαλίαν εἰς 359 μίλια ἐπὶ 1239, διὰ δὲ τὴν Τεργέστην εἰς 420 ἐπὶ 1037, διὰ δὲ τὸ Βρεντήσιον εἰς 120 ἐπὶ μόνον 657 μιλίων, ἤτοι τὰ δύω τρίτα περίπου. Ἰδοὺ διατί φρονῶ, ὅτι εἶναι πολὺ περιωρισμένη ἡ ἄλλως ἐπαινετὴ τοπικὴ φιλοπατρία τοῦ κ. Γεωργιάδου. Ἐὰν ἀντὶ τῶν 50 μέχρις 60 ὡρῶν, ἃς πρόκειται νὰ διανύσωσιν ἐπὶ κινδύνοις θαλασσίοις τὰ εἰσερχόμενα ἢ ἐξερχόμενα, οἱ μεταβαίνοντες ἢ οἱ ἐρχόμενοι ἐξ Εὐρώπης εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ τἀνάπαλιν, κατωρθώθη διὰ 15 ὡρῶν ἀσφαλοῦς πορείας νὰ φθάσωσιν εἰς τὸν ἐγγύτατον λιμένα πρὸς τὴν Εὐρώπην καὶ εἰς τὸ ἀπώτατον σημεῖον τῆς Ἑλλάδος, τὸν Ὄλυμπον, δὲν θὰ ἦναι βεβαίως τοῦτο ζημία διὰ τὸν Ἑλληνισμὸν καὶ τὴν Ἑλλάδα. Θὰ ἦναι ἴσως ζημία τις διὰ τὸν Βῶλον μόνον, ἂν δύναται νὰ προκύψῃ ποτὲ ζημία εἰς τὸ μέρος ἐκ τῆς ὠφελείας τοῦ ὅλου.

§47ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Περὶ ἐπιβατῶν συμφωνῶ, οὐχὶ ὅμως καὶ περὶ ἐμπορευμάτων.

§48ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζω πολὺ καλὰ, ὅτι εἶναι ἐμπορεύματα, τὰ ὁποῖα ἀποφεύγουν τοὺς σιδηροδρόμους, τὰ ἔχοντα μέγαν ὄγκον καὶ μικρὰν ἀξίαν, εἶναι ὅμως ἄλλα, καὶ ταῦτά εἰσι τὰ πλεῖστα εἰ μὴ ὅλα τὰ ἐξ Εὐρώπης εἰσαγόμενα, τὰ ὁποῖα, ἔχοντα ἐλάχιστον ὄγκον καὶ ἀξίαν πολλὴν, προτιμῶσι τοὺς σιδηροδρόμους.

§49ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§50ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Ἀλλὰ τώρα ἐνεθυμήθητε νὰ ζητήσητε ἄδειαν;

§51ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ὅταν ἔγεινεν ὁ σιδηρόδρομος τοῦ Βρεντησίου ἐφοβήθη τὸ ἐπιμελητήριον τῆς Μασσαλίας, ὅτι θέλει χάσει τὸ ἐμπόριον τῆς Μασσαλίας, οὐδεμία ὅμως βλάβη ἀπεδείχθη ἐπελθοῦσα, διότι οὐδὲ ἓν δέμα μετεβιβάσθη διὰ τοῦ σιδηροδρόμου.

§52ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐννοεῖτε πόσον διάφοροι εἶναι αἱ περιστάσεις, δὲν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀποστάσεις καὶ μυρία ἄλλα. Πλὴν ἀφοῦ οὕτω φρονεῖτε, διατί ἀνησυχεῖτε; Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους φρονῶ, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος τῶν Πατρῶν εἶναι κατ’ ἐξοχὴν διεθνὴς ὑπὸ Ἑλληνικὴν ἔποψιν, καὶ διὰ τοῦτο παραδέχομαι τὴν γνώμην τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία, ἔστω καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμὴν, ἀπεφάσισε νὰ κατασκευασθῇ οὐχὶ μέχρι Κορίνθου μόνον, ἀλλ’ ἐν συνόλῳ ὡς διεθνὴς, δηλαδὴ μὲ τὸ εὖρος τῶν 1 40[00. Ἀλλ’ ἔρχονται τώρα τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα· πῶς νὰ ἐξαντληθῶμεν! Ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι οἱ εὐρεῖς σιδηρόδρομοι στοιχίζουσι πλειότερον τῶν στενῶν καὶ ὑπολογίζει κατ’ ἐλάχιστον ὅρον τὴν ἐπὶ πλέον διαφορὰν εἰς ¼ τοῦ ὅλου τῆς ἀξίας. Ἐὰν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐλάμβανε τὸν κόπον νὰ ἐξετάσῃ ἀκριβέστερον, ἤθελεν ἴδει, ὅτι ἀνεξαρτήτως τῶν τοπικῶν περιστάσεων, αἱ ὁποῖαι φυσικῶς ἔχουσι τὴν αὐτὴν ἐπιῤῥοὴν διά τε τοὺς εὐρεῖς καὶ διὰ τοὺς στενοὺς, ἐν ὁμοίαις τοπικαῖς περιστάσεσιν ἡ διαφορὰ δὲν εἶναι οὔτε 20%· εἶναι μόνον 15%. Ὥστε ἐὰν ὁ σιδηρόδρομος μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πατρῶν ἤθελεν ἀπαιτήσει δαπάνην 80 χιλ. φράγκων κατὰ χιλιόμετρον, ἡ διαφορὰ τοῦ στενοῦ πρὸς τὸν εὐρὺν θὰ ἦτο 12 χιλ. φράγκων μόνον. Ὅ,τι δὲ μᾶς εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς περὶ τοῦ ἀκαθαρίστου εἰσοδήματος, εἶναι βεβαίως ἀληθέστατον, ἀλλ’ ἐλησμόνησε νὰ προσθέσῃ, ὅτι ἡ αὐτὴ ἀναλογία ὑπάρχει καὶ διὰ τοὺς στενοὺς σιδηροδρόμους, ὅτι τουτέστιν ὅσῳ μεγαλείτερον εἶναι τὸ εἰσόδημα τὸ ἀκαθάριστον, τόσῳ ἡ ἀναλογία τῶν ἐσόδων πρὸς τὰ ἔξοδα εἶναι εὐνοϊκωτέρα, ἑπομένως τὸ καθαρὸν κέρδος μεγαλείτερον. Αὐτὸ εἶναι ἁπλούστατον. Ἀλλ’ ἡ ἰδία περίστασις παρουσιάζεται βεβαίως καὶ εἰς τοὺς στενοὺς σιδηροδρόμους, ἑπομένως ἡ ἀναλογία ὡς πρὸς τὸ πλεῖον ἢ τὸ ἔλαττον τῶν κερδῶν μένει πάντοτε ἡ αὐτή. Δὲν μεταβάλλει φύσιν ὁ οἰκονομικὸς κανὼν, ἕνεκα τῆς διαφορᾶς τῆς εὐρύτητος τοῦ σιδηροδρόμου. Ἐὰν δὲ τυχὸν πρόκηται νὰ γείνῃ οἰκονομική τις μεταβολὴ, αὕτη θὰ ἦναι βεβαίως εὐνοϊκὴ ὑπὲρ τῶν εὐρέων, διότι οἱ εὐρεῖς σιδηρόδρομοι θὰ μεταφέρωσι πλειότερα ἐμπορεύματα καὶ πλειοτέρους ἐπιβάτας, ὡς ἐξυπηρετοῦντες εὐρυτέρας ἀνάγκας, καὶ εἰς τοῦτο παρακαλῶ νὰ προσέξωσιν ἰδίως οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν Πατρῶν. Ἐὰν πρόκηται ἐν Πειραιεῖ νὰ ἀλλάξῃ τις σιδηρόδρομον καὶ νὰ μεταβῇ ἀπὸ ἁμάξης εἰς ἅμαξαν, ἤτοι νὰ μετασκευάσῃ τὰ ἐμπορεύματά του, τότε ἀντὶ νὰ ἀναζητήσῃ τὸν σιδηρόδρομον, ὁ ὁποῖος θὰ μεταβιβάσῃ αὐτὰ ἐντὸς 8 ἢ 10 ὡρῶν εἰς Πάτρας, θὰ λάβῃ τὸ ἀτμόπλοιον, δι’ οὗ μετὰ τὴν τομὴν τοῦ Ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου, θὰ ἀφιχθῇ μετὰ τῶν ἐμπορευμάτων του εἰς Πάτρας ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ χρονικοῦ διαστήματος καὶ μὲ ἄνεσιν, ἥτις δὲν δύναται νὰ συγκριθῇ πρὸς τὴν τοῦ σιδηροδρόμου.

§53ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐξ ὥρας ἕως ἑπτὰ θέλει ὁ σιδηρόδρομος·

§54ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕξ ὧραι ἕως ἑπτὰ, κύριε Φωτήλα, ἀρκοῦσιν ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ κίνησις τοῦ σιδηροδρόμου εἶναι συνεχὴς καὶ ἀδιάκοπος· ὅταν ὅμως ὑπάρχωσιν αἱ στάσεις τῶν σταθμῶν, αἱ ἀναστολαὶ τῶν κλίσεων καὶ τῶν στροφῶν ἀναβιβάζεται ὁ χρόνος. Προσέξατε τί γίνεται εἰς τὴν ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ σιδηροδρομικὴν γραμμὴν μετὰ τὴν προσθήκην τῆς διακλαδώσεως τοῦ Φαλήρου. Γνωστὸν δὲ εἶναι ὁποίας ἀνάγκας ἔχουσιν οἱ ἐπιβάται ἐν Ἑλλάδι, καὶ εἰς τοῦτο ἀκόμη πρέπει νὰ προσέξωμεν. Οἱ ἐπιβάται ἐν Ἑλλάδι δὲν ταξειδεύουσιν, ὅπως οἱ ἐν Εὐρώπῃ, φέροντες μόνον ἐν χερσὶ σακκίδιον ταξειδιώτου, οὐχὶ διότι δὲν εἶναι πεπολιτισμένοι ὅπως οἱ ἐκεῖ, ἀλλὰ διότι δὲν ἔχομεν εἰσέτι ἐν Ἑλλάδι τὰς εὐκολίας, ἃς ἔχουσιν οἱ ἐν Εὐρώπῃ. Οἱ ἐπιβάται ἐν Ἑλλάδι φέρουσι μεθ’ ἑαυτῶν ἅπασαν τὴν ἀποσκευὴν αὐτῶν, τὰ ἔπιπλα, τὰ ἀνάκλιντρά των πολλάκις, καὶ οὐχὶ σπανίως καὶ αὐτὴν τὴν τροφήν των.

§55ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ στρῶμά των.

§56ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, ὡς λέγει ὁ κ. Καλλιγᾶς, καὶ τὸ στρῶμά των, διότι φαίνεται, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει πλέον ἀνάγκην ἀναπαύσεως. Λοιπὸν θὰ κατασκευάσωμεν στενοὺς σιδηροδρόμους καὶ θὰ ὑποβληθῶμεν εἰς θυσίας, ἐξαντλούσας ἐπίσης, ὡς εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὁμιλῶν κατὰ τῶν εὐρέων σιδηροδρόμων, τοὺς πόρους τοῦ Κράτους, χωρὶς ὅμως νὰ ἐκπληρώσωμεν τὸν σκοπὸν, καὶ θὰ ἀδικήσωμεν καὶ τὸν τόπον ἐν γένει, καὶ ἰδίως τὸ λαμπρὸν τῆς Ἑλλάδος ἐπίνειον πρὸς τὴν Εὐρώπην, τὰς Πάτρας. Λέγω δὲ ὅτι θὰ ὑποβληθῶμεν εἰς θυσίας μεγάλας ἐπὶ τῇ βάσει τῆς Συμβάσεως, τὴν ὁποίαν παριστᾷ ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὡς λίαν οἰκονομικὴν, ὡς δωρεὰν σχεδὸν, καθὰ εἶπε, παρέχουσαν ἡμῖν τοὺς σιδηροδρόμους, διότι, κατ’ αὐτὴν, θὰ δώσωμεν 4½ σχεδὸν ἑκατομμύρια δραχ. καὶ 2½ προσέτι διὰ τὴν γραμμὴν τοῦ Ναυπλίου, ἡ ὁποία κατεσκευάζετο διὰ τῆς Συμβάσεως τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως πράγματι δωρεάν. Τὸ ποσὸν τῶν 7 τούτων ἑκατομμυρίων θὰ ἀνελόγει πρὸς πενταετῆ καταβολὴν τῆς ἐγγυήσεως, ἐὰν ἐγίνετο δεκτὴ ἡ Σύμβασις τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, καὶ ἐν περιπτώσει ἀκόμη, καθ’ ἣν συνετελεῖτο τὸ ἀπίστευτον γεγονός, ὅτι οὐδέν, ἀπολύτως οὐδὲν θὰ παρῆγεν ὁ σιδηρόδρομος. Ἀλλ’ εἶναι ποτὲ δυνατὸν ὁ σιδηρόδρομος μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πατρῶν, ἐὰν, γενόμενος εὐρὺς, συνδεθῇ πρὸς τὸν σιδηρόδρομον τῆς Λαμίας καὶ τῆς Λαρίσης, νὰ μὴ παράγῃ τι; Νομίζω, ὅτι θὰ ἀρνηθῇ τοὺς κοινωτέρους κανόνας τῆς λογικῆς, ὅστις θελήσει νὰ ὑποστηρίξῃ τοῦτο. Λοιπὸν θέλει παράγει, καὶ θέλει παράγει εἰς τὸ μέλλον μάλιστα πολλά, ἕνεκα τῆς εὐρυτέρας συγκοινωνίας, ἕνεκα τῆς θεραπείας πλειοτέρων ἀναγκῶν. Καὶ ὅτι θέλει παράγει πολλὰ μὴ νομίσητε, ὅτι τὸ λέγω ἐγώ· τὸ εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὅτε ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴν κ. Ἀθ. Πετιμεζᾶν θριαμβευτικῶς τῷ εἶπεν, ἵνα ἀναιρέσῃ τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, ὅτι δεσμευόμεθα δι’ 99 ἔτη. «Δὲν ἀνεγνώσατε τὴν Σύμβασιν, δὲν εἴδατε, ὅτι μετὰ 15 ἔτη ἐξαγοράζομεν τὸν σιδηρόδρομον;» Τί δὲ νομίζετε, ὅτι εἶναι ἡ συμφωνία, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται ἡ ἀγορά; Τοκογλυφία. Πρέπει οἱ σιδηρόδρομοι νὰ κερδίσωσιν ὡς τοκογλύφοι, ἐναντίον μάλιστα τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλε πρό τινος εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργὸς περὶ νομίμου τόκου καὶ περὶ τόκου ὑπερημερίας, διὰ νὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν τὴν ἐξαγοράν· διότι ἀπαιτεῖται κατὰ τὴν Σύμβασιν νὰ πιστοποιηθῇ, ὅτι 7 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ἐκέρδισε καθαρὸν κέρδος, καὶ δὲν εἶναι μόνον αὐτὸ, ἀλλὰ πολὺ πλειότερον. Καὶ ὅμως ὁ κ. Τρικούπης νομίζων, ὅτι κατασυντρίβει ἔτι μᾶλλον ἑτέραν ἀντίῤῥησιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὴν δυσκολίαν τῆς ἐξακριβώσεως τοῦ καθαροῦ κέρδους, τῷ εἶπεν, ὅτι δὲν ἀνέγνωσε καὶ τὴν διάταξιν, ἥτις θέτει ἐγγυητὰς τῆς ἀκριβείας τοὺς μετόχους. Οἱ μέτοχοι θὰ βεβαιώσωσι τὸ ἀκριβὲς τοῦ κέρδους. Διατί; διότι ὁ ὑπολογισμὸς τοῦ κέρδους γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ διανεμητέου εἰς τοὺς μετόχους μερίσματος. Ἀλλὰ δὲν ἐνόει ὁ κ. πρωθυπουργὸς λέγων ταῦτα, ὅτι κατασυνέτριβε τὰ ἴδια ἑαυτοῦ ἐπιχειρήματα, διότι ἐπεδείκνυεν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον εἰς αἰῶνα τὸν ἅπαντα νὰ συντελέσωμεν ὠφελίμως διὰ τὸ Δημόσιον τὴν ἐξαγοράν. Γνωρίζημεν πάντες, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνώνυμος ἑταιρία, ἥτις νὰ μὴ κρατῇ ἀποθεματικὸν κεφάλαιον, καὶ ἡ ὁποία ἔχουσα φθαρτὸν ὑλικὸν, νὰ μὴ ἀφαιρῇ ἀπὸ τῶν διανεμητέων κερδῶν ποσοστὸν ἀποσβέσεως τῆς ἀξίας αὐτοῦ· ἐὰν ὑπάρξῃ ποτὲ τοιαύτη ἑταιρία, δὲν εἶναι ἀξία νὰ λέγεται ἑταιρία. Ἐὰν λοιπὸν ὑποθέσωμεν, ὅτι τὸ ἀποθεματικὸν μετὰ τοῦ πρὸς ἀπόσβεσιν ποσοστοῦ εἶναι 3%, ἔχομεν 10%. Θὰ περιμείνωμεν λοιπὸν νὰ ἀφιχθῶσι τὰ κέρδη τοῦ σιδηροδρόμου εἰς 10% διὰ νὰ δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐξαγορὰν ἐπωφελῶς διὰ τὸ Δημόσιον.

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μετὰ 15 ἔτη ἔχομεν τὸ δικαίωμα ἐν πάσῃ περιπτώσει.

§58ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ διακοπή σας δὲν ἔχει ἔννοιαν, διότι ἂν ἡ ἐξαγορὰ πρόκηται νὰ ὁδηγήσῃ εἰς ζημίας, δὲν θὰ ἐνασκήσητε τοιοῦτον δικαίωμα ἐπὶ βεβαίᾳ ζημίᾳ.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπ’ ἐναντίας, ἂν τὸ κέρδος ἦναι μικρὸν, τότε τὸν ἀγοράζομεν, διότι θὰ ἔχωμεν νὰ πληρώσωμεν μικρὸν ποσόν, τὰ δὲ κέρδη θὰ ἔλθωσι κατόπιν.

§60ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν οὕτω σκοπεύητε νὰ διαχειρισθῆτε τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, ἀλλοίμονον. Ν’ ἀναδεχθῆτε ζημίας παρούσας καὶ βεβαίας ἐπὶ τῇ ἐλπίδι μέλλοντος ἀβεβαίου κέρδους, ὤ! ποτὲ δὲν θὰ τὸ πράξητε. Λοιπὸν αἱ συμφωνίαι αὗται, τὰς ὁποίας πιστεύω, ὅτι ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἐδέχθη εὐσυνειδήτως, βεβαιοῦσι προδήλως, ὅτι δὲν εἶναι τοσοῦτον ἀπηλπισμένες περὶ τῶν προσόδων τοῦ σιδηροδρόμου, ὅσον μᾶς ἔλεγε χθὲς ὀλοφυρόμενος διὰ τὴν κατάστασιν τῆς ἑταιρίας, οἱ δὲ εὐρεῖς σιδηρόδρομοι ἀπεδείχθη ἤδη, ὅτι δὲν ἀπαιτοῦσι δαπάνην τόσον πολὺ ὑπερτέραν τῆς τῶν στενῶν, ὥστε νὰ ἀνατρέπουν τὰς ἀναλογίας. Ἰδοὺ δὲ διατὶ τὸ σύστημα, ὅπερ ἐξελέξατε, κ. πρωθυπουργὲ, εἶναι καὶ οἰκονομικῶς ἐπιζήμιον. Ἂν βραδύτερον προκύψῃ ἀνάγκη εὐρύνσεως τοῦ σιδηροδρόμου, ὡς θὰ προκύψῃ ἀφεύκτως, θὰ ὑποβληθῇ τὸ Κράτος εἰς νέας δαπάνας, ταύτας δὲ πράγματι μεγίστας, πρὸς ἀναμόρφωσιν τῶν ἤδη ἀτελῶς καταρτιζομένων. Ἀλλ’ ἐξετάζοντες προσεκτικῶς καὶ αὐτὴν ταύτην τὴν σύμβασιν ἀνευρίσκομεν, ὅτι λίαν εὐνοϊκῶς προσηνέχθη πρὸς τὴν ἑταιρίαν ἡ Κυβέρνησις. Αἱ συμφωνίαι δὲν εἶναι πᾶσαι ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἀναγράφει ὡς κατόρθωμα, ὅτι ἀντὶ 20 χιλ. φράγκων κατὰ χιλιόμετρον καὶ μὲ τὴν προσθήκην τῆς εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου ἐξαγορᾶς τῶν ἀπαλλοτριωθησομένων κτημάτων ἀποκτῶμεν σιδηροδρομικὴν γραμμὴν· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὸ ποσὸν, ὅπερ προσδιορίζει, δὲν εἶναι δὰ καὶ τόσῳ εὐθηνὸν, ὅπως δικαιοῦται νὰ ἐγκαυχᾶται ἐπὶ τῷ κατορθώματι. Κατὰ τοὺς τελευταίους ὑπολογισμοὺς, ἤδη, ὅτε τὰ μέσα τῆς μηχανικῆς ἐτελειοποιήθησαν, ἰδοὺ ὁποίαν δαπάνην ἀπαιτεῖ ἡ στρῶσις στενοῦ σιδηροδρόμου κατὰ χιλιόμετρον· καὶ ὁμιλῶν περὶ τῆς στρώσεως μόνον, σπεύδω νὰ προλάβω τὴν ἀντίῤῥησιν, ἥτις δύναται νὰ προταχθῇ περὶ τῶν μέσων τῆς κινήσεως, ἤτοι μηχανῶν, ἁμαξῶν καὶ τῶν τοιούτων· τὰ ὄργανα ταῦτα δὲν ἀφορῶσιν εἰς τὴν κατασκευὴν, ἀλλὰ εἰς τὴν χρησιμοποίησιν (exploitation) τοῦ σιδηροδρόμου. Συμβαίνει καὶ ἐνταῦθα ὅ,τι καὶ ἐπὶ τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν. Τὸ Κράτος κατασκευάζει ταύτας, δὲν παρέχει ὅμως ἵππους, ἁμάξας καὶ τὰ λοιπὰ χρήσιμα εἰς τοὺς ἁμαξηλάτας. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τούτους, εἰς 20 χιλ. φράγκα ἀνέρχεται τὸ δι’ ἕκαστον χιλιόμετρον ἀπαιτούμενον ποσόν. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω δὲ, κ. πρωθυπουργὲ, ἐπειδὴ μὲ διακόπτετε, τὰς λεπτομερείας, ὅπως μὴ ἀφήσω ὑμῖν τὴν ἐλαχίστην ἀφορμὴν ἀντιῤῥήσεως. Πρόκειται περὶ τοῦ ἀμετακινήτου λεγομένου ὑλικοῦ, ὡς πρὸς δὲ τὴν ὁδὸν θὰ ἐπικαλεσθῶ μετὰ μικρὸν τὸν, ἀγνοῶ διατὶ ζηλοτυπήσαντα τὴν Εὐρυτανίαν, γείτονα ἐκ Βάλτου κ. Στράτον, περὶ τῆς κατὰ χιλιόμετρον ἀξίας τῆς ὁδοῦ, διότι ὡμίλησε περὶ τούτου προχθές. Λοιπὸν διὰ τὴν ἰσοπέδωσιν τοῦ ὑποστρώματος ἐπὶ τῆς ὁδοῦ, ἣν ὑποθέτω ὑπάρχουσαν, 1,000 φράγκα. Δι’ εἴκοσι πέντε τόνους σιδηρῶν ράβδων (rails) καὶ σημειῶ τόσους, ἐνῷ κατὰ τὴν σύμβασίν σας ἀπαιτοῦνται μόνον εἴκοσι, φράγ. 8,000.

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σιδηρῶν ἢ χαλυβδίνων; Ἐὰν σήμερον κατεσκευάζομεν σιδηρόδρομον μὲ ράβδους σιδηρᾶς, θὰ ἤμεθα 20 ἔτη ὀπίσω· σήμερον παντοῦ εἶναι χαλύβδινοι αἱ ράβδοι. Τὸ βιβλίον, ὅπερ κρατεῖτε, ὁμιλεῖ περὶ σιδηρῶν ράβδων,

§62ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ βιβλίον αὐτὸ εἶναι τοῦ 1878· ἑπομένως εἶναι 4 ἐτῶν καὶ ὄχι 20. Λέγει περὶ ράβδων, ἀλλὰ δὲν ἀναφέρει οὔτε χαλυβδίνους, οὔτε σιδηρᾶς, οὐδὲ εἶχεν ἀνάγκην ὁ συγγραφεὺς νὰ εἴπῃ περὶ τούτου, ἀφοῦ ἡ προτίμησις τῶν χαλυβδίνων εἶναι πρὸ πολλοῦ ἀνεγνωρισμένη. Ἀλλ’ ἐὰν εἰς τὰ 1878 ἐφρόνουν ἐν Γαλλίᾳ, ὅτι ὁ σίδηρος δὲν εἶναι τόσον κακὸς ὅσον σεῖς τὸν παρεστήσατε, δικαιοῦμαι νὰ πιστεύω τοὺς ἐν Γαλλίᾳ μᾶλλον ἢ ὑμᾶς, κ. πρωθυπουργέ.

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔκαμα τὴν παρατήρησιν, διότι εἴπατε, ὅτι αἱ ῥάβδοι θὰ ἦναι σιδηραῖ.

§64ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σίδηρον ἐνταῦθα λέγοντες ἐκφράζομεν τὴν γενικὴν ἔννοιαν τοῦ μετάλλου· ὑμεῖς αὐτὸς ἔν τε τῷ νόμῳ καὶ ταῖς συμβάσεσιν ἀναγράφετε σιδηρόδρομον καὶ σιδηρᾶς ῥάβδους (ὅρα ἄρθρον 5 καὶ ἄλλα τῆς συγγραφῆς), ὄχι δὲ χαλυβδόδρομον ἢ ῥάβδους χαλυβδίνους. Πρὸς τί λοιπὸν ἡ διακοπή; Διὰ 1150 στρωτῆρας (traverses) φράγκων 2000. Διὰ 500 κυβικὰ μέτρα ἄμμου καὶ χαλίκων (ballast) φράγκα 3000. Δι’ ἀγορὰν καὶ τοποθέτησιν τῶν πασσαλίσκων (chevillettes) φράγκα 1000. Δι’ ἀπρόοπτα ἔξοδα φράγκα 2,000, τὸ ὅλον 17,000 φράγκων. Ὁ συγγραφεὺς προσθέτει καὶ 20% διὰ τὰ ὑπόστεγα τῆς τοποθετήσεως τῶν μηχανῶν καὶ τῶν ἁμαξῶν μετὰ τῶν χρησίμων αὐτοῖς μηχανιμάτων, ἤτοι 3,000 φράγκων. Λοιπὸν ἔχομεν ἐν ὅλῳ φράγκα 20,000. Νομίζω δὲ, ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῶν ἁρμοδίων ἐνταῦθα, ἰδίως δὲ ὁ ἀντισυνταγματάρχης κ. Στράτος θέλει ἀντιλέξει, ἂν εἴπω, ὅτι ἡ κατασκευὴ τοσοῦτον στενῆς ὁδοῦ δὲν θὰ ἀπαιτήσῃ ἀνωτέραν δαπάνην τῶν 8,000 φράγκων.

§65ΣΤΡΑΤΟΣ. Βέβαια.

§66ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἤδη προσθέσωμεν εἰς τὰς 20,000 τὰς ὀκτὼ ταύτας, τὸ ὅλον ποσὸν τῆς κατασκευῆς ἀνέρχεται εἰς 28,000 φράγκων κατὰ χιλιόμετρον, ἔστω 30 διὰ τὴν ἐπιμελεστέραν τῆς ὁδοῦ κατασκευὴν, εἰ καὶ τὸ πλάτος αὐτῆς θὰ ἦναι τὸ ἥμισυ ἐκείνης, δι’ ἣν ὁ κ. Στράτος παρεδέχθη ὡς ἀνώτατον ὅρον τὰς 10,000 δραχμῶν. Παρέχομεν λοιπὸν συνδρομὴν ἴσην πρὸς τὰ ⅔ τοῦ ὅλου τῆς δαπάνης διὰ τῶν 20,000 φράγκων. Ἐὰν δὲ εἰς ταῦτα προσθέσωμεν καὶ τὰς ἀποζημιώσεις τῆς ἀπαλλοτριώσεως τὰς εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου ἐπιβαλλομένας, θὰ πεισθῶμεν ἅπαντες ὅτι δίδομεν οὐχὶ ὀλίγα, ἀλλὰ πολλά. Ἀλλ’ ἀφ’ οὗ αἱ δαπάναι εἶναι οὕτω μικραὶ, τότε βεβαίως προτιμότερον καὶ σπουδαιότερον θὰ ἦτο τὸ σύστημα τῶν εὐρέων σιδηροδρόμων, ὧν ἡ δαπάνη θὰ ἦναι ὀλίγον μεγαλειτέρα, καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, εἴτε διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἐγγυήσεως, ἥτις, κατ’ ἐμὲ, θὰ ἐλαττώσῃ πολὺ τὴν πραγματικὴν δαπάνην τοῦ Δημοσίου, διότι ἀντὶ νὰ πληρώσωμεν βεβαίως ἐντὸς τῶν πέντε ἐτῶν 7½ ἑκατομμύρια μετὰ τῆς μέχρι Ναυπλίου, ἥτις ἐγίνετο ἄνευ συνδρομῆς κατὰ τὰς συμφωνίας τῆς πρώην Κυβερνήσεως, θὰ ἐπληρώνομεν πολὺ ὀλιγώτερα διὰ τῆς κατὰ τμήματα διαιρέσεως, εἴτε καὶ διὰ προσθήκης εἰς τὴν κατὰ χιλιόμετρον ὡρισμένην συνδρομὴν, ποσοῦ ἀναλόγου πρὸς τὴν μικρὰν διαφορὰν μεταξὺ εὐρέων καὶ στενῶν σιδηροδρόμων. Εἶπον δὲ, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἐγγυήσεως θὰ ἐπληρόναμεν ὀλιγώτερα, διότι θεωρῶ ἀνεπίδεκτον ἀντιῤῥήσεως, ὅτι τὸ καθαρὸν ἔσοδον τοῦ σιδηροδρόμου θὰ ἀνέλθῃ τοὐλάχιστον κατὰ τὰ πρῶτα πέντε ἔτη εἰς 3%, ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐλπίζει, ὅτι ὁ ἰδικός του θὰ ἀποφέρῃ ἐντὸς τῆς δεκαπενταετίας πλέον τῶν 7 ἢ μᾶλλον τῶν 10% μετὰ τοῦ ἀποθεματικοῦ. Ἀλλ’ ὡς ἐνθυμεῖσθε, δὲν ἦτο ὁριστικὴ ἡ παραχώρησις ἐκείνη ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῶν 108 ἑκατομμυρίων ἐν συνόλῳ, καθόσον εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἄλλη ἑταιρία, σπουδαιοτάτη οἰκονομικῶς, σπουδαιοτάτη καὶ τεχνικῶς, εἶχε προτείνει ἐλάττωσιν εἰς 99 ἑκατομμύρια διὰ τοὺς δύω σιδηροδρόμους, καὶ ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐλαττώσεως αὐτῆς θὰ ἐγίνετο νέος διαγωνισμὸς, ὁ ὁποῖος ἔτι μᾶλλον θὰ ἠλάττου τὸ ποσὸν, ἐφ’ οὗ θὰ ὑπελογίζετο ἡ ἐγγύησις.

§67ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποία;

§68ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἑταιρία, ἥτις διηγωνίσθη πρὸς τὸν κ. Κυρίκον καὶ τὸν κ. Polliacoff. Ἦτο δὲ ἐκείνη, ἥτις, συγκειμένη ἐκ τραπεζιτῶν τῶν Παρισίων καὶ ἐκ μηχανικῶν τοῦ Βελγίου, ἀνελάμβανε τὰς δύω γραμμὰς ἀντὶ 99,000,000. Εἰς τοὺς ἐκδηλοῦντας δισταγμοὺς λέγω, ὅτι ταῦτα πάντα εἶναι δεδημοσιευμένα· ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς γνωρίζει καλῶς, ὅτι 99,000,000 ἀκριβῶς ἦσαν καὶ ὄχι 104, ὡς τινες λέγουσιν.

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλὰ δὲν κατέθεσεν ἐγγύησιν.

§70ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεμίαν εἶχε δυσκολίαν νὰ τὴν καταθέσῃ, ἀλλ’ οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτῆς ἦλθον βραδέως, ἕνεκα τοῦ ὀλιγίστου χρόνου τῆς προθεσμίας τῆς δημοπρασίας.

§71Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Περιέμενε νὰ ἔλθῃ ἡ Βουλή.

§72ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἑταιρία ἐκείνη εἶχεν ὄχι μόνον τὴν ἀπόφασιν, ἀλλὰ καὶ τὴν δύναμιν νὰ καταθέσῃ τὴν ἐγγύησιν. Ἐπικαλοῦμαι πρὸς τοῦτο τὴν μαρτυρίαν τοῦ βουλευτοῦ κ. Π. Μωραϊτίνη, ὅστις εἶχε συνεργασθῆ ἐν Παρισίοις μετὰ τῆς ἑταιρίας ἐκείνης.

§73Π. ΜΩΡΑΪΤΙΝΗΣ. Ἤθελε καταθέσει.

§74ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἰδοὺ διὰ ποῖον εὐτελὲς ποσὸν, εἴτε ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς ἐγγυήσεως, εἴτε ὑπὸ τὸ τῆς ὡρισμένης χρηματικῆς συνδρομῆς, ὁ κ. πρωθυπουργὸς, δι’ οὓς αὐτὸς οἶδε λόγους, καταδικάζει εἰς φθισικὸν θάνατον τὴν ἐξόχως διεθνῆ σιδηροδρομικὴν γραμμὴν τῆς Ἑλλάδος καὶ καταφέρει δεινὸν κτύπημα κατὰ τῆς μεγίστης τῶν πόλεων τῆς Πελοποννήσου, τῶν Πατρῶν. Ἀλλ’ ὑπόσχεται ἡμῖν τουλάχιστον ὁ κ. πρωθυπουργὸς, διὰ τῆς συμβάσεώς του, νὰ ἀναγκάσῃ τὴν ἑταιρίαν νὰ διπλασιάσῃ τὴν γραμμήν. Πλὴν πότε νομίζετε, ὅτι ἡ ὑποχρέωσις αὕτη τῆς ἑταιρίας γεννᾶται; Ὅταν τὰ ἔσοδα αὐτῆς τὰ ἀκαθάριστα ἀναβῶσιν εἰς 30 χιλ. φράγκα κατὰ χιλιόμετρον, δηλ. εἰς αἰῶνα τὸν ἅπαντα, διότι ἐὰν παραβάλετε τὰς μεγίστας σιδηροδρομικὰς γραμμὰς τῆς Γαλλίας ὡς καὶ τῶν λοιπῶν μερῶν τῆς Εὐρώπης, ὅπου ὑπάρχει πυκνότερος πληθυσμὸς καὶ πολλῷ μείζονες ἀνάγκα συγκοινωνίας, θέλετε ἴδει, ὅτι ὅλαι ἐκεῖναι αἱ γραμμαὶ δίδουσιν ἀκαθάριστον πρόσοδον πολλῷ ὀλιγωτέραν τῶν 30 χιλ. φράγκων. Ἔχω ἀνὰ χεῖρας στατιστικὴν περὶ τούτων τῶν νέων γραμμῶν τῆς Γαλλίας, καθ’ ἣν ἡ μεταξὺ Παρισίων καὶ Μασσαλίας νέα γραμμὴ εἰσπράττει φράγκ. 15,495 κατὰ χιλιόμετρον, ἡ δὲ μεταξὺ Παρισίων καὶ Αὐρηλίας (Orleans) φρ. 18,910 κατὰ χιλιόμετρον. Ἀλλὰ καὶ ἡ γραμμὴ ἔτι τῆς Ῥώμης, ὅπου εἶναι πασίγνωστον πόση γίνεται συῤῥοὴ, οὐδέποτε τὸ ἀκαθάριστον ἔσοδον ὑπερέβη τὰς 25 χιλ. φρ. Καὶ αἱ γραμμαὶ τῆς Ἑλβετίας, ἥτις εἶναι ἡ γενικὴ τοῦ κόσμου λεωφόρος, δὲν ἀποφέρουσιν ἔσοδον ἀνώτερον τῶν 24 χιλ. φράγκων κατὰ χιλιόμετρον. Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι οὐδέποτε θέλομεν εὐτυχήσει νὰ ἴδωμεν γραμμὴν διπλῆν, ἂν ὁ μυθώδης ὅρος τῆς συμβάσεως τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ μείνῃ ἀμετάβλητος, διότι οὐδέποτε εἰς 30 χιλ. φρ. θέλει ἀναβῆ τὸ ἔσοδον ὁδοῦ, τὴν ὁποίαν αὐτὸς οὗτος ὁ κ. πρωθυπουργὸς παρέστησεν ἡμῖν ἐντελῶς ἄγονον, ἐλεεινήν. Ἀλλ’ ὅ,τι ἐν τῇ συμβάσει ταύτῃ πρέπει κατ’ ἐξοχὴν νὰ ἐφελκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, εἶναι τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα ὑπὸ τὴν κοινωνικὴν αὐτοῦ ἔποψιν. Εἶναι βεβαίως κάλλιστον, καὶ διὰ θυσιῶν ἔτι, ὑπερβαινουσῶν κατὰ μέτρον τι τὰς δυνάμεις τοῦ τόπου, νὰ θεραπεύωνται ἀνάγκαι κατεπείγουσαι, καὶ νὰ συντελῶνται ὁμολογουμένως ἐπωφελῆ ἔργα· ἀλλὰ τὸ μέτρον τῆς ὑπερβάσεως δὲν πρέπει νὰ ἦναι ἀπεριόριστον. Προκειμένου δὲ περὶ ἔργου, ὡς τὸ προκείμενον, ὅπερ ἀπεδείχθη ὅτι δὲν εἶναι τῆς πρώτης ἀνάγκης, πολλῷ δὲ ἧσσον ἀνάγκης κατεπειγούσης, κατ’ ἐμὲ μάλιστα τῆς τελευταίας......

§75ΦΩΤΗΛΑΣ. Νὰ μᾶς φωτίσετε.

§76ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἵνα φωτισθῆτε, κ. Φωτήλα, σᾶς λέγω, ὅτι δὲν εἶναι τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης ἡ διὰ τῆς ξηρᾶς συγκοινωνία, ὅπου ἡ διὰ τῆς θαλάσσης εἶναι συχνή, ταχεῖα καὶ εὔκολος. Ἡμεῖς οἱ ἐν Ἀθήναις καὶ ἤδη συγκοινωνοῦμεν μετὰ τῶν Πατρῶν εὐκολώτατα καὶ συχνότατα καὶ ταχύτατα. Μέχρι δὲ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, ἥτις θὰ διαρκέσῃ πέντε περίπου ἔτη κατὰ τὴν σύμβασιν, θέλει εἶσθαι τετελεσμένον γεγονὸς ἡ τομὴ τοῦ ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου, ὅτε ἐν χρόνῳ σχεδὸν ἴσῳ πρὸς τὸν διὰ τοῦ σιδηροδρόμου, ἀλλὰ μὲ εὐκολίας καὶ ἀναπαύσεις ἀσυγκρίτως ὑπερτέρας θὰ γίγνηται ἡ μεταξὺ Πειραιῶς καὶ Πατρῶν συγκοινωνία διὰ θαλάσσης. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι, ἐὰν πρόκηται περὶ στενοῦ σιδηροδρόμου, μὴ ἐξυπηρετοῦντος τὸν ἀνώτερον σκοπὸν, ὃν ἐξήγησα, τὴν ἀνάγκην αὐτοῦ θεωρῶ τελευταίαν.

§77ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς κάμω μίαν ἐρώτησιν. Προτήτερα εἴπατε, ὅτι βάσις τῆς συμβάσεως εἶναι, ὅτι τότε θὰ διπλασιάσῃ ἡ Ἑταιρία τὴν ὁδὸν, ὅταν αὕτη δίδῃ ἀκαθάριστον πρόσοδον 30,000 κατὰ χιλιόμετρον, ὥστε ἕπεται, ὅτι πρέπει νὰ δίδῃ, ἐὰν ᾖναι 200 τὰ χιλιόμετρα, 6,000,000 πρόσοδον. Πρέπει λοιπὸν νὰ φθάσῃ νὰ δίδῃ 6,000,000 ἀκαθάριστον πρόσοδον, ὥστε τότε νὰ διπλασιασθῇ καὶ μάλιστα, ἐὰν ᾖναι 210 τὰ χιλιόμετρα ἢ καὶ περισσότερα, ὅταν δίδῃ 7,000,000.

§78ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως. Κρίνατε δὲ ἂν δὲν ἦναι μυθώδης πράγματι ὁ ὅρος ἐκεῖνος τῆς συμβάσεως. Εἶπον, κύριοι, ὅτι πρέπει νὰ ἐφελκύσῃ πολὺ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικὸν ὑπὸ τὴν κοινωνικὴν αὐτοῦ ἔποψιν. Δὲν πρέπει, ὅπως τελεσθῶσι ἔργα μὴ κατεπείγοντα, νὰ ἐκμυζᾷ τὸ Κράτος διὰ προσθέτων φόρων πᾶν ὅ,τι φορολογικῆς δυνάμεως ἔχει ὁ τόπος, εἶναι δὲ ἐπικίνδυνον τὸ νὰ ἀποῤῥοφᾶται εἰς ἀμφιβόλους ἐπιχειρήσεις ὁ ἐθνικὸς πλοῦτος, ἤτοι αἱ οἰκονομίαι τῶν ἀτόμων. Διὰ τοῦ συστήματος, ὅπερ εἰσάγει ὁ κ. πρωθυπουργὸς, δὲν ἐκδίδεται εἰς ἐργολαβίαν ἡ κατασκευὴ τοῦ ἔργου, καὶ εἰς τοῦτο σᾶς παρακαλῶ νὰ προσέξητε, ἀλλὰ καθιστῶνται ἐργολάβοι προμηθείας κεφαλαίων. Εἶναι παραχώρησις αὕτη οὐχὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου, ἀλλὰ τραπεζικῆς ὠφελείας. Ποίους ἔχομεν ἐδῶ; Τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν καὶ τὴν Φραγκοαιγυπτιακήν. Πρόκειται αἱ Τράπεζαι αὗται—καὶ ὅστις γνωρίζει τὰς κερδοσκοπικὰς ἐπιχειρήσεις τῶν Τραπεζῶν, ἐννοεῖ καλῶς τί λέγω —πρόκειται αὗται ἁπλῶς νὰ ἀναζητήσωσι κεφάλαια. Ἡ πίστις αὐτῶν θέλει διευκολύνει τὸ ἔργον. Καὶ ἵνα καταστήσωσι τὰς προτάσεις των μᾶλλον εὐπροσδέκτους παρὰ τῷ κοινῷ, θέλουσιν ἐν τῷ ἰδίῳ αὐτῶν συμφέροντι ἐξυμνήσει τὰ προσδοκώμενα ἐκ τῆς ἐπιχειρήσεως κέρδη, καὶ εἶναι κίνδυνος νὰ συμβῇ ὅ,τι συνήθως συμβαίνει εἰς τοιούτου εἴδους ἐπιχειρήσεις, ἢ, ἀκριβῶς εἰπεῖν, κυβείας. Αἱ Τράπεζαι, ἐντὸς τῶν ὅρων τῆς τραπεζικῆς εὐθύτητος θὰ κερδίσωσι βεβαίως. Ἀλλ’ ἐὰν, ὅπως φρονεῖ ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὁ σιδηρόδρομος αὐτὸς ἦναι τόσον ὀλίγον παραγωγικὸς, ὥστε κατὰ τὰ πρῶτα 15 ἔτη θὰ δώσῃ ἢ τίποτε ἢ ὀλίγιστα, θὰ δυστυχήσωσι βεβαιότερον ἐκεῖνοι, οἵτινες θὰ ἐμπιστευθῶσι τὰ κεφάλαιά των, ἐνῷ αἱ Τράπεζαι θὰ παραδώσωσιν εἰς ἄλλους τὸ ἔργον, τὸ δὲ χρηματικὸν ποσὸν, ὅπερ ἄλλοι θ’ ἀπολέσωσι καὶ αὗται θὰ κερδήσωσι, θὰ τὸ διαθέσωσιν εἰς ἄλλας ἐπιχειρήσεις. Ἰδοὺ διατὶ εἶπον, ὅτι τοῦτο εἶναι τὸ σπουδαιότερον, καὶ εἰς τοῦτο πρέπει νὰ προσέξῃ ἡ Βουλή. Ἔπαθε πολλάκις ὁ ἀτυχὴς οὗτος τόπος ἐκ τοιούτων ἐπιχειρήσεων, ἔπαθε δὲ πολύ, ὥστε νὰ μὴ σπεύσωμεν νὰ πολλαπλασιάσωμεν τὸ κακόν. Οὗτος δὲ εἶναι ὁ κυριώτατος λόγος, δι’ ὅν προτιμῶ τὸ σύστημα τῆς ἐγγυήσεως, ὑφ’ ὃ δὲν κινδυνεύουσι τοὐλάχιστον τὰ κεφάλαια τῶν δυστυχῶν. Ἐπιτρέπεται διὰ τῆς Συμβάσεως εἰς τὴν ἑταιρίαν νὰ ἐκδώσῃ ὁμολογίας, ἀλλ’ οὐδὲ ὁ χρόνος τῆς ἐκδόσεως ὁρίζεται, οὐδὲ τὸ ποσὸν τοῦ ζητηθησομένου χρηματικοῦ ποσοῦ. Ὅλα ταῦτα ἀνατίθενται εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Καὶ δὲν ἀμφιβάλλω μὲν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ ἐξετάσῃ καλῶς καὶ εὐσυνειδήτως πρὶν ἐκδώσῃ τοιαύτας ἀδείας, ἀλλὰ προκειμένου περὶ τοσοῦτον σπουδαίων κινδύνων, ἐθνικῶν δύναμαι νὰ εἴπω, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἐνθυμηθῶμεν τὸ σοφὸν λόγιον «μὴ πεποίθατε ἐπὶ ἄνθρωπον»; Πρέπει ῥητῶς καὶ ὡρισμένως νὰ ὁρισθῶσι καὶ τὸ ποσὸν τοῦ ἀνωτάτου ὅρου τοῦ κεφαλαίου, καὶ ὁ χρόνος τῆς ἐκδόσεως τῶν ὁμολογιῶν, καὶ τὰ περὶ μετοχῶν τῆς ἀνωνύμου ἑταιρίας, καὶ ἐν γένει πάντα, ὅτα δύνανται νὰ προλάβωσιν ἐνδεχόμενα οἰκονομικὰ δυστυχήματα. Αὗται εἶναι αἱ παρατηρήσεις, ἃς ἐθεώρησα καθῆκον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν, καὶ γενικῶς περὶ τοῦ ζητήματος καὶ εἰδικῶς περί τινων ἐπιζημίων καὶ ἐπικινδύνων ὅρων τῆς Συμβάσεως. Λυπηρὸν εἰπεῖν, ἀλλ’ εἶναι βέβαιον, ὅτι ὁσάκις πρόκειται περὶ ἔργων γενικῆς ὠφελείας, λαμβάνεται φροντὶς, καὶ καταβάλλεται προσπάθεια καὶ πόνος, ὅπως δοθῇ εἰς τὰς περὶ τούτων συζητήσεις χαρακτὴρ δημοτικότητος, ἵνα μὴ εἴπω δημοκοπίας. Ζητοῦσιν οὕτω νὰ καταστήσωσι τοὺς ἀντιφρονοῦντας ἀσθενεστέρους, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν ἐντυπώσεων καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς κοινῆς γνώμης. Ἀλλὰ τὸ σύστημα αὐτὸ εἶναι ὀλέθριον καὶ δύναται νὰ μᾶς παρασύρῃ εἰς τὸ βάραθρον. Διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ προχθὲς ἠναγκάσθημεν νὰ ψιφίσωμεν δωρεὰν πρὸς τὴν Τράπεζαν 1,350,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος, ἐνῷ ἠδυνάμεθα τὴν ἀνάγκην ἐκείνην νὰ θεραπεύσωμεν διὰ μόνον 100,000 δραχμῶν. Ἐὰν ἡμεῖς συζητοῦντες τὰ μέτρα τοῦ Ὑπουργείου, καταδεικνύωμεν αὐτὰ ἄστοχα καὶ ἐπιζήμια, οἱ ὀπαδοὶ τοῦ συστήματος τῶν ἐπιδείξεων θὰ σᾶς εἴπωσιν ἀμέσως, ὅτι δὲν θέλομεν ἡμεῖς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς συγκοινωνίας, ὅτι δὲν ἐπιθυμοῦμεν ἡμεῖς νὰ ἴδωμεν σιδηροδρόμους ἐν Ἑλλάδι· ἀλλὰ θὰ ἦναι τὸ πρᾶγμα τοσοῦτον ἀπίθανον, ὥστε τὸ μὴ ἀκριβὲς αὐτοῦ θὰ ἦναι φανερὸν καὶ εἰς τοὺς μᾶλλον ἐπιπολαίως τὰ πράγματα ἐξετάζοντας. Ὅλοι ἐπιθυμοῦμεν, ὅλοι ποθοῦμεν τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας τὴν ἀνάπτυξιν· ὅλοι ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἴδωμεν πλῆρες σιδηροδρομικὸν σύμπλεγμα ἐν τῇ Πατρίδι ἡμῶν, ὄχι ὡς χθὲς ποιητικώτατα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς ὑπεσχέθη, ἐντὸς 4 ἐτῶν, ἤτοι διὰ μαγείας· δὲν φθάνομεν ἡμεῖς μέχρις αὐτοῦ τοῦ ὕψους, ἀλλ’ ὅσον ἀνθρωπίνως καὶ λογικῶς δυνατὸν ταχύτερον. Θέλομεν ὅμως ἡμεῖς σιδηροδρόμους, ἐξυπηρετοῦντας τὰ ἀληθῆ συμφέροντα τῆς χώρας, καὶ ὄχι προσωρινὰ καὶ ἀμφίβολα κατασκευάσματα· θέλομεν νὰ μὴ γίνωνται τὰ ἔσχατα πρῶτα καὶ τὰ πρῶτα ἔσχατα. Θέλομεν νὰ στρωθῶσι πράγματι σιδηρόδρομοι καὶ ὄχι νὰ ἐξαντληθῶμεν οἰκονομικῶς εἰς ἀποπείρας, ὧν ἡ διασαλπισθεῖσα ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ οἰκονομικὴ ἀποτυχία, ἀποθαῤῥύνουσα τὰ κεφάλαια, θὰ καταστρέψῃ πᾶσαν ἐλπίδα ἐν τῷ μέλλοντι. Ἀλλὰ πρὸ πάντων θέλομεν καὶ ἀπαιτοῦμεν νὰ μὴ ἀπομυζᾶται διὰ τραπεζιτικῶν κερδοσκοπιῶν ἡ οἰκονομικὴ ἰκμὰς τοῦ Τόπου, ἡ ἰδιωτικὴ οἰκονομία, ἡ épargne, ὡς λέγουσιν οἱ Γάλλοι, ἥτις ἀποτελεῖ τὸν πρώτιστον ὅρον τῆς εὐημερίας ἐν τῇ κοινωνίᾳ καὶ τῆς τάξεως ἐν τῇ πολιτείᾳ.

§79ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Κύριοι, παρετήρησα ἐξ ὅλης τῆς μέχρι τοῦδε συζητήσεως, ὅτι κύριος σκοπὸς δὲν εἶναι ὅπως ἐξευρεθῇ ἐὰν συμφέροντές εἰσι διὰ τὸ Κράτος οἱ εὐρεῖς ἢ οἱ στενοὶ σιδηρόδρομοι, ἀλλὰ πῶς νὰ ματαιωθῇ αὐτὸ τὸ ἐπιδιωκόμενον ἔργον τὸ τῆς συγκοινωνίας. Οὐδεὶς ὁ ἀγνοῶν, ὅτι πρὸ ἐτῶν ἐκυοφοροῦντο ἐν Ἑλλάδι αἱ ἰδέαι τῆς ἐκτελέσεως μεγάλων ἔργων, πρὸ εἰκοσαετίας δὲ ἤρχισαν αὗται νὰ λαμβάνωσι κἄπως ζωὴν, πλὴν ἀτυχῶς ἔμενον ἐπὶ τοῦ χάρτου μόνον, ἅπασαι δὲ αἱ ἔκτοτε Κυβερνήσεις ἐφιλοτιμοῦντο πῶς περισσοτέρας νὰ συνομολογήσωσι συμβάσεις, οὐδεὶς δ’ ἐξ ἡμῶν ἐλησμόνησε τὴν τόσην ἀνάπτυξιν τῆς συγκοινωνίας, ἥτις, ἀπ’ Ἀθηνῶν τὴν ἀφετηρίαν ἔχουσα κατὰ διαφόρους διευθύνσεις, ἔτεμνε τήν τε Πελοπόννησον καὶ τὴν στερεὰν ἅπασαν.

§80ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὴν Σύρον εἴπατε.

§81ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Μετ’ ὀλίγον πρὸς χάριν σας δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω καὶ περὶ τῆς ἐν Σύρῳ συγκοινωνίας. Τοσοῦτος δὲ ἀνὰ πᾶσαν τὴν Ἑλλάδα σίδηρος ἐστρώθη, ὥστε λίαν εὐφυῶς πολλοὶ ἔλεγον, ὅτι οὐδὲ πρὸς περίπατον πεζῇ ὁ ἐλάχιστος ἔμεινε χῶρος. Ταῦτα ὅμως πάντα θεωρητικῶς συζητούμενα ἐπὶ τοῦ χάρτου κατέληγον εἰς μηδὲν, ἐκπτώτων γινομένων ἀλληλοδιαδόχως τῶν ἀναλαμβανόντων τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ῥηθέντων ἔργων· πρὸ δεκαετίας ὅμως ἤρχισεν ἡ πιθανότης τῆς ἐκτελέσεως τῶν μεγάλων ἔργων, καὶ σήμερον ἡ παροῦσα Κυβέρνησις φαίνεται, ὅτι μέλλει νὰ δώσῃ σάρκας καὶ ὀστᾶ εἰς τὰς ἰδέας, ἔσεται δὲ μεγίστη δόξα καὶ ἀνυπολόγιστος τιμὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, τὴν πραγματοποιήσουσαν τὴν ἐκτέλεσιν τῶν μεγάλων ἔργων. Ὅθεν τὰ σήμερον μετὰ πείσματος συζητούμενα παρὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι οἱ πλατεῖς εἰσι χρησιμώτεροι σιδηρόδρομοι παρὰ οἱ τοῦ ἑνὸς μέτρου, ταῦτα εἶναι εὔσχημοι προφάσεις, ὅπως ἐπιτύχωσι νὰ ναυγήσῃ τὸ ἔργον.

§82ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Καὶ σεῖς μᾶς ὑβρίζετε.

§83ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Ἐὰν ἐννοεῖτε τὴν ὁμιλίαν ὕβριν......

§84ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἐὰν ἐννοεῖτε νὰ μᾶς ἀδικεῖτε...

§85ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Τὸ ναυάγιον τῶν μεγάλων ἔργων, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐπιδιώκεται παρὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὅπως μὴ προσκτήσηται ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐκ τῆς συντελέσεως αὐτῶν δόξαν.

§86ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Αὐτὴν τὴν μικροφιλοτιμίαν ἡμεῖς δὲν τὴν ἔχομεν.

§87ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Ποσῶς δὲν ἀμφιβάλλω, πλὴν τὸ ἔργον τῆς συγκοινωνίας εἶναι τόσον προσφιλὲς, τόσον εὐπρόσδεκτον παρὰ τῇ κοινωνίᾳ, ὥστε οὐδεὶς εἶναι τόσον τολμηρὸς, ὥστε νὰ παρεμποδίσῃ φανερὰ αὐτό· διὰ τῶν διαφόρων ὅμως συζητήσεων αὐτὸ καθαρῶς ἡ ἀντιπολίτευσις ἐπιδιώκει, ὁρμωμένη ἐκ τῆς ἰδέας τοῦ νὰ μὴ δρέψῃ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις τὴν δόξαν τῆς ἐκτελέσεως. Μήπως προχθὲς, ὅτε ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, ὅσον δημοτικὸν, τόσον καὶ εὐεργετικὸν, τὸ τοῦ δανείου τῶν 20 ἑκατομμυρίων, πρὸς συντέλεσιν ἁπασῶν τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν τοῦ Κράτους, αἵτινες ἐπὶ ἥμισυν αἰῶνα ἐπιδιωκόμενοι δὲν ἐπετεύχθησαν μέχρι σήμερον, δὲν ἔκαμε πλείστας ὅσας ἀντιῤῥήσεις ἡ ἀντιπολίτευσις πρὸς ματαίωσιν καὶ αὐτοῦ τοῦ ἔργου, ῥίπτουσα καὶ ὑπαινιγμοὺς διαφόρους; κατόπιν δὲν ἦλθεν ἄλλο σπουδαιότατον ἔργον πρὸς συντέλεσιν, τὸ τῆς Κωπαΐδος, ὅπερ πρὸ τριακονταετίας ἅπασαι αἱ Κυβερνήσεις παρεχώρησαν πρὸς ἀποξήρανσιν εἰς διαφόρους ἑταιρίας, ξένας τε καὶ ἐντοπίους, αἵτινες ἡ μία κατόπιν τῆς ἄλλης μελετῶσαι τὸ ἔργον ἀλληλοδιαδόχως παρῃτοῦντο, ἐπὶ τέλους πρὸ πενταετία, δὲν ἦλθεν συνεταιρισθεῖσαι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἡ Πιστωτικὴ, ἡ Βιομηχανικὴ, ἡ Ἰονικὴ καὶ ὁ στρατηγὸς Σοῦτους, καὶ οἱ πάντες τότε δὲν ἤλπισαν, ὅτι τὸ ἔργον συντελεσθήσεται πρὸς μεγίστην ἁπάντων ἡμῶν εὐχαρίστησιν, ἰδόντων ἐλθόντας καὶ Εὐρωπαίους μηχανικούς!

§88ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν ἤλθαμε νὰ πωλήσωμεν τὴν Ἑλλάδα διὰ τὴν Κωπαΐδα.

§89ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Δὲν σὲ ἀκούω τί λέγεις. Ἤρχισαν τὰς μελέτας των, προέβησαν εἰς προκαταρκτικὰς ἐργασίας, καὶ ἐλπίδες τοῦ κοινοῦ ἐπηυξήθησαν, καθόσον καὶ κεφάλαια καὶ ἐπιστήμη πρόχειρα ἦσαν, πλὴν ἀτυχῶς καὶ αὐτοὶ ἐναντίον τῶν προσδοκιῶν τοῦ κοινοῦ, ἀφοῦ ἀκριβὰ τοῖς ἐκόστισεν ἡ μελέτη των, ἀποδειλιάσαντες πρὸς τὴν τολμηρὰν ἐπιχείρησιν, παρητήθησαν τοῦ ἔργου, καὶ ἔκτοτε ἡ Κωπαΐς δὲν ἦτο ἄλλο εἰμὴ ἓν ἔκθετον· πλὴν εὐτυχῶς Γαλλικὴ ἑταιρία συνδυάζουσα κεφάλαια καὶ ἐπιστήμην, προσκληθεῖσα παρὰ φιλοπάτριδος, ἀνεδέχθη τὴν συντέλεσιν τοῦ ἔργου, υἱοθετήσασα οὕτω τὸ ἔκθετον. Ἔλαβε δὲ αὕτη τὴν παραχώρησιν κατὰ περίεργον σύμπτωσιν ὑπὸ ὅρους μειονεκτοῦντας: ἐκείνων εἰς οὓς πρὶν τὴν εἶχον λάβει, οἵτινες ἀποδειλιάσαντες ἀλληλοδιαδόχως ἀπέῤῥιψαν τὴν παραχώρησιν· σήμερον δὲ, ὅτε οἱ πάντες βλέπουσιν, ὅτι τὸ ἔργον συντελεσθήσεται, ἵνα μὴ καὶ τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ἔργου τὴν τιμὴν δρέψῃ ὁ κ. Τρικούπης, γοερῶς ἡ ἀντιπολίτευσις φωνάζει κατὰ τῆς ἑταιρίας, ὑπὲρ τῶν δῆθεν καταπατουμένων συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, μάλλιστα φροντίζει δι’ ὑπαινιγμῶν νὰ παραστήσῃ, ὅτι κἄτι συμφέρον ἰδιοτελὲς ἡ Κυβέρνησις ἐπεδίωξε· πλὴν ματαιοπονεῖτε, ὅπως εἰς τὴν Ἀττικὴν δὲν φύεται ὁ καφὲς, ἀλλ’ ἡ συκῆ καὶ ἡ ἐλαία βλαστάνουσιν, οὕτω καὶ εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Τρικούπη ἡ συκοφαντία καταῤῥέει καὶ τὸ ἔντιμον μόνον ἐπικρατεῖ.

§90ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ........

§91ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Ἐπειδὴ καὶ περὶ τῆς συγκοινωνίας τῆς Σύρου κἄτι ἐλέχθη, σᾶς λέγω, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς δὲν καθυστέρησε νὰ ἐργασθῇ κατὰ τῆς ἐκτελέσεως μεγάλων ἔργων, ὅταν ταῦτα ὑπὸ τὸ πνεῦμα τοῦ κ. Τρικούπη διενεργοῦντο. Εὑρέθη ἄνθρωπος ἔχων τὴν ἀγαθὴν διάθεσιν καὶ ἅπαντα τὰ ὑλικὰ μέσα, προσφέρων χεῖρα ἀρωγὸν εἰς τὴν πάσχουσαν ναυτιλίαν, ὅστις καὶ κατήρτισεν ἑταιρίαν πλουσιωτάτην πρὸς κατασκευὴν ἀτμοπλοίων, ἅτινα ἀνὰ τὰς θαλάσσας πλέοντα νὰ ἐπιδεικνύωσι καὶ τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν, καὶ ὅστις μεταβὰς εἰς Σύρον πρὸς πραγματοποίησιν τῶν ἀγαθῶν του διαθέσεων πρὸς κοινὸν ὄφελος, εὗρεν ἐκεῖ τὴν ἀντιπολίτευσιν αὐτὴν ἀντιπροσωπεύουσαν καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς. Πλὴν κολακεύομαι, ὅτι τὸ ἔργον ἐκεῖνο δὲν θὰ ματαιωθῇ· ὥστε οὐδεὶς ἄλλος ὁ σκοπὸς τοῦ κ. Δημητρακάκη καὶ τὰ δίκην κουκίων πίπτοντα λόγια τοῦ κ. Ζηνοπούλου.

§92ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ........

§93ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Μὰ τὸν Θεὸν, δὲν σὲ ἐννοῶ, ἐὰν Ἑλληνιστὶ ἢ ξένην γλῶσσαν λαλῇς· ἕνα χράπα, χράπα ἀκούω καὶ οὐδὲν πλέον.

§94Α. ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀρχόμενος τῆς ὁμιλίας μου, λέγω ὡς ἐν παρενθέσει, ὅτι τοιαῦτα ζητήματα, οἷα τὰ περὶ κατασκευῆς δημοσίων ἔργων, δὲν πρέπει νὰ λαμβάνουν προσωπικὸν καὶ φατριαστικὸν χαρακτῆρα, ὡς παρέστησεν αὐτὰ ὁ ἔντιμος προαγορεύσας βουλευτὴς ἐκ Σύρου· διότι τότε ἔρις μόνον γεννᾶται καὶ ὄχι συζήτησις. Προκειμένου περὶ δημοσίων ἔργων, δέον νὰ ἐξετάζωμεν, ἀνεξαρτήτως τῶν προσώπων, μόνον ἂν ταῦτα ἔγειναν ἢ γίνωνται συμφώνως μὲ τοῦ Ἔθνους τὰ συμφέροντα. Κύριοι, νομίζω, ὅτι ἡ ἰδέα κατασκευῆς δημοσίων ἔργων δὲν ἀπαιτεῖ βεβαίως οὔτε πνεῦμα ἀναμορφωτικὸν, εὔτε πνεῦμα ὑπέρτερον· ἀρκεῖ ὁ κοινὸς νοῦς καὶ ἡ καλὴ θέλησις. Περὶ τῆς ἀληθείας τούτου ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναφέρω ἓν ἀνέκδοτον, γνωστὸν ἴσως εἰς πολλοὺς ἐξ ὑμῶν, ἀλλὰ κανεὶς ἂς μὴ νομίσῃ, ὅτι θέλω νὰ τὸ ἐφαρμόσω εἰς οἱονδήποτε. Τὸ ἀναφέρω μόνον ὡς γεγονὸς ἱστορικὸν καὶ ὡς ἀπόδειξιν, ὅτι δὲν ἀπαιτεῖται οὔτε ὑπέρτερος νοῦς, οὔτε ἀναμορφωτικὸν πνεῦμα πρὸς κατασκευὴν ὁδῶν, ἢ ἄλλων ὑλικῶν ἔργων. Ὅταν οἱ πρεβεδοῦροι, οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Βενετίας, μετέβαινον εἰς τὰς διαφόρους ἐπαρχίας, τὰς ὑπὸ τὴν κυριαρχίαν τῶν Βενετῶν, καὶ ἠρώτων τοὺς ἐν τῇ πρωτευούσῃ φίλους των πῶς νὰ πλουτήσουν, οὗτοι τοὺς ἀπήντων: fabrichè ..... Τὴν ἄλλην λέξιν τὴν γνωρίζετε καὶ τὴν παρασιωπῶ. Τοῦτο ἐπαναλέγω, δὲν τὸ ἐφαρμόζω εἰς κανένα, οὐχ ἧττον ὅμως σᾶς τὸ ἀνέφερον, διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι δὲν ἀπαιτεῖται ἔξοχον ἀναμορφωτικὸν πνεῦμα, προκειμένου περὶ ὑλικῶν δημοσίων ἔργων.

§95ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Διὰ νὰ προτείνῃ στρατιωτικὸν σχέδιον, πρέπει ὁ βουλευτὴς νὰ ἔχῃ πολὺ μυαλό.

§96ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως. Ἀλλὰ τώρα δὲν πρόκειται περὶ στρατιωτικοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ διατί ἀπορεῖτε σεῖς, ἀφοῦ καὶ ὁ κ. Τρικούπης εἰσήγαγε στρατιωτικὸν νομοσχέδιον, καίτοι μὴ ὢν στρατιωτικός; (ἱλαρότης). Διὰ τοῦτο λοιπὸν ἀπορῶ πῶς μετὰ 50 ἔτη ἐν Ἑλλάδι δὲν ὑπάρχει κανὲν σπουδαῖον μέσον συγκοινωνίας· καὶ ἐνέχονται διὰ τοῦτο ὄχι μόνον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατεκρίθησαν ἀπὸ τὸν προαγορεύσαντα, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κάθηνται ὡς ὑπουργοὶ, διότι καὶ οὗτοι ὑπῆρξαν κατὰ διαφόρους ἐποχὰς ἄλλοτε τοιοῦτοι.

§97ΚΑΛΛΙΓΑΣ......

§98ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Τί εἴπατε; Θέλετε νὰ τὰ ἐφαρμόσητε ἐπάνω σας; Ἐγὼ, βλέπετε, δὲν θέλω νὰ τὰ ἐφαρμόσω, ὅσον τὸ ἐπ’ ἐμοί (ἱλαρότης). Ὤφειλον λοιπὸν καὶ οὗτοι καὶ οἱ πρὸ αὐτῶν νὰ φέρουν τὴν ἰδέαν καὶ τὴν πραγματοποίησιν τῶν δημοσίων ἔργων, καὶ ἰδίως τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας. Ἐκεῖνο ὅμως, κύριοι, ὅπου ἀπαιτεῖται ὑπέρτερος νοῦς, προκειμένου περὶ δημοσίων ὁδῶν, ποῖον εἶναι; Μία Κυβέρνησις σπουδαία καὶ κηδομένη πραγματικῶς τῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους καὶ ὄχι ἐνεργοῦσα πρὸς ἐπίδειξιν μόνον καὶ ἐσπευσμένως, ὤφειλε, κατ’ ἐμὲ, πρὶν ἢ προβῇ εἰς τὴν σύμβασιν περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων, νὰ κάμῃ τὸ ἑξῆς· ὤφειλε πρότερον νὰ σκεφθῇ, νὰ προβῇ εἰς μελέτας καὶ νὰ ζητήσῃ καὶ τὴν βοήθειαν ἀνδρῶν εἰδικῶν, μιᾶς ἐπιτροπῆς ἐκ μηχανικῶν· ὤφειλε νὰ σχηματίσῃ πρότερον τὴν γεωγραφίαν, ὡς εἰπεῖν τῶν σιδηροδρόμων· ὤφειλε νὰ κάμῃ ἓν σύμπλεγμα ἐπὶ τοῦ χάρτου, ποῖοι δρόμοι καὶ πόσοι νὰ γίνουν εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ὄχι μόνον ποῖοι καὶ πόσοι, ἀλλὰ καὶ πῶς νὰ γίνουν αὐτοὶ οἱ δρόμοι, δηλαδὴ πρέπει νὰ γίνουν διεθνεῖς καὶ πλατεῖς, ἢ τοπικῆς συγκοινωνίας καὶ στενοί; Διότι ἡ Ἑλλὰς, κατ’ ἐμὲ, ὡς ἐκ τῆς γεωγραφικῆς κατασκευῆς της, καὶ ὡς ἐκ τῆς θέσεώς της ἐν τῇ Μεσογείῳ ἀπέναντι τῆς Ἀνατολῆς καὶ τῆς Δύσεως, πρέπει κυρίως, κατὰ τὸ πλεῖστον, νὰ ἔχῃ σιδηροδρόμους διεθνεῖς καὶ ὑπὸ ἔποψιν πολιτικὴν καὶ ἐμπορικὴν, καὶ ὑπὸ ἔποψιν τῆς μεταβάσεως τῶν ἀνθρώπων ἀπὸ τόπου εἰς τόπον. Δεύτερον, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἤθελε πράξει τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγκαῖον, τότε ἔπρεπε, κύριοι, νὰ θέσῃ μίαν ἄλλην βάσιν, τὸν συναγωνισμὸν, νὰ θέσῃ δηλαδὴ εἰς διαγωνισμὸν τοὺς σιδηροδρόμους, προσκαλοῦσα διαφόρους ἑταιρίας· διότι εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, τὰ δημόσια ἔργα δὲν δύνανται νὰ ἦναι ὠφέλιμα εἰς ἓν ἔθνος, παρὰ μόνον ὅταν προέρχωνται ἀπὸ τὸν συναγωνισμὸν καὶ ὄχι ἀπὸ αὐθαιρεσίαν καὶ προνόμιον. Ἐδῶ δὲ, ὡς γνωστὸν, ἐπαρουσιάσθησαν ἑταιρίαι διάφοροι, μετὰ τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ ἔλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις πρότερον, καὶ ἴσως ἤθελεν εὑρεθῇ ἑταιρία τις, ἡ ὁποία, καλλίτερον σκεπτομένη, συμφώνως πάντοτε μὲ τὸ συμφέρον της, νὰ παραδεχθῇ σύστημα σιδηροδρόμων συμφερώτερον εἰς τὴν Ἑλλάδα· ἀλλὰ δὲν τὸ ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις. Ἐκτὸς δὲ τούτου τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος, ἡ Κυβέρνησις, οὕτω πράττουσα, δὲν ἤθελε λάβει εἰς ἑαυτὴν βαρεῖαν εὐθύνην· διότι δὲν ἀρκεῖ, ὡς εἶπεν ὁ προλαλήσας, τὸ νὰ ἦναι ἢ νὰ θεωρῆται ὁ Ἄλφα ἢ ὁ Βήτα τίμιος. Ὁ νόμος καὶ τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους εἶναι ἡ ὑπέρτερα παντὸς καὶ μόνη ἀληθὴς ἀσφάλεια. Μόνος δὲ ὁ διαγωνισμὸς ἀφαιρεῖ πᾶσαν ὑπόνοιαν. Καὶ ὑπὸ ταύτην λοιπὸν τὴν ἔποψιν ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ δεχθῇ τὸν συναγωνισμὸν, ὅπως μὴ ῥιφθῇ ἐπ’ αὐτῆς οἱαδήποτε εὐθύνη. Αὐτὸ ἦτο τὸ συμφέρον καὶ τὸ καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως· καὶ πιστεύω, ὅτι ὅλοι ὑμεῖς ἐν τῇ διανοίᾳ σας ἀναγνωρίζετε τὴν ὀρθότητα τῶν λόγων μου. Ἀλλὰ βεβαίως, καθὼς κατηντήσαμεν, δηλαδὴ πρὶν ἢ κάμωμεν δρόμους, νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὰς γραμμὰς τὰς ἐναερίους τῶν τηλεγράφων, καὶ ἂν τέλος δὲν κάμωμεν καὶ σήμερον ἔναρξίν τινα δρόμων, ἔστω καὶ ὡς πείραμα, τότε θὰ περιμείνωμεν πολὺν ἴσως καιρὸν, ἕως οὗ εὑρεθῇ ἡ ἀεροπορία διὰ τοῦ ἀεροστάτου, ὅπως ἀποκτήσωμεν συγκοινωνίαν ἐναέριον. Λέγω λοιπὸν, ὅτι οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι, — καὶ εἰς πολλὰ εἶναι ἐσφαλμένη, — ἡ σύμβασις, ἐγὼ θὰ τὴν δεχθῶ, μόνον καὶ μόνον διὰ τὸν λόγον, ὅτι ὕστερον ἀπὸ 50 ἔτη στερούμεθα μέσων συγκοινωνίας καὶ εἴμεθα εἰς ἀγρίαν κατάστασιν. Ἀλλὰ θὰ κάμω μίαν ἐρώτησιν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν· ἀφοῦ ἐθεωρήθη αὕτη ἡ ὁδὸς μεταξὺ Πατρῶν καὶ Πειραιῶς ὡς μὴ διεθνὴς, διατί τότε νὰ μὴ δύναται νὰ γείνῃ τὸ πλάτος 75 ἑκατοστά; διότι τότε ἠδυνάμεθα νὰ πληρόνωμεν ἀντὶ ἑνὸς χιλιομέτρου οὐχὶ πλέον τῶν 20,000, ἀλλὰ 10,000. Εἰς τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ δώσῃ ὁριστικωτέρας πληροφορίας. Ἐν οἱᾳδήποτε δὲ περιπτώσει, δι’ οὓς λόγους ἀπολύτου ἀνάγκης σᾶς ἀνέφερον, θέλω ὑποστηρίξει τὴν σύμβασιν. Ἀλλ’ ἡ εὐθύνη ἀφορᾷ ἐκείνους, οἵτινες δεόντως δὲν προεμελέτησαν, δὲν ἐβασίσθησαν εἰς τὸν συναγωνισμὸν καὶ συνηλλάχθησαν ἀφ’ ἑαυτῶν. Ἔπειτα εἶναι ἀρχὴ, καὶ ἡ πεῖρα θὰ χρησιμεύσῃ.

§99Λ. ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Περὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν, δηλαδὴ περὶ τῆς χρησιμότητος καὶ τοῦ κατεπείγοντος τῆς κατασκευῆς σιδηροδρόμων ἐν Ἑλλάδι, οὐδεμία δύναται νὰ γείνῃ συζήτησις, διότι οὐδεὶς ὑπάρχει καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ὅστις δὲν πιστεύει, ὅτι πρὸ πολλοῦ πλέον ἐπέστη ἡ ὥρα τῆς κατασκευῆς σιδηροδρόμων. Ἀλλ’ ἂν πάντες ἤμεθα σύμφωνοι, ὅτι πρέπει ν’ ἀποκτήσωμεν σιδηροδρόμους καὶ νὰ παύσῃ ἡ Ἑλλὰς μόνη κατ’ ἐξαίρεσιν ἐν Εὐρώπῃ οὖσα τὸ μόνον Ἔθνος τὸ μὴ ἔχον σιδηροδρόμους, πρέπει πολὺ νὰ προσέξωμεν, πρὶν προβῶμεν εἰς ἀποφάσεις, τί θέλει ὁ τόπος, διότι δὲν δικαιούμεθα νὰ πράξωμεν ἄλλο ἢ ὅ,τι ὁ τόπος θέλει. Ὀλίγιστοι ἐντὸς τῆς Βουλῆς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ὑπάρχουσιν, οἵτινες εἴτε ἐξ ἰδίας πείρας, εἴτε ἐξ ἐπιστήμης εἰδικῆς δύνανται νὰ συζητήσωσι τὸν λόγον τοῦ τί θέλουσιν ἐπὶ σιδηροδρόμων. Οἱ βουλευταὶ ἐπὶ τῶν ζητημάτων τῶν σιδηροδρόμων δὲν φέρουσιν ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν των τὴν πεῖραν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν περὶ ἄλλων ζητημάτων φέρουσιν· ἕνεκεν τούτου ὅμως νομίζω, ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ προσέξῃ ἰδιαιτέρως ἐπὶ τῶν σιδηροδρόμων καὶ μετὰ πολλῆς περισκέψεως νὰ προβῇ, διότι τὰ μὲν ἄλλα νομοθετήματα, ἄν που φαίνωνται ἤδη ἐλλιπῆ, ἢ διὰ τοῦ χρόνου ἀποδειχθῶσι πλημμελῆ, δύνανται νὰ τὰ μεταῤῥυθμίσῃ ἢ αὐτὴ ἡ Βουλὴ ἢ ἄλλη, ἄνευ βλάβης τῶν δημοσίων συμφερόντων καὶ τῶν συμφερόντων τῆς κοινωνίας· τῶν σιδηροδρόμων ὅμως, ἂν γίνωσιν ἐπὶ τῇ βάσει πλημμελοῦς συστήματος, εἶναι ἀδύνατον εἴτε ἡμεῖς, εἴτε οἱ ἀπόγονοι ἡμῶν νὰ διορθώσωμεν τὰς ἀτελείας, ἄνευ μεγάλων δαπανῶν καὶ θυσιῶν, δαπανῶν δυσαναλόγων πρὸς ἐκείνας, ἃς χάριν τοῦ Κράτους θέλομεν ν’ ἀποφύγωμεν σήμερον. Πρῶτον λοιπὸν ἐρώτημα γεννᾶται, τί θέλει ὁ τόπος ἐπὶ σιδηροδρόμων. Οὐδεὶς ὑπάρχει εἴτε ἐντὸς τῆς Βουλῆς, εἴτε ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ὁ μὴ ὁμολογῶν, ὅτι τὸ Ἔθνος θέλει ἐκεῖνο τὸ ὄργανον τῆς συγκοινωνίας, ὅπερ καὶ ὁ ἔσχατος χωρικὸς τῆς Ἑλλάδος γινώσκει, ὅτι ὑπῆρξε καὶ ὑπάρχει ἐν Εὐρώπῃ τὸ δραστηριώτερον καὶ μεγαλουργότερον μέσον τῆς ὑλικῆς ἀναπτύξεως αὐτῆς. Ἂν ὅμως ὡρισμένον εἶδος σιδηροδρόμων ἐν Εὐρώπῃ καὶ ἐν Ἀμερικῇ, ἐν αὐτῇ ἀκόμη τῇ Ἀσίᾳ καὶ ἐν τῇ Ἀφρικῇ, ἐπὶ πεντηκονταετίαν λειτουργῇ ὑπὲρ τῆς προόδου καὶ συντελῇ αὐτὴν θαυμασίως, ἂν δι’ αὐτὸ τὸ μέσον τῆς συγκοινωνίας τὰ διάφορα Κράτη ἐδαπάνησαν μέχρι σήμερον 100 χιλιάδας ἑκατομμυρίων φράγκων, ἂν ἐν γνώσει τῶν στενῶν σιδηροδρόμων πάντα τὰ Ἔθνη ἀπέῤῥιψαν αὐτοὺς καὶ προείλοντο τοὺς πλατεῖς σιδηροδρόμους, ὡς μέσον συγκοινωνίας πλέον δραστήριον καὶ γόνιμον εἰς ἀποτελέσματα, καίτοι πολυδαπανώτερον, ἀντὶ τῶν στενῶν σιδηροδρόμων, οἵτινες εἶναι μὲν ὀλιγοδαπανώτεροι, ἀλλ’ εἶναι μέσον συγκοινωνίας συγκριτικῶς ἀσθενὲς καὶ φθισικόν, ποῖος θὰ τολμήσῃ σήμερον ἐν Ἑλλάδι ν’ ἀντιτάξῃ τὴν προσωπικὴν αὐτοῦ γνώμην ἀπέναντι τῶν παραδειγμάτων καὶ τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς πείρας ὁλοκλήρου τῆς Εὐρώπης; Ὅταν πρὸ ὀλίγου ἤκουσα τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Μεσσήνης συνιστῶντα τοὺς στενοὺς σιδηροδρόμους, καὶ λέγοντα, ὅτι ἐν Εὐρώπῃ αὐτοὶ πλέον οἱ σιδηρόδρομοι ἤρχισαν ἐπικρατοῦντες, καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς σιδηροδρόμους ἀνήκει τὸ μέλλον τῆς συγκοινωνίας, ἠρώτησα κατ’ ἐμαυτόν, μὴ ἡ μηχανὴ ἐπετέλεσε κατὰ τὸ 1882 τοιαύτας βελτιώσεις καὶ τελειοποιήσεις, ὥστε νὰ δυνάμεθα ἡμεῖς σήμερον ἐν Ἑλλάδι, πρῶτοι ἐφαρμόζοντες τὰς νέας αὐτὰς ἀνακαλύψεις, νὰ ἐπιτύχωμεν διὰ τῶν στενῶν σιδηροδρόμων ὅ,τι ἐν Εὐρώπῃ ἐπέτυχον ἀντὶ μεγάλων θυσιῶν διὰ τῶν εὐρέων σιδηροδρόμων; Εὐθὺς ὅμως ἀνεπόλησα, ὅτι ἡ Γαλλία δὲν ἀνεκάλεσεν εἰσέτι τὸν νόμον τοῦ 1879, δι’ οὗ, ἀφοῦ πρὶν ἐδαπάνησε 10,000,000,000 φράγκων εἰς σιδηροδρόμους, ἀνθ’ ὧν ἐκμεταλλεύεται σήμερον πλέον τῶν 24,000 χιλιόμετρα σιδηροδρόμων, ἀπεφάσισε τὴν κατασκευὴν 181 ἀκόμη γραμμῶν σιδηροδρόμων ἐθνικοῦ συμφέροντος, τῶν ὁποίων ἡ δαπάνη ὑπολογίζεται εἰς 4,000,000,000 φράγκων. Λοιπὸν, ἂν Κράτος τόσον ἀνεπτυγμένον ὡς ἡ Γαλλία, κεκτημένον 24,000 χιλιόμετρα σιδηροδρόμων καὶ πλέον, ἔρχεται κατὰ τὸ 1881 καὶ 1882 λέγον, ὅτι θέλει ἀκόμη 181 γραμμὰς νέας πλατέων σιδηροδρόμων, δὲν ἐννοῶ πῶς ἡ Ἑλλὰς, ἥτις κατεσκεύασε μόλις 10 χιλιόμετρα σιδηροδρόμων, δύναται νὰ σκέπτηται νὰ ἐφαρμόσῃ τοὺς στενοὺς σιδηροδρόμους. Ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν δύναταί τις, ἀκούων πολλῶν λαλησάντων ἐπὶ τοῦ συστήματος τῶν σιδηροδρόμων, δι’ ὧν πρέπει νὰ προικίσωμεν τὴν Ἑλλάδα, δηλαδὴ τῶν στενῶν καὶ οἰκονομικωτέρων σιδηροδρόμων, νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι ἐν Εὐρώπῃ ὑπῆρξεν ἐντελῶς ἄγνωστον τὸ πνεῦμα τῆς οἰκονομίας, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις ἐκεῖναι ἐσπατάλησαν ἀνοήτως τὰ ἐθνικὰ χρήματα, ἢ εὗρον παμμέγιστα περισσεύματα ἐν τοῖς ταμείοις τοῦ Κράτους, διὰ τῶν ὁποίων κατεσκεύασαν τοὺς σιδηροδρόμους πλατεῖς. Ἀλλ’ οὐδ’ αὐτὸ δύναται νὰ ἦναι ἡ αἰτία, δι’ ἣν ἡ Εὐρώπη προετίμησε καὶ προτιμᾷ τοὺς πλατεῖς σιδηροδρόμους, διότι βλέπομεν καὶ σήμερον ἀκόμη Κράτη, βεβαρημένα διὰ βαρυτάτων χρεῶν, δανειζόμενα, ὅπως κατασκευάσωσι νέους σιδηροδρόμους πλατεῖς. Πρέπει λοιπὸν ἄλλη νὰ ἦναι ἡ αἰτία δι’ ἣν ἡ Εὐρώπη, ἥτις βεβαίως δὲν ἀγνοεῖ τοὺς στενοὺς σιδηροδρόμους, προετίμησεν ἄνευ ἐλαχίστων ἐξαιρέσεων, περὶ ὧν μετ’ ὀλίγον θέλω ὁμιλήσει, τοὺς πλατεῖς σιδηροδρόμους. Ἡ αἰτία εἶναι εὐνόητος· μόνον οἱ πλατεῖς σιδηρόδρομοι δίδουσι τοιαύτην ταχύτητα καὶ συντόμευσιν τῶν ἀποστάσεων, προσφέρουσι τόσῳ μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς τὸ ἐμπόριον, τοσαύτην ἀκρίβειαν εἰς τὴν κυκλοφορίαν, τοσαύτην ἀσφάλειαν καὶ τοιαύτας εὐκολίας, ὥστε κατὰ παραβολὴν πρὸς τὰ συνήθη μέσα τῆς συγκοινωνίας, εἴτε διὰ ξηρᾶς, εἴτε διὰ θαλάσσης, ἐπιτυγχάνουσι τὴν ὑπεροχὴν ἐκείνην, ἥτις ἐντὸς βραχέος χρόνου καὶ εἰς πολλῷ μεγαλείτερον βαθμὸν πολλαπλασιάζει τὴν κυκλοφορίαν, προκαλεῖ τὴν μεγαλειτέραν κατανάλωσιν, αὐξάνει τὴν παραγωγὴν καὶ τὸ ἐμπόριον καὶ προάγει τὴν κοινωνίαν καὶ αὐξάνει τὰ εἰσοδήματα τοῦ Κράτους. Τί εἶναι ὅμως πλατὺς σιδηρόδρομος, καὶ τί εἶναι στενὸς σιδηρόδρομος; Πλατὺς σιδηρόδρομος, μ. 1,13, σημαίνει σιδηρόδρομον μεγάλης ταχύτητος καὶ ἀσφαλείας, μέχρις 100 χιλιομέτρων πολλάκις, ἀλλὰ πολυδάπανον. Τὸν σιδηρόδρομον αὐτὸν τοῦ 1 μ. καὶ 43 ἑκ. τὸν καθιέρωσε καὶ διὰ νόμου ἀκόμη τὸ Κοινοβούλιον τῆς Ἀγγλίας, εἶναι δὲ τὸ παραδεδεγμένον πλάτος ἀνεξαιρέτως σχεδὸν παντοῦ τοῦ κόσμου. Ἡ Γαλλία παρεδέχθη ἀπ’ ἀρχῆς κατὰ μίμησιν τῆς Ἀγγλίας τὸ αὐτὸ πλάτος, σήμερον ὅμως ἐκεῖ πολλοὶ ζητοῦσι τὸ 1 μέτρον καὶ 80 ἑκατοστά, καὶ ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ μεταβληθῇ τὸ πλάτος τῶν γαλλικῶν σιδηροδρόμων ἄνευ μεγάλων δαπανῶν, βεβαίως τὸ γαλλικὸν ἔθνος θὰ ἐπροτίμα πολλαχοῦ τὸ πλάτος τοῦτο· ἀλλὰ μετὰ τόσην ἔκτασιν πλατέων σιδηροδρόμων τὴν ὁποίαν ἔχει, πᾶσα μεταβολὴ εἶναι σχεδὸν ἀδύνατος. Ὅλα τὰ ἄλλα Κράτη ἐπροτίμησαν καὶ προτιμῶσι τοὺς πλατεῖς σιδηροδρόμους, διὰ τὴν ἐντὸς καὶ ἐκτὸς συγκοινωνίαν, λόγῳ τῆς ταχύτητος. Ἐξαιρέσεις ἀποτελοῦσι δύω τάξεις γραμμῶν· πρῶτον, οἱ σιδηρόδρομοι, οἵτινες οὔτε τοπικοὶ δύνανται νὰ κληθῶσι, δηλ. οἱ σιδηρόδρομοι οὓς στρώνουσιν ἐντὸς τῶν δασῶν ἢ πλησίον τῶν μεταλλείων, ἢ εἰς θέσεις δυσπροσίτους, ἐφ’ ὧν ὁ πλατὺς σιδηρόδρομος δὲν δύναται νὰ στρωθῇ, δηλαδὴ ἐπὶ μερῶν ὀρεινῶν, ἐφ’ ὧν ὁ σιδηρόδρομος διὰ λοξοδρομιῶν πολλῶν ἀναβαίνει καὶ ὅπου δὲν πρόκειται νὰ ὑπηρετήσῃ κυρίως τὴν συγκοινωνίαν, ἀλλὰ νὰ μεταφέρῃ μόνον ὡρισμένα προϊόντα καὶ μικρὸν ἀριθμὸν ἀνθρώπων. Δευτέραν ἐξαίρεσιν ἀποτελοῦσιν οἱ σιδηρόδρομοι τῆς τοπικῆς ἀνάγκης· ἂν ἐξαιρέσητε αὐτούς, οὐδαμοῦ ἀλλοῦ διὰ τὴν ἐθνικὴν συγκοινωνίαν ἀπαντῶσιν οἱ στενοὶ σιδηρόδρομοι. Ἀλλ’ ἐλέχθη τὸ παράδειγμα τῆς Σουηδίας καὶ Νορβηγίας. Θέλω ἐπιμείνει εἰς τὸ παράδειγμα τῆς Σουηδίας, διότι καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἀνέφερεν αὐτὸ, πλὴν οὐδόλως ὠφελεῖ. Ἡ Σουηδία κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1879 εἶχε 5,605 χιλιόμετρα· ἐξ αὐτῶν 1,937 ἐξεμεταλλεύετο αὐτὸ τὸ τὸ Κράτος, καὶ τὰ 1937 εἶναι πάντα πλάτους 1 μ. καὶ 43, δηλαδὴ πλατεῖς σιδηρόδρομοι, 3663 δὲ χιλιόμετρα ἐξεμεταλλεύοντο ἑταιρίαι διάφοροι· ἐκ τούτων μόνον 940 χιλιόμετρα εἶναι στενοὶ σιδηρόδρομοι, δηλαδὴ πλάτους μικροτέρου τοῦ 1 καὶ 43. Ἀποπλανᾷ δὲ πολλοὺς ὑπὲρ τῆς Σουηδίας καὶ τὸ ἑξῆς, ὅτι εἰς τὰς στατιστικὰς σιδηροδρόμων ἡ Σουηδία κατέχει τὴν πρώτην θέσιν σχετικῶς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν κατοίκων αὐτῆς; διότι ἐπὶ 10,000 κατοίκων ἔχει 10 καὶ 3 ἑκατοστὰ χιλιομέτρου. Τοῦτο ὅμως δὲν εἶναι βάσις ἀληθής, ὅπως ὀρθῶς τις κρίνῃ περὶ τῆς θέσεως καὶ τῆς ὑπεροχῆς τῆς Σουηδίας σιδηροδρομικῶς, διότι πρέπει νὰ ἔχῃ τις ὑπ’ ὄψει καὶ τὴν ἔκτασιν ἑκάστης χώρας καὶ τὴν ἀναλογίαν τῶν χιλιομέτρων πρὸς τὴν ἔκτασιν. Φαντάσθητε ἔκτασιν χώρας πολὺ μεγάλην, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ πληθυσμὸς εἶναι ἀραιός· ἐκεῖ βεβαίως πολὺ μεγαλείτερος ἀριθμὸς χιλιομέτρων ἀντιστοιχεῖ ἐπὶ 10,000 κατοίκων. Καὶ ἡ Σουηδία εἶναι Κράτος ἀραιοτάτου πληθυσμοῦ· ἡ Ἑλλάς, ἡ χθεσινὴ μόλις Ἑλλάς, ἔχει ἀπέναντι τῆς Σουηδίας πολὺ ἀνώτερον ἀριθμὸν τῶν κατοίκων ἐπὶ ἑκάστου τετραγωνικοῦ χιλιομέτρου, ἐνῷ ἡ Σουηδία, νομίζω, ὅτι ἔχει πλέον τι τῶν 9 κατοίκων ἐπὶ ἑκάστου τετραγωνικοῦ χιλιομέτρου, ἡ Ἑλλὰς ἔχει 33. Ὡς πρὸς τοῦτο ἡ Σουηδία κατέχει δωδεκάτην θέσιν, τῇ ἀναλογεῖ δὲ 1 χιλιόμετρον σιδηροδρόμου ἐπὶ 100 χιλιομέτρων ἐπιφανείας. Ἂν δὲν ἦτο προκεχωρημένη ἡ ὥρα, ἤθελον ἀναγνώσει πολλὰ περὶ τῶν σιδηροδρόμων τῆς Σουηδίας, οἵτινες ἔχουσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἰδιαιτέραν σπουδαιότητα, διότι εἶναι τὸ μόνον Κράτος, ὅπερ ἀναλόγως ἔχει ἀριθμόν τινα χιλιομέτρων στενῶν σιδηροδρόμων...

§100Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ τὰ ἀναγνώσητε· εἶναι σοβαρὸν τὸ ζήτημα.

§101ΤΙΝΕΣ. Παρῆλθεν ἡ ὥρα.

§102ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Ἀπ’ ἐδῶ λέγουν, ὅτι παρῆλθεν ἡ ὥρα.

§103ΤΙΝΕΣ. Νὰ τὰ ἀναγνώσητε, νὰ τὰ ἀναγνώσητε.

§104ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Παραλείπω τὰ ἄλλα καὶ εἰς τοῦτο μόνον περιορίζομαι (ἀναγινώσκει.) «Οἱ σιδηρόδρομοι τῆς Σουηδίας διαιροῦνται εἰς τρεῖς κατηγορίας κατὰ τὴν κίνησιν, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ὑπηρετήσωσιν. «Ἡ πρώτη κατηγορία περιλαμβάνει τὰς γραμμὰς μὲ πλάτος 1 μ. 50 ἑκ., στερεᾶς κατασκευῆς, μὲ σιδηρᾶς ῥάβδους βάρους 30 ἕως 36 χιλιογρ. κατὰ μέτρον καὶ φερούσας ἀτμομηχανὰς βάρους 33 τόνων. Ἡ μέση ταχύτης τῶν ταχειῶν ἁμαξοστοιχιῶν εἶναι 48 χιλιομέτρων τὴν ὥραν, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν σταθμεύσεων. Ἐπ’ αὐτῶν αἱ μεγαλείτεραι κλίσεις δὲν ὑπερβαίνουσιν 1% καὶ οὐδεμία καμπύλη ἔχει ἀκτῖνα κατωτέραν τῶν 300 μέτρων. Ἐξ αὐτῶν ὑπάρχουσιν ἐν ἐνεργείᾳ 1710 χιλιόμετρα καὶ ἐν κατασκευῇ 629, (ἔτος 1875). «Ἡ δευτέρα κατηγορία τῶν σιδηροδρόμων τῆς Σουηδίας περιλαμβάνει γραμμὰς πλάτους 1,50 ἐπίσης, ἀλλὰ γενικῶς ἡ κατασκευὴ αὐτῶν εἶναι ἐλαφροτέρα, τῶν σιδηρῶν ῥάβδων ζυγιζουσῶν 20 ἕως 30 χιλιόγραμμα κατὰ μέτρον, καὶ τῶν ἀτμομηχανῶν καὶ τῶν ἁμαξῶν οὐσῶν ἐλαφροτέρων. Ἡ μεγίστη ταχύτης τῶν ταχειῶν ἁμαξοστοιχιῶν δὲν ὑπερβαίνει τὰ 36 χιλιόμετρα καθ’ ὥραν. Ἐξ αὐτῶν, κατὰ τὸ 1875 ὑπῆρχον ἐν ἐνεργείᾳ 933 χιλιόμετρα καὶ ἐν κατασκευῇ 1823. «Ἡ τρίτη κατηγορία περιλαμβάνει τὰς στενὰς γραμμάς. Τὸ πλάτος αὐτῶν εἶναι ἀπὸ 66 ἑκατοστῶν μέχρις 1 μ. 20 ἑκ. μεταξὺ τῶν ῥάβδων, αἵτινες εἶναι βάρους 10 ἕως 18 χιλιογράμμων κατὰ μέτρον. Τὸ κινητὸν ὑλικὸν εἶναι ἀναγκαίως ἀνάλογον πρὸς τὸ πλάτος τῆς γραμμῆς, ἀλλ’ ἡ ἀνωτάτη ταχύτης τῶν ἁμαξοστοιχιῶν οὐδέποτε ὑπερβαίνει κατὰ μέσον ὅρον τὰ 25 χιλιόμετρα τὴν ὥραν. «Αἱ γραμμαὶ τῆς πρώτης κλάσεως ὑπηρετοῦσι τὸ κέντρον καὶ τὸ μεσημβρινὸν μέρος τῆς Σουηδίας, ὅπου ὁ πληθυσμὸς εἶναι σχετικῶς πυκνότερος. Οἱ σιδηρόδρομοι τῆς βʹ τάξεως, οἱ ἤδη κατασκευαζόμενοι, περιλαμβάνουσι τὰς βορεινὰς γραμμάς, ἔτι δὲ τὸν σιδηρόδρομον Stockolm Westerås, ὅστις διασχίζει τὴν χώραν τῶν μεταλλείων καὶ ἐννέα ἄλλας γραμμὰς τοπικοῦ συμφέροντος, αἵτινες καταλήγουν ἐκεῖ. «Ἡ ἀνάγκη τῆς κατασκευῆς τῶν εἰδικῶν σιδηροδρόμων ἐγένετο ἐπαισθητὴ ἐν Σουηδίᾳ πρὸ 10 ἐτῶν, καὶ προκάλεσε τὸ σύστημα τῶν στενῶν γραμμῶν. «Κατὰ τὸ 1870, σπουδαία συζήτησις ἐγένετο ἐν τῷ σουηδικῷ Κοινοβουλίῳ καὶ ζωηρὰ ἀντίστασις ἐξεδηλώθη ὡς πρὸς τὴν ποικιλίαν τῶν σιδηροδρόμων. Τὸ αἴσθημα τοῦτο ἔκτοτε ηὔξησε, καὶ ὅτε βραδύτερον κατὰ τὸ 1873 ἐπῆλθεν ἡ συζήτησις περὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου ἐν τῇ Ἑταιρίᾳ τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν τῆς Ἀγγλίας, λόγῳ τῶν σιδηροδρόμων τῶν Ἰνδιῶν, ἐγένετο μνεία τῶν ἐν Σουηδίᾳ πειραμάτων, ὡς ἐντελῶς εὐνοϊκῶν ὑπὲρ τῆς γραμμῆς πλάτους 1 μ. 50 ἑκ. ἐναντίον τῆς γνώμης ἐκείνων, οἵτινες κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν κατεσκεύαζον ἀκόμη στενοὺς σιδηροδρόμους. «Κατὰ τὸ λῆξαν ἔτος (1872) ἡ εὐρωπαϊκὴ ἠπειρωτικὴ γραμμὴ τοῦ 1 μ. 50 ἑκ. φαίνεται γενομένη δεκτὴ σχεδὸν παμψηφεί ὑπὸ τῶν Σουηδῶν μηχανικῶν διὰ τὸ μέλλον.» Σημειωτέον, ὅτι ἡ Σουηδία εἶναι χώρα μεγάλης ἐκτάσεως, ἀραιοῦ πληθυσμοῦ, ὀρεινή, μικρᾶς κυκλοφορίας καὶ μικρᾶς κινήσεως ἐμπορικῆς καὶ βιομηχανικῆς, καὶ ὅτι δὲν συνδέεται ἀπ’ εὐθείας μετὰ τῆς πεπολιτισμένης Εὐρώπης. Τὰ αὐτὰ πολὺ περισσότερον ἐφαρμόζονται διὰ τὴν Νορβηγίαν. Ἄλλο παράδειγμα δύναταί τις νὰ ἐπικαλεσθῇ ὑπὲρ τῶν στενῶν σιδηροδρόμων, τὸ ἐν Γαλλίᾳ. Εἶπον καὶ προηγουμένως, ὅτι ἀπ’ ἀρχῆς ἐν Γαλλίᾳ οἱ σιδηρόδρομοι κατεσκευάσθησαν πλατεῖς καὶ διὰ μεγάλων δαπανῶν. Μέχρι τοῦ τέλους τοῦ 1881 κατεσκευάσθησαν καὶ εἰργάζοντο ἐκεῖ ὑπὲρ τὰς 24,000 χιλιομέτρων πλατεῖαι γραμμαί. Ὑπῆρχον ὅμως καὶ ἐλειτούργουν καὶ 2,189 χιλιόμετρα στενοτέρων σιδηροδρόμων. Εἶναι συντελεστικὸν πρὸς φωτισμὸν τῆς Βουλῆς νὰ λάβῃ γνῶσιν τῶν γνωμῶν, αἱ ὁποῖαι ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τῆς Γαλλίας ὑπεστηρίχθησαν μετὰ πολλὰς καὶ μακρὰς μελέτας καὶ συζητήσεις, αἵτινες προηγήθησαν ἐν ἐπιτροπαῖς, ἐν αἷς ἔλαβον μέρος οἱ μεγαλείτεροι μηχανικοὶ καὶ οἰκονομολόγοι τῆς Γαλλίας. Ἐξ αὐτῶν θέλετε πεισθῆ, ὅτι καὶ ἐν Ἑλλάδι, δι’ ἣν θέλομεν καὶ ἐλπίζομεν καλύτερον μέλλον, ἡ στενὴ γραμμὴ δὲν εἶναι ἐκείνη, ἥτις δύναται νὰ ὑπηρετήσῃ ὅ,τι θέλομεν καὶ ἐπιθυμοῦμεν πάντες. Πρὸ τοῦ 1865, ἡ γαλλικὴ Κυβέρνησις συνέστησεν εἰδικὴν ἐπιτροπήν, ὅπως γνωμοδοτήσῃ περὶ τοῦ τρόπου τῆς κατασκευῆς τινων σιδηροδρόμων πρὸς θεραπείαν τοπικῶν ἀναγκῶν, αἵτινες πανταχόθεν τῆς Γαλλίας ἐζητεῖτο νὰ θεραπευθῶσι, καὶ τοὺς ὁποίους δὲν ἐδέχοντο ν’ ἀναλάβωσι σπουδαῖαι ἑταιρίαι. Ἡ ἐπιτροπή, μετὰ μακρὰν σπουδὴν καὶ μετὰ πολλὰς πληροφορίας, ἃς ἔλαβε παρ’ ὅλων τῶν διευθυντῶν καὶ μηχανικῶν σιδηροδρόμων ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Γαλλίας, ἔφθασεν εἰς τὸ ἑξῆς συμπέρασμα. «Ὅτι μεγαλειτέρα ἐλευθερία πρέπει ν’ ἀφεθῇ εἰς τὴν διοίκησιν, ὅπως ἐπιτρέπῃ καὶ εἰς τὸν ἀνάδοχον τοῦ σιδηροδρόμου, ἵνα κατασκευάζῃ καὶ ἐκμεταλλεύηται τὸν σιδηρόδρομον τοῦ τοπικοῦ συμφέροντος· ὅτι αἱ γραμμαὶ τοῦ συμπλέγματος αὐτοῦ πρέπει νὰ ὦσι κατὰ τὰς περισσοτέρας περιπτώσεις γραμμαὶ μεταγωγῆς (transbordement)· ὅτι δύνανται καὶ ὀφείλουσι νὰ διαφέρωσιν οὐσιωδῶς, τόσον ὡς πρὸς τὴν κατασκευὴν, ὅσον καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἀπὸ τὰς γραμμὰς τὰς περιλαμβανομένας εἰς τὸ ὑπάρχον ἤδη σύμπλεγμα. Ὅτι ἑπομένως αἱ διατάξεις τῆς ἐπικρατούσης συγγραφῆς ἔπρεπε ν’ ἁπλοποιηθῶσιν οὕτως, ὥστε νὰ ἐπιτρέπηται, ἵνα κατὰ τὰς περιστάσεις ποικίλλεται τὸ πλάτος τῆς ὁδοῦ, τὸ βάρος τῶν σιδηρῶν ῥάβδων, τὸ σύστημα τοῦ κινητοῦ ὑλικοῦ, αἱ κλίσεις καὶ αἱ καμπύλαι κτλ. Λοιπὸν κυριωτάτη γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι, ὅτι αἱ γραμμαὶ τοῦ τοπικοῦ συμφέροντος πρέπει νὰ ὦσι στεναί. Τὸ ὑπουργεῖον, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκθέσεως αὐτῆς, ὑπέβαλε νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, οὗτινος ἡ δικαιολογητικὴ ἔκθεσις περιέχει ὡς πρὸς τὸ ζήτημα, ποῖοι εἶναι οἱ δρόμοι, οἵτινες πρέπει νὰ γίνωνται στενοὶ καὶ εὐθηνοὶ, καὶ τὰ ἑξῆς: «Δρόμοι ἀποκλειστικῶς προωρισμένοι, ὅπως συνενώσωσι δευτερεύοντα σημεῖα πρὸς τὰς κυρίας γραμμὰς, ἀκολουθοῦντες κοιλάδα, εἴτε ὀροπέδιον, καὶ μὴ διερχόμενοι οὔτε κορυφὰς ὀρέων, οὔτε μεγάλας κοιλάδας, δρόμοι περιωρισμένου μήκους, ἐκτεινόμενοι σπανίως πέραν τῶν 30 ἢ 40 χιλ. καὶ ὑπηρετοῦντες μικρὰν κυκλοφορίαν, δυναμένην νὰ θεραπεύηται διὰ τριῶν μόνον ἁμαξοστοιχιῶν εἰς ἑκατέραν τῶν διευθύνσεων ἄνευ ὑπηρεσίας τῆς νυκτός. Ἐπὶ τῶν γραμμῶν αὐτῶν ἡ μεταφορὰ θὰ γίνεται ἐν κερκίδι, δηλονότι ἁμαξοστοιχία τις, ἀναχωροῦσα ἐκ τοῦ ἑνὸς ἄκρου τῆς γραμμῆς, θὰ ἐπανέρχηται εἰς τὸ σημεῖον τῆς ἀναχωρήσεώς της, ἀφοῦ ὑπηρετήσῃ τὸν ἕτερον σταθμὸν, πρὶν δευτέρα ἁμαξοστοιχία ἀναχωρήσῃ ἐκ τοῦ πρώτου σημείου. Τὸ σύστημα τοῦτο παρέχει πᾶσαν ἐγγύησιν ἀσφαλείας, διότι οὐδεμία συνάντησις ἁμαξοστοιχιῶν εἶναι δυνατή. Ἡ κοιλομετρικὴ ταχύτης δὲν πρέπει νὰ ὑπερβαίνῃ γενικῶς τὰ εἰκοσιπέντε χιλιόμετρα καθ’ ὥραν.» Τὰ 25 χιλιόμετρα τὴν ὥραν εἶναι ἡ νόμιμος ταχύτης, ἀλλὰ δὲν εἶναι πάντοτε καὶ ἡ πραγματική· ὅπως ἐπὶ τῶν πλατέων σιδηροδρόμων ἡ νόμιμος ταχύτης δύναται νὰ ἦναι 70 χιλιόμετρα, ἀλλὰ πραγματικῶς διανύουσι 50, οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν στενῶν, ἡ νόμιμος ταχύτης δὲν εἶναι 25, ἀλλ’ ὀλιγωτέρα καθ’ ὥραν. Καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος· εἶναι κανονισμένον πᾶς σιδηρόδρομος νὰ βραδύνῃ τὴν κίνησίν του εἰς ὡρισμένας περιστάσεις, π. χ. πρὶν καταβῇ κλίσιν· ἐλαττόνων δὲ τὴν ταχύτητά του δὲν μεταβαίνει ἀποτόμως ἀπὸ τῆς μικροτέρας ταχύτητος εἰς τὴν μεγαλειτέραν, ἀλλὰ βαθμηδόν· δεύτερον, ὅταν πρόκηται νὰ φθάσῃ εἰς διακλαδώσεις, ὅταν πλησιάζῃ εἰς σταθμοὺς, ὅταν διέρχηται ἐν γένει ἐπικίνδυνα σημεῖα, εἶναι ἠναγκασμένος νὰ βραδύνῃ. Ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅλας αὐτὰς τὰς ἐλαττώσεις, τότε ἔχετε τὴν πραγματικὴν ταχύτητα, ἡ ὁποία εἶναι ὁ μέσος ὅρος, ὅστις εὑρίσκεται, ὅταν διαιρεθῶσι τὰ χιλιόμετρα, τὰ ὁποῖα διήνυσε, διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὡρῶν ἐντὸς τῶν ὁποίων τὰ διήνυσεν. Ἐπὶ τῶν ἐμπορευμάτων δὲ ἀφεύκτως ἡ ταχύτης εἶναι μικροτέρα. Ὅταν λέγετε, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος διατρέχει 25 χιλιόμετρα καθ’ ὥραν, ὅταν ἔχῃ ἐμπορεύματα θὰ διατρέξῃ μόνον 15 χιλιόμετρα. Τοιοῦτον λοιπὸν σιδηρόδρομον, τοιαύτης ταχύτητος, θὰ θέσητε εἰς ἀνταγωνισμὸν πρὸς τὴν διὰ θαλάσσης συγκοινωνίαν, μετὰ τὴν τομὴν μάλιστα τοῦ ἰσθμοῦ; Πρῶτον ἡ ἑταιρία τοῦ ἰσθμοῦ δύναται νὰ ἔχῃ ἀτμόπλοια, διατρέχοντα καθ’ ὥραν 16 μίλια, ἤτοι πλέον τῶν 29 χιλιομέτρων.

§105ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ ἑταιρία τοῦ ἰσθμοῦ δὲν θὰ δύναται νὰ φέρῃ ἀτμόπλοια.

§106ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ ἑταιρία ἔχει συμφέρον νὰ φέρῃ, βεβαίως δὲ θὰ ἔχῃ καὶ ῥυμουλκά. Ὅταν λοιπὸν φέρῃ τοιαύτης ταχύτητος ἀτμόπλοια, δὲν θὰ δυνηθῇ ν’ ἀνταγωνισθῇ ὁ σιδηρόδρομος, διότι σημειωτέον, ἡ γραμμὴ ἡ διὰ θαλάσσης μεταξὺ Πατρῶν καὶ Πειραιῶς, εἶναι καὶ συντομωτέρα τῆς διὰ ξηρᾶς, διότι μίαν κλίσιν θὰ ἔχῃ νὰ κάμῃ μόνον τὸ ἀτμόπλοιον ἀπὸ Πατρῶν, ὅταν διελθὸν τὴν διώρυγα, στραφῇ πρὸς τὸν Πειραιᾶ, ἐνῷ ὁ σιδηρόδρομος θὰ κάμῃ πολλὰς καμπύλας, οὐ μόνον ἕνεκα τῆς ὁδοῦ, ἀλλὰ καὶ ἕνεκα τοῦ ἐδάφους. Ἐρωτῶ, ἡ ἀτμοπλοϊκὴ συγκοινωνία δὲν θὰ παρέχῃ πλείονας ἀναπαύσεις εἰς τοὺς ταξειδεύοντας, ἢ ὁ στενὸς σιδηρόδρομος, ὅστις οὐ μόνον ταχύτητα ἀνωτέραν δὲν θέλει ἔχει, ἀλλὰ δὲν θὰ ἦναι καὶ ἀναπαυτικός; Αἱ ἅμαξαι θὰ ὦσι στεναὶ, καὶ ὁ καύσων ὑπερβολικὸς ἐντὸς αὐτῶν. Μόνον ἐν περιπτώσει κακοκαιρίας, θὰ προτιμᾶται παρὰ πολλῶν ὁ σιδηρόδρομος. Παραλείπω τοὺς λόγους, οὓς πολλοὶ τῶν προαγορευσάντων ἀνέφερον, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος μεταξὺ Πατρῶν καὶ Ἀθηνῶν ἔχει διεθνῆ χαρακτῆρα. Βεβαίως ἐντελῶς διεθνὴς δὲν εἶναι ὁ χαρακτὴρ, καὶ εἶχε δίκαιον ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὑποστηρίξας, ὅτι πρὶν ἡ γραμμὴ τῆς Δαλματίας πραγματοποιηθῇ, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς γραμμὴ διεθνής· οὐχ ἧττον ἐν μέρει εἶναι διεθνὴς, διότι ἐκ Βρεντησίου εἰς Πάτρας θὰ μεταβαίνωσι πολλοὶ ἐπιβάται, καὶ ἴσως θὰ μεταφέρωνται καὶ τὰ ἐμπορεύματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θέλουσιν τὴν ταχύτητα. Ὁ στενὸς σιδηρόδρομος, κύριοι, πρόκειται νὰ ὑπηρετήσῃ τοπικὰς ἀνάγκας, περιωρισμένα συμφέροντα, καὶ δὲν λαμβάνει τις τὴν ἀληθῆ ἰδέαν περὶ τοπικοῦ σιδηροδρόμου, ὅταν τὸν ἀντιπαραβάλῃ μόνον πρὸς τοὺς διεθνεῖς. Μεταξὺ τῶν διεθνῶν ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῶν τοπικῶν ἀφ’ ἑτέρου ὑπάρχουσιν οἱ ἐθνικοὶ σιδηρόδρομοι. Ὅπως καὶ ἐπὶ τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν, οὕτω καὶ ἐπὶ σιδηροδρόμων, οἱ ἐθνικοὶ συνδέουσι τὰ μεγάλα κέντρα τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τῆς παραγωγῆς τῆς κινήσεως τῶν διαφόρων Κρατῶν· ταῦτά εἰσι σχετικὰ, ἀλλὰ διὰ τοῦτο δὲν ἀποβάλλουσι τὴν ἀξίαν των. Ἂν διατρέξῃ τις τοὺς σιδηροδρόμους ὅλων τῶν ἐθνῶν, οὐδαμοῦ θέλει ἴδει, ὅτι ὑπηρετοῦσι μόνον διεθνῆ συγκοινωνίαν καὶ διὰ τοῦτο εἶναι πλατεῖς· πλατεῖς εἶναι ὅλοι οἱ γενικοῦ συμφέροντος, οἱ ἐθνικοὶ λεγόμενοι σιδηρόδρομοι, οἱ συνδέοντες τὰ πλουσιώτερα καὶ πολυανθρωπότερα κέντρα αὐτῶν. Ὅταν ἓν Κράτος ἀποφασίζῃ νὰ κάμῃ σιδηροδρόμους, ὀφείλει ἐξ ἀνάγκης καὶ διὰ πάσης θυσίας γραμμάς τινας νὰ παραδεχθῇ, αἵτινες συνδέουσι πόλεις, αἵτινες φαίνονται ὅτι ἐν προσεχεῖ μέλλοντι θέλουσιν ἀφεύκτως ἀναπτυχθῆ. Δὲν πρέπει νὰ λάβῃ τις ὑπ’ ὄψει του τὰ οἰκονομικὰ μέσα, ἅτινα διαθέτει τὸ Κράτος ἐν δεδομένῃ στιγμῇ, καὶ ἂν ἦναι μικρὰ, νὰ καταδικάσῃ τὴν χώραν νὰ ὑπηρετῆται ὑπὸ στενῶν γραμμῶν, αἵτινες δὲν φέρουσι μεγάλας ὠφελείας, καὶ μάλιστα ἐν Ἑλλάδι, ὅπου ὑπάρχει πανταχόθεν ἡ διὰ θαλάσσης συγκοινωνία. Λοιπὸν πρέπει νὰ δώσητε εἰς τοὺς σιδηροδρόμους μεγαλειτέραν ταχύτητα, διπλασίαν τοὐλάχιστον ἐκείνης ἣν δίδουν τὰ ἀτμόπλοια, ὅπως ἐπιτύχητε ἀποτελέσματα μεγαλείτερα. Ἡ Κυβέρνησις, ὡς ἐφάνη ἐκ τῶν ἀγορεύσεων τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, δὲν παραγνωρίζει τὰ πλεονεκτήματα τῶν πλατέων σιδηροδρόμων· ἀπεφάσισεν ὅμως νὰ ἐγκαταλίπῃ τὸ γενικὸν καὶ πανευρωπαϊκὸν μέσον συγκοινωνίας διὰ τῶν πλατέων σιδηροδρόμων, ἐκ δύω ἀφορμῶν· πρῶτον ἐκ λόγων τοπικῶν, δηλ. ἀραιότητος τοῦ πληθυσμοῦ, ἀνωμαλίας τοῦ ἐδάφους καὶ μικρᾶς ἀναπτύξεως τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας, καὶ δεύτερον διὰ λόγους οἰκονομικούς. Ὅτι ἡ Ἑλλὰς παρουσιάζει γενικῶς ὅλα τὰ μειονεκτήματα, ἅτινα ἀνέφερον, εἶναι ἀναμφισβήτητον, νομίζω ὅμως, ὅτι ὑπάρχουσί τινα σημεῖα ἐν Ἑλλάδι, ἅτινα καὶ σήμερον καὶ διὰ τὸ μέλλον πολὺ περισσότερον, παρουσιάζουσι μετ’ ἀσφαλείας τόσα πλεονεκτήματα, τόσην πρόοδον, ὥστε, προκειμένου περὶ προνομίων διαρκείας 99 ἐτῶν, δὲν πρέπει ν’ ἀποδειλιάσωμεν ἀπέναντι τῶν δαπανῶν καὶ νὰ ἐγκαταλίπωμεν τοὺς πλατεῖς σιδηροδρόμους. Τοιαύτην γραμμὴν θεωρῶ τὴν ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας· ἑτέρα γραμμὴ πλατεῖα, διότι ὁμολογεῖται ἀπὸ τὴν ἰδίαν Κυβέρνησιν ὡς διεθνὴς, εἶναι ἡ ἀπὸ Ἀθηνῶν μέχρι Λαρίσσης· ἑτέρα, τὴν ὁποίαν καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἐθεώρησεν ἐν μέρει διεθνῆ, εἶναι ἡ γραμμὴ μέχρι Καλαμῶν. Αἱ γραμμαὶ αὗται πρέπει νὰ γίνωσιν εὐρεῖαι, εἴτε ὡς διεθνεῖς, εἴτε ὡς ἐθνικαὶ καὶ γενικοῦ συμφέροντος. Αἱ ἀνωμαλίαι τοῦ ἐδάφους δὲν εἶναι ἀσυνήθεις, οὐδ’ αἱ δαπάναι ὑπέρογκοι. Τοὺς οἰκονομικοὺς τέλος λόγους, δι’ οὓς ἡ Κυβέρνησις λέγει ὅτι προτιμᾷ ἐξ ἀνάγκης τοὺς στενοὺς σιδηροδρόμους, ἐπηρεάζει πολὺ ἡ θέσις τοῦ ζητήματος περὶ τῶν σιδηροδρόμων, οὓς θέλομεν νὰ κάμωμεν. Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ἔθεσε τὸ ζήτημα περὶ σιδηροδρόμων, συγχρόνως καὶ τὸ ἔλυσε, διότι ἐξ ὑπερμέτρου καὶ ἀξιεπαίνου βεβαίως φιλοτιμίας θέλει νὰ προικίσῃ συγχρόνως καὶ διὰ μιᾶς τὴν χώραν διὰ σιδηροδρόμων. Ἡ Κυβέρνησις, οὕτω θέτουσα τὸ ζήτημα, ἀναγκάζεται εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ ἐγκαταλίπῃ τὸ σύστημα τὸ ὠφελιμώτερον καὶ τὸ χρησιμώτερον τῶν πλατέων σιδηροδρόμων καὶ νὰ ἐκλέξῃ τοὺς στενούς. Ἂν ἠθέλατε εἰπεῖ σήμερον, ὅτι θέλετε νὰ κατασκευάσητε ὁλόκληρον τὸ σύμπλεγμα τῶν ἑλληνικῶν σιδηροδρόμων μὲ πλατείας γραμμὰς, δηλαδὴ 2 ἢ 3,000 χιλιόμετρα, καὶ ἀποταθῆτε εἰς ἑταιρίας, βεβαίως αἱ ἑταιρίαι θὰ ζητήσωσι δι’ ὅλας αὐτὰς τὰς γραμμὰς τοιαύτας ἐπιχορηγήσεις ἢ ἐγγυήσεις τόκου, ὥστε νὰ κατασταθῇ ἀδύνατον εἰς τὸ Κράτος ν’ ἀναλάβῃ διὰ μιᾶς 50 ἢ 60 ἑκατομ. φρ. βάρη ἢ 20 ἢ 30,000,000 κατ’ ἔτος τόκους. Οὐδαμοῦ ὅμως ἐτέθη οὕτω τὸ ζήτημα. Πανταχοῦ οἱ σιδηρόδρομοι κατεσκευάσθησαν βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον. Ἐν Γαλλίᾳ, ὅτε κατὰ τὸ 1844 ἢ 1845 ἡ Κυβέρνησις εἰσήγαγε πέντε ὁμοῦ νομοσχέδια περὶ σιδηροδρόμων, ἐγεννήθη μακρὰ συζήτησις, ὑπεστηρίχθη δὲ ὅτι αἱ γραμμαὶ ἐκεῖναι δὲν ἔπρεπε νὰ γίνωσι συγχρόνως, διότι ἡ δαπάνη ὑπελογίζετο εἰς 500,000,000 φράγκων. Βουλευτής τις τότε διέκοψε τὸν λαλοῦντα ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ εἶπεν, ὅτι ἡ δαπάνη θὰ ἦτο 1,000,000,000. Γενικὸς γέλως ἐξεῤῥάγη ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ, καὶ ἐν τούτοις μέχρι σήμερον ἐξωδεύθησαν 10,000,000,000 φράγκα, καὶ ἂν κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἤθελε προτείνει ἡ γαλλικὴ Κυβέρνησις διὰ μιᾶς νὰ κατασκευάσῃ τὸ σύμπλεγμα αὐτῆς, οὐδὲ χιλιόμετρον θὰ ἐπεχείρει νὰ κατασκευάσῃ. Οἱ σιδηρόδρομοι εἰς πᾶν Κράτος δὲν δύνανται νὰ γείνωσι διὰ μιᾶς. Ἐν ἑκάστῳ Κράτει, ἐν ἑκάστῃ ἐποχῇ, ὑπάρχει ἀριθμός τις χιλιομέτρων σιδηροδρόμων ἀναγκαῖος καὶ δυνατός· ἂν τὸν ἀριθμὸν τοῦτον θελήσητε ν’ αὐξήσητε, ἀντὶ ὠφελείας θὰ ἐπέλθῃ βλάβη, διότι θέλουσι δαπανηθῆ χρήματα, ἅτινα ἠδύναντο νὰ δαπανηθῶσιν εἰς ἄλλα ἔργα ὠφελιμώτερα. Λοιπὸν δὲν πρέπει νὰ σκεπτώμεθα ζητοῦντες νὰ κατασκευάσωμεν διὰ μιᾶς πάντας τοὺς σιδηροδρόμους. Δὲν ἐννοῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προικίσωμεν πάσας τὰς ἐπαρχίας διὰ σιδηροδρόμων, ἀλλ’ ὅτι μικρὸν κατὰ μικρὸν πρέπει νὰ γείνῃ τοῦτο. Νομίζω, ὅτι περισσότερον θὰ ὠφεληθῇ ἡ Πελοπόννησος καὶ ἡ Στερεὰ, ἐὰν ὑπάρχωσι μόνον γραμμαὶ πλατεῖαι ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας καὶ εἰς Καλάμας καὶ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Λάρισσαν, παρὰ ἐὰν ἔχωμεν πολλαπλᾶς στενάς. Ἡ ἰδέα μου εἶναι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις σήμερον ἔπρεπε δύω γραμμῶν νὰ ἐπιληφθῇ, δηλαδὴ τοῦ σιδηροδρόμου μέχρι Πατρῶν καὶ τοῦ σιδηροδρόμου μέχρι Λαρίσσης, ἀλλ’ ἀμφοτέρων πλάτους 1. μ. 43 ἑκατοστῶν. Περὶ ὅλων τῶν ἄλλων σιδηροδρόμων, εἴτε τῆς Πελοποννήσου εἴτε τῆς Στερεᾶς, ἠδυνάμεθα νὰ μὴ σκεφθῶμεν ἀκόμη, περιμένοντες ν’ ἀποπερατωθῶσι πρῶτον αἱ δύω ἐκεῖναι μεγάλαι γραμμαί. Γραμμὴ πλατεῖα ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Πατρῶν βεβαίως θ’ ἀπαιτήσῃ δαπάνην πολὺ ἀνωτέραν τῆς διὰ στενήν· κατὰ προσέγγισιν ὑπελογίσθη, ὅτι δύναται ν’ ἀπαιτήσῃ 40,000,000 φράγκων. Κατὰ τὸ σύστημα τῆς ἐγγυήσεως τῶν τόκων, ὅπερ εἶναι τὸ βαρύτερον διὰ τὸ Δημόσιον, ἀλλὰ καὶ τὸ ἀσφαλέστερον, διότι τὸ ἄλλο, τὸ τῶν ἐπιχορηγήσεων, ἂν ἡ ἑταιρία τοῦ σιδηροδρόμου Πατρῶν ἤθελε τὸ προτιμήσει, ἔστω καὶ ἀντὶ 40 καὶ 50,000 φράγκων κατὰ χιλιόμετρον, δὲν εἶναι τὸ προτιμότερον, διότι ὁ σιδηρόδρομος Πατρῶν μόλις ἐν ἀρχῇ θὰ καλύπτῃ τὰ ἔξοδά του, κατὰ τὸ σύστημα, λέγω τῆς ἐγγυήσεως, θὰ καταβάλλῃ τὸ Δημόσιον 2,000,000 φράγκων κατ’ ἔτος εἰς τὴν ἑταιρίαν. Ἀλλὰ μὴ λησμονῶμεν, πρῶτον ὅτι ἡ δαπάνη αὐτὴ ὁλοκλήρου τοῦ ποσοῦ δὲν θέλει καταβληθῆ εἰμὴ μετὰ 4 ἔτη· πρὸ τῆς τετραετίας δὲ θὰ γείνηται μερικὴ καταβολὴ τῆς ἐγγυήσεως, καθ’ ὅσον παραδίδονται τὰ τμήματα τοῦ σιδηροδρόμου· κυρίως σπουδαῖον θὰ ἦναι τὸ ποσὸν, ὅταν ὑποχρεωθῇ τὸ Κράτος νὰ πληρώσῃ ὁλόκληρον τὸ 5% μετὰ 4 ἔτη. Τὸ βάρος εἶναι βεβαίως μέγα, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ἂν τὸ Κράτος διοικῆται καλῶς ἐπὶ τέσσαρα ἔτη καὶ τὰ ἔσοδα αὐτοῦ αὐξάνωσι κατ’ ἔτος, χωρὶς νὰ συμπέσωσιν ἔκτακτοι περιστάσεις, θὰ ἦναι οὐχὶ δυσβάστακτον· δὲν θὰ ἦναι δυσβάστακτον, καὶ ἂν εἰς τὸ βάρος αὐτὸ τῶν 2,000,000 προστεθῇ καὶ ἡ ἐγγύησις διὰ τὸν σιδηρόδρομον Λαρίσσης, ὁ ὁποῖος ὡς διεθνὴς καὶ ἀναγκαιότερος ὅλων δέον ἀφεύκτως νὰ γείνῃ πλατύς. Οὕτως ἔχομεν βάρος τοῦ Κράτους νέον ἐκ 5,000,000 φράγκων, τὸ ὁποῖον θέλει προστεθῆ εἰς τὰ ἄλλα βάρη τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τίνες ὅμως εἰσὶν αἱ ὠφέλειαι, αἵτινες διὰ τῆς κατασκευῆς πλατέων σιδηροδρόμων θὰ ἐπέλθωσιν εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰς τὸν τόπον; Παραλείπω τὴν ὠφέλειαν τὴν ἔμμεσον, ἣν θὰ ἔχῃ τὸ Κράτος ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν ἐθνικῶν προσόδων, καὶ ἑπομένως τῶν ἐσόδων, διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς παραγωγῆς καὶ τοῦ ἐμπορίου, καὶ ἔρχομαι εἰς τὰς ὠφελείας, ἃς τὸ Δημόσιον δύναται ἀπ’ εὐθείας ἐκ τῶν σιδηροδρόμων νὰ ἔχῃ. Ὡς πρὸς τοῦτο θὰ λάβω ἐπίσης τὸ παράδειγμα ἐκ τῆς Γαλλίας, διότι ἐκεῖ μᾶλλον ἀνεπτύχθη τὸ σύστημα τῆς ἐγγυήσεως. Κατὰ τὸ 1879 εἶχε κέρδος ἐκ τῶν σιδηροδρόμων ἀπ’ εὐθείας τὸ Γαλλικὸν Δημόσιον 225,000,000 φράγκων, ἐξ αὐτῶν δὲ τὰ μὲν 148,000,000 προήρχοντο ἐκ διαφόρων φόρων, τοὺς ὁποίους ἐκ τῶν σιδηροδρόμων εἰσπράττει, τὰ δὲ 77,000,000 ἐξ οἰκονομιῶν, αἵτινες ἐπέρχονται ἐκ τῆς ταχυδρομικῆς καὶ τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας, ἐκ τῆς μεταφορᾶς στρατιωτῶν, ναυτῶν, καταδίκων καὶ ὑποδίκων καὶ ἄλλων ὑπηρεσιῶν. Αὐτὰ ὅμως τὰ 225,000,000 δὲν εἶναι καθαρὰ βεβαίως ὠφέλεια· πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν ὅ,τι πληρώνει, λόγῳ τῆς ἐγγυήσεως τόκων, τὸ γαλλικὸν δημόσιον πρὸς τὰς διαφόρους ἑταιρίας. Τὸ ποσὸν τοῦτο ἔπρεπε ν’ ἀνέρχηται κατ’ ἀνώτατον ὅρον εἰς 158,000,000 φράγκων, ἀλλὰ δὲν πληρώνεται ὅλον τὸ ποσὸν αὐτό. Κατὰ τὸ 1877 ἐπλήρωσε μόνον 58,000,000 φράγκων, διότι τόσον μόνον ἔλλειμμα παρουσιάσθη εἰς τὰς εἰσπράξεις τῶν ἑταιριῶν· ἐννοεῖται, ὅτι πρὶν, ὅτε ἐπαρουσιάζετο μεγαλείτερον ἔλλειμμα εἰς τὰς εἰσπράξεις τῶν σιδηροδρόμων, συνεπλήρωνε μεγαλείτερον ποσὸν τὸ Δημόσιον, ἤδη ὅμως δὲν παρουσιάζεται πλέον τόσον καὶ ἐλπίζεται, ὅτι ἐντὸς ὀλίγων ἐτῶν θὰ δύνανται αἱ ἑταιρίαι διὰ τῶν εἰσπράξεών των νὰ καλύπτωσιν ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν ἠγγυημένων τόκων. Κατὰ τὸ 1877 ἑπομένως εἶχε μείνει καθαρὸν κέρδος ἐκ τῶν σιδηροδρόμων εἰς τὸ Δημόσιον 167,000,000 φράγκων.

§107ΣΤΡΑΤΟΣ. Διακόψατε δ’ αὔριον, κύριε Δεληγιώργη, διότι παρῆλθεν ἡ ὥρα καὶ ἐπιθυμοῦμεν πολὺ νὰ σᾶς ἀκούσωμεν.

§108ΤΙΝΕΣ. Νὰ τελειώσωμεν ἀπόψε.

§109ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Νὰ τελειώσῃ ἀπόψε, ἐκτὸς ἂν ἐκουράσθη ὁ κ. Δεληγιώργης.

§110ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐκουράσθην.

§111ΤΙΝΕΣ. Ἐξακολουθήσατε, κύριε Δεληγιώργη.

§112ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ ποσὸν αὐτὸ ἀναλογεῖ ἐπὶ τοῦ 1,638,000,000 φραγ. ἅτινα ἐδαπάνησε τὸ Δημόσιον εἰς ἐπιχορηγήσεις καὶ κατασκευὴν σιδηροδρόμων, πρὸς πλέον τῶν 10%. Τώρα βεβαίως δὲν θέλω νὰ παραβάλω τὴν κατάστασιν τὴν βιομηχανικὴν καὶ ἐμπορικὴν τῆς Γαλλίας πρὸς τὴν τῆς Ἑλλάδος, ἑπομένως δὲν νομίζω, ὅτι, λαμβάνων τις ὑπ’ ὄψιν τὸν πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος καὶ τὸν τῆς Γαλλίας, θὰ εἴπῃ, ὅτι ἐὰν ἀπολαμβάνῃ τόσα ἐκ τῶν σιδηροδρόμων τὸ γαλλικὸν δημόσιον, τὸ ἑλληνικὸν δημόσιον θὰ λάβῃ ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ τόσα. Λαμβάνοντες ὅμως ὑπ’ ὄψει τὸν προϋπολογισμὸν τῶν δύω Κρατῶν καὶ συγκρίνοντες αὐτοὺς κάμνομεν σύγκρισιν, ἥτις εἶναι ὑπερβαλλόντως κατὰ τῆς Ἑλλάδος, διότι ὁ μὲν προϋπολογισμὸς τῆς Γαλλίας σήμερον παριστᾷ ὅλην τὴν ὠφέλειαν, τὴν ὁποίαν ἐκ τῆς ἄλλης προσόδου τοῦ ἔθνους καὶ ἐκ τῶν σιδηροδρόμων καὶ ἐκ τῶν πολὺ βαρυτέρων φόρων ἀπολαμβάνει τὸ γαλλικὸν Κράτος, ἐνῷ τῆς Ἑλλάδος ὁ προϋπολογισμὸς στερεῖται ὅλων αὐτῶν τῶν ὠφελειῶν καὶ τῶν ἐξ αὐτῶν ἐσόδων. Οὕτω περὶ τῆς Ἑλλάδος δυνάμεθα κατὰ παραβολὴν πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τῆς Γαλλίας, δηλ. κατὰ παραβολὴν προϋπολογισμοῦ 60,000,000 φράγκων πρὸς προϋπολογισμὸν 2,000,000,000, νὰ εἴπωμεν, ὅτι μετά τινα χρόνον θὰ δύναται τὸ Δημόσιον νὰ ἔχῃ ὠφέλειαν 2,000,000 ἐκ τῶν σιδηροδρόμων τῆς Ἑλλάδος. Λοιπὸν ἐκτὸς τῆς αὐξήσεως γενικῶς τῶν εἰσπράξεων, ἥτις διὰ τοῦ χρόνου θέλει ἐπέλθει εἰς τὸ ἑλληνικὸν ταμεῖον, ἐκτὸς τῶν εὐκολιῶν καὶ οἰκονομιῶν, τὰς ὁποίας θέλει ἐπιτύχει τὸ κοινὸν, καὶ αἱ ὁποῖαι καὶ ἐν Ἑλλάδι δὲν δύνανται νὰ ὑπολογισθῶσι κατώτεραι τῶν 10% ἐπὶ μεταφορᾶς ἀνθρώπων καὶ πλέον τῶν 50 ἐπὶ μεταφορᾶς ἐμπορευμάτων, κατὰ παραβολὴν πρὸς τὰ συνήθη μέσα τῆς συγκοινωνίας, δέον ἐκτὸς αὐτῶν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι θέλει εἰσπράττει τὸ Δημόσιον βραδύτερον καὶ ἀρκούντως σπουδαῖον ποσὸν ἀπευθείας ἐκ τῶν σιδηροδρόμων. Ἐκτὸς ὅμως τούτων, ὑπὲρ τῆς ἐγγυήσεως τόκου συνηγορεῖ καὶ τὸ ἑξῆς· ὅτι τὸν σιδηρόδρομον Πατρῶν, ὡς γνωρίζετε, πρόκειται νὰ κατασκευάσωσιν ἐντόπια ἑλληνικὰ κεφάλαια· δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐξωτερικὰ κεφάλαια μετέχουσιν, ἀλλ’ ἡ ἑταιρία θέλει φροντίσει ἐν καιρῷ νὰ εὕρῃ ὅλον αὐτὸ τὸ ποσὸν δι’ ἐγγραφῶν ἐν Ἑλλάδι. Συμφέρει ὅμως, ἐὰν κάμωμεν πλατὺν τὸν σιδηρόδρομον ὡς πρέπει, νὰ ἀφήσωμεν τὰ 40 αὐτὰ ἑκατομμύρια εἰς χεῖρας τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ ἄνευ οὐδεμιᾶς βεβαιότητος κέρδους, δηλαδὴ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐγγυήσεως τόκου; Τοῦτο δὲν εἶναι δίκαιον, οὔτε συμφέρον· καὶ ἂν σήμερον δὲν θέλωμεν νὰ τὸ πράξωμεν, θὰ ἀναγκασθῶμεν μετά τινα ἔτη ὑποχρεωτικῶς νὰ τὸ πράξωμεν, ὅπως ἐγένετο καὶ ἀλλαχοῦ. Οἱ σιδηρόδρομοι δὲν διαφέρουσι τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν, ἃς κατασκευάζει τὸ Κράτος· ὀφείλει ἑπομένως καὶ τούτους νὰ κατασκευάζῃ ἡ Κυβέρνησις· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τὰ χρηματικὰ πρὸς τοῦτο μέσα, δὲν θεωρεῖται δὲ καὶ ὡς καλὸς βιομήχανος καὶ ἐπιχειρηματίας μεταφορᾶς, ἀποτείνεται δι’ Ἑταιριῶν εἰς τὸ ἔθνος. Ἀλλ’ αἱ ἐπιχειρήσεις τῶν σιδηροδρόμων δὲν προϋπολογίζονται μετὰ τῆς αὐτῆς ἀκριβείας καὶ βεβαιότητος ὡς αἱ ἄλλαι, οὐδ’ εἶναι πάντοτε ἀρκούντως προσοδοφόροι, ὅπως τὰ κεφάλαια προσδράμωσιν εἰς κατασκευὴν σιδηροδρόμων· λοιπὸν τὸ Κράτος πρέπει νὰ ὑποσχεθῇ τὸν πρέποντα τόκον, διὰ νὰ ἐνθαῤῥύνῃ τὰ κεφάλαια. Καὶ δι’ αὐτὸν ἑπομένως τὸν λόγον, ἂν ἠθέλομεν προτιμήσει τὴν εὐρεῖαν γραμμὴν, θὰ ἦτο ἀναγκαῖον νὰ ὑποσχεθῇ τὸ Κράτος ἐλάχιστόν τινα τόκον 5%. Ἄλλην ἀντίῤῥησιν κατὰ τοῦ συστήματος τῶν εὐρειῶν γραμμῶν ἔφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι διὰ τούτων καταστρέφεται τὸ ὁμοιόμορφον τῶν σιδηροδρόμων, ὅτι θὰ ἔχωμεν τὸ ἐλάττωμα τῶν μεταγωγῶν, τὸ ὁποῖον δὲν θέλει, καὶ πολὺ ὀρθῶς, νομίζω ὅμως, ὅτι ἐξώγκωσε τὸ κακὸν ἐκ τῶν μεταγωγῶν αὐτῶν. Ὁ στενὸς σιδηρόδρομος πρέπει νὰ παραβάλληται οὐχὶ πρὸς τοὺς εὐρεῖς σιδηροδρόμους, ἀλλὰ πρὸς τὰς συνήθεις ὁδούς· ὅταν δὲ εἰς τὰς συνήθεις ὁδοὺς ἔχωμεν τόσας μεταφορτώσεις καὶ τόσας δαπάνας, νομίζω, ὅτι προσφέροντες σιδηρόδρομον στενὸν φέρομεν οὐ μικρὰ ἐλάττωσιν ὅλων αὐτῶν τῶν δαπανῶν. Δεύτερον νομίζω...

§113ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἐπιθυμοῦμεν, κ. Πρόεδρε, ν’ ἀκούσωμεν μετὰ προσοχῆς τοῦ ἀγορεύοντος, ἐν ἐκτάσει ἀναπτύσσοντος τὰς ἰδέας του· ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρηκυῖα.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναχωρήσατε, ἂν βιάζεσθε.

§115ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Σᾶς ἐρωτῶ, ἐὰν γείνῃ ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, ἐπιτυγχάνετε τὸν σκοπόν σας;

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολουθήσατε, κ. Δεληγιώργη.

§117ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, δεύτερον, ὅτι αἱ τοιαῦται μεταγωγαὶ καὶ σήμερον ἐν μέρει γίνονται ἐν τοῖς σιδηροδρόμοις τοῦ αὐτοῦ πλάτους· διότι, ὡς γνωρίζετε, οἱ ἐπιβάται εἰς πλείστας διακλαδώσεις ἐξέρχονται καὶ μὲ τὰς ἀποσκευάς των μεταβαίνουσιν εἰς ἄλλας ἁμαξοστοιχίας, τὰ δὲ βαγόνια, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι φορτωμένα, πλήρη, κενοῦνται, φορτώνονται εἰς ἕτερα. Ἐκτὸς τούτου, διὰ τῶν σιδηροδρόμων δὲν μεταφέρονται ἐμπορεύματα ἔχοντα μέγαν ὄγκον, καὶ τὰ χυτὰ λεγόμενα, διότι προτιμῶσι τὴν θάλασσαν. Τέλος οὐδέποτε τὰ ἔξοδα τῆς μεταγωγῆς ἢ μεταφορτώσεως ἑνὸς τόνου ὑπερβαίνουσι τὰ 20 ἢ 30 ἑκατοστὰ τοῦ φράγκου, πολλαὶ δ’ ἑταιρίαι κατώρθωσαν διὰ 15 μόνον centimes νὰ κάμνωσι τὴν μεταφοράν. Ἀπέναντι τόσων ἄλλων ὠφελειῶν καὶ κερδῶν ἐκ τῶν πλατέων σιδηροδρόμων, εἶναι ὅλως δυσανάλογος ἡ δαπάνη τῆς μεταγωγῆς ἐκ τῆς συνυπάρξεως στενῶν καὶ πλατέων σιδηροδρόμων. Ἕτερον ἐπιχείρημα, ὅπως ἐγκαταλίπωμεν τοὺς πλατεῖς σιδηροδρόμους, ἀνέφερεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς τὸ ἑξῆς: Εἶπεν, ὅτι, ὅταν οἱ στενοὶ σιδηρόδρομοι, τοὺς ὁποίους θὰ κατασκευάσωμεν, ἀποδείξωσι διὰ τοῦ χρόνου, ὅτι δυνάμεθα καὶ πλατεῖς νὰ ἔχωμεν αὐτοὺς, διότι καλύπτουσι τὰ ἔξοδα τῆς συντηρήσεώς των καὶ κέρδος ἀρκοῦν θὰ καταλίπωσι, τότε δυνάμεθα τοὺς σιδηροδρόμους τοὺς στενοὺς νὰ μεταβάλωμεν εἰς πλατεῖς. Βεβαίως τοῦτο δὲν εἶναι ἀδύνατον, ἀλλ’ εἶναι δυσκολώτατον, ἰσοδυναμεῖ δὲ μὲ κατασκευὴν νέων σιδηροδρόμων καὶ ἔτι πλέον, καὶ ἰδοὺ διατί. Κατὰ τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ἐνώπιον ὑμῶν ἔχομεν, ἡ ἀπόκτησις τῶν γαιῶν διὰ δημοσίαν ἀνάγκην γίνεται δι’ ἁπλῆν στενὴν γραμμὴν ἑνὸς μέτρου, καὶ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ καὶ ἐν τοῖς σταθμοῖς. Ὅταν λοιπὸν θὰ κατασκευάσωμεν μίαν ἡμέραν σιδηρόδρομον εὐρὺν, θ’ ἀναγκασθῶμεν νὰ δαπανήσωμεν διὰ τὴν ἀγορὰν νέων γαιῶν. Δὲν εἶναι ὅμως μόνον τοῦτο· διὰ νὰ κάμωμεν εὐρύτερον σιδηρόδρομον, θὰ κατασκευάσωμεν μικροτέρας τὰς κλίσεις καὶ μεγαλειτέρας τὰς καμπύλας, διότι εὐρὺς σιδηρόδρομος δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ ἐπὶ τῶν αὐτῶν κλίσεων καὶ μὲ τὰς αὐτὰς καμπύλας· διὰ νὰ κάμωμεν καμπύλην μεγαλειτέραν, ἀφοῦ ἐκάμαμεν μικρὰν, ἐννοεῖται, ὅτι θὰ κάμωμεν ἐπιχωματώσεις νέας καὶ μεγαλειτέρας δαπάνης. Τρίτον θ’ ἀναγκασθῶμεν νὰ κατασκευάσωμεν πανταχοῦ τῆς γραμμῆς νέας γεφύρας ἕνεκα τῆς αὐξήσεως τοῦ εὔρους τῆς ὁδοῦ, διότι κατὰ τὴν σύμβασιν αἱ γέφυραι ἤδη θὰ γίνωσι μόνον διὰ γραμμὴν ἁπλῆν καὶ στενήν. Ἐκτὸς τούτων ὅμως τὸ ὑλικὸν τὸ ἀκίνητον ἁπάσης τῆς στενῆς γραμμῆς θὰ μεταβληθῇ, διότι οὔτε τὰ ὑποστηρίγματα τῶν σιδηρῶν ῥάβδων τῆς στενῆς ὁδοῦ δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι δι’ εὐρύτερον σιδηρόδρομον, οὔτε αἱ σιδηραῖ ῥάβδοι, διότι, κατὰ τὴν σύμβασιν, τὸ βάρος ἑνὸς μέτρου σιδηρᾶς ῥάβδου τῆς στενῆς ὁδοῦ πρέπει νὰ ἰσοσταθμῇ πρὸς 20 χιλιόγραμμα, οὐδέποτε ὅμως δύνασθε νὰ ἔχητε πλατὺν σιδηρόδρομον μὲ βάρος ὀλιγώτερον τῶν 35 χιλιογράμμων χάλυβος τοῦ Βέσμερ κατὰ γραμμικὸν μέτρον. Λοιπὸν καὶ αἱ σιδηραῖ ῥάβδοι θέλουσιν ἀποβῆ ἄχρηστοι. Προσέτι ὅλον τὸ κινητὸν λεγόμενον ὑλικὸν, αἱ μηχαναὶ καὶ αἱ διάφοροι ἅμαξαι, αἱ ἐργαζόμεναι ἐπὶ στενῶν γραμμῶν, οὐχὶ μόνον ἕνεκα τῶν διαστάσεων, ἀλλὰ καὶ ἕνεκα τῆς μικροτέρας δυνάμεως αὐτῶν, δὲν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν ἐπὶ εὐρυτέρας γραμμῆς. Θὰ ἔχωμεν ἑπομένως οὐ μόνον νέαν σχεδὸν ὅλως γραμμὴν, ἀλλὰ θὰ ἀποβάλῃ ἡ ἑταιρία καὶ ὅλον τὸ ὑλικὸν, ὅπερ θὰ κέκτηται καὶ ὅπερ θὰ ἦναι μέγιστον. Τώρα ἐνδέχεται νὰ παρουσιασθῇ ἡ περίστασις, ὅτι ἡ ἑταιρία, ἥτις θὰ ἔχῃ τὸν σιδηρόδρομον μεταξὺ Πατρῶν καὶ Ἀθηνῶν, θὰ πρόκειται νὰ κατασκευάσῃ συγχρόνως τότε στενὴν γραμμὴν εἰς ἄλλο μέρος τῆς Πελοποννήσου ἢ ἀλλαχοῦ, καὶ νὰ μεταχειρισθῇ ἐκεῖ τὸ ὑλικὸν αὐτὸ, τὸ κινητόν· αἱ δαπάναι οὐχ ἧττον, αἱ γενησόμεναι διὰ τὰ ἔργα τῆς εὐρύνσεως τῆς γραμμῆς καὶ διὰ τὰς γεφύρας, ἀφεύκτως θὰ γίνωσιν. Ἄδηλον ὅμως εἶναι, ἂν τοιαύτη σπανία περίστασις θὰ παρουσιασθῇ. Ἤθελον καὶ περὶ ἄλλων τινῶν νὰ λαλήσω, ἀλλὰ τὰ παραλείπω, ἐπειδὴ παρῆλθεν ἡ ὥρα.

§118ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Νὰ μὴ τὰ παραλείψητε, κ. Δεληγεώργη, διότι ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν ν’ ἀκούσωμεν ὑμᾶς, ἐν λεπτομερείᾳ ἐκθέτοντας τὰς ἰδέας σας. Ν’ ἀναβληθῇ λοιπὸν δι’ αὔριον ἡ ἐξακολούθησις, κύριε Πρόεδρε, διότι θὰ κάμω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§119ΤΙΝΕΣ. Νὰ τελειώσωμεν. (Θόρυβος).

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία νὰ ἐξακολουθήσωμεν.

§121ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κάμω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας· ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος καὶ εὑρεθέντων παρόντων μόνον 121 βουλευτῶν, διαλύεται ἡ συνεδρίασις ἐν ὥρᾳ 9 καὶ 10′ μ. μ.