1882.05.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 70

τῆς 13 Μαΐου 1882.

Ὥρα 3 μ. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης Συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατετέθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς ἐνεργηθείσης ἐπαναληπτικῆς ἐκλογῆς Πυλίας. Θὰ γείνῃ ἡ κλήρωσις. (Γενομένης τῆς κληρώσεως ὑπὸ τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Νομικοῦ, ἔλαχεν ἡ ἐξέλεγξις τῆς ἐκλογῆς εἰς τὸ Εʹ. Τμῆμα).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατετέθη ἡ ἔκθεσις τοῦ Τμήματος ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Κερκύρας. Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ (Ὅρα Παράρτημα). Αἴτησις τοῦ ἐκ Μηλεῶν τοῦ Πηλίου ἰατροῦ Ἀργυρίου Βογιατζῆ, ὅπως τῷ χορηγηθῇ σύνταξις ἀνάλογος τῆς θέσεώς του, ἕνεκα τῆς ἐπὶ τῆς τελευταίας ἐπαναστάσεως παθούσης ὑγείας του, ὄντος μέλους τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως τοῦ Πηλίου. — Ἐπερώτησις τοῦ βουλευτοῦ Κορινθίας κ. Φωτίου Κανελλοπούλου.

§3ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). (Ὅρα Παράρτημα).

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερώτησις τοῦ βουλευτοῦ Θηβῶν κ. Διαμάντη.

§5ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). (Ὅρα Παράρτημα).

§6ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον κυροῦν τὴν σύμβασιν περὶ Θεσσαλικῶν σιδηροδρόμων, ἤτοι περὶ σιδηροδρόμου ἀπὸ Βώλου εἰς Λάρισσαν καὶ ἀπὸ Βελεστίνου διὰ Φερσάλων, Καρδίτσης καὶ Τρικκάλων εἰς Καλαμπάκαν. (Ὅρα Παράρτημα).

§7ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Καὶ Ἁγυιᾶς. Μήπως ἡμεῖς εἴμεθα ἀποσυνάγωγοι; Ὀλίγα ἔξοδα χρειάζονται.

§8ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶχεν ὑποσχεθῆ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι θέλει ὑποβάλει νομοσχέδιον νέον ἐκ συνεννοήσεως μετὰ τῶν κ. κ. βουλευτῶν τῶν προϋποβαλόντων ἄλλα νομοσχέδια περὶ ἀπαγορεύσεως βοσκῆς ἐντὸς σταφιδαμπέλων, ἀμπέλων καὶ φυτειῶν ἔν τισιν ἐπαρχίαις, ὑπὸ γενικώτερον τύπον. Τοιοῦτο νομοσχέδιον, συνταχθὲν τῇ συμπράξει τῶν κ. κ. βουλευτῶν, ὑποβάλλω ἤδη ἐν ὀνόματι τῆς Κυβερνήσεως· ὑποβάλλω προσέτι καὶ τὴν ζητηθεῖσαν χθὲς πληροφορίαν περὶ τῶν ὑπαρχουσῶν μισθώσεων τῶν πορθμείων. (Ὅρα Παράρτημα).

§9ΛΑΠΠΑΣ. Τί γίνεται ὁ σιδηρόδρομος ἀπὸ Ἀθηνῶν εἰς Λαμίαν;

§10ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἴμεθα εἰς διαπραγματεύσεις περὶ αὐτοῦ ὅπως καὶ περὶ τοῦ ἄλλου ἀπὸ Ἄργους εἰς Καλάμας.

§11ΜΑΝΕΤΑΣ.........

§12ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παρὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως εἶχε παραχωρηθῆ τὸ δικαίωμα τῆς κατασκευῆς σιδηροδρόμου ἀπὸ Βώλου εἰς Λάρισσαν, ἤδη προσετέθη καὶ γραμμὴ ἀπὸ Βελεστίνου εἰς Καλαμπάκαν, δηλαδὴ ἀπὸ Βώλου διὰ Βελεστίνου ἕως Καλαμπάκας, διότι ἡ διακλάδωσις ἄρχεται κατὰ τὸ Βελεστῖνον ἀπὸ τοῦ κορμοῦ τῆς γραμμῆς τῆς μεταξὺ Βώλου καὶ Λαρίσσης.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐννέα ὑπόδικοι ἐν Αἰγίνῃ, καταδιωκόμενοι ἀπὸ τοῦ 1862 ἕως τοῦ 1867, κατέφυγον εἰς τὴν ἐπανάστασιν τῆς Κρήτης, ἐκεῖθεν εἰς Ἤπειρον καὶ Θεσσαλίαν, ὅπου ἐδικάσθησαν ὑπὸ τῆς ὀθωμανικῆς Κυβερνήσεως, ἀποτίσαντες τὴν ποινήν των. Ἐσχάτως συλληφθέντες ἐπροφυλακίσθησαν. Ἐξαιτοῦνται παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ συστηθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ ὑπόθεσίς των, ἵνα λάβῃ πέρας — Αἴτησις τοῦ Θεοδώρου Τσελλοπίτσαρη Κολονιάτου, ὁπλαρχηγοῦ, κατοίκου Ἀθηνῶν, περὶ ἀπονομῆς μηνιαίου ἐπαρκοῦς μισθοῦ, λόγῳ ἐκδουλεύσεων.

§14ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐὰν ἦναι ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ ἐπερωτήσει ἤκουσα, ὅτι ἀρνεῖται ἡ Κυβέρνησις νὰ παραχωρήσῃ οἰκόπεδον διὰ τὰς φυλακὰς, καλῶς πράττει.

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ Σάββατον θὰ ἀπαντήσωμεν, καὶ τότε γίνεται καὶ συζήτησις γενικωτέρα περὶ αὐτῶν.

§16ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Πολὺ καλά. Τώρα ἔρχομαι εἰς ἄλλο. Ἡ ἐπιτροπὴ Πειραιῶς προτίθεται νὰ δαπανήσῃ 3 ἑκατομμύρια δραχμὰς πρὸς κατασκευὴν δεξαμενῆς ἐν Πειραιεῖ, ὀφείλει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς προϊστάμενος τῶν λιμενικῶν ἔργων καὶ τῶν ἐπιτροπῶν, νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τούτου, διότι οὐδεὶς ἀγνοεῖ, ὅτι ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς εἶναι τόσον στενὸς, ὥστε μόλις χωρεῖ διὰ τὸν εἴσπλουν καὶ ἔκπλουν τῶν πλοίων, ἀλλ’ ὁ λιμὴν αὐτὸς, ἐὰν σήμερον ἦναι στενὸς, μετ’ οὐ πολὺ θέλει εἶσθαι ἀνείσπλευστος, διότι βεβαίως ἐλπίζομεν ἐπὶ μᾶλλον καὶ μᾶλλον νὰ εὐρυνθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν κατάπλων, διότι ἡ πρωτεύουσα αὕτη τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου μετὰ 50–100–500 ἔτη θέλει λάβει μεγάλας διαστάσεις—ἀκούω ἐντεῦθεν λέγοντας «ἡμεῖς δὲν θὰ εἴμεθα τότε — (θόρυβος). Νομίζουν τινὲς, ὅτι τὰ πάντα γίνονται διὰ τὴν ἐνεστῶσαν γενεὰν, καὶ ὅτι δὲν ὀφείλομεν νὰ προβλέψωμεν καὶ διὰ τὰς ἀπωτέρας γενεάς. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς εἶναι παραπολὺ στενὸς καὶ ἀπαιτεῖ νὰ φροντίσητε, ὅπως διὰ τῆς διαθέσεως τῶν 3 ἑκατομμυρίων κατασκευασθῶσι βραχίονές τινες πρὸς διεύρυνσιν τοῦ λιμένος καὶ ἐπέκτασιν αὐτοῦ. Ζητοῦν νὰ τοποθετήσουν ἐντὸς τοῦ λιμένος ἕνα φραγμὸν, ὁ ὁποῖος θὰ ἀποκλείσῃ, ἂν ὄχι τὸ ἥμισυ τοὐλάστον τὸ ⅓ τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Θὰ ἀποκλεισθῇ τὸ μέρος αὐτὸ ἐκ τῆς κατασκευῆς τῆς δεξαμενῆς, μὲ τὴν παρατήρησιν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ γείνῃ ἐν Πειραιεῖ δεξαμενὴ, ἀδύνατον, τὸ βεβαιῶ ἐπιστημονικῶς, διὰ νὰ κάμω χρῆσιν τοῦ ὅρου τούτου, τὸ βεβαιῶ ἐπιστημονικῶς ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ γείνῃ ἐν Πειραιεῖ δεξαμενή.

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ Σάββατον ὅλα αὐτὰ τὰ συζητοῦμεν.

§18ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τέλος πάντων τελειώνω. Καλὸν λοιπὸν εἶναι, ὅπως ἡ δαπάνη αὕτη νὰ γείνῃ περὶ διευρύνσεως τοῦ λιμένος καὶ ὄχι περὶ κατασκευῆς δεξαμενῆς, καὶ διότι ἐὰν ἐν Πειραιεῖ ἀπαιτοῦνται 3,000,000, ἐγὼ βεβαιῶ, ὅτι τὸ πολὺ πολὺ μὲ 1 ἑκατομμύριον δύναται νὰ γείνῃ εἰς ἄλλας θέσεις· εἶναι δύο θέσεις ἐν Πόρῳ φυσικῶς προπαρασκευασμέναι, θέσεις διὰ δεξαμενήν.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος.

§20ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂς διατρέξωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§21ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἔχω ἀντίῤῥησιν εἰς τὸ περὶ ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. (Ἐπίσης ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις διαφόρων ἄλλων νομοσχεδίων).

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ διὰ τὸ ἔτος 1882.

§24Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις εἰς αὐτό. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς ά συζήτησιν).

§25ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Φρονῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι πρέπει νὰ προβῶμεν καὶ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀναβολῆς τῆς ἐκτελέσεως τῶν νόμων περὶ στρατολογίας καὶ ναυτολογίας ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις, διότι ἔχει πολλὴν σχέσιν μὲ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐσυζητήσαμεν.

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ ἔλθῃ καὶ αὐτοῦ ἡ σειρὰ κατόπιν. (Ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις διαφόρων νομοσχεδίων).

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κανονισμοῦ τοῦ τρόπου τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν πολιτικῶν συντάξεων.

§28ΤΙΝΕΣ. Νὰ γείνῃ αὐτό.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι μία τροπολογία τῶν κκ. Κωνσταντοπούλου καὶ Ἀσημ. Χριστοπούλου.

§30ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ συζητηθῇ. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς γʹ συζήτησιν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 1–4. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 5).

§31ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ ἄρθρον λέγει «ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διορίζει 2 ἢ 3 ἐκ τῶν δοκιμωτέρων πρώην λογιστικῶν ὑπαλλήλων ἐπὶ μηνιαίᾳ ἀποζημιώσει, μὴ ὑπερβαινούσῃ τὸ ποσὸν τῶν δραχ. 200 δι’ ἕκαστον». Παρακαλῶ νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς, διότι δὲν εἶμαι βέβαιος ἐὰν θὰ εὕρω ὑπαλλήλους καταλλήλους καὶ εἰδικοὺς μὲ αὐτὴν τὴν ἀποζημίωσιν, καὶ διὰ τοῦτο ζητῶ ὥστε νὰ δοθῇ ἡ ἄδεια εἰς τὸν ὑπουργὸν νὰ προσλάβῃ τρεῖς ὑπαλλήλους ἀνὰ 200 δραχμὰς, ἢ δύω, τὸν μὲν ἀνὰ 400, τὸν δὲ ἀνὰ 200 δραχμάς.

§32ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τριακόσιαι δραχμαὶ φθάνουν.

§33ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι, δὲν εὑρίσκω.

§34ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Μέχρι 400.

§35ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πολὺ καλά· τὸν μὲν μέχρι 400, τὸν δὲ μὲ 200 δραχμάς.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 5, ὡς ἐτροπολογήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ ἑπόμενα ἄρθρα 6–9 τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν).

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει μία τροπολογία τῶν κκ. Κωνσταντοπούλου καὶ Α. Χριστοπούλου. (Ἀναγινώσκεται). Νὰ προστεθῇ ὡς τελευταῖον ἄρθρον τὸ ἑξῆς: «Ἡ σύνταξις τῶν παρὰ ταῖς Εἰσαγγελίαις τοῦ Κράτους ὑπογραμματέων ὑπολογίζεται ἐπὶ τοῦ μισθοῦ, ὃν ὁρίζουσιν ἑκάστῳ οἱ προϊστάμενοι εἰσαγγελεῖς καὶ ὅστις ἐμφαίνεται ἐν ταῖς μισθοδοτικαῖς καταστάσεσι».

§38ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν δύναμαι νὰ τὴν δεχθῶ, διότι δὲν εἶναι εἰς τὴν δικαιοδοσίαν μου.

§39ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, δύω λέξεις. Ψηφίζομεν νόμον περὶ τροποποιήσεως τῆς διαδικασίας πρὸς χορήγησιν συντάξεων. Λίαν εὔκαιρον εἶναι σὺν τῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διαδικασίᾳ νὰ λύσωμεν καὶ ἀμφίβολά τινα ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀντιθέτως ἐλύθησαν κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῆς διαδικασίας αὐτῆς. Ζήτημα ἀμφισβητηθὲν καὶ ἀντιφατικῶς λυθὲν, εἶναι καὶ τὸ ἑξῆς. Εἰς ὅλας τὰς εἰσαγγελίας τοῦ Κράτους ὑπάρχουσι πανάρχαιοί τινες ὑπάλληλοι, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν χορηγεῖται ἡ συνήθης μισθοδοσία τῶν παρὰ τοῖς δικαστηρίοις ὑπογραμματέων, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς μεγίστης χρησιμότητος αὐτῶν χορηγεῖται μεγαλειτέρα μισθοδοσία 120,140, 150 δραχμῶν. Τινὲς τῶν ὑπαλλήλων τούτων, ἀποχωρήσαντες μετὰ 25 καὶ 30 ἐτῶν ὑπηρεσίαν, ἐζήτησαν νὰ κανονίσουν τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεώς των, ἔχοντες τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἤθελε κανονισθῆ τοῦτο ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μισθοῦ, τὸν ὁποῖον ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἐλάμβανον. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἀντιθέτως ἐλύθη ἀπὸ τὰ μέλη τῶν ἐπὶ τῶν συντάξεων Συμβουλίων. Τινὰ λύουσιν αὐτὸ καταφατικῶς, ἄλλα ἀποφατικῶς. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ δοθῇ ἐπίσημος ἑρμηνεία, καὶ λέγω λοιπὸν νὰ γείνῃ διασάφησις, ὅτι ἡ σύνταξις τῶν παρὰ ταῖς εἰσαγγελίαις ὑπαλλήλων κανονίζεται ἐπὶ τοῦ μισθοῦ, τὸν ὁποῖον ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἐλάμβανον, καὶ πρὸς τοῦτο εἰσήγαγον τὴν τροπολογίαν.

§40ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ κρατήσεις πῶς γίνονται;

§41ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ μισθοῦ, τὸν ὁποῖον λαμβάνουσι.

§42ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε εἶναι ὀρθὸν καὶ δίκαιον.

§43ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐνδέχεται ἡ πρότασις τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ ἐκ Μαντινείας νὰ ἦναι ὀρθὴ καὶ δικαία· δὲν ἔρχομαι νὰ τὴν διαφιλονικήσω· δὲν γνωρίζω ὅμως τὰ καθέκαστα, οὔτε ἐμελετήθη τὸ ζήτημα, οὔτε εἶναι γνωστόν. Ἀλλ’ ἠξεύρετε, ὅτι τὰ νομοσχέδια δὲν πρέπει νὰ θεωρῶνται ὡς λεωφορεῖα, ὥστε ὅστις θέλει νὰ διορθώσῃ τι, ὅταν διέρχωνται, νὰ ῥίπτῃ εἰς τὰ λεωφορεῖα προτάσεις λέγων «ἔχω καὶ ἐγὼ αὐτὸ τὸ ζήτημα,» ὁ δὲ ἄλλος «ἔχω καὶ ἐγὼ τὸ ἄλλο». Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔχει σκοπὸν νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν συντάξεων· δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ ἀναμίξητε εἰς αὐτὸ οὐσιαστικὰς διατάξεις. Ὅταν θέλετε οὐσιαστικὰς διατάξεις, πρέπει νὰ μελετηθῶσιν ὅλα τὰ ζητήματα τὰ σχετικά, διότι δὲν πρέπει μόνον νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν αὐτοὺς, περὶ ὧν λέγετε, ἀλλὰ καὶ πολλοὺς ἄλλους. Ἀφήσατε τὰ οὐσιαστικὰ ζητήματα δι’ οὐσιαστικὸν νόμον, καὶ παρακαλῶ νὰ περιορισθῆτε μόνον εἰς τὰ τῆς ἐκκαθαρίσεως. Πρέπει νὰ μελετήσωμεν ἕκαστον ζήτημα, διότι πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν πρῶτον τί εἶναι καθ’ ἑαυτό. Ὅ,τι ζητεῖτε ἀφορᾷ οὐσιαστικὸν νόμον; Εἶναι διαδικασία; Τί εἶναι, δὲν γνωρίζω.

§44ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ περὶ συντάξεων νόμος περιέχει ὅλας τὰς διατάξεις, καὶ τὰς διαδικαστικὰς καὶ τὰς οὐσιαστικάς. Προκειμένου ἤδη νὰ γείνῃ τροποποίησις τῶν διαδικαστικῶν, τί ἐμποδίζει νὰ περιλάβωμεν ἐν αὐτῷ καὶ τροποποίησιν ἢ μᾶλλον ἑρμηνείαν διατάξεων οὐσιαστικῶν; Ἐὰν ὑπάρχωσι καὶ ἄλλοι ἀδικούμενοι, εἶναι τοῦτο λόγος, ἵνα ἀναβάλωμεν τὴν διόρθωσιν ἀδικίας προφανοῦς καὶ ὡμολογημένης; Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν μου.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε λοιπὸν νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ τροπολογία σας, κ. Κωνσταντόπουλε;

§46ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§47ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐκεῖ πρέπει νὰ ὁρισθῇ ὁ μισθός· ὥστε νὰ μὴ γίνωνται αἱ μεταβολαὶ αὐταὶ ὑπὸ τοῦ εἰσαγγελέως καὶ τοῦ γραμματέως.

§48ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Θέλομεν νὰ ἐπεκτείνωμεν τὸν κύκλον τοῦ εὐεργετήματος αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς περὶ ὧν ἡ τροπολογία τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου ποιεῖται λόγον ὑπαλλήλους — πάντοτε ὑπὲρ τῶν ὑπαλλήλων καὶ διὰ τοὺς ὑπαλλήλους — (θόρυβος). Ἀλλὰ τί πρέπει νὰ εἴπωμεν τότε περὶ τοῦ Ναυτικοῦ Ἀπομαχικοῦ ταμείου, τὸ ὁποῖον ἔχει τὴν ὕπαρξιν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, ἀπὸ τόσους ναυτικούς, οἱ ὁποῖοι προσφέρουν τὸν ὀβολόν των διὰ τοῦ ἐν μυρίοις κινδύνοις ζωῆς καθεκάστην ἐκτιθέντος αὐτοὺς ὀλιγοπροσόδου ἐπαγγέλματος; καὶ ἐνῷ ἐκ τούτων οἱ μὲν ἐκ τῶν διηνεκῶν κακουχιῶν ἔχουσι καταπεπονημένα τὰ ἑαυτῶν σώματα, οἱ δὲ ὡς δῦται, καταδυόμενοι ἐντὸς τῆς ἀβύσσου, εὑρίσκουσιν οἰκτρὸν θάνατον ἢ διὰ διαῤῥήξεως ζωηφόρου ἀγγείου ἢ καταπινόμενοι ὑπὸ θηρίων ἐναλίων, καὶ μόλα ταῦτα δὲν εἶναι ἀκόμη κανονισμένα τὰ τῆς συντάξεώς των. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν ἐν τῇ ἡμετέρᾳ πατρίδι φροντὶς καὶ πρόνοια, ὡς παρατηρῶ, εἰμὴ ὑπὲρ τῆς τάξεως ἐκείνης, ἥτις, δὲν διστάζω νὰ τὸ εἴπω, εἶναι ἡ οὐχὶ ὀλιγώτερον ἐπάγουσα τὴν ἀῤῥυθμίαν τοῦ πολιτεύματος, διότι περὶ αὐτῆς καὶ μόνης ὑπάρχει ὁ ἀνταγωνισμός; δυστυχῶς ἐν τῇ ἡμετέρᾳ Πολιτείᾳ. Δύο τέκνα, κύριοι, ἐγέννησε τὸ δεύτερον Σύνταγμά μας, τὸ τραμπουκικὸν καὶ τὸ ῥουσφέτι· καὶ τὸ μὲν πρῶτον σχεδὸν ἐθανατώθη, ἀλλὰ τὸ δεύτερον ἐπιζητοῦμεν διαρκῶς νὰ ζωογονήσωμεν διὰ διηνεκῶν παροχῶν καὶ ὠφελημάτων, ἅτινα καθιστῶσιν ὁσημέραι ἐπαγωγοτέραν τὴν ὑπαλληλίαν, καὶ ζητοῦσιν ἅπαντες θέσεις, διότι ἀπὸ 10 ἐτῶν ἡλικίας μισθοδοτούμενοι κατακτῶσιν ἔτι νεαροὶ ἰσόβιον ἄπονον πρόσοδον διὰ βίου ἀνέτου καὶ οὐχὶ κινδυνώδους, ἁδρὰν σύνταξιν, καὶ σήμερον πάλιν ὑπὲρ αὐτῶν νομοθετοῦμεν (θόρυβος). Οἱ ὑπάλληλοι εἰσὶν οἱ Βενιαμὶν τῆς Πολιτείας! ὁ δὲ λαός; ἀκόμη παρετηρήσαμεν καὶ τὴν πανταχοῦ πρωτοκαθεδρείαν τῶν ὑπαλλήλων, καὶ ἐπ’ ἐσχάτων ἀντελήφθημεν, ὅτι, προκειμένου περὶ τῆς τελετῆς τῆς τομῆς τοῦ Ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου, οἱ ὑπάλληλοι ἐπέπλευσαν ἄνετοι καὶ ἀδαπανητεί, ὁ δὲ κυρίαρχος λαὸς, ὁ κύριος τῶν ὑποθέσεων, ὁ αὐθέντης καὶ χορηγὸς πάσης ἐπιχειρήσεως, οὐδεμιᾶς ἔτυχε παρὰ τῶν δούλων του μερίμνης καὶ προνοίας, ἀλλ’ ἐπὶ ἰδίᾳ του δαπάνῃ ἀλληλεπεσωρεύθη καὶ συνωστίζετο ἐπὶ τοῦ ἀτμοπλοίου τοῦ κυρίου Γουδῆ, κινδυνεύων ἐξ ἀσφυξίας διὰ τῆς ὡς εἰς σαρδελλοβάρελον ἀλληλεπικαθίσεώς του, καὶ μετ’ ἀπαθείας ὁ κοιμώμενος ἔτι οὗτος λέων ἀπεθαύμαζεν ἐκείνους τοὺς μακαρίους διὰ τῆς ἐκμυζήσεως τοῦ ἰδίου του αἵματος καὶ ἱδρῶτος ἐντρυφῶντας· οὗτος ὁ ἐν τέλει βλέπει τοὺς ἀτελεῖς χοροπηδοῦντας ἐν ἀνακτόροις καὶ θεάμασι, τρώγοντας τὰς σάρκας του, οὗτος δὲ ἐργάζεται ἵνα τοὺς ἐπουλώσῃ, ποῦ; πότε; καὶ πῶς; κτλ. ἀπησχολήσαμεν μίαν στιγμήν μας περὶ τῆς εὐημερίας τοῦ κυρίου μας; μόνον διὰ νὰ πολλαπλασιάσωμεν καὶ μεγαλύνωμεν τὰς βδέλλας του καὶ βεντούζας ἀκόμη καὶ τώρα κατατρίβομεν πολύτιμον χρόνον, αἵτινες ἀντὶ θεραπείας τὸν ἄγουσιν εἰς τὸν ἀναιμικὸν θάνατον. Κύριοι, ἐγὼ πάντοτε ἤμην κατὰ τῶν συντάξεων ἐν γένει, καὶ αὐτῶν τῶν στρατιωτικῶν· ἀλλὰ τῶν ὑπαλλήλων πάντοτε τὰς ἐθεώρησα ἐθνικὴν λύμην. Καὶ ἀφοῦ τέλος πάντων οὐκ ἔστι γενέσθαι ἄλλως σήμερον καὶ τὸ ἐθνικὸν ταμεῖον δαπανᾷ ἀφειδῶς διὰ συντάξεις ὑπαλλήλων, διατί νὰ μὴ ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ τοῦ ἡμίσεος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἤτοι περὶ τῶν ἐκ τοῦ ὀβολοῦ τῶν θαλασσινῶν διδομένων τούτοις συντάξεων, ὅπως μὴ τοῦτο ναυαγήσῃ, ὅπερ εἶναι τὸ μόνον ὑπὲρ τοῦ λαοῦ ταμεῖον; Ὀφείλει λοιπὸν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ προνοήσῃ, ὅπως προικοδοτήσῃ καὶ τὸ ταμεῖον τὸ Ναυτικὸν ὅπως καὶ τὸ πολιτικὸν, καὶ συνάμα ληφθῇ πρόνοια περὶ τάξεως ὁλοκλήρου λιμενικῶν ὑπαλλήλων καὶ θαλασσινῶν, ὅπως καὶ αὐτοὶ οἱ ὑπάλληλοι οἱ ναυτικοὶ λάβωσι σύνταξιν. Κατὰ συνέπειαν προτείνω τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς τροπολογίας.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τῶν κ.κ. βουλευτῶν Κωνσταντοπούλου καὶ Χριστοπούλου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη.

§50ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Ἐρωτήσατε τὸ ἀντίθετον, κ. Πρόεδρε.

§51ΠΟΛΛΟΙ. Εἶναι περιττόν. Ἀπεῤῥίφθη.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναβάλλεται ἡ πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ δασῶν καὶ τῆς προτάσεως νόμου περὶ ἐκλογῆς ἐνόρκων καὶ σχετικῶν τινων διατάξεων. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς ά συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγήσεως πιστώσεως διὰ τὰ ἔξοδα τοῦ μηνὸς Μαΐου 1882).

§53ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τί γίνεται ἡ ἔκθεσις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, κ. Πρόεδρε. Πότε θὰ ὑποβληθῇ;

§54Δ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Προσεχῶς θὰ ὑποβληθῇ. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς γʹ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀναβολῆς τῆς ἐκτελέσεως τῶν νόμων περὶ στρατολογίας καὶ ναυτολογίας ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις). (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον σύνολον εἰς ά. συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ νόμου).

§55ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταθέσεως εἰς τὰ δημόσια Ταμεῖα τῶν διαπιστευομένων εἰς τοὺς δικαστικοὺς ὑπαλλήλους ἕνεκα τῆς ὑπηρεσίας των χρημάτων κτλ. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς ά συζήτησιν. — Κατόπιν γίνονται δεκτὰ εἰς γʹ καὶ τελευταίαν συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὰ ἑξῆς νομοσχέδια: 1) περὶ ἀποξηράνσεως λιμνῶν· 2) περὶ κυριότητος τῶν μεταλλείων· 3) περὶ καταχωρίσεως Δικταγμάτων ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως») (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς γʹ συζήτησιν τὰ ἄρθρα 1–5 τοῦ νομοσχεδίου περὶ πορθμείων. — Ἀναγινώσκετε τὸ ἄρθρον 6).

§56ΖΑΦΕΙΡΙΑΔΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6 ἐπιθυμῶ νὰ λάβω τὴν ἑξῆς διασάφησιν. Εἰς πολλὰ μέρη τὰ ἐκμισθώματα θεωροῦνται ὡς περιουσία ἐγχώριος. Τί ἐννοεῖ τὸ ἄρθρον λέγον, ὅτι θὰ ἀπωλέσωσιν αὐτοὶ τὰ δικαιώματά των;

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τίνες ἔχουσι καὶ τίνες δὲν ἔχουν δικαιώματα ἐπὶ τῶν πορθμείων, δὲν εἶναι ἀντικείμενον τῆς ἡμετέρας ἐρεύνης. Τοῦτο θέλει λυθῆ παρ’ ἐκείνων, οἵτινες εἶναι τεταγμένοι ἵνα λύσωσι ταῦτα τὰ ζητήματα. Ἐπομένως, ὅστις ἔχει δικαιώματα, τὰ διατηρεῖ, καὶ ἐὰν ἔχωσι δικαιώματα ἐκεῖνοι, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς, τὰ διατηροῦσι.

§58Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ ἐν γένει δικαιώματα.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα· διότι τὸ ἄρθρον ὁμιλεῖ γενικῶς, ὄχι μόνον περὶ μισθώσεων, ἀλλὰ καὶ περὶ δικαιωμάτων ὥστε, ἐὰν ὑπάρχωσι καὶ ἄλλα δικαιώματα, πλὴν τῶν ἐκμισθώσεων, δύνανται νὰ διεκδικηθῶσι... (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ ἄρθρον 6 ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην καὶ τελευταίαν συζήτησιν. — Ἐπίσης τὰ νομοσχέδια 1) Περὶ ἐγκρίσεως τῆς ἐν Παρισίοις συνομολογηθείσης μεταξὺ Γαλλίας καὶ Ἑλλάδος Ταχυδρομικῆς Συμβάσεως· 2) περὶ ἐγκρίσεως τῆς ἐν Λονδίνῳ συνομολογηθείσης μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ Ἑλλάδος Ταχυδρομικῆς Συμβάσεως. — Ἐπίσης γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἐν Μασσαλίᾳ ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας «Φραισινὲ» συμπληρωτικῆς συμβάσεως).

§60ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ παραχωρήσεως εἰς τὴν Γερμανικὴν Κυβέρνησιν ἐκ τῶν ἐν Ὀλυμπίᾳ διπλῶν εὑρημάτων πάντων τῶν ἐν τῷ εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβληθέντι καταλόγῳ.

§61ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§62ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως τῶν διπλῶν εὑρημάτων ἐν Ὀλυμπίᾳ εἰς τὴν Γερμανικὴν Κυβέρνησιν, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ ἐξαίρεσις τῆς ἀρχῆς, ἣν ἐθέσαμεν, τῆς παραλείψεως τῶν νομοσχεδίων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, διότι πρόκειται περὶ ὑποχρεώσεως πρὸς ξένην Κυβέρνησιν. Ὁσάκις δὲ ἀπαντῶμεν τοιαῦτα νομοσχέδια, ἐκ διεθνοῦς ἁβρότητος πρέπει ν’ ἀκολουθῶμεν τὸν κανόνα, τὸν ὁποῖον πάντοτε ἠκολουθήσαμεν. Ὥστε νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ συζήτησις.

§63ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μετὰ λύπης μου ἀναγκάζομαι νὰ ὑποχωρήσω σήμερον· ἀλλ’ αὔριον εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν, θέλω λάβει τὸν λόγον. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς βʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§64ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀκυρώσεως τῶν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἰδιωτῶν συμβάσεων, ἐὰν δὲν κυρωθῶσιν ἐντὸς τῆς αὐτῆς Συνόδου. (Ἀναγινώσκεται καὶ γείνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, διορθωθέντος μόνον τοῦ τυπογραφικοῦ λάθους τοῦ ἐν τῇ παραγράφῳ 2 τοῦ ἄρθρου 1, ἤτοι ἀντὶ τῶν λέξεων «ἐν τῇ ἀμέσως τακτικῇ Συνόδῳ», ἐτέθησαν αἱ λέξεις «ἐν τῇ ἀμέσως ἑπομένῃ τακτικῇ Συνόδῳ.

§65ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσθήκης ὑπαλλήλων διὰ τὴν στατιστικήν.

§66ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἔχω ἀντίῤῥησιν.

§67ΚΑΛΛΙΓΑΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπειδὴ θέλω ν’ ἀκούσω τὸν κ. Δημητρακάκην, διατὶ ἔχει ἀντίῤῥησιν, παρακαλῶ νὰ τεθῇ ὡς πρῶτον ἀντικείμενον πρὸς συζήτησιν εἰς τὴν αὐριανὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δεύτερον ἀντικείμενον νὰ τεθῇ, διότι πρῶτον θέλει τεθῇ τὸ περὶ διαφορικῶν τελῶν.

§69ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τόκων ὑπερημερίας. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ὡς καὶ τ’ ἄρθρα 1 καὶ 2).

§70ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Νὰ γείνῃ διασάφησις πόσος εἶναι ὁ τόκος. Εἶναι μόνον διὰ τοὺς πολίτας καὶ οὐχὶ διὰ τὰς Τραπέζας;

§71ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δι’ ὅλους.

§72ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀφοῦ διὰ τὰς Τραπέζας ὡς νόμιμος τόκος τίθεται 8 καὶ 9%, φρονῶ, ὅτι εἶναι ὀλίγον διὰ τοὺς ἰδιώτας νὰ τεθῇ 10.

§73ΡΑΛΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι λογικώτερον νομοσχέδιον δὲν ὑπάρχει. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ στιρίζεται ἐπὶ τοῦ τρέχοντος ἔτους. Γνωρίζετε δὲ πάντες, ὅτι σήμερον ὁ ἀνώτερος τόκος εἶναι 9%· δὲν δυνάμεθα δὲ νὰ κάμωμεν διάκρισιν τόκου διὰ τοὺς ἰδιώτας, ἀφοῦ τὸ 9% εἶναι ὁ ἀνώτερος τόκος· ἐνταῦθα δὲ δὲν πρόκειται περὶ συμπεφωνημένων τόκων.

§74ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ συμφωνία περὶ τόκου ὑπερημερίας ἰσχύει τοῦ Νόμου;

§75ΡΑΛΛΗΣ. Βέβαια.

§76ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Αὐτὴ λοιπὸν ἡ συμφωνία τῆς Τραπέζης, ὥστε ἐν ὑπερημερίᾳ νὰ πληρώνῃ 12%, ἰσχύει.

§77ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Συμμερίζομαι τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὴν μὴ ἐφαρμογὴν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ εἰς τὰς Ἰονίους νήσους. Ὡς πρὸς δὲ τὸ δεύτερον ζήτημα παρατηρῶ, ὅτι εἰς τὸν σημερινὸν Ποινικὸν Κώδικα ὑπάρχει διάταξις, διὰ τῆς ὁποίας τιμωρεῖται ἡ τοκογλυφία. Ἐν αὐτῇ ὁρίζεται, ὅτι ὁ συνομολογηθεὶς ἀνώτερος τόκος τοῦ νομίμου τιμωρεῖται.

§78ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἰσχύει ἡ διάταξις, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχῃ Ἀστικὸς Νόμος, ὁ ὁποῖος νὰ ὁρίζῃ τὸ ἀνώτατον ὅριον τοῦ τόκου.

§79ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ψηφίζεται σήμερον νόμιμος τόκος.

§80ΡΑΛΛΗΣ. Τὴν συζήτησιν ταύτην ἔφερεν ἡ ἔκφρασις τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ νόμιμος καὶ ὁ τῆς ὑπερημερίας τόκος ὁρίζεται εἰς 8%. Ὑπέθεσάν τινες, ὅτι ὁ νόμιμος τόκος εἶναι ἐν γένει ὁ συμβατικὸς τόκος. Ἀλλὰ δὲν ἔχει οὕτω. Νόμιμος τόκος εἶναι ὁ ὀφειλόμενος ἐκ τοῦ νόμου, ὡς ἐπὶ προικός· ἐπὶ καθυστερήσεως αὐτῆς ἕπονται αὐτοδικαίως ἐκ τοῦ νόμου τόκοι. Ἡ ἔκφρασις λοιπὸν αὐτὴ τοῦ νομίμου δὲν περιλαμβάνει παρ’ ἡμῖν τὸν συμβατικὸν τόκον, ὁ ὁποῖος μένει παρ’ ἡμῖν ἐλεύθερος.

§81ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ κανονίζεται ἁπλῶς ὁ τόκος τῆς ὑπερημερίας· δὲν πρόκειται νὰ κανονίσωμεν τὰς διατάξεις περὶ τόκου ἐν γένει. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐφάνη κατεπεῖγον σήμερον, εἶναι αἱ βαρεῖαι συνέπειαι τοῦ τόκου τῆς ὑπερημερίας πρὸς 12%, καὶ ὁ ἀνατοκισμὸς, ἤτοι ἡ συγκεφαλαίωσις τοῦ τόκου πάλιν πρὸς 12%, ὁσάκις γίνεται ἐπιταγή Αὐτὸ ἐννοοῦμεν νὰ ἐμποδίσωμεν. Τὸν τόκον τὸν συμβατικὸν θέλει προβλέψει ὁ Κῶδιξ, ὅτε θὰ ἔχῃ σημασίαν τὸ ἄρθρον τοῦ Ποινικοῦ Νόμου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3).

§82ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ τεθῇ ὡς ἄρθρον 4. «Ὁ παρὼν νόμος δὲν ἐφαρμόζεται ἐν Ἑπτανήσῳ». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 ὡς καὶ τὸ σύνολον).

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ περὶ ἐμψυχώσεως τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας νομοσχεδίου.

§84ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ διατίθενται τὰ περισσεύματα ὡρισμένων κληροδοτημάτων, τὰ ὁποῖα δὲν γνωρίζομεν εἰς πόσον ἀναβαίνουν· καταργοῦνται τέλη λιμενικὰ, προξενικὰ, τὰ ὁποῖα ἐπίσης δὲν γνωρίζομεν εἰς πόσα ἀνέρχονται. Περὶ ὅλων αὐτῶν ἐζητήσαμεν πληροφορίας· ἀκόμη ὅμως δὲν τὰς ἐλάβομεν.

§85ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὰ περισσεύματα τῶν κληροδοτημάτων ἀνέρχονται εἰς 160 χιλιάδας· τὰ δὲ τέλη τὰ προξενικὰ ἀνέρχονται εἰς 250 χιλιάδας.

§86ΡΑΛΛΗΣ. Ἡμεῖς δὲν ἠξεύρομεν ἀκόμη τὴν διαθήκην τοῦ Βαρβάκη.

§87ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι, ἂν τὸ νομοσχέδιον πρόκηται ν’ ἀποῤῥιφθῇ, νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, διὰ νὰ φέρῃ ἕκαστος τὴν εὐθύνην τῶν πράξεών του.

§88ΡΑΛΛΗΣ. Ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρά του.

§89ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἂν πρόκηται θέτοντες τὸ νομοσχέδιον καθεκάστην εἰς τὸ τέλος τῆς ἡμερησίας διατάξεως νὰ ἀποφύγωμεν ἔκφρασιν γνώμης, ἐγὼ τοὐλάχιστον ὡς μέλος τοῦ Κοινοβουλίου δὲν τὸ παραδέχομαι, ἀφοῦ ἀπεφασίσθη ἅπαξ νὰ ζητηθῇ κατὰ προτίμησιν τὸ ἐν λόγῳ νομοσχέδιον. Δὲν ὑποχωρῶ ὡς καὶ ἄλλοι δὲν ὑποχωροῦσι.

§90ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Πρόκειται περὶ δευτέρας μόνον ἀναγνώσεως. Νομίζω, ὅτι ἂν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις σπουδαία, δύναται νὰ προταθῇ κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν.

§91ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐπὶ τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον κανονίζει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀπὸ μακροῦ χρόνου....(Θόρυβος).

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνεβλήθη. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§93ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Θέσατέ το εἰς ψηφοφορίαν, κύριε πρόεδρε. (Θόρυβος).

§94ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἶναι νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι καιρός... (Θόρυβος).

§95ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παρεδέχθημεν τὴν ἀρχὴν νὰ μὴν ἀναγινώσκωνται τὰ νομοσχέδια, κατὰ τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§96ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἀλλὰ καὶ ἡ ναυτιλία πρόκειται νὰ μεταφέρῃ τὰ προϊόντα εἰς τὴν Ἄρταν· ἡ ναυτιλία προσδοκᾷ ἐξ ὅλων ἡμῶν μητρὸς προστασίαν καὶ οὐχὶ μητρυιᾶς.

§97ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Χάριν τοῦ γεωργοῦ, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν καλύβην του, τὸν ἀγρόν του, τὰ ποίμνιά του, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν σταφιδάμπελόν του, ὑποβάλλομεν τὸ ἔθνος εἰς θυσίας ἑκατομμυρίων, καὶ χάριν τοῦ ναύτου, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει τίποτε ἄλλο παρὰ ἓν σκάφος ξύλινον καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἐκτίθεται εἰς τοὺς θαλασσίους κινδύνους ζητῶν τὸν ἄρτον του, δὲν θέλομεν νὰ πράξωμεν τίποτε! (Θόρυβος). Ἔχει μεγίστας ὑποχρεώσεις τὸ ἔθνος πρὸς τὴν ναυτιλίαν, καὶ πρέπει νὰ τὰς ἐκπληρώσῃ. Ἐγὼ ἐπιμένω ν’ ἀναγνωσθῇ.

§98ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα, ν’ ἀναγνωσθῇ.

§99ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. (Θόρυβος).

§100ΡΑΛΛΗΣ. Μετὰ τὰς πληροφορίας, τὰ ὁποίας θὰ λάβωμεν, τότε ζητήσατε νὰ προταχθῇ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον καὶ τότε θὰ συζητηθῇ.

§101ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐγένετο ἀντίῤῥησις καὶ κατ’ ἄλλων νομοσχεδίων, καὶ ἐν τούτοις ἀνεγνώσθησαν. Παρακαλῶ θέσατε τὸ ζήτημα, κύριε Πρόεδρε.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ δοθῶσιν εἰς τύπωσιν αἱ ἐκθέσεις τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους περὶ διαφόρων ἐκτάκτων πιστώσεων.

§103ΚΡΙΕΖΗΣ. Τί εἴπατε, κ. Πρόεδρε; Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἐρωτήσω. Ὑπάρχει τοιαύτη ἀπόφασις.

§105ΚΡΙΕΖΗΣ. Προτείνομεν τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, διὰ νὰ ψηφοφορηθῇ κατὰ πρῶτον λόγον τὸ νομοσχέδιον αὐτό. (Θόρυβος).

§106ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Διαμαρτύρομαι ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνισμοῦ.....

§107ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Προτείνομεν τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως καὶ ὡς πρῶτον ἀντικείμενον νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ἐπὶ τούτου προκαλοῦμεν συζήτησιν καὶ ψηφοφορίαν.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ μεταβληθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Θόρυβος).

§109ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε. (Ἐγείρονται πλείονες τῶν 15)

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά — Οἱ παραδεχόμενοι τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, διὰ νὰ προταχθῇ τὸ περὶ ναυτιλίας νομοσχέδιον, λέγουσι ναί...

§111ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ τροπή, τὴν ὁποίαν λαμβάνει τὸ θέμα τοῦτο, εἶναι ὅλως ἐναντία πρὸς τὰς διαθέσεις τῆς Βουλῆς, διότι πάντες ἐν τῇ Βουλῇ εἶναι σύμφωνοι, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς ναυτιλίας. Κατὰ τὴν γνώμην πολλῶν, δὲν εἶναι πρέπον νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὡς ἐν τῇ ἐπιθεωρήσει τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἐρχόμενον ὑπὸ συζήτησιν, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ καθορισθῇ ὡρισμένη ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν σπουδαίως καὶ παρεσκευασμένως νὰ συζητήσωμεν αὐτό· διότι ἀναντίῤῥητον εἶναι, ὅτι περιέχει διατάξεις, αἱ ὁποῖαι δύνανται κατά τι νὰ ἦναι ὠφέλιμοι εἰς τὴν ναυτιλίαν, ἀλλὰ καὶ τινὲς ἐξ αὐτῶν εἶναι ἱκανῶς ἐπιζήμιοι εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Καὶ βεβαίως τὸ δημόσιον ταμεῖον πρέπει νὰ ὑποστῇ θυσίας ὑπὲρ τῆς ναυτιλίας, διότι ἀπολαμβάνει τὸ κέρδος πολλαπλάσιον, ἀλλὰ πρέπει καὶ λελογισμένως νὰ προβῶμεν εἰς τοῦτο. Ταῦτα δὲν ἀποδεικνύουσιν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ νομοσχέδιον, ἀποδεικνύουσιν ὅμως, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς κατὰ συνεδρίασιν, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ δυνάμεθα νὰ ἔλθωμεν μεμελετημένοι, γινώσκοντες, ὅτι τοῦτο ἔσται τὸ κύριον ἀντικείμενον τῆς συζητήσεως.

§112ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ποία θὰ ἦναι ἡ ἡμέρα αὐτή;

§113ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πιστεύω, κύριοι, ὅτι εἰς τὸν προσδιορισμὸν τῆς ἡμέρας δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ δυσκολία· τὴν αὔριον δὲν δυνάμεθα ἴσως νὰ προσδιορίσωμεν, διότι θὰ ἤμεθα ἀνέτοιμοι, μεθαύριον ἔχομεν τὰς ἐπερωτήσεις· νομίζω, ὅτι καλλίτερον εἶναι νὰ προσδιορίσωμεν τὴν Δευτέραν, ὅτε θὰ ἔχωμεν καὶ τὰς ζητηθείσας πληροφορίας, ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν τὰς ἔχωμεν ὅλας, προβαίνομεν καὶ ἄνευ αὐτῶν εἰς τὴν συζήτησιν.

§114ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὴν Δευτέραν θὰ ἦναι τὸ πρῶτον ἀντικείμενον.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ Κωπαΐδος.

§116ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ νὰ λάβητε ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὸ ἀντικείμενον τῆς Κωπαΐδος, διότι εἶναι σπουδαιότατον, καθόσον δὲν ἀφορᾷ συμφέροντα ἀτόμων μόνων καὶ ἐπαρχιῶν, ἀλλὰ καὶ συμφέροντα μεγάλα τοῦ δημοσίου Ταμείου, τὸ ὁποῖον, πιστεύσατέ με, θὰ πληρώσῃ ἑκατομμύρια. Κύριοι, τὰ πράγματα φαίνονται κατ’ ἀρχὰς εἴς τινας περιστάσεις οὐχὶ ὁποῖα θὰ συμβῶσι· δὲν παρέρχεται ὅμως χρόνος πολὺς καὶ ἐννοοῦμεν τὴν πλάνην μας, ἀλλ’ ἀνωφελῶς, διότι εἶναι ἀργά. Πρόχειρον παράδειγμα ἡ παραχώρησις τοῦ Λαυρίου, τὸ ὁποῖον παρεχωρήθη μετ’ ἐλαφρότητος τὸ 1863 εἰς ἑταιρίαν, καὶ τότε ἦτο πάλιν ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὁ νῦν τῶν Οἰκονομικῶν κ. Καλλιγᾶς, ὅστις συνετέλεσε πολὺ εἰς τὴν παραχώρησιν ταύτην· ἐν τούτοις, κύριοι, ὄχι μόνον δὲν ἐκερδίσαμεν τίποτε ἀπὸ αὐτὸν τὸν θησαυρὸν, τὸν ὁποῖον εὗρεν ἡ Ἑλλάς, ἀλλὰ καὶ ὑπέστημεν ζημίαν μεγάλην, ἐπειδὴ ἡ ἑταιρία, ὠφελουμένη ἐκ τῶν ὅρων τῆς παραχωρήσεως, λαβοῦσα περὶ τὰ 35 μιλιούνια, μᾶς περιέπλεξε συνάμα, ὡς ξένη, μὲ τὴν Γαλλίαν καὶ τὴν Ἰταλίαν οὕτω στενῶς, ὥστε διὰ νὰ ἀπαλλαγῶμεν ἀπὸ τοὺς ὄνυχας ἰσχυρᾶς διπλωματίας, ἐζητήσαμεν τὴν συνδρομὴν ἄλλης ἁρπακτικωτέρας ἑταιρίας, ἥτις ὡς ὁ ἐπιτηδειότερος λωποδύτης ἀφεῖλεν ἀμέσως ἀπὸ τὰ βαλάντια τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας ἕτερα 14 μιλιούνια, μὴ φεισθεῖσα οὔτε τῆς πενίας τῆς ἐργάτιδος, διότι καὶ ἐκείνης ἀφεῖλε τὸ πεντάλεπτον. Τὸ αὐτὸ θὰ πάθωμεν καὶ μὲ τὴν ἐπιχείρησιν τῆς Κωπαΐδος, ὡς θὰ ἀποδείξω διὰ πραγμάτων καὶ οὐχὶ διὰ λόγων. Κύριοι,—ἂς τὸ εἴπωμεν, διότι εἶναι δυστυχῶς μία ἀλήθεια—ἀπὸ τῆς Ὀκτωβριανῆς μεταβολῆς καὶ ἐντεῦθεν δὲν ὑπάρχει ὑπὲρ τῶν Δημοσίων ἡ μέριμνα, ἥτις ὑπῆρχε καὶ πρότερον, ὅτε ἀνεμιγνύοντο εἰς τὴν διοίκησιν τῶν πραγμάτων οἱ δαιμόνιοι ἐκεῖνοι ἄνθρωποι τοῦ ἀγῶνος, οἵτινες κατεσκεύασαν αὐτὸ τὸ Ἔθνος. Πρὸ τῆς μεταβολῆς εἷς θησαυρὸς εὑρέθη εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἡ Σμύρις τῆς Νάξου. Τρὶς ἐκινδύνευσε νὰ ἁρπαχθῇ, ἀλλὰ καὶ τὰς τρεῖς φορὰς ἐσώθη, ἐνῷ ἡ ὑπόθεσις τοῦ Λαυρίου, ὡς εἶπον, ἐχάθη μετὰ πατάγου. Ὀφείλω λοιπὸν νὰ σᾶς πείσω, ὅτι θὰ πάθωμεν καὶ μὲ τὴν Κωπαΐδα τὰ ἴδια, καὶ διὰ νὰ φθάσω εἰς τὴν ἀπόδειξιν, θὰ διέλθω ἐν ὀλίγοις τὴν ἱστορίαν τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης· οὐδόλως δὲ ὠφελεῖ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἡ πρόφασις, ἣν ἀπήγγειλεν, ὅτι τὸ ὁποῖον φέρει ἐλάττωμα ἡ παραχώρησις τῆς Κωπαΐδος ἔγκειται ἐν τῷ περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου νόμῳ, διὰ τὴν σύνταξιν καὶ ψήφισιν τοῦ ὁποίου δὲν εὐθύνεται. Οὐδενὸς κυβερνήτου τὴν εὐθύνην εἴτε νομικὴν εἴτε ἠθικὴν καλύπτει τὸ ὁμοιόμορφον τῆς διαγωγῆς τοῦ προκατόχου του, πολὺ δὲ περισσότερον, ἀφοῦ θὰ ἀποδείξω, ὅτι διὰ τῆς ἀποῤῥίψεως τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, τοῦ ὁποίου τὴν εὐθύνην φέρει ὁ κ. πρωθυπουργός, προλαμβάνομεν τοὺς κινδύνους.

§117ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ποίους κινδύνους;

§118ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὅτι θὰ πληρώσῃ τὸ Δημόσιον 40 ἑκατομμύρια. Κύριοι, ἡ Κωπαΐς εἶναι ἡ μεγαλειτέρα Λίμνη τῆς Ἑλλάδος· καὶ δὲν εἶναι λίμνη, ὡς εἶπεν ὀρθῶς καὶ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Λεβαδείας κ. Γεωργαντᾶς, ἀλλὰ τέλμα, καὶ τοιοῦτον τέλμα, ὥστε ὅταν ὑπάγῃ τις πρώτην φορὰν ἐκεῖ τὸ θέρος, μολονότι διέρχεται ἐντὸς τῆς λίμνης, ἐρωτᾷ ποῦ εἶναι ἡ λίμνη; Ἐν ὥρᾳ χειμῶνος γίνεται λίμνη καὶ λαμβάνει τρεῖς διαστάσεις, ἐν τακτικῷ χειμῶνι σχηματίζεται ἡ πρώτη ζώνη, ἐν πολυομβρίᾳ ἡ δευτέρα, καὶ εἰς ἔκτακτον δὲ πολυομβρίαν ἡ τρίτη. Ἐζητήθη τὸ πρῶτον ὑπὸ ἑταιρίας ἡ ἀποξήρανσις αὐτῆς τὸ 1846· ἀλλ’ ἡ ἑταιρία ἐκείνη ὡς τακτικὴ, πρὶν παρουσιάσῃ τὰς προτάσεις της, ἔστειλε σπουδαῖον μηχανικὸν τὸν Σωβὰζ μετὰ ἓξ βοηθῶν, οἵτινες κατεμέτρησαν τὴν λίμνην καὶ τὴν ἐχωροστάθμισαν, καθὼς καὶ τὰ περικλείοντα αὐτὴν μέρη Τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ ἑταιρία ἐκείνη εἶχεν ἀπόφασιν νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ἔργον, καὶ ὄχι νὰ λάβῃ τὸ προνόμιον διὰ νὰ περιέλθῃ τὰ Χρηματιστήρια τῆς Εὐρώπης πρὸς κερδοσκοπίαν· ἐζήτησε δὲ τὸ προνόμιον διὰ 59 ἢ 69 ἔτη καὶ οὐχὶ 99 δι’ ὅσα τὴν παραχωροῦμεν τώρα· ἀπέτυχε δὲ ἡ πρότασις αὕτη, μολονότι ἦσαν σύμφωνοι καὶ ὁ τότε πρωθυπουργὸς ἀείμνηστος Κωλέτης καὶ οἱ ἁρμόδιοι ὑπουργοὶ μακαρῖται Κορφιωτάκης καὶ Παλαμίδης, διότι ἡ ἑταιρία εἶχε τὸν ὅρον νὰ συστήσῃ ἐκεῖ Γαλλικὴν ἀποικίαν, ἵνα ἐφαρμόσῃ μετὰ τὴν ἀποξήρανσιν τὰς νέας μεθόδους τῆς γεωργίας. Ἐπὶ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, κύριοι, ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος ἐσήμενε τὰ μέγιστα ἐν τῇ Ἀνατολῇ, καὶ διὰ τοῦτο αἱ τρεῖς εὐεργέτιδες Δυνάμεις ἡμιλλῶντο τίνος ἐξ αὐτῶν ἡ πολιτικὴ νὰ ἰσχύσῃ ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Κυβερνήσει· ὁσάκις λοιπὸν ἴσχυε τῆς μιᾶς, αἱ ἄλλαι ἐπίεζον τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδίως ἡ Ἀγγλία ὡς ἰσχυροτέρα. Τότε δὲν ὑπῆρχε διοικητικὴ ἀστυνομία, τὰ καθήκοντά της ἐξετέλει ἡ χωροφυλακὴ, συνέβει δὲ, ὥστε ὁ ὑπομοίραρχος Τζάνες νὰ κρατήσῃ ἐπί τινας ἡμέρας εἰς τὸν στρατῶνα «Μαλτέζον» συλληφθέντα ἐπ’ αὐτοφώρῳ κλέπτην. Ὁ ἀείμνηστος φιλέλλην Λάϊονς, ὁ πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας, διὰ νὰ πιέσῃ τὴν γαλλοφρονοῦσαν Κυβέρνησιν, ἐπέμενε νὰ τιμωρηθῇ ὁ Τζάνες ἀπὸ τὸ κακουργιοδικεῖον, ὡς στερήσας τὴν προσωπικὴν ἐλευθερίαν τοῦ Ἄγγλου ὑπηκόου ὑπὲρ τὰς 24 ὥρας, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἠναγκάσθη νὰ στείλῃ εἰς τὸ δικαστήριον τὸν ἐκτελέσαντα τὸ καθῆκόν του ὑπομοίραρχον, τὸν ὁποῖον κατεδίκασεν εἰς τρίμηνον φυλάκισιν, ἣν ἐξέτισεν εἰκονικῶς ἐν Παλαμηδίῳ. Ἕνεκα λοιπὸν τῆς ἀφορμῆς ταύτης ὁ ἀοίδιμος Ὄθων ἐφοβεῖτο τὴν ἐγκατάστασιν ὑπηκόων τῶν εὐεργετίδων Δυνάμεων. Ὅταν λοιπὸν τὸ 1847 καὶ οἱ τρεῖς μνημονευθέντες ἀνωτέρω ὑπουργοὶ μετέβησαν νὰ πείσωσι τὸν βασιλέα νὰ ἐνδώσῃ εἰς τὴν πρὸς τὴν διαληφθεῖσαν Γαλλικὴν ἑταιρίαν παραχώρησιν τῆς Κωπαΐδος, ἀφοῦ φέρῃ τοσοῦτον λυσιτελεῖς διὰ τὸν τόπον προτάσεις, ὁ Ὄθων εἶπεν, ὅτι τότε μόνον δέχεται, ὅταν ἡ ἑταιρία δεχθῇ, ἵνα οἱ ἄποικοι Γάλλοι λάβωσι τὴν Ἑλληνικὴν πολιτογράφησιν, προσθεὶς, ὅτι ἀφοῦ δι’ ἕνα κλέπτην Μαλτέζον ὑπέστη τόσα βάσανα ἡ Ἑλλην. Κυβέρνησις, εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσῃ τις, ὅτι θὰ μείνῃ πλέον εἰς χεῖρας τῆς Ἑλλην. Κυβερνήσεως ἡ διοίκησις τῶν περὶ τὴν Κωπαΐδα ἐπαρχιῶν, ἀφοῦ ἐγκατασταθῇ ἐκεῖ ἀποικία Γαλλικῆς ἐθνικότητος; Ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως θὰ ἦναι ὁ πραγματικὸς ἡγεμὼν τῶν μερῶν ἐκείνων. Καὶ οὕτως ἀπέτυχεν ἡ καλὴ αὕτη εὐκαιρία διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος. Ἔκτοτε δὲν παρουσιάσθη ἄλλη σπουδαία ἀπαίτησις διὰ τὴν ἐπιχείρησιν αὐτὴν, μέχρι τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1863, ὅτε ἀνεπτύχθη πάλιν τὸ ζήτημα τῆς Κωπαΐδος· μέχρις ὅμως τοῦ 1863 συνέβησαν μερικὰ περιστατικά, τὰ ὁποῖα μετέβαλον τὴν κατάστασιν τῆς λίμνης. Κατὰ τὸ σχέδιον τοῦ Σωβάζ, διαιρεῖται, ὡς εἶπον, ἡ λίμνη εἰς τρεῖς ζώνας· ἡ ἀπωτέρα ζώνη τῆς μεγάλης πλημμύρας ἔχει διαφορὰν ἀπὸ τὴν δευτέραν 25,000 περίπου στρέμματα, ἐπὶ τῶν 230,000 ὡς ἔγγιστα τῆς ὅλης ἐκτάσεως τῆς λίμνης. Ἡ δευτέρα ζώνη πάλιν ὡς πρὸς τὴν πρώτην περιλαμβάνει 60–70,000, ὥστε ἀμφότεραι ἀναβαίνουν εἰς 90–100,000 στρέμματα. Διὰ τὴν τελευταίαν ζώνην τῶν 25 χιλιάδων οἱ πέριξ ἰδιοκτῆται καὶ οἱ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον προικοδοτήσεις πολιτικὰς καὶ φαλαγγιτικάς, ἤγειρον ἀγωγὰς καὶ διὰ δικαστικῶν ὁριστικῶν ἀποφάσεων ἐκηρύχθησαν ἰδιοκτῆται. Ὁ κ. Τριγγέτας ἐνθυμεῖται, ὅτι κατὰ τὰ 1857 ἐστάλη ἀπὸ τὸ Ἐφετεῖον ὡς πραγματογνώμων διὰ μίαν τοιαύτην δίκην· βλέπετε λοιπὸν, ὅτι τοῦ Σωβὰζ τὸ σχέδιον ἐτροποποιήθη διὰ δικαστικῶν ἀποφάσεων. Ἡ λίμνη, κύριοι, ἔχει ἓξ ἢ ἑπτὰ καταβόθρας· ἡ μεγαλειτέρα εἶναι πρὸς τὸν δῆμον Ἀκραιφνίου.

§119ΛΑΠΑΣ. Ἡ Κιάφα.

§120ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Αὐτὴ πρό τινων ἐτῶν, ὀλίγα βήματα ἀπὸ τοῦ στομίου, ἐφράχθη ἀπὸ μίαν κατάπτωσιν καὶ δὲν ἀπεῤῥόφα τὸ ὕδωρ ὡς πρότερον. Καὶ ἀπόδειξις, ὅτι εἰς Σκριπόνερα τῆς Λαρύμνης δὲν ἐκινοῦντο πλέον οἱ μύλοι μὲ τὴν αὐτὴν εὐκολίαν ὡς πρότερον. Τὰς περιστάσεις ταύτας γνωρίζω, διότι ὡς ἔπαρχος ἐδιοίκησα δὶς τὴν ἐπαρχίαν Λεβαδείας. Κατὰ δὲ τὸ 1856 ἐξηράνθη ὁλόκληρος ἡ λίμνη καὶ ἔμεινε μόνη ἡ πηγὴ τοῦ Μέλανος ποταμοῦ, ὁ δὲ Πρωθυπουργῶν τότε ἀείμνηστος Βούλγαρης, ὢν καὶ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἔστειλεν ἐπιτροπὴν συγκειμένην ἀπὸ ἐμὲ Πρόεδρον, καὶ τοὺς μηχανικοὺς τὸν νῦν ἀντισυνταγματάρχην κ. Ἠπίτην καὶ τὸν κ. Τζακαλίδην, ἵνα ἐργασθῶμεν πρὸς καθαρισμὸν τῶν καταβοθρῶν. Κατὰ πρῶτον ἐκαύσαμεν τοὺς καλαμῶνας καὶ κατεστήσαμεν πεδιάδα κατάξηρον ὁλόκληρον τὴν λίμνην, μολονότι ἐπὶ τακτικῆς πλημμύρας οἱ ἄνθρωποι διέρχονται τὴν λίμνην πεζῇ. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1853 εἰδοποιήθην, ὅτι ἐν τῷ μέσῳ τῆς λίμνης διημέρευεν ὁ ἀρχιληστὴς Ζεληγιανναῖος, καὶ ἀπέστειλα τὰ ἀποσπάσματα, τὰ ὁποῖα διώξαντα ἐκεῖθεν τὸν ἐφόνευσαν πρὸς τὸ μέρος τῆς Λοκρίδος. Μεταβᾶσα ἡ ῥηθεῖσα ἐπιτροπὴ, ἐμίσθωσεν 600–700 ἐργάτας, διὰ νὰ καθαρίσουν τὴν μεγάλην καταβόθραν· καὶ διὰ νὰ οἰκονομηθῶσιν οἱ ἐργάται ὕδατος, ἠναγκάσθημεν ν’ ἀνορύξωμεν ἐντὸς τῆς λίμνης φρέατα βάθους 3–4 μέτρων· ἐκ τῆς περιστάσεως δὲ ταύτης διέγνωμεν, ὅτι τὸ ἔδαφος τῆς λίμνης δὲν εἶναι οὔτε ἄμμος οὔτε ἰλύς, ἀλλ’ εἶναι στρῶμα ἀρκετὰ παχὺ ἀπὸ ὕλην σαπεισῶν ῥιζῶν τῶν φυομένων χόρτων καὶ θάμνων. Ἐργασθέντες ἀπὸ τὸν Αὔγουστον μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου, καὶ ἐξοδεύσαντες 30,000 περίπου δραχμῶν, ἐκαθαρίσαμεν τὴν μεγάλην καταβόθραν· ἔκτοτε ἡ πλημμύρα ἀπεσύρθη πολὺ, καὶ αἱ δικαστικαὶ κατακυρώσεις εἰς ἰδιώτας ἐγένοντο ζωηρότεραι. Ἀλλ’ ἴσως εἴπει τις, ὅτι τοῦτο ἦτο κατάχρησις. Κατάχρησις τὸ λέγω καὶ ἐγώ· ἀλλ’ εἶναι ὅμως ἰσχυρὰ, διότι αἱ δικαστικαὶ ἀποφάσεις εἶναι ὁριστικαὶ καὶ ὑποχρεωτικαὶ διὰ τὸ ἔθνος, καὶ δὲν δύναται νὰ φιλονικηθῇ καθόλου τὸ κῦρός των. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1865 καὶ 1867 ἔκαμε τὸν νόμον, χωρὶς νὰ φροντίσῃ νὰ μάθῃ εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται τὰ τῆς λίμνης, ἀλλ’ ἔλαβε τὸ σχέδιον τοῦ Σωβὰζ, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ ἐγένετο τότε ὁ νόμος. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅσοι εἶσθε καὶ τὸ 1880 βουλευταὶ, ὅτι ἔφερα δι’ ἐπερωτήσεως τὸ ζήτημα τοῦτο, καθιστῶν τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τῆς παραχωρήσεως ταύτης προσεκτικὴν, ἀλλ’ οὔτε ὁ κ. Τρικούπης ὁ παραχωρήσας, οὔτε ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ὁ πρωθυπουργὸς, μὲ ἠξίωσαν προσοχῆς. Διὰ τὴν λίμνην αὐτὴν φαίνεται, ὅτι καὶ εἰς τὴν ἀρχαιότητα ἀπησχόλει πολλοὺς ἡ ἀποξήρανσις. Ὁ μέγας Ἀλέξανδρος ἀπὸ τῆς Ἀσίας παρήγγειλε τῷ τοποτηρητῇ του Ἀντιπάτρῳ, νομίζω, νὰ διατάξῃ τὸν μηχανικὸν Χαλκιδέα νὰ διατρήσῃ τὴν λίμνην αὐτήν· ὁ μηχανικὸς ἐκεῖνος ἀπεφάσισε νὰ διατρήσῃ τὸ Πτῷον ὄρος, ἔχον ὕψος ἀπὸ τῆς ἐπιφανείας τῆς λίμνης 95 μέτρα· κατεσκεύασε πρῶτον φεγγίτας, τὰ πηγάδια λεγόμενα, τετράγωνα, καὶ τότε ἤρχισε τὴν διάτρησιν ἀπὸ τὸ ἓν καὶ τὸ ἕτερον μέρος, καὶ ἀπὸ μὲν τὸ μέρος τῆς λίμνης ἐπροχώρησεν ἕως 30 μέτρα, ἀπὸ τὸ ἄλλο δὲ 2–3. Οἱ φεγγῖται εἶναι 17, ὁ μεσαῖος δὲ ἔχων βάθος 35 μέτρων, οἱ ἄλλοι ὀλιγώτερον, ἀλλ’ ἦσαν παραχωσμένοι ἀρκετά. Τὸ ἔργον ἐγκατελείφθη, εἴτε διότι ἀπέθανεν ὁ Ἀλέξανδρος, εἴτε διὰ τὸ δύσκολον τῆς ἐπιχειρήσεως. Κατὰ τὰ 1865 παρουσιάσθη τυχοδιώκτης γαλλοϊταλὸς, ὁ Μομφεῤῥιέρος, εἰς τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις παρεχώρησε κατόπιν τὸ ἔργον· ὅταν δ’ αὐτὸς ἔλαβε τὴν παραχώρησιν, μετέβη εἰς τὰ Χρηματιστήρια τῆς Εὐρώπης νὰ πωλήσῃ τὸ προνόμιον, καὶ ἀποτυχὼν, ἀπέστειλε τὴν ὀφειλομένην ἐκ 300,000 φρ. ἐγγύησιν εἰς ὁμολογίας τοῦ ἑλληνικοῦ δανείου τοῦ 1824, διὰ τοῦτο ἐκηρύχθη καὶ ἔκπτωτος, καθόσον τὰ χρεώγραφα ταῦτα δὲν εἶχον ἀξίαν πραγματικὴν τῶν 7–10%, κατόπιν ἦλθον καὶ ἄλλαι ἑταιρίαι, ἀλλὰ δὲν ἐγένετο καμμία παραχώρησις. Κατὰ τὸ 1880 παρουσιάσθησαν πολλαὶ ἑταιρίαι, ἀφοῦ ἡ ἐπιστήμη κατέστησε τὰ μέσα τῆς διατρήσεως καὶ τῆς ἀνασκαφῆς τελειότερα. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὅστις ἦτο καὶ τότε τοιοῦτος, ἀπεφάσισε νὰ τὴν παραχωρήσῃ· δὲν θέλω νὰ ἔλθω εἰς τὸ ζήτημα, ἂν ἄλλαι προσφοραὶ ἦσαν ὠφελιμώτεραι ἢ ὄχι, καὶ διότι δὲν γνωρίζω, καὶ διότι δὲν δύναμαι νὰ φέρω τώρα τοιαύτην ἀντίῤῥησιν· ἀλλ’ οὐχ ἧττον φρονῶ, ὅτι ὤφειλεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ἀφοῦ ἔμελλε νὰ κάμῃ τοιαύτην παραχώρησιν, ἢ νὰ στείλῃ τὴν ὁποίαν πρὸ ἡμερῶν ἔστειλε πρὸς ἐξακρίβωσιν τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴν, ἢ νὰ ὑπάγῃ αὐτὸς ὁ ἴδιος εἰς Λεβαδείαν, οὖσαν τόσον πλησίον καὶ τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας εὐκόλων, παραλαμβάνων μαζῆ του μηχανικοὺς καὶ ἐξετάζων ἐπιτοπίως νὰ μάθῃ τί εἶναι τὸ κτῆμα, ὅπερ παραχωρεῖ, καὶ ἤθελε βεβαίως ἰδεῖ, ὅτι δὲν εἶναι λίμνη, ἀλλὰ τέλμα, καὶ ὅτι ἡ κατὰ τὸν Σωβὰζ λίμνη ὑπάρχει πολὺ τροποποιημένη, καὶ ὅτι ἡ παραχώρησις ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκθέσεως τοῦ Σωφὰζ εἶναι τὰ μέγιστα ἐπισφαλὴς καὶ ἐπιζήμιος διὰ τὸ Δημόσιον, καὶ οὐδόλως ὠφελεῖται διατεινόμενος, ὅτι εἰς τοῦτο ἐπείσθη ἐκ τοῦ νόμου τοῦ 1867, νομοθετήματος ἑτέρου ὑπουργοῦ, διότι, ὡς προεῖπον, αἱ πράξεις τοῦ προηγουμένου δὲν ἀπαλλάττουν τὸν ἐκτελεστὴν ἀπὸ τὴν νομικὴν καὶ τὴν ἠθικὴν εὐθύνην. Ἡ μετὰ πολλῆς ἐπιπολαιότητος γενομένη παραχώρησις αὕτη φέρει εἰς μεγάλα ἄτοπα· πρῶτον ἄτοπον, ὅτι ἀφαιρεῖ τὴν ἰδιοκτησίαν ἰδιοκτητῶν, οἱ ὁποῖοι αὔριον ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ μὴ ὑποχωρήσωσιν εἰς τὴν ἑταιρίαν, καὶ οὕτω τὸ Δημόσιον νὰ πληρώσῃ ἀποζημιώσεις 22,000 στρεμμάτων κατὰ τὴν πληροφορίαν αὐτοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Καὶ πόσον, νομίζετε, ὅτι ἀξίζει ἐν τῇ βαμβακοφόρῳ Λεβαδείᾳ τὸ στρέμμα; Τὸ ὀλιγώτερον 150 δραχμάς. Ἀλλὰ μᾶς λέγει, ὅτι τὸν χειμῶνα ἐκεῖ γίνεται πλημμύρα, ἑπομένως εἶναι λίμνη. Εἶναι ἀπάτη δεινή! Εἰς πλεῖστα μέρη τῆς Ἑλλάδος λιμνάζουν καθ’ ὅλον τὸν χειμῶνα πεδιάδες, αἵτινες τὸ θέρος εἶναι εὐφορώτατοι ἀγροί, καθὼς ἐκεῖνοι τῆς Μπερτζοβᾶς, οἵτινες πωλοῦνται πρὸς 1,000 δρ. τὸ στρέμμα· τοιαύτας πλημμύρας χειμερινὰς ὑφίστανται πολλὰ ἐν Ἑλλάδι πεδία, ἀλλὰ δὲν ἐλαττοῦται διὰ τοῦτο ἡ ἀξία των, διότι τὸ κτῆμα ἐκτιμᾶται, ὄχι ἐκ τῆς καταστάσεως, ἣν ἔχει εἰς ὥραν τινὰ τοῦ ἔτους, ἀλλὰ ἐκ τῆς χρησιμότητός του. Ὑποχρεούμεθα λοιπὸν νὰ πληρώσωμεν διὰ τὰς ἰδιοκτησίας τῆς ἀπωτέρω τρίτης ζώνης 3,000,000 δραχμάς. Ἔρχεται ἡ δευτέρα ζώνη, ἡ ὁποία εἶναι 70 χιλ. στρέμματα, τὰ ὁποῖα ἐδηλώθησαν ἀπὸ καλλιεργητὰς τριῶν ἐπαρχιῶν, ὧν οἱ πλεῖστοι ἐκ Λεβαδείας, καὶ θὰ ἦναι οὗτοι περὶ τὰς 2,000· ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπεν, ὅτι εἰς αὐτοὺς, διότι ἐδήλωσαν λίμνην ἐναντίον τοῦ νόμου, δὲν ὀφείλομεν ἀποζημίωσιν. Ἀλλὰ, κύριοι, ἔπρεπε νὰ προσφερθῇ τοιαύτη βλασφημία ἀπὸ Κυβέρνησιν; Νὰ ρίψωμεν, χάριν μιᾶς ἑταιρίας, συγκροτουμένης μάλιστα ἀπὸ πολλοὺς ξένους, 2,000 γεωργοὺς εἰς τοὺς δρόμους, ἢ νὰ τοὺς καταστήσωμεν δουλοπαροίκους ἀφαιροῦντες τὸν ἄρτον των, ἀφοῦ διὰ τοῦ πολυχρονίου ἱδρῶτός των κατέστησαν τὰ τέλματα ἀγροὺς εὐφόρους; Καὶ ἂν ἀποφασίσητε τοῦτο, νομίζετε, ὅτι οἱ ἀτυχεῖς οὗτοι πολῖται τῆς Ἑλλάδος θὰ ἀφήσωσι τὴν ἰδιοκτησίαν των νὰ τὴν ἁρπάσητε καὶ δὲν θὰ ἀντισταθῶσι μέχρις ἀπονοίας; Τάγματα ὁλόκληρα ἂν στείλητε, δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ ἐγκαταστήσητε τὴν ἑταιρίαν!!! Ἀναφέρω ἓν ἱστορικόν. Εἰς τὴν Φθιώτιδα ὑπῆρχε Γαλανίδης τις, ὅστις διὰ τῆς διαφθορᾶς τῶν δικαστῶν κατώρθωσε μὲ ψευδεῖς τίτλους νὰ κερδίσῃ τὴν ἰδιοκτησίαν ἑνὸς χωρίου Καστανιᾶς. Ἐννοήσας τὴν ὁποίαν ἔμελλε ν’ ἀπαντήσῃ ἀντίστασιν κατὰ τὴν ἐγκατάστασιν, μετέβη φρουρούμενος ἀπὸ ἐνωμοτάρχην μετὰ χωροφυλάκων, ἀλλ’ ἐξελθόντες οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου ἐφόνευσαν αὐτόν τε καὶ τοὺς χωροφύλακας. Παρεπέμφθησαν εἰς τὸ κακουργιοδικεῖον 18 ἄνδρες καὶ πολλαὶ γυναῖκες, ἀλλὰ τὸ δικαστήριον ἠθώωσεν ὅλους, διότι ἐνόμισεν, ὅτι οἱ ἄνθρωποι ἐγκλημάτισαν ὑπερασπιζόμενοι τὴν ἰδιοκτησίαν των, ἣν ἡ κακοήθεια τῶν δημοσίων λειτουργῶν τοῖς ἀφῄρει, οἱ δὲ κληρονόμοι τοῦ Γαλανίδου ἠναγκάσθησαν νὰ λάβωσιν ἐκ τῶν χωρικῶν ἐκείνων ὅ,τι ἐκ προαιρέσεώς των τοῖς ἔδωκαν. Ἀφοῦ λοιπὸν, χωρίον εἴκοσιν οἰκογενειῶν, δὲν ἐφοβήθη ὑπερασπιζόμενον τὴν ἰδιοκτησίαν του ν’ ἀντιστῇ εἰς τὴν ἐξουσίαν, πιστεύετε καὶ σεῖς καὶ ἡ ἑταιρία, ὅτι 2,000 γεωργοὶ θὰ σταυρώσωσι τὰς χεῖρας νὰ ἁρπάσητε τὰ κτήματά των; Τὸ αἷμά των; Εἶσθε ἠπατημένοι, διότι δὲν γνωρίζετε τί ἐστὶ στοργὴ Ἕλληνος γεωργοῦ πρὸς τὸ κτῆμά του· καὶ διὰ νὰ τὸ μάθητε, ἰδέτε τὰς τιμὰς, εἰς τὰς ὁποίας ἀνεβίβασαν τὰ κτήματα καὶ τὰς γαίας τὰς ἐθνικὰς ὁσάκις ἐπωλήθησαν. Καὶ οἱ Βαυαροὶ ἠθέλησαν νὰ προσβάλωσι διὰ τῆς φορολογίας τὴν ἰδιοκτησίαν τῶν Μανιατῶν, ἀλλ’ ἠξεύρετε τί ἔπαθαν; Σᾶς λέγω, κύριοι, μὲ λύπην μου, ὅτι, ὅταν ὑπάγῃ ἐκεῖ ἑταιρία νὰ ἐγκατασταθῇ, θὰ γείνωσι χιλιάδων ἀτόμων ἀντιστάσεις καὶ θ’ ἀναγκασθῇ νὰ ἐγκαταλείψῃ ὁλόκληρον τὸ ἔργον της ἡ ἑταιρία, διότι οἱ ἀνθιστάμενοι θὰ τύχωσι τῆς συμπαθείας ὅλου τοῦ ἔθνους, ὅπως εἶχε συμβῆ τὸ 1834 κατὰ τὴν ἐπανάστασιν ἐπαρχιῶν τινων τῆς Πελοποννήσου διὰ τὸν ὑπέρογκον φόρον τῶν ποιμνίων· καὶ συνεπάθησαν ὅλοι, διότι ἐθεώρησαν δικαίαν τὴν ἀντίστασιν, ἡ δὲ Κυβέρνησις, καί τοι συλλαβοῦσα πολλοὺς ὁδηγοῦντας εἰς πόλεμον, ἠναγκάσθη νὰ ὑποχωρήσῃ, καὶ ἐκ τῶν συλληφθέντων δύω μόνον νὰ τουφεκίσῃ, καθόσον ὁ σταλεὶς ἐκεῖ ἔκτακτος πληρεξούσιος τοῦ Βασιλέως ἀείμνηστος Ζαΐμης ἔγραψεν, ὅτι, ἐὰν τουφεκίσητε καὶ τρίτον, θὰ ἔχετε ἐπανάστασιν νέων ἐπαρχιῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ συνήθης δύναμις τοῦ λαοῦ, ὅταν προσβάλωνται τὰ δικαιώματά του.

§121ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τί ἔχουν σήμερον; βδέλλας!

§122ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Μάλιστα, κ. ὑπουργὲ, βδέλλας καὶ τούτων ἐγίνετο ἐκεῖ μέγα ἐμπόριον μέχρις ὅτου οἱ βδελλοσυλλέκται ἐρίσαντες μεταξύ των ἔῤῥιψαν ταμπάκον καὶ κατέστρεψαν αὐτάς.

§123ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ εἶπον διὰ νὰ μὴ σὲ δαγκάσουν.

§124ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν δαγκάνουν ἐμὲ αἱ βδέλλαι, ἀλλὰ τοὺς ὑπουργοὺς, οἱ ὁποῖοι διοικοῦν στρεβλά! Συλλογισθῆτε, κ. πρωθυπουργὲ, ὅτι ἐὰν μετὰ 4 ἢ 5 ἔτη παρουσιασθῇ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ζητήσῃ πίστωσιν ἑκατομμυρίων δι’ ἀποζημιώσεις τῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα συμπεριέλαβεν ἡ παρ’ ὑμῶν παραχωρηθεῖσα Κωπαΐς, καὶ εὑρεθῆτε, ὅπως πιστεύω, ὅτι θὰ παρευρεθῆτε, ἐν τῇ Βουλῇ ἐκείνῃ, καὶ οἱ βουλευταὶ ἐρωτήσωσι ποῖοι ἦσαν οἱ ὑπουργοὶ οἱ παραχωρήσαντες τὰ κτήματα ταῦτα, τί θὰ εἰπῆτε; ἢ τί θὰ αἰσθανθῆτε; Ἡ παραχώρησις, κύριοι, βλέπετε γίνεται ἐπιπολαίως, καὶ θὰ ἰδῆτε ὅμοια ἀποτελέσματα ὁποῖα, εἶδεν ἐπὶ τοῦ Λαυρίου. Τώρα θά μοι εἴπητε: «ἔγεινεν ὅ,τι ἔγεινεν· ὁ ὑπὸ συζήτησιν νόμος ἀποβλέπει μόνον τὸν τρόπον τῆς διατρήσεως». Ὄχι, λέγω ἐγὼ, καὶ θὰ ἔλθω εἰς τὸ ζήτημα περὶ τοῦ ἂν διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως ἢ μὴ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ τρόπου τῆς διατρήσεως δυνάμεθα ν’ ἀποφύγωμεν τοὺς κινδύνους. Αἱ Θῆβαι, κύριοι, ἔχουν δύω μικρὰς λίμνας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀποσταλάγματα τῆς Κωπαΐδος. Εὐθὺς ὅπου ξηρανθῇ ἡ Κωπαΐς, αἱ λίμναι αὐταὶ δὲν ὑπάρχουν.

§125ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔχετε λάθος, εἶναι ὁ ποταμός......

§126ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Σεῖς ἔχετε λάθος. Τὸν ἐδιαβάσατε εἰς τὸ χαρτὶ, ἀλλὰ δὲν τὸν εἴδετε ὅπως ἐγώ.

§127ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἤμην εἰς τὴν Ἀντίκυραν.

§128ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἴσια ἴσια ἐκεῖ εἶναι ἡ Ἀντίκυρα, τὴν ὁποίαν ἂν ἐγνωρίζατε μεταβαίνοντες ἐπιτοπίως, θὰ ἐγνωρίζατε ὅλα ἐκεῖνα τὰ μέρη καὶ δὲν θὰ ἐκάμνετε τὴν τόσον ἐσφαλμένην παραχώρησιν, καὶ διὰ τοῦτο εἶπον ἄλλοτε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κυβερνοῦν ἄνθρωποι μὴ γνωρίζοντες τὸν Τόπον.

§129ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Κάμετε, κ. ὑπουργὲ, ὑποχώρησιν.

§130ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τὴν ὑποχώρησιν τὴν φέρουν τὰ πράγματα καὶ ὄχι τὰ πρόσωπα, καὶ τότε ἀξίζει.—Λοιπὸν, κύριοι, ὅταν ξηρανθῇ ἡ Κωπαΐς αἱ δύω αὐταὶ παραλίμναι δὲν ὑπάρχουν. Προπέρυσιν ἦλθόν τινες Θηβαῖοι καὶ εἶπον: Θέλομεν καὶ ἡμεῖς νὰ ὠφεληθῶμεν ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἐργασίαν. Ἀλλ’ οἱ πολλοὶ Θηβαῖοι εἶπον ὄχι. Ἕπεται λοιπὸν, ὅτι μία μικρὰ μερὶς Θηβαίων ζητεῖ τὴν μετάθεσιν τοῦ ὕδατος εἰς Θήβας. Ἐν τῇ διαφωνίᾳ ταύτῃ τῶν Θηβαίων μήπως καὶ τὸ παρὸν ὑπουργεῖον καὶ τὸ προηγούμενον ἐκάλεσαν τὸ ἐπαρχιακὸν καὶ τὰ δημοτικὰ συμβούλια τῶν Θηβαίων, ἵνα ἀποφανθῶσιν, ἂν συμφέρῃ ἢ ὄχι νὰ φέρουν τὰ ὕδατα εἰς τὰς Θήβας; Καὶ ταῦτα μόνον τὸν χειμῶνα, διότι τὸ θέρος δὲν ὑπάρχουν. Μοὶ εἶπον δ’ ὅτι Γάλλος τις μηχανικὸς ἀπέδειξεν, ὅτι φθάνει τὸ τέταρτον τοῦ ὑπάρχοντος κατὰ τὸ θέρος ἐν Κωπαΐδι ὕδατος νὰ ποτίσῃ τὴν ἀποξηρανθεῖσαν. Ἐὰν ἦτο εἰς τὴν Γαλλίαν, συμφωνῶ καὶ ἐγὼ, διότι ἐκεῖ βρέχει καθ’ ἑβδομάδα, ἀλλ’ εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἰς τὴν Βοιωτίαν μάλιστα, ὅπου συμβαίνει πολλάκις νὰ μὴ βρέξῃ ἀπὸ τοῦ Μαΐου μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου, καὶ τὸ πότισμα καθίσταται ἀπαιτητὸν κατὰ δεκαήμερον τοὐλάχιστον, τὸ ποσὸν τοῦ ὕδατος πρέπει νὰ ἦναι ἀνάλογον. Λοιπὸν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐζήτησάν τινα ἄτομα Θηβαίων, διὰ τὸ ὁποῖον ἂν ἐκαλοῦντο τὰ συμβούλια ἤθελον φέρει ἀντίῤῥησιν, δὲν εἶναι σκόπιμον ἢ ὀρθόν. Ἀλλὰ, λέγουν, θὰ κάμωμεν δεξαμενάς. Ποίας δεξαμενὰς θὰ κάμετε; Ἂν κάμητε δεξαμενὰς τὰς ὑπαρχούσας αὐτὰς μικρὰς λίμνας, πόσον θὰ τὰς βαθύνητε καὶ θὰ τὰς μηκύνητε; Ἐκτὸς τοῦ ὅτι διὰ τῆς ἐπεκτάσεως θὰ συμπεριλάβητε πάλιν ἄλλας ἰδιοκτησίας, καὶ προκαλέσητε ἄλλας ἀποζημιώσεις, ὅσον ὕδωρ καὶ ἂν ἀποταμιεύσητε τὸν χειμῶνα δέκα ἡμερῶν ἥλιος τοῦ Ἰουνίου θὰ τὰς ἀποξηραίνῃ. Ἂν πλατύνητε ὅμως τὰς λίμνας διὰ τῆς ἀποταμιεύσεως τοῦ ὕδατος ἐν καιρῷ χειμῶνος ἀποξηραινόμεναι τὸ θέρος θὰ καταστῶσι τέλματα, καὶ οὕτω θὰ μεταβιβάσητε τοὺς πυρετοὺς τῆς Λεβαδείας εἰς τὰς Θήβας καὶ θὰ τοὺς φέρετε πλησιέστερον εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Κράτους, ὅπου ἕνεκα τῆς πολυανθρωπίας ἡ προσβολὴ θὰ ἦναι ἰσχυρά. Κρῖμα ὅπου δὲν τὸ ἤξευρε τὸ Ἀντισυνέδριον τοῦ Ῥαμπαγᾶ νὰ σᾶς βραβεύσῃ δι’ αὐτὸ, συνεδριάζον τὴν πρώτην Μαΐου περὶ τὸ νεκροταφεῖον. Δὲν θὰ κάμητε λοιπὸν ἄλλο εἰμὴ νὰ προβιβάσητε τοὺς πυρετοὺς ἀπὸ τῆς Λεβαδείας εἰς τὰς Ἀθήνας. Πρὸ τοῦ Ἰουλίου τὸ ὕδωρ δὲν χρησιμεύει, διότι ὅλων τῶν ὀψίμων καρπῶν ὁ ποτισμὸς ἄρχεται ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ Ἰουλίου. Ἐγέλασα δὲ εἰς τὴν τροπολογίαν τοῦ βουλευτοῦ Θηβῶν κ. Διαμάντη, ὁ ὁποῖος προτείνει νὰ κατασταθῶσιν αἱ ὄχθαι τῶν παραλιμνῶν μὴ τελματώδεις. Πῶς δὲν θὰ γείνωσι τελματώδεις; Τότε χρειάζεται νὰ κατασκευάσουν τὰς ὄχθας μὲ πορσελάναν· ἄλλως τὸ ὕδωρ μὲ τὸ χῶμα ἀναμιγνυόμενον γεννᾷ φυτὰ, ὧν ἡ σῆψις γεννᾷ τὸ τέλμα.

§131ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς δώσω μίαν ἐξήγησιν. Δὲν γνωρίζετε τί θὰ συμβῇ. Δὲν γνωρίζετε, ὅτι ἡ Ὑλίκη, κατὰ τὸ σχέδιον τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, θὰ σκαφῇ τόσον, ὥστε θὰ ὑψωθοῦν τὰ ὕδατα τῆς Ὑλίκης πολὺ ἀνωτέρω τῆς σημερινῆς θέσεώς των.

§132ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Πότα μέτρα;

§133ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Εἴκοσιν ἐπὶ πλέον τοῦ βάθους.

§134ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καὶ δὲν θὰ χωσθῶσι διὰ τῆς εἰσροῆς τῶν ὑλῶν, ὡς συνήθως γίνεται; Ἀλλὰ τί συμβαίνει μὲ τὸ νέον σχέδιον; Τὸ Πτῷον ὄρος εἶναι πετρῶδες. Δὲν δύναται νὰ διορυχθῇ ἢ διὰ μόνον πυρίτιδος καὶ δυναμίτιδος, ἐνῷ διὰ τῆς διεξόδου, ἣν παραδέχεται τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, θὰ ἐργάζωνται μὲ τὸ πτύον καὶ τὴν ἀξίνην. Ἐγένετο ἀπόπειρα τοιαύτης ἐργασίας ἐπὶ μεσαίωνος ὡς δεικνύουν λείψανα τοιαύτης ἐργασίας. Ἐπῆλθε, φαίνεται, εἴς τινα φεουδάρχην ἡ ἰδέα τῆς ἀποξηράνσεως, ἀλλὰ δὲν ἐτόλμα νὰ διατρήσῃ τὸ Πτῷον ὄρος, ἀλλ’ ἀπ’ ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχει ἡ εὐκολία. Καὶ δὲν εἶναι 400,000 δραχμῶν μόνον οἰκονομία δαπάνης, ὡς εἶπεν ὁ κ. Διαμάντης, διὰ τῆς νέας μετοχετεύσεως, ἀλλὰ τριῶν ἑκατομμυρίων κατ’ ἐμέ. Καὶ ὁ Σωβὰζ τὸ 1846, ὅτε τὰ ἡμερομίσθια ἦσαν μικρότερα καὶ τὰ μέσα τῆς διατρήσεως ἀτελέστερα, εἶχε προϋπολογίσει πέντε ἑκατομμύρια· μανθάνω δὲ, ὅτι ἡ ἑταιρία αὐτὴ ὑπελόγισεν 8. Λοιπὸν, ὅταν τῇ χαρίσητε τρία ἑκατομμύρια, εἶναι τὸ ἥμισυ σχεδὸν τῆς δαπάνης, κεφάλαιον ἀρκετὸν ἀποζημιόνον τὴν ἑταιρίαν, ἂν καὶ αὐτὴ παραιτηθῇ τῶν ἐπὶ τῶν ἰδιοκτησιῶν ἀξιώσεών της. Καὶ ἰδοὺ, κ. πρωθυπουργὲ, διατί φρονῶ, ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νόμου δύνασθε ν’ ἀπαλλαγῆτε ἀπὸ τὰς ὑποχρεώσεις σας· ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλος λόγος. Εἰς τρία ἔτη δὲν τρυπᾶται τὸ Πτῶον ὄρος, ἀφοῦ τὰ δύω σχεδὸν ἐκ τῶν πέντε παρῆλθον ἀπὸ τῆς παραχωρήσεως, καὶ θὰ εὑρεθῇ ἡ ἑταιρία εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ σᾶς ζητήσῃ παράτασιν προθεσμίας, καὶ τότε δύνασθε πάλιν νὰ ζητήσητε εἰς ἀντάλλαγμα τὴν ἀπαλλαγὴν τοῦ Δημοσίου ἀπὸ τὰς ἀξιώσεις τῶν ἰδιοκτητῶν, τῶν ὁποίων τὰς γαίας ἐξ ἀπροσεξίας ἐχορηγήσατε τῇ ἑταιρίᾳ καὶ ἐθυσιάσατε μάλιστα δύω χιλιάδας καλλιεργητάς. Ἄν ὅμως δὲν γείνῃ ὅ,τι προτείνω ἐγὼ, ἡ ἑταιρία ἐπληρώθη ὅλα τὰ ἔξοδα τῆς ἀποξηράνσεως, ἀφοῦ τῇ παραχωρεῖτε ἐκ προκαταβολῆς ἐνενήκοντα χιλιάδας στρέμματα καλλιεργουμένης καὶ σπειρομένης ἤδη τακτικὰ γῆς ἐκλεκτῆς· ὑπολογίζοντες ἕκαστον στρέμμα πρὸς 100 μόνον δραχμὰς, χαρίζετε εἰς τὴν ἑταιρίαν ἐννέα ἑκατομμύρια, ἐνῷ πρόκειται νὰ ἐξοδεύσῃ διὰ τὴν ἀποξήρανσιν μόνον ἑπτὰ, κατὰ τὸν ὁποῖον αὐτὴ ἡ ἰδία ἔκαμεν ὑπολογισμὸν διὰ τῶν ἐμπειροτεχνῶν της. Ἀλλὰ πῶς δικαιολογεῖται ὁ κ. πρωθυπουργός; ὅτι τῷ ἔκαμε τὴν περὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἐπερώτησιν βουλευτὴς, μετὰ τοῦ ὁποίου οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει, εἶναι δὲ εἷς τῶν μᾶλλον σχετικῶν τοῦ ἀντιπάλου του. Εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ διηγηθῶ ἓν συμβὰν κυβερνητικόν. Σᾶς εἶπον, ὅτι τρὶς ἐκινδύνευσεν ἡ Σμύρις νὰ διαρπαχθῇ. Μία τοιαύτη περίστασις ἦτο καὶ τὸ 1847. Ἡ Σμύρις ἐνοικιάσθη τὸ πρῶτον τὸ 1836 πρὸς 3 δραχμὰς τὸ καντάρι ἐπὶ δέκα ἔτη. Τὸ 1845, ὅτε ἔληξεν ἡ δεκαετία, ὁ ἐργολάβος εἶχεν εἰς τὰς ἀποθήκας του πλέον τῶν 40,000 κανταρίων. Ὁ τοῦ 1846 ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μακαρίτης Πονηρόπουλος, ἐπειδὴ εὑρίσκετο εἰς περισπασμοὺς, ἕνεκα τῆς ἰσχυρᾶς ἀντιπολιτεύσεως, δὲν ἐτόλμα νὰ πωλήσῃ Σμύριδα κατ’ αὐτὸ τὸ ἔτος, διότι τὸ Σύνταγμα δὲν ἐπέτρεπεν ἄνευ νόμου παραχώρησιν ἀκινήτου ἰδιοκτησίας, καὶ ὡς τοιαύτην ἐθεώρει τὴν σμύριδα. Ἀνεβιβάσθη λοιπὸν ἡ τιμὴ τῆς σμύριδος τοῦ πρώην ἐργολάβου ἀπὸ 15 δραχμὰς εἰς 25 τὸ καντάρι, καὶ ἐκ τούτου τὰ κέρδη του ἦσαν μεγάλα. Ὁ τοῦ ἑπομένου ἔτους ὑπουργὸς μακαρίτης Κορφιωτάκης προεκήρυξε πώλησιν 40,000 κανταρίων· τοῦτο μαθὼν ὁ ῥηθεὶς ἐργολάβος ἔστειλεν εἰς Ἀθήνας χρήματα, ἵνα δι’ αὐτῶν ματαιώσῃ τὴν νέαν ταύτην ἐκποίησιν. Οἱ ἀπεσταλμένοι ἐφρόντισαν νὰ κερδίσωσι δύο γερουσιαστὰς καὶ τέσσαρας βουλευτὰς, οἵτινες διὰ καταιγίδος ἐπερωτήσεων, ὅτι ὁ ὑπουργὸς παραχωρῶν ἄνευ νόμου ἐθνικὴν ἰδιοκτησίαν παρέβαινε τὸ Σύνταγμα, ἤλπιζον νὰ πτοήσωσι τὸν ὑπουργὸν, τὸν ὁποῖον εἶδον ἰδιαιτέρως καὶ οἱ ἀπεσταλμένοι, εἰδοποιοῦντες αὐτὸν ὅτι τῷ προπαρεσκεύασαν διὰ τῶν γερουσιαστῶν καὶ βουλευτῶν, ὄντων μάλιστα τινῶν καὶ ἀντιπολιτευομένων, ἵνα εὕρῃ εὔλογον ἀφορμὴν ν’ ἀνακαλέσῃ τὴν περὶ ἐκποιήσεως ἀπόφασίν του· ἀτυχῶς ὅμως, κ. Πρωθυπουργὲ, διὰ τὸν ἐργολάβον, καὶ εὐτυχῶς διὰ τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὁ ὑπουργὸς δὲν ἐκερδήθη, ὅπως οἱ ἀντιπολιτευόμενοι βουλευταὶ καὶ γερουσιασταὶ, καὶ τὸ ταμεῖον ὠφελήθη τὸ ἀντίτιμον τῶν 10,000 κανταρίων πρὸς δραχμὰς 10,25 ἕκαστον. Βλέπετε λοιπὸν, κ. Πρωθυπουργὲ, πῶς καμμίαν φορὰν συνενοοῦνται οἱ ἀντιπολιτευόμενοι βουλευταὶ μὲ τὰς ἑταιρίας, καὶ οἱ ὑπουργοὶ πρέπει νὰ ἦναι προσεκτικοὶ εἰς τὰς ἐπερωτήσεις των.

§135ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Λέγετε, ὅτι τοῦτο συνέβη καὶ ἐδῶ;

§136ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν ἐννοῶ αὐτό! ἀλλὰ εἶμαι Μισομανιάτης καὶ οἱ Μανιάταις εἶναι φύσει δύσπιστοι. Λοιπὸν δὲν εἴχατε δίκαιον, κ. Πρωθυπουργὲ, ἀφοῦ ἕτερος Θηβαῖος βουλευτὴς, καὶ μάλιστα ἰατρὸς καὶ φανατικὸς φίλος σας σᾶς εἶπεν, ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νόμου ἀπεφασίσατε νὰ καταστήσητε τοὺς Θηβαίους ἀσθενεῖς καὶ θερμαινομένους. Τὸ συμπέρασμα εἶναι, ὅτι καθὼς ἡ παραχώρησις τῆς Κωπαΐδος ἔγεινε μετ’ ἐπιπολαιότητος, ἐνῷ ἦτο εὔκολον νὰ γείνῃ μετὰ μεγάλης προσοχῆς καὶ ἐπιτυχίας, οὕτω καὶ ἡ νέα διὰ τοῦ περὶ οὗ πρόκειται νόμου εὐκολία γίνεται μετ’ ἐπιπολαιότητος. Ἐνῷ, ἂν κατὰ παραχώρησιν δὲν ἐδεικνύετε ἐπιπολαιότητα, δὲν ἠθέλατε παραχωρήσει 90 χιλιάδας στρέμματα καλλιεργημένης γῆς ὡς λίμνην. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἔγεινε καὶ τοῦτο, πρέπει τὸ Δημόσιον νὰ τὸ καταπίῃ; Νὰ χάσῃ ὅπως ἔχασε καὶ τὸ Λαύριον; Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι τὸ Δημόσιον ὄχι μόνον δὲν θὰ λάβῃ τίποτε, ἀλλὰ καὶ θὰ πληρώσῃ πολλὰ ἑκατομμύρια εἰς αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι θὰ πλουτήσουν. Ἀφίνω δὲ τὸ οὐσιωδέστατον πάντων, τὸν κίνδυνον τῆς ἡσυχίας καὶ τάξεως τριῶν ἐπαρχιῶν. Μὴ νομίζετε, κύριοι, ὅτι ἂν ἐπαναστατήσωσιν οἱ ζημιούμενοι δῆμοι τῆς Δαυλίδος, Ὀρχομενοῦ, Λεβαδείας, Πέτρας, Λαρύμνης, Ἀκραιφνίου, ὅτι οἱ ἄλλοι δῆμοι τῶν ἐπαρχιῶν Λεβαδείας, Λοκρίδος καὶ Θηβῶν θ’ ἀφήσουν τοὺς συμπολίτας των νὰ τοὺς πνίξῃ ἡ ἑταιρία; Εἷς μόνος λήσταρχος ἐξέρχεται ἀπὸ μίαν ἐπαρχίαν, ἐν ᾗ ἔχει ἰσχυροὺς συγγενεῖς, καὶ εἴδετε τί ὑποφέρει ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸν ἐξοντώσῃ, καὶ ὄχι νὰ ἐξοντωθῶσι δῆμοι ὁλόκληροι καὶ νὰ παραχωρῆτε σήμερον τί; νὰ παραχωρῆτε τὴν ἱστορικὴν Πέτραν, ἥτις ἐν καιρῷ χειμῶνος περικαλύπτεται ἀπὸ τὴν λίμνην, τὴν Πέτραν, λέγω, ἀπὸ τῆς ὁποίας ἐῤῥίφθη τὸ τελευταῖον πυροβόλον τοῦ Ἕλληνος κατὰ τοῦ Τυράννου. Δι’ ὅλους λοιπὸν αὐτοὺς τοὺς λόγους λέγω νὰ μὴ γείνῃ παραδεκτὸν τὸ νομοσχέδιον· διότι, ἂν ὑποχρεώσητε τὴν ἑταιρίαν νὰ διατρήσῃ τὸ Πτῶον ὄρος, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἔλθῃ εἰς συμβιβασμὸν καὶ θ’ ἀπαλλαχθῆτε τοὐλάχιστον ἀπὸ τὰς ἀποζημιώσεις, αἵτινες ἐπιβαρύνουσιν, ὡς ἐῤῥέθη, τὸ Δημόσιον μὲ πολλὰ ἑκατομμύρια.

§137Γ. ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις μεριμνᾷ, καθ’ ὃ ἔχει καθῆκον, περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου καὶ περὶ τῶν δικαίων τοῦ λαοῦ, δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὸν κ. Δημητρακάκην, ὅτι οἱ φόβοι, οἱ σπουδαῖοι καὶ ὄντως μὴ ὑπερβολικοὶ, οὓς ἐξέφρασεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, δύνανται νὰ μὴ πραγματοποιηθῶσι καὶ πᾶς κίνδυνος ν’ ἀποσοβηθῇ· διότι φρονῶ μετὰ πεποιθήσεως, καὶ ἐλπίζω, ὅτι θὰ πεισθῆτε καὶ ὑμεῖς, κύριοι βουλευταὶ, ὅτι ἡ Σύμβασις, πρὸς μεταῤῥύθμισιν τῆς ὁποίας εἰσάγεται τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ὅτι ἡ περίεργος ἐκείνη Σύμβασις εἶναι ἄκυρος. Φρονῶ προσέτι καὶ ἐλπίζω, ὅτι καὶ τοῦτο θὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅταν παραστῇ καὶ τούτου ἀνάγκη, καὶ ὅτι οἱ ἐργολάβοι, οἱ ἀναλαβόντες διὰ τῆς Συμβάσεως τοῦ 1880 τὴν ἐπιχείρησιν τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, περιῆλθον πρὸ πολλοῦ εἰς τὸ σημεῖον τῆς ἐκπτώσεως. Ἡ Σύμβασις τοῦ 1880 συνωμολογήθη ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τοῦ 1867 καὶ τῆς δι’ ἐκείνου τοῦ νόμου κυρωθείσης Συμβάσεως τοῦ 1865. Κατὰ τὸ 1865 συνεφωνήθησαν βαρύταται συμφωνίαι μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ τότε ἐργολάβου, συνεφωνήθη δηλαδὴ, ὅτι, ἅμα τῇ περαιώσει τῶν ἔργων τῆς ἀποξηράνσεως, ἀποκτᾷ ὁ ἐργολάβος ὡς ἰδιοκτησίαν του τὸ ἓν τρίτον τῆς ὅλης ἐκτάσεως, καὶ ὅτι νέμεται ἐπὶ 99 ἔτη τὸ ὑπόλοιπον· 99 δὲ ἔτη εἶναι χρόνος, μεταβάλλων εἰς ἰδιοκτησίαν τὴν κάρπωσιν ταύτην, διότι ἀποτελεῖ τρεῖς περίπου γενεάς. Ἐνθυμοῦνται ὅσοι ἀνεμιγνύοντο τότε εἰς τὰ δημόσια πόσος πάταγος ἐγένετο κατὰ τῆς Συμβάσεως ἐκείνης· ἐνθυμοῦνται, ὅτι κατεκρίθη ἡ Κυβέρνησις, ἥτις συνωμολόγησεν αὐτήν· ἐνθυμοῦνται, ὅτι καὶ συκοφαντίαι ἐξετοξεύθησαν, ὅπως κατὰ δυστυχίαν συνήθως ἐκτοξεύονται συκοφαντίαι κατὰ τῶν διαχειριζομένων τὰ Δημόσια. Ἀλλ’ ὁ ἐργολάβος ἐκεῖνος ἐγένετο ἔκπτωτος, διότι δὲν ἠδύνατο ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις του, καὶ αἱ συκοφαντίαι ἐξέλιπον ὡς πᾶσα συκοφαντία ἐκλείπει εἰς πρώτην τοῦ ἀνέμου τῆς ἀληθείας πνοήν. Τῷ ὄντι δὲ, κύριοι, ἡ σύμβασις ἐκείνη περιεῖχε βαρυτάτους ὅρους. Διατί ὅμως περιεῖχε τοὺς βαρυτάτους ἐκείνους ὅρους; Διὰ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν συνωμολογήθη. Ἐνθυμούμεθα πάντες μετὰ πικρίας καὶ φιλοπάτριδος θλίψεως εἰς ποίαν κατάστασιν ἦτο ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὸ 1865, ὄχι μόνον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν οἰκονομικὴν, ἀλλὰ πρὸ πάντων καὶ κυρίως ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς δημοσίου ἀσφαλείας. Ὅλοι δὲ γνωρίζομεν, ὅτι τὰ ἐπικινδυνώτερα μέρη τῆς ὑποκρύψεως τῶν λῃστῶν, οἵτινες ἐκεῖθεν ἐπέδραμον εἰς τὴν πρωτεύουσαν καὶ εἰς τὰ περίχωρα αὐτῆς, ἦσαν τὰ περὶ τὴν Κωπαΐδα. Εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἡ Εὐρωπαϊκὴ ἀγορὰ ἔτρεμεν ἀκούουσα τὴν Ἑλλάδα. Ἐν ἐποχῇ τοιαύτῃ ἓν τῶν σπουδαιοτάτων μέτρων, διὰ τοῦ ὁποίου ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις τῆς χώρας νὰ ἐξευμενίσῃ τὸν ἔξω κόσμον, ἦτο νὰ σύρῃ διὰ παντὸς μέσου εἰς τὴν Ἑλλάδα Εὐρωπαϊκὰ κεφάλαια, ὅπως κατορθώσῃ νὰ ποιήσῃ μὲν κοινωνοὺς τῶν συμφερόντων τῶν Ἑλλήνων τὰς τότε εὐλόγως ὑπερμέτρους ἀξιώσεις τῶν Εὐρωπαϊκῶν συμφερόντων, νὰ γνωρίσῃ δὲ εἰς τὴν Εὐρώπην τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὸ μέγα τοῦτο πᾶσα συνετὴ καὶ φιλόπατρις Κυβέρνησις, ὤφειλε νὰ ποιήσῃ θυσίας ἀναλόγους πρὸς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν. Ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι οἱ συνομολογήσαντες τὴν σύμβασιν τοῦ 1865, τοῦτον ἔχοντες τὸν σκοπὸν, παρεῖδον, χάριν αὐτοῦ, τὸ μέγεθος τῶν θυσιῶν, εἰς ἃς τὸ Δημόσιον ὑπεβάλλετο. Ποῖαι δὲ εἶναι αἱ θυσίαι αὗται; Εἶναι εἶπον τὸ ⅓ τῆς ἐκτάσεως τῶν ἀποξηρανθησομένων γαιῶν, παραχωρουμένων ἀμέσως ὡς ἰδιοκτησία, καὶ 99 ἐτῶν κάρπωσις τῶν ἑτέρων δύω τρίτων. Ἐπειδὴ δὲ ἡ ἔκτασις καθ’ ὑπολογισμὸν ἀνέρχεται εἰς 230,000 στρέμματα περίπου....

§138ΚΑΛΛΙΓΑΣ. 240,000.

§139ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον 230 περίπου, τὸ γνωρίζω δὲ καλῶς.... ἡ ἑταιρία, διὰ νὰ ἔχῃ τὸ ⅓ ἐπὶ τῶν 240,000, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀμφίβολα, ὑπεχρέωσε τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὁρίσῃ τὸ τρίτον αὐτὸ εἰς 80,000. Τὴν ἰδιοκτησίαν ταύτην τῶν 80,000 στρεμμάτων γῆς τῆς Κωπαΐδος, ἣν, ὡς σᾶς εἶπεν ὁ κ. Δημητρακάκης πρὸ μικροῦ, δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν ὡς τὴν ἀρίστην γῆν τῆς Ἑλλάδος, διότι σύγκειται ὅλη ἐκ φυτικῶν οὐσιῶν, τὴν ἰδιοκτησίαν ταύτην τὴν ἀπελάμβανεν ἡ ἑταιρία κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἀποξηράνσεως. Ποία δὲ εἶναι ἡ ἀξία τῶν γαιῶν ἐκείνων, ὁπόσον τὸ ποσὸν, ἀνθ’ οὗ ἠδύνατο νὰ τιμᾶται ἕκαστον στρέμμα αὐτῶν; Εἶναι ἐδῶ βουλευταὶ ἐκ τῶν μερῶν ἐκείνων, γνωρίζοντες τὴν Κωπαΐδα, γνωρίζοντες ἴσως καὶ τὰς συναλλαγὰς, τὰς ἀγοραπωλησίας, αἱ ὁποῖαι καθ’ ἑκάστην γίνονται ἐπὶ τῶν παρακειμένων τῇ Κωπαΐδι γαιῶν, καὶ δύνανται νὰ μὲ διαψεύσωσιν ἢ νὰ μὲ ὑποστηρίξωσιν, ἐὰν σφάλλω ἢ ἂν λέγω ὀρθῶς, ἰσχυριζόμενος, ὅτι οὐδέποτε δυνάμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν τὴν ἀξίαν ἑκάστου στρέμματος γῆς τῆς Κωπαΐδος ὀλιγώτερον τῶν 200 δραχμῶν.

§140ΛΑΠΠΑΣ. 300.

§141ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστῶ· ἀλλ’ ἐγὼ ἐπιμένω εἰς τὰς 200 δρ. ἵνα προλάβω πᾶσαν ἀντίῤῥησιν. Ἐὰν 200 δραχμαὶ ἦναι ἀξία ἑκάστου στρέμματος, τὸ ποσὸν τοῦ ὁποίου γίνεται κάτοχος...

§142ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πρὸ τῆς ἀποξηράνσεως;

§143ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, κ. Καλλιγᾶ, μετὰ τὴν ἀποξήρανσιν· τὸ εἶπον αὐτὸ τὸ σπουδαῖον βεβαίως, ἀλλ’ ὑμεῖς εἰς ταῦτα δὲν προσέχετε. Τὸ ποσὸν λοιπὸν αὐτὸ, τοῦ ὁποίου γίνεται κάτοχος ἡ ἑταιρία μετὰ τὴν ἀποξήρανσιν, καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω καὶ τώρα, ὅτε κατὰ σύμπτωσιν προσέχει καὶ ὁ κ. Καλλιγᾶς, ἀνέρχεται εἰς 16,000,000 δραχμάς. Ἀλλὰ συγχρόνως, ὡς εἶπον, ἡ ἑταιρία γίνεται κάτοχος καὶ καλλιεργητὴς ἐπὶ 99 ἔτη καὶ τῶν λοιπῶν στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα ὑπολογίζονται εἰς 150,000, διότι, δὲν εἶναι βέβαιον, τὸ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶναι 240,000. Παρακαλῶ δὲ αὖθις τοὺς ἐκ τῶν μερῶν ἐκείνων κυρίους βουλευτὰς νὰ μοὶ εἴπωσιν ἐὰν οὐχὶ δι’ ἀμέσου καλλιεργείας, ἀλλὰ δι’ ἐκμισθώσεως καὶ ὑπὸ τὸ ἐλάχιστον μάλιστα τίμημα, μὲ τὸ ὁποῖον μισθώνουν εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, δὲν θὰ ἔχῃ καθαρὸν ἔσοδον ἡ ἑταιρία, ὅπως ἐγὼ ὑπολογίζω, 20 δραχμὰς κατὰ στρέμμα.

§144ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Αἱ καλλίτεραι γαῖαι, αἱ πρὸ πολλοῦ καλλιεργούμεναι, μόλις φέρουν 8 δραχμὰς τὸ ἔτος. Δὲν ἐννοῶ ὅμως τῆς Κωπαΐδος.

§145ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπολογίζων 20 δραχμὰς, ἀνευρίσκω ἐνιαύσιον καθαρὸν εἰσόδημα 3,000,000 δραχμῶν, ἀλλὰ καταβιβάζω τὸ ποσὸν εἰς 2,000,000 κατ’ ἔτος, καὶ τότε νομίζω, συμφωνῶ καὶ πρὸς τὸν μόνον ἀντιλέξαντα, εἰ καὶ ὁ κ. Πετσάλης εἶπε περὶ καλλιτέρων γαιῶν ἐκ τῶν πρὸ πολλοῦ καλλιεργουμένων, προσέθεσε δὲ, ἐν τῇ εἰλικρινείῃ αὐτοῦ, ὅτι δὲν ὡμίλησε περὶ τῶν τῆς Κωπαΐδος. Βεβαίως ὅμως αἱ τῆς Κωπαΐδος γαῖαι θὰ ἦναι πολὺ πλέον προσοδοφόροι τῶν πρὸ πολλῶν ἐτῶν καλλιεργουμένων καὶ ἑπομένως ἐξησθενημένων. Τοιαύτη εἶναι ἡ συμφωνία. Κρίνεται πόσον εἶναι βαρεία. Κατὰ τὸ 1867, ὅτε εἶχε ἤδη ἀποτύχει ὁ ἐργολάβος καὶ ἐπρόκειτο νὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος, ἡ τότε Κυβέρνησις, εὑρισκομένη ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, καὶ ὑπὸ τὴν οἰκονομικὴν τοῦ τόπου ἐν γένει καὶ ὑπὸ τὴν τῆς δημοσίου ἀσφαλείας, εἰς τὰς αὐτὰς λυπηρὰς περιστάσεις, καὶ καθῆκον ἔχουσα νὰ ἐπιμείνῃ εἰς μέτρα καὶ εἰς θυσίας, δι’ ὧν ἐπεζητεῖτο, νὰ προσελκύσῃ ἡ Ἑλλὰς κεφάλαια ξένα καὶ νὰ ἐγκαινίσῃ ἐργασίας μεγάλας, ὑπέβαλε σχέδιον νόμου πρὸς κύρωσιν τῆς συμβάσεως ἐκείνης καὶ τροποποίησιν αὐτῆς ἐπὶ τὸ συμφερώτερον. Ὁ νόμος ἐπεψηφίσθη καὶ ἡ σύμβασις ἐκυρώθη τροποποιηθεῖσα. Ἐπειδὴ δὲ ἐργολάβος δὲν ὑπῆρχε πλέον πράγματι, ἐτέθη εὐλόγως τὸ ἄρθρον 11 τοῦ νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπετρέπετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν, παρουσιασθέντος ἑτέρου ἐργολάβου, νὰ παραχωρήσῃ τὴν Κωπαΐδα ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους τοῦ τε νόμου καὶ τῆς συμβάσεως, ὑφ’ οὓς εἶχε παραχωρηθῆ εἰς τὸν κηρυχθέντα ἤδη ἢ κηρυχθησόμενον ἔκπτωτον ἐργολάβον. Αὕτη δὲ εἶναι ἡ διάταξις, ἐκ τῆς ὁποίας ἤντλησε τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ συνομολογήσῃ σύμβασιν τὸ ὑπουργεῖον καὶ συνῆψε τῷ ὄντι ταύτην κατὰ τὸν Μάϊον τοῦ 1880, συνῆψε δὲ αὐτὴν ἐσπευσμένως, ἄνευ ἀνάγκης, καὶ....

§146ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ σύμβασις εἶχε συνομολογηθῆ καὶ ὑπὸ τοῦ προκατόχου ὑπουργείου.

§147ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθὲς, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν τοιοῦτον γεγονὸς τετελεσμένον.

§148ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τί ἦτο; ἦτο τετελεσμένον.

§149ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ παραχώρησις; Δὲν εἶναι φύσει δυνατὸν τοῦτο. Ἀλλ’ ἐὰν ἀποδείξητε, ὅτι καὶ ἄλλοι παρεχώρησαν ὅ,τι εὕρετε σεῖς μὴ παρακεχωρημένον καὶ παρεχωρήσατε, οὐδεμίαν θὰ ἔχω δυσκολίαν νὰ ἐπικρίνω καὶ ἐκείνους.

§150ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τότε θὰ εἶσθε συνεπεῖς.

§151ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς δὲ ἀσυνεπὴς, ἀφοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρεχώρησαν ἄλλοι ἄλλην τινὰ Κωπαΐδα.

§152ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα, ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἐγένετο παραχώρησις· διότι ὅταν ἤλθομεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ὁ κ. Jéenne εἶχε παραχώρησιν, τῆς ὁποίας ἠδύνατο νὰ παραιτηθῇ ἐντὸς 6 μηνῶν· ἔφθασεν ἡ προθεσμία καὶ δὲν ἠδυνήθη νὰ καταθέσῃ τὸ ποσόν.

§153ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος σᾶς λέγει, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθές. Ὑμεῖς δὲ ὁμολογεῖτε, ὅτι δὲν ἐτελεσφόρησε τὸ πρᾶγμα. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἐφ’ οὗ φέρω τὸν λόγον, δὲν ἔχω κανὲν ἐνδιαφέρον νὰ ἐξετάσω ταῦτα, διότι ἐνταῦθα δὲν πρόκειται περὶ ἐκτιμήσεως προσώπων. Ὁμιλῶ δὲ περὶ ἐκείνων, οἵτινες ἔφερον τὸ ἔργον εἰς πέρας, διότι ἔχω γεγονὸς, οὗ ἐλέγχω τὴν γένεσιν καὶ τὰς συνεπείας, καὶ τοὺς ἐξ αὐτοῦ κινδύνους, καὶ τὰς ζημίας, αἵτινες ἀπειλοῦσι καὶ τὸ Δημόσιον καὶ τοὺς κατοίκους. Διὰ πράγματα ἀποτυχόντα δὲν μὲ ἐνδιαφέρει νὰ κάμω λόγον. Τὸ ὑπουργεῖον λοιπὸν ἐστηρίχθη εἰς τὸ ἄρθρον 11 τοῦ νόμου τοῦ 1867. Οὐδαμῶς ἀμφισβητῶ ἢ δύναμαι κἂν νὰ ἀμφισβητήσω τὸ νόμιμον τοῦ πράγματος· τῳόντι ὁ νόμος τοῦ 1867 δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν νὰ συνομολογήσῃ τὴν σύμβασιν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συμβάσεως τοῦ 1865 καὶ τῶν διατάξεων τοῦ Νόμου τοῦ ἔτους 1867, δι’ ὧν οὗτος ἐτροποποίησεν αὐτήν· ἀλλ’ ἐπὶ τῆς οὐσίας ὄχι μόνον διαφωνῶ, ἀλλὰ καὶ ἀπορῶ καὶ λυποῦμαι, διότι δὲν ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1880 ὑπ’ ὄψιν τὴν διαφορὰν τοῦ χρόνου, καὶ διότι εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἡ Ἑλλὰς εἶχε, δόξᾳ τῷ Θεῷ καὶ χάρις εἰς τὴν φιλονομίαν καὶ τὴν φιλοπονίαν τῶν Ἑλλήνων καὶ εἰς διαφόρους εὐνοϊκὰς πολιτικὰς περιστάσεις, ἀπαλλαγῆ ἐντελῶς ἀπὸ τῆς μάστιγος τῆς ληστείας καὶ προαχθῆ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε τὰ κεφάλαια ἤρχοντο ἐδῶ σωρηδόν· εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν ἡ οἰκονομικὴ ἐπικοινωνία ἡμῶν μετὰ τῆς Εὐρώπης εἶχεν ἀναπτυχθῆ εἰς ἐποχὴν, ἀφεστῶσαν τῶν ὑπολογισμῶν τοῦ Σωβὰζ 35 ὅλα ἔτη, καθ’ ἃ μεγίστη ἐγένετο πρόοδος εἰς τὰ ἔργα τῆς μηχανικῆς, ἰδίως μάλιστα τὰ τῆς διατρήσεως τῶν ὀρέων· ἀπορῶ, λέγω, καὶ λυποῦμαι, ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν ἐποχὴν συνωμολόγησεν ἐσπευσμένως καὶ ἄνευ ἀνάγκης τὴν σύμβασιν αὐτὴν, καὶ τὴν συνωμολόγησε μάλιστα μεθ’ ὡρισμένου προσώπου, καίτοι ὑπῆρχον καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι προέτεινον συναγωνισμὸν ἐπὶ τῆς ἐπιχειρήσεως. Καὶ τί νομίζετε, ὅτι παρεχώρησεν εἰς τὴν ἑταιρίαν ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1880; Παρεχώρησεν αὐτῇ κέρδος βέβαιον καὶ ἄμεσον δεκάδων ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον ἔκαμεν ὁ Σωβὰζ εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν, ὡς εἶπον, τὰ μέσα τῆς μηχανικῆς δὲν ἦσαν τόσον τέλεια, τὰ ἔξοδα τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος ἀνεβιβάζοντο εἰς 5,000,000 δραχμάς· κατὰ δὲ τὸν ὑπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον ὁ ἴδιος, νομίζω, προσέθηκεν, ἐπιστημονικῶς ἐξετάσας τὸν χρόνον τῆς διαρκείας τῆς ἐργασίας, τὸ ποσὸν τῶν 5,000,000 μέχρις ἀποπερατώσεως τοῦ ἔργου ἕνεκα τῶν τόκων ἤθελεν ἀνέλθει εἰς 7,500,000 δρ. Ἑπομένως ἡ δαπάνη, ὑπολογιζομένων καὶ τῶν τόκων, ἀνέρχεται εἰς 7,500,000. Ἀντὶ δὲ ταύτης τῆς κατ’ ἀνώτατον ὅρον δαπάνης, παρεχώρησεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1880 80,000 στρέμματα ὡς ἰδιοκτησίαν, τῶν ὁποίων ἡ ἀξία ἀνέρχεται τοὐλάχιστον εἰς 16,000,000, καὶ 150,000 στρέμματα πρὸς κάρπωσιν, τῶν ὁποίων ἡ καθαρὰ πρόσοδος, ἀνερχομένη κατ’ ἐλάχιστον ὅρον εἰς 2,000,000 δραχμῶν, ἀντιστοιχεῖ πρὸς κεφάλαιον ἑτέρων 16,000,000 δραχμῶν, κατὰ τοὺς εὐνοϊκωτέρους ὑπολογισμοὺς τῆς ἀγροτικῆς παραγωγῆς.

§154ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Γνωρίζεις εἰς ποίαν κατάστασιν θὰ ἦναι ἡ γῆ ὅταν ἀποξηρανθῇ;

§155ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα θὰ παράσχωσι τοσοῦτον ἑκατομμυρίων ἄμεσον καὶ βεβαίαν ὠφέλειαν!! Αὐτὴ εἶναι ἡ σύμβασις τοῦ 1880. Ἀλλ’ εὐτυχῶς ἡ σύμβασις αὕτη συνωμολογήθη τοσοῦτον εὐσπευσμένως καὶ τοσοῦτον ἐπιπολαίως, ὥστε φέρει ἐν ἑαυτῇ τὴν ἁμαρτίαν, καὶ ἐκ τῆς ἁμαρτίας ταύτης δυνάμεθα νὰ ἐπωφεληθῶμεν, ἐὰν σκοπὸν ἔχωμεν νὰ περισώσωμεν τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου καὶ νὰ ἀπαλλάξωμεν τοὺς κατοίκους τῶν μερῶν ἐκείνων τῆς μεγάλης ζημίας, τῆς καταστροφῆς, δύναμαι νὰ εἴπω, ἐξ ἧς ἀπειλοῦνται. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι τὸ ἄρθρον 11 ὁρίζει, ὅτι ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία δὲν δύναται νὰ παραχωρήσῃ τὴν Κωπαΐδα εἰμὴ ὑπὸ τοὺς ὅρους καὶ τοῦ νόμου καὶ τῆς συμβάσεως τοῦ 1865 καὶ 1867. Τὸ ἄρθρον 11 τοῦ νόμου λέγει: «ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 8 τῆς συμβάσεως κηρυχθῇ ἡ ἑταιρία ἔκπτωτος, ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ παραχωρήσῃ τὸ ἔργον εἰς πάντα ἄλλον, κατὰ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως καὶ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου.» Ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία λοιπὸν δὲν ἠδύνατο νὰ ἐξέλθῃ οὔτε κατὰ κεραίαν τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως καὶ τῶν διατάξεων τοῦ νόμου· καὶ ὅμως ἐξῆλθε καὶ ἐξῆλθε παρασάγγας πολλούς. Εἰς τὸ πρώτιστον καὶ κύριον τῶν παραχωρήσεων ἢ μᾶλλον τῶν θυσιῶν, εἰς ἐκεῖνο ἀπετόλμησε τὴν μεγαλειτέραν ὑπερβασίαν τῆς ἁρμοδιότητός της. Ἰδοὺ δὲ αὕτη· Κατὰ τὸ ἄρθρον 12 τῆς συμβάσεως τοῦ 1865, αἱ 80,000 στρέμματα γῆς, αἱ εἰς ἰδιοκτησίαν τῆς ἑταιρίας παραχωρούμεναι, ὡρίζοντο ἐκ τῶν προτέρων. Παρακαλῶ δὲ πρὸ πάντων τοὺς νομικοὺς ἀμφοτέρων τῶν μερίδων νὰ προσέξωσιν εἰς τοῦτο, διότι εἶναι καθαρῶς νομικὸν τὸ ζήτημα. Ἰδοὺ δὲ πῶς ὁρίζει ἐκ τῶν προτέρων τὴν γῆν, ἥτις παραχωρεῖται ὡς ἰδιοκτησία, τὸ εἰρημένον ἄρθρον 12: «Αἱ γαῖαι, ὅσαι παραχωροῦνται εἰς πλήρη ἰδιοκτησίαν τῆς ἑταιρίας, θέλουσιν ἀποτελέσει μοναδικὸν κλῆρον, κείμενον εἰς τὴν ἀνατολικὴν ἄκραν τῆς κατὰ τὸ Κωπαϊκὸν πεδίον παραχωρήσεως καὶ διευθυνόμενον ἀπὸ βοῤῥᾶ πρὸς νότον, χωρὶς νὰ ὑπολογισθῶσιν ἐν αὐτῷ αἱ ὑπὸ τῶν διωρύγων, τῶν ὄχθων καὶ τῶν προχωμάτων κατεχόμεναι γαῖαι». Λοιπὸν ὁ νόμος τοῦ 1867 καὶ ἡ σύμβασις τοῦ 1865 ὁρίζουσιν ἀκριβῶς ποῦ γίνεται ἡ παραχώρησις. Μὴ νομίζετε δὲ, ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι ἀδιάφορον. Οὐδεὶς γνωρίζει, εἶπε πρὸ μικροῦ ὁ κ. Καλλιγᾶς, τί εἶναι εἰς τὸν πυθμένα τῆς λίμνης.

§156ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι οὐδεὶς γνωρίζει, σεῖς, εἶπον δὲν γνωρίζετε, ἐγὼ τὸ γνωρίζω.

§157ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς τὸ γνωρίζετε; ἐβουτίξατε λοιπὸν ἐκεῖ καὶ σεῖς;

§158ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μάλιστα.

§159ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς συγχαίρω. — Λοιπὸν δύναται ἡ γῆ αὕτη νὰ ἦναι κατὰ θέσεις κατὰ πολὺ διάφορος τὴν ποιότητα καὶ τὴν ἀξίαν. Ἦτο δὲ δυνατὸν, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν παρεβίαζε τὸν ὑπὸ τοῦ νόμου διατασσόμενον ἐκ τῶν προτέρων προσδιορισμὸν, ἡ θέσις, ἥτις δι’ αὐτοῦ ὡρίσθη, νὰ μὴ ἦτο γῆ πρωτίστης ποιότητος. Ἀλλὰ τί ἔκαμεν ἡ σύμβασις τοῦ ὑπουργείου τοῦ 1880; Ἀνέτρεψε τὴν βάσιν τοῦ νόμου καὶ ὅλως ἀναρμοδίως λέγει, ὅτι ὁ κ. Βοῦρος, ὅστις φαίνεται ὁ συναλλαχθεὶς μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι εἶναι καὶ ἄλλος ἢ ἄλλοι ὄπισθεν τοῦ κ. Βούρου ....

§160ΛΑΠΑΣ. Ὁ κ. Σκουλούδης.

§161ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτι, λέγω, ὁ ἐργολάβος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέξῃ ὅπου ἂν βούληται αὐτὸς τὰς 80,000 στρέμματα. Σᾶς ἐρωτῶ καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε ἐὰν εἶχε τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ συνομολογήσῃ τὴν μεταβολὴν ταύτην. (Διάλογοι). Δίκαιον ἔχετε νὰ ἀπορῆτε καὶ νὰ ἐρωτᾶτε ἀλλήλους, ἀλλ’ εὐθὺς ἀμέσως θὰ ἐπικαλεσθῶ τὰ πράγματα, καὶ τοῦτο ἵνα προσέτι μὴ φιλονικῶ ἐντεῦθεν μὲ τοὺς κυρίους ὑπουργοὺς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐδεικνύοντο δυσφοροῦντες ἐπὶ τοσοῦτον. Ἰδοὺ τί λέγει ἡ σύμβασις τοῦ 1880, ἀντιθέτως πρὸς τὴν παλιὰν καὶ πρὸς τὸν κυρώσαντα ταύτην νόμον τοῦ 1867. «Οἱ λαμβάνοντες τὴν παραχώρησιν ὑποχρεοῦνται νὰ καλλιεργῶσι καὶ χρησιμοποιῶσι κατὰ τὰ νεώτερα γεωργικὰ συστήματα, τουτέστι διὰ τῶν καταλλήλων ἀτμοκινήτων ἀρότρων καὶ λοιπῶν γεωργικῶν μηχανῶν τὸ ἓν τρίτον τοὐλάχιστον τῶν διὰ τῆς ἀποξηράνσεως κατασταθησομένων καλλιεργησίμων γαιῶν». «Τὸ τρίτον τοῦτο προσδιορίζεται καθ’ ὡρισμένα ὅρια κατ’ ἔκτασιν μετὰ τὴν ἀποξήρανσιν κατ’ ἐκλογὴν τοῦ κ. Ἰωάννου Βούρου». «Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν μέρος ἢ τὸ ὅλον τοῦ εἰρημένου τρίτου τῶν γαιῶν ἤθελε καλλιεργηθῆ ἢ χρησιμοποιηθῆ ἄλλως, θέλουσιν ὑποβάλλεσθαι τὰ προϊόντα αὐτοῦ εἰς δικαίωμα ἐπικαρπίας ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἴσον πρὸς τὸ τριπλάσιον τῶν νενομισμένων φόρων». Ἐξακολουθῶ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ἄρθρου τῆς συμβάσεως τοῦ 1880, εἰσέρχομαι δὲ εἰς τὸ οὐσιωδέστερον αὐτοῦ μέρος καὶ διὰ τοῦτο σᾶς παρακαλῶ νὰ προσέξητε. «Ἐν περιπτώσει δὲ καθ’ ἣν ὁ Ἰωάννης Δ. Βοῦρος ἤθελε ΠΩ-ΛΗΣΕΙ τὸ ὅλον ἢ μέρος τοῦ διὰ τὸν ἐκτεθέντα σκοπὸν ὁρισθέντος τρίτου». Λοιπὸν πωλεῖται ὅ,τι δὲν εἶναι ἰδιοκτησία;

§162ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πόσες φορὲς πωλεῖται· κάθε ἡμέραν πωλεῖται· δὲν λέγει ὅτι εἶναι ἰδιοκτησία των.

§163ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα θὰ ἴδητε, ὅτι πρόκειται περὶ ἰδιοκτησίας καὶ ὅτι τὸ πωλήσει ἐδῶ μαρτυρεῖ προδήλως, ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου σας εἶναι ἢ τῆς ἰδιοκτησίας, τῆς τελείας ἰδιοκτησίας. Ὥστε μὴ ἀνησυχῆτε προώρως, κ. Καλλιγᾶ.

§164ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐὰν ἔχῃ δικαιώματα.

§165ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἴσα ἴσα δι’ αὐτὸ σᾶς παρεκάλεσα ν’ ἀναμείνητε· ἰδοὺ τί ἐξακολουθεῖ λέγον τὸ ἄρθρον σας «ἡ ἤθελεν ἐκχωρήσει τὰ ἐπ’ αὐτοῦ δικαιώματά του, ἡ τοιαύτη πώλησις ἢ ἐκχώρησις...

§166ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔχει ἀμφιβολίαν. Εἶναι περιττὸν νὰ συζητῆτε περὶ αὐτοῦ· αὐτὴ εἶναι πρόσθετος ὑποχρέωσις.

§167ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴθε νὰ ἦτο ὡς λέγετε νῦν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι οὕτω δυστυχῶς· ἡ σύμβασίς σας τοὐλάχιστον λέγει τὸ ἐναντίον· ἀλλ’ ἐξακολουθῶ τοῦ ἄρθρου τὴν ἀνάγνωσιν: «... συνεπάγει αὐτοδικαίως ὡς συνέπειαν τὸ νὰ ἦναι βεβαρυμένον τὸ πωληθὲν ἢ τὸ εἰς ὃ ἀνάγονται τὰ ἐκχωρηθέντα δικαιώματα μὲ τὴν πληρωμὴν τοῦ κατὰ τὰ ἐκτεθέντα δικαιώματος ἐπικαρπίας, θεωρουμένου τούτου ὡς ἐμφυτευτικοῦ κανόνος ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἀπέναντι οἱουδήποτε· ἐξαίρεσις γίνεται μόνον καθ’ ἣν περίπτωσιν ἡ πώλησις ἢ ἡ ἐκχώρησις ἤθελε γίνει συγκαταθέσει τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τρίτον, ἀναλαμβάνοντα πάσας τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ παρόντος ἄρθρου».

§168ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κανὲν στοιχεῖον νομικὸν δὲν ἔχει.

§169ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πωλεῖτε ὑμεῖς, κ. Καλλιγᾶ, πρᾶγμα τοῦ ὁποίου δὲν εἶσθε ἰδιοκτήτης;

§170ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μάλιστα· νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ καλέσητε καὶ ἰατροὺς, ἵνα ἀποφανθῶσι.

§171ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τῷ ὄντι εἶναι ἀνάγκη νὰ κληθῶσι καὶ ἰατροὶ χάριν ὑμῶν, ὅπως διατάξωσι θεραπείαν τινὰ κατὰ τῆς γλωσσαλγίας, ἡ ὁποία καὶ σᾶς τυραννεῖ καὶ ἡμᾶς.

§172ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν εἶναι ἰδιοκτησία.

§173ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγετε ταῦτα τώρα διὰ νὰ συγκαλύψητε τὴν ἀπεμπόλησιν τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ἥτις προκύπτει ὁλοφάνερος.

§174ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ ἀναδέχομαι κάθε ἐγγύησιν, ὅτι δὲν γίνεται ἀπεμπόλησις.

§175ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Φύλαξ καὶ ἐγγύησις τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου εἶναι ἡ Βουλή· πᾶσα ἄλλη ἐγγύησις εἶναι μηδέν. Αὕτη εἶναι, κύριοι, ἡ πρώτη καθ’ ὑπερβασίαν τροποποίησις τῶν ὅρων τοῦ νόμου καὶ τῆς συμβάσεως. Εἶναι προφανὴς καὶ ἅπαντες τὴν ἐννοεῖτε, ὅπως ἐγὼ ἐννοῶ αὐτήν· μόνον οἱ ὑπουργοὶ ποιοῦσιν ἐξαίρεσιν. Ἀλλ’ ἔχουσι καὶ ἄλλον ὅρον ὁ νόμος καὶ ἡ σύμβασις, ὃν τὸ ὑπουργεῖον τοῦ 188) παρεβίασεν· ἀναγράφουσι τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ ἐργολάβου νὰ δανείσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν 1,700,000 δραχ. κατὰ μὲν τὴν σύμβασιν ἐντὸς 6 μηνῶν, κατὰ δὲ τὸν νόμον ἐντὸς 2 μηνῶν. Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ὑποχρεωτικὴ καὶ διὰ τὸν ἐργολάβον καὶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν. Εἶναι εἷς ἐκ τῶν ὅρων τῆς συμφωνίας, καὶ ὅρος μάλιστα ἀνατρεπτικός, ὡς θ’ ἀποδείξω τοῦτο καὶ διὰ τῶν φάσεων καὶ διὰ τῶν λέξεων ἔτι τοῦ νόμου. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1380 εἶπεν ἐν τῇ συμβάσει αὐτῆς, ὅτι τότε μόνον θὰ ὑποχρεοῦται ἡ ἑταιρία νὰ δώσῃ τὸ δάνειον, ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμήσῃ τοῦτο. Τοιαύτη ὅμως εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ νόμου; Οὐδαμῶς· εἶναι μάλιστα ὅλως ἀντίθετος. Τὸ δάνειον ἐκεῖνο δὲν εἶχε κυρίως ἀποστολὴν νὰ θεραπεύσῃ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Ἀνάγκαι τοῦ Κράτους, θεραπευόμεναι διὰ τοῦ εὐτελοῦς ποσοῦ 1,700,000 δραχμῶν, δὲν εἶναι βεβαίως τοσοῦτον μεγάλαι καὶ τοσοῦτον ἐπιτακτικαί, ὥστε νὰ καταδεχθῇ τὸ Κράτος νὰ προστρέξῃ εἰς τὸν ἐργολάβον τῆς Κωπαΐδος, ὅπως ἐπαρκέσῃ εἰς ταύτας. Ἐτέθη ἡ διάταξις ἐκείνη ὡς μία πρόσθετος ἐγγύησις τῆς σπουδαιότητος τοῦ ἐργολάβου. Τὸ λέγει δὲ ὁ νόμος καὶ τὸ λέγει σαφῶς, ἀναγράφων τὴν χορηγίαν τοῦ δανείου ὡς ἐγγύησιν ὑπερτέραν τῆς χρηματικῆς ἐγγυήσεως. Ἡ ἐγγύησις ἡ χρηματικὴ ἦτο 300,000 δραχμῶν. Δὲν ἐθεώρησεν αὐτὴν ὁ νόμος ἐπαρκῆ καὶ ἠθέλησε πρὸς πλείονα ἐξασφάλισιν τοῦ σπουδαίου τῆς ἐπιχειρήσεως νὰ συνδέσῃ ταύτην μὲ δεσμοὺς κοινῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ ἐργολάβου· δὲν στηρίζω τοῦτο εἰς κρίσιν ἐμήν, ἂν καὶ τοιαύτη μόνον ἐν τῇ προφανείᾳ τοῦ πράγματος ἤθελεν εἶσθαι κρίσις ἀκαταμάχητος, θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰς διατάξεις, τὰς ῥητῶς καθιερούσας τοῦτο τοῦ ἄρθρου 7 τῆς παλαιᾶς Συμβάσεως τοῦ 1865. «Ἡ ἑταιρία θέλει δανείσει τὴν Κυβέρνησιν 1,700,000 δραχμῶν ἐπὶ τόκῳ 7%. Τὸ ποσὸν τοῦτο θέλει καταβληθῆ εἰς τὸ δημόσιον Ταμεῖον ἐντὸς ἓξ μηνῶν ἀπὸ τῆς βασιλικῆς κυρώσεως». Διὰ δὲ τοῦ νόμου τοῦ 1867, δι’ οὗ ἐδόθη ἡ κατὰ τὸ Σύνταγμα ἀπαιτουμένη ἄδεια πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως συνομολογήσῃ τὸ δάνειον, ἡ προθεσμία τῶν ἓξ μηνῶν ἠλαττώθη εἰς 2 μῆνας, ὅπως ἡ τρίμηνος προθεσμία πρὸς κατάθεσιν τῆς χρηματικῆς ἐγγυήσεως ἠλαττώθη εἰς ἡμέρας εἴκοσιν. Ἀλλ’ αὐτό, θὰ εἴπωσιν ἴσως οἱ τὰ πάντα ἀμφισβητοῦντες Ὑπουργοί, δὲν ἀρκεῖ, ἵνα ἀποδείξῃ, ὅτι ὁ νόμος ἐθεώρει τὸ δάνειον τῶν δραχμῶν 1,700,000 ὡς ἐγγύησιν σπουδαιότητος τοῦ ἐργολάβου. Τί λοιπὸν δύναται νὰ τὸ ἀποδείξῃ ἐπιτακτικώτερον; Βεβαίως τὸ ἄρθρον τοῦ νόμου, ὅπερ ἀναγράφει τοὺς ὅρους τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ ἐργολάβου, οὓς ἐὰν οὗτος παραβιάσῃ ἢ παραλείψῃ, καθίσταται ἔκπτωτος· ἐὰν δὲ ἐν τοῖς ὅροις τοῖς ἀνατρεπτικοῖς ἀναγράφηται καὶ τὸ δάνειον, δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρξῃ ἄνθρωπος, τοὐλάχιστον εὐσυνείδητος, ὅστις νὰ μὴ ὁμολογήσῃ, ὅτι εἶναι τῶν ὧν οὐκ ἄνευ. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον 5 τοῦ νόμου τοῦ 1867. «Ἄρθρον 5 ἐδ. δʹ. Ἡ § 2 τοῦ ἄρθρου 8 τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς. Ἐὰν αἱ ἐργασίαι δὲν ἀρχίσωσιν ἢ δὲν ἀποπερατωθῶσιν ἐντὸς τῶν ἀνωτέρω προθεσμιῶν, ἢ ἐὰν δὲν γείνῃ ἐμπροθέσμως τὸ δάνειον, ἢ δὲν κατατεθῇ ἡ ἐγγύησις ἐντὸς τῆς ταχθείσης προθεσμίας, τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον δικαιοῦται νὰ κηρύξῃ δι’ ἀνεκκλήτου ἀποφάσεως ἔκπτωτον τὴν ἑταιρίαν». Λοιπὸν ἡ δευτέρα παραβιασθεῖσα διάταξις εἶναι αὕτη, καὶ πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Καλλιγᾶς δὲν θὰ εἴπῃ......

§176ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ ἡσυχάζω βλέπετε.

§177ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτι ἐγὼ παρερμηνεύω τὸν νόμον. Ἀλλ’ εἶναι καὶ τρίτη διάταξις παραβιασθεῖσα, ἥτις, ὡς τεθεῖσα ὑπὸ ὅρον, ἐξέφευγε τῆς ἁρμοδιότητος τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, ἡ διάταξις καθ’ ἣν ἠδύναντο νὰ τροποποιηθῶσι τὰ διαγράμματα τοῦ Sauvage πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου. Ὁ νόμος καὶ ἡ σύμβασις τοῦ 1867 καὶ 1865 ἐπέτρεπον τροποποιήσεις ἀλλ’ ὑπὸ ὅρους. Ἀλλ’ ἓν ἐκ τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἔμειναν ἀμετάβλητα, εἶναι ἡ ἐργασία τῆς διατρήσεως τοῦ Πτώου ὄρους. Διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ 1880 τὰ περὶ τροποποιήσεων ἐτέθησαν ἄνευ ὅρου τινὸς καὶ διὰ τοῦτο τὸ σήμερον ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον προτείνει, ὅπως τὰ ὕδατα ἀντὶ νὰ διοχετευθῶσι πρὸς τὴν Λάρυμναν διὰ τῆς διατρήσεως τοῦ Πτώου, τραπῶσι πρὸς τὸ Θηβαϊκὸν πεδίον. Ἀλλ’ ἰδοὺ τί λέγει ἡ παλαιὰ σύμβασις, ἡ διὰ νόμου κυρωθεῖσα, καθ’ ἧς διεπράχθη διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ 1880 ἡ τρίτη αὕτη ὑπερβασία. «Τὰ διαγράμματα τοῦ Sauvage θέλουσι χρησιμεύσει ὡς βάσις τῶν ἐργασιῶν τῆς ἀποξηράνσεως. Δύνανται ὅμως νὰ ἐπενεχθῶσι τροποποιήσεις, ἂν τοιαῦται κριθῶσι ἀναγκαῖαι, συμφώνως μετὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἰδίως ὡς πρὸς τὴν τομὴν τῆς ὑπὸ τὸ ὄρος Πτῶον ὑπώρυγος, ἧς ἡ διάτρησις θέλει εἶσθαι τὸ πρῶτον ἐκ τῶν ἐκτελεσθησομένων ἔργων». Καὶ δι’ αὐτὴν τὴν ἀπαραίτητον καὶ ἀναπόφευκτον ἐργασίαν ἔθετεν ὁ νόμος τοῦ 1867, ὁ τὴν σύμβασιν κυρώσας, ῥητὴν προθεσμίαν. Τὸ ἄρθρον 8 λέγει: «Τῶν ἐργασιῶν τῆς ὑπὸ τὸ ὄρος Πτῶον ὑπώρυγος θέλει γίνει ἔναρξις ἐντὸς ἐνιαυτοῦ ἀπὸ τῆς βασιλικῆς ἐγκρίσεως». Ἔθηκε δὲ μάλιστα ὁ νόμος, ὅπως μὴ ἀφήσῃ τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν, ὅτι ἡ διάτρησις τοῦ Πτώου εἶναι τῶν ὧν οὐκ ἄνευ, τὴν προθεσμίαν ταύτην ἀνατρεπτικὴν, ὁρίσας διὰ τοῦ ἄρθρου 5 ἐδ. δʹ ὅτι ἡ ἑταιρία κηρύσσεται ἔκπτωτος, ἐὰν αἱ ἐργασίαι δὲν ἀρχίσωσιν ἢ δὲν ἀποπερατωθῶσιν ἐντὸς τῶν τεθειμένων προθεσμιῶν. Τοιαύτη εἶναι ἡ σύμβασις τοῦ 1880, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς ὑπερβασίας αὐτῆς, καὶ ἑπομένως εἰς ὃ ἀνίσχυρον αὐτῆς καὶ διὰ τοῦτο μὴ ὑποχρεωτικὸν διὰ τὸ Δημόσιον, ἄνευ νομοθετικῆς κυρώσεως. Ἀλλὰ μᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἐπέφερε μάλιστα βελτιώσεις, ὅτι αἱ συμφωνίαι, ἃς ἔκαμεν αὐτὸς, εἶναι πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, καὶ παρεπονέθη, ὅτι ἀντὶ νὰ εὐγνωμονῶμεν ἐπὶ τῇ τοσαύτῃ μερίμνῃ καὶ προνοίᾳ του ἡμεῖς, οἱ τὰ πάντα κατακρίνοντες, δὲν φειδόμεθα οὐδὲ τοῦ ἀξιαγάστου τούτου ἔργου. Ἀλλὰ ποῖαι εἶναι αὐταὶ αἱ βελτιώσεις; Ἀκούσατε καὶ ἂν δυνηθῆτε κρατήσατε τὸ μειδίαμα. Ἡ πρώτη βελτίωσις εἶναι ὅτι, ἐνῷ ἐπὶ τῶν 300 χιλ. δρ. τῆς ἐγγυήσεως ὁ νόμος ἐπέτρεπε τόκον 6%, κατώρθωσεν ὁ κ. Τρικούπης νὰ καταβιβάσῃ τὸν τόκον αὐτὸν εἰς 5% καὶ οὕτω 1,500 μεγάλας δραχμὰς νὰ οἰκονομήσῃ κατ’ ἔτος! Ἐπήνεγκεν ὅμως καὶ ἄλλην σπουδαίαν βελτίωσιν. Αὕτη δὲ εἶναι ἡ ἑξῆς. Κατὰ τὴν πρώτην σύμβασιν ἡ ἑταιρία ὤφειλε νὰ τελειώσῃ τὰ ἔργα εἰς 10 ἔτη, ἐνῷ κατὰ τὴν νέαν τῶν ὑπερβασιῶν ὀφείλει ν’ ἀποπερατώσῃ τὰ ἔργα ἐντὸς 5 ἐτῶν, καὶ τοῦτο διὰ νὰ γείνῃ αὐτὴ ἡ τυραννουμένη ἑταιρία κάτοχος τῶν ἑκατομμυρίων, περὶ ὧν εἴπομεν, 5 ἔτη ταχύτερον! Καὶ αὕτη εἶναι ἡ δευτέρα ὠφέλεια ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου!! Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλη, ἐξίσου σπουδαία, διότι ἀκένωτος εἶναι τῆς προνοίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὁ θησαυρός. Ὁ ἐργολάβος εἶχε κατὰ τὴν παλαιὰν σύμβασιν δικαίωμα ἐπὶ δύω ἀτελειῶν ἐπὶ ὡρισμένον ἀριθμὸν ἐτῶν. Ἡ πρώτη εἶναι ἡ ἀτέλεια ἐπὶ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, ἡ δευτέρα εἶναι ἡ ἀτέλεια ἐπὶ τοῦ ἐγγείου φόρου. Ἠξεύρετε ἐπὶ τούτου ὁποίαν θυσίαν ἔκαμεν ἡ ἑταιρία καὶ ὁποίαν κατάκτησιν ἡ Κυβέρνησις; Ἡ Κυβέρνησις ἐπέβαλεν εἰς τὴν ἑταιρίαν καὶ αὕτη ἐδέχθη νὰ παραιτηθῇ οὐχὶ ἀπὸ τῆς ἀτελείας τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, ἄπαγε! ἀλλ’ ἀπὸ ἐκείνης τοῦ ἐγγείου φόρου. Πότε δὲ νομίζετε ὅτι ἔγινε τοῦτο: Μετὰ τὴν ἔκδοσιν καὶ δημοσίευσιν τοῦ σεπτοῦ ἐκείνου νόμου τῆς βωδολογίας. Ἀκούσατε τὰς θυσίας τῆς ἑταιρίας καὶ λυπηθῆτε αὐτὴν, ἀκούσατε καὶ τὰ κέρδη τοῦ Δημοσίου καὶ συγχαρῆτε αὐτό. Προκειμένου περὶ καλλιεργείας τοιούτων γαιῶν, ὑπὸ τοιαύτης μάλιστα ἑταιρίας, γαιῶν ἐκτάσεως συνεχοῦς, ὁμαλῆς, βεβαίως θὰ μεταχειρισθῇ ἡ ἑταιρία τὸν ἀτμὸν καὶ θὰ καλλιεργήσῃ τὰς γαίας ἐκείνας δι’ ἀτμοκινήτων ἀρότρων. Δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς πόσα ἄροτρα ἀτμοκίνητα, πόσαι μηχαναὶ δύνανται νὰ καλλιεργήσωσι τὰ 80,000 στρέμματα, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις, ὅτι μηχαναὶ περισσότεραι τῶν 5 ἢ 6 καὶ ἀνωτέρας ἐν συνόλῳ δυνάμεως τῶν 100 ἵππων θὰ ἀπαιτηθῶσι. Καὶ ἐδῶ θὰ θαυμάσωμεν προσέτι ἐν τῇ ἐφαρμογῇ καὶ τὴν σοφίαν τοῦ νόμου τοῦ 1880 περὶ τῆς φορολογίας τῶν ἀροτήρων. Ὁ νόμος τοῦ 1880 λέγει, ὅτι ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ καλλιέργεια γίνεται δι’ ἀτμοκινήτων ἀρότρων, τότε φορολογεῖται ἕκαστος ἵππος δυνάμεως μηχανικῆς ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀναλογίας τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν· γνωρίζετε δὲ πάντες ὁπόση εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ ἐμψύχου ζώου καὶ τοῦ ἵππου τοῦ μηχανικοῦ καὶ δύνασθε νὰ ἐκτιμήσητε τὴν σπουδαιότητα αὐτῆς τῆς διατάξεως. Ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν πρόκειται, πρόκειται περὶ τῆς θυσίας, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπεβλήθη ἡ δυστυχὴς ἑταιρία. Ἰδοὺ αὕτη. Ἂν τῳόντι πρόκηται νὰ φορολογηθῶσιν 100 ἵπποι μηχανικοί, καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ παραγωγὴ μετὰ τοῦ ἀπείρου, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνάγει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τοῦ νέου νόμου τὴν κατὰ δεκάδα κοιλῶν προσθήκην μιᾶς δραχμῆς, τὸ ποσὸν ἑνὸς μηχανικοῦ ἵππου θὰ ἦναι 30, 40 ἔστω καὶ 50 δραχμάς. Λοιπὸν θὰ δώσῃ ἡ ἑταιρία τὸ μέγα ποσὸν τῶν 5,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος! Εἶναι τῇ ἀληθείᾳ καὶ λυπηρὰ καὶ ἀστεῖα ταῦτα. — Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλη πρόσθετος ὑποχρέωσις, ἡ ὁποία ἐπεβλήθη εἰς τὴν ἑταιρίαν, δεινὴ καὶ αὕτη, τρομερά. Λέγετε εἰς αὐτὴν, σοὶ ἐπιβάλλομεν, εἰς σὲ, ἡ ὁποία θὰ ἐξοδεύσῃς 5–6,000,000, οὐχὶ χάριν παιδιᾶς, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐκμεταλλευθῇς τὰς γαίας αὐτὰς, καὶ διὰ νὰ προσπορισθῇς ἐξ αὐτῶν ὅσῳ τὸ δυνατὸν πλείστας ὠφελείας, σοὶ ἐπιβάλλομεν τὴν δυσβάστακτον ὑποχρέωσιν νὰ τὰς καλλιεργήσῃς καλῶς, νὰ τὰς καλλιεργήσῃς μὲ τὰ νέα συστήματα. Αὕτη εἶναι ἡ θυσία ἡ τελευταία καὶ ἑπομένως ἡ ἐπὶ τὰ κρείττω μεταβολὴ τῆς συμβάσεως τῆς παλαιᾶς. Ποία δὲ εἶναι ἡ ἀπειλὴ ἐπὶ τῇ μὴ ἐκπληρώσει τῆς παραδόξου ταύτης ὑποχρεώσεως; Καὶ αὐτὴ τρομερά· ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐκπληρωθῇ αὐτὸς ὁ ὅρος, ἀλλὰ γίνει ἡ καλλιέργεια διὰ τῶν συνήθων μέσων, ἢ δι’ ἐκμισθώσεως, ἢ ἐὰν πωλήσῃ τὰς 80 χιλιάδας στρεμμάτων ἡ ἑταιρία, θὰ ἦναι ὑποχρεωμένη εἴτε αὕτη, εἴτε οἱ ἀγορασταὶ, εἴτε οἱ μισθωταὶ νὰ πληρόνωσι τὸ τριπλάσιον τοῦ νομίμου ἐγγείου φόρου, τοῦ ἰσχύοντος βεβαίως ὅτε συνωμολογήθη ἡ σύμβασις. Λοιπὸν θὰ πληρόνωσι τὸ φοβερὸν ποσὸν τῶν 15,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος ἐπὶ τῶν 80 χιλιάδων στρεμμάτων, καὶ ἂν τολμήσῃ ἡ ἑταιρία νὰ πωλήσῃ αὐτὰ ἢ νὰ τὰ διαθέσῃ ἄλλως, μὲ αὐτὸ τὸ βαρύτατον φορτίον θὰ γείνῃ ἡ μεταβίβασις. Τοιαύτη, κύριοι, εἶναι ἡ σύμβασις τοῦ 1880. Καὶ δὲν πρόκειται μὲν νὰ συζητήσωμεν σήμερον τὴν σύμβασιν ταύτην, ἀλλ’ ἦτο εὐτύχημα ὅτι ἦλθεν ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν χάρις εἰς τὸ ἐπ’ αὐτῆς στηριζόμενον νομοσχέδιον, διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν ἡ Βουλὴ αὐτῆς, καὶ ὑπ’ ὄψιν ἔχουσα τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους λίαν καλῶς καὶ λίαν φιλαλήθως σᾶς παρέστησεν ὁ κ. Δημητρακάκης, νὰ δυνηθῇ νὰ ἀπαλλάξῃ τὸν τόπον ἀπὸ τούτων καὶ τοὺς ἀτυχεῖς περιοίκους τῆς Κωπαΐδος ἀπὸ τῶν ζημιῶν, εἰς τὰς ὁποίας ἐκτίθενται ἀσπλάγχνως· ἀλλ’ ὄχι μόνον ταῦτα θὰ δυνηθῇ νὰ πράξῃ ἡ Βουλὴ, ἀλλὰ καὶ θὰ περισώσῃ τοῦ δημοσίου θησαυροῦ πολύτιμον χρῆμα. Χθὲς, κύριοι, ἐπιμένοντος τοῦ ὑπουργείου ἐπεβάλετε εἰς τοὺς ῥακενδύτας, εἰς τοὺς πενομένους, εἰς τοὺς μὴ ἔχοντας ἄρτον 40 καὶ 50% φορολογίαν ἐπὶ τοῦ χονδροειδοῦς ὑφάσματος, διὰ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ συγκαλύψωσι τὰ γυμνητεύοντα μέλη τῶν τέκνων των, ἐπὶ τοῦ σίτου μὲ τὸν ὁποῖον ζῶσιν, ἐπὶ τοῦ πετρελαίου διὰ τοῦ ὁποίου φωτίζονται τὴν νύκτα, ἐπὶ τοῦ μπακαλάου καὶ τῆς σαρδέλας, δι’ ὧν καὶ μόνων δύνανται οἱ πτωχοὶ ν’ ἀρτύωσιν ἐνίοτε τὴν τροφήν των. Ἐνθυμεῖσθε δὲ, ὅτι διὰ νὰ σᾶς παρασύρουν, ὁ μὲν κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς ἔλεγεν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη διὰ τὸ δημόσιον ταμεῖον, διότι ἔχομεν ἔλλειμμα, ὁ δὲ κ. πρωθυπουργὸς, ἀναβιβάζων αὐτὸς ἀκαίρως εἰς τόνον λίαν ὑψηλὸν, καθ’ ὑπερβολὴν ὑψηλὸν μάλιστα, τὸ ζήτημα, ἐξεφώνει ἐντεῦθεν, ὅτι πρόκειται νὰ κάμῃ ναυτικὰς καὶ στρατιωτικὰς προπαρασκευὰς, καὶ ἀλλοίμονον ἂν παρέλθῃ μία στιγμὴ χωρὶς νὰ ἀρχίσῃ τὸ κατεπεῖγον αὐτὸ καὶ μέγα ἔργον, καὶ ἐποιεῖτο ἐπίκλησιν εἰς τὸν πατριωτισμὸν τῆς πτέρυγος, ἡ ὁποία τὸν ἀκολουθεῖ, καὶ ἐπέῤῥιπτε βαρεῖαν, ἀλλ’ ἄδικον μομφὴν κατὰ τῆς ἄλλης πτέρυγος, ἥτις προασπίζει τὰ δίκαια τοῦ Τόπου καὶ τὰ ἀληθῆ συμφέροντα τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Καὶ ἐπειδὴ εἶπον περὶ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, προσθέτω ἐνταῦθα, ὅτι ὅσοι νομίζετε, ὅτι ἐψηφίσατε τωόντι ὑπὲρ αὐτοῦ, δεινῶς ἠπατήθητε! Ἁπλούστατος δὲ εἶναι ὁ λογαριασμός· 20,000,000 ἐδώκατε εἰς τὸ ταμεῖον, ἀλλὰ ἡ προσφιλὴς Τράπεζα θὰ λάβῃ ἀντ’ αὐτῶν 45 ἴσως καὶ 50 ἑκατομμύρια δραχμῶν καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦ δανείου τοῦ χρεωλυτικοῦ. Αὐτὸ ἐπράξατε ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας. Διατί λοιπὸν, ἀφοῦ μᾶς παρουσιάζεται νόμιμος, εὔλογος, καὶ ὄχι μόνον εὔλογος ἀλλὰ καὶ ἐπιβαλλομένη ὑπὸ τῆς πολιτικῆς χρηστοκθείας περίστασις νὰ περισώσωμεν πολύτιμον χρῆμα τοῦ Δημοσίου, διὰ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα καὶ τὰς ἀνάγκας ἡμῶν νὰ θεραπεύσωμεν ἐν μέρει, καὶ νὰ ἀποφύγωμεν τὸ πικρὸν ποτήριον, διότι εἶναι πάντοτε πικρόν, τῆς προσθήκης νέων φόρων, διατί δὲν τὸ πράττομεν; Διατί ἡ Κυβέρνησις θέλει ἐπιμείνει εἰς μίαν σύμβασιν, ἡ ὁποία ἂν ἔχῃ τὰ στοιχεῖα τῆς παρανομίας, τῆς ἀκυρότητος, ἀφοῦ δὲν ἐνεκρίθη ἀπὸ τὴν Βουλὴν, οὐδαμῶς ὑποχρεοῖ τὸ Δημόσιον καὶ οὐδὲν παρέχει δικαίωμα εἰς τὴν ἑταιρίαν, οὔτε ἠθικῶς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας, οὔτε νομικῶς ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων; Δὲν εἶναι, κύριοι βουλευταί, τὸ ζήτημα πολιτικόν· εἶναι ζήτημα καθαρῶς οἰκονομικόν, εἶναι ζήτημα σεβασμοῦ καὶ στοργῆς πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ πτωχοῦ αὐτοῦ Δημοσίου, τοῦ ὁποίου ἐσμὲν οἱ κηδεμόνες καὶ φύλακες. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ πολιτικοῦ ζητήματος, διὰ νὰ κριθῇ τοῦτο ὑπὸ τὴν ἐπιῤῥοὴν τοῦ πολιτικοῦ συμφέροντος· λέγω δὲ τοῦτο, διότι ἀναγνωρίζω εἰς τοὺς βουλευτάς, τοὺς ἀποτελοῦντας μερίδα κυβερνῶσαν ἢ ἀντιπολιτευομένην, τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον ἔτι, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν διαφωνοῦσι περί τινων ζητημάτων πολιτικῶν ἢ ἄλλων πρὸς τὰ ὑπὸ τῶν μερίδων αὐτῶν ὑποστηριζόμενα, νὰ θυσιάζωσιν ἐν μέρει τὰς γνώμας αὑτῶν, ἐντὸς πάντοτε τῶν ὅρων τῆς τιμῆς καὶ τῆς ἀξιοπρεπείας αὐτῶν, χάριν τῆς συντηρήσεως τοῦ κόμματος. Ἀλλ’ ὅταν, ὡς ἐπὶ τοῦ ζητήματος ὅπερ ἀπασχολεῖ ἡμᾶς σήμερον, δὲν πρόκηται περὶ τούτων, οἱ μὲν βουλευταὶ δὲν δικαιοῦνται, νομίζω, νὰ εἴπωσιν, ὅτι ὑποχωροῦσιν εἰς πολιτικὴν ἀνάγκην, οἱ δὲ ὑπουργοί, αὐτοὶ ἰδίως, πολλῷ ἧσσον δύνανται νὰ τὸ εἴπωσι, διότι ἂν εἴπωσι τοιοῦτόν τι, ἐκθέτουσιν ἑαυτὸν εἰς ἐπικρίσεις καὶ εἰς σχόλια, τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει καὶ τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἐθνικὸν συμφέρον νὰ γίνωνται ποτὲ κατὰ τῶν τεθειμένων ἐπὶ κεφαλῆς τῶν πραγμάτων τῆς πατρίδος.

§178ΛΑΠΑΣ. Ἀρκετὰ ὡμίλησαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος ὁ κ. Δημητρακάκης καθὼς καὶ ὁ κ. Ζηνόπουλος. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω θερμῶς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐμποδισθῇ ἡ ψήφισις κατὰ τὸ παρὸν καὶ νὰ ἔλθῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς μίαν ἐξήγησιν μετὰ τοῦ ἐργολάβου, διὰ νὰ διορθώσῃ αὐτὰ τὰ πράγματα, διότι καὶ τὸ Δημόσιον θὰ ὑποστῇ μεγάλας ζημίας, καὶ δίκας θὰ ἔχῃ, καὶ τὰ πάντα θὰ ἦναι εἰς κακὴν κατάστασιν ἐν Λεβαδείᾳ. Ἐλπίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐνδώσῃ εἰς τὴν δικαίαν αὐτὴν παράκλησιν, ὅπως καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου καὶ τὰ συμφέροντα τῶν κατοίκων οἰκονομηθῶσι.

§179ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι, ὁ προλαλήσας ἔντιμος βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, ὁ διακρινόμενος ἐπὶ νοημοσύνῃ, δὲν ἀρνεῖται φαίνεται, ὅτι ἡ Βουλὴ μετεσχηματίσθη εἰς ἐπιτροπήν, ἐξετάζουσαν τὸ ἀξιόποινον πράξεων, μὴ ὑπαγομένων εἰς τὴν ὑπουργικὴν εὐθύνην, ἀλλὰ ζητεῖ νὰ μετασχηματισθῶμεν καὶ εἰς δικαστήριον, ὅπως κρίνωμεν καὶ ἀποφασίσωμεν περὶ τοῦ ἐγκύρου ἢ ἀκύρου συμβάσεων. Δὲν πιστεύω ἡ Βουλὴ νὰ δεχθῇ τὴν τοιαύτην πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ· πιθανὸν εἰς ἄλλην περίστασιν νὰ τραπῶμεν καὶ τοιαύτην ὁδὸν, ἀλλὰ δὲν φαίνεται ἡ σημερινὴ στιγμὴ ἡ κατάλληλος. Οἱ δὲ λόγοι, τοὺς ὁποίους ἐπεκαλέσθη καὶ κατὰ τοὺς ὁποίους φρονεῖ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, ὅτι δύναται νὰ ζητηθῇ ἡ ἀκύρωσις τῆς συμβάσεως, δὲν μοὶ φαίνεται νὰ ἔχωσι νόμιμον ὑπόστασιν· ἀλλὰ καὶ ἂν ἦναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ τοιαύτη πρότασις, βεβαίως ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ συμβουλεύσῃ τοιοῦτόν τι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι τὸ τοιοῦτον ἀντίκειται εἰς τὴν καλὴν πίστιν, ἀντίκειται εἰς τὴν ἱερότητα, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ὑπάρχῃ εἰς πᾶσαν συναλλαγὴν μεταξὺ μιᾶς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἰδιωτῶν. Δὲν πιστεύω λοιπὸν νὰ ἦναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν λύσιν τῶν δυσχερειῶν, αἵτινες κατά τινας παρουσιάζονται ὡς ἐκ τῆς παραχωρήσεως τῆς Κωπαΐδος, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον· ἂς ἔλθωμεν ὅμως νὰ ἐξετάσωμεν αὐτὰ τὰ πράγματα, αὐτὴν τὴν παραχώρησιν, ἵνα ἴδωμεν ἂν πράγματι ἡ παραχώρησις εἶναι μέγα κακὸν, ἀπειλοῦν δυστυχήματα, ζημίας καὶ καταστροφὰς εἰς τὸν Τόπον. Ὑπεστήριξαν, κύριοι, ὅτι ἡ σύμβασις εἶναι λίαν ἐπιζήμιος, καταστρεπτικὴ διὰ τοὺς πολίτας καὶ διὰ τὸ Δημόσιον, λίαν δὲ ἐπωφελὴς, πέραν παντὸς μέτρου, διὰ τὴν Ἑταιρίαν· αἱ παρατηρήσεις αὗται, κύριοι, μοὶ ἔκαμαν τὴν ἐντύπωσιν, τὴν ὁποίαν πολλάκις βεβαίως θὰ ἠσθάνθητε καὶ ὑμεῖς, ὅταν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐπὶ πολὺν καιρὸν ἐξετίθετο εἰς πώλησιν, τὸ ὁποῖον ἐθεωρεῖτο ὅτι εἶχεν ἀξίαν, καὶ ἐντούτοις δὲν ἐπωλεῖτο· αἴφνης πωλεῖται· μόλις ἐπωλήθη, ἐγείρονται πανταχόθεν φωναί: ἡ πώλησις ἔγινεν εἰς εὐτελεστάτην τιμὴν, ἐὰν ἐγνώριζον ὅτι ἐπωλεῖτο τὸ κτῆμα ἤθελον τὸ ἀγοράσει εἰς πολὺ ἀνωτέραν τιμήν. Τὴν ἐντύπωσιν αὐτὴν μοὶ ἔκαμον καὶ αἱ παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο περὶ τοῦ ὅτι ἡ παραχώρησις τῆς Κωπαΐδος εἶναι παραχώρησις πολλὰ τὰ κέρδη ὑποσχομένη εἰς τὴν Ἑταιρίαν, ἐπιζήμιος δὲ λίαν διὰ τὸ κοινόν. Κύριοι, πρὸ καιροῦ ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία ἐπασχολεῖται μὲ τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ πολλάκις ἐγένοντο σκέψεις ἐπὶ τοῦ σπουδαίου αὐτοῦ ζητήματος. Δὲν εἶναι μόνος ὁ Μομφεριέρος, ὁ ὁποῖος ἐσκέφθη περὶ αὐτοῦ· ἐνθυμοῦμαι, ἤμην τότε σύμβουλος τῆς Τραπέζης, ἐνθυμοῦμαι ὅτι καὶ ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ καὶ ἡ Βιομηχανικὴ καὶ ἡ Πιστωτικὴ καὶ ἡ Ἰονικὴ καὶ πολλοὶ ἐκ τῶν σπουδαίων κεφαλαιούχων, τῶν ἐν Ἑλλάδι διαμενόντων, συνεσκέφθησαν περὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, τὸ συνεζήτησαν, τὸ ἔλαβον ὑπὸ σπουδαίαν ὄψιν, συνεταιρίσθησαν καὶ ἔφερον ἐκ Γαλλίας σπουδαῖον ὑδραυλικὸν, ὅστις ἐμελέτησε τὸ ζήτημα καὶ ἀφοῦ ὑπέβαλε τὰς παρατηρήσεις του εἰς τὸν συνεταιρισμὸν, ὁ συνεταιρισμὸς ἐκεῖνος ἀπεδειλίασε, παρῃτήθη καὶ ἐπλήρωσε, νομίζω, καὶ ἀρκετὰς χιλιάδας δραχμῶν διὰ τὴν μελέτην τὴν ὁποίαν ἔκαμε. Λοιπὸν, κύριοι, ἡ ἐπιχείρησις αὐτὴ δὲν εἶναι ἐπιχείρησις, ἡ ὁποία εἶναι τόσον ἐπικερδὴς, ὥστε πρέπει νὰ ἐγείρωμεν κραυγὰς, διότι εὑρέθη μία ἑταιρία, ἡ ὁποία τὴν ἀνέλαβε· εὔχομαι, κύριοι, ἡ ἑταιρία νὰ ἠμπορέσῃ νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὸ ἔργον, καὶ ἂν τὸ φέρῃ βεβαίως, κύριοι, θὰ μακαρίζωμεν τὴν ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν εὑρέθη μία ἑταιρία καὶ ἀνέλαβεν αὐτό. Θὰ τὸ φέρῃ, δὲν θὰ τὸ φέρῃ εἰς πέρας, δὲν γνωρίζω· ἀλλὰ παρατηρῶ ἐκ τῆς πορείας τῶν πραγμάτων, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ ἑταιρία ἀποδειλιᾷ. Ἡ νέα σύμβασις, ἥτις μελετᾶται οὐχὶ ἀπὸ τῆς χθὲς, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν κατεῖχε τὴν ἐξουσίαν ὁ κ. βουλευτὴς Μεσσήνης, αὐτὴ ἡ σύμβασις, κύριοι, ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ ἑταιρία ἤρξατο ἔχουσα δισταγμοὺς καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐπιχειρήσεως· δὲν τολμᾷ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, ὅπως συνεβλήθη μετὰ τῆς Κυβερνήσεως· δὲν τολμᾷ νὰ ἐπιχειρήσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐσκέφθησαν ἔκπαλαι, ὡς τὸ δυνάμενον νὰ συντελέσῃ ἀσφαλῶς εἰς τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος, ἀλλὰ τρέπεται ἄλλην ὁδόν. Τοῦτο, κύριοι, προδίδει, κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν, ὅτι ἡ ἐπιχείρησις δὲν εἶναι ἐπὶ τοσοῦτον ἀσφαλὴς, δὲν εἶναι ἐπὶ τοσοῦτον ἐπικερδὴς, ὅσον νομίζουσιν ἐκεῖνοι τῶν ὁποίων τὰ συμφέροντα προσβάλλονται, καὶ οἱ ὁποῖοι θέλουν, ἐγείροντες ἐνστάσεις καὶ διαμαρτυρίας, νὰ ὑπερασπίσωσιν ἑαυτοὺς καὶ τὰ συμφέροντά των. Κύριοι, δὲν μοὶ φαίνεται νὰ ὑποστηρίξῃ ἡ Κυβέρνησις, νὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ἐνώπιον τῶν Ἑλληνικῶν Δικαστηρίων, ὅτι διὰ τῆς περὶ ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος συμβάσεως δημεύονται περιουσίαι πολιτῶν Ἑλλήνων. Δήμευσις δὲν ὑπάρχει, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ· δὲν ἐδήμευσε περιουσίας. Ἂν δὲ προσβάλλωνται ἐκ τῆς παραχωρήσεως δικαιώματα, ἔχομεν εὐτυχῶς δικαστήρια, εἰς τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ καταφύγωσιν ἐκεῖνοι τῶν ὁποίων προσβάλλονται τὰ δικαιώματα, ὅπως ζητήσωσιν ἀποζημίωσιν ἀπὸ τὸ Δημόσιον, ἂν ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς παραχωρήσεως μετέδωκε εἰς ξένην ἑταιρίαν δικαιώματα μὴ ἀνήκοντα εἰς αὐτήν· ὥστε δὲν πρέπει νὰ ταράττεσθε, δὲν πρέπει νὰ νομίζετε, ὅτι δυνάμει τοῦ περὶ παραχωρήσεως τῆς Κωπαΐδος νόμου δύναται νὰ δημευθῇ ἡ περιουσία τοῦ πολίτου καὶ ὅτι ὁ πολίτης δὲν θὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ ζητήσῃ καὶ λάβῃ τὴν νόμιμον ἀποζημίωσιν διὰ πᾶσαν ζημίαν, ἥτις ἤθελεν ἐπέλθει εἰς αὐτὸν ἐκ τῆς συμβάσεως αὐτῆς. Θὰ πληρώσῃ, λέγουν, πολλὰ ἑκατομμύρια ἡ Κυβέρνησις, ἂν τυχὸν ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως. Κύριοι, ἂν πρόκειται τὸ Δημόσιον νὰ πληρώσῃ ἑκατομμύρια, νὰ τὰ πληρώσῃ, ἀρκεῖ μόνον νὰ ἀποξηρανθῇ ἡ Κωπαΐς.

§180ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Νὰ πωλήσωμεν τὴν Ἑλλάδα διὰ νὰ ἀποξηρανθῇ ἡ Κωπαΐς;

§181ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν πωλεῖται ἡ Ἑλλάς· συνηγορῶ ὑπὲρ τῶν ἀληθῶν συμφερόντων τοῦ Τόπου, ὅπως ἐπιτελεσθῇ ἓν ἔργον, τὸ ὁποῖον πολλαὶ γενεαὶ ἐπεχείρησαν καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἠδυνήθησαν νὰ φέρωσιν εἰς πέρας. Δύω ἔργα παρέδωκεν εἰς ἡμᾶς ἡ ἱστορία, τὸ ἔργον τῆς τομῆς τοῦ Ἰσθμοῦ καὶ τὸ ἔργον τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος· εἰς αὐτὰ τὰ δύω ἔργα ἐπησχολήθη ὁ μέγας Ἑλληνισμὸς, πρέπει νὰ εἴμεθα εὐτυχεῖς καὶ ὑπερήφανοι, ἂν δυνηθῶμεν νὰ τὰ φέρωμεν εἰς πέρας. Δὲν πιστεύω δὲ ὅτι τὸ Δημόσιον θὰ πληρώσῃ ἑκατομμύρια· ἀλλ’ ἂς τὰ πληρώσῃ, ἀρκεῖ νὰ ἔλθῃ εἰς πέρας τὸ ἔργον τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, καὶ ἡ ὠφέλεια, τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ ἐκ τούτου τὸ Δημόσιον, θὰ ἦναι χιλιαπλασία ἀπὸ τὴν ζημίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποστῇ, ἂν ὑποχρεωθῇ εἰς τὴν ἀπόδοσιν μερικῶν ἀποζημιώσεων, καὶ τοῦτο πάλιν ἂν Θὰ ὑποχρεωθῇ εἶναι ὑπόθεσις, ἀλλ’ ἐγὼ λαμβάνω ὅλας τὰς ὄψεις τοῦ ζητήματος. Ἐπαναλαμβάνω δὲ, κύριοι, ὅτι δὲν πιστεύω ὁ νόμος νὰ ἐπιφέρῃ δήμευσιν, καὶ ὅτι δὲν πιστεύω νὰ καταστραφῇ τὸ Δημόσιον, ὑποβαλλόμενον εἰς μεγάλας ἀποζημιώσεις. Δὲν νομίζω, ὅτι ἐλύθη ἀκόμη ὁριστικῶς τὸ ζήτημα τῆς ὁροθεσίας· ἤκουσα, ὅτι μετέβη Ἐπιτροπὴ διὰ νὰ κάμῃ τὴν ὁροθεσίαν, ἀλλὰ δὲν ἔκαμε ὁροθεσίαν· περιῆλθε μόνον τὸ μέρος ἐκεῖνο. Εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ κατὰ τοῦτο πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιστήσῃ ὅλην αὐτῆς τὴν προσοχὴν, νὰ διατάξῃ, ὅπως ἡ ὁροθεσία γίνῃ οὕτω πως ὥστε νὰ μὴ ἐγείρωνται παράπονα ἐκ μέρους τῶν κατοίκων.

§182ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Εἶναι ἀργὰ πλέον, διότι πέρυσι ἐστάλη Ἐπιτροπὴ καὶ ἔκαμεν ὁροθεσίαν, οἱ κάτοικοι δὲ ἐξέβαλον τὰ ὁρόσημα· οὐχ ἧττον ἡ Ἑταιρία ἔχει τὸ πρωτόκολλον τῶν ἐμπειροτεχνῶν δυνάμει τοῦ ὁποίου, ἐὰν ἔχῃ δύναμιν, δύναται νὰ τὰ θέσῃ πάλιν.

§183ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἂν ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἐπιφέρῃ θεραπείαν διὰ τῆς ἀναθεωρήσεως τῆς ὁροθεσίας, ὀφείλει νὰ τὸ πράξῃ καὶ ἡ Βουλὴ θέλει τὴν παρακαλέσῃ νὰ τὸ πράξῃ. Ἂν δὲν δύναται, τότε τὰ πράγματα θὰ βαδίσωσι τὴν χαραχθεῖσαν πορείαν. Μετὰ λύπης δὲ ἤκουσα, κύριοι, ὅτι κατὰ τὰ 1882, ζητήματα τὰ ὁποῖα εἶναι τῆς δικαιοδοσίας τῶν δικαστηρίων, ζητήματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λύωνται διὰ τῆς ἐννόμου ὁδοῦ, ὅτι τὰ τοιαῦτα ζητήματα ἠμποροῦν νὰ γίνουν ζητήματα συνταράξεως τῆς δημοσίας τάξεως· δὲν τὸ πιστεύω· ὁ κατέχων, κύριοι, κατέχει· διὰ νὰ ἀπολέσῃ δὲ τὴν κατοχήν του πρέπει νὰ λάβῃ ἀποζημίωσιν· διότι κατὰ τὸ Σύνταγμα οὐδεὶς στερεῖται τῆς περιουσίας του ἄνευ ἀποζημιώσεως καὶ ὅταν ζητεῖται αὕτη λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης. Ὅθεν πᾶς ὁ ἐκ τῆς παραχωρήσεως τῆς Κωπαΐδος ἀδικούμενος δύναται διὰ τῆς νομίμου ὁδοῦ νὰ ζητήσῃ καὶ λάβῃ ἀποζημίωσιν εἴτε παρὰ τῆς Ἑταιρίας εἴτε παρὰ τοῦ Δημοσίου, καὶ κίνδυνος ἑπομένως διαταράξεως τῆς κοινῆς ἡσυχίας δὲν ὑπάρχει. Κύριοι, δὲν θεωρῶ ὡς σπουδαίας τὰς κατὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου γενομένας ἀντιῤῥήσεις καθ’ ὃν μάλιστα ἐγένοντο τρόπον ἢ ὡς διετυπώθησαν. Τὸ σπουδαῖον, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, εἶναι ἡ προτεινομένη μεταβολὴ περὶ τὸν τρόπον τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος. Ἡ μεταβολὴ αὕτη, ἐὰν γείνῃ, θέλει βλάψει σπουδαίως τὸ ἔργον καὶ θὰ ἐπέλθωσιν ἐξ αὐτῆς ζημίαι εἰς τὸν Τόπον, διότι ἐὰν ἀποτύχῃ ἡ Ἑταιρία, ἀποτυγχάνει τὸ ἔργον τῆς ἀποξηράνσεως, καὶ ἡ ἐκ τούτου ζημία διὰ τὸν Τόπον ἔσεται ἀνυπολόγιστος. Τί ζητοῦμεν, κύριοι; ζητοῦμεν τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος. Τίνι δὲ τρόπῳ ἐθεωρήθη ἔκπαλαι δυνατὴ ἡ ἀποξήρανσις αὕτη; Διὰ τῆς διατρήσεως τοῦ ὄρους Πτώου! Τὸ ζήτημα ἐμελετήθη καὶ ἐπὶ τῶν ἀρχαίων, καὶ ἐπὶ Ἀλεξάνδρου τοῦ μεγάλου καὶ ἐπὶ τῶν Ῥωμαίων. Καὶ οἱ Ἕλληνες δὲ καὶ οἱ Ῥωμαῖοι ἔκρινον ὀρθῶς περὶ παντὸς, ὅπερ ἐμελέτησαν σπουδαίως, ὡς τὰ πράγματα ἤδη ἀποδεικνύουσι. Καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ ἐθεώρησαν, ὅτι ἡ ἀποξήρανσις τῆς Κωπαΐδος δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἢ διὰ τῆς διατρήσεως τοῦ ὄρους Πτώου. Ἤδη πρόκειται νὰ μεταβάλωμεν τὸν τρόπον τοῦτον τῆς ἀποξηράνσεως, τὸν τρόπον ὅστις ὑπόσχεται βεβαίαν τὴν ἀποξήρανσιν καὶ θέλομεν νὰ συνδέσωμεν τὴν ἀποξήρανσιν μὲ ἔργα ὑδραυλικὰ, σκοποῦντα οὐ μόνον τὴν ἄρδευσιν τοῦ πεδίου τῆς Κωπαΐδος, ἀλλὰ καὶ τοῦ Θηβαϊκοῦ. Γνωρίζετε ἐν τούτοις πάντες, ὅτι τὰ ἔργα τὰ ὑδραυλικὰ εἶναι δυσχερέστατα καὶ ἐπισφαλῆ· ἡ δὲ φύσις τῆς Κωπαΐδος εἶναι τοιαύτη ὥστε ἀπαιτεῖ χρόνον οὐκ ὀλίγον, ὅπως ἐπέλθῃ τελεία ἀποξήρανσις· ἂν δὲ μετὰ δύω ἢ τρία ἔτη ἐπέλθῃ καταστροφὴ τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων, τὰ ὕδατα θὰ κατακλύσωσι πάλιν τὸ Κωπαϊκὸν πεδίον, καὶ πλημμύραι τότε ἐπέρχονται, καὶ θὰ ἐπανέλθῃ ἡ Κωπαΐς εἰς τὴν προτέραν κατάστασιν. Καθὰ ἤκουσα, ἂν δὲν ἐπέλθῃ πλήρης ἀποξήρανσις καὶ πλήρης ἀποστάλαξις τῶν ὑδάτων, ἡ Κωπαΐς εἶναι ἐκτεθειμένη εἰς νέας πλημμύρας, καὶ τὸ ἔργον δὲν καθίσταται τελειωτικὸν, καὶ ὁ μέγας ἐκεῖνος χῶρος, ὁ περιέχων θησαυροὺς, δὲν παραδίδοται ὁριστικῶς εἰς τὴν διάθεσιν τῆς γεωργίας. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως τῆς ἀρχικῆς, διότι μόνον ἡ διάτρησις τοῦ Πτώου ἐξασφαλίζει τὴν ἀποξήρανσιν τὴν διαρκῆ. Ὅταν δὲ τοῦτο γείνῃ, δύναται διὰ νέας συμβάσεως ἡ αὐτὴ ἢ ἄλλη Ἑταιρία νὰ ἀναλάβῃ τὴν μετοχέτευσιν τῶν ὑδάτων εἰς τὸ Θηβαϊκὸν πεδίον. Διὰ τοῦτο ἐπιμένω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ πράξῃ ἔργον συνετὸν ν’ ἀπέχῃ πάσης μεταβολῆς τῶν ὅρων τῆς πρώτης παραχωρήσεως. Τὸ Θηβαϊκὸν πεδίον δύναται ἴσως νὰ καταστῇ ἀρδεύσιμον δι’ ἀρτεσιανῶν φρεάτων.

§184ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Εἰς βάθος 100 μέτρων δὲν εὑρίσκεται ὕδωρ.

§185ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τέλος πάντων νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ μείνωμεν εἰς τὴν πρώτην ἀπόφασίν μας, τῆς διατρήσεως τοῦ ὄρους Πτώου.

§186Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀπορῶ διατί γίνεται τόσον μακρὰ συζήτησις ἐπὶ ὑποθέσεως ἁπλουστάτης. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου δὲν ζητεῖται τίποτε ἄλλο παρὰ ν’ ἀποξηρανθῇ ἐπίσης ἡ λίμνη τῆς Κωπαΐδος ἢ διὰ τῆς διατρήσεως τοῦ ὄρους Πτώου, ἢ διὰ τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων, τὰ ὁποῖα ἔρχονται εἰς τὴν λίμνην ἀλλαχόθεν· ὅλα τὰ ἄλλα ζητήματα δὲν δυνάμεθα σήμερον νὰ τὰ ἐξετάσωμεν. Ἡ Κυβέρνησις, στηριζομένη ἐπὶ τοῦ νόμου τοῦ 1867, ἔκαμε τὴν παραχώρησιν εἰς ἑταιρίαν, φέρουσαν ὅλα τὰ ἐχέγγυα καὶ ὅλα τὰ κεφάλαια. Σήμερον ἡμεῖς δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἐξετάσωμεν εἰς ποῖον ἀνήκουν αἱ ἰδιοκτησίαι, ἀλλὰ συμφέρει αὐτὰ τὰ ὕδατα νὰ χρησιμοποιηθῶσι, καὶ ἡ ἀποξήρανσις θὰ γείνῃ τελεία διὰ τοῦ προτεινομένου τρόπου καλλίτερον ἢ διὰ τῆς διατρήσεως τοῦ Πτώου ὄρους; Δὲν βλέπω, κύριοι, ποία ἡ ζημία, ὅταν πρόκηται νὰ χρησιμοποιηθῶσι τὰ ὕδατα. Κατὰ τὴν μαρτυρίαν τοῦ Σωβάζ, αἱ δύω αὗται λίμναι Ὑλίκη καὶ Παραλίμνη δύνανται νὰ περιλάβωσιν ἓν δισεκατομμύριον καὶ 200 ἑκατομμύρια κυβικὰ μέτρα ὕδατος; διατί νὰ μὴ χρησιμοποιήσωμεν τὸ ποσὸν αὐτὸ τοῦ ὕδατος, διατί ν’ ἀπολεσθῇ; Ἀλλὰ μᾶς λέγουν, ἡ ἑταιρία θὰ ὠφεληθῇ· καὶ ποίας ἰδέας ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι περὶ ἑταιριῶν; Πρέπει νὰ εὐχώμεθα νὰ κερδήσῃ ἡ ἑταιρία· αὐτὸ εἶναι τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους, καὶ δὲν πρέπει ἡμεῖς νὰ κηρυττώμεθα ἐχθροὶ τῶν ἑταιριῶν, αἵτινες ἀναλαμβάνουν τοιαύτας ἐπιχειρήσεις· ἀπεναντίας, ἔχομεν καθῆκον νὰ τὰς ὑποστηρίζωμεν· διότι αἱ μεγάλαι ἐπιχειρήσεις εἶναι τὸ μόνον γνώρισμα ἑνὸς πεπολιτευμένου Ἔθνους. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ κάμω.

§187ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Ἄρχομαι τοῦ λόγου ἀπὸ τοῦ συμπεράσματος τῆς ὁμιλίας τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας, ὅστις συνεπέρανεν, ὅτι ἡ σύμβασις εἶναι ἄκυρος. Ἀλλ’ ἂν ἡ σύμβασις εἶναι ἄκυρος πρὸς τί νὰ κατατρίψῃ τόσον χρόνον, ἐκθέτων εἰς τὴν Βουλὴν τὰς μεγάλας ζημίας, αἵτινες θέλουν βαρύνει τὸ Δημόσιον; Ἂν πάλιν ἡ σύμβασις δὲν εἶναι ἄκυρος, συζητοῦμεν ἄρα σήμερον τὸν νόμον τοῦ 1867; Τὸ ζήτημα τῶν ζημιῶν εἶναι ἐφεξῆς δικαστικόν. Βεβαίως πολλαὶ ἀξιώσεις ἐγείρονται· ὁ δὲ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς ἐπληροφόρησεν, ὅτι 22,000 στρέμματα φιλονικοῦνται, ἀλλ’ ὄχι καὶ ὅτι ἐπὶ πάντων τούτων ὑπάρχουσι καὶ παρουσιάζονται τίτλοι ἰδιοκτησίας.

§188ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἔχουν τίτλους ἰδιοκτησίας.

§189ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Ὑπάρχουσι τίτλοι, ἀλλ’ οὐχὶ ἐπὶ τῶν 22,000 στρεμμάτων. Αἱ ἀξιώσεις ὅμως αὐταὶ πηγάζουσιν ἐκ διαφόρων λόγων. Τινὲς ἐξ αὐτῶν λόγοι ἔχουσι τίτλον, ὅπως ἐν παραδείγματι εἶναι ἡ ἀξίωσις τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ ἐκ Λεβαδείας Γεωργαντᾶ. Τὸ Καρακουσεΐνι εἶναι γνωστὸν ὅτι ἀνήκει εἰς αὐτόν. Ἄλλαι ἀξιώσεις στηρίζονται ἐπὶ δηλώσεων, ἀκύρως γενομένων. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι ἀξιώσεις, ἀποῤῥέουσαι ἐξ ἰδιοτελῶν συμφερόντων. Λόγου χάριν, οἱ Λεβαδεῖς φοβοῦνται μὴ, πολλαπλασιαζομένων τῶν ποτιστικῶν γαιῶν, ἐκπέσῃ ἡ ἀξία τῶν ἰδιοκτησιῶν των. Ὁ ἁπλοῦς κόσμος πιστεύει τὰ τοιαῦτα. Ἀλλὰ ταῦτα δύνανται νὰ τεθῶσιν ὑπὸ τὴν συζήτησιν τῆς Βουλῆς; Τὸ ζήτημα τῆς Κωπαΐδος ἔθηκεν ἀκριβῶς εἰς τὴν θέσιν του ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων. Ὁ φόβος δὲ, ὃν ἐξέφρασεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Αἰγίου, δὲν εἶναι βάσιμος, ὅτι δηλαδὴ ἡ ἀποξήρανσις τῆς Κωπαΐδος μόνον διὰ τοῦ Πτώου δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ ἐπιτυχῶς. Ὁ κ. Μεσσηνέζης ἀγνοεῖ, ὅτι ἡ Ὑλίκη εἶναι χθαμαλοτέρα τοῦ πυθμένος τῆς Κωπαΐδος κατὰ 50 περίπου μέτρα, 25 δὲ μέτρα εἶναι χθαμαλωτέρα τῆς Ὑλίκης ἡ Παραλίμνη. (Θόρυβος). Ἕτερος λόγος· προχθὲς κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν ἐλέχθη, ὅτι δηλαδὴ ἂν ἡ ἀποξήρανσις δὲν γίνῃ διὰ τῆς διατρήσεως τοῦ Πτώου ὄρους, θὰ πάθῃ ἡ ὑγεία τῆς ἐπαρχίας Θηβῶν, διότι ἡ Κωπαΐς θὰ μεταφερθῇ εἰς τὰς δύω παρακειμένας λίμνας. Ἐγὼ, κύριοι, σᾶς λέγω, ὅτι ἀκριβῶς τότε δὲν θὰ σχηματίζωνται τέλματα ἕνεκα τῆς μεγάλης ποσότητος τῶν ὑδάτων, ἅτινα ὡς τοιαῦτα δὲν θὰ ἐξατμίζωνται κατὰ τὸ θέρος. Ὥστε καὶ ὁ λόγος οὗτος ἐκλείπει. Κύριοι, ἐνδομύχως εὔχομαι ἡ ἐπιχείρησις νὰ ἐπιτύχῃ, διότι φοβοῦμαι ὅτι ἡ ἑταιρία θὰ ναυαγήσῃ. Τὸ ἔργον τῆς ἑταιρίας δὲν εἶναι σημερινὸν, εἶναι ἀρχαιότατον. Κατὰ τοὺς ἀρχαίους χρόνους ὑπῆρχε τὸ Παμβοιώτιον ταμεῖον, δι’ οὗ συνετηροῦντο ἐν καλῇ καταστάσει αἱ 26 καταβόθραι τῆς Κωπαΐδος, δι’ ὧν ἐξέῤῥεον τακτικῶς τὰ ὕδατα τῆς λίμνης εἰς τὸν Εὐβοϊκὸν κόλπον, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὰ ἔξοδα ἐπεβάρυνον κατὰ πολὺ τὸ Παμβοιώτιον ταμεῖον, ἡ συντήρησις ἠμελήθη. Τὸ τοιοῦτον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παρέλθῃ ἀπαρατήρητον παρὰ τοῦ μεγάλου Ἀλεξάνδρου, ὅτε διῆλθε διὰ τῶν Θηβῶν, ἀλλ’ ἐκ τῆς Ἀσίας μεριμνήσας διέταξε ν’ ἀποξηρανθῇ ἡ Κωπαΐς διὰ τῆς διατρήσεως τοῦ ὄρους. Λάβετε ὅμως ὑπ’ ὄψιν τὰς δυσχερείας, τὰς ὁποίας παρουσίαζε τότε τὸ ἔργον, ὅπερ ἤρξατο, ἀλλὰ δὲν συνετελέσθη, ἕνεκα τοῦ θανάτου τοῦ μεγάλου Ἀλεξάνδρου. Ἤδη παρουσιάζεται ἑταιρία ἀναλαβοῦσα τὴν συντέλεσιν τοῦ ἔργου, καὶ φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει τὴν διευκολύνει διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος, ἥτις ἐπὶ τόσους αἰῶνας ἔμεινεν ἀνεκτέλεστος, καὶ δὲν πρέπει νὰ φανῶμεν ἐχθρικοὶ πρὸς αὐτήν, διότι δὲν θὰ ζημιώσῃ τὰς παροχθίους ἐπαρχίας, ὡς παρέστησεν ὑμῖν ὁ κ. Δημητρακάκης, ἀφοῦ αὐτὴ πρόκειται νὰ παραδώσῃ εἰς τὴν καλλιέργειαν σπουδαιοτάτην ἔκτασιν γῆς, ἡ ὁποία θὰ κατασταθῇ πηγὴ πλούτου καὶ εὐημερίας διὰ τοὺς κατοίκους τῶν ἐπαρχιῶν τούτων.

§190ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Εἶναι λυπηρὸν Ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας Θηβῶν νὰ ἔρχεται ἀπὸ τοῦ Βήματος νὰ λέγῃ, ὅτι εἶναι εὐτύχημα, διότι οἱ συμπολῖταί του θὰ πωληθῶσι δοῦλοι εἰς τὴν Ἑταιρίαν, διότι θὰ κατασταθῶσιν ἀκτήμονες, μὴ ἔχοντες σπιθαμὴν γῆς, ἵνα θρέψωσι τὰ τέκνα των. Ἰδοὺ ἡ ἀναφορά, τὴν ὁποίαν μοὶ ἔστειλαν οἱ συμπολῖταί μου: «Θεωροῦμεν ἄδικον νὰ ἀφαιρεθῶσιν αἱ γαῖαί μας, καὶ ἀναγκασθῶμεν οὕτω νὰ κατασταθῶμεν εἵλωτες τῆς Ἑταιρίας κλπ.» Αὐτὰ λέγουν οἱ κάτοικοι· συμβιβάσατέ τα μὲ τὴν διαγωγὴν τοῦ Ἀντιπροσώπου των.

§191ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Δὲν συνειθίζω νὰ δημοκοπῶ, βουλεύομαι ἐπὶ πεποιθήσεων, τὰς ὁποίας πρεσβεύω, καὶ τῶν ὁποίων τὴν ἐκτέλεσιν φανατικῶς ἐπιδιώκει. Δὲν πτοοῦμαι ἐκ μιᾶς ἀναφορᾶς, προερχομένης ἔκ τινος χωρίου, τοῦ ὁποίου βεβαίως θὰ καταληφθῶσι 1000 στρέμματα· δὲν παραβάλλω τὰ χίλια στρέμματα πρὸς τὸ μέγα ὄφελος, ὅπερ θέλει προκύψει ἐκ τῶν 210,000 στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ δοθῶσιν εἰς τὴν γεωργίαν, καὶ 70,000 ἄλλων ξηρικῶν στρεμμάτων, ἅτινα θὰ μεταβληθῶσιν εἰς ποτιστικά. Εἶναι ἀληθές, ὅτι τοιαύτη ἀναφορὰ ἐστάλη καὶ πρὸς ἐμέ, ἀλλὰ τὴν ἐπέστρεψα μετὰ παρατηρήσεων, καὶ οἱ συμπολῖταί μου ἐδέχθησαν ὡς ὀρθὰς τὰς παρατηρήσεις μου. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω ψηφίσματα τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου Θηβαίων διὰ τῶν ὁποίων ζητεῖται, ὅπως ἡ ἀποξήρανσις γείνῃ διὰ τῶν δύω λιμνῶν. Ἔχω ἑτέραν ἀναφορὰν τοῦ προαστείου Ἁγίων Θεοδώρων, ὅπου μεταξὺ τριακοσίων καὶ πλέον εἶναι ὑπογεγραμμένοι στενότατοι συγγενεῖς τοῦ βουλευτοῦ Κουκούλεζα. Ἔχω ἑτέραν ἀναφορὰν ἐκ 200 ὑπογραφῶν, ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ὁποίων εἶναι ὑπογεγραμμένος ὁ συμπολίτης μου κ. Λουκᾶς Κατσίνας, ὁ ὁποῖος ἀπεχώρησεν ἀπὸ τῆς πολιτικῆς, ὅπως ἀντιπροσωπευθῇ ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ ὑπὸ τοῦ γαμβροῦ του κ. Κουκούλεζα.

§192ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Αἱ ἀναφοραὶ αὐταὶ προῆλθον ἐκ πρακτόρων τῆς Ἑταιρίας, οἵτινες ἔπεισαν τὸν κόσμον, ὅτι τὰ νερὰ, τὰ ὁποῖα θὰ ἔλθουν ἐκ τῆς Κωπαΐδος, θὰ τὰ δώσῃ δωρεὰν ἡ Ἑταιρία πρὸς πότισμα τῶν ἀγρῶν των. Ἡ ἀπάτη ἐκείνη ἔκαμε τοὺς ἀνθρώπους νὰ ζητῶσι παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν ἐπιψήφισιν. Παρακαλῶ τὸν κ. βουλευτὴν νὰ ζητήσῃ μίαν πρᾶξιν τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, ἥτις νὰ ἦναι ὁμοία τῆς ἀναφορᾶς, ἣν παρουσιάζει σήμερον καὶ ἥτις φέρει χρονολογίαν περυσινήν.

§193ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἀδικήσω τὸν συμπολίτην μου κ. Κατσίναν, ὃν γνωρίζετε πάντες, ὅπως ὁ γαμβρός του τὸν ἀδικεῖ, παριστῶν αὐτὸν ὡς ἄνθρωπον δυνάμενον νὰ ῥαδιουργηθῇ ὑπὸ τῶν πρακτόρων τῆς Ἑταιρίας.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποφεύγετε τὰ προσωπικά.

§195ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Λουκᾶς Κατσίνας. Τὸ τηλεγράφημα ἀναφέρει......

§196ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Πότε;

§197ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Πρὸ ἑνὸς ἔτους.

§198ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Τώρα τί λέγει;

§199ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Ἡ αὐτὴ σύμβασις συνεζητεῖτο καὶ τότε. Ἡ τηλεγραφικὴ ἀναφορά, τὰ ψηφίσματα τῶν συμβουλίων καὶ αἱ ἄλλαι ἀναφοραὶ ἀναφέρουσιν, ὅτι γενικὴ εὐχὴ τῆς Ἐπαρχίας εἶναι ἡ διὰ τῶν δύω λιμνῶν διοχέτευσις τῶν ὑδάτων τῆς Κωπαΐδος, καὶ ἱκετεύουσι τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὴν σύμβασιν.

§200ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα σήμερον ἐξετράπη τῆς ὁδοῦ, ἣν εἶχε λάβει κατὰ τὴν προχθεσινὴν συζήτησιν. Ἐγώ, λαλήσας προχθές, εἶπον, ὅτι ἐπειδὴ διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου πρόκειται νὰ χορηγήσωμεν εἰς τὴν ἑταιρίαν νέα κέρδη, διὰ τῆς τροποποιήσεως τοῦ σχεδίου τοῦ Σωβάζ, ὀρθὸν ἤθελεν εἶσθαι νὰ ὑποχρεώσωμεν αὐτὴν ὡς ἀντάλλαγμα νὰ δεχθῇ, ὅπως παραιτήσῃ τὰς ἀξιώσεις της ἐπὶ τῶν γαιῶν ἐκείνων, διὰ τὰς ὁποίας ἠγέρθησαν ἀξιώσεις ἐκ μέρους τῶν κατοίκων. Ἰσχυρίσθη δὲ, ὅτι ἡ ἑταιρία θέλει ὠφεληθῆ σπουδαίως ἐκ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, διότι διὰ τῆς ἐγκαταλείψεως τῆς διατρήσεως τοῦ Πτώου ὄρους δὲν θέλει ὑποβληθῆ εἰς τόσας δαπάνας, ὅτι θέλει ἀπ’ ἐναντίας ὠφεληθῆ σπουδαίως ἐκ τῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ ὕδατος καὶ ἐκ τῆς ἐπὶ ἓν ἔτος παρατάσεως τῆς προθεσμίας. Εἶπον λοιπὸν, ὅτι, ἐπειδὴ πρόκειται νὰ κάμωμεν τοιαύτας παραχωρήσεις εἰς τὴν ἑταιρίαν, καλὸν θὰ ἦτο ν’ ἀνεβάλλετο ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα συνενοηθῇ ἡ Κυβέρνησις μετὰ τῆς Ἑταιρίας περὶ ὅλων τούτων. Ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε προχθές, ὅτι ἡ ἑταιρία δὲν ἐννοεῖ νὰ κάμῃ τὰς παραχωρήσεις ταύτας. Ἐγὼ εἶπον ἀπαντῶν, καὶ ἐξακολουθῶ νὰ φρονῶ, ὅτι ἡ ἑταιρία ἔχει μέγα ἐνδιαφέρον εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅσον δὲ καὶ ἂν δὲν δεικνύει τοῦτο, ἰσχυριζομένη, ὅτι καὶ ἂν δὲν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, αὐτὴ θὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν διάτρησιν τοῦ Πτώου, τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, τὸ πράττει φαινομενικῶς, ἵνα μὴ προδοθῇ. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω ἁπλῶς, ἵνα τεθῇ τὸ ζήτημα ἐκεῖ ὅπου πρέπει, διότι σήμερον ἄλλος βουλευτὴς ἤλθε νὰ μετατοπίσῃ τὴν εὐθύνην ἀπὸ τὸν νόμον τοῦ 1867 εἰς τὴν σύμβασιν τοῦ 1880, καὶ ἄλλος ἦλθε νὰ συμβουλεύσῃ, ὅτι ὅσα ἑκατομμύρια καὶ ἂν ζημιωθῇ τὸ Δημόσιον, τοῦτο δὲν εἶναι τίποτε ἀπέναντι τῆς ὠφελείας τῆς ἀποξηράνσεως. Προτείνω λοιπὸν ν’ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ νὰ παρακαλέσωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ εἴπῃ εἰς τὴν ἑταιρίαν, ὅτι δὲν θὰ ψηφισθῇ αὐτὸ, ἐὰν δὲν κάμῃ τὰς παραχωρήσεις τὰς γνωστὰς ὑμῖν ἤδη. Καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐπὶ τέλους ἡ ἑταιρία θὰ ὑποχωρήσῃ.

§201Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Συμμερίζομαι τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν πρὸ μικροῦ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λεβαδείας βουλευτὴς ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλήν. Νομίζω καὶ ἐγὼ, ὅτι ἐὰν ἦναι ἀκριβῆ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὁ κ. πρωθυπουργὸς κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ἐξέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἦναι ἀκριβῆ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐξέθηκαν εἰς τὴν Βουλὴν οἱ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων ὁρμώμενοι βουλευταὶ, νομίζω ὅτι, καὶ συντάσσομαι ἀνεπιφυλάκτως μετὰ τῆς γνώμης τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λεβαδείας βουλευτοῦ κ. Γεωργαντᾶ, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἀναβάλῃ ἐπί τινας ἡμέρας τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διὰ νὰ δώσῃ καιρὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μετέλθῃ καὶ τὰς τελευταίας ἀποπείρας πρὸς συνεννόησιν μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς ἑταιρίας, τῆς ἀναλαβούσης τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος, διὰ νὰ δυνηθῇ ν’ ἀπαλλάξῃ τὸν τόπον ἀπὸ τὰς δυσχερείας, εἰς ἃς θέλει εὑρεθῆ. Θέλει δὲ εὑρεθῆ ὄντως ὁ τόπος εἰς δυσχερείας, διότι δυσχέρειαι εἰς τὸν τόπον θέλουσιν εἶσθαι, ἐὰν οἱ ἄνθρωποι, οἵτινες ἀξιοῦσιν, ὅτε ἔχουσι δικαίωμα ἰδιοκτισίας ἐπὶ τῆς ἐκτάσεως τῶν γαιῶν, ἥτις ἐχαρακτηρίσθη, ὡς αὐτοὶ διατείνονται, κακῶς, ὡς ἀνήκουσα εἰς τὴν ζώνην τῶν συνήθων πλημμυρῶν, ἐὰν αὐτοὶ στερηθῶσι τῆς ἰδιοκτησίας των· δυσχέρεια τοῦ τόπου εἶναι ὡσαύτως, ἐὰν δὲν στερηθῶσι μὲν αὐτοὶ τῆς ἰδιοκτησίας των, ἀλλὰ διὰ δικαστικοῦ ἀγῶνος κατὰ τοῦ Δημοσίου περιέλθῃ αὐτὸ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πληρώσῃ πολλὰ ἑκατομμύρια εἰς αὐτοὺς πρὸς ἀποζημίωσιν. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω ἐὰν αἱ ἀξιώσεις ἐπὶ τῶν γαιῶν τούτων ἦναι βάσιμοι· ἀλλ’ ὀφείλω ν’ ἀποδεχθῶ τὴν ἀφήγησιν τοῦ πραγματικοῦ μέρους τῆς ὑποθέσεως, ἣν ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔκαμεν εἰς τὴν Βουλὴν· καὶ ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σᾶς εἶπεν, ὅτι ἐπὶ ἐκτάσεως εἴκοσι καὶ πλέον χιλιάδων στρεμμάτων ὑπάρχουσιν ἀξιώσεις τινῶν μὴ στηριζόμεναι ἐπὶ τίτλων, τινῶν δὲ ἐπὶ ἄλλων τῆς προαμνημονεύτου κατοχῆς. Ἐὰν ἤθελε συμβῆ τὰ δικαστήρια ν’ ἀποφανθῶσιν, ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν ἔχουσι κανὲν δικαίωμα ἀποζημιώσεως κατὰ τοῦ Δημοσίου, νομίζετε, ὅτι εἶναι ἀνάξιον τῆς προσοχῆς σας νὰ προνοήσητε ἀπὸ τοῦδε καὶ ἀπαλλάξητε αὐτοὺς ἀπὸ τοσοῦτον μεγάλης ζημίας, ἐπικειμένης κατ’ αὐτῶν; Ἐὰν δὲ ἀποφανθῶσι τὰ δικαστήρια, ὅτι ὀφείλει τὸ Δημόσιον νὰ ἀποζημιώσῃ αὐτοὺς ἢ τοὺς εἰς τὰς ἄλλας κατηγορίας, τὰς ὁποίας ἀπηρίθμησεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὑπαγομένους, νομίζετε, ὅτι ἀδιαφόρως θέλει ἰδῆ ὁ τόπος ν’ ἀποζημιώσῃ αὐτοὺς τὸ Δημόσιον; Κατὰ τοῦτο λυποῦμαι, ὅτι κατὰ τὸ μέρος τοῦτο δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας, ἂν καὶ τιμῶ αὐτὸν καὶ διὰ τὰ φῶτά του καὶ διὰ τὸν πατριωτισμόν του. Ἐπιθυμῶ νὰ διεξαχθῇ καὶ περατωθῇ τὸ ἔργον τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος· ἀλλ’ ἡ ἐπιθυμία μου αὕτη δὲν ἀναβιβάζεται μέχρι τοῦ σημείου, εἰς τὸ ὁποῖον τὴν ἀνεβίβασεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Αἰγιαλείας, ὥστε νὰ κλείσω τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ νὰ εἴπω εἰς τὸ Κράτος, ὅτι, ἐκτὸς τῶν νόμων οὓς ἔθηκας, ἐκτὸς τῶν συμβάσεων, ἃς συνωμολόγησας, ὑπόκυψον ἀκόμη εἰς τὸ νὰ πληρώσῃς ἄλλα 5, 6, 10 ἑκατομμύρια, καὶ ἂν ἤθελε συμβῆ νὰ ἀποτύχωσιν αἱ τελευταῖαι συνεννοήσεις, ἃς ἡ Κυβέρνησις ἤθελε κάμει μετὰ τῶν κυρίων, οἱ ὁποῖοι ἀντιπροσωπεύουσι τὴν ἀναλαβοῦσαν τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος ἑταιρίαν. Ἐν ἀποτυχίᾳ δὲ, ἐὰν ἤθελε συμβῆ πᾶσαι αἱ προσπάθειαι τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ἐξεύρῃ τρόπον ν’ ἀπαλλάξῃ τὸν τόπον τῶν δυσχερειῶν τούτων, νὰ ματαιωθῶσιν, ἐγὼ ἤθελον γνωμοδοτήσει εἰς τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἀποδεχθῇ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπροτάθη, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ μεταβληθῶσιν αἱ ὑποχρεώσεις, ἃς οἱ ἀναλαβόντες τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος συνωμολόγησαν διὰ τῆς συμβάσεώς των μετὰ τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ μέγα ὄφελος, τὸ ὁποῖον εἷς ἐκ Θηβῶν βουλευτὴς παρέστησεν, ὁ ἀξιότιμος κ. Διαμάντης, ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει τοῦ ὁποίου ἡ Κυβέρνησις ἠναγκάσθη νὰ ὑποβάλῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, τὸ μέγα ὄφελος δέν μοι φαίνεται τοσοῦτον ἀναμφισβήτητον μοὶ φαίνεται μάλιστα, ὅτι ἐνδέχεται νὰ διατρέξῃ τοὺς σκοπέλους, τοὺς ὁποίους θέλει ἐπιφέρει ἐπερχομένη μετάθεσις τῆς λίμνης Κωπαΐδος ἀπὸ τῆς Λεβαδείας εἰς τὰς Θήβας. Καὶ ἂν ἐπρόκειτο νὰ δώσω κεχωρησμένην ψῆφον εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἤθελον προσπαθήσει νὰ εὕρω λόγους, οἵτινες θὰ μὲ ἀπαλλάξουν ἀπὸ παντὸς δισταγμοῦ περὶ τῆς ἐπιτυχίας τοῦ τρόπου τῆς ἀποξηράνσεως, τὸν ὁποῖον, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, προκαλούμεθα νὰ ἐπιτρέψωμεν. Δὲν ἀρνοῦμαι τὸ συμφέρον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν εἰς τὴν ἐπιτέλεσιν τοῦ ἔργου, διὰ νὰ παρέξωμεν τὰ μέσα εἰς τὴν ἀναλαβοῦσαν αὐτὸ ἑταιρίαν νὰ πορίζηται εὔλογον κέρδος ἐπὶ τῶν κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα διακινδυνεύει· ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι τὸ συμφέρον τῆς ἑταιρίας τοῦτο καὶ μόνον πρέπει νὰ μᾶς ὑπαγορεύσῃ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἐὰν δὲν συνδέηται ἡ μεταβολὴ τῶν ὑποχρεώσεων, ἃς ἡ ἑταιρία ἀνέλαβε, μετὰ τοῦ συμφέροντος τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦτο συντάσσομαι μὲ τὴν γνώμην τοῦ προλαλήσαντος ἀξιοτίμου κ. Γεωργαντᾶ, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀναβάλῃ τὴν εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, διὰ νὰ δώσωμεν καιρὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς τὰς ἀναγκαίας συνεννοήσεις μετὰ τῶν ἀντιπροσωπευόντων τὴν ἑταιρίαν, τὴν ἀναλαβοῦσαν τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος.

§202ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αὐτὸ δὲν ἀρκεῖ. Πρέπει νὰ συνεννοηθῇ καὶ μετὰ τῶν ἐχόντων ἀξιώσεις.

§203Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου δὲν μᾶς ἔδωκε σκιὰν ἐλπίδος, ὅτι ἤθελον ἐπιτύχει διαπραγματεύσεις τοιαῦται, ἐὰν ἐγίνετο τοιαύτη τις ἐνέργεια. Ἀλλὰ καὶ ἂν μετὰ τὰς διαπραγματεύσεις ταύτας δὲν ἐπιτύχωμεν, προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον. Ἡ Κυβέρνησις δὲν εἰσήγαγε τὸ νομοσχέδιον ἐκ πρωτοβουλίας, τὸ εἰσήγαγε πιεσθεῖσα ἀπὸ τὴν ἐπερώτησιν μέλους τοῦ Κοινοβουλίου, ἀνήκοντο; εἰς τὴν ἀντίθετον πτέρυγα, διὰ νὰ δείξῃ τὴν προθυμίαν της, ὅπως παράσχῃ τὰ μέσα εἰς ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου· ἑπομένως δὲν θέλει δυσκολευθῆ νὰ ἐνδώσῃ εἰς τὴν ἐγκατάλειψιν τοῦ νομοσχεδίου, ἐὰν ἀποτύχωσιν αἱ πρὸς τὴν ἑταιρίαν προτάσεις της, ἂν δὲν συναινέσῃ ἡ ἑταιρία νὰ ἀναλάβῃ τοὺς κινδύνους τῶν δικαστικῶν ἀγώνων τῶν ἐχόντων ἀξιώσεις ἰδιοκτησίας· τοῦτο δὲ πρέπει νὰ τάξῃ ὡς βάσιν τῶν διαπραγματεύσεων μετὰ τῶν ἀναλαβόντων τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος. Ἐν περιπτώσει ὅμως καθ’ ἣν δὲν ἤθελε γείνῃ ἀποδεκτὴ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἡ γνώμη τῆς ἀναβολῆς τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, οὔτε ἡ δευτέρα γνώμη, καθ’ ἣν νομίζω, ὅτι ὀφείλομεν νὰ μὴ ἐπιψηφίσωμεν εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον, ὀφείλω ν’ ἀπευθύνω εἰς τὴν Κυβέρνησιν δύω παρατηρήσεις ἐπὶ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ πρώτη παρατήρησις ἀνάγεται εἰς τὸ ἄρθρον πρῶτον. Τὸ ἄρθρον 1 ὁμιλεῖ περὶ ἑταιρίας, ἀναλαβούσης τὴν ἀποξήρανσιν καὶ τὴν καλλιέργειαν τῆς Κωπαΐδος. Ἀλλ’ ὁ νόμος τοῦ 1867, ὁ κυρώσας τὴν σύμβασιν τοῦ 1865, ὁ περιλαμβάνων τοὺς ὅρους ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἐπιτρέπετο νὰ γείνῃ μετὰ ταῦτα παραχώρησις τοῦ δικαιώματος τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, δὲν ἐπιτρέπει τὴν παραχώρησιν τοιούτου δικαιώματος πρὸς σύστασιν ἑταιρίας εἰμὴ μόνον ἑταιρίας πρὸς καλλιέργειαν. Τὸ ἄρθρον 8 τοῦ νόμου τῆς 21 Ἰανουαρίου 1867 λέγει: «Ὅτε ὁ ἐπιτυχὼν τὴν παραχώρησιν καὶ οἱ δικαιοδόχοι αὐτοῦ περατώσωσι τὴν ἀποξήρανσιν καὶ προβῶσιν εἰς σύστασιν ἑταιρίας πρὸς καλλιέργειαν τῶν ἀποξηρανθεισῶν γαιῶν, ἡ δημοσία ἐγγραφὴ μετοχῶν τῆς ἑταιρίας ταύτης θέλει ἀρχίσει ταυτοχρόνως ἐν Παρισίοις καὶ ἐν Ἑλλάδι. Ἐὰν τὸ καταγραφησόμενον κεφάλαιον ἦναι ἀνώτερον τοῦ ζητουμένου, αἱ ὑπὸ πολιτῶν Ἑλλήνων γενησόμεναι ἐγγραφαὶ δὲ θέλουσιν ὑπόκεισθαι εἰς μείωσιν». Ἡ ῥῆσις αὕτη τοῦ νόμου μοὶ δίδει ἀφορμὴν νὰ ἐννοήσω, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ συστηθῇ ἑταιρία πρὸς ἀποξήρανσιν τῆς λίμνης, ἀλλὰ μόνον πρὸς καλλιέργειαν τῶν ἀποξηρανθησομένων γαιῶν, διότι ἡ δευτέρα περίοδος τοῦ ἄρθρου τοῦ νόμου ἐνδεικνύει καὶ τὴν αἰτίαν, ἐξ ἧς ὡρμήθη εἰς τὴν διάταξιν ταύτην ὁ νομοθέτης: «ἡ δημοσία ἐγγραφὴ τῶν μετοχῶν εἰς τὴν ἑταιρίαν ταύτην θέλει ἀρχίσει ταυτοχρόνως ἐν Παρισίοις καὶ ἐν Ἑλλάδι». Ὁ νομοθέτης δὲν ἠθέλησε νὰ συστηθῇ ἑταιρία πρὸς ἀποξήρανσιν, διὰ νὰ μὴ ἐκθέσῃ τὰ ἑλληνικὰ κεφάλαια εἰς τοὺς κινδύνους τῆς ἀποτυχίας τῶν πρὸς ἀποξήρανσιν ἐργασιῶν· ἠθέλησε δὲ μόνον νὰ συστηθῇ ἑταιρία πρὸς καλλιέργειαν, διότι οἱ ἀπειλοῦντες τὰ εἰς τοῦτο διατεθησόμενα κεφάλαια κίνδυνοι τῆς ἀποτυχίας ἦσαν μικρότεροι. Κατὰ τὸ ἄρθρον λοιπὸν 8 τοῦ νόμου, μοὶ φαίνεται, ὅτι ἑταιρία ἔπρεπε νὰ συστηθῇ μόνον ἐπὶ καλλιεργείᾳ τῶν ἀποξηρανθησομένων ἐκτάσεων. Ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει, ἐὰν αὐτὴ ἡ ἑρμηνεία δὲν ἦναι ἀκριβὴς, ἡ διάταξις τοῦ νόμου ὁρίζει ἀκριβῶς, μοὶ φαίνεται, ὅτι, ἂν ἐπρόκειτο νὰ συστηθῇ ἑταιρία, ἡ ἔκδοσις μετοχῶν ἔπρεπε νὰ γίνῃ ταυτοχρόνως καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἑλλάδι, ἡ δὲ ἑταιρία, ἡ ἀναλαβοῦσα ἤδη τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος, συνεστήθη ἐν Γαλλίᾳ καὶ δὲν ἐξέδωκε μετοχὰς ἐν Ἑλλάδι. Ἑπομένως κατὰ τοῦτο δὲν ἐτήρησε τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς ἐκ τοῦ νόμου ἀνέλαβεν. Ἡ πρώτη παρατήρησίς μου ἀνάγεται εἰς τὸ ἄρθρον 1ον. Ἡ δευτέρα ἀνάγεται εἰς τὴν παράγραφον ἕκτην τοῦ ἄρθρου τρίτου τοῦ νόμου, εἰς τὸν τρίτον ὅρον, ὃν περιλαμβάνει. Μοὶ φαίνεται, ὅτι τὰ τοῦ ὅρου τούτου ἐκτίθενται ἐν τῷ συζητουμένῳ νομοσχεδίῳ ἀσαφῶς, καὶ ὅτι ἀπαιτεῖται νὰ διασαφηνισθῇ περισσότερον, διὰ νὰ προλάβωμεν ἀξιώσεις ἐνδεχομένας, αἵτινες δὲν θέλουσι στηρίζεσθαι ἐπὶ τοῦ νόμου τοῦ 1867, οὔτε ἐπὶ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως τοῦ 1865, ἥτις ἐτροπολογήθη διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου. Ἡ σύμβασις τοῦ 1880 διατάσσει, ὅτι γίνεται ἡ παραχώρησις τοῦ δικαιώματος τῆς ἀποξηράνσεως κατὰ τοὺς ὅρους καὶ τὰς διατάξεις τῆς συμβάσεως τῆς 3 Ἰουλίου 1865 καὶ τοῦ νόμου τοῦ 1867· διότι ἐκεῖθεν ἐπορίζετο ἡ Κυβέρνησις τὸ δικαίωμα νὰ παραχωρήσῃ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος. Τὸ ἄρθρον 3, ἐδάφιον 6 τῆς συμβάσεως τοῦ 1865 λέγει: «τὴν χρῆσιν τῶν ὑδάτων τῶν ποταμῶν καὶ χειμάῤῥων, ὅσοι εἰσβάλλουσιν εἰς τὴν ἀποξηρανθησομένην πεδιάδα, διατηρουμένων κτλ..... τῶν ὑδάτων δὲ, τῶν ἐκβαλλόντων ἐκ τοῦ Κωπαϊκοῦ πεδίου διὰ τῆς ἐν τῷ Πτώῳ ὄρει ὑπώρυγος, ἡ ἑταιρία θέλει ἔχει τὴν ἀποκλειστικὴν χρῆσιν ἐπὶ δέκα πέντε ἔτη, ἀρχόμενα ἀπὸ τῆς παραλαβῆς τῶν ἔργων τῆς μνησθείσης ὑπώρυγος, (ἐπιφυλαττομένων τῶν ὑπὸ τρίτων κεκτημένων ἤδη δικαιωμάτων) δυναμένη νὰ μεταχειρισθῇ ταῦτα διὰ τὴν κίνησιν τῶν εἰς τὴν καλλιέργειαν αὐτῶν ἀναγκαίων μηχανῶν». Λοιπὸν ἡ ἑταιρία, ἡ ἔχουσα τὸ δικαίωμα ν’ ἀποξηράνῃ τὴν Κωπαΐδα, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ χρησιμοποιήσῃ τὰ ὕδατα τῆς Κωπαΐδος, τὰ μετοχευθησόμενα διὰ τοῦ ὄρους Πτώου, καὶ τὸ δικαίωμα νὰ διαθέσῃ τὰ ὕδατα ταῦτα διὰ μόνον 15 ἔτη. Ὁ γʹ ὅρος ὅμως τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου μοὶ φαίνεται, ὅτι παραχωρεῖ εὐρύτερα ἢ μεγαλείτερα δικαιώματα. Καὶ ἂν δὲν εἶχε προαίρεσιν ἡ Κυβέρνησις νὰ παραχωρήσῃ εἰς τὴν ἑταιρίαν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δικαίωμα εὐρύτερον ἢ μεγαλείτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον παρεχώρει ὁ νόμος τοῦ 1867, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ διασαφανισθῇ τὸ κείμενον τῆς διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου: «Ἡ κυριότης τῶν ὑδάτων, «λέγει ἡ § γʹ τοῦ 1 ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου, τῶν ἐν «ταῖς ἄνω λίμναις ἐναποταμιευθησομένων, νὰ ἐπιφυλαχθῇ «εἰς τὸ Κράτος, τηρουμένων ἀπαραμειώτων τῶν δικαίων «τῆς ἑταιρίας τῆς Κωπαΐδος, τῶν ἐκ τῆς προηγουμένης «συμβάσεως τῆς 30 Μαΐου 1880 ὑπὲρ αὐτῆς πηγαζόντων, «καὶ ἰδίως ἀναγνωριζομένου αὐτῇ τοῦ δικαιώματος νὰ ἀρ«δεύῃ ἐξ αὐτῶν τὴν ἀποξηρανθησομένην «παιδιάδα τῆς Κωπαΐδος, χωρὶς ὅμως νὰ ἐμποδίζῃ «τὴν ἄρδευσιν τῆς παιδιάδος τῶν Θηβῶν, δι’ ἣν προσδιορί«ζεται τὸ ἥμισυ τοῦ ἐν ταῖς λίμναις ἀποτεταμιευμένου ὕ«δατος, τοῦ ὑπολοίπου ἀφιεμένου διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κω«παϊκοῦ πεδίου.» Διὰ τοῦ ὅρου τούτου οὐ μόνον ἀναγνωρίζεται τὸ δικαίωμα τῆς ἑταιρίας ἐπὶ τῶν ὑδάτων, ἀλλὰ δὲν περιορίζεται ἐντὸς χρόνου, ἐπιτρέπεται δὲ καὶ νὰ γίνεται χρῆσις αὐτοῦ πρὸς ἄρδευσιν τοῦ πεδίου τῆς Κωπαΐδος. Καὶ ἂν θελήσῃ νὰ ἐρευνήσῃ τις, τί ἐστὶ τὸ δικαίωμα τῆς διαθέσεως τῶν ὑδάτων πρὸς ἄρδευσιν τοῦ Κωπαϊκοῦ πεδίου, πιστεύω ὅτι θέλει ἐννοήσει, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο εἶναι ἴσον πρὸς μέγα κέρδος χρηματικόν, ὅπερ θὰ πορίζεται ἡ ἑταιρία ἐκ τῆς τοιαύτης διαθέσεως τῶν ὑδάτων, ἐνῷ ὁ νόμος τοῦ 1867 καὶ ἡ δυνάμει αὐτοῦ γενομένη μετὰ τῆς ἑταιρίας σύμβασις, δι’ ἧς παρεχωρήθη τῇ ἑταιρίᾳ τὸ δικαίωμα τῆς ἀποξηράνσεως, παρέχουσι μὲν τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ἑταιρίαν πρὸς χρῆσιν τῶν ὑδάτων, ἀλλὰ μόνον πρὸς κίνησιν μηχανῶν. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ μεταχειρισθῇ τὰ ὕδατα οὐχὶ μόνον πρὸς κίνησιν μηχανῶν ἀλλὰ καὶ πρὸς ἄρδευσιν, πρέπει νὰ θέσητε τέρμα εἰς τὸ δικαίωμα τοῦτο, τὸ τέρμα τὸ ὑπὸ τῆς συμβάσεως τοῦ 1865 τεθέν, ἤτοι μὴ ὑπερβαῖνον τὰ 15 ἔτη· διότι, ἐὰν δὲν θέσητε τὸ τέρμα τοῦτο, ὁ νόμος τοῦ 1882, ὃν θέλετε ψηφίσει, καὶ δι’ οὗ ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συνομολογήσῃ νέαν σύμβασιν, θέλει ἑρμηνευθῆ ὡς τροποποιῶν τὰ μέχρι τοῦδε νενομοθετημένα, ὡς παρέχων ἀπόλυτον δικαίωμα εἰς τὴν ἑταιρίαν νὰ ποιῆται χρῆσιν τῶν ὑδάτων, καὶ προσέτι δικαίωμα διηνεκές. Αὐταὶ εἰσὶν αἱ δύω παρατηρήσεις, ἃς εἶχον καθῆκον νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1ου τοῦ νομοσχεδίου καὶ τοῦ γʹ ὅρου, τὸν ὁποῖον περιλαμβάνει. Ἀλλ’ αἱ παρατηρήσεις αὗται ὑποβάλλονται εἰς τὴν Βουλὴν, καθ’ ἣν περίπτωσιν δὲν ἤθελεν ἐγκρίνει τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λεβαδείας βουλευτὴς κ. Γεωργαντᾶς ὑπέβαλεν εἰς αὐτὴν, καὶ τὴν ὁποίαν εὑρίσκω εὔλογον καὶ δικαίαν καὶ ὑποστηρίζω ἐκθύμως, καὶ καθ’ ἣν περίπτωσιν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ δὲν ἤθελεν ἀποῤῥίψει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ ἐὰν πεισθῇ ὅτι ματαιοῦνται πᾶσαι αἱ ἀπόπειραι περὶ συνεννοήσεων, ἃς ἤθελε κάμει ἡ Κυβέρνησις μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς ἀναλαβούσης τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος Ἑταιρίας, πρὸς ἄρσιν τῶν δυσχερειῶν εἰς ἃς κινδυνεύει νὰ περιέλθῃ ὁ τόπος, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζω, ὅτι πρέπει ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἢ ἡ Βουλὴ νὰ μὴ ἐπιψηφίσῃ αὐτό. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρα 9 μ. μ.