1882.05.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 69

τῆς 12 Μαΐου 1882.

Ὥρα 3 μ. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ πιστώσεως τοῦ μηνὸς Μαΐου. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. Ἡ αὐτὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει ἐπίσης τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῶν ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων. Ὁ Δ. Χαρατζῆς, δημότης Ἑρμουπόλεως, ὑποβάλλει σκέψεις τινὰς περὶ φόρου ἐπὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν καὶ παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ ταύτας ὑπ’ ὄψιν. (Ὅρα Παράρτημα).

§2ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Καλὸν εἶναι, κύριε Πρόεδρε, αἱ σκέψεις τοῦ ἀναφερομένου νὰ τυπωθῶσιν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἔντυποι.

§4ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τότε νὰ διανεμηθῇ.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουν τρία ἀντίτυπα. Ὅστις ἐκ τῶν κυρίων βουλευτῶν θέλει, ἂς λάβῃ ἓν ἐξ αὐτῶν νὰ τὸ ἀναγνώσῃ. Ὁ Πολυχρόνης Ἰωαννίδης ἐκ Ῥαψάνης, διὰ τὰς ὑπὲρ ἐλευθερώσεως τῆς πατρίδος του θυσίας καὶ ἀγῶνάς του, πρὸς δὲ καὶ διὰ τὴν καταστραφεῖσαν περιουσίαν του, ζητεῖ ἀνάλογον βοήθειαν τακτικήν, εἰς ἀνακούφισιν τῶν οἰκογενειακῶν του ἀναγκῶν.

§6ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ διατάξῃ τὴν διανομὴν τοῦ Ἀστικοῦ Κώδικος, ὅστις εἶναι συντεταγμένος πρὸ 20 ἐτῶν. Ὁ Τόπος δυσανασχετεῖ τὰ μέγιστα, διότι δὲν βλέπει τὸν πολιτικὸν Ἀστικὸν Κώδικα, διὰ νὰ κανονίζῃ τὰς ὑποθέσεις του. Οὐσιαστικῶς λοιπὸν αὐτὸς ὁ νόμος πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν. Εἴμεθα ἑξήκοντα ἐτῶν Βασίλειον καὶ δὲν ἔχομεν Ἀστικὸν Νόμον. Παρακαλεῖται λοιπὸν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ διατάξῃ τὴν διανομὴν τοῦ Ἀστικοῦ Κώδικος, διὰ νὰ μελετήσῃ ἡ Βουλὴ, καὶ ὅσα ἄρθρα αὐτοῦ δὲν εἶναι σύμφωνα μὲ τὰ ἤθη καὶ ἔθιμα τῆς Ἑλλάδος, ἠμπορεῖ νὰ ἀποῤῥιφθῶσι καὶ τοιουτοτρόπως εἰς τρεῖς ἡμέρας νὰ ψηφίσωμεν τὸν νόμον αὐτόν (θόρυβος). Πλεῖστοι ἄνθρωποι εὑρίσκονται ἐπὶ 30 καὶ 40 ἔτη εἰς τὰ δικαστήρια, ἔχουν διαφόρους ὑποθέσεις, καὶ μολαταῦτα δὲν ἠμποροῦν νὰ τελειώσουν ἀκόμη, διότι καθένας ἐφαρμόζει οἱονδήποτε νόμον θεωρεῖ αὐτὸς καλὸν, καὶ δὲν ἠξεύρει ποῦ νὰ βασισθῇ κανείς. Εἶναι ἐντροπὴ διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος νὰ μὴν ἔχῃ Ἀστικὸν νόμον.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Σάββατον θέλει ἀπαντήσει ὁ κ. Ὑπουργός. Ἐπερώτησις τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων κ. Κασιμάτη.

§8ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). (Ὅρα Παράρτημα).

§9ΡΟΥΦΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὑποβάλλω, κύριοι, νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπαγορεύεται ἡ ἁλιεία τῶν ἰχθύων διὰ δυναμίτιδος. Εἶναι κατεπεῖγον, καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ὅρα Παράρτημα).

§10ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§11ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Πληροφορῶ τὴν Κυβέρνησιν περὶ γεγονότος, τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ παρὰ τῶν ἁρμοδίων ὑπαλλήλων. Ὁ ταχυδρομικὸς ἐπιστάτης Καλαμπάκας ἀπὸ πολλῶν ἡμερῶν περιοδεύει μετὰ τοῦ συγγενοῦς του βουλευτοῦ Μανδάλου εἰς τὴν Ἐπαρχίαν, ψηφοθηρῶν ὑπὲρ τῶν ὑποψηφίων βουλευτῶν τῶν φίλων τῆς Κυβερνήσεως, καὶ παρακαλῶ αὐτὴν, ὅπως διατάξῃ ἀνακρίσεις καὶ προβῇ εἰς τὴν τιμωρίαν τοῦ ὑπαλλήλου τούτου.

§12ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω τὴν ἀλληλογραφίαν, τὴν ζητηθεῖσαν παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ Μεσσήνης, περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος δασμοῦ παρὰ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως. Προσέτι δὲ καὶ νομοσχέδιον, ἐπιτρέπον ἐν τοῖς νήσοις Ζακύνθου, Κεφαλληνίας καὶ Ἰθάκης τὴν ἐκμίσθωσιν διὰ δημοπρασίας τῶν προσθέτων δημοτικῶν δασμῶν καὶ τελῶν τῶν δι’ εἰδικῶν νόμων ψηφισθέντων. (Ὅρα Παράρτημα).

§13ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Λαμβάνω, κύριοι, τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως ἐθνικῶν καὶ ἐκκλησιαστικῶν οἰκοπέδων, γηπέδων καὶ κτιρίων. (Ὅρα Παράρτημα).

§14ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐπειδὴ κατὰ ἐπερώτησιν τοῦ κ. Κασιμάτη πρόκειται νὰ γείνῃ εἰς τὴν ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείαν μία αἴτησις πληροφοριῶν, εἶχον ἐγὼ πρὸ πολλοῦ ἀφορμὴν αἰτήσεως παρομοίων πληροφοριῶν, καὶ εἶχον σκοπὸν νὰ παρουσιάσω παράπονα δι’ ὅσα συνέβησαν βιαιοπραγήματα ἐντὸς τοῦ πλοίου τοῦ Σακαντάνη ἐν Κωνσταντινουπόλει εὑρισκομένου, ἀλλὰ δὲν ἔλαβα τὴν τοιαύτην πρωτοβουλίαν φειδοῖ τοῦ χρόνου, ἀναμένων εὐθετώτερον καιρόν. Λαμβάνων ὅθεν ἀφορμὴν ἐκ τῆς σημερινῆς περιστάσεως, συνιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν ὑπόθεσιν τοῦ ἐμποροπλοιάρχου Ἰω. Σακαντάνη, ὅστις εἶχε πωλήσει τὸ ἐκ πορτοκαλλίων φορτίον του ἐν Κωνσταντινουπόλει καὶ ἡτοιμάζετο νὰ τὸ μεταβιβάσῃ ἐπὶ φορτηγίδων διὰ τοῦ ἰδίου του πληρώματος, ὡς ἔδει, ἀλλ’ αἴφνης εἰσπηδήσαντες ἐντὸς τοῦ πλοίου του ἐγχώριοι Ὀθωμανοὶ ἐπὶ τῇ προφάσει ὅτι ἤθελον οὗτοι ἐνεργήσει τὴν ἀποκόμισιν τοῦ φορτίου, ἐξετράπησαν εἰς βιοπραγίας καὶ ἁρπαγάς· προσεπάθησαν οἱ ἐν τῷ πλοίῳ ὅπως διὰ μέσων τὸ μὲν ἠπίων, τὸ δὲ ἐπιτακτικωτέρων νὰ τοὺς ἐμποδίσωσιν, ἀλλ’ ἐστάθη ἀδύνατον νὰ ἀπέλθωσιν· ἠναγκάσθησαν ἐπὶ τέλους νὰ ὑψώσωσι τὴν σημαίαν, ὅπως ἀναστείλωσι τὴν καταπάτησιν τῶν διεθνῶν ἐθνικῶν δικαίων, ἀλλ’ ἐκεῖνοι ἐξύβρισαν αὐτούς χειρότερον, τοὺς περιύβρισαν συλλήβδην ἅπαντας, περιύβρισαν τὴν σημαίαν, εἰσώρμησαν δὲ τότε ἀκόμη καὶ ἄλλοι Ὀθωμανοί, τοὺς ᾔκισαν δεινῶς, προξενήσαντες οὕτω εἰς αὐτοὺς μεγάλας ζημίας καὶ σωματικὰς καὶ ἠθικὰς καὶ ὑλικάς. Περὶ τούτου ἔχει λάβει γνῶσιν ἡ ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβεία, ἀλλ’ οὐδὲν ἐνήργησεν οὔτε τὸ αὐτόθι προξενεῖον. Ἑπομένως παρακαλῶ ὅπως μαζῆ μὲ τὴν προηγουμένην ἐπερώτησιν ζητηθῶσι καὶ πληροφορίαι καὶ περὶ τούτου πρὸς ἱκανοποίησιν τοῦ παθόντος. Μάλιστα οὗτος λέγει ὅτι τίποτε δὲν μὲ προσέβαλε τόσον, οὔτε τὸ ξύλον, οὔτε αἱ ζημίαι, τὰς ὁποίας ὑπέστην, ὅσον ἡ προσβολὴ τῆς Ἑλληνικῆς σημαίας.

§15ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ περὶ τῶν λόγων, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν τὴν εἰς Ἀλεξάνδρειαν ἀποστολὴν τῶν δύω πολεμικῶν ἡμῶν πλοίων.

§16ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (πρωθυπουργός). Τὰ πολεμικὰ πλοῖα ἀπεστάλησαν εἰς Ἀλεξάνδρειαν, διότι ἐκεῖ, ὡς ἐκ τῆς ἀνωμάλου καταστάσεως τῶν πραγμάτων, ἦτον ἀνάγκη νὰ ὑπάρχωσι πλοῖα ὑπὸ σημαίαν Ἑλληνικὴν δι’ ἐνδεχόμενον κίνδυνον τῶν ἡμετέρων ὑπηκόων. Τοιαύτη πρόνοια συνήθως λαμβάνεται, ὁσάκις θεωρηθῇ ὅτι ἡ κατάστασις Χώρας τινὸς, ἔνθα σπουδαῖαι ὑπάρχουσιν παροικίαι ὁμοεθνῶν, εἶναι ἔκρυθμος. Ὁ Πολιτικὸς Πράκτωρ τῆς Ἑλλάδος ἐν Ἀλεξανδρείᾳ ἐτηλεγράφησεν, ὅτι ἐπέκειτο κίνδυνος καὶ ὅτι ἡ παρουσία τῶν πλοίων ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ εἰς ἀντίληψιν τῶν ἐν Αἰγύπτῳ ἐγκατεσταμένων πολυαρίθμων Ἑλλήνων ὑπηκόων. Τὰ πλοῖα ἐστάλησαν εὐθὺς δ’ ὡς παρέλθῃ ὁ κίνδυνος, καὶ ἐλπίζω ὅτι θέλει παρέλθει ταχέως, ἂν δὲν παρῆλθεν ἤδη, θέλουσιν ἐπανακάμψει.

§17ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τότε καλὸν θέλει εἶσθαι, καὶ προτείνω καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συγχαρῇ τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τούτῳ καὶ εὔχομαι, ὥστε πᾶσα Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ φέρηται οὕτω, κηδομένη καὶ προστατεύουσα τὰ συμφέροντα τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν: Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπαναληπτικῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Μέσης. Τὸ Τμῆμα προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Μέσης παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Μέσης καὶ νόμιμον Βουλευτὴν αὐτῆς τὸν Κωνσταντῖνον Βασιλάκην. — Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προικίσεως τοῦ Ταμείου τῆς ὁδοποιΐας.

§19ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πάλιν, κύριε Πρόεδρε, ἂς διατρέξωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ὁλόκληρον, ἵνα ψηφίσωμεν ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχουν ἀντιῤῥήσεις.

§20ΤΙΝΕΣ. Εἰς αὐτὸ ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν αὐτὸ ἀναβάλλεται.

§22ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Φρονῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι τοῦτο δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς διακοπὴ τῆς συζητήσεως.

§23ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς διακοπὴ τῆς συζητήσεως, διότι θὰ διατρέξωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, διὰ νὰ ἴδωμεν ποῖα εἶναι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ὅπως πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἀναγινώσκονται αἱ πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφοραὶ καὶ γίνονται αἱ ἐπερωτήσεις, οὕτω καθορίζεται καὶ τὸ δελτίον τὸ ἡμερήσιον διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως ἐκείνων τῶν ἀντικειμένων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχει πλήρης ὁμοφωνία.

§24ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ παρατήρησίς μου ἀποβλέπει εἰς τὸ νὰ μὴ εἰσαχθῇ προηγούμενον, κατὰ τὸ ὁποῖον δύναται νὰ διακόπτεται ἡ συζήτησις ἡ ἀρξαμένη.

§25ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν δύναται νὰ εἰσαχθῇ προηγούμενον κακὸν διότι ἐνῷ διατρέχομεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἀπόκειται εἰς ἕνα ἕκαστον βουλευτὴν νὰ σταματήσῃ πᾶσαν παρεκτροπήν. Καὶ ἡ ἁπλῆ παρατήρησις δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς λόγος, ὅπως παραλείψωμεν τὸ νομοσχέδιον καὶ μεταβῶμεν εἰς τὸ ἑπόμενον. (Ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις διαφόρων νομοσχεδίων εἰς ά. βʹ. καὶ γʹ. ἀνάγνωσιν).

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρεμματικῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἐνεργούντων τὴν καταμέτρησιν δασῶν.

§27ΤΙΝΕΣ. Εἰς αὐτὸ δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς γʹ. συζήτησιν).

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγήσεως πιστώσεως διὰ τὰ ἔξοδα τοῦ μηνὸς Μαΐου 1882.

§29ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἦλθεν ἀκόμη ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται.—Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀναβολῆς τῆς ἐκτελέσεως τῶν νόμων περὶ στρατολογίας καὶ ναυτολογίας ἐν ταῖς νέαις Ἐπαρχίαις.

§31ΤΙΝΕΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς βʹ. συζήτησιν).

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων ΧΝΖʹ. καὶ ΧΝΣΤʹ.

§33ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τί νόμοι εἶναι αὐτοί, κύριε Πρόεδρε;

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι νόμοι προξενικοί.

§35ΤΙΝΕΣ. Νὰ συζητηθῇ.

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὰ χθὲς λεχθέντα, κύριε Πρόεδρε, τοῦ Προξενείου Πρεβέζης ὁ μισθὸς ν’ αὐξηθῇ ἀπὸ 500 εἰς 600 δραχμάς. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς βʹ. συζήτησιν). (Ἐπίσης ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς βʹ. συζήτησιν, τὰ νομοσχέδια 1) περὶ περὶ ἀποξηράνσεως λιμνῶν, καὶ 2) περὶ κυριότητος τῶν μεταλλείων).

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου τῆς 1 Ἰουλίου 1838 περὶ δενδροφθορῶν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 2).

§38ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Παρακαλῶ, μίαν παρατήρησιν. Ὁ κατάλογος ὁ φορολογικὸς γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς φορολογίας. Ἀλλὰ πληροφορίας τακτικὰς δὲν ἔχομεν, παρὰ μόνον τῶν ἀροτριώντων βοῶν. Πρέπει λοιπὸν ν’ ἀναβληθῇ.

§39ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Εἴδατε τὸ ἰδικόν μας νομοσχέδιον;

§40ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ποῖον νομοσχέδιον ἀναγινώσκεται, κ. Πρόεδρε;

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπογεγραμμένον ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργείου.

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριε Δημητρακάκη, τὸ ἄρθρον ἔχει ὡς ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει).

§43ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ναί· ἀλλὰ ὁ ἕνας πληρώνει διπλοῦν φόρον, ἐνῷ καὶ ὁ ἄλλος ἔχει χωράφια καὶ δὲν πληρώνει τίποτε. Εἶναι σπουδαιότατον αὐτὸ, καὶ πρέπει ν’ ἀναβληθῇ.

§44ΡΑΛΛΗΣ. Ἀνεγνώσθησαν δύω ἄρθρα καὶ δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀναβληθῇ.

§45ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Πολὺ καλά. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 ὡς καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ. συζήτησιν. — Ἐπίσης ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ. συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον περὶ καταχωρίσεως Διαταγμάτων ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως).

§46ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ πορθμείων.

§47Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν νὰ καταθέσῃ σημείωσιν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον εἰσπράττεται ἐκ τῆς ἐνοικιάσεως ἐπὶ τῶν πορθμείων.

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ποσὸν εἶναι σημειωμένον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἐκ 15 χιλιάδων δραχμῶν διὰ τὸ ἔτος 1881, 28 δὲ χιλιάδες δραχμῶν ὑπελογίσθη, ὅτι θὰ εἰσπραχθῶσι κατὰ τὸ τρέχον ἔτος. Ἀλλὰ θέλω ὑποβάλει πρὸ τῆς αὐρινῆς συζητήσεως πίνακα τῶν ἤδη ἐκμεμισθωμένων πορθμείων. Τὸ ἔχω ἕτοιμον ἐν τῷ ὑπουργείῳ. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια, 1) περὶ πορθμείων· 2) περὶ προσχωρήσεως εἰς τὴν περὶ ἀπαλλαγῆς Ταχυδρομικῶν ἐπιταγῶν συμφωνίαν· 3) περὶ ἐγκρίσεως τῆς ἐν Παρισίοις συνομολογηθείσης μεταξὺ Γαλλίας καὶ Ἑλλάδος Ταχυδρομικῆς Συμβάσεως· 4) περὶ ἐγκρίσεως τῆς ἐν Λονδίνῳ συνομολογηθείσης μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ Ἑλλάδος Ταχυδρομικῆς Συμβάσεως· 5) περὶ ἀκυρώσεως τῶν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἰδιωτῶν Συμβάσεων, ἂν δὲν κυρωθῶσιν ἐντὸς τῆς αὐτῆς Συνόδου· 6) περὶ ἐγκρίσεως νὰ προσχωρήσῃ ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν συνομολογηθεῖσαν ἐν Παρισίοις τῇ 3 Νοεμβρίου 1880 Ταχυδρομικὴν Σύμβασιν μετὰ τῶν Κρατῶν τῆς Εὐρώπης· 7) περὶ τόκου ὑπερημερίας. Ἐπίσης γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς ά. ἀνάγνωσιν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως εἰς τὴν Γερμανικὴν Κυβέρνησιν ἐκ τῶν ἐν Ὀλυμπίᾳ διπλῶν εὑρημάτων πάντων τῶν ἐν τῷ εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβληθέντι καταλόγῳ).

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπανερχόμεθα εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ προικίσεως τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§50Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν φέρω τὴν ἑξῆς σημείωσιν· Σελ. 103 τοῦ φυλλαδίου τῆς 1 Ἰανουαρίου 1881 τῆς «Revue de Deux Mondes»: «Διὰ τοῦ νόμου τῆς 30 Μαΐου 1878 ἐγένετο δεκτὸν νέον δασμολόγιον, αὐξάνον τὴν εἰσαγωγὴν κατὰ 4 καὶ ½ ἐπὶ πλέον ἑκατομμύρια καὶ τὸ ὁποῖον ἐχρησίμευσεν ὡς βάσις εἰς νέας συμβάσεις ἐμπορικὰς μετὰ τῆς Αὐστρίας, Γαλλίας καὶ Ἑλβετίας. Τέλος τῇ 15 Ἀπριλίου 1879 ἡ τιμὴ τοῦ καπνοῦ ὑψώθη σπουδαίως ἐπὶ τῷ σκοπῷ νὰ ἀναβιβασθῶσι τὰ ἔσοδα εἰς 24 ἑκατομμύρια. Ἰδοὺ ὅθεν, ὅτι, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν μόνον τῶν μέτρων τῶν μᾶλλον ἀξίων λόγου, ἐγένετο προσθήκη 52 ἑκατομμυρίων ἐπὶ τῶν διαρκῶν βαρῶν τῶν φορολογουμένων. Ἐκ τούτων ὅμως δέον νὰ ἀφαιρεθῶσι 10 ἑκατομμύρια, ἅτινα ἀφέθησαν χάριν ἀνακουφίσεως τριακοσίων χιλιάδων ἐκ τῶν ἐλαφρῶς φορολογουμένων, τοὺς ὁποίους ἀπήλλαξαν ἀπὸ τὸν φόρον ἐπὶ τῆς κινητῆς περιουσίας, ἀπὸ δικαιώματά τινα ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς, χάριν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, καὶ τέλος ἀπὸ τὰ τέλη ἐπὶ τῆς ποταμοπλοΐας (Navigation Interieure)»

§51ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κύριοι, ὁ πολὺς Βόλφιος, ὁ πατὴρ τῆς νεωτέρας κριτικῆς, ὁ ἀποκαταστήσας τὸ ὁμηρικὸν κείμενον καὶ πολλοὺς χωρίσας Ὁμήρους, ἐσυνείθιζε νὰ λέγῃ, ὅτι τὰ ⅔ τῶν διαφόρων γραφῶν εἶναι σολοικισμοί· τί ἤθελεν εἴπῃ, ἐὰν παρευρίσκετο εἰς τὴν παροῦσαν συζήτησιν καὶ ἤκουε ὅσα ἐῤῥέθησαν σόλοικα καὶ ἐναντία εἰς τὰ κοινότερα στοιχεῖα τῆς Πολ. Οἰκονομίας, ἤθελε δὲ ἀκούσει καὶ τὰς ἀπείρους ἀντιφάσεις καὶ τὰς πολλὰς γνωσιμαχίας; Ἤθελε τότε ἐπικυρώσει ὅ,τι ἔλεγεν ὁ Βάκων εἰς τοὺς πολλοὺς ἀντιλέγοντας, πρὸς οὓς εἴριζεν, ὅτι ὡς δέσμιοι βαττολογοῦσι: «tamquam ex vinculis sermocinantur» ὡς δέσμιοι προλήψεων, δέσμιοι πολιτικῶν σκοπῶν, δέσμιοι ἀφορμῶν, οἵτινες οὐδεμίαν ἔχουσι σχέσιν μετὰ τῆς λογικῆς «tamquam ex vinculis sermocinantur»· καὶ τῷ ὄντι, εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον, πλέον παντὸς ἄλλου, ἐγείρεται αὐτὴ ἡ ἀπορία, πῶς ἦτο δυνατὸν ἐπὶ κεφαλῆς αὐτῆς τῆς σταυροφορίας νὰ ἴδω τὸν ἔντιμον ἀρχηγὸν τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι κατὰ τὰ 1865, ὅτε ἐπανῆλθον ἐκ τῆς Εὐρώπης, τότε ἄκων ἐξηναγκάσθην νὰ λάβω μέρος εἰς τὸ ὑπουργεῖον, τοῦ ὁποίου προήδρευεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος καὶ μέλος ἦτον ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου κ. Λομβάρδος. Ἐκεῖνο τὸ ὑπουργεῖον ἐθεωρεῖτο, ὅτι εἶχε μεγάλην πλειονοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ, στηριζομένην εἰς τὴν ἀποδιδομένην ὑπόληψιν εἰς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν ἐκ Μεσσήνας, εἰς τὴν σύνεσιν καὶ τὴν καλὴν διεύθυνσιν τῶν πολιτικῶν πραγμάτων. Ὅτε ἤλθομεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εὕρομεν λαμπρὰν ὑποστήριξιν. Ἀλλὰ πρῶτον νομοσχέδιον ὑπεβλήθη τὸ περὶ ταμείου ὁδοποιΐας· αὐτὸ πρῶτον ἔφερε τὸ ὑπουργεῖον εἰς συζήτησιν καὶ ἐνῷ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον ἐφαίνετο, ὅτι ἦτο τὸ κοινωνικῶς ὠφελιμώτερον, ἐντούτοις ἐπολεμήθη λυσσωδῶς καὶ ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας διήρκεσεν ὁ ἀγὼν, τοῦ δὲ ἀγῶνος αὐτοῦ θῦμα ἔγεινεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης. Ἀλλὰ γενόμενος θῦμα ἔθεσεν αὐτὸ ὡς πολιτικὸν πρόγραμμα, ὥστε ἅμα ἐπανῆλθεν πάλιν ἰσχυρὸς εἰς τὴν ἐξουσίαν, πρῶτον ἔφερεν αὐτὸν τὸν νόμον περὶ ὁδοποιΐας. Ἐτήρησε τότε τὴν ὑπόσχεσίν του, καὶ ἐπέτυχε νὰ ψηφισθῇ ἐν ἔτει 1867. Ἔκτοτε ἤρξαντο τὰ τῆς ὁδοποιΐας ἔργα. Πιστὸς εἰς αὐτὸ τὸ πρόγραμμα μέχρι τοῦ ἔτους 1878, βλέπει ὅτι οἱ πόροι, οὓς ἔδωκεν εἰς τὴν ὁδοποιΐαν, δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς. Προικίζει λοιπὸν τὴν ὁδοποιΐαν ἐκ νέου διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1878, καὶ προικίζει τὴν ὁδοποιΐαν διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1878· προσθέτων πολλοὺς φόρους, προσθέτων ἐξ ἐκείνων τοὺς ὁποίους ἡμεῖς προτείνομεν ἤδη· δὲν ἀρκεῖται ὅμως εἰς αὐτούς· βλέπει, ὅτι δὲν θέλουν δώσει ποσὸν ἀνάλογον πρὸς ὑποστήριξιν τῶν ἀναγκῶν. Ἐπιβαρύνει λοιπὸν ἐν γένει ὅλην τὴν φορολογίαν ἀναιξερέτως· τὴν γεωργίαν, διὰ τὴν ὁποίαν συνήθως δὲν ἐνδιαφέρεται διὰ τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα φέρει· ἀλλὰ προστίθησι καὶ αὐτὸν τὸν φόρον ἑνὸς δεκατημορίου εἰς τὰ τελωνεῖα ἰδοὺ «½% ἐπὶ τῆς παραγωγῆς τοῦ ἐλαίου, 10% ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν κατὰ στρέμμα φορολογουμένων προϊόντων, 5% ἐπὶ τῶν ἐν τοῖς τελωνείοις εἰσπραττομένων ἐγγείων φόρων, ⅒ ἐπὶ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, 5 λεπτὰ ἐπὶ τῶν μικρῶν ζώων καὶ δεκαπέντε ἐπὶ τῶν μεγάλων. Πρόσθετον ποσοστὸν πέντε τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν». Προσθέτει λοιπὸν εἰς ὅλους τοὺς φόρους, παρ’ ὅλων ζητεῖ αὔξησιν καὶ δι’ ὅλων προικίζει τὸ ταμεῖον. Προικίζων ἐν τούτοις τὸ ταμεῖον δι’ ὅλων αὐτῶν τῶν αὐξήσεων, ἔχει τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι δὲν θέλουν ἐπαρκέσει. Ἔκτοτε αὐτὸς κυβερνῶν ἐνόει ὅτι ἐκ τοιούτων πόρων τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας τρεφόμενον θέλει προχωρεῖ βραδέως, θέλει ἐκπληροῖ μικρὰς ἀνάγκας, καὶ θέλει παραταθῆ ἐπὶ πολὺ ὁ χρόνος, ἕως ὅτου ἀποκατασταθῇ ἡ συγκοινωνία. Διὰ τοῦτο προσέφυγεν εἰς ἄλλην πρόνοιαν· εἰς τὴν πρόνοιαν τῶν δανείων· ἔκτοτε προέβλεψεν ὅτι τὸ ταμεῖον διὰ μιᾶς πρέπει νὰ εὕρῃ τὰ κεφάλαια, ὅπως ἐπιχειρίσῃ ἔργα σπουδαῖα καὶ γενικὰ καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα οὐχὶ κατὰ μέρος καὶ τμηματικῶς, ποτὲ μὲν κατασκευάζων ὁδὸν εἰς ἐκείνην τὴν Ἐπαρχίαν, ποτὲ δὲ εἰς τὴν ἄλλην καὶ ἴσως κατ’ εὔνοιαν ἢ χάριν συμπαθείας δὲν ἐξεύρω ποίας, ἀλλὰ πάντοτε κατὰ τὰς ἀνάγκας τῆς Ἐπικρατείας καὶ τῆς κοινωνίας, διὰ ν’ ἀνοιχθῶσιν αἱ ἀρτηρίαι τοῦ Κράτους καὶ νὰ δοθῇ εἰς τὰ προϊόντα ἡ ἔξοδος, τῆς ὁποίας ἔχουν ἀνάγκην, διότι τοῦτο εἶναι ὁ πλοῦτος τῆς Ἑλλάδος, παραγωγὴ προϊόντων, ἐξαγωγὴ προϊόντων. Προβλέπων λοιπὸν ὅτι δὲν ἐπαρκοῦσιν εἰς τὸ ταμεῖον διὰ τοῦ ἄρθρου 1, διὰ τοῦ ἄρθρου 5 φροντίζει ὡς ἑξῆς· «Πρὸς ταχυτέραν ἐκτέλεσιν τῶν κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον ὁδῶν, ἐπιτρέπεται τῇ Κυβερνήσει νὰ συνομολογήσῃ εἰς λογαριασμὸν τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, ἐπὶ ἐγγυήσει τῶν ἐσόδων αὐτοῦ, δάνειον χρεωλυτικὸν ἐπὶ τόκῳ οὐχὶ μείζονι τῶν 8%» Πρὸ πόσων ἐτῶν; πρὸ τεσσάρων ἐτῶν ἐθεώρει, ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον νὰ δοθῇ τοιαύτη ἄδεια εἰς τὴν Ἐξουσίαν διὰ τῆς συνομολογήσεως δανείου πρὸς εὕρεσιν σπουδαίου κεφαλαίου. Οὐ μόνον τότε, πρὸ τεσσάρων ἐτῶν, εἶχεν ὡς μέλημα τῶν σκέψεών του τὴν εὕρεσιν αὐτοῦ τοῦ δανείου, ἀλλὰ καὶ κατόπιν ἐπανελθὼν εἰς τὴν Ἐξουσίαν μετὰ τὸ 1878, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον, ἠκούσαμεν ὅτι ὑπῆρχε σχέδιον συνομολογήσεως αὐτοῦ τοῦ δανείου καὶ προτάσεις ἔγειναν περὶ δανείου χωριστοῦ. Ἐνθυμοῦμαι, ἦτο τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, καὶ ἐπολέμησα τὸ νομοσχέδιον αὐτοῦ, δι’ οὗ ἐζήτει δάνειον, ὅπως μετατρέψῃ εἰς ὁμολογίας τοῦ ἐθνικοῦ δανείου τὰ χρήματα τῆς ὁδοποιΐας. Τὴν πρᾶξιν ταύτην ἐθεώρησα χρηματιστικὴν καὶ ἑπομένως ὡς βλαβεράν ὄχι διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, ἀλλὰ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀναμιγνύεται ἡ Κυβέρνησις εἰς χρηματιστικὰς ἐργασίας· λοιπὸν ἔκτοτε ἐξηκολούθει νὰ ἔχῃ αὐτὴν τὴν γνώμην. Πότε μεταβάλλει γνώμην; ὅταν βλέπῃ πραγματοποιούμενον τὸ σχέδιόν του, καθ’ ἣν στιγμὴν προσάγεται ἡ πρότασις, τῆς ὁποίας δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι εἶναι ὁ πατήρ· τότε ὁ πατὴρ ἀπωθεῖ τὸ τέκνον του, δὲν θέλει νὰ τὸ ἴδῃ, ἀποστρέφει τὸ πρόσωπόν του, τὸ κακίζει, τὸ ἀπωθεῖ ὡς ἀπόβλητον καὶ προφέρει κατ’ αὐτοῦ λόγους πικροὺς «tanquam ex vinculis sermocinatur». Περιέχει τάχα τὸ νομοσχέδιον τί τὸ ἐναντίον, διάφορον, μὴ σύμφωνον πρὸς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐν αὐτῷ τῷ Νόμῳ τοῦ 1878 κατ’ ἐλάχιστον; Ἐὰν φέρ’ εἰπεῖν ἀπαιτῇ, ὅτι πρέπει νὰ πραγματοποιηθῇ μὲ τόκον κατώτερον τῶν 8%, ἰδοὺ ὅτι ἔχομεν τόκον πρὸς 6 καὶ ¾ τοῖς ἑκατὸν. Δὲν ἐπολέμησε λοιπὸν μόνον τὴν ἐπιβουλὴν τῶν φόρων, τὴν αὔξησιν τῶν τελωνειακῶν φόρων. Ἐὰν ἐπολέμει αὐτὴν μόνην, ἠδύνατο νὰ εἴπῃ τις πρὸς στιγμήν, ὅτι κήδεται τῆς κοινωνίας, ὅτι δὲν ἐγκρίνει νὰ ὑποκύψῃ εἰς νέα βάρη, ἐπιφέροντα ἐλάττωσιν τῆς κινήσεως τοῦ ἐμπορίου. Ἀλλὰ δὲν ἔπραξε τοῦτο. Ἐπολέμησε αὐτὴν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, αὐτὴν τὴν βάσιν ἐθεώρησε ἄτοπον καὶ περιττὴν, ἀντιτάσσων ὅτι ἔχετε τὰ μέσα, καὶ ὅτι ἀρκεῖ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας. Εἶναι ἀνάγκη μακρῶν λόγων ἀπέναντι τοῦ τὰ τοιαῦτα λέγοντος; Ἀρκεῖ νὰ ὑπενθυμίσῃ τις εἰς αὐτὸν, ὁποῖος ἦτο πρὸ 4 ἐτῶν, ὁποῖος ἦτο πρὸ 2 ἐτῶν, καὶ ὁποῖος παρίσταται καὶ σήμερον· ἂς στρέψῃ αὐτὸς πρὸς ἑαυτὸν τὰ βλέμματα, ἂς δώσῃ λόγον εἰς ἑαυτὸν καὶ ἂς ἐξηγήσῃ πόθεν προῆλθεν αὐτὴ ἡ μεταβολή· ἂς εἴπῃ αὐτὸς εἰς ἑαυτὸν, ἐὰν ἐπιτρέπεται νὰ μεταβάλῃ τὴν γνώμην ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους καὶ νὰ καταπολεμῇ αὐτὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα υἱοθέτησε, πρέπει νὰ νομίζῃ, ὅτι τὰ πάντα δύναταί τις νὰ πράττῃ, ὅταν φθάσῃ εἰς περιωπήν τινα, ἄλλοτε μὲν νὰ ὑποστηρίζῃ τοῦτο, καὶ ἄλλοτε τὸ ἐναντίον, καὶ ἐν τούτοις νὰ εὑρίσκῃ ἀκρόασιν. Μὴ πιστεύσητε, ὅτι ὑπάρχει τοιοῦτος φετικισμὸς ἐν τῇ Ἑλληνικῇ κοινωνίᾳ, καὶ ὅτι ὡς αὐτὸς δύνανται πάντες νὰ ἦναι ἀνακόλουθοι. Ἀλλ’ ἔρχεσθε προσέτι νὰ πολεμήσητε τὸν τρόπον, δι’ οὗ προβλέπεται ἡ ὑπηρεσία αὐτοῦ τοῦ δανείου, διὰ νὰ μὴ ἐλαττώσητε τοὺς πόρους καὶ τὰ μέσα τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Δὲν εἶχεν ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις νὰ φέρῃ Νόμον, ἐὰν ἐσκόπει ἁπλῶς νὰ εὕρῃ τὸ δάνειον καὶ τὰ μέσα τῆς ὁδοποιΐας· ὁ νόμος ὑπῆρχε, καὶ τὸ πολὺ ἐδύνασθε νὰ φέρετε ἐπερώτησιν ἐὰν ἦναι κατάλληλοι οἱ ὅροι, διότι τοῦτο δύναται πάντοτε ἡ Βουλὴ νὰ τὸ ἐξετάσῃ· καὶ ὅταν τὸ Ὑπουργεῖον ἐνεργῇ ἐντὸς τοῦ Νόμου, δύναται νὰ ἐξετάσῃ ἡ Βουλὴ ἐὰν ἐνήργησε σκοπίμως καὶ κατὰ τὴν εὔθετον ὥραν· ἀλλὰ δὲν ἤλθατε νὰ ἐξετάσητε τοῦτο· προσβάλλετε κατ’ ἀρχὴν αὐτὸ τὸ δάνειον. Ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ χρῆσις τοιούτου δανείου; Διὰ νὰ τὸ ἐξετάσητε ἀνατρέχετε εἰς ὑπολογισμούς καὶ ἀρνεῖσθε, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ χρῆσις αὐτοῦ τοῦ δανείου ἐν βραχεῖ χρόνῳ· διότι, ἐὰν θελήσετε νὰ δαπανήσετε 6 ἢ 8 ἢ 10 ἑκατομμύρια, δὲν εἶναι πιθανὸν νὰ εὕρητε τοσούτους ἐργάτας, Τίς λέγει ταῦτα; λέγει ταῦτα ἐκεῖνος, ὅστις, ἐπὶ πολὺν χρόνον διατελέσας ἐπὶ κεφαλῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ πᾶσαν πληροφορίαν καὶ εἴδησιν καὶ νὰ γνωρίζῃ τὰ πάντα, ὅταν πρόκειται περὶ κοινοῦ συμφέροντος, ὅτι εἰς τὸν Ἰσθμὸν τοῦ Σουὲζ 16 χιλιάδες Ἑλλήνων εἰργάζοντο. Νομίζει, ὅτι προτιμότερον εἰς αὐτοὺς ἦτο νὰ μεταβῶσιν εἰς τὸν Ἰσθμὸν τοῦ Σουὲζ, παρὰ νὰ μείνωσιν ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος, ὅπου εἶναι ἡ ἑστία των; καὶ νομίζει, ὅτι αὐτὰς τὰς 16 χιλιάδας δὲν θέλει εὕρει πρὸς ἐργασίαν ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος; ἠρώτησε πόσοι ἦσαν καὶ πόσον ἐπῃνέθησαν οἱ Ἕλληνες ἐργάται; δὲν ἀνεγίνωσκε τοῦ Λεσὲψ τὴν ἔκθεσιν, διὰ νὰ ἴδῃ, ὅτι πολλάκις ἐπῃνέθη τὸ φίλεργον καὶ ὀλιγαρκὲς τοῦ Ἕλληνος; Ἀλλὰ διατί δὲν ἐγίνοντο ἔργα μέχρι τοῦδε; Δὲν ἐγίνοντο ἕνεκα τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἐσυνειθίσατε νὰ δίδετε τὰς ἐργολαβίας· σεῖς δίδετε τὰ ἔργα εἰς ἐργολάβους, οἵτινες στεροῦνται κεφαλαίων καὶ ἐκ πρώτης ἀφετηρίας καταφεύγουν εἰς τὸ Δημόσιον ταμεῖον διὰ νὰ λάβωσι τὰ πρῶτα ἐφόδια, διὰ νὰ προμηθευθῶσι τὰς πρώτας ὕλας καὶ νὰ πληρώσωσι τοὺς ἐργάτας. Βεβαίως τοιοῦτοι ἐργολάβοι δὲν δύνανται νὰ φέρωσιν εἰς πέρας σπουδαῖα ἔργα· ἀλλὰ ὅταν οἱ ἐπιχειροῦντες εἶναι σπουδαῖοι, ὅταν ἔχωσι τὸ ταμεῖον πλῆρες, δύνανται πάντοτε νὰ εὕρωσι τοὺς ἀναγκαίους ἐργάτας ἐν Ἑλλάδι· ἀλλ’ οὐ μόνον ἐκ τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς γείτονος χώρας μέγιστος ἀριθμὸς ἐργατῶν θέλει ἔλθει· καὶ ἐὰν δὲν ἐξαρκῶσιν οἱ Ἕλληνες, ἔρχονται Ἰταλοὶ καὶ ἐξ ἄλλων ἐθνῶν, ὅσον ἔχετε ἀνάγκην μεγάλης πληθύος αὐτῶν. Δὲν βλέπομεν σήμερον κάθε ἡμέραν ἀνθρώπους ζητοῦντας ἐργασίαν; Ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας ἀπὸ τίνων πολιορκούμεθα; Εἶναι ἄλλο τι τὸ ὁποῖον καθ’ ἡμέραν συμβαίνει; Διατί; διότι δὲν γίνονται ἔργα ἄξια, εἰς τὰ ὁποῖα ἑλληνικὴ δραστηριότης νὰ ἀπασχοληθῇ. Ἡ ἑλληνικὴ δραστηριότης δὲν ἔχει ὅρια, εἶναι μεγίστη, εἶναι ἱκανὴ τὰ πάντα νὰ ἐπιχειρήσῃ, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται διεύθυνσις, ἀπαιτεῖται πορισμὸς τῶν μέσων· ἐὰν ἡ διεύθυνσις εἶναι ἐναντία τοῦ σκοποῦ, ἐὰν ἦναι ἄτεχνος, ἐὰν ἀποβλέπῃ εἰς πᾶν ἄλλο παρὰ εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ἔργου, τότε ἐννοῶ, διατὶ δὲν εὑρίσκονται ἐργάται, διότι δὲν ἔχετε ἀνθρώπους φέροντας κῦρος καὶ τὰ ἐχέγγυα διὰ τοιαύτας ἐπιχειρήσεις. Δὲν ἕπεται ἐκ τούτου ἡ ἔλλειψις ἐργατῶν. Διατί λοιπὸν καταπολεμεῖτε τὴν ἀρχὴν, καταπολεμεῖτε τάχα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον καὶ σεῖς εἴχατε; καὶ πρέπει νὰ τὸ εἴχατε, ὅταν λέγετε διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1878, ὅτι πρέπει νὰ συνομολογήσωμεν τοιοῦτο δάνειον, ὅπως ἐν βραχεῖ χρόνῳ, τῇ βοηθείᾳ αὐτοῦ, κατασκευασθῶσιν αἱ ὁδοί· δὲν προσδιωρίσατε κἂν τὸ ποσόν· ἠδύνατο νὰ ἦναι μέγιστον 30, 50, ἢ 100 ἑκατομμυρίων· ποῖος τὸ ἐμποδίζει; Ἐν τῷ νόμῳ τοῦ 1878 δὲν ὑπάρχει περιορισμός· ἕως εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον ἐφθάσατε, τόσον ἀπεριόριστος ὑπῆρξεν ἡ ἐπιθυμία σας, ὥστε οὔτε κατὰ ποσὸν προσδιωρίσατε.

§52ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπῆρχον χρήματα.

§53ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐὰν νομίζετε, ὅτι δὲν ὑπῆρχον χρήματα, ἔχετε μέγα λάθος· διότι ἡ πίστις δίδει τὰ χρήματα, καὶ ἂν ἦσθε εἰς κατάστασιν νὰ ἐμπνεύσητε πίστιν, εἴχατε χρήματα. Ὅταν δὲν εὑρίσκετε χρήματα, οὐδὲν ἄλλο σημαίνει ἢ ἔλλειψιν πίστεως. Οἱ κεφαλαιοῦχοι παρακαλοῦσι νὰ διαθέσωσι τὰ χρήματά των. Ὅταν ἐν Εὐρώπῃ ὁ τόκος εἶναι 2 ἢ 3%, νομίζετε, ὅτι δὲν θὰ σπεύσωσι νὰ διαθέσωσιν ἐνταῦθα τὰ κακῶς ἀμειβόμενα κεφάλαια; Τί κωλύει αὐτούς; ἡ ἔλλειψις πίστεως. Ἅμα δύνασθε νὰ δημιουργήσητε πίστιν, ἔχετε ἄφθονα τὰ κεφάλαια. Ἀλλ’ ἐπροβλέψατε ποτὲ περὶ τούτου; Ἐρωτήσετε πρῶτον ἐὰν παρέχετε πίστιν ἀρκοῦσαν, καὶ ἔπειτα μεριμνήσετε νὰ εὕρητε κεφάλαια. Οὐδὲν ἐγένετο ὅμως τοιοῦτον, ὥστε νὰ προσδοκᾶτε τὸ μέγα καλόν. Σήμερον παρῃτήσατε καὶ τὸ τέκνον σας, ὅπερ δὲν ἔχετε τουλάχιστον τὸ δικαίωμα καὶ νὰ κατακρίνετε. Ἐὰν ἠθέλετε νὰ μιμηθῆτε τὸν Κρόνον, τὸ ἐννοῶ· ἀλλὰ ἐνταῦθα συμβαίνει τὸ ἀντίστροφον· τὸ τέκνον κινδυνεύῃ νὰ φάγῃ τὸν πατέρα. Ἀναγνωρίσατε λοιπὸν τὰς πράξεις σας, καὶ ὁμολογήσατε, ὅτι κατ’ ἀρχὴν δὲν ἐννοεῖτε νὰ πολεμήσητε αὐτὴν τὴν πρότασιν. Διατί ἄλλα εἴχετε τότε ἐν τῷ νῷ, καὶ ἄλλα σήμερον ἐκφράζετε; Μὴ ἐπικαλεῖσθε τὸ βραχὺ τοῦ χρόνου διὰ μεγάλα ἔργα, τὰ ὁποῖα καὶ σεῖς εἴχετε ἐν τῇ διανοίᾳ, ὅταν δὲ πρόκειται νὰ γίνωνται, ἐναντιοῦσθε. Μὴ δικαιολογεῖσθε λέγοντες, ὅτι δὲν εἶναι πραγματοποιήσιμα, φέροντες ὡς μόνον λόγον τὴν ἔλλειψιν χειρῶν· διότι καὶ τοῦτο ἀποδεικνύεται ἁπλῆ πρόφασις κατὰ τὸ πρόσφατον παράδειγμα ἐν Σουέζ, μὴ ἐπιτρέπον ἀμφιβολίαν, ὅτι χεῖρες ὑπάρχουσι. Ἀλλ’ ἔλθωμεν νὰ ἐξετάσωμεν ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν τὸ ζήτημα· ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ προτεινομένου ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου τρόπου. Ἐδῶ προέβησαν εἰς πολλοὺς ὑπολογισμούς· ἀλλὰ πρὶν σᾶς εἴπω περὶ αὐτῶν τῶν ὑπολογισμῶν, ἔρχομαι νὰ σᾶς εἴπω περὶ τῆς συνδιαλέξεως μετ’ ἐκείνων οἵτινες ὡς ἐκ τοῦ ἔργου αὐτῶν ἐνδιαφέρονται καὶ δικαιοῦνται ν’ ἀκουσθῶσι. Ἦλθε πρὸς ἐμὲ ἐπιτροπὴ τοῦ ἐμπορικο–βιομηχανικοῦ συλλόγου, ὅπως παραστήσῃ, ὅτι διὰ τοῦ προτεινομένου νομοσχεδίου καταστρέφεται τὸ ἐμπόριον καὶ ἡ βιομηχανία. Ἀφοῦ τοὺς ἤκουσα, τοὺς ἠρώτησα, ἐὰν εἶναι συγχρόνως καὶ τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας, καὶ ἐν ὀνόματι ἀμφοτέρων παρίστανται· μάλιστα μοὶ εἶπον, καὶ τῶν δύω. Ἀλλὰ τότε σᾶς ἐρωτῶ, ἡ βιομηχανία ἀνέκαθεν καὶ συνήθως ζητεῖ προστασίαν· τί μᾶλλον συντελεῖ εἰς τὴν προστασίαν, ἢ ὅσον ἡ αὔξησις τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν; Λοιπὸν ζητεῖτε νὰ ἐλαττώσωμεν τὴν προστασίαν, νὰ φέρωμεν τὰ ξένα προϊόντα τῆς ξένης βιομηχανίας ἀφθονώτερα; Κατὰ τὴν γνώμην σας, πρέπει νὰ ἐπιτρέψωμεν τὴν εἰσαγωγὴν ἐλευθέραν; Ὄχι! ἀπήντησαν μιᾷ φωνῇ, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἴμεθα σύλλογος καὶ τῆς βιομηχανίας καὶ τοῦ ἐμπορίου, σᾶς εἴπαμεν αὐτὸ, ὅτι παριστάμεθα ἐν ὀνόματι αὐτῶν· ἀλλ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν ἀντιπροσωπεύομεν καὶ τὰ δύω, ἀλλὰ μόνον τὴν ἐμπορίαν. Δέχομαι, εἶπον ἐγὼ τὴν ἐξήγησιν καὶ ἀφίνομεν πρὸς ὥραν τὴν βιομηχανίαν· ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ ἐμπόριον, τὸ ὁποῖον τὴν στιγμὴν ταύτην μόνον ἀντιπροσωπεύετε καὶ χάριν αὐτοῦ δυσανασχετεῖτε, διότι διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ φόρου μᾶλλον θὰ ἐλαττωθῇ ἡ κατανάλωσις· δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ ὁποῖον σᾶς ταράττει; Μάλιστα, μοὶ εἶπον. Ὄχι, διότι θὰ τὸ πληρώσητε σεῖς, ἀλλ’ ὁ καταναλωτὴς, ὄχι ὁ ἔμπορος, διότι ὁ ἔμπορος προκαταβάλλει· ἀλλ’ ἐὰν ἐλαττωθῇ ἡ κατανάλωσις, τότε ὁ ἔμπορος ζημιοῦται μόνον διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῆς καταναλώσεως. Μάλιστα, λέγουν, εἴμεθα σύμφωνοι. Σᾶς ἐρωτῶ λοιπὸν, ὑπέλαβον ἐγὼ, τί μᾶλλον συντελεῖ εἰς τὸν σκοπὸν, ὃν διώκετε· τί πρέπει νὰ ἐπιζητῆτε πρὸ πάντων, βεβαίως τὴν αὔξησιν τῆς καταναλώσεως; Πῶς δὲ αὐξάνει ἡ κατανάλωσις; δι’ οὐδενὸς ἄλλου τρόπου, ὅσον διὰ τῆς αὐξήσεως μέσων τῆς συγκοινωνίας. Ἐὰν εἰς τὸ ἐσωτερικὸν δὲν δύνασθε νὰ μεταβῆτε, διὰ νὰ προμηθευθῆτε προϊόντα καὶ ἐὰν τὰ ἐμπορεύματά σας δὲν μεταφέρωνται εὐκόλως εἰς τὸ ἐσωτερικὸν, ἡ κατανάλωσις βεβαίως παρακωλύεται. Καὶ ἂν ἔχετε πολλὰ ἐμπορεύματα δι’ εὐτελοῦς τέλους εἰσαχθέντα, αὐτὰ θὰ μένουσιν εἰς τὰς ἀποθήκας σας καὶ ὀλίγη θὰ γίνεται ἡ κατανάλωσις. Ὑποθέσατε ὅμως, ὅτι γίνεται ἡ ὁδοποιΐα καὶ τὰ ἐμπορεύματα φθάνουν ἐν ἀκαρεῖ καὶ δι’ ἐλαχίστης δαπάνης ἁπανταχοῦ ὠφελεῖσθε, ναὶ ἢ ὄχι; λοιπὸν τί πράττομεν ἡμεῖς; ἐνῷ ἐκτείνομεν τὰς ὁδοὺς, δὲν προστατεύομεν τὴν κατανάλωσιν, τὴν ἐξαγωγὴν τῶν προϊόντων καὶ τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ἐμπορευμάτων πρὸς κατανάλωσιν; Ἰδοὺ ὅτι αὐτὸς ὁ νόμος δὲν σᾶς βλάπτει. Δὲν ἀντιλέγομεν, ἀπήντησαν τότε, ἀλλ’ ὑπάρχουν εἴδη, τὰ ὁποῖα βαρύτερον φορολογοῦνται συγκριτικῶς, ἐνῷ ἄλλα προστατεύονται ἀδίκως. Τὸ ἀποδέχομαι, ἀπήντησα ἐγὼ, τὸ δασμολόγιον δὲν εἶναι σύμφωνον πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ ἐμπορίου· εἰς τοῦτο δὲν ἀντιλέγω· ἀλλ’ εἰς τοῦτο δὲν ἀφορᾷ κυρίως τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Ἀναγνωρίζομεν καὶ ἡμεῖς, εἶπον αὐτοὶ τότε, ὅτι οὕτως ἔχει καὶ ἀνεχώρησαν. Αὐτὸ εἶναι τὸ συμπέρασμα τῆς συνδιαλέξεως καὶ ἔκτοτε ἐπείσθην, ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἀληθῆ καὶ ζωτικὰ συμφέροντα τοῦ ἐμπορίου, δὲν καταθλίβονται ἐκ τῆς αὐξήσεως, οὔτε στενάζουν ὑπὸ τὸ βάρος. Ὁ πόνος εἶναι φανταστικὸς, διότι δὲν ἤκουσα γογγυσμόν. Ἤκουσα βεβαίως γογγυσμὸν, ἀλλ’ ἀπὸ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα οὐδὲ εἰς βλάβην ὑπόκεινται, οὐδὲ ἔχουν συμφέρον εἰς τὴν ὑπόθεσιν, διότι δὲν ἀμφιβάλλω, ἐὰν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς, ὅστις ἠγόρασεν αὐτὸ τὸ ὡραῖον ψάθινον καπέλο, παρεπονέθη ὅτι τὸ ἠγόρασεν δέκα λεπτὰ ἐπὶ πλέον, δύναμαι ν’ ἀδιαφορῶ ἐὰν παραπονῆται· πραγματικὸν συμφέρον δὲν ἔχει· ἐνῷ οἱ ἔχοντες πραγματικὸν συμφέρον, δὲν ἐκβάλλουν φωνήν. Δὲν ἔπρεπε σπουδαία ἀντιπολίτευσις νὰ ἐγείρῃ μόνη φωνήν. Ὁ Ἕλλην ἐκβάλλει ἠχηρὰν φωνὴν, ὅταν ἐγγίζεται εἰς τὸ βαλάντιον· ἐκεῖ εἶναι πολὺ εὐαίσθητος. Ἄρα τὰ ἐνταῦθα λεχθέντα δὲν εἶναι πραγματικὰ, ἀλλ’ ἐπιχειρήματα οὐδὲν ἄλλο ἐμφαίνοντα, ἢ σύγχυσιν. Ἔρχομαι ἤδη νὰ ἐξετάσω, ἐὰν ἡ κατανάλωσις πράγματι δύναται νὰ θεωρηθῇ παραβλαπτομένη, διότι τὰ βάρη αὐξάνουσι. Ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Μεσσήνης ἠθέλησε νὰ μᾶς δείξῃ, ὅτι εἶναι ἀπάτη ἡ φαινομένη αὔξησις, περὶ ἧς ἐν τῇ εἰσαγωγῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ γίνεται λόγος, la plus value. Αὐτὴ ἡ φαινομένη αὔξησις εἶναι ἁπλῶς φανταστικὴ, εἶναι παρεξήγησις τῶν ἀριθμῶν καὶ τῶν πραγμάτων· καὶ ἠκούσατε, ὅτι ἦλθε καὶ μέχρι τῆς ἐξηγήσεως τῶν ἀριθμῶν. Ἀλλὰ καὶ ἐδῶ σύγχυσις καὶ οὐδὲν ἄλλο καὶ αὐτῶν τῶν ἀριθμῶν. Εἶναι ἐκ τῶν συνήθων ἡ σύγχυσις τῶν ἀριθμῶν παρὰ τῷ λαλήσαντι ὡς καὶ ἐν πολλοῖς ἄλλοις. Ἐγὼ ὅμως λαμβάνω ἁπλούστατα τοὺς ἀριθμοὺς συγκριτικῶς. Παραβάλλω αὐτοὺς κατὰ σειρὰν καὶ εὑρίσκω ἐν ἔτει 1877 εἰσαγωγὴν ἐκ δρ. 9,862,421, ἐν ἔτει 1878 ἐκ δρ. 11,199,667, ἐν ἔτει 1879 ἐκ δρ. 13,411,081. Λοιπὸν 2 ἑκατομμύρια τὸ ἓν ἔτος ἐπὶ πλέον καὶ 2 ἑκατομμύρια τὸ ἕτερον ἔτος ἐπὶ πλέον· κατὰ τὸ 1880 ἐκ δρ.14,408, 231, τὸ 1881, ἐκ δρ. 16,394,055. Λέγετε ἅμα ἔλθετε εἰς τὸ 1880, ὅτι ἐπῆλθεν ἡ αὔξησις ἐκ τῆς προσθήκης τοῦ φόρου· διὰ τοῦτο δὲν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν αὐτὴν τὴν αὔξησιν. Ἀφίνω τὴν κατὰ μέρος σύγκρισιν τῶν δύω τελευταίων ἐτῶν, καὶ συγκρίνω τὸ 1879 πρὸς τὸ 1881. Ποίαν διαφορὰν βλέπομεν μεταξὺ αὐτῶν τῶν 2 ἐτῶν; 2,982,874. Ἐντὸς αὐτῆς ὑπάρχουν καὶ τὰ 11% τῆς αὐξήσεως. Ἐὰν προσθέσωμεν τὸ 11% εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ 1879 ἐκ δρ. 13,411,081, τοῦτο τὸ 11% ἤθελε μᾶς δώσει 14,900,000, ἀλλὰ καὶ πάλιν μένει αὔξησις 1,500,000. Ἰδοὺ λοιπὸν, ὅτι ἡ αὔξησις εἶναι σταθερά. Ἀλλὰ δὲν ἀρέσκουν τὰ πράγματα, διότι δὲν εἶναι σύμφωνα πρὸς τὰ σχέδια, πρὸς τοὺς σκοποὺς τῆς ζητουμένης ἀποδείξεως καὶ ἑπομένως ζητεῖται τρόπος διαστροφῶν. Ποῖον τρόπον εὑρῆκεν διαστροφῆς ὁ ἔντιμος προλαλήσας; εὑρῆκε τὸν ἑξῆς· ὑπῆρχε, λέγει, τῳόντι αὕτη ἡ αὔξησις καὶ οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ αὐτὴν, ἀλλ’ εἶναι ἀποτέλεσμα τυχαῖον τῆς αὐξήσεως τῆς ἐξαγωγῆς καὶ τῆς παραγωγῆς προϊόντων. Ἰδοὺ λέγει πόθεν εἶναι ἡ αὔξησις, οὐχὶ δὲ ἐκ τῆς προϊούσης ἀναπτύξεως τῆς καταναλώσεως· κατὰ κανόνα ὅπου ὑπάρχει ἐξαγωγὴ ἀνωτέρα ἐκεῖ αὐξάνει καὶ ἡ κατανάλωσις. Μάλιστα, σύμφημι καὶ ἐγὼ, ὅτι ὅσον αὐξάνει ἡ ἐξαγωγὴ, αὐξάνει καὶ ἡ εἰσαγωγή· ἡ βάσις τοῦ θεωρήματος τούτου εἶναι ὀρθοτάτη· ἀλλ’ ὁ πίναξ τί λέγει; Ὁ πίναξ λέγει τὸ ἐναντίον· διότι παραβάλλω τὸ 1881 καὶ εὑρίσκω ἐξαγωγὴν 2,549,027. Εὑρίσκω εἰς τὸ 1877 ὅτε ἡ εἰσαγωγὴ ἦτον 9,862,421· ὅτι ἡ ἐξαγωγὴ ἦτο 3,262,441. Ποῦ εἶναι αὐτὴ ἡ σχέσις καὶ ἡ ἀλληλουχία, ἡ ἀλληλεπίδρασις αὐτὴ, ὅτι ἐκ τῆς ἐξαγωγῆς ἤρτηται καὶ προσδιορίζεται ἡ εἰσαγωγή; Ἅμα βλέπετε εἰς τὸ ἔτος 1877 ἐξαγωγὴν 3,262,441 καὶ ἀπέναντι εἰσαγωγὴν 9,862,421, τὸ ἑπόμενον ἔτος τί προσδοκᾶται; κατ’ αὐτὸ τὸ ἀξίωμα, ἐὰν ἴδητε, ὅτι ηὔξησεν ἡ εἰσαγωγὴ εἰς 11 ἑκατομ. ἄρα καὶ ἡ ἐξαγωγὴ αὐτοῦ τοῦ ἔτους ἔπρεπε νὰ ἦναι ηὐξημένη, ἐνῷ εἶναι ἔλαττον τοῦ ἡμίσεος· λοιπὸν, οὕτω δὲν ὑπάρχει αὐτὴ ἡ ἀλληλουχία. Τὸ ἀξίωμα δύναται νὰ ἦναι ἀφηρημένως ὀρθότατον, δὲν πολεμῶ αὐτὸ κατὰ θεωρίαν, ἀλλ’ ἐν τοῖς πράγμασι δὲν ἐμφαίνεται. Δύνασθε νὰ μοὶ εἴπητε, πῶς δέχομαι κατὰ θεωρίαν ὀρθὸν, ὅτι δὲν εἶναι ἐν τοῖς πράγμασι. Τοῦτο τὸ βλέπομεν καὶ ἐν ἄλλοις ἔθνεσι. Ἐν τῇ πολιτικῇ οἰκονομίᾳ ὑπάρχουσι τοιαῦτα παραδείγματα διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι δὲν ὑποπίπτουσι ὅλα εἰς τὰς αἰσθήσεις μας, μᾶς λείπουν πολλὰ μέσα βεβαιώσεως καὶ διὰ τοῦτο νομίζομεν ὅτι δὲν ὑπάρχουσι πράγματα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι. Ἐν ἐκείνοις τοῖς ἔτεσιν ἡ εἰσαγωγὴ δὲν ἦτον ἴση τῇ τοῦ 1879, ἀλλ’ ὑπάρχουσιν ἴσως ἄλλοι πόροι ἄγνωστοι εἰς ἡμᾶς, τοὺς ὁποίους δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν ἐκ τῶν πινάκων. Εἴδατε ὅτι ἐγὼ ἐζήτησα πίστωσιν διὰ στατιστικοὺς πίνακας καὶ πρῶτος, ὅστις ἔφερεν ἀντίῤῥησιν εἰς τὸ νὰ μὴ δοθῇ ἦτο πάλιν αὐτὸς ὁ πρώην Γενικὸς Γραμματεὺς, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας. Ἐν τούτοις τὸ μόνον μέσον, δι’ οὗ δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς γνῶσιν αὐτῶν τῶν πραγμάτων εἶναι αὐτὸ, ἀλλὰ πιθανὸν νὰ λέγητε κατὰ τὸ πολιτικόν σας σύστημα, ὅτι προτιμότερον εἶναι νὰ μένωμεν ἐν τῷ σκότει, ὥστε ἐρχόμενοι ἐπὶ τοῦ βήματος νὰ παίζητε μὲ τοὺς ἀριθμοὺς μετακινοῦντες αὐτοὺς κατὰ βούλησιν ὡς εἰς τὸ ζατρίκιον. Ἀλλὰ τὸ ὅλον οἰκοδόμημα, τὸ ὁποῖον ἠθελήσατε νὰ κατασκευάσητε, καταπίπτει καὶ δὲν ἀρκεῖ νὰ μὲ πείσητε, ὅτι ἡ κατανάλωσις εὑρίσκεται ὑπὸ περιορισμόν τινα, καὶ ὑπάρχει κίνδυνος μήπως ἐλαττωθῇ ἡ εἰσαγωγή. Σήμερον δὲν ἔφερον τ’ ἀποτελέσματα τῶν εἰσπράξεων τῶν τελωνείων τῶν τελευταίων μηνῶν’ νομίζω, ὅτι αὐτοὺς τοὺς μῆνας ἔχομεν αὔξησιν μεγάλην, καὶ ἀφ’ ὅτου ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν αὐτὴ ἡ πρότασις, ἡ ὁποία συζητεῖται, δὲν ἔμαθον, ὅτι αἱ εἰσπράξεις ἐμειώθησαν, ἀπεναντίας μανθάνω πανταχόθεν ὅτι τὰ τελωνεῖα ἐργάζονται ζωηρότατα. Πόθεν θέλετε ν’ ἀντλήσετε τὰ ἐναντία ἐπιχειρήματα διὰ νὰ πολεμήσητε νομοσχέδιον, διὰ τὸ ὁποῖον σεῖς ἄλλοτε πολὺ δικαίως ἐκαυχήθητε, ἀλλὰ δὲν ἐπροφθάσετε νὰ ἐκτελέσητε καθ’ ὅλα τὰ μέρη. Ἄρα σήμερον ἐκ φθόνου, σεῖς οἵτινες κατεσκευάσετε αὐτὸ, σεῖς πάλιν τὸ πολεμεῖτε. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἁγνὰ ἐλατήρια ἐκείνου, ὅστις ἔρχεται ἐνταῦθα ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ πραγματευθῇ περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους; Λυπεῖσθε δῆθεν, ὅτι βαρύνεται ἡ μικρὰ τάξις καὶ δεικνύετε συμπάθειαν, ἥτις ἠδύνατο τῷ ὄντι νὰ συγκινήσῃ, ἐὰν ἔβλεπέ τις, ὅτι αὐτὴ ἡ συμπάθεια δὲν ἦτο αὐτῆς τῆς στιγμῆς καὶ πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν νὰ ἐπέλθῃ ἐκ τούτου ἐντύπωσις, καὶ νὰ δοθῇ ἐνίσχυσις εἰς λόγους, οὓς οὐδὲν ἄλλο ὑπηγόρευσεν, εἰμὴ πνεῦμα ἀντιστάσεως καὶ ἀντιπράξεως· ἀδιαφορεῖτε ἐὰν διὰ τῆς ἀντιπράξεώς σας παραβλάπτεται ὅ,τι ὡς κοινοφελὲς προηγουμένως σεῖς αὐτοὶ ἐπεσφραγίσατε διὰ τῆς γνώμης σας. Δεικνύετε αὐτὴν τὴν συμπάθειαν ἐπιτηδείως, αὐτὴν τὴν στιγμὴν πρὸς ἀντιπερισπασμὸν, ἀνησυχοῦντες μὴ ἐπιβαρυνθῇ ἡ μικρὰ τάξις. Ἐρωτῶ, σεῖς τὶ ἐπράξατε, ὁσάκις εὑρέθητε εἰς τὴν θέσιν νὰ προτείνητε νέους φόρους; Ἐπράξατε ἄλλο τι σεῖς κατὰ τὸ ἔτος 1879, ὅτε ἐκτάκτως καὶ κατεπειγόντως ἐπεβάλατε φόρον εἰσαγωγῆς; ποῦ ἐπεβάλατε τότε φόρον; Ἰδοὺ βλέπω διὰ τοῦ Διατάγματος ἐπεβάλατε φόρον ἐπὶ τοῦ πετρελαίου 35 λεπτῶν κατ’ ὀκάν, ἐνῷ μοὶ φαίνεται, ὅτι ἦτο 22 λεπτὰ πρότερον. Τώρα ποῖος ποιεῖται χρῆσιν πετρελαίου, ποῖος ἄλλος ἢ ἡ μικρὰ τάξις τῆς κοινωνίας;

§54ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας πετρέλαιον καίουν;

§55ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πανταχοῦ τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἂν ἠθέλατε λάβει τὸν κόπον, ἔντιμε κύριε βουλευτὰ ἐκ Σπάρτης, διότι διὰ σᾶς εἶναι τοῦτο ἀνάξιον λόγου, ἀλλὰ ἀπὸ περιέργειαν μόνον νὰ εἰσέλθητε εἰς αἴθουσαν μεγαλοπρεπῆ, ἠθέλατε ἰδεῖ, ὅτι τὸ πετρέλαιον θεωρεῖται βάναυσον καὶ δὲν γίνεται χρῆσις ὅπου βασιλεύει πολυτέλεια, ἀλλ’ ὁ φωτισμὸς γίνεται δι’ ἐλαίου.

§56ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ χωρικὸς δὲν μεταχειρίζεται πετρέλαιον, οὔτε ὁ ποιμήν.

§57ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν φιλονικῶ, ὅτι καὶ ὁ τελευταῖος γεωργὸς καὶ ὁ ποιμὴν εἰς τὰ ὄρη δὲν ἔχει πετρέλαιον, καὶ ἐγὼ τὸ λέγω, ἀλλὰ φιλονικεῖτε, ὅτι ὁ τελευταῖος πολίτης πίνει καφφέ.

§58ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Οὔτε αὐτό.

§59ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν πίνει καφφέ. Φιλονικεῖτε περὶ ζακχάρεως.

§60ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὄχι.

§61ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἰδοὺ τὰ προϊόντα ἐφ’ ὧν ηὐξήσατε τὸν φόρον.

§62ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Πετρέλαιον ὅμως μόνον εἰς τὰς πόλεις ἔχουσι.

§63ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀφήσατέ με νὰ ἔχω αὐτὴν τὴν πλάνην, διότι καὶ ἐγὼ γνωρίζω χωρικούς. Σεῖς μάλιστα εἶσθε εὐτυχὴς, διότι νομίζετε, ὅτι δὲν φορολογεῖται ὁ χωρικός. Ὑπάρχουσι πολλοὶ καὶ εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες δὲν παραδέχονται, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ δείξῃ αὐτὴν τὴν συμπάθεια, καὶ ἐνῷ δεικνύει αὐτὴν, ἐρωτῶ, διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ δασμολογίου κατὰ 10% ποία τάξις ἐπιβαρύνεται; Δὲν βλέπω νὰ φορολογῶνται εἴδη τῆς πρώτης ἀνάγκης, τοιαῦτα εἴδη δὲν μεταχειρίζεται ὁ γεωργὸς, ἀλλὰ μόνον ὁ κάτοικος τῶν πόλεων ἐπιβαρύνεται· δὲν βλέπω νὰ ἐπιβαρύνηται ἐκείνη ἡ τάξις, ὑπὲρ τῆς ὁποίας ἐζήτησαν νὰ δείξωσι συμπάθειαν.

§64ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀμερικάνικον πανὶ ποῖος μεταχειρίζεται;

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μὴ ἐπιτρέπετε διακοπὰς, κ. Καλλιγᾶ.

§66ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὅλη αὐτὴ ἡ ἀγανάκτησις τοῦ κ. βουλευτοῦ εἶναι, διότι ἐπλήρωσε φόρον, διὰ τὸ καινουργὲς ἐκ ψάθου καπέλου, δέκα λεπτὰ ἐπὶ πλέον. Δὲν ὑπάρχει δι’ αὐτῆς τῆς αὐξήσεώς τι, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ μᾶς ταράξῃ, τὸ ὁποῖον νὰ ἐνισχύσῃ αὐτὰς τὰς ἰδέας, τὰς ἤδη προτεινομένας, ὅτι μέλλει νὰ ἐπέλθῃ βλάβη οἱαδήποτε ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς, νὰ περιορισθῇ ἡ κατανάλωσις· ὄχι· ἡ κατανάλωσις προβαίνει καὶ οἱ καταναλωταὶ φαίνεται, ὅτι ἔχουσιν εὐρωστίαν, καὶ ἐνόσῳ φορολογοῦμεν τὸν εὔρωστον δὲν ἔχομεν νὰ φοβηθῶμεν· ὁ φορολογῶν τὸν ἐξησθενισμένον, τὸν φθισιῶντα, ἐκεῖνος πρέπει νὰ προσέχῃ· ἀλλ’ ὅταν βλέπωμεν τὴν εὐρωστίαν, τὴν πληθώραν, ὅταν φορολογῶμεν, καὶ ἐν τοσούτῳ προβαίνει αὔξησις, συνεπῶς παρακολουθοῦμεν τὴν αὔξησιν· καὶ ὅστις παρακολουθεῖ τὴν αὔξησιν βαδίζει κατὰ φύσιν, δὲν προτείνει τι, τὸ ὁποῖον ἀπαγορεύει οἱαδήποτε πρόνοια ὑπὲρ τῆς κοινωνίας. Ἀλλ’ ἄλλος ἐγείρεται ἀγὼν φοβερώτερος ἐναντίον τοῦ προτεινομένου νόμου, διότι ναὶ, ἔγινεν ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ ἀμέσως, ἅμα τῇ προτάσει, συμφώνως πρὸς τὸν ἅπαξ ψηφισθέντα νόμον τοῦ 1880, οὐδεὶς δύναται ν’ ἀντείπῃ εἰς αὐτό· ἀλλ’ εἶναι ὁ νόμος οὗτος ἔγκυρος; εἶναι ἰσχυρός; δύναται νὰ ὑφίσταται ἀπέναντι τοῦ Συντάγματος; Καὶ ἂν δὲν δύναται νὰ ὑφίσταται ἀπέναντι τοῦ Συντάγματος, ἡ πρᾶξις ἡμῶν εἶναι παράνομος καὶ ἀντισυνταγματικὴ, εἶναι μηδέν. Μάλιστα τοῦτο ἀντέταξαν ἰδίως εἰς ἐμὲ, ὅτι ἔγραψα τοῦτο, ὅτι εἶναι ἄκυρος ὁ νόμος ὁ ἀντισυνταγματικός. Χαίρομαι ὅτι εὑρίσκω νὰ ἐνδιαφέρωνται, καὶ μετὰ πάθους μάλιστα, μετ’ εὐλαβείας πρὸς τὸ Σύνταγμα καὶ νὰ φθάνωσι εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε νὰ συντρίβωσιν οὐχὶ πλέον Διατάγματα ἀντιβαίνοντα εἰς τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ καὶ νόμους. Ἀλλ’ ἔρχομαι νὰ ἐρωτήσω, πρόκειται ἤδη περὶ τοῦ νόμου τοῦ 1880; Ὅτε ἐγὼ ἠθέλησα νὰ ἐκτυλίξω ἱστορίαν, κατεκρίθην πικρῶς, ὅτι προκειμένου περὶ τοῦ φόρου τῶν ζώων ἀνέτρεξα εἰς τὸ ἱστορικὸν παρελθόν· ἀλλ’ ἐδῶ παρουσιάζεται ἱστορία ἄλλη, εἶναι ἄλλη ἱστορία ἡ μέχρι τοῦ 1857.

§67ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἱστορία σύγχρονος.

§68ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μάλιστα, εἶναι ἡ ἐποχὴ τῶν γενικῶν Γραμματέων. Λοιπὸν ὑπῆρξεν ἄλλοτε ὁ τελωνιακὸς νόμος, ὅστις διέταττεν, ὅτι ἐπιτρέπεται ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς μεταβολὴ τοῦ δασμολογίου ἐπὶ πλέον ἢ ἐπὶ ἔλαττον διὰ Διαταγμάτων, ὑποβαλλομένων παραχρῆμα εἰς τὴν Βουλὴν, ἅμα συνερχομένην. Ἀλλ’ ἡ παραφθορὰ πιθανὸν προῆλθεν ἐκ τοῦ νόμου τοῦ 1867. Ὁ τελωνειακὸς νόμος τοῦ 1867, αὐτὸς διεστρέβλωσε τὰ πράγματα· δὲν περιωρίσθη νὰ εἴπῃ μεταβολὴ, ἀλλ’ εἶπε μεταῤῥύθμισις. Ἐὰν ἔλεγε μεταβολὴ, ὑπῆρχεν ὅριον, ἀλλὰ λέγει μεταῤῥύθμισις, καὶ ὅταν λέγῃ μεταῤῥύθμισις περιέχει πλέον τι τῆς μεταβολῆς. Ἐκεῖθεν τὸ κακὸν, καὶ αὐτὸ τὸ κακὸν ἐκορυφώθη ἐν ἔτει 1880, διότι ἐν τῷ νόμῳ τοῦ 1880 δὲν ἔγεινε πλέον λόγος περὶ μεταβολῆς, ἀλλὰ περὶ μεταῤῥυθμίσεως, ὅτι πᾶσα μεταῤῥύθμισις προτεινομένη δύναται ἀμέσως νὰ ἐφαρμοσθῇ, ἅμα τῇ εἰσαγωγῇ τῆς προτάσεως εἰς τὴν Βουλήν. Ἐὰν δὲν ἦτο ἡ λέξις μεταῤῥύθμισις, θὰ ἦτο μεταβολή· ἀλλ’ εἶναί τι πλέον ἡ μεταῤῥύθμισις κατ’ ἀντίθεσιν τῆς μεταβολῆς; Ἔκτοτε φαίνεται, ὅτι προχωροῦμεν εἰς τὸν ὄλεθρον. Ἡ ἀλήθεια ὑπῆρχε μόνον ἐν ἔτει 1857· τότε ὑπῆρχεν ἐν ἐνεργείᾳ ἡ φωτίζουσα τὴν κοινωνίαν διάνοια, ἀλλ’ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἐξησθένησε καὶ ἤδη ἐν ἔτει 1867 ἐμυώπησαν, ἕως οὗ ἐν ἔτει 1880 ἀπετυφλώθησαν κατὰ κράτος. Αὐτοὺς τοὺς τυφλοὺς πρέπει ἤδη νὰ περιστείλωμεν, πρέπει νὰ προσέχωμεν τοὺς τυφλοὺς, διότι δύνανται νὰ ἦναι τὰ μάλα ἐπιβλαβεῖς, πρέπει νὰ δώσωμεν εἰς αὐτοὺς νὰ ἐννοήσουν, τί ἐστὶ μεταῤῥύθμισις· ἡ μεταῤῥύθμισις δέον νὰ σημαίνῃ μεταβολή. Ὅταν ἀνατρέξωμεν εἰς τὸ ἔτος 1867, θὰ ἴδωμεν ὅτι μεταῤῥύθμισις εἶναι μεταβολὴ ἐπὶ πλέον ἢ ἐπὶ ἔλαττον καὶ δὲν ἔχει ἄλλην ἔννοιαν ἢ ἐκείνην, ἥτις ἐδόθη ἐν ἔτει 1857. Ἔκτοτε ἐξέλιπε τὸ δικαίωμα, νὰ προσδιορίσῃ τις τὴν ἔννοιαν τῆς λέξεως. Τί εἶναι αὐτὴ ἡ μεταῤῥύθμισις; Εἶναι μεταῤῥύθμισις τοῦ ὅλου δασμολογίου; Δὲν εἶναι μεταῤῥύθμισις ἡ τὸ ὅλον δασμολόγιον μεταβάλλουσα. Μεταῤῥύθμισις σημαίνει μερικὴ μεταῤῥύθμισις, μεταῤῥύθμισις τοῦ καφφέ, τῆς ζακχάρεως, τοῦ πρινοκοκίου, τῶν μαρουλίων, ἀλλ’ ὄχι τοῦ ὅλου δασμολογίου. Ἤθελον δώσει πίστιν εἰς αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν, ἂν ἑρμηνευτὴς δὲν ἦτο εἷς ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον περιπίπτουσιν εἰς γραμματικὰ λάθη θανάσιμα· ὅταν λέγῃ τὸ ἐπίωρον καθ’ ὑπόθεσιν, καὶ δὲν ἀρκεῖ τὸ ἐπίωρον, ἀλλ’ ἤδη προστίθεται καὶ τὸ ἐπικριτόν. Ἀμέσως παρετήρησα, ὅτε ἐῤῥέθη, ἀντιταχθεὶς ὅτι ἐπικριτὸς σημαίνει τὸ ἐναντίον τοῦ ἐπίκριτος. Καὶ τὸ ἐπίκριτος πάντοτε παροξύτονον, σημαίνει τὸν ἐκλεκτὸν, οὐχὶ τὸν ἀξιόμεμπτον. Θέλετε λοιπὸν νὰ δώσω πίστιν εἰς τοιοῦτον ἑρμηνευτήν; Δὲν θὰ εἴπω εἰς αὐτὸν τὸν ἑρμηνευτὴν, ἄφες με ἥσυχον, συμβουλεύσου τὸν κ. Κόντον καὶ τότε νὰ μοὶ φέρης πιστοποίησιν, τὶ σημαίνει ἡ λέξις μεταῤῥύθμισις. Μεταῤῥύθμισις εἶναι καὶ ἡ καθολικὴ καὶ ἡ μερικὴ, ὅπως ἡ ἔκλειψις εἶναι καθολικὴ καὶ μερική. Ὅταν λέγω αὐτὰ, κατακρίνομαι ὡς παίζων· καὶ τῷ ὄντι αὐτὰ φαίνονται λεγόμενα παιδιᾶς χάριν, ἀλλ’ ὅταν δὲν ἔχωμεν σοβαρώτερα, τίς πταίει; (ἱλαρότης). Μετὰ τραγικῆς ἐμφάσεως ἀρουραίου Οἰνομάου ἐπιτρέπεται νὰ λέγωνται τοιαῦτα πράγματα ἀπὸ τοῦ βήματος ὡς πράγματα σπουδαῖα καὶ σοβαρὰ, ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ μεταῤῥύθμισις, οὐχὶ ὁλικὴ, ἀλλὰ μερική. Ἀλλ’ ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀντισυνταγματικότητος τοῦ νόμου. Ἔσφαλλεν ἡ Βουλὴ ψηφίσασα ἐν ἔτει 1880, ἐτύφλωττε, δὲν ἐνόησεν, ὅτι εἶναι ἡ διάταξις αὐτὴ ἀντισυνταγματικὴ, καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅταν ἐκαθήμην ἐκεῖ, ἦλθε τις τῶν ἀρχιμανδριτῶν ἢ ἀρχικαπουκίνων αὐτῶν τῶν συνταγματικῶν καὶ μὲ ἠρώτησε: τί λέγει ἡ συνείδησίς σου περὶ τῆς συνταγματικότητος αὐτοῦ τοῦ νόμου. Ὅταν θέλῃ τις νὰ ἐρωτήσῃ, τί εἶναι συνταγματικόν, καὶ τὶ δὲν εἶναι, καὶ δὲν πείθεται ἐξ ἰδίας κρίσεως φοβούμενος, ὅτι δύναται νὰ σφάλλῃ, καταφεύγει εἰς ἄλλους, συμβουλευόμενος σπουδαίας αὐθεντίας. Ποῦ εἶναι δυνατὸν νὰ συμβουλευθῆτε ἀλλαχοῦ σπουδαίας αὐθεντίας, ἢ ἐν Ἀγγλίᾳ. Δὲν ὑπάρχει ἔθνος συνταγματικώτερον τῆς Ἀγγλίας, ἐκεῖ ἐγεννήθη τὸ σύνταγμα. Καὶ ἄλλο σπουδαιότερον σᾶς λέγω, ἐκεῖ ἐγεννήθη ἡ θεωρία, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται φόρος ἄνευ τῆς συναινέσεως τοῦ φορολογουμένου. Ἐνθυμεῖσθε τὶ ἔγεινεν εἰς τὴν πατρίδα τοῦ Βοῦρκε, τοῦ Φὼξ τοῦ Σέριδαν. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἡ πατρὶς τοῦ Βασιγκτῶνος, ἐν Νεοβοράκῳ, ἐν ἔτει 1765 ἐπαναστατήσασα συνέταξε τὴν διακήρυξιν τῶν δικαίων τοῦ ἀνθρώπου, καὶ ἔκτοτε τὸ κήρυγμα τοῦτο μεταδοθὲν ἀπὸ τοῦ ἄλλου ἡμισφαιρίου εἰς τὸ ἡμέτερον, καὶ ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον τῆς Εὐρώπης, μετέτρεψε τὰ πάντα, καὶ ἀνέτρεψε θρόνους, ἀνέτρεψε καὶ ἐκ θεμελίων διέπλασε τὰς κοινωνίας. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι πρῶτον ἄρθρον τῆς διακηρύξεως ταύτης εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ συναινῇ ὁ φορολογούμενος; εἰς τὴν φορολογίαν του. Τὸ ἀξίωμα προϋπῆρχεν ἐν ἐνεργείᾳ ἐν Ἀγγλίᾳ. Ὁ λόγος τοῦ Βοῦρκε ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος, εἶναι ἐξ ἐκείνων, οὓς πᾶς πολιτευόμενος πρέπει ν’ ἀναγνώσῃ καὶ μελετήσῃ. Εἶναι λόγος ῥητορικώτατος, ὅπως εἶναι οἱ λόγοι τοῦ Δημοσθένους καὶ τοῦ Κικέρωνος ἐν τῇ φιλολογίᾳ τῇ πολιτικῇ, ἢ τῆς εὐγλωττίας τοῦ βήματος. Αὐτὰ εἶναι τὰ παραδείγματα, εἰς ἃ ἀποβλέπουν ὅσοι δύνανται νὰ ἐκτιμήσωσι τὴν εὐγλωττίαν, τὴν πολιτικὴν σύνεσιν καὶ τὴν δεινότητα τοῦ λόγου. Ἰδοὺ ποῦ εἶναι ἡ πατρὶς αὐτοῦ τοῦ θεωρήματος, καὶ ὅταν βλέπω αὐτὰς τὰς αὐθεντίας, ὅταν βλέπω αὐτοὺς ἐξ ὧν ἐγεννήθη τὸ ἀξίωμα, ὅτι δέχονται τὴν διάταξιν, πρὶν ἀκόμη κυρωθῇ ὁ νόμος, νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀμέσως ἡ εἴσπραξις τοῦ φόρου, δύναμαι νὰ διστάζω ὅτι ἔχω ὑπὲρ ἐμοῦ σπουδαίαν αὐθεντίαν περὶ τῆς συνταγματικότητος τοῦ νόμου;

§69ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Κατὰ τὸ ἰδικόν μας Σύνταγμα τί γίνεται;

§70ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μήπως λέγει ἄλλο τὸ ἡμέτερον Σύνταγμα ἢ ὅ,τι λέγει τὸ θεώρημα; Τὸ ἡμέτερον Σύνταγμα κατὰ μίμησιν αὐτὸ λέγει, ὅτι δὲν ἐπιβάλλεται φόρος πρὶν ψηφισθῇ, ὅ,τι λέγει καὶ τὸ θεώρημα· εὑρίσκεται τὴν ἐλαχίστην διαφοράν; Ἀλλ’ ἂς δοκιμάσωμεν καὶ διὰ τῆς ἰδίας ἡμῶν διανοίας, νὰ ἐξετάσωμεν τὸ αὐτό, ἀφοῦ δὲν μᾶς ἀρκεῖ ἡ αὐθεντιὰ, ἀφοῦ ἐδῶ οἱ μεγάλοι ἀρχιμανδρῖται τῆς Συνταγματικῆς πανακριβείας ἔχουν καὶ αὐτοὶ αὐθεντίαν.

§71ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τουλόγου Σας εἶσθαι ὁ Διάκος;

§72ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἔλαβα ἀκόμη βαθμόν. Ἰδοὺ διατὶ λέγω οἱ ἀρχιμανδρῖται, διότι αὐτοὶ, οἱ νηστεύονες Τετράδι καὶ Παρασκευῇ, μὲ ἐρωτοῦν: Τετράδι καὶ Παρασκευῇ βάλλεις λάδι στή φακή; αὐτὸ μ’ ἐρωτοῦν ἐπάνω κάτω, δι’ αὐτὸ εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τοὺς ὀνομάσω ἀρχιμανδρίτας, συνταγματικοὺς ἀρχιμανδρίτας. Ἔρχομαι διὰ τῆς ὀλίγης δυνάμεως τῆς διανοίας μου, νὰ ἐξετάσω αὐτὸ τὸ ἀντισυνταγματικόν. Τίς ἀναιρεῖ τὴν ἀρχὴν, ὅτι φόρος δὲν ἐπιβάλλεται ἄνευ νόμου ψηφισθέντος ὑπὸ τῆς Βουλῆς; Μήπως ὅπως διετυπώθη ὁ νόμος τοῦ 1880 ἀναιρεῖ αὐτὴν τὴν ἀρχήν; Οὐδαμῶς. Ὁ φόρος θὰ λαμβάνῃ τὸ κῦρος διὰ τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς· ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται τάχα ὡς ἐκ τούτου συντηρητικὴ ἐξασφάλισις τοῦ φόρου; Ὅπως ἐπιτρέπεται εἰς πᾶν συμφέρον συντηρητικὴ ἐξασφάλισις, δὲν ἐπιτρέπεται καὶ τοιαύτη συντηρητικὴ ἐξασφάλισις ὑπὲρ τοῦ Νόμου;

§73ΜΙΛΗΣΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀριστούργημα· συντηρητικὰ μέτρα.

§74ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι καθημέραν ζητεῖτε συντηρητικὰ μέτρα ὑπὲρ τῶν πελατῶν σας· ἀλλ’ ὅταν πρόκειται περὶ ἐξασφαλίσεως τοῦ συμφέροντος τοῦ νόμου, τότε λέγετε, δὲν ἐπιτρέπω, ἐπιτρέπω μόνον, ὅταν πρόκειται περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ πελάτου μου· κάμετε καὶ τὸν νόμον πελάτην σας· Θὰ ἦναι εὐτυχὴς, διότι τότε θὰ ἔχῃ καὶ τὴν συνδρομήν σας πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν συμφερόντων του. Ἀλλὰ ἠξεύρετε τί εἶναι ὁ νόμος; εἶναι πελάτης, ὅστις δὲν πληρώνει τὸν δικηγόρον του· δι’ αὐτὸ ἀφίνετε αὐτὴν τὴν πελατείαν ὡς ἀπρόσοδον. Τί ἄλλο γίνεται διὰ τῆς ἐφαρμογῆς ἀμέσως τοῦ τέλους τῆς εἰσαγωγῆς εἰ μὴ ἐξασφάλισις τοῦ φόρου συντηρητικῶς; Καὶ αὐτὴ μόνον ἡ ἐξασφάλισις γίνεται; γίνεται συνάμα καὶ ἐξασφάλισις τῶν κοινωνικῶν συμφερόντων, καὶ ἐξασφάλισις τῆς ἐπιτυχίας τοῦ νόμου, διότι ἄλλως ὁ φορολογικὸς νόμος γίνεται τὸ παίγνιον παντὸς κερδοσκόπου, ἂν δὲν λάβετε αὐτὴν τὴν συντηρητικὴν ἐξασφάλισιν. Ἐνῷ ὑποβάλλεται ὁ νόμος, ὅστις μετ’ ὀλίγον θέλει ψηφισθῆ πρὸς αὔξησιν τῶν τελῶν, ὅστις ἔχει κεφάλαια κερδοσκοπεῖ, αὐτὸς μόνος ὠφελούμενος εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν· διότι φροντίζει ἐγκαίρως πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς, νὰ εἰσαγάγῃ ἐμπορεύματα. Τοῦτο πρόκειται νὰ μὴ παρέξηται διὰ τῆς προτάσεως νόμου περὶ αὐξήσεως τελῶν, κέρδος ἔκτακτον εἰς κεφαλαιούχους. Τάχα ὁ νόμος πρέπει νὰ ἦναι ἁπλοῦς θεατὴς, δὲν πρέπει νὰ ἐξασφαλίσῃ αὐτὸς πρῶτος τὰ ἑαυτοῦ ἀποτελέσματα; Ἡ ἐξασφάλισις τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ νόμου, αὐτὸ νομίζετε, ὅτι εἶναι παράνομον;

§75ΜΙΛΗΣΗΣ. Διατί δὲν ἐξασφαλίζετε καὶ τῶν ἄλλων νόμων τ’ ἀποτελέσματα; διὰ τί δὲν λαμβάνετε συντηρητικὰ μέτρα καὶ διὰ τοὺς ἄλλους νόμους;

§76ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὅταν εἶναι ἀνάγκη, μάλιστα· ἀλλὰ λέγετε ἄλλο τι οἱ ἄγαν καθαρισταὶ, ἢ ὅτι προβλέπετε τὴν περίπτωσιν, ὅτε εἰσεπράχθη ὁ φόρος, ἀλλὰ δὲν ἐψηφίσθη ὁ νόμος, διότι ἀπεῤῥίφθη. Διὰ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὴν Βουλὴν, τὸ κοινὸν ἐνδιαφέρον ἀμέσως ἐξεγείρεται, ἐκφράζεται καὶ δύναταί τις νὰ προἴδῃ, ἂν ὁ νόμος γίνεται δεκτὸς, ἢ ὄχι, ἐν ἀκαρεῖ, δὲν ἀπαιτεῖται πολὺ διὰ νὰ διακρίνῃ τις τὰ φρονήματα τῶν ἀνθρώπων καὶ τὰς ἐντυπώσεις, διότι ἂν ἐξαγριωθῇ ἡ ὄψις τοῦ ψηφίζοντος, ὁ νόμος ἀποτυγχάνει· εὔκολος ἐπίσης εἶναι ἡ διάγνωσις περὶ τῆς ἐπιτυχίας τοῦ νόμου· ἀλλ’ ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι ἀποῤῥίπτεται ὁ νόμος, καὶ ἐδῶ ἔρχεται τὸ ἄκρον ζήτημα. Ὁ ἔμπορος, ὁ εἰσαγαγὼν ἐμπορεύματα, αὐτὸς κατέβαλε τὸν φόρον, τὴν αὔξησιν, τὸ ἐπιπλέον· ὁ νόμος ἀπεῤῥίφθη καὶ πρέπει ν’ ἀποδοθῇ ἡ αὔξησις, εἰς ποῖον θ’ ἀποδοθῇ, ἐνῷ ὁ ἔμπορος ὁ παραλαβὼν τὸ ἐμπόρευμα ἐπώλησεν αὐτὸ, τὸ ἐπιπλέον ἐπλήρωσεν ὁ καταναλωτής. Εἰς ποῖον ἀποδοθήσεται τὸ ἐπιπλέον; Εἰς τὸν καταναλωτήν. Ἀλλὰ ποῦ θὰ εὕρωμεν τὸν καταναλωτήν; Ἄρα εἰς τὸν ἔμπορον ὡς καταβαλόντα. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι πρόκειται περὶ ποσοῦ ἀξίου λόγου; πρόκειται, καθὼς ἠκούσατε, περὶ τοῦ δεκαλέπτου διὰ τὸ κομψὸν καπέλλον τοῦ κ. Δημητρακάκη· ἢ νομίζετε, ὅτι ἔγεινεν ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς ἤδη τόση κατανάλωσις, ὥστε ὅλη ἡ κοινωνία θὰ φορολογηθῇ; Ἕως ὅτου ψηφισθῇ ὁ νόμος, πολὺ μικρὰ κατανάλωσις θὰ γείνῃ, καὶ ἂν τῷ ὄντι ἔχῃ τις τὸ ἐνδιαφέρον νὰ μὴ ἐπέλθῃ εἰς τὸν καταναλωτὴν ἡ ζημία, πρέπει νὰ συντελέσῃ διὰ παντὸς τρόπου νὰ ἐπιταχύνῃ τὴν ἐπιψήφισιν ἢ τὴν καταψήφισιν τοῦ νόμου· αὐτὸ εἶναι τὸ χρέος τοῦ βουλευτοῦ εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν, ὅταν ἦναι εἰλικρινὴς ἡ πρόθεσίς του. Τοῦτο διὰ τῶν πραγμάτων ὀφείλει νὰ δείξῃ, καὶ τοῦτο πράττων ἐπιταχύνει τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου, οὐχὶ φεύγων ἐκ τῆς συνεδριάσεως διὰ νὰ μὴ γείνῃ βʹ. ἀνάγνωσις. Δὲν εὑρίσκω λοιπὸν αὐθεντίας κατὰ τοῦ ἀντισυνταγματικοῦ, οὐδὲ λόγους πείθοντας ἐκ τῆς καλῆς ἐξετάσεως, κατὰ τὰς δυνάμεις τοῦ νοός μου, καὶ κατὰ τοὺς συλλογισμούς, οὓς δύναταί τις, ἀκολουθῶν τὴν σειρὰν τῶν ἰδεῶν του, νὰ καταδείξῃ· ἀλλ’ ὅταν προσκολλᾶται εἰς θεωρήματα ξηρὰ, ἄκαμπτα, μὴ προσαρμοζόμενα εἰς τὰς κοινωνικὰς ἀνάγκας, ἀλλὰ ἐπὶ νεφέλης ἀέρος κρεμάμενα, δὲν βαίνει ἐπὶ τῆς γῆς· ἀεροβατῶν εἰς τὰ ὕψη τῆς θεωρίας του εἶναι ἑπόμενον νὰ προσδοκᾷ πολλὰ τὰ παράλογα ἐν τοῖς πράγμασιν. Ἕν μόνον δὲν εὑρίσκετε οἱ ἀντιλέγοντες παράλογον, τὰ Διατάγματα, δι’ ὧν ἐνομοθετήσατε· ἐκεῖνα εὑρίσκετε καλὰ καὶ ὀρθά· δέχεσθε νὰ νομοθετῆτε διὰ Διαταγμάτων, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπετε νὰ ληφθῇ συμπράξει τοῦ νομοθέτου συντηρητικὸν μέτρον πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν συμφερόντων τοῦ νόμου καὶ τῆς κοινωνίας. Δὲν περιωρίσθητε ὅμως εἰς ὅσα μέχρι τοῦδε σᾶς ἐξέθεσα, ἀλλὰ ἐκινήσατε καὶ ἄλλον πόλεμον ἐναντίον τοῦ προτεινομένου νόμου καὶ τῆς γενομένης συμβάσεως· εἴπατε, ὅτι δὲν εἶναι ἀναγκαία, ἀλλ’ ὅλως περιττή· Θέλετε χρήματα; ἔχετε τῷ ὄντι σκοπὸν ὁδοποιΐας; δὲν ἔχετε ἀνάγκην αὐτῆς τῆς συμβάσεως, χρήματα ἔχετε. Καὶ ἐνῷ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος προοιμιαζόμενος ἐλεεινολόγησε τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν κατάστασιν, καὶ κατέστησεν ὅλους ἡμᾶς προσεκτικοὺς καὶ ἐτάραξεν οὐκ ὀλίγον, εἰπὼν, ὅτι εὑρισκόμεθα ἐνώπιον τοῦ χάους, οὗ δὲν γνωρίζομεν τὸ βάθος, αἴφνης ὅτε ἦλθε νὰ κατακρίνῃ τὴν πρότασιν, εἶπε: σεῖς ἔχετε τόσα μέσα.

§77ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶπον ἔχετε δάνεια τόσα.

§78ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐρωτῶ, ὅταν ἡ Ἐπικράτεια ἔχῃ τόσα ἄφθονα μέσα, ἵσταται πρὸ τοῦ χάους, ἢ διατελεῖ ἐν τῇ μακαριότητι αὑτῆς; Ὅταν δύναμαι, ὅπου θέλω, ἐκτείνων τὴν χεῖρα, νὰ εὑρίσκω χρήματα, ἑκατομμύρια ἐδῶ, ἑκατομμύρια ἐκεῖ, ποῦ εἶναι αὐτὸ τὸ χάος; Ἐγὼ σᾶς ἐρωτῶ, ὅταν ἔχετε καὶ ἐδῶ τράπεζαν ἐστρωμένην, ἐκεῖ τράπεζαν ἐστρωμένην καὶ ὄπισθεν ἐπίσης, δύναται ὁ κ. Κουμουνδοῦρος νὰ σᾶς ἐλεεινολογήσῃ, ὅτι θὰ ἀποθάνετε ἐκ τῆς πείνης; Ἀλλὰ λέγετε, δὲν εἶναι ἐδικά μου· καὶ ποῖος σᾶς λέγει νὰ μὴ φάγετε καὶ τὰ ξένα; (ἱλαρότης). Ἀλλ’ ἂς ἴδωμεν, κύριοι, αὐτὴν τὴν ἀφθονίαν, αὐτὴν τὴν χρυσῆν βροχὴν, ἃς ἐκθέσωμεν τοὺς κάδους διὰ νὰ συλλέξωμεν αὐτήν. Ἰδοὺ λέγει 14,000,000 περίσσευμα ἐκ τοῦ δανείου τῶν 120,000,000, 9,000,000 ἐκ τῆς Τραπέζης πρὸς 1%· σὲ παρέχει ἡ Τράπεζα νὰ ζητήσῃς ἄλλο δάνειον 10,000,000 κατὰ τὴν σύμβασιν τοῦ 1880· λοιπὸν, ἐνῷ ἔχῃς τόσα χρήματα, τίς ἡ ἀνάγκη νὰ συνομολογήσῃς αὐτὸ τὸ δάνειον; Δὲν εἶπε ταῦτα μόνος ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ἀλλὰ καὶ ἄλλος ἀνέπτυξεν αὐτὸ, καὶ μάλιστα ὡς φοβερὸν ζήτημα. Πρὸς τί αὐτὸ τὸ δάνειον, καθ’ οὗ ἐξηγέρθη κατ’ ἄλλον τρόπον; Εἶπεν, ἰδοὺ, εἰσάγετε αὐτὸ τὸ δάνειον διὰ νὰ συνάψητε πάλιν σύμβασιν μετὰ τῆς Τραπέζης. Αὐτὸς πάσχει ὑδροφοβίαν κατὰ τῆς Τραπέζης. Δὲν μοῦ φαίνεται παράδοξον, διότι χωλῷ παροικῶν ὑποσκάζειν μαθήσει, ἔχει πλησίον του τὸν ἔντιμον βουλευτὴν ἐκ Σπάρτης, ὅστις οὐδὲν ἄλλο ἔχει ἐν τῷ νῷ ἢ αὐτὴν τὴν ὑδροφοβίαν.

§79ΤΖΑΝΕΣ. Τὴν Τραπεζοφοβίαν.

§80ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τραπεζοφοβίαν μάλιστα, αὐτὴ εἶναι ἡ εἰδικὴ ὀνομασία τοῦ πάθους· τὸ ηὕρατε πολὺ καλὰ (ἱλαρότης). Ἂς ἴδωμεν λοιπὸν, κύριοι, ἂς μετρήσωμεν τὰ πλούτη μας, τουλάχιστον νὰ ἀνοίξῃ ἡ καρδιά μας· ἔχομεν λέγουν τὰ 14,000,000 περίσσευμα ἐκ τοῦ δανείου τῶν 120,000,000. Ἀλλὰ τὰ 14,000,000 αὐτὰ μόλις καλύπτουν τὸ ἔλλειμμα τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους. Ἰδοὺ, ὅτι αὐτὰ ἔχετε μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου· ἀλλ’ ἐνθυμεῖσθε, ἀμέσως μοὶ ἔγεινεν ἡ ἐρώτησις ὅτε ὑπέβαλον τὸν προϋπολογισμὸν, τί γενήσεται τὸ ἑπόμενον ἔτος; Τὰ 14,000,000 δὲν ὑπάρχουν τὸ ἑπόμενον ἔτος, ἔγιναν βορὰ τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους· καὶ ἂν περισσεύσουν δύω ἑκατομμύρια, ἐγὼ ἀμφιβάλλω, διότι βλέπομεν ὅτι ἀνακαλύπτομεν νέας δαπάνας, αἵτινες δὲν στηρίζονται ἐπὶ τοῦ λογιστικοῦ νόμου, καὶ ἑπομένως διαφεύγουν τὸν ἔλεγχον· ἀνακαλύπτονται ἐκ τύχης, ἐξ ἀνιχνεύσεως. Ἤδη σᾶς ἔφερα 4 νομοσχέδια συναποτελοῦντα πλέον τῶν 4,000,000.

§81ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπληρώθησαν.

§82ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ ὑποχρεώσεις, αἵτινες δὲν ἐπληρώθησαν, διότι προβαίνουν ἐκ παραγγελιῶν ἐκκρεμῶν, περὶ ὧν συζητεῖται, ἂν ἦναι ὑποχρεωτικαὶ πρὸς πληρωμήν. Σᾶς ἐρωτῶ, διὰ ποίων χρημάτων θέλουσι πληρωθῇ; ἀπὸ αὐτὰ τὰ 14,000,000 θὰ σᾶς περισσεύσουν 1 ἢ 2,000,000. Αὐτὰ τότε ἐξέλιπον ἐκ τοῦ μέσου. Ἂς ἔλθωμεν τώρα εἰς τὰ 9,000,000 τὰ διαθέσιμα ἐκ τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Τραπέζης· τί εἶναι τὰ 9,000,000; εἶναι δάνειον διαθέσιμον ἐξ ἀνοικτοῦ λογαριασμοῦ, οὗ δύναται νὰ γείνῃ χρῆσις ἐν πάσῃ εὐθέτῳ ὥρᾳ. Νομίζετε, ὅτι εἶναι συνετὸν νὰ ἐξαντλήσῃ τις αὐτὴν τὴν εὐκολίαν τοῦ ἀνοικτοῦ λογαριασμοῦ; Ἀλλ’ ἔστω ἐκάμομεν χρῆσιν καὶ αὐτῶν τῶν 9,000,000· πρὸς στιγμὴν· θέλω σᾶς εἴπει εἰς τί συνίστανται αὐτὰ τὰ 9,000,000· ἐκάμομεν χρῆσιν καὶ αὐτῶν τῶν 9,000,000 διὰ ποίων μέσων θέλουν ἐκτελεσθῆ τὰ ἄλλα ἔργα; Εἶσθε ἐναντίοι τῶν σιδηροδρόμων, εἶσθε ἐναντίον ὅλων τῶν ἄλλων δημοσίων ἔργων; θέλετε μόνον νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν ὁδοποιΐαν; διότι ἠκούσατε τὴν πρότασιν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος· εἶπεν, ἐγὼ ὑποστηρίζω τὸ νομοσχέδιόν σας· μολονότι κατακρίνω τὴν σύμβασιν, σᾶς δίδω αὐτὰ τὰ ποσὰ, ἀλλὰ θέλω ὅλα νὰ εἰσέλθουν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, οὐδὲ ὀβολὸς εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ὡς νὰ εἰσήρχοντο τότε εἰς βάραθρον. Φαίνεται, ὅτι ἐῤῥίπτοντο μέχρι τοῦδε εἰς βάραθρον, καὶ πῶς ἀφήσατε νὰ πίπτουν εἰς τὸ βάραθρον!

§83ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἤμην Κυβέρνησις.

§84ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Λοιπὸν ὅλα τὰ χρήματα καὶ τὰ 9,000,000 εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, καὶ νὰ μὴ μείνῃ τίποτε, καὶ νὰ μείνῃ τὸ 1883 μὲ ἔλλειμμα 12,000,000, νὰ μὴ δύνασθε νὰ ἐπιχειρήσητε οὔτε σιδηροδρόμους οὔτε τίποτε. Ἠξεύρετε πῶς ὁμοιάζει αὐτό; εἶπον εἴς τινα, ὅτι τὸν ὠφελεῖ τὸ καθάρσιον καὶ αὐτὸς ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας ἐλάμβανε καθάρσιον· ποῖον εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα; (ἱλαρότης). Μέχρι τοῦδε ἔτι εὑρισκόμενος ἐν τῇ Ἐξουσίᾳ οὐδὲν ἐνήργησεν ὑπὲρ αὐτοῦ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, πρὸς αὔξησιν τῶν πόρων αὐτοῦ, οὔτε αὐτὸ τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχεν ἐν τῷ νόμῳ, τίποτε· τώρα ὅμως λέγει, τὰ πάντα εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ῥίψατε, ὅλα ὅσα ἔχετε, καὶ διατί; διότι ἐτολμήσαμεν νὰ εἴπωμεν, ὅτι δυνάμεθα νὰ δαπανήσωμεν καὶ 36,000,000, ἂν εἴχομεν· διατί νὰ εἰπῶμεν αὐτὸ, δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ τιμωρηθῇ, ὅστις εἶπεν, ὅτι δύνανται νὰ ἐξοδευθῶσι 36,000,000, ὑποχρεούμενος νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἐπαγγελίαν του. Σᾶς ἐδόθη ἀρκούντως ἡ ἐξήγησις, καὶ μετὰ τὴν ἐξήγησιν ταύτην εἶναι ἄπορον πῶς γίνεται λόγος περὶ τούτου· σᾶς ἐδόθη ἡ ἐξήγησις, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 20,000,000 μέλλει νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν συστηματικὴν ὁδοποιΐαν ὅλου τοῦ Κράτους, ὥστε νὰ συντελεσθῇ τὸ σύμπλεγμα τῆς ὁδοποιΐας, νὰ μὴ γίνεται ἡ ἐργασία· κατὰ τεμάχια καὶ κλάδους, νὰ μὴ γίνεται ἔναρξις ἐργασίας πρὶν δὲ περατωθῇ νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη τῆς ἐπισκευῆς, πρὶν δὲ ἐπιχειρήσητε ἄλλην ὁδὸν, νὰ καταστρέφητε ἡ κατασκευασθεῖσα. Ἂν ἐπιχειρήσητε τὸ ἔργον συστηματικῶς, δὲν ἕπεται, ὅτι ὅλα τὰ ποσὰ πρέπει νὰ ἀποῤῥοφηθῶσιν; Ἀλλὰ τότε διὰ τίνων πόρων θέλετε ἐπιχειρήσει σιδηροδρόμους; Σεῖς εἴχετε ἐπιχείρησιν σιδηροδρόμων ἐπιβαρυνόντων τὸν προϋπολογισμὸν κατ’ ἔτος διὰ 5–6 ἑκατομμυρίων. Ἐρωτῶ διὰ ποίων χρημάτων ἠθέλατε ἐπαρκέσει; διὰ τῶν 14,000,000 τοῦ περισσεύματος τοῦ δανείου τῶν 120,000,000; διὰ τῶν 9,000,000 τῆς Τραπέζης; αὐτοὶ ὑπῆρχον οἱ πόροι· ἢ εἴχετε κατὰ νοῦν νέον δάνειον; καὶ ἂν τοῦτο εἴχετε κατὰ νοῦν, ἐπὶ ποίων βάσεων θὰ ἐγίνετο; ἐπὶ τῶν βάσεων τῶν τοῦ δανείου τῶν 120,000,000; εἴχετε σκοπὸν νὰ ἐπιβαρύνετε τὸ Ἔθνος μὲ τοὺς αὐτοὺς ὅρους τοῦ δανείου ἐκείνου καὶ νὰ δανεισθῆτε πρὸς 63,5%;

§85Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρὸς 72 καὶ ½ ἐξεδόθη.

§86ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δέχομαι πρὸς 72,5%.

§87Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ὁποῖον ἔρχεται πρὸς 6 καὶ ¾, ὅσον τὸ χαρτὶ τὸ ἐδικόν σας.

§88ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶναι τὸ αὐτὸ ὡς ἂν ἐλέγετε πρὸς 6 καὶ ¾ κατ’ ἴσον; Τώρα τί θέλει εἰπεῖ, ὅστις ἀκούσει αὐτὸ τὸ λεχθὲν ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι ἂν δανεισθῇς χαρτὶ καὶ πληρώνῃς τόκον πρὸς 6 καὶ ¾ τοῖς ἑκατὸν, εἶναι πολὺ βαρύτερον, παρὰ ἐὰν δανεισθῇς χρυσὸν καὶ πληρόνῃς τόκον πρὸς 7% χρυσὸν; ἡ ἀριθμητικὴ ἤλλαξεν ὄψιν. Τί εἶναι ἡ διαφορὰ τοῦ τόκου, ὅταν οὗτος ἦναι 7%, εἴτε δανεισθῇ χρυσὸν, εἴτε τραπεζικὰ γραμμάτια;

§89ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πρόκειται περὶ χαρτονομίσματος καὶ ἐξετάτατε εἰς τὴν ἀγορὰν νὰ μάθητε τὴν διαφοράν.

§90ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πολὺ καλὰ, δὲν ἔχει ἀξίαν τὸ χαρτὶ τῆς Τραπέζης, ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ ζήτημα, τὸ χαρτὶ οὐδεμίαν ἔχει ἀξίαν, ἀλλὰ τὸ 7% εἶναι πάντοτε 7%, εἴτε εἰς χαρτὶ, εἴτε εἰς χρυσόν· ἐὰν ἡ ἀριθμητική σας δὲν φθάνῃ ἕως ἐκεῖ, τί νὰ σᾶς εἴπω; Εἰς ποῖον σχολεῖον νὰ σᾶς στείλω ἐπὶ τέλους;

§91Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐκεῖ ὅπου θὰ πᾷς ἐσύ· ἐκεῖ ὅπου σοῦ εἶπεν ὁ Ῥηγόπουλος προχθές.

§92ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀλλ’ ἔρχομαι εἰς τὰ 9,000,000, τὰ ὁποῖα εἶναι διαθέσιμα παρὰ τῇ Τραπέζῃ εἰς ἀνοικτὸν λογαριασμόν. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ κάμω λόγον διὰ τὰ 10,000,000, διότι τὰ 10,000,000, κατὰ τὴν σύμβασιν τοῦ 1880, εἶναι πρὸς 7%, ἄρα εἶναι συμφερώτερον τὸ 6 καὶ ¾ τοῖς ἑκατὸν. Δὲν εἰξεύρω ἡ ἀριθμητική σας τί γράφει· ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι εἰς τὴν ἀριθμητικὴν δὲν λέγεται ποτὲ τὸ εἶδος τοῦ πράγματος· δὲν λέγει ἡ ἀριθμητικὴ ῥούβλια, φράγκα, λίρας· σεῖς νομίζετε, ὅτι ἂν κάμετε τὸν λογαριασμὸν εἰς ῥούβλια, δὲν ἔχετε τὸ ἴδιον ποσὸν τόκου, ὅσον ἂν κάμετε εἰς χαρτονόμισμα ἢ χρυσόν· θέλω νὰ μοὶ δείξητε τὴν ἔκδοσιν τῆς ἀριθμητικῆς σας.

§93Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι ἡ ἀριθμητικὴ, μὲ τὴν ὁποίαν σεῖς ἐκάματε τὰ ἑκατομμύρια.

§94ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αὐτὰ τὰ ἔκαμα μὲ τὴν σωστὴν ἀριθμητικήν. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὰ 9 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα εἶναι διαθέσιμα· ποῖος σᾶς εἶπεν, ὅτι ἔπαυσαν νὰ ἦναι διαθέσιμα; καὶ σήμερον εἶναι διαθέσιμα· διατί ἐτέθη ἐν τῇ συμβάσει, ὅτι ἀφίνεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ κάμῃ χρῆσιν ἐπὶ πέντε ἔτη, ἂν δὲν λανθάνωμαι; ἐὰν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις, ἀναβάλλει τὴν λῆψιν τῶν χρημάτων ἐπὶ πέντε ἔτη· διατί ἐτέθη αὐτὸς ὁ ὅρος; δι’ αὐτὸν τὸν σκοπόν· ὥστε, ὅταν ἔχῃ διαθέσιμον ποσὸν 1%, δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ προστρέξῃ εἰς τὸ δάνειον· ὅταν ἐξαντληθῇ αὐτὸ, τί θὰ πράξητε; δὲν πρέπει νὰ προβλέψητε πρὶν ἐξαντληθῆ, ὥστε νὰ ἔχητε διαθέσιμα μέσα; Ἡ χρῆσις τῶν 9,000,000 δὲν ἀποκλείεται. Δὲν ἐπαρκεῖσθε εἰς τοὺς λόγους τούτους· σεῖς δυσπιστεῖτε πρὸς ἡμᾶς· λέγετε, ὅτι παριστάνομεν τὴν χρῆσιν αὐτοῦ τοῦ διαθεσίμου ποσοῦ τοῦ 1%, ἀλλ’ ἐνδέχεται καὶ νὰ μὴ πράξωμεν οὕτω. Τοῦτο εἶναι ζήτημα δυσπιστίας. Τοιαύτην δυσπιστίαν βλέπομεν πολὺ φυσικὴν· δὲν σᾶς ἐρωτῶ τοὺς λόγους· ἀλλ’ οὐδόλως τοῦτο μᾶς ταράττει· δὲν εἴδομεν ἕως τώρα νὰ ὑπάρχῃ αἰτία διὰ τὴν ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης ἐκ μέρους σας νὰ μεταβάλωμεν ὅσα προτείνομεν. Εἶναι δύσκολον νὰ πράξωμέν τι διὰ νὰ κερδίσωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην σας, διότι ἐνδέχεται νὰ ἦναι ἄξιον ἐμπιστοσύνης, ἀλλὰ δὲν θὰ κερδίσωμεν τὴν ἰδικήν σας· θὰ ἦναι ἐκ μέρους σας θυσία, ἣν δὲν δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν. Ἀλλ’ ἔρχομαι εἰς τὴν ἄλλην ἔποψιν τοῦ ὑπολογισμοῦ, ὃν προσέβαλεν ἄλλος τις· διατί δὲν συνωμολογοῦμεν δάνειον πρὸς 1%; ἡ Τράπεζα ἔπρεπε νὰ δώσῃ αὐτὸ τὸ δάνειον. Τὸ ἔπρεπε νὰ δώσῃ, εἶναι ἄλλος λόγος· διότι οὐδεὶς, ὅστις δὲν εἶναι ὑπόχρεως, παρέχει θυσίαν· ποία ὑποχρέωσις διὰ τὴν Τράπεζαν νὰ δώσῃ δάνειον 1%; θέλετε νὰ συνάψητε νέον δάνειον, ἐνῷ ἔχετε σύμβασιν· αὐτὴν ἐπεψηφίσατε πρὸ δύω ἐτῶν, εἶναι ἔργον ἰδικόν σας. Δι’ αὐτῆς προσδιωρίσθησαν αἱ σχέσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Τραπέζης, ὥστε νὰ μὴ γίνεται πλέον λόγος περὶ αὐτῶν· τώρα ἠκούσατέ ποτε ὅτι Τράπεζα ἐργάζεται ἐκ τοιούτων σκέψεων, ὧν ἡ πηγὴ εἶναι αἰσθήματα, ἐργάζεται ἐξ αἰσθήματος; Θέλετε νὰ εἴπῃ ἡ ὁδοποιΐα εἶναι καλὸν ἔργον, ἂς δώσω καὶ ἐγὼ δάνειον 1%. Ἀμφιβάλλω ἐὰν δύνασθε νὰ μὲ δείξητε τοιοῦτον παράδειγμα Τραπέζης· ἀλλὰ θὰ ἔλθω νὰ ἴδω τὰ ξένα παραδείγματα. Ὑποθέσατε, ὅτι ἡ Τράπεζα δεικνύει αὐτὴν τὴν γενναιότητα πρὸς ἐπίδειξιν. Εἶναι γενναιότης, διότι ἡ Τράπεζα, ὡς εἶναι γνωστὸν, ἐδανείσθη πρὸς 6%, 60 ἑκατομμύρια· πῶς θέλετε νὰ σᾶς δανείσῃ πρὸς ἕν; Εἶναι τοῦτο λογικόν; Ἐὰν τὸ πράξῃ, εἶναι Τράπεζα προετοιμάζουσα τὴν καταστροφήν της. Ἡ Τράπεζα δὲν δύναται νὰ σᾶς δώσῃ δάνειον πρὸς 1%. Τί δύνασθε νὰ πράξητε; νὰ ἐπεκτείνετε τὸ ποσὸν τῆς ἐκδόσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων· ἀλλὰ τότε δὲν εἶναι δάνειον, τὸ ὁποῖον γίνεται πρὸς ἡμᾶς παρὰ τῆς Τραπέζης, εἶναι χρῆσις τοῦ δικαιώματος τῆς ἐκδόσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, εἶναι τραπεζικὰ γραμμάτια τῆς Κυβερνήσεως, ἡ δὲ Τράπεζα λαμβάνει τὸ 1% χάριν προμηθείας διὰ τὴν δαπάνην τῆς κατασκευῆς γραμματίων κτλ. Γεννᾶται λοιπὸν τὸ ζήτημα: συμφέρει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ αὐξάνῃ τὸ ποσὸν τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων; τὸ ζήτημα εἶναι ζήτημα κοινωνικὸν καὶ ὑπὸ ταύτην τὴν ἔποψιν πρέπει νὰ τὸ ἐξετάσωμεν. Ἤκουσα καὶ ἄλλο τι, ὅτι κατὰ τὴν ὑπάρχουσαν σύμβασιν ἡ Τράπεζα δύναται νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν 122 ἑκατομ. ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων, ἐνῷ μέχρι τοῦδε ἐξέδωκε 96· λοιπὸν λέγουν, ἰδοὺ ἀκόμη 26,000,000 διὰ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας. Εἶναι ἀκριβὲς τοῦτο; ὄχι· σεῖς ἔχετε σύμβασιν μετὰ τῆς Τραπέζης, δι’ ἧς προσδιωρίσατε ὁποῖον ποσὸν δύναται νὰ ἐκδώσῃ τραπεζικῶν γραμματίων. Ἐθέσατε ὅρον, ὅτι δύναται νὰ ἐκδώσῃ τὸ τριπλάσιον τοῦ ἐν τῷ ταμείῳ μεταλλικοῦ· ἐγὼ λέγω, ὅτι δὲν εἶναι 122 ἑκατομμύρια, εἶναι 400, ὅτι εἶναι χίλια, διότι κάμνετε ἐσφαλμένως τὸν λογαριασμόν· πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ μεταλλικὸν ἐντὸς τοῦ ταμείου, ἄλλως δὲν δύναται νὰ ἐκδώσῃ· ὡς ἐναποταμίευμα μεταλλικὸν θεωρεῖται καὶ τὸ εἰς μεταλλικὸν δανεισθὲν εἰς τὴν Κυβέρνησιν· πέραν τοῦ τριπλασίου δὲ, δύνασθε νὰ προχωρήσητε· εἰς τὴν Κυβέρνησιν εἶχε δανείσει 22 ἑκατομμύρια, εἰς ἃ προσετέθησαν 27 ἑκατομμύρια, ὥστε τὸ ὅλον εἶναι 49. Πῶς θὰ φθάσητε νὰ ἐκδώσητε περισσότερα; Τί θὰ γείνῃ τότε ἐν τῇ κοινωνίᾳ; Ἀλλὰ λέγω, ὅτι ἡ Τράπεζα ἔφθασε εἰς τὰ 96 ἑκατομμύρια, ἐξ αὐτῶν ἐλήφθησαν μέχρι τοῦδε 42· τί ὑπολείπεται; μόνον 54 περίπου διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Τραπέζης. Λοιπὸν, ἐὰν θελήσητε νὰ προσθέσητε γραμμάτια εἰς κυκλοφορίαν διὰ τὴν χρῆσιν τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἡ ἑξῆς διαφορὰ, τὴν ὁποίαν τὴν γνωρίζετε καλῶς, ὅτι ἡ μὲν Τράπεζα ἐκδίδει τόσα γραμμάτια διὰ τὴν ἰδικήν της ὑπηρεσίαν, ὅσα δύναται νὰ δεχθῇ ἡ ἀγορὰ, ὅσα ἡ ἀγορὰ δύναται νὰ φέρῃ· ὅταν ἐκδίδῃ ἡ Κυβέρνησις δὲν μετρεῖ τί φέρει ἡ ἀγορὰ, ἀλλὰ λαμβάνει ἀθρόως ὅλον τὸ ποσὸν καὶ ρίπτει αὐτὸ εἰς τὴν ἀγορὰν, πιέζουσα αὐτὴν, φορολογοῦσα τοὺς πολίτας πρὸς 6, 8, 15%· αὐτὸ ἐπιθυμεῖτε; νὰ γείνῃ τὸ συνάλλαγμα ἀντὶ 121, ὡς ἔχει ἤδη, 130;

§95ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ πράττετε σεῖς.

§96ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐπειδὴ λέγετε αὐτὸ πράττετε, θέλω νὰ σᾶς εἴπω πόσον ἀκριβεῖς γνώσεις ἔχετε περὶ ἐκείνων τῶν παραδειγμάτων, ὧν ἐμνημονεύσατε τῆς Ἰταλίας. Εἶναι ἀξιοπερίεργον, πῶς κυβερνήσαντες τὴν Ἑλλάδα τόσα ἔτη, δὲν ἔχετε ἀκριβεῖς γνώσεις περὶ Κράτους, τὸ ὁποῖον δὲν κεῖται μακράν· δὲν ἔχετε τόσους φίλους πολιτικοὺς, τόσους οὐλεμάδας, νὰ σᾶς βοηθήσωσι; Τί εἴπατε; Βλέπετε ἡ Ἰταλία ἔφθασε νὰ ἔχῃ 990 ἑκατομμύρια εἰς κυκλοφορίαν τραπεζικῶν γραμματίων, ἀληθέστατον· καὶ τί εἴπατε; Δι’ αὐτῶν τῶν 990 ἑκατομμυρίων ἡ Ἰταλλία κατεσκεύασε τοὺς σιδηροδρόμους.

§97ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§98ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἴπατε, ὅτι μὲ δάνειον πρὸς 1% ἐκ τῶν Τραπεζῶν ἐξετέλεσε τὰ μεγάλα ἔργα.

§99ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν τὸ εἶπα.

§100ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τώρα μετανοεῖτε, ἀφοῦ ἐμάθατε, ὁποῖος εἶναι ὁ σολοικισμὸς. Ὁ Βόλφιος ἤθελε ξεσχίσει τὰ ἱμάτιά του. Τώρα σᾶς λέγω περὶ Ἰταλίας πῶς κατεσκεύασε τοὺς σιδηροδρόμους καὶ τὰ μεγάλα ἔργα. Νομίζετε, ὅτι τὰ ἐπεχείρησε διὰ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων τῶν 990 ἑκατομμυρίων;

§101ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν τὸ εἶπον αὐτό.

§102ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἄμποτε νὰ μὴν τὸ εἴπατε· ἀποπτύσσατέ το, διότι εἶναι γελοῖον νὰ τὸ εἴπῃ πολιτικὸς ἀνὴρ ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἐν τούτοις εἴπατε ἰδοὺ, ἡ Ἰταλία, πῶς δὲν μιμεῖσθε τὸ παράδειγμά της; Αὕτη ἐδανείσθη πρὸς 1%. Σᾶς ἐρωτῶ, ποῖον δημόσιον ἔργον ἐγένετο ἐν Ἰταλίᾳ διὰ τούτου τοῦ τρόπου; οὐδέν. Ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις, ἡ ἔχουσα πάντοτε τοὺς σοφωτέρους ἄνδρας ἐν τῇ διοικήσει τῶν πραγμάτων καὶ ἰδίως ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἂν ἀναγνώσητε τὴν τελευταίαν ἔκθεσιν τοῦ Ὑπουργοῦ κ. Μαλιάνη, ἥτις θεωρεῖται ἀριστούργημα, ἂν ἀνεγινώσκατε ὅλας τὰς ἀναπτύξεις, ὅλας τὰς ἀνελίξεις, ὅσαι ἐγένοντο, θὰ ἐβλέπατε, ὅτι ἡ Ἰταλία ὅλα τὰ δημόσια ἔργα ἐξεποίησε διὰ τῆς ἐκδόσεως δανείων, πρὸς 60 πρὸς 65 τὰ 100 καὶ μὲ τόκον 6%, διὰ τοῦ μέσου τούτου ἐπορίσθη χρήματα, οὐδὲ ἦτο δυνατὸν ἐν Ἰταλίᾳ νὰ γείνουν ὅσα ἔγειναν μὲ τὰ 990 ἑκατομμύρια τραπεζικῶν γραμματίων. Σήμερον τὸν δημόσιον θησαυρὸν τῆς Ἰταλίας βαρύνει κατ’ ἔτος ποσὸν 730 ἑκατομμύρια, ἐξ αὐτῶν δὲ περίπου τὰ 500 εἶναι τόκοι καὶ χρεωλύσια· εἰς τί κεφάλαιον ἀντιστοιχοῦν ταῦτα; Τοὺς στόλους, τὰ φρούρια, τὰ ὀχυρώματα, νομίζετε, ὅτι κατεσκεύασε διὰ τῶν 990 ἑκατομμυρίων τραπεζικῶν γραμματίων; Αὐτὰ ἐχρησίμευσαν ἐκ διαλλειμμάτων, διὰ νὰ καλύψουν τὰ ἐλλείμματα, τὰς δαπάνας τῶν πολέμων. Διατί λοιπὸν κατακρίνετε τὸν νόμον καὶ λέγετε, διατί νὰ δανειζώμεθα ἀπὸ τὴν Τράπεζαν πρὸς 1%;

§103ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διότι ὅσοι ἔχουν ἐλλείμματα δὲν κάμουν τοιαῦτα ἀνόητα δάνεια.

§104ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἰδοὺ ὅτι τὸ λέγετε τώρα. Σᾶς λέγω, ὅτι εἰς τὴν Ἰταλίαν, ὁσάκις ἐγένοντο σιδηρόδρομοι, ἡ πρώτη πρᾶξις ἦτο ἡ ἔκδοσις νέων ὁμολογιῶν τοῦ ἐθνικοῦ δανείου. Αὐταὶ ἐκ διαλειμμάτων ἐξεδίδοντο ἐν Ἰταλίᾳ· καὶ τώρα ὅτε ἐξηγόρασεν ὅλους τοὺς σιδηροδρόμους τῆς Ῥώμης ἡ Κυβέρνησις, πάλιν ἐξέδωκεν πρόσοδον (rente) 22 ἑκατομμυρίων, ἥτις εἶναι ὁ τόκος καὶ τὸ χρεωλύσιον ἀντιστοίχου κεφαλαίου, πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ἔργων. Ἂν ἡ Ἑλλὰς θέλῃ νὰ ἐπιχειρήσῃ τοιαῦτα μεγάλα ἔργα, ἐπιτρέπεται νὰ πλημμυρήσῃ τὴν ἀγορὰν μὲ τραπεζικὰ γραμμάτια, τὰ ὁποῖα καθαυτὸ εἶναι γραμμάτια τῆς Κυβερνήσεως; Πρέπει νὰ ἦναί τις πολὺ ἀπερίσκεπτος, ἀγνοῶν τί ἐστὶ πολιτικὴ σύνεσις, διὰ νὰ πράξῃ τοιοῦτον λάθος. Ὅλα τὰ μεγάλα ἔργα ἐπεχειρίσθησαν διὰ τῆς ἐκδόσεως δανείων, διότι διὰ τοιούτων ἔρχεται ἔξωθεν χρυσός, μέταλλον, καὶ διὰ τῆς εἰσαγωγῆς μετάλλου ἐπέρχεται βελτίωσις εἰς τὴν κατάστασιν τῆς ἀγορᾶς, ὅλα τὰ βάρη ἐλαττοῦνται. Ἀλλὰ σεῖς θεωρεῖτε, ὅτι εἶναι μέγα δυστύχημα ἐν Ἑλλάδι νὰ τεθῶσιν ἀκόμη βάρη εἰς τὸν λαόν. Σεῖς ἐλεεινολογεῖτε τὴν δυστυχίαν του. Εἶναι ἀπορίας ἄξιον, πῶς ἐλεεινολογεῖτε αὐτὸν σεῖς, ἐνῷ ἐξερχόμενοι ἐκ τῆς οἰκίας σας, διὰ νὰ ἔλθητε εἰς τὸ Βουλευτήριον, ἔχετε ἀφορμὴν νὰ μάθητε ποία εἶναι ἡ τιμὴ τῶν οἰκοπέδων σήμερον, καὶ ὁποία ἦτο πρὸ ὀλίγων ἐτῶν. Σᾶς ἐρωτῶ, ὑπάρχει δυστυχία, ὅταν ἡ τιμὴ τῶν οἰκοπέδων αὐξάνει καθ’ ἡμέραν; ἐγὼ ἐπώλησα οἰκόπεδον κατὰ παραγγελίαν ἄλλων, πρὸς 40 φράγκα πωλούμενον, σήμερον πρὸς 70.

§105ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν μοὶ λέγετε σᾶς παρακαλῶ 96 ἑκατομμύρια ἔχει ἡ Τράπεζα εἰς κυκλοφορίαν, ἔχει ὅμως τὸ δικαίωμα νὰ τὰ αὐξήσῃ εἰς 122....

§106ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι, ἀλλ’ εἰς τὸ τριπλάσιον τοῦ μεταλλικοῦ ἀποταμιεύματος (θόρυβος). Εἶναι δὲ εὔκολον, κ. Κωνσταντόπουλε, νὰ εὕρητε τὴν ἀναλογίαν πρὸς τὸ ἐναποταμίευμα. Ἡ Τράπεζα εἶναι ὑπόχρεως νὰ ἐκδίδῃ κατὰ μῆνα τὸν ἰσολογισμόν. Ἐν αὐτῷ βλέπετε τὸ μεταλλικὸν ἐναποταμίευμα δέκα ἑκατομμύρια καθ’ ὑπόθεσιν, προσθέσατε εἰς αὐτὸ τὸ εἰς τὴν Κυβέρνησιν δανεισθὲν μεταλλικὸν 25,000,000, τὸ ὅλον 35. Τριπλασιάσατε τὸ 35, ἰδοὺ ἔχετε 105. Τώρα ὅσα ἐκδίδει εἰς λογαριασμὸν τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀνεξάρτητα· ἂν δανείσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καθ’ ὑπόθεσιν 40 ἑκατομμύρια, 105 καὶ 40 γίνονται 145. Δι’ αὐτὸ εἶπον, ὅτι δύνασθε νὰ φθάσητε μέχρι 500 ἑκατομμυρίων. Ὑποθέσατε, ὅτι εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἔχῃ ἐναποταμίευμα 100 ἑκατομμύρια, καὶ 25 τὰ ὁποῖα ἔδωκεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν γίνονται 125, τριπλασιάσατε γίνονται 375. Ἐὰν ἡ Τράπεζα δώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν δάνειον πρὸς 1%, τοῦτο δὲν θὰ ὑπολογισθῇ εἰς τὸ τριπλάσιον· μένει ἀνεξάρτητον· ἡ δὲ Κυβέρνησις θέλει ῥίψει εἰς τὴν ἀγορὰν τὰ γραμμάτια, ἐνῷ δὲν γίνεται πρᾶξις συναλλαγῆς. Ὅταν δανείζεσθε παρὰ τῆς Τραπέζης γίνεται πρᾶξις, διότι ἔχετε δανειστήν· ὅταν ὅμως λαμβάνῃ τραπεζικὰ γραμμάτια ἡ Κυβέρνησις, εἶναι μὲν ὑποχρεωτικὰ διὰ τὸ κοινὸν, ἀλλ’ ἐν τῇ κοινωνίᾳ οὐδεμία ἔγινε πρᾶξις συναλλαγῆς, καὶ διὰ τοῦτο πιέζεται ἡ ἀγορὰ, ἐνῷ δὲν πιέζεται ὅταν γίνεται ἑκουσία πρᾶξις συναλλαγῆς. Βεβαίως ἔκαμα πολλὴν κατάχρησιν τοῦ λόγου, τὸ ὁμολογῶ, καὶ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ γίνωμαι ὀχληρός· νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀπαντήσω εἰς ὅλα ὅσα ἐῤῥέθησαν· ὅσα ἀπήντησα, νομίζω ὅτι ἀρκοῦσιν, ὅπως πεισθῇ ἡ Βουλὴ, ὅτι ὁ νόμος συμφέρει καθ’ ὅλους τοὺς λόγους καὶ ὅτι οὐδὲν ὑπάρχει δυνάμενον νὰ γεννήσῃ δισταγμὸν, ὅτι δὲν θέλει φέρει εὐεργετικὰ ἀποτελέσματα τὸ προτεινόμενον νομοσχέδιον.

§107Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις ἐξηντλήθη ἐντελῶς, διότι ἐὰν ἀφήσωμεν κατὰ μέρος τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τῶν λεχθέντων κατὰ τοῦ νόμου τοῦ 1880, ὅτι εἶναι ἀντισυνταγματικὸς, ἡ περὶ τῆς οὐσίας συζήτησις ἐξηντλήθη· ἂν δ’ ἀναγάγωμεν εἰς τοὺς ἐλαχίστους ὅρους τὰ λεχθέντα, θέλομεν καταλήξει ἀμέσως εἰς τὸ θέμα, ὅπερ πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν. Εἶπον, ὅτι, ἂν ἀφήσωμεν κατὰ μέρος τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ τῶν ὁποίων ἠθέλησε νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1880 εἶναι συνταγματικός. Τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτά εἰσιν αὐτὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ κ. πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐπρότεινεν ὡσαύτως, ἤτοι ὅτι αὐτὰ γίνονται εἰς τὴν Ἀγγλίαν, καὶ ὅτι ἑπομένως οὔτε παρ’ ἡμῖν δύναται νὰ θεωρηθῇ ἀντισυνταγματικὸν νὰ ἄρχεται ἡ εἴσπραξις τοῦ φόρου πρὶν ἢ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ὁ περὶ τούτου νόμος καὶ κυρωθῇ, οὐδ’ ἔχετε λόγον νὰ προβάλετε περὶ τῆς ἀντισυνταγματικότητος τοῦ νόμου τοῦ 1880. Ἐλησμόνησαν ὅμως καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἡ συντακτικὴ ἐξουσία ἔγκειται διαρκῶς ἐν τῷ ἀγγλικῷ Κοινοβουλίῳ, ὅταν δὲ ψηφίζῃ νόμον δι’ οὗ διατάσσει ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ εἴσπραξις τοῦ φόρου, ψηφίζει διάταξιν συντακτικὴν καὶ οὐχὶ νομοθετικήν. Ἀλλὰ εἰς τὸ Κοινοβούλιον τῆς Ἑλλάδος δὲν ἔγκειται συντακτικὴ ἐξουσία, οὐδὲ δύνανται νὰ ἐπιτραπῶσι παρ’ αὐτοῦ ἢ παρὰ τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας πράγματα, τὰ ὁποῖα τὸ Σύνταγμα ἀπαγορεύει. Ἐπειδὴ δὲ τὸ Σύνταγμα ἀπαγορεύει νὰ εἰσπράττωνται φόροι πρὶν ἢ ψηφισθῶσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἡ διάταξις τοῦ νόμου εἶναι ἀντισυνταγματική. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει τὴν ἑσπέραν ταύτην, διότι θέλει ἀπασχολήσει τὴν Βουλὴν, ὅταν εὐχρεστηθῇ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν θέλω ὑποβάλει περὶ καταργήσεως τοῦ νόμου τοῦ 1880 ὡς ἀντισυνταγματικοῦ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει εἶναι ἂν πρέπῃ πρῶτον νὰ ψηφισθῇ ἡ προσθήκη τοῦ δεκατημορίου, καὶ ἂν πρέπει νὰ κυρωθῇ ἡ σύμβασις περὶ τοῦ δανείου τῶν 20,000,000 μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τὸ πρῶτον μοὶ φαίνεται κατάδηλον, μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀρνηθῶμεν τὴν ἀποδοχὴν τῆς προσθήκης τοῦ δεκατημορίου, ἵνα αὐξήσωμεν διὰ τοῦ ἐσόδου, τὸ ὁποῖον θέλει ἐξ αὐτοῦ προκύψει, τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας· διότι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐντείνωμεν τὰς ὁδοποιητικὰς ἐργασίας, νὰ στρώσωμεν ὁδοὺς, ἵνα εὐκολύνωμεν τὴν συγκοινωνίαν τοῦ Κράτους. Τὸ δεύτερον ζήτημα εἶναι ἂν πρέπῃ νὰ ἐγκρίνωμεν τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις συνωμολόγησε μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ κατὰ τοῦτο διαφωνῶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν, ὅτι, ἂν δὲν πράξητε τοῦτο, ἂν θελήσητε νὰ κάμητε ἴδιον δάνειον πρὸς τὴν Τράπεζαν μὲ 1%, θὰ δώσητε τὴν ἐξουσίαν εἰς τὴν Τράπεζαν νὰ ἐκδώσῃ τραπεζικὰ γραμμάτια εἰς βάρος τῆς κοινωνίας, διότι ἂν θελήσητε νὰ μὴ παραδεχθῆτε τὴν σύμβασιν ταύτην διὰ νὰ μὴ πληρόνητε τόκον 6 καὶ ¾%, ἀλλ’ ἄλλην ἵνα λάβητε δάνειον ἀπὸ τὴν Τράπεζαν πρὸς 1%, πρῶτον θέλετε ζητήσει μίαν χάριν ἀπὸ τὴν Τράπεζαν καὶ ἡ Τράπεζα δὲν σᾶς ὀφείλει χάριν. Ἔπειτα καὶ ἂν ἐνδώσῃ ἡ Τράπεζα θέλει ζητήσει τὸ δικαίωμα νὰ θέση εἰς κυκλοφορίαν ἴσον ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων πρὸς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θέλει σᾶς δανείσει. Ἀλλὰ ποῖος εἶπε τοιοῦτό τι; Αὐτὰ εἶναι χάρτινοι πύργοι διὰ τῶν ὁποίων πολεμοῦσι νὰ σᾶς ἀποδείξωσιν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῶσι χρήματα παρὰ διὰ τοῦ δανείου τῶν 20,000,000, τὸ ὁποῖον συνωμολόγησαν. Ἡμεῖς δὲν εἴπομεν τοιοῦτό τι. Ἡμεῖς εἴπομεν, ἀντὶ νὰ δανεισθῆτε τὰ 20 ἑκατομμύρια πληρόνοντες τόκον 6 καὶ ¾%, νὰ λάβητε ἐκ τοῦ ὑπολοίπου ἐν τῇ Τραπέζῃ περυσινοῦ μετ’ αὐτῆς δανείου τὰ 5, 791, 193, τὰ ὁποῖα ἔχετε εἰς μεταλλικόν, καὶ τὰ 4,012,694, τὰ ὁποῖα ἔχετε εἰς γραμμάτια, τὰ ὁποῖα ὀφείλει ἡ Τράπεζα νὰ σᾶς δώσῃ, διὰ νὰ πληρόνητε τόκον μόνον 1%. Ἐὰν λάβητε τὰ ἐννέα ταῦτα ἑκατομμύρια, μεταβάλλετε κατά τι τὴν ὑπάρχουσαν ἀναλογίαν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων πρὸς τὸ μεταλλικόν; Αὐξάνετε τὴν ἀνισοῤῥοπίαν μεταξὺ μεταλλικοῦ, καὶ ὑποκρίνονται οἱ κκ. ὑπουργοὶ ὅτι σᾶς ἀποτρέπουσιν ἀπὸ τούτου! Θέλουσι νὰ φανῶσιν ὅτι ὑποθέτουσιν, ὅτι πρόκειται περὶ συνομολογήσεως ἄλλης συμβάσεως, ἵνα λάβητε χρήματα ἀπὸ τὴν Τράπεζαν, παραχωροῦντες εἰς αὐτὴν δικαίωμα αὐξήσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων της. Οὐδὲν τοιοῦτον πρόκειται. Σᾶς εἶπον νὰ παραιτήσητε τὴν σύμβασιν τοῦ νέου δανείου τῶν 20,000,000, καὶ νὰ λάβητε ἀπὸ τὴν Τράπεζαν τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἔχετε δικαίωμα νὰ λάβητε, καὶ νὰ πληρόνητε τόκον μόνον 98,000 δραχμῶν τὸ ἔτος καὶ οὐχὶ 1,550,000. Ὑπάρχει τι ἁπλούστερον ἀπὸ αὐτό; Καὶ εἰς βάρος τίνος θέλετε πληρώσει τὰ 1,550,000; Εἰς βάρος τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας; Ἀλλὰ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας εἶναι πτωχόν, στερεῖται τῶν ἀναγκαίων μέσων ὅπως στρώσῃ ὁδοὺς, καὶ διὰ τοῦτο δὲν δύναται νὰ στρώσῃ ὁδοὺς καὶ ἡμεῖς ἀναγκαζόμεθα νὰ εὕρωμεν δι’ αὐτὸ χρήματα. Εἰς βάρος τοῦ δημοσίου ταμείου; Ἀλλ’ ἔχομεν ἔλλειμμα· ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν ὅτι ἔχομεν ἔλλειμμα 11,000,000, καὶ ἄλλοτε 15,000,000· διατί ἐπιβαρύνετε τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὅταν δύνασθε νὰ θεραπεύσητε τὰς ἀνάγκας σας, πληρόνοντες τόκον μόνον 98,000 δραχμάς; Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπορία μου. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν νομίζουσι συμφέρον νὰ λάβωσι τώρα τὰ 9,803,887 δραχμῶν, ἅτινα ὑπάρχουσιν εἰς τὴν Τράπεζαν, διότι ἔχουσιν ἀνάγκην τούτων νὰ καλύψωσι τὸ ἔλλειμμα καὶ ἵνα πληρώσωσιν ὅσα θέλουσιν ὑποσχεθῆ νὰ πληρώσωσι χρήματα διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων. Λοιπὸν, σᾶς εἶπεν ὁ κ. Καλλιγᾶς, ἐὰν θέλητε ν’ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τὰ μέσα διὰ νὰ πληρώσῃ τὰ χρήματα τῶν σιδηροδρόμων, ἀρνεῖσθε τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας καὶ τοιουτοτρόπως παραγνωρίζετε τὴν ἐπιθυμίαν τῶν ἐκλογέων σας. Ἡμεῖς δὲν ἐννοοῦμεν ν’ ἀφαιρέσωμεν τὰ μέσα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα δώσῃ ὅσα χρήματα ὀφείλει εἰς τὴν ἑταιρίαν τὴν ἀναλαβοῦσαν τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων, ὅταν αὕτη κατασκευάσῃ αὐτούς· ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις μᾶς ὑπέβαλε σύμβασιν μετὰ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης περὶ κατασκευῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας καὶ ἀπὸ Κορίνθου εἰς Ἄργος καὶ Ναύπλιον, καὶ μᾶς εἶπεν ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως, ὅτι πρόκειται περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων ἐκτάσεως 200 χιλιομέτρων, καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀναλαμβάνει διὰ τῆς συμβάσεως νὰ πληρώσῃ εἰς τὴν ἑταιρίαν δι’ ἕκαστον χιλιόμετρον 20,000 δραχμῶν· ὥστε, ἐὰν κατασκευασθῶσι τὰ 200 χιλιόμετρα, θέλει πληρώσει ἡ Κυβέρνησις 4,000,000. Ἀλλὰ θέλει πληρώσει ταῦτα ὅταν κατασκευασθῶσιν οἱ σιδηρόδρομοι, ἡ δὲ κατασκευὴ αὐτῶν θέλει περατωθῇ ἐντὸς 4 ἐτῶν. Ἡ κατασκευασθησομένη γραμμὴ τοῦ σιδηροδρόμου, ἐὰν κατασκευασθῇ, διαιρεῖται εἰς τέσσαρα τεμάχια, ἕκαστον δὲ τεμάχιον θέλει κατασκευασθῆ ἐντὸς ἑνὸς ἔτους, καὶ ἡ Κυβέρνησις θέλει πληρόνει τὸ τέταρτον τῶν 4,000,000, ἀφοῦ κατασκευάζεται ἕκαστον τεμάχιον. Ἕκαστον τεμάχιον ἀποτελεῖ περίπου 50 χιλιόμετρα, ἀφοῦ δὲ κατασκευασθῇ θέλετε πληρώσει 1,000,000 κατ’ ἔτος. Τὸ 1882 δὲν θέλει συντελεσθῆ τὸ ¼, ὥστε δὲν ἔχετε νὰ πληρώσητε οὐδὲ λεπτὸν ἐντὸς τοῦ ἔτους. Ἐὰν κατασκευασθῇ κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1883 τὸ πρῶτον τεμάχιον, καὶ δὲν ἔχετε τὸ ἕν ἑκατομμύριον, εἶναι δύσκολον νὰ συνομολογήσητε τότε ἓν δάνειον ἑνὸς ἑκατομμυρίου; Ἐὰν ἐφέτος δανειζώμεθα πρὸς 6 καὶ ¾% ἐλπίζω ὅτι καὶ τὸ ἑπόμενον ἔτος δὲν θέλομεν πληρώσει περισσότερα, ἐὰν δανεισθῶμεν· ὥστε τὸν τόκον θέλομεν πληρώσει κἂν μετὰ ἓν ἢ δύω ἔτη οὐχὶ διὰ 20,000,000, ἀλλὰ διὰ ἓν ἑκατομμύριον. Λοιπὸν ἡ ἀντίῤῥησις τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι τὰ χρήματα δὲν πρέπει νὰ τὰ λάβωμεν ἀπὸ τὴν Τράπεζαν, δὲν εἶναι βάσιμος, δὲν εἶναι σπουδαία. Ἀλλὰ προετάθη καὶ ἄλλος λόγος ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε σωρείαν ἐπιχειρημάτων. Εἶπεν ὅτι τὰ χρήματα θέλουσι διὰ τοὺς σιδηροδρόμους, ἀλλὰ μετ’ ὀλίγον μᾶς εἶπεν, ὅτι τὰ χρήματα ταῦτα θέλουσι διὰ τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1883· συγχρόνως δὲ καὶ μετὰ ἓν λεπτὸν τῆς ὥρας μᾶς εἶπεν ὅτι τὰ θέλουσι διὰ τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1882. Ἐγὼ διὰ τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1882 δὲν δύναμαι ν’ ἀρνηθῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τά μέσα. Ἀλλὰ κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς, τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἔχομεν ἔλλειμμα 11,000,000. Καθ’ ὅσα μᾶς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς μετά τινας ἡμέρας, ἔχομεν ἔλλειμμα 15,000,000· ἀλλ’ ἔχομεν ὑπόλοιπον τοῦ δανείου τῶν 120,000,000 φράγκα 15,145,565 εἰς χρυσὸν, ὑπολογίζω δὲ τὸ ποσόν τοῦτο πρὸς μόνον 112 λεπτὰ τὸ φράγκον καὶ εὑρίσκω τὸ ὑπόλοιπον τοῦτο εἰς δραχ. 16,599,672. Αὐτὰ δὲν ἐπαρκοῦσι διὰ τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1882; Περισσεύει καὶ 1,000,000. Ἔχομεν ἀκόμη εἰς τὴν διάθεσιν τῶν κυρίων ὑπουργῶν 1,000,000. Ἀλλὰ προσέτι δὲν μᾶς εἶπεν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι ἔχει ἀκόμη 1,000,000 ἀπὸ τὴν ἐκποίησιν τῶν κτηνῶν; Δὲν μᾶς εἶπεν ὅτι θέλει εἰσπράξει ἀπὸ τὸν φόρον τῶν οἰνοπνευμάτων 1,800,000; Ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ὑπολειπομένων μηνῶν τοῦ ἔτους δὲν θέλουσιν εἰσπράξει τι ἀπὸ τὸν ἐπιβαλλόμενον φόρον ἐπὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν, πάλιν ἔχουσι 17 καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια διὰ τὸ ἐκ 15,000,000 ἔλλειμμα τοῦ 1882. Ἀλλὰ μᾶς εἶπον πάλιν, ὅτι θέλουσι νὰ φυλάξωσι τὰ 9,803,887 διὰ τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1883. Φαντασθῆτε, θέλουσι νὰ δανειζώμεθα ἐφέτος διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ 1883! Καὶ δι’ ἀνάγκας τῆς ὁδοποιΐας, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἐφέτος, καὶ τὰς ὁποίας δυνάμεθα νὰ θεραπεύσωμεν διὰ χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν, μᾶς προτείνουσι νὰ μὴ θεραπεύσωμεν δι’ αὐτῶν, ἀλλὰ νὰ δανεισθῶμεν. Ἀλλὰ θέλομεν τὰ 9,803,887, διὰ τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1883· νὰ ἀρχίσωμεν νὰ πληρώνωμεν τόκον καὶ χρεωλύσιον διὰ τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1883 ἀπὸ σήμερον, διότι ἀπὸ σήμερον θέλουσι νὰ δανεισθῶσι δι’ αὐτό. Κύριοι, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δώσητε εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ χρήματα τὰ προερχόμενα ἐκ τοῦ ὑπολοίπου τοῦ περυσινοῦ δανείου τῆς Τραπέζης, ἵνα καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα τοῦ ἑπομένου ἔτους. Ἀπὸ τοῦδε μέχρι τοῦ 1883 εἶναι ἀκόμη ὀκτὼ μῆνες. Κατ’ αὐτοὺς τοὺς μῆνας ὀφείλουσι νὰ σκεφθῶσιν οἱ ὑπουργοὶ ὡριμώτερον καὶ νὰ προτείνωσι σπουδαιότερον περὶ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ καλύψωσι τὸ ἔλλειμμα· ἤδη δὲ πρέπει νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὰ ὑπάρχοντα ἐννέα ἑκατομμύρια, καὶ νὰ μὴ ἀφήσωμεν αὐτὰ ἄχρηστα διὰ νὰ καλύψωμεν τὸ ἔλλειμμα τοῦ μέλλοντος ἔτους. Διὰ τοῦτο ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα πρέπει νὰ τεθῇ καθαρὸν εἰς τὴν Βουλήν, καὶ αὕτη ν’ ἀποφανθῇ, ἐὰν δέχηται ἢ δὲν δέχηται τὸ δάνειον. Πρέπει νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα, ἐὰν ἡ προίκισις τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας πρέπῃ νὰ γείνῃ διὰ τοῦ δανείου τῶν 20 ἑκατομμυρίων ἢ διὰ τῶν 9,803,887 δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν εἰς τὴν Τράπεζαν. Ἐὰν παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ τὴν πρώτην γνώμην, ἣν ὑποστηρίζει ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἥτις εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας θέλει ἔχει ἐντὸς πέντε ἐτῶν εἰς τὴν διάθεσίν του δρ. 24,872,000, ἃς δύναται νὰ διαθέσῃ πρὸς κατασκευὴν ὁδῶν, ἀλλὰ θὰ πληρόνῃ εἰς τὴν Τράπεζαν 1,550,000 τόκον καὶ χρεώλυτρον κατ’ ἔτος, ἐνῷ ἐὰν παραχεθῇ τὴν ἐμὴν γνώμην θέλει ἔχει τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ἐντὸς δύω ἐτῶν δραχ. 18,676,000, ἵνα κατασκευάσῃ ὁδούς, ἀλλὰ δι’ αὐτὰ δὲν θέλει πληρόνει εἰς τὴν Τράπεζαν εἰμὴ 98 χιλιάδας μόνον δραχμῶν τόκον. Ἤδη ἡ Βουλὴ ἂς ἐκλέξῃ οἱανδήποτε τῶν δύο γνωμῶν θέλει.

§108Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, ὀφείλω νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, διότι ὁ κ. Καλλιγᾶς ἀντὶ νὰ ὑπερασπίσῃ τὸ νομοσχέδιον, ἐνόμισεν, ὅτι ἤρκει ν’ ἀποδείξῃ ἐμὲ πολεμοῦντα τὰς ἰδίας μου πράξεις. Ἔχει ἄδικον· δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ὄχι· δὲν πολεμοῦμεν ἡμεῖς τὰ μέτρα περὶ ὁδοποιΐας καὶ τοὺς νόμους περὶ βελτιώσεως αὐτῆς. Οὐδεὶς ἀρνεῖται, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ ὤθησις, ὅσῳ τὸ δυνατὸν μεγαλειτέρα εἰς τὴν συγκοινωνίαν. Εἴπομεν μόνον, ὅτι αὐτὸ, ὅπερ φαίνεται, ὅτι ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις, δὲν δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ, καὶ καθ’ ὃν τρόπον μάλιστα τὸ ζητεῖ. Ζητεῖ ν’ αὐξήσητε τὰ μέσα τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας διὰ δανείου, ἐπιβάλλοντας φόρους βαρεῖς πρὸς ἐξόφλησιν αὐτῶν. Εἶναι ἀνάγκη ἀμέσως ν’ αὐξήσητε τὰ μέσα τοῦ ταμείου αὐτοῦ; Ἰδοὺ τὸ ζήτημα· κατὰ τὴν πεποίθησίν μου δὲν εἶναι· διότι, ἐπαναλαμβάνω, ἐντὸς 6 μηνῶν δὲν δύνασθε νὰ δαπανήσητε τέσσαρα ἑκατομμύρια, διότι δὲν ὑπάρχουσι χεῖρες νὰ ἐργασθῶσιν· ἀλλὰ, σᾶς εἶπον, ὑπῆρξαν 20,000 ἐργάται Ἕλληνες εἰς Σουέζ. Ἀλλ’ ἀντὶ νὰ μεταβαίνητε τόσῳ μακρὰν, ἐξετάσατε τί γίνεται εἰς Κατάκωλον. Ἐκεῖ τὰ ἔργα ἐσταμάτησαν, οἱ ἐργάται ἀνεχώρησαν, διότι ζητοῦσι 5 ἢ 6 δραχμὰς ἡμερομίσθια. Ἡ ἑταιρία τοσοῦτον δὲν ἠδύνατο νὰ πληρώσῃ· οἱ ἐργάται λοιπὸν συναθροισθέντες ἐκεῖ ἀπὸ διάφορα μέρη, οὐχὶ πλέον τῶν ἑκατὸν, ἀνεχώρησαν καὶ τὰ ἔργα ὀπισθοδρόμησαν. Ζητεῖται λοιπὸν, ἐν Ἑλλάδι εὑρίσκονται τόσοι ἐργάται περισσεύοντες μετὰ τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἀρχίζουσιν, ὡς λέγουσι, ταχέως; Καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει εὑρεθῶσιν ἐργάται, πόσον ἆρα θέλουσι ζητήσει ἡμερομίσθιον; Συμφέρει δι’ ὑπερτετιμημένων ἡμερομισθίων νὰ ἐπιληφθῶμεν ἐσπευσμένως κατασκευῆς πολλῶν ὁδῶν; δοκιμάσατε μίαν ἑξαμηνίαν· — ἡμεῖς ἐδῶ ἤμεθα·— τότε ἐν γνώσει δύνασθε νὰ ζητήσητε, ὅ,τι ἂν ἐλλείψῃ, ἀλλὰ στηριζόμενοι εἰς τὰ πράγματα ἐπιβάλλετε φόρους, τότε ἐὰν ἔχετε ἀνάγκην, συνάψατε δάνειον. Ὅ,τι προτείνετε ἤδη πολεμοῦμεν, διότι δὲν εἶναι ἀναγκαῖον, διότι τὸ σύστημά σας εἶναι ἀκατάλληλον, ἐπιβλαβές. Κύριοι, ἵνα σᾶς ἀποπλανήσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς ἀνέπτυξεν ἀνακριβεῖς θεωρίας· «ἐπὶ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἠδύνασθε, λέγει, νὰ ἐξακολουθήσητε τὸ σύστημα τοῦ δανείζεσθαι ἀντὶ 1%, ἀλλ’ ἠθέλετε συνάψει νέαν σύμβασιν, δυνάμει τῆς ὁποίας θὰ ἐδίδετε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Τράπεζαν νὰ αὐξήσῃ τὰ γραμμάτιά της». Πλὴν τὸ δικαίωμα τοῦτο ἡ Τράπεζα τὸ ἔχει ἀναλόγως τοῦ κατατιθεμένου μεταλλικοῦ της δύναται ν’ αὐξάνῃ, ὅσον θέλει τὰ γραμμάτιά της. Τὸ κακὸν δὲν κεῖται ἐδῶ, ἀλλ’ εἰς τὴν αὔξησιν τῆς κυκλοφορίας, καὶ αὐτὸ γίνεται ἤδη· ἡ Κυβέρνησις λαμβάνει κατὰ τὴν σύμβασιν γραμμάτια καὶ τὰ ῥίπτει εἰς κυκλοφορίαν. Ἡ Τράπεζα δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν κοινωνίαν τὴν κυκλοφορίαν εἰμὴ καθ’ ὅσον δανείζει καὶ ἡ ἀγορὰ τὰ δέχεται. Ἡ Κυβέρνησις ὅμως τὰ ἐπιβάλλει, διότι δι’ αὐτῶν πληρώνει τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν παραγγέλλει, καὶ ὁ ἐργάτης καὶ ὁ ἔχων λαμβάνειν ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὀφείλει νὰ τὰ λάβῃ. Λοιπὸν λέγω, ὅτι διὰ τοῦ μέτρου τῆς Κυβερνήσεως, τὸ κακὸν γίνεται, ἐπιβάλλεται ἀναγκαστικῶς ἡ κυκλοφορία ἐκ 15,000,000 γραμματίων τῆς Τραπέζης, ἐνῷ ἡ Τράπεζα μόνη δὲν ἠδύνατο νὰ πράξῃ τοῦτο. Λοιπὸν λέγω καὶ ἐπιμένω, τὸ δάνειον, ὡς γίνεται, εἶναι κάκιστον, διότι θέλει ἐπιβαρύνει πολλαπλῶς τὴν κοινωνίαν, καὶ πρὸς ἀπόδειξιν, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι ἀποκρουστέον, κατακριτέον, ἀνέφερον παραδείγματα ἄλλων Κρατῶν, εἰς τὴν ἰδίαν εὑρεθέντων θέσιν, ἅτινα ἄλλως ἔπραξαν. Εἶμαι δὲ πρόθυμος νὰ ὑποστηρίξω πάντα φόρον, νὰ δώσω πᾶσαν συνδρομὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἵνα καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα· νομίζω δὲ, ὅτι μέχρις οὗ τοῦτο γείνῃ πρέπει νὰ ἀπέχωμεν, ἐπιβάλλοντες βάρη δι’ ἄλλας ἀνάγκας. Ναὶ μὲν ὠφέλιμα καὶ καλὰ εἶναι τὰ δημόσια ἔργα, καὶ πάντες εἴμεθα ὑπὲρ αὐτῶν, ἀλλὰ τὸ πρὸ πάντων ὠφέλιμον, ἀναγκαῖον καὶ καλὸν εἶναι ἡ ἐξάλειψις τοῦ ἐλλείμματος· διότι, ἐν ὅσῳ ἔχομεν ἔλλειμμα, εὑρισκόμεθα εἰς τὸ ψεῦδος, δὲν ἔχομεν τίποτε ἀληθές. Ἂς μιμηθῶμεν τὴν Ἰταλίαν, ἂς καλύψωμεν πρῶτον τὸ ἔλλειμμα. Τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1883 θέλει εἶσθαι μεγαλείτερον· ἀλλὰ ἔχετε ἤδη μέσα καὶ πλέον τοῦ ἐλλείμματος, τὰ λείψανα τῶν παλαιῶν δανείων· ἐξοικονομήσατε ἐξ αὐτῶν τὰς ἄλλας ἀνάγκας, μὴ ἐξαντλεῖτε τοὺς πόρου ἡμῶν. Οὔτε λογικὸν, οὔτε ὀρθὸν εὑρίσκω, ὅ,τι πράττετε· νὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις ἐξουσίαν νὰ προσπορισθῇ χρήματα εἰς μεταλλικὸν καὶ μὲ ἐλάχιστον τόκον, καὶ νὰ μὴ πράττῃ τοῦτο, νὰ μὴ ἐξοικονομῇ τὰς ἀνάγκας της δι’ αὐτῶν, ἀλλὰ νὰ ἰσχυρίζηται, ὅτι τὴν παροῦσαν εὐκολίαν φυλάττει διὰ τὰς τυχὸν παρουσιασθησομένας ἀνάγκας μετὰ χρόνον, εἶναι παράδοξον, νὰ δανείζηται χαρτὶ, νὰ αὐξάνῃ τὴν κυκλοφορίαν αὐτοῦ καὶ νὰ δωρῆται 50 ἑκατομμύρια εἰς τόκους καὶ χρεωλύσια, ἀνὰ ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον κατ’ ἔτος, αὐτὸ δὲν εἶναι οὔτε ὀρθὸν, οὔτε φρόνιμον, οὔτε εὐσυνείδητον· ὅταν παρουσιασθῶσιν αἱ ἀνάγκαι, τότε συνήθως λαμβάνουσι μέτρα, δανείζονται, ἐπιβάλλουσι φόρους κλπ. ἀλλὰ προπληρωμὴ τόκων, προμήθεια δανείων δι’ ἀνάγκας μετὰ χρόνους παρουσιασθησομένας, ὑπηρετεῖ μόνον τὰ συμφέροντα τῶν δανειζόντων. Ἰδοὺ διατὶ ἐγὼ θὰ ψηφίσω κατὰ τῆς συμβάσεως καὶ κατὰ τοῦ φόρου. Ὡς πρὸς τὴν αὔξησιν δὲ τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων ἀπὸ τοῦ 1878, παρατηρῶ, ὅτι κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. ὑπουργοῦ καὶ τοὺς πλέον στενοὺς καὶ τὰ πράγματα, ἡ αὔξησις τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων ἀναβαίνει κατ’ ἔτος εἰς 1½ περίπου ἑκατομμύριον. Ἑπομένως ἡ αὔξησις τῶν πόρων αὐτῶν ἀναβαίνει εἰς 6 ἑκατομμύρια, διὰ τέσσαρα ἔτη· εἰς ταῦτα προσετέθησαν καὶ περὶ πλέον τῶν τριῶν ἑκατομμυρίων φόροι, τὸ ὅλον 9 ἑκατομμύρια· τὸ 1881 λοιπὸν ἔπρεπε ν’ ἀποδώσῃ εἰσπράξεις περὶ τὰ εἴκοσι ἑκατομ. καὶ ἀπέδωκε μόνον 16 ἑκατομμύρια· διατί; διότι οἱ βαρεῖς φόροι δὲν αὐξάνουσι τὰς τελωνειακὰς εἰσπράξεις. Οἱ φόροι ἀπωλέσθησαν ματαίως.

§109Α. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, δὲν θέλω παρακολουθήσει τὴν μακρὰν ἀγόρευσιν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ ζητήματα τῆς αὐξήσεως τοῦ τέλους τῆς εἰσαγωγῆς, καὶ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ δανείου, διότι περὶ αὐτῶν ἀρκετὰ ἐλέχθησαν ὑπὸ τῶν προλαλησάντων καὶ ἀντιδοξούντων αὐτῷ, εἰς τὰ ἐπιχειρήματα τῶν ὁποίων ἀνεπιτυχῶς, κατὰ τὴν κρίσιν μου, ἀπήντησε. Θέλω λοιπὸν περιορίσει τὸν λόγον ἐπὶ ἑνὸς καὶ μόνου ζητήματος, τοὐτέστιν ἐπὶ τῆς ἀντισυνταγματικῆς διατάξεως, ἣν ἔχει τὸ νομοσχέδιον, ὅτι ἡ εἴσπραξις τοῦ προσθέτου τέλους ἐνεργεῖται ἀπὸ τῆς εἰς τὴν Βουλὴν εἰσαγωγῆς τούτου· τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι καθαρῶς νομικὸν, συνταγματικὸν, καὶ διὰ τοῦτο ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν ὑμῶν, καθόσον οὔτε οἱ προλαλήσαντες, οὔτε ὁ κ. ὑπουργὸς ἀνέπτυξαν αὐτὸ δεόντως. Ἐφάνη ἄπορον εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸν, πῶς ἡ μερὶς αὕτη, ἢ τινὲς ἐκ τῆς μερίδος ταύτης κόπτονται ὑπὲρ τοῦ Συντάγματος, ἐνῷ αὐτοὶ Διατάγματα νομοθετικὰ ἐναντίον τοῦ Συντάγματος ἐξέδωκαν, καὶ τεκμαίρεται ἴσως ἐντεῦθεν, ὅτι οὗτοι δὲν δικαιοῦνται νὰ ὁμιλῶσι περὶ ἀντισυνταγματικότητος. Τὰ Διατάγματα ἐκεῖνα ἕνεκα τῆς πολιτικῆς ἀνάγκης, καὶ τῶν περιστάσεων καθ’ ἃς ἐξεδόθησαν, ἀνάγονται εἰς πολιτικὸν ζήτημα, καὶ τοῦτο ἐξητάσθη καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη ἐπ’ αὐτοῦ, ἡ δὲ συνείδησις ἑκάστου, ὅταν ἐλευθέρα μείνῃ, θέλει διδάξει ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς κατεψήφισε. Ἐν τούτοις ὅπως καὶ ἂν ἔχῃ, ἐπιθυμῶ νὰ δειχθῶ εὐπειθέστατος μαθητὴ τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ νὰ ἀκολουθήσω τὰς ἀρχάς του, τὰς διδασκαλίας του, ἃς φαίνεται παραβιάζων ὁ διδάσκαλος, ὡς νομοθέτης. Τί ἔλεγεν ἡμῖν, κατὰ τὰς μακρὰς ἐπὶ τῶν Διαταγμάτων συζητήσεις; «Προσέχετε τὴν κεφαλήν σας, προσέχετε τὰς χεῖράς σας, μὴ τὰς ἐκβάλετε ἐκ τοῦ Συντάγματος, διότι θὰ τὰς κόψουν». Αὐταὶ εἶναι αἱ φράσεις, τὰς ὁποίας τότε μετ’ ἐνθουσιασμοῦ ἐπανειλημμένως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀπήγγελλε· αἱ φράσεις αὗται μοὶ ἐνεποίησαν μεγίστην ἐντύπωσιν, καὶ ἔκτοτε τῳόντι δειλιῶ ἀπέναντι πάσης διατάξεως, καὶ τούτου ἕνεκα, νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι τουλάχιστον νὰ ἀναφέρω γνώμην ἐπὶ παντὸς ζητήματος, τὸ ὁποῖον, κατὰ τὴν κρίσιν μου, ἀντίκειται τῷ Συντάγματι. Ὅθεν ἐξετάσωμεν τὸ προκείμενον ζήτημα. Γνωρίζετε πάντες τὸ ἄρθρον 59 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ῥηταῖς λέξεσι λέγει: «Οὐδεὶς φόρος ἐπιβάλλεται οὐδ’ εἰσπράττεται, ἐὰν προηγουμένως... (Προσέξατε, κύριοι, ἀκριβῶς εἰς τὰς λέξεις, πρὸ πάντων δὲ εἰς τὴν «προηγουμένως») ἐὰν προηγουμένως δὲν ψηφισθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ κυρωθῇ ὑπὸ τοῦ βασιλέως». Πρέπει λοιπὸν νὰ ψηφισθῇ νόμος, νὰ κυρωθῇ ὑπὸ τοῦ βασιλέως, καὶ τότε μόνον ἔχει ἡ Κυβέρνησις τὸ δικαίωμα νὰ εἰσπράξῃ φόρον δυνάμει τοῦ νόμου αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἡ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διάταξις στηρίζεται κατὰ τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τοῦ νόμου τῆς 21 Ἀπριλίου τοῦ 1880, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι, ὅταν εἰσάγεται εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ τελωνιακοῦ δασμολογίου, τὰ προτεινόμενα νέα ἢ ηὐξημένα τέλη ὀφείλονται καὶ εἰσπράττονται ἀπὸ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὴν Βουλὴν, ἂν καὶ καθ’ ὅσον τοῦτο ὁρίζεται ἐν αὐτῷ. Παρατηρητέον, ὅτι ὁ νόμος οὗτος εἶναι ἁπλῶς δυνητικὸς, καὶ ἑπομένως ἀντίκειται τῷ Συντάγματι, δὲν ὑπεχρεοῦτο ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸν ἐφαρμώσῃ· ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ νόμος εἶναι ἐναντίον τοῦ Συντάγματος καὶ ὁ νόμος τοῦ 1867, ὁ ὁποῖος ἐπέτρεψε διὰ Διατάγματος νὰ γίνεται ἡ μεταῤῥύθμισις τοῦ δασμολογίου καὶ ἡ εἴσπραξις. Ὥστε, ἐὰν ἀπολύτως ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἐναντία τοῦ Συντάγματος, οὔτε ὁ νόμος τοῦ 1880 δίδωσι δικαίωμα εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ θέσῃ τὴν διάταξιν αὐτὴν ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ, οὔτε ὁ νόμος οὗτος δύναται ἐκ τῶν προτέρων νὰ ἰσχύῃ, κατὰ τὸ ῥητὸν γράμμα τοῦ ἄρθρου 59 τοῦ Συντάγματος, ὅτι πρέπει προηγουμένως νὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ κυρωθῇ ὑπὸ τοῦ Βασιλέως ὁ φορολογικὸς νόμος. Ἀλλ’ ὁ νόμος τοῦ 1880, ὁ ὁποῖος διατάσσει νὰ εἰσπράττεται ὁ φόρος ἀπὸ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ νομοσχεδίου περὶ αὐξήσεως τῶν φόρων, οὐδὲν ἄλλο πράττει εἰμὴ δίδει ἀναδρομικὴν δύναμιν εἰς νόμον, διότι ὁ νόμος ψηφίζεται μεταγενεστέρως, ἡ δὲ εἴσπραξις γίνεται προγενεστέρως. Ἄρα τοῦτ’ αὐτὸ πράττει καὶ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον· ὥστε τὸ ζήτημα κυρίως καταλήγει εἰς τοῦτο, ἐὰν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ δίδεται ὀπισθενεργὸς δύναμις εἰς νόμον ἀφορῶντα εἰς τὴν εἴσπραξιν φόρων. Γνωρίζομεν, ὅτι καὶ ἡ νομολογία καὶ οἱ νομοδιδάσκαλοι παραδέχονται, ὅτι ὁ νομοθέτης δύναται νὰ δώσῃ ὀπισθενεργὸν δύναμιν εἰς ἕνα νόμον εἴτε ῥητῶς, εἴτε καὶ σιωπηρῶς, ὅταν δὲν προσβάλλεται κεκτημένον δικαίωμα, ἢ τελεσιδικία, μολονότι ἐάν τις λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸν ἰσχύοντα ἤδη ἀστικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος καθιεροῖ τὴν ἀρχὴν, ὅτι οἱ νόμοι ὁρίζουσι περὶ τοῦ μέλλοντος, ἴσως δυνηθῇ νὰ εἴπῃ, ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ δικαίωμα τῆς ὀπισθενεργείας εἶναι ἤδη κατηργημένον· ἀλλ’ ἐγὼ δέχομαι, ὅτι δύναται νὰ δοθῇ ἀναδρομικὴ δύναμις τῷ νόμῳ, ἀντικρούω ὅμως αὐτὴν τὴν ἀρχὴν ὅσον ἀφορᾷ τοὺ φόρους. Ὥστε, ἐὰν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὀπισθενεργὸς δύναμις, δυνάμει τοῦ Συντάγματος δὲν δύναται νὰ δοθῇ εἰς νόμους ἀφορῶντας τοὺς φόρους, τότε ἡ διάταξις αὕτη τοῦ παρόντος νόμου εἶναι παράνομος. Καὶ ὄντως, ἀφοῦ τὸ Σύνταγμα ἀπαγορεύῃ τὴν ἐπιβολὴν καὶ εἴσπραξιν φόρων, ἐὰν προηγουμένως δὲν ψηφισθῶσι ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ κυρωθῶσι ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, ἀναγκαίως ἕπεται, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ὀπισθενεργὸς δύναμις εἰς νόμους ἀφορῶντας φόρον, ἄρα ἡ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διάταξις περὶ ἀναδρομικῆς δυνάμεως εἶναι ἀντισυνταγματικὴ, διότι ἡ ἐπιβολὴ καὶ ἡ εἴσπραξις φόρου πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου, εἶναι πάντη ἀσυμβίβαστος πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, τοῦ ἐπιτρέποντος ταύτας μόνον ἀφοῦ ψηφισθῇ προηγουμένως ὁ νόμος. Ἀνεπιτυχὴς πάντη καὶ μὴ συνᾴδουσα πρὸς τὰς εὐρείας νομικὰς γνώσεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ἡ πρὸς δικαιολόγησιν τῆς διατάξεως ταύτης ἐξενεχθεῖσα ἐκ τοῦ βήματος τούτου γνώμη του, ὅτι καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ δίδονται ἀναδρομικὴ δύναμις, καὶ ὅτε ἐπετρέπετο νὰ ληφθῶσι διὰ τοῦ νόμου συντηρητικὰ μέτρα. Αἱ συνήθειαι τοῦ Κοινοβουλίου τῆς Ἀγγλίας δὲν δύνανται νὰ ληφθῶσι παρ’ ἡμῖν ὑπ’ ὄψιν, καθόσον ἐν Ἀγγλίᾳ ἡ Βουλὴ ἔχει ἀπεριόριστον συντακτικὴν ἐξουσίαν, καὶ ἑπομένως δύναται οὐ μόνον τοῦτο νὰ πράξῃ, ἀλλὰ καὶ νόμους νὰ ψηφίζῃ, ἀντιβαίνοντας εἰς συνταγματικὰς ἔτι διατάξεις· παρ’ ἡμῖν ὅμως ὑπάρχει ῥητὴ διάταξις τοῦ Συντάγματος, τοῦ ἄρθρου 21, τὸ ὁποῖον ῥητῶς λέγει, ὅτι: «Ἅπασαι αἱ Ἐξουσίαι πηγάζουσιν ἐκ τοῦ Ἔθνους, ἐνεργοῦνται δὲ καθ’ ὃν τρόπον ὁρίζει τὸ Σύνταγμα.» Ἐντεῦθεν προδήλως ἕπεται, ὅτι τὸ ἡμέτερον Κοινοβούλιον ἔχει νομοθετικὴν μόνον ἐξουσίαν, ἣν ἀσκεῖ κατὰ μόνους τοὺς ὁρισμοὺς τοῦ Συντάγματος, καὶ πᾶσα ἐκ τούτου παρέγκλισις εἶναι ἀντισυνταγματική Ὅθεν ἀφοῦ τὸ Σύνταγμα δὲν ἐπιτρέπει νὰ ἐπιβληθῇ φόρος καὶ νὰ εἰσπραχθῇ ἄνευ προηγουμένου νόμου, οὐδὲ νὰ δοθῇ ἀναδρομικὴ δύναμις τῷ νόμῳ, ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο ἄνευ ὑπερβάσεως τῆς ἐξουσίας της· πᾶσα δὲ ὑπέρβασις ἐπιφέρει τροποποίησιν τοῦ Συντάγματος, ἥτις μόνον κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 107 ἐπιτρέπεται νὰ γείνῃ....

§110Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε....

§111ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Ὁ δὲ λόγος τῶν ληπτέων διὰ τοῦ νόμου συντηρητικῶν μέτρων εἶναι ἀνάξιος ἀπαντήσεως, διότι, ἐὰν ἀντισυνταγματικὴ ἦναι ἡ τοῦ νόμου διάταξις, καὶ ἐὰν ἑπομένως δὲν ἠδύνατο νὰ προηγηθῇ εἴσπραξις πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου, οὐδὲ μέτρα προληπτικὰ ἠδύναντο νὰ ληφθῶσιν· ἄλλως τε οὐδὲ πρακτικὴν καὶ σπουδαίαν σημασίαν εἶχεν ἡ διάταξις αὕτη. Ἂν ἀποῤῥιφθῇ ὁ νόμος, τότε ἐπιστρέφονται τὰ εἰσπραχθέντα, λέγει ὁ νόμος τοῦ 1880. Ἡ διάταξις αὕτη δὲν ἐκπληροῖ τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν τίθεται, διότι ὁ ἔμπορος, ἐκποιήσας τὰ ἐμπορεύματα, ἔλαβε τὴν αὔξησιν τοῦ τέλους ἀπὸ τοὺς καταναλωτὰς, ὥστε, ἂν λάβῃ ταύτην ἀπὸ τὸ Δημόσιον, κερδίζει οὗτος καὶ βλάπτονται οἱ καταναλωταί. Ὀφείλω προσέτι ν’ ἀπαντήσω εἰς δύω ἰδέας, τὰς ὁποίας ἔχει ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐν τῇ ἐκθέσει του, διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν διάταξιν αὐτὴν, ἤτοι, ὅτι αὕτη ἐτέθη πρῶτον, ἵνα μὴ ζημιωθῇ τὸ Δημόσιον, καὶ δεύτερον διὰ νὰ μὴ βλάπτωνται οἱ τρίτοι· τὸ Δημόσιον, λέγει, ζημιοῦται, διότι ἀπὸ τῆς εἰσαγωγῆς μέχρι τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου δύνανται νὰ εἰσαχθῶσιν ἐμπορεύματα ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πρώτου δασμολογίου, τὸ ὁποῖον ἔχει ὀλιγώτερον τέλος, καὶ τότε τὸ Δημόσιον θέλει στερηθῆ τῆς αὐξήσεως τοῦ τέλους· μοὶ φαίνεται, ὅτι αὐτὴ ἡ ἀρχὴ εἶναι λίαν ἐσφαλμένη· τότε θεωρεῖταί τις, ὅτι ὑποφέρει ζημίαν τινὰ, ὅταν ἐννόμου δικαιώματος στερῆται· ὅταν ἔννομον τοιοῦτον δικαίωμα δὲν ἔχῃ, δὲν δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι ζημιοῦται. Διὰ νὰ ἔχῃ δὲ ἔννομον δικαίωμα, τὸ δικαίωμα πρέπει νὰ ὑπάρχῃ βεβαιωμένον ὑπὸ τοῦ νόμου καὶ ὁ νόμος νὰ μὴ ἀντίκηται εἰς τὸ Σύνταγμα· ἀλλ’ ἀφοῦ, ὡς ἐῤῥέθη, συνταγματικῶς δὲν δύναται νὰ εἰσπραχθῇ φόρος πρὸ τῆς κυρώσεως τοῦ νόμου, ἕπεται, ὅτι ἔννομον δικαίωμα τὸ Δημόσιον δὲν ἔχει, καὶ ἑπομένως οὐδὲ ζημίαν ὑποφέρει. Ἡ ζημία τῶν τρίτων, ἤτοι τῶν ἐμπόρων, τῶν μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου εἰσαγόντων ἐμπορεύματα, βεβαρυμένα μὲ μεγαλείτερον τέλος, εἶναι ἡ αὐτὴ καὶ κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι καὶ πρὸ τῆς εἰσαγωγῆς τούτου ὑπάρχουσιν ἐν τῇ ἀγορᾷ προεισηγμένα μὲ μικρότερον τέλος. Ὥστε κατ’ ἀμφοτέρας τὰς περιπτώσεις τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα ἐπέρχεται. Ὁ μόνος φόβος δύναται νὰ ὑπάρχῃ, ὅτι ἐν τῇ διαμετακομίσει δύνανται νὰ ὑπάρχουν ἐμπορεύματα, καὶ αὐτὰ ἀμέσως νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὴν κατανάλωσιν· ἀλλὰ μοὶ φαίνεται, ὅτι ἄτοπον εἶναι νὰ παραβιάζωνται ῥηταὶ τοῦ Συντάγματος διατάξεις ἐπὶ τῇ προσδοκίᾳ τοῦ μικροῦ ἢ μεγάλου κέρδους. Καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Αὐστρίᾳ μετεῤῥύθμισαν ἐσχάτως τὸ δασμολόγιον, ἀλλ’ οὐδόλως ἔλαβον τοιοῦτον μέτρον· ἀπ’ ἐναντίας, ἡ ἐφαρμογή του διετάχθη ν’ ἄρξηται ἐν μὲν τῇ Γαλλίᾳ μετὰ ἓξ μῆνας, ἐν δὲ τῇ Αὐστρίᾳ μετὰ τρεῖς ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου, διότι κατ’ αὐτὸ τὸ διάστημα ὅλοι οἱ ἔμποροι λαμβάνουν τὸν καιρὸν καὶ φροντίζουν νὰ κανονίσωσι τὰ συμφέροντά των, καὶ οὕτω εὑρίσκονται ὅλοι ἐν ἴσῃ μοίρᾳ· ὥστε καὶ αὐτοὶ οἱ δύω λόγοι μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθοί. Ἀποδείξας, ὡς φρονῶ, ὅτι ἡ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διάταξις εἶναι ἀντισυνταγματικὴ, καὶ ὅτι ἄλλως οὐδὲν σπουδαῖον πρακτικὸν ὄφελος παράγει, προτείνω, ἐὰν ἐπιψηφισθῇ ἡ αὔξησις τοῦ φόρου, ν’ ἀρχίσῃ ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου, καὶ ἑπομένως νὰ ἐξαλειφθῇ ἡ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ φράσις «ἀπὸ τῆς εἰς τὴν Βουλὴν εἰσαγωγῆς τοῦ παρόντος νόμου.»

§112ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Κύριοι, δὲν πρέπει νὰ ἀπορῆτε διατί μετὰ τὰς ἐμβριθεῖς ἀγορεύσεις καὶ ἰδίως τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Κουμουνδούρου λαμβάνω τὸν λόγον. Τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ λαμβάνῃ τις τὸν λόγον εἶναι ἱερόν· ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὸ κύριον ζήτημα μόνον δὲν πρόκειται νὰ σᾶς εἴπω τίποτε νέον· πρόκειται νὰ θαυμάσω καὶ ἐγὼ, ὅπως καὶ ὑμεῖς, τὰ φῶτα, τὰ ὁποῖα ἀνεπτύχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἔλαβεν ὡς παράδειγμα τὴν Ἰταλίαν καὶ πολὺ δικαίως, διότι τὸ Ἰταλικὸν Κράτος εἶναι τὸ μόνον Κράτος τὸ ἀνθοῦν ὅσον ἀφορᾷ τὰ οἰκονομικά. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐνῷ ἀποδεικνύετε διὰ τῶν ἀγορεύσεών σας, ὅτι γνωρίζετε τί συμβαίνει εἰς τὰ ἄλλα Κράτη, καὶ ὅτι γνωρίζετε τί πρέπει νὰ γείνῃ εἰς τὸ ἔθνος τὸ Ἑλληνικὸν, χθὲς εἶσθε εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ ἐν τούτοις δὲν ἐφροντίσατε οὐδὲν ἀπὸ αὐτὰ τὰ λαμπρὰ μέτρα νὰ ἐφαρμόσητε εἰς αὐτὸν τὸν τόπον! Λαμβάνω ὡς βάσιν αὐτὴν τὴν ἀγόρευσιν. Τί εἴπατε, ὅτι ἔκαμεν ἡ Ἰταλία διὰ νὰ φέρῃ ἰσοζύγιον εἰς τὸν προϋπολογισμόν της; Εἴπετε, ὅτι δὲν συνεκάλεσε τὴν ἐφεδρείαν· εἴπετε, ὅτι ἐνᾧ εἶχεν ἀνάγκην ὑλικοῦ πολέμου, δὲν ἠγόρασε διὰ νὰ μὴ ἐπιβαρύνῃ τὸν προϋπολογισμόν της, διὰ νὰ φέρῃ εἰς ἰσοζύγιον τὸν προϋπολογισμόν. Πρὶν ἀκόμη ἡ νέα Κυβέρνησις ἀναλάβῃ τὰς ἡνίας τοῦ Κράτους, τίς κατεῖχε τὴν Κυβέρνησιν; Δὲν τὴν κατείχετε σεῖς; Δὲν εἴχατε γνῶσιν πρὸ πολλοῦ, ὅτι ἔπαυσεν ἐντελῶς ἡ ἰδέα τοῦ πολέμου; καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ὁ ὑπουργός σας τῶν Στρατιωτικῶν, μετὰ τὴν παῦσιν τοῦ πολέμου, ἔκαμε νέας προμηθείας ὅπλων ἀχρήστων, ἤτοι ἐπέβαλε δαπάνας εἰς τὸ ἔθνος, αἱ ὁποῖαι ἐπεβάρυνον αὐτὸ ἄνευ ὠφελείας· μὲ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐδαπάνησεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἠδύνατο νὰ μολώσῃ ὅλον τὸν λιμένα τοῦ Πειραιῶς. Λοιπὸν ἀφοῦ εἴχατε εἰς τὴν ἐξουσίαν σας νὰ ἐφαρμόσητε αὐτὰ τὰ λαμπρὰ μέτρα εἰς τὸν τόπον, διατί δὲν τὰ ἐφηρμόσατε; Ἀλλὰ θὰ εἰπῆτε, μὴ ἄρα ὑπάρχει ἄλλος λόγος σήμερον πλάγιος, διὰ τὸν ὁποῖον βλέπετε καὶ παριστᾶτε εἰς αὐτὴν τὴν κακὴν κατάστασιν τὸ ἔθνος; ὄχι· ἐγὼ δὲν δέχομαι ποτὲ ὅτι οἱ πολιτευόμενοι καὶ μάλιστα οἱ προεξάρχοντες, ὅτι θέλουν νὰ φενακίσουν τὸ κοινὸν ἢ ἡμᾶς τοὺς βουλευτὰς, δέχομαι ὅμως ἓν ἄλλο, ὅτι ὅταν γίνεσθε ὑπουργοὶ λησμονεῖτε αὐτὸν τὸν τόπον, τὸν ὁποῖον ἐνθυμεῖσθε, ὅταν εἶσθε ἐκτὸς τῆς Ἐξουσίας· τότε μόνον βλέπετε, ὅτι ἐπιβαρύνεται ὁ λαὸς μὲ φόρους βαρεῖς, βλέπετε ὅτι γίνονται δάνεια καταπιεστικὰ, βλέπετε ὅλα τὰ κακὰ καὶ τὰ ἀφόρητα βάρη· ἀλλ’ ὅταν εἶσθε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὄχι μόνον δὲν βλέπετε τίποτε ἀπὸ αὐτὰ ἀλλ’ ἐνῷ σπαράσσεται ὁ λαὸς, σεῖς εἶσθε ἀπαθέστατοι. Λαὸς δι’ ἐσᾶς δὲν εἶναι παρὰ τὸ σπῆτί σας καὶ οἱ φίλοι σας. Λοιπὸν διατί μᾶς τὰ λέγετε; Τὰ λέγετε διὰ νὰ μᾶς πείσητε, ὅτι ἐνδιαφέρεσθε περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους καὶ πρέπει νὰ πολευθήτωμεν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα φέρει ἡ Κυβέρνησις; Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ σᾶς πιστεύσωμεν. Ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν παρὰ ἐφαρμογὴν αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ὑπόσχεται, ἔχομεν δὲ καὶ πλήρη τὴν πεποίθησιν, ὅτι θὰ τὰ ἐφαρμόσῃ. Ὁ λαὸς, κύριοι, ἐνδιαφέρεται καὶ σᾶς λέγει, ὅτι τίποτε δὲν εἶναι τὸ ζήτημα τὸ στρατιωτικόν, καὶ πᾶν ἄλλο ζήτημα ἀπέναντι τοῦ ζητήματος τῆς συγκοινωνίας. Τοῦτο δὲν τὸ λέγω διὰ νὰ δημοκοπήσω· εἶναι ἐντροπὴ νὰ ζῶμεν ἐν τῷ μέσῳ τοῦ πολιτισμοῦ καὶ ἐπὶ 50 ἤδη ἔτη νὰ ὑφιστάμεθα τὴν ἀτιμίαν, νὰ μὴ ἔχωμεν ἔξω τῶν Ἀθηνῶν κανένα δρόμον· δὲν εἶναι ἐντροπή, κύριοι, τοῦτο; Ἂν, κύριοι, κατεστρέφετο ἡ Ἑλλάς, δὲν ἦτο τίποτε, ἀλλὰ νὰ βασανίζεται ἕως σήμερον ἄνευ συγκοινωνίας, ἐνῷ καὶ τὸ τελευταῖον Κράτος ἔχει τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας πλούσια, εἶναι καὶ αἰσχρὸν καὶ ἐπίπονον. Δι’ αὐτὸ, κύριοι, εἶμαι ὑπὲρ τῆς συγκοινωνίας.

§113ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Ποῖος εἶναι κατά;

§114ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Δι’ αὐτὸ δὲν θὰ ἐξετάσω τί ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις. Ἐγὼ θὰ ἐξετάσω μόνον ἂν θὰ πραγματοποιήσῃ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ὑπόσχεται διὰ τὴν συγκοινωνίαν, καὶ νὰ προτιμηθῇ τὸ ζήτημα τῆς συγκοινωνίας ἀπὸ κάθε ἄλλο ζήτημα, διότι καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ζωτικότητος εἶναι τὸ μόνον ἐνδιαφέρον τὴν Ἑλλάδα, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ πολιτισμοῦ εἶναι τὸ μόνον ἐνδιαφέρον καὶ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν. Ὅταν, κύριοι, τὸ ἔθνος μας ἐδαπάνησε καὶ ἔχομεν σήμερον χρέος 300,000,000 διὰ παρασκευὰς, αἱ ὁποῖαι τίποτε ἢ ἐλάχιστον ὠφέλησαν τὸ ἔθνος, δὲν εἶναι ἔγκλημα νὰ λέγωμεν, ὅτι δὲν δίδομεν τὸ δικαίωμα εἰς μίαν Κυβέρνησιν νὰ δανεισθῇ 20,000,000 διὰ τὴν ὁδοποιΐαν; Ὄχι μόνον 20 ἑκατομμύρια νὰ δανεισθῶμεν, ἀλλὰ καὶ 30 καὶ 40,000,000. Τίποτε ἄλλο δὲν πρέπει ν’ ἀπαιτήσωμεν παρὰ νὰ θέσῃ εἰς ἐνέργειαν αὐτὰ τὰ μέτρα, καὶ ἂν δὲν πραγματοποιηθοῦν τότε ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσωμεν καὶ νὰ ὁμιλήσωμεν πολὺ δυνατὰ ἐναντίον πάσης Κυβερνήσεως.

§115Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν θὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν προλαλήσαντα, διότι εὐτυχῶς ἐξ ὅλων τῶν ἀγορευσάντων ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου οὐδεὶς ἀντέκρουσε τοῦτο κατ’ ἀρχὴν, καὶ οὐδεὶς εἶναι ἐναντίος τῆς συγκοινωνίας. Ὁ κ. Παλαμίδης λοιπὸν ὑποθέτω, ὅτι ἢ δὲν ἐπρόσεξε κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ἢ τῷ ὄντι ἐσκιαμάχει ἀγορεύων ὅπως ἠγόρευσεν. Εἶμαι ἐντελέστατα σύμφωνος, ὅτι τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα ἐν Ἀγγλίᾳ διέπεται ἀπὸ ἄλλους κανόνας παρ’ ἀπὸ τοὺς κανόνας, οἵτινες διέπουσι τὰ συνταγματικὰ πολιτεύματα εἰς τὴν ἠπειρωτικὴν Εὐρώπην, καὶ κατὰ τοῦτο συμφωνῶ μετὰ τοῦ κ. Δηλιγιάννη· πρὶν ἢ μάλιστα ἀγορεύσῃ ὁ κ. Δηλιγιάννης, ὁ κ. Ἀδαμόπουλος ἦτο πλησίον μου καὶ αὐτὴν τὴν ἰδέαν ἐξέφρασα πρὸς αὐτόν. Δὲν εἶμαι ὅμως σύμφωνος μὲ ὅσα ὑπεστήριξεν, ὅτι ἀντισυνταγματικῶς εἰσπράττεται ὁ φόρος, ὁ ὁποῖος ὑπεβλήθη, διὰ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ νομοσχεδίου, τουτέστι τὸ τελευταῖον δεκατημόριον ἐπὶ τῶν εἰδῶν τῆς εἰσαγωγῆς, διότι ὅταν ἔχωμεν νόμον, ὁ ὁποῖος δίδει αὐτὸ τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ Κυβέρνησις ἐκδίδουσα Διάταγμα καὶ ἐφαρμόζουσα ἀμέσως τοῦτο δυνάμει τῆς πληρεξουσιότητος, τὴν ὁποίαν χορηγεῖ εἰς αὐτὴν ὁ νόμος, πράττει ἐντὸς τοῦ Συντάγματος· καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω ποτὲ, ὅτι τὸ Συνταγματικὸν πολίτευμα εἶναι ἀνίκανον νὰ προστατεύσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Ἂν ὁ νόμος ἦναι ἢ δὲν ἦναι καλὸς, πολεμεῖται καθ’ ἣν ἐποχὴν ὁ νόμος εἰσάγεται εἰς τὴν Βουλὴν· ἀφοῦ ὅμως ἐνετάλη ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ νόμου, ἐνεργεῖ ἐντὸς τῆς νομιμότητος καὶ τοῦ Συντάγματος. Δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὴν αὐτὴν περίστασιν, ὅταν ἐφαρμόζωμεν νόμους, οἱ ὁποῖοι, καθὰ ἰσχυρίζεσθε, ἐπίσης δὲν ἔπρεπε νὰ ἐφαρμόζωνται, διότι ἔχομεν τὸν στρατολογικὸν νόμον, ὅστις δίδει τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἐνῷ τὸ Σύνταγμα ῥητῶς λέγει, ὅτι χωρὶς νὰ ἐπιψηφισθῇ πρότερον ἡ στρατιωτικὴ δύναμις, δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ καλέσῃ πολίτας εἰς τὰ ὅπλα, καὶ ἐν τούτοις ἡ Κυβέρνησις καλεῖ εἰς τὰ ὅπλα· παραβιάζει μὲ τοῦτο τὸ Σύνταγμα; Καὶ τὸ Σύνταγμα, δύνασθε νὰ ὑποθέσετέ ποτε, ὅτι ἀντιστρατεύεται κατὰ τῆς τιμῆς καὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, εἴτε εἰς τὴν περίστασιν τῆς προκειμένης εἰσπράξεως, εἴτε εἰς τὴν περίστασιν τῆς ἐπιστρατεύσεως; Μάλιστα μέχρι τῆς ἡμέρας κατὰ τὴν ὁποίαν συγκληθῆ ἡ Βουλὴ καὶ ἔλθῃ εἰς τὰς Ἀθήνας, ὁ στρατὸς συγκεντροῦται καὶ ἡ Κυβέρνησις δαπανᾷ· εἶναι ἀναγκαία συνέπεια ἡ δαπάνη, χωρὶς νὰ ὦσιν ἐπιψηφισμένα τὰ ἔξοδα ἀπὸ τὴν Βουλὴν, διότι αὐτὰ τὰ ἔξοδα ὡς ἀπρόοπτα δὲν εἶναι ἐψηφισμένα, καθόσον εἶναι ἔκτακτος περίστασις. Εἶναι τοῦτο ἀντισυνταγματικόν; Δὲν εἶναι, διότι τότε ἀλλοίμονον, ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι τὸ Σύνταγμα εἰς τὴν Πολιτείαν παρεμβάλλει προσκόμματα, ὅταν πρόκηται νὰ ὑπερασπισθῇ τὰ συμφέροντα καὶ τὴν τιμὴν αὐτῆς, καθ’ οἱονδήποτε τρόπον. Ὅλαι λοιπὸν αἱ θεωρίαι νομίζω, αἱ ὁποῖαι ἀνεπτύχθησαν ἐπὶ ἀντισυνταγματικότητι ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, δὲν εἶχον κατὰ τὴν κρίσιν μου βάσιν ἀσφαλῆ. Ἐρχόμεθα τώρα καθαρῶς εἰς τὸ οὐσιαστικὸν ζήτημα· ἐπιβάλλομεν φόρους κατὰ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὸ Κράτος δύω ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ὅπως οὗτοι οἱ πρόσθετοι φόροι τῶν 2,000,000 δραχμῶν, πρὸς τοὺς φόρους τοὺς ὁποίους ἔχομεν ἐπιβάλλει μέχρι τοῦδε, χρησιμεύσωσι διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, ἀλλ’ εἰδικῶς οἱ φόροι, οἱ τελευταῖον ἐπιβληθέντες, χορηγοῦνται πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τῷ σκοπῷ νὰ παραχωρηθῶσιν ὡς ἐγγύησις ἑνὸς δανείου, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξοδευθῇ διὰ τὴν ὁδοποιΐαν. Βεβαίως, κύριοι, ὑπὲρ τῶν φόρων τούτων εἶμαι, διότι εἴπερ τις καὶ ἄλλος τὴν συγκοινωνίαν ἐπιθυμῶ καὶ ἐγὼ, καὶ τὴν ἐπιθυμῶ, διότι καὶ ἀτομικῶς ἀκόμη, ὅταν ἀνέρχωμαι εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, διατρέχω καὶ κίνδυνον· ἐπιθυμῶ ὅμως ἡ Κυβέρνησις, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι, καὶ ὁπωσδήποτε καὶ ἂν διασκευασθῇ ὁ ὑπὸ συζήτησιν νόμος, νὰ ὑποχρεωθῇ ὥστε αἱ ὁδοὶ νὰ μὴ δίδωνται πλέον ὡς ῥοσφέτια, ὅτι αἱ ὁδοὶ πρέπει νὰ γίνωσιν ἐξ ἴσου πρὸς ὅλας τὰς ἐπαρχίας, διότι μέχρι τοῦδε ἐπληρώσαμεν ὅλαι αἱ ἐπαρχίαι φόρους, καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας μας δὲν ἐδαπανήθη οὔτε μία δραχμὴ, ἐνῷ εἰς τὰς ἐπαρχίας τῶν πρωθυπουργῶν πολλαί· ἐν Μεσολογγίῳ ἐδαπανήθησαν 1,400,000, εἰς τὴν ἐπαρχίαν τοῦ κ. Κουμουνδούρου 600,000 δραχμαὶ διὰ τὴν ὁδοποιΐαν.

§116ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου.

§117ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· διαμαρτύρομαι.

§118Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ εἶναι λοιπὸν οἱ Ἕλληνες ἴσοι ἐνώπιον τῶν νόμων; ὄχι. Λέγω λοιπὸν, ὅτι δὲν ἀρκεῖ νὰ λέγωμεν ναὶ, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ τὴν θέλησιν νὰ ἐπιβάλλωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δίκαιον αὐτὸ μέτρον.

§119ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Σωστὰ, ὡραῖα!

§120Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐκ τῶν ἀγορεύσεων, αἵτινες ἐγένοντο κατὰ τὴν μακρὰν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, προέκυψεν εἰς τὸ μέσον, ὅτι τὸ δημόσιον ταμεῖον ἔχει σήμερον 15,000,000 φράγκων ἐκ τοῦ δανείου τῶν 120,000,000, καὶ ὅτι ἔχει ἐκ τοῦ δανείου τῶν 52,000,000, τὸ ὁποῖον συνωμολογήσαμεν κατὰ τὸ 1880, δραχμὰς 9,800,000 ἤ 10,000,000, ὅτι τὸ ἔλλειμμα, καθὼς τὸ εἶπον καὶ εἶναι περιττὸν νὰ τὸ ἐπαναλάβω ἐγὼ, διότι ἔχομεν τὴν βεβαίωσιν καὶ ἐκ μέρους τῶν ἀντιλεγόντων (δεικνύει τὴν δεξιὰν) καὶ ἐκ μέρους τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, συμπιπτόντων, εἶναι ὄχι 11,000,000 ἀλλὰ 15,000,000· τὸ ἔλλειμμα λοιπὸν καλύπτεται διὰ τῶν 15,000,000 φράγκων, μᾶς μένουν λοιπὸν 10,000,000 δραχμαὶ, πρὸς δὲ τὰ εἰσοδήματα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἀπὸ τοὺς παλαιοτέρους φόρους καὶ προσθέτομεν καὶ τὰ εἰσοδήματα τῶν 2,000,000, ἅτινα ψηφίζομεν ἤδη, καὶ κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοὺς ὁποίους ἔκαμεν ὁ κ. Δηλιγιάννης, καὶ τοὺς ὁποίους δὲν ἀπέκρουσεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον δύναται νὰ δαπανηθῇ ἐπὶ δύω ἔτη εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν, καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι διαθέσιμον καὶ εἰς τὴν ἐξουσίαν τοῦ ὑπουργείου, ἀνέρχεται εἰς 18,000,000 δραχμῶν. Νομίζετε λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶναι ἀρκετὸν αὐτὸ τὸ ποσὸν διὰ δύω ἔτη, ὅταν ἐξοδεύσωμεν ἀπὸ 9,000,000 κατ’ ἔτος! Νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκετώτατον, ἡ δὲ πεῖρα, μεθ’ ὅλας τὰς θεωρίας τὰς ὁποίας ἀνέπτυξεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν ἐμελέτησε τὸ ζήτημα τοῦ Σουέζ. Δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ δαπανηθῶσιν 9,000,000 κατ’ ἔτος διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, καθόσον δὲν ὑπάρχουσι χεῖρες ἐν Ἑλλάδι· δὲν εὑρισκόμεθα δὲ εἰς τὴν ἐποχὴν, εἰς ἣν εὑρίσκετο ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὸ 1864 καὶ 1865, ὅτε ἐτέμνετο ὁ ἰσθμὸς τοῦ Σουέζ, διότι πρέπει νὰ ἐνθυμηθῇ ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην αἱ μετοχαὶ τῆς Τραπέζης ἐν Ἑλλάδι εἶχον χιλίας δραχμὰς, σήμερον δ’ ἔχουσι 5,000, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἔλιπε τὸ χρῆμα ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν, καὶ σήμερον πλημμυρεῖ χρημάτων· ἄλλη ἡ ἐποχὴ ἐκείνη, καὶ ἄλλη ἡ ἐποχὴ ἡ σημερινή. Πρέπει νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐξήγομεν 130,000,000 σταφίδος, καὶ φέτος ἐξηγάγομεν 250,000,000· δὲν εἶναι λοιπὸν αἱ ἴδιαι περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἦσαν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, καὶ φέτος· ἡ πεῖρα δὲ τῶν πραγμάτων θὰ ἀποδείξῃ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγω, ἀλλ’ εὔχομαι, καὶ εὔχομαι ἐγκαρδίως, νὰ κατορθωθῇ νὰ δαπανηθῇ καὶ τὸ ποσὸν αὐτό. Ἡμεῖς ὄντες εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν καὶ πολεμοῦντες τοὺς ἀντιθέτους ἡμῶν, τοὺς κατέχοντας τότε τὴν Κυβέρνησιν, ἀπεκαλέσαμεν αὐτοὺς σπατάλους, ἐλέγομεν εἰς αὐτοὺς, ὅτι διασπαθίζουσι τὸν δημόσιον πλοῦτον καὶ ἀνεφέρομεν ῥητὰ γεγονότα· ἐλέγομεν πρὸς αὐτοὺς, ὅτι δημοσιεύουσι τὰ κατασχετήρια διὰ τῶν ἐφημερίδων καὶ ἐξοδεύουσιν ἑκατοστύας χιλιάδων δραχμῶν, ἐκ δὲ τοῦ καταλόγου ἀπεδείχθη, ὅτι 23,000 μόνον ἐξωδεύθησαν· ἐλέγομεν πρὸς αὐτοὺς χθὲς, ὅτι διώριζον ἐκτάκτως φοιτητὰς ὡς βοηθοὺς τῶν σχολείων, ἐκτάκτους κλητῆρας καὶ ὑπηρέτας, καὶ ὅλαι αὐταὶ αἱ δαπάναι εἰς τί ἀνέρχονται; εἰς 10– 20–30 ἔστω καὶ 100,000 δραχμῶν, αἵτινες διενεμήθησαν εἰς πολλούς· τί δὲ κάμνομεν σήμερον, ἂν παραδεχθῶμεν ἀμέσως τὸ νομοσχέδιον; Ἀντὶ νὰ πληρώνωμεν 98,000 δραχμὰς εἰς τὴν Τράπεζαν, πρέπει νὰ πληρώσωμεν 1,350,000. Οὕτω δὲν ἐξοδεύομεν καὶ δὲν διασπαθίζομεν τὸν δημόσιον πλοῦτον, δίδοντες διὰ μιᾶς 1,350,000 πρὸς τὴν Τράπεζαν ἄνευ λόγου;

§121ΜΙΑ ΦΩΝΗ. Εἶναι μαμμὰ ἡ Τράπεζα.

§122Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι φείδεται τῶν δημοσίων πραγμάτων, θέλει ἀσπασθῆ τὴν ἰδέαν αὐτὴν ὡς ὀρθοτέραν, καὶ ἂν ἤθελεν ὑποτεθῆ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐπιψηφίζεται, ἀφοῦ, ὡς μᾶς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ δικαίωμα τὸ ἔχῃ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ δανεισθῇ καὶ μετὰ ἓν καὶ μετὰ δύω καὶ μετὰ τρία καὶ μὲ μετὰ πέντε ἔτη. Βεβαίως ἡ φιλοτιμία τοῦ Ὑπουργείου νὰ ἱκανοποιηθῇ, ἀλλὰ ῥητῶς ν’ ἀναγραφῇ ἐν τῷ νόμῳ, ὅτι ἀφοῦ δαπανηθῶσι τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς τὴν Τράπεζαν πρὸς 1% καὶ ἀφοῦ δαπανηθῶσι καὶ τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα θὰ εἰσπραχθῶσιν ἐκ τῶν διαφόρων φόρων, ἀλλὰ μόνον τότε νὰ θέσῃ χεῖρα εἰς τὸ δάνειον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐπιβαρύνει τὸν Τόπον μὲ 6¾%. Οὕτω καὶ ἡ φιλοτιμία τοῦ Ὑπουργείου καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου ἱκανοποιοῦνται. Αὐτὴν, κύριοι, τὴν πρότασιν εἶχον νὰ κάμω πρὸς τὴν Βουλὴν, καὶ σύμφωνα μὲ αὐτὴν θέλω ψηφίσει.

§123Α. ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, μόνον θέλω νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, καὶ θέλω νὰ ἦμαι συνεπὴς πρὸς ὅσα ἔλαβον τὴν τιμὴν πρό τινων ἡμερῶν νὰ σᾶς εἴπω, προκειμένου περὶ τῆς αὐξήσεως τοῦ φόρου τῶν ζώων. Εἶναι δύω, κατ’ ἐμὲ, ζητήματα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ· πρῶτον, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν αὔξησιν τῶν εἰσαγομένων κατὰ ἓν δεκατημόριον, δεύτερον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ δάνειον τῶν 20,000,000 τῶν πρὸς τὴν ὁδοποιΐαν. Θὰ εἶναι περιττὸν, ἐγὼ, εἴτε οἷος δήποτε ἄλλος, νὰ πλέξωμεν πάλιν ἐγκώμιον τῆς ἀνάγκης τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας· θὰ εἶναι φρασεολογία, τὴν ὁποίαν πρέπει ὅλοι νὰ τὴν ἀφήσωμεν, διότι ὅλοι εἶναι σύμφωνοι, ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου ἕως τοῦ ἄλλου τῆς Ἑλλάδος, ὅτι πλέον εἶναι καιρὸς νὰ γίνουν ἔργα δημόσια, ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ τὴν συγκοινωνίαν. Τὸ ζήτημα ἦτο μόνον περὶ τοῦ συμφερωτέρου τρόπου πρὸς εὕρεσιν τῶν μέσων. Καὶ εἰς τοῦτο δὲν ἐσκέφθη ὡρίμως ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ τί παρατηρῶ ὡς πρὸς τὸ πρῶτον; Τάσιν ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἐπιβολὴν φόρων, ἰδίως καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ στοιχεῖα τὰ μᾶλλον ἄπορα· ἤρχισαν ἀπὸ τὴν αὔξησιν τῶν φόρων ἐπὶ τῆς κτηνοτροφίας καὶ ἔρχονται ἤδη νὰ αὐξήσουν τοὺς φόρους, οἱ ὁποῖοι βαρύνουν πολὺ τὸ στοιχεῖον τὸ μᾶλλον ἄπορον τῆς κοινωνίας· ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις ἀντὶ τοῦ δεκατημορίου ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων, τὸ ὁποῖον ἐπιβαρύνει τοὺς καταναλωτὰς, νὰ εὕρῃ ἄλλον φόρον. Ἴσως, κατ’ αὐτὴν, ἡ προσθήκη τοῦ δεκατημορίου νὰ μὴ ζημιοῖ τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν· ζημιοῖ ὅμως βεβαίως τὸν πτωχὸν λαόν. Περιττὸν θὰ ἦτον ν’ ἀκολουθήσω τὴν ἀπεραντολογίαν τοῦ κ. Καλλιγᾶ, ὅστις ἀντὶ νὰ ἐπιβαρύνῃ τὰ στοιχεῖα τὰ μᾶλλον ἄπορα τῆς κοινωνίας μας, ἂν ἐσκέπτετο καλλίτερον, ἐδύνατο νὰ ἀναβιβάσῃ τὴν αὔξησιν τῶν φόρων ἐπὶ τῶν εἰδῶν τῆς δευτέρας ἀνάγκης καὶ οὐχὶ τῶν τῆς πρώτης, καθὰ σᾶς εἶπον καὶ πρό τινων ἡμερῶν. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον, ἤγουν τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου τῶν 20 ἑκατομμυρίων πρὸς 6 καὶ ¾%, πρῶτος σᾶς εἶπον εἰ, τὴν τελευταίαν ὁμιλίαν μου καὶ χθὲς τὰ ἀνέπτυξαν καὶ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Γόρτυνος καὶ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσσήνης, ὅτι ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ ἐκ τῶν 11,000,000, περισσεύματος δανείου συνομολογηθέντος πρὸς 4%, πρὸς ἔναρξιν τῆς ὁδοποιΐας, καὶ ἂν ταῦτα ἐξηντλοῦντο, ἐδύνατο μετὰ δύω ἔτη νὰ συνομολογήσῃ δάνειον μὲ ὅρους συμφερωτέρους εἰς τὸ ἔθνος. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον λοιπὸν, ἤγουν τὴν αὔξησιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων κατὰ ἓν δεκατημόριον, θέλω καταψηφίσει αὐτὸ, διότι, ἐπαναλαμβάνω, ὄχι μόνον ἐπιβαρύνει τὸν λαὸν τὸν ἄπορον, ἀλλὰ καὶ διότι τὸ δεκατημόριον τοῦτο δὲν θὰ χρησιμεύσῃ πρὸς προίκισιν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, ἀλλὰ μόνον τοῦ ταμείου τῆς Τραπέζης, πρὸς τὴν ὁποίαν ἔχει στοργὴν μεγάλην, καὶ δικαίως ἴσως, ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Καλλιγᾶς. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπε πρὸς τούτοις, ὅπως δικαιολογηθῇ, φαίνεται, ὅτι ἡ πατρότης τοῦ σημερινοῦ νομοσχεδίου ἀνήκει εἰς τὸν πρώην πρωθυπουργόν. Ἀλλὰ, καὶ ἂν τοῦτο εἶναι ἀληθὲς, τί μᾶς μέλει ἡμᾶς, διότι τὸ ἔκαμαν καὶ ἄλλοι; Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι καὶ τὸ σημερινὸν τέκνον εἶναι θνησιμαῖον. Καὶ σεῖς λοιπὸν, οἵτινες παρουσιάζεσθε σήμερον ὡς ἀναμορφωταὶ, εὐθὺς ἀπ’ ἀρχῆς ἄλλο δὲν ἔρχεσθε νὰ κάμετε, ἢ νὰ ἐξακολουθῆτε τὸ παρελθὸν καὶ νὰ πιθηκίζετε ἐκείνους τοὺς ὁποίους τώρα κατακρίνετε; Εἶσθαι τῷ ὄντι τέκνα ὁμοούσια τῷ πατρὶ ὑμῶν. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον λοιπὸν, ἤγουν τὸ δεκατημόριον ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων, δι’ οὓς λόγους ἀνέφερα, θέλω τὸ καταψηφίσει, διότι ἐπιβαρύνει τοὺς μᾶλλον ἀπόρους ἐκ τοῦ λαοῦ. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον δὲ, ἤγουν τὸ δάνειον τῶν 20,000,000, ὅπως μὴν ὑποθέσετε τυχὸν, ὅτι ἐγὼ θέλω νὰ φέρω προσκόμματα ἀπὸ ἰδιοτελεῖς σκοποὺς, μόλον ὅτι τὸ κατέκρινα, θέλω ὅμως ψηφίσει ὑπὲρ τοῦ δανείου, προκειμένου περὶ ὁδοποιΐας, διότι ἡ αὔξησις τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας εἶναι ἓν ἀπὸ τὰ κυριώτερα συμφέροντα τῆς πατρίδος καὶ πολλάκις ὑπεστήριξα αὐτὸ καὶ διὰ τοῦ λόγου καὶ τοῦ καλάμου, ἐπὶ ἔτη ὁλόκληρα.

§124ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (πρωθυπουργός). Δὲν ἔρχομαι νὰ συζητήσω, διότι ἡ συζήτησις εἶναι περαιωμένη· ἀλλὰ πρὶν ἢ προβῶμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν, ὑπάρχουσι θέματά τινα, περὶ ὧν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ δικαιολογηθῶμεν· διότι, ἂν οἱ ἀριθμοὶ ἔχωσιν ὡς παρεστάθησαν, βεβαίως λίαν ἄτοπον θὰ ἦτο νὰ ἐπιψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, οἷον προετάθη. Ἐὰν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι ὑπάρχει διαθέσιμον ποσὸν δέκα περίπου ἑκατομμυρίων, ἐξ ὧν τὰ 5,700,000 εἰς μεταλλικὸν, καὶ τὰ 4,000,000 εἰς γραμμάτια, καὶ τὸ διαθέσιμον τοῦτο ποσὸν δὲν διαθέτομεν ὑπὲρ τῆς ἀνάγκης τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, ἐν ᾧ ἀπέναντι αὐτῶν θὰ ἐπληρώνομεν 1% καὶ προετιμῶμεν νὰ δανεισθῶμεν πρὸς 6 καὶ ¾%, πρέπει βεβαίως νὰ μᾶς ἀφηρέθη ὁ νοῦς. Δέον ἄρα νὰ ἐξετάσωμεν τὰ περὶ τούτου. Ἀνεγνωρίσθη ἐν γένει, ὅτι τὸ κανονικὸν ἔλλειμμα τῆς ἐνεστώσης χρήσεως ἀνέρχεται εἰς 15 ἑκατομμύρια· δὲν δυνάμεθα ἐπὶ τούτου νὰ ἔχωμεν ἀσφαλεῖς ἀριθμούς. Τὸ πρῶτον παρεστάθη ὡς ἀνερχόμενον εἰς 11,000,000· ἔπειτα ἀνεκαλύφθη, ὅτι 3,500,000 ὀφείλονται εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἀπέναντι ὑποχρεώσεων, ἃς ἀνέλαβεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις διὰ παραγγελίας ναυτικάς· ἀνεκαλύφθη, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ὀφείλει εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας 1,400,000 δραχμῶν, ὑπεβλήθη δὲ καὶ ἡ περὶ τούτου πίστωσις. Ὑπάρχουσι δὲ καὶ ἄλλαι ὀφειλαὶ, ὧν τὸ ποσὸν δὲν δύναται νὰ καθορισθῇ. Δέχομαι δὲ πρὸς στιγμὴν τὸν ἀριθμὸν, ὃν ἀπεδέχθησαν πάντες, καθ’ ὃν τὸ ποσὸν τοῦ ἐλλείμματος ἀνέρχεται εἰς 15,000,000, καὶ ἀπέναντι τοῦ ἐλλείμματος τούτου τῶν 15,000,000, ἔχομεν διαθέσιμον τὸ ποσὸν τὸ ἐκ 10,000,000 πρὸς 1%, τὸ ὀφειλόμενον παρὰ τῆς Τραπέζης, πλὴν ἄλλων ἀδιαθέτων ἔτι ἀλλὰ τοκοφόρων κεφαλαίων. Πόσας δὲ δαπάνας ἀπέναντι τοῦ ποσοῦ τούτου ὀφείλομεν ν’ ἀναγνωρίσωμεν; Πλὴν τῶν εἰς τὸ ἔλλειμμα τῶν προϋπολογισμῶν ὡρισμένων, ἔχομεν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν νομοσχέδιον περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας, καὶ εἴπομεν, ὅτι τὸ ποσὸν, εἰς ὃ θὰ ἀνέλθῃ ἡ δαπάνη αὕτη, εἶναι 5,000,000, ἤτοι 4,000,000 διὰ τὸ χορήγημα, καὶ 1,000,000 διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν γαιῶν. Ἔχομεν προσέτι ἐν τῷ αὐτῷ νομοσχεδίῳ διακλαδώσεις ἀπὸ Κορίνθου εἰς Ναύπλιον καὶ εἰς Μύλους, δι’ ἃς ὑποθέτω, ὅτι θὰ χρειασθῇ δαπάνη δραχ. 1,500,000. Ἔχομεν προσέτι ἐν τῷ αὐτῷ νομοσχεδίῳ ἀναδοχὴν κατασκευῆς σιδηροδρόμου Ἄρτης καὶ ἀπὸ Πατρῶν μέχρι Πύργου διὰ δαπάνης 5–6 ἑκατομμυρίων. Θὰ ὑποβάλωμεν δὲ αὔριον εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ κατασκευῆς Θεσσαλικῶν σιδηροδρόμων, οἵτινες θ’ ἀπαιτήσωσι δαπάνην 3 ἑκατομμυρίων. Καὶ ταῦτα νομίζω, ὅτι ἀνέρχονται εἰς 15 ἑκατομμύρια, ὅπως τὰ ὑπελογίσαμεν· ἀλλὰ πλὴν τούτου, διαπραγματευόμεθα καὶ σιδηρόδρομον ἀπὸ Μύλων τοῦ Ναυπλίου μέχρι Καλαμῶν καὶ ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Λαρίσσης· ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἔλαβον ἔτι αἱ διαπραγματεύσεις τὸν τύπον νομοσχεδίου, δὲν ἀναφέρω αὐτά. Ἐκεῖνα, ἅτινα ἔλαβον τὸν τύπον νομοσχεδίων, ὡς εἶπον, ἀνέρχονται εἰς ποσὸν 15,000,000, ὅπερ θὰ δαπανηθῇ ἐντὸς τεσσάρων ἐτῶν· καὶ μήπως τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ δαπανήσωμεν διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, θὰ δαπανηθῇ ἀμέσως: Θὰ δαπανηθῇ ἐντὸς πέντε ἐτῶν· ἑπομένως, ἂν κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Γόρτυνος ἐννέα ἑκατομμύρια ἀρκοῦσι διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ὁδοποιΐας ἐντὸς τοῦ χρονικοῦ διαστήματος, τὸ ὁποῖον ἀνέφερον, ἔχομεν 15,000,000 ὀφειλόμενα, ἀπέναντι τῶν ὁποίων πρέπει νὰ τηρήσωμεν τὰ 9,000,000, τὰ διὰ τὴν ὁδοποιΐαν ἀπαιτούμενα.

§125ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχομεν καιρόν...

§126ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Λέγει ἤδη ὁ κ. βουλευτὴς Μεσσήνης, ὅτι περὶ τούτων δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν μετὰ ἓν ἔτος· ἀλλὰ πῶς τοῦτο, ἀφοῦ σήμερον ψηφίζομεν περὶ αὐτῶν; Τοῦτο τὸ σύστημα ἐπεκράτει μέχρι τοῦδε τὸ νὰ ψηφίζωνται δαπάναι χωρὶς νὰ λαμβάνηται πρόνοια περὶ πόρων. Ἠξεύρω, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις συνηλλάχθη μετὰ ἑταιρίας περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων, ἀναλαβοῦσα τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δαπανᾷ ἐτησίως 5,400,000 δραχμῶν.

§127ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι ἐτησίως.

§128ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐτησίως· καὶ ἀπέναντι τούτων οὐδεμία πρόνοια ἐλήφθη περὶ πόρων, οὐδὲν σχέδιον ἦλθε περὶ προσθέτων φόρων διὰ τὴν δαπάνην ταύτην. Κατὰ τὰς ἰδέας ἐκείνας βεβαίως καὶ σήμερον ψηφίζοντες νομοσχέδιον περὶ σιδηροδρόμων καὶ ἐπαγόμενον δαπάνην κατ’ ἐλάχιστον ὅρον 15,000,000, εἶναι φυσικὸν νὰ θεωρῶμεν, ὅτι τὰ 9 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἔχομεν, δύνανται νὰ διατεθῶσι πρὸς ἄλλον σκοπόν· ἀλλ’ ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι ἐκτὸς τούτων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ διαθέσωμεν ὑπὲρ τῶν σιδηροδρόμων, πρέπει νὰ ἐξεύρωμεν καὶ πολλὰ ἄλλα καὶ χάριν τοῦ ἐλλείμματος τῆς χρήσεως καὶ χάριν τοῦ ταμιακοῦ ἐλλείμματος, ὅπερ δύναται νὰ ἦναι ἀνώτερον τοῦ τῆς χρήσεως ἕνεκα καθυστερημάτων τοῦ παρελθόντος. Ἡ δὲ γενομένη παρατήρησις, ὅτι ἡ δαπάνη τοῦ ἑνὸς ἔτους καὶ διὰ τοὺς σιδηροδρόμους καὶ διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, δὲν θέλει φθάσει ἐν συνόλῳ εἰς τὸ ποσὸν τῶν 9 ἑκατομμυρίων, δὲν ἔχει σπουδαιότητα, διότι, ἐννοεῖται, ὅτι ἐφ’ ὅσον δυνάμεθα νὰ λάβωμεν χρήματα, τὰ μὲν ἀντὶ 6 καὶ 7 5, τὰ δὲ πρὸς 1%, θέλομεν ἀρχίσει ἀπὸ τοῦ 1%, διότι ἄλλως πρέπει νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔρχεται νὰ καταπολεμήσῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ὅ,τι λέγω, εἶναι, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ὀφειλῆς 9 ἑκατομμυρίων, οὔτε καὶ 15,000,000, διότι εἰς τὰς ὀφειλὰς τῶν σιδηροδρόμων ἐπιπροστίθενται αἱ ἀνάγκαι τῆς ὁδοποιΐας, τὰς ὁποίας δημιουργοῦμεν διὰ τῶν νομοσχεδίων ἔχομεν δὲ καὶ ἑτέρας ἀνάγκας ἐκ 15,000,000 διὰ τὸ ἔλλειμμα τῆς χρήσεως καὶ ἄλλας ἴσως δι’ ἐλλείμματα προϋπάρχοντα, ἀπέναντι τῶν ὁποίων δὲν ἔχομεν ἄλλα χρήματα ἐπὶ τόκῳ 1% παρὰ 9,000,000. Δυνάμεθα νὰ μὴ λάβωμεν νομοθετικὴν πρόνοιαν περὶ δανείων, ὅπως ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰ ἔργα ἐκεῖνα τῆς ὁδοποιΐας; ἀλλὰ ταῦτα πάντα τὰ 15,000,000, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα, καὶ τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ὑπελόγισα πρὸς ἐκτίμησιν τοῦ ἰσοζυγίου, τὰ 3,500,000 τῶν ναυτικῶν ὑποχρεώσεων καὶ τὸ 1,100,000, ἅτινα θ’ ἀποδοθῶσιν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, εἶναι ἐλάχιστα ἀπέναντι τῶν πραγματικῶν ὀφειλῶν· διότι τίς θέλει ἰσχυρισθῆ, ὅτι δύναται νὰ λήξῃ ἡ παροῦσα Σύνοδος χωρὶς νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ τὸ ἀναγραφὲν δάνειον ὑπὲρ τῶν ναυτικῶν παρασκευῶν τοῦ Κράτους; Πᾶσα ἡμέρα, ἡ ὁποία παρέρχεται, καὶ δὲν γίνεται ἔναρξις τῆς κατασκευῆς τοῦ στόλου, εἶναι ἡμέρα διαγραφομένη διὰ τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος. Ἐλεύθερος εἶναι ὅστις θέλει νὰ καταψηφίσῃ τὸ περὶ παρασκευῶν νομοσχέδιον, οὐδεὶς ὅμως δύναται νὰ φρονῇ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦ περὶ ναυτικῶν καὶ στρατιωτικῶν παρασκευῶν δανείου δὲν θέλει ψηφισθῆ ἐπικροτοῦντος τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Τὸ δάνειον ὑπὲρ τῶν ναυτικῶν καὶ ἄλλων παρασκευῶν εἶναι 40,000,000 ἐπιπροστιθεμένων εἰς ἄλλα διαθέσιμα κεφάλαια καὶ θὰ ἔχωμεν εὐθὺς νὰ δαπανήσωμεν ἐξ αὐτῶν διὰ τὴν πρώτην δόσιν τῶν πλοίων, καθὼς καὶ διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν στρατιωτικῶν καταστημάτων, ἅτινα εἶναι ἀναγκαῖα διὰ τὴν φύλαξιν τοῦ πολεμικοῦ ὑλικοῦ, διὰ ταῦτα ἀνεγράψαμεν ἤδη ἐν τῷ ὑποβληθέντι προϋπολογισμῷ τὸν τόκον δανείου 10,000,000, πραγματοποιηθησομένου ἐντὸς τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους. Μικρολόγοι ἄρα καὶ ἐστερημέναι ἐννοίας εἶναι αἱ συζητήσεις περὶ τῶν διαθεσίμων 9 ἑκατομμυρίων ἀπέναντι τοῦ ἐλλείμματος τῆς χρήσεως καὶ τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα ὀφείλει τὸ Δημόσιον ἐκ προηγουμένων χρήσεων καὶ τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἀνελάβομεν διὰ τοὺς σιδηροδρόμους. Αὕτη ἡ μόνη ὑποχρέωσις, ἡ ἐθνικὴ, ἣν ἔχομεν, ὅπως προνοήσωμεν περὶ τῆς ναυτικῆς καὶ στρατιωτικῆς παρασκευῆς τῆς Χώρας, καθιστᾷ πᾶσαν περὶ τῆς ἀνάγκης δανείου ἀντίῤῥησιν αὐταποδείκτως ματαίαν.

§129ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Πρωθυπουργόν; προκειμένου περὶ συνομολογήσεως δανείου, διατὶ νὰ μὴ συνομολογήσητε δάνειον πρὸς 1%, ἀλλὰ πρὸς 6 καὶ ¾%; (Θόρυβος).

§130ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Αὐτὰ τὰ εἴπαμεν.

§131Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂν ἦναι ζημία μεγάλη εἰς τὸ Κράτος διὰ πᾶσαν ἡμέραν παρερχομένην, χωρὶς ἡ Βουλὴ νὰ χορηγήσῃ νέα ἑκατομμύρια διὰ τὰς ναυτικὰς καὶ στρατιωτικὰς παρασκευὰς, ἡ εὐθύνη δὲν βαρύνει τὴν Βουλὴν, διότι εἰς τὴν Βουλὴν οὐδὲν σχέδιον τοιοῦτον ὑπεβλήθη· ὅταν δὲ ὑποβληθῇ ἀπὸ ἐκείνους, οἵτινες ὀφείλουσι νὰ ὑποβάλωσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ τοιαῦτα σχέδια......

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐνεγράφησαν εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§133ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τότε θέλομεν ἰδεῖ, ἂν ὑπάρχωσι τὰ ἀναγκαῖα χρήματα καὶ θέλομεν φροντίσει, ἂν δὲν ὑπάρχωσι, νὰ εὕρωμεν αὐτὰ, ἵνα δώσωμεν τὰ ἀναγκαῖα μέσα πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν παρασκευῶν, ἂν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ αὐτάς. Ἡ Βουλὴ ἔδωκε πέρυσιν 172 ἑκατομμύρια, καὶ τὰ ἔδωκε χωρὶς νὰ συζητήσῃ, χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει, ὅτι δεσμεύει τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος ὑπὸ τὸ βάρος τοσούτου βαρέος χρέους.

§134ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Οὐχὶ διὰ τῆς ψήφου σας.

§135ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ διὰ τῆς ψήφου μου. Παρέστησα εἰς τὴν Βουλὴν τότε οὐ μόνον, ὅτι ἡ δαπάνη ἦτο ματαία, ἀλλὰ καὶ ὅτι ἡ ἐπιστρατεία ἤθελε καταστρέψει, ὡς κατέστρεψε, τὸ ἐξωτερικὸν ζήτημα· ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν με εἰσήκουσεν, εἰσῆλθεν εἰς τὴν ὀλισθηρὰν ὁδὸν, εἰς ἣν ἡ ἀγυρτία εἰσήγαγεν αὐτὴν, ἐξηφοφόρησα δὲ καὶ ἐγὼ διὰ νὰ μὴ εἴπωσιν, ὅτι παρακωλύω αὐτοὺς ἀπὸ ἐθνικοῦ ἔργου. Ἑπομένως καὶ διὰ τῆς ψήφου μου. Δὲν εἶναι σπουδαία ἀντίῤῥησις νὰ σᾶς λέγωσιν, ὅτι πρέπει νὰ ψηφίσητε τὸ δάνειον τῶν 20,000,000, διότι σκοποῦσι νὰ σᾶς ὑποβάλωσι σύστημα παρασκευῶν, διὰ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ δαπανήσῃ τὸ Κράτος 40,000,000. Σᾶς λέγουσιν ὡσαύτως, ὅτι τὸ Κράτος πρέπει νὰ δαπανήσῃ 15,000,000 εἰς τοὺς σιδηροδρόμους καὶ λησμονοῦσιν, ὅτι ἡ σύμβασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου ἀπὸ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας μετὰ τῶν διακλαδώσεων αὐτοῦ ἀπὸ Κορίνθου εἰς Ἄργος καὶ Ναύπλιον, ἀναγράφει τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἑταιρίας νὰ κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον ἐντὸς 4 ἐτῶν. Ἓν τμῆμα θὰ κατασκευάζῃ κατ’ ἔτος· ἰδοὺ τί συνεφωνήθη διὰ τοῦ ἄρθ. 1 τῆς συμβάσεως. «Τὰ «ἔργα τῆς ὅλης γραμμῆς ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Πάτρας, καὶ ἀπὸ «Κορίνθου εἰς Ναύπλιον δι’ Ἄργους, ὡς περιγράφονται ἐν «τῇ συμβάσει, θὰ περατωθῶσιν ἐντὸς τεσσάρων ἐτῶν «ἀπὸ τῆς ἐγκρίσεως τοῦ ὑπουργοῦ τῶν ἐσωτερικῶν τῶν δια«γραμμάτων, ἅπερ ἡ ἑταιρία ὀφείλει νὰ ὑποβάλῃ ἐντὸς ἓξ «μηνῶν ἀπὸ τῆς κοινοποιήσεως τῆς εἰς αὐτὴν παραχωρήσεως «τοῦ σιδηροδρόμου. Ἡ γραμμὴ διαιρεῖται εἰς τέσσαρα τμή«ματα 1) ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Κόρινθον, 2) ἀπὸ Κορίνθου εἰς «Αἴγιον, 3) ἀπὸ Αἰγίου εἰς Πάτρας, καὶ 4) ἀπὸ Κορίνθου «εἰς Ναύπλιον. Ἕκαστον τμῆμα θὰ συντελεσθῇ ἐντὸς ἔτους» Οἱ δὲ ὑπουργοὶ θέλουσιν ἀπὸ τοῦδε, ἀφοῦ ἡ σύμβασις ἀκόμη δὲν ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἀφοῦ δὲν παρῆλθεν ἀκόμη τὸ ἑξάμηνον διάστημα, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἡ ἑταιρία πρέπει νὰ ὑποβάλῃ τὰ διαγράμματα, ἀφοῦ ἀκόμη δὲν ἤρχισεν ἡ προθεσμία τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου οὐδὲ τοῦ πρώτου ἔτους, ἐντὸς τοῦ ὁποίου θέλει κατασκευασθῆ τὸ πρῶτον τμῆμα, ἀφοῦ δὲν ἐτέθησαν αἱ βάσεις τῆς ἐργασία, θέλουσιν ἀπὸ τοῦδε νὰ ἀφήσωμεν τὰ 9,800,000, ἵνα δαπανήσωσιν αὐτὰ διὰ τὸν ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Πάτρας σιδηρόδρομον; Τί λέγω; Διὰ νὰ χρησιμεύσωσι καὶ ταῦτα εἰς πληρωμὴν 15,000,000, τὰ ὁποῖα λέγουσιν, ὅτι θέλουσι δαπανήσει διὰ τοὺς σιδηροδρόμους. Ποίους σιδηροδρόμους; Διὰ τοὺς σιδηροδρόμους τῆς Θεσσαλίας, διὰ τοὺς ὁποίους οὐδεμία εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν σύμβασις. Διὰ τοὺς σιδηροδρόμους τοῦ Μεσολογγίου, ἀφοῦ εἰσέτι δὲν ἀπεφάνθη ἡ ἑταιρία, ἂν θὰ ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου ἀπὸ Μεσολογγίου εἰς Ἀγρίνιον, ἀπὸ Μεσολογγίου, σημειώσατέ το καλῶς. Ὁ κ. βουλευτὴς Καλαβρύτων σᾶς εἶπεν, ὅτι ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἐκ 4,000,000, τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν πρὸς κατασκευὴν ὁδῶν ἀπὸ τοῦ 1867 ἕως τοῦ 1879, ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον ἐδαπανήθη διὰ κατασκευὴν μόνον ὁδῶν τοῦ Μεσολογγίου. Ἀρχίσατε πρῶτον τὰ ἔργα, ἂς γεννηθῇ ἡ ὑποχρέωσις εἰς τὸ Κράτος, καὶ τὸ Κράτος θέλει δανεισθῆ, ὡς σήμερον δανείζεται ἀπὸ τὴν Τράπεζαν πρὸς 6¾ τοῖς ἑκατὸν, θέλει δανεισθῆ καὶ αὔριον ἴσως πρὸς 6%, τέλος πρὸς 6 καὶ ¾, πρὸς ὅσα θέλετε νὰ δανεισθῆτε καὶ σεῖς ἀπὸ σήμερον, καὶ θέλει πορισθῆ τὰ μέσα, ἵνα ἐξασφαλίσῃ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων. Τὸ Κράτος σήμερον ἔχει καθῆκον νὰ προικίσῃ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας μὲ χρήματα, διὰ τὰ ὁποῖα δύναται νὰ δαπανήσῃ μόνον 98,000 κατ’ ἔτος. Σεῖς δὲ θέλετε νὰ ἀφήσητε τὰ χρήματα ταῦτα ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι θέλουσι γεννηθῆ ἐν τῷ μέλλοντι ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, ἵνα δικαιολογήσητε τὸ δάνειον τῆς Τραπέζης καὶ ἵνα πληρόνητε εἰς αὐτὴν 1,550,000 ὡς τόκον ἐτήσιον. Πράττετε πρᾶξιν, ἡ ὁποία, ἂν δὲν ἦναι ἐγκληματικὴ, δὲν εἶναι βεβαίως συνετή.

§136ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, ἦτον ἀδύνατον νὰ μὴ λάβω δι’ ὀλίγων τὸν λόγον, ὅταν, προκειμένου περὶ δανείου παρὰ τῆς Τραπέζης εἰς χαρτὶ, ἀναμιγνύουν τὸ ζήτημα τῶν μεγάλων παρασκευῶν· τοῦτο γίνεται συνήθως, ὡς παρατηρῶ, καὶ ποιοῦνται τὴν ἀνάμιξιν, ἵνα σᾶς ἀποπλανήσωσι καὶ λάθωσι τὴν ψῆφον ὑμῶν. Οὐχὶ, δὲν ἀποδεικνύετε τὴν χρησιμότητα τοῦ μέτρου σας, ἀλλὰ πρὸς ἀποπλάνησιν, πρὸς ἐπίδειξιν καὶ ἀκαίρως καταφεύγετε εἰς τὸ δέλεαρ τῶν παρασκευῶν· ὑποστηρίζομεν ταύτας, ἔστω, ἀλλὰ μετὰ πάσης πεποιθήσεως λέγω, θέλετε ναυαγήσει, ἐὰν ἐξακολουθῶμεν οὕτω διευθύνοντες τὰ οἰκονομικά μας. Μὴ σπεύδετε, κύριοι, μὴ ἐπιχειρῆτε πολλὰ διὰ μιᾶς ἐν ὅσῳ πιέζεσθε ἀπὸ ἔλλειμμα καὶ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· φροντίσατε ν’ ἀπαλλαγῆτε τούτων· ἄλλως, θέλετε ἐξαντληθῆ. Οὕτως ἔπραξαν καὶ πράττουν αἱ φρόνιμοι Κυβερνήσεις. Ἔχετε ἀνάγκην δανείου εἰς χρυσὸν διὰ τὰς παρασκευὰς, διότι εἰς χρυσὸν θὰ πληρώσητε ἐκτὸς τοῦ Κράτους, καὶ αὐξάνετε τὴν κυκλοφορίαν τῶν γραμματίων; Ἵνα εὕρητε δάνειον 40,000,000 πρέπει νὰ ἔχητε προϋπολογισμὸν ἰσοσκελῆ, νὰ ἔχητε τὴν δύναμιν νὰ ἐπιβάλλητε φόρους· ἄλλως, οὐδεὶς σᾶς δανείζει. Καὶ δὲν βλέπετε ποίαν ὑποτίμησιν ἐξακολουθοῦν νὰ λαμβάνωσι τὰ χρεώγραφά μας; Ἂν ἐξέλθητε ἀπὸ τὴν Βουλὴν μὲ ἔλλειμμα, μὲ ἀναγκαστικὴν κυκλορίαν καὶ μὲ ηὐξημένους φόρους, τότε εἰς μάτην τὰ σχέδιά σας, αἱ ἐλπίδες σας, χρήματα δὲν θὰ εὕρητε καὶ ἄνευ χρημάτων οὐδὲν θὰ κατορθώσητε. Διὰ τοῦτο πολεμῶ τὰ μέτρα σας, θέλω νὰ ἔχωμεν πρόχειρα τὰ μέσα, ὧν ἔχομεν ἀνάγκην διὰ τὰς μεγάλας ἀνάγκας τῆς πατρίδος· ἡ πολιτική σας εἶναι ἢ μὴ ἔμφρων ἢ μὴ εἰλικρινής. Λοιπὸν, κύριοι, οἰκονομήσατε τὰ μέσα σας, ἵνα καλύψητε τὸ ἔλλειμμα καὶ μετὰ τοῦτο φροντίζετε περὶ τῶν ἄλλων· μὴ ἐξαντλῆτε τοὺς πόρους μας, μὴ αὐξάνητε τὸ ἔλλειμμα, μὴ μεγεθύνητε τὸ βάραθρον.

§137ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, πρὸ τῆς μεταβολῆς ὑπῆρχε Σχολὴ, συμπεριλαμβάνουσα καὶ τραπεζικοὺς, σπαταλῶσα τὰς συνεισφορὰς τῶν ὁμογενῶν καὶ τῶν φιλελλήνων ὑπὸ τὴν σημαίαν τῆς Μεγάλης Ἰδέας. Μετὰ τὴν Ὀκτωβριανὴν μεταβολὴν, ἡ Σχολὴ αὕτη μετέβαλε τὴν ἐπιγραφὴν τῆς σημαίας ἀπὸ Μεγάλην Ἰδέαν εἰς Παρασκευὰς, καὶ τὴν πηγὴν τῶν εἰσοδημάτων εὗρεν εἰς τραπεζικὰ δάνεια, ἀφοῦ ἔπαυσαν αἱ ἀποστολαὶ τῶν ὁμογενῶν. Πρὸ τῆς μεταβολῆς μόλις εἴχομεν δάνειον ἑνὸς ἑκατομμυρίου, καὶ τοῦτο κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τῆς Ναυπλίας, ἐνῷ ἀπὸ τῆς μεταβολῆς ἔχομεν 500 μιλιούνια. Καὶ ποῖος σᾶς ὤθησεν εἰς τὰ δάνεια ταῦτα; Ἡ Τράπεζα. Καὶ ἐνῷ εἰς τὰ 1866 κατὰ μῆνα Μάϊον ὅτε παρέλαβε τὴν Κυβέρνησιν ὁ ἀείμνηστος Δ. Βούλγαρης, καὶ μετὰ τοῦ ἐντίμου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἀοιδίμου Χρηστίδου, ἔφεραν ἰσοζύγιον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, διὰ τῆς πτώσεως τούτων κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1866 ἦλθεν εἰς τὰ πράγματα ἡ Σχολὴ, εἰσελθόντος μάλιστα εἰς τὸ ὑπουργεῖον τοῦ μοχλοῦ τῆς Τραπέζης, ὅστις ἐφόρτωσε τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ δάνεια, καὶ διὰ νὰ τὰ καλύψῃ ἐπρόσθεσε τοὺς φόρους ἐπὶ μόνων τῶν δυστυχῶν ποιμένων, γεωργῶν καὶ ἐμφυτευτῶν κατὰ 30%.

§138ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§139ΕΤΕΡΟΣ. Ὁ Κεχαγιᾶς.

§140ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καὶ ἐνῷ ἐξωδεύσαμεν διὰ τὴν Κρήτην περὶ τὰ 15 μόνον μιλιούνια, μᾶς ἀφῆκαν βεβαρυμένους μὲ 40 μιλιούνια. Αὐταὶ εἶναι οἱ παρασκευαὶ, διὰ τὰς ὁποίας ἔκαμα λόγον καὶ πρὸ ἡμερῶν, ὅτι ἐν ὀνόματι αὐτῶν ἐπρομηθεύθησαν ὅλα τὰ ἐν τῷ Ταμέσει σαπιοκάραβα.

§141ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἄλλοι ἦσαν τότε εἰς τὴν Ἐξουσίαν.

§142ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἦτο καὶ ὁ κ. Τρικούπης, καὶ ὁ κ. Λομβάρδος, ὑπῆρχε δὲ εἰς τὴν Οἰκονομίαν ὁ διαγράφων τὴν πολιτικὴν τοῦ σημερινοῦ ὑπουργείου, ὁ ἰσχυρὸς τῆς Τραπέζης Κεχαγιᾶς. Κύριε πρωθυπουργέ. Ἐὰν ἦναι ἀληθὲς ὅτι ζητεῖς τὸ δάνειον διὰ παρασκευὰς, διατί δὲν τὸ εἶπες ἀπὸ τὴν πρώτην ἡμέραν, ἀφ’ ἧς ἤρξατο ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ; Ἀλλ’ ὅταν ἄλλοι σᾶς ἀπέδειξαν δι’ ἀριθμῶν ὅτι ἔχετε χρήματα 10 μιλλιούνια διαθέσιμα διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, καὶ ὅτι τὸ νομοσχέδιόν σας ἀφορᾷ μόνον συμφέροντα τῆς Τραπέζης, εἴπετε εἰς τὸν συνάδελφον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν διὰ νὰ ἀναιρέσῃ· ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ ἀναίρεσις τοῦ συναδέλφου ἦτο ἀσθενὴς, διότι ἠθέλησε πρῶτον νὰ καλπονοθεύσῃ τὰ τρία ἑκατομμύρια τῶν νεοζητηθεισῶν πιστώσεων, καὶ τῷ ὑπεδείχθη ὅτι ἐπληρώθησαν, εἶπε κατόπιν ὅτι ἔχομεν ἔλλειμμα τοῦ 1883, καὶ ἀφίνει τὰ 10 μιλιούνια διὰ νὰ τὰ εὕρῃ εἰς τὰ 1883, δηλαδὴ ἀφίνει εἰς τὸ Ταμεῖον χρήματα διαθέσιμα, διὰ τὰ ὁποῖα πληρόνει τόκον 4 o]o καὶ δανείζεται ἄλλα πρὸς 7 o]o.—Ἐνθυμοῦμαι ἀνέκδοτον. Περιῆλθον εἰς τὰς χεῖρας ἀγωνιστοῦ κατὰ τὴν ἐπανάστασιν δέκα δούπιαι· ἐφρόνει νὰ μὴ τὰς ἐξοδεύσῃ διὰ νὰ εὑρεθῶσιν εἰς θαπτίκιά του, καὶ διὰ τοῦτο τὰς ἔδωκεν ἐνέχυρον, δανεισθεὶς 350 δραχμὰς, πρὸς 30 o]o. Ἀλλὰ μετὰ πέντε ἔτη τὰς δούπιας τὰς ἀπεῤῥόφησεν ὁ τόκος.—Αὐτὰ μᾶς διδάσκει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅ ἐστὶ νὰ δανεισθῶμεν, καὶ ἂς ἔχωμεν καὶ μίαν παρακαταθήκην διὰ τὰ 1883. Ἀλλὰ τί φοβεῖσθε; Μέχρι τοῦ 1883 θὰ ψοφήσῃ ἡ Βουλὴ, ἢ θὰ ψοφήσῃ ἡ Τράπεζα; Ἀλλὰ καὶ ἡ Βουλὴ θ’ ἀντικατασταθῇ καὶ ἡ Τράπεζα δι’ ἄλλων. Τὸ Ἔθνος δὲν χάνεται. Ἀφοῦ ἡ δικαιολόγησις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐφάνη ἀνίσχυρος, ἦλθεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς νὰ μᾶς φέρῃ τὰς παρασκευάς. Καὶ ἀπορῶ, διότι δὲν ἀντιμείφθη διὰ τὸν ὑπὲρ τούτων μέγαν ἐνθουσιασμὸν διὰ τῶν χειροκροτημάτων, ὡς γίνεται συνήθως μετὰ τὰς ὁμιλίας του. Γνωρίζετε τί πάσχομεν μὲ αὐτὰς τὰς παρασκευὰς καὶ μὲ τὴν μεγάλην ἰδέαν, ὅ,τι ἔπαθε δυστυχὴς, εἰς ὃν ἐπῆλθεν ἡ μονομανία ὅτι ἦτον ἐγγαστρωμένος καὶ ὅτι θὰ γεννήσῃ. Συλλογισθῆτε ὁποίαν χαρὰν εἶχε, σκεπτόμενος ὅτι ἀνὴρ γεννᾷ, βεβαίως θὰ γεννήσῃ ἓν θηρίον, Ἐπειδὴ δὲ τὸν ἠνόησαν ὅτι ἐφοβεῖτο μήπως ἀποβάλῃ, ὅταν εἶχε καλὴν τροφὴν ἢ καρπὸν, οἱ μάγγες τῷ ἔλεγον: «Μή! διότι θὰ πέσῃ τὸ παιδί!» καὶ οὕτως αὐτὸς ἄφινε τὴν τροφὴν καὶ τὴν ἥρπαζον ἐκεῖνοι, ὥστε ἀπέθανεν ἀπὸ ἀσιτίαν. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς τὸ Ἔθνος· ὁσάκις θέλουν νὰ δικαιολογήσουν σπατάλας, φέρουσιν εἰς τὸ μέσον τὸν Ἑλληνισμὸν καὶ τὸ Μεγαλεῖον τοῦ Ἔθνους. Κύριε πρωθυπουργὲ, ἂν ἦσαν εἰλικρινεῖς οἱ λόγοι σου, ἔπρεπεν, ὡς εἶπον, ἀπὸ τὴν πρώτην ἡμέραν νὰ παρουσιάσῃς τὸ δάνειον ὡς ὡρισμένον διὰ παρασκευάς. Ἀλλ’ ἤξευρες, ὅτι καὶ τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας εἶναι δημοτικὸν, καὶ διὰ τοῦτο μὲ τὸ ζήτημα αὐτὸ περιεκάλυψες τὸ συμφέρον τῆς Τραπέζης, τὸ ὁποῖον εἶναι τόσον μέγα, ὥστε ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου ὑψώθησαν αἱ μετοχαὶ τῆς Τραπέζης ἀπὸ δρ. 4,500 εἰς 5,130· διότι τὸ χαρτὶ λαμβάνει τόκον μετάλλου 7 o]o. Ἀλλ’ εὑρέθησαν οἱ ἄλλοι μικροκέφαλοι ἄνθρωποι!! καὶ σοὶ ἀπέδειξαν, ὅτι ἔχεις χρήματα διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, διὰ δύω τουλάχιστον ἔτη, κατὰ τὸ ἰδικόν σου σχέδιον. Τότε μᾶς φέρεις παρασκευὰς. Ἂν τὸ ἔφερεν ὁ διάβολος καὶ ἐπαρουσιάζετό τις καὶ μᾶς προσέφερε τὰ 40 μιλιούνια, τὰ ὁποῖα ζητεῖς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ διὰ τὰς παρασκευὰς, τότε διὰ νὰ σώσῃς τὸ συμφέρον τῆς Τραπέζης, θὰ μᾶς ἔλεγες: «ζητῶ καὶ ἄλλα μιλιούνια, διότι σκοπεύω νὰ πάρωμεν τὴν Πόλιν». Αὐτὰ δὲν λέγονται ἐν σπουδαίαις ὁμιλίαις, καὶ μάλιστα ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπιδεικνύων τὴν ὁποίαν ἔχει πλειοψηφίαν, ἔφθασε νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι τὸ χαρτὶ ἀξίζει νὰ λαμβάνῃ τόκον 7%, ὅσον καὶ ὁ χρυσὸς, καὶ οὐδεμία διαφορὰ ὑπάρχει· ὁποία περιφρόνησις διὰ τὴν Βουλήν!! Ἂν καλὰ ἀφοῦ ἔφθασε νὰ ῥίψῃ κατὰ πρόσωπον τῆς Βουλῆς, ἧς τὸ περισσότερον μέρος ἀποτελεῖ ἡ πλειοψηφία, καὶ καθάρσια, μὴ φεισθεὶς μήτε τὰ πρόσωπα τοῦ Προέδρου μας, μήτε ἐκεῖνα τῶν συναδέλφων του! Καὶ τὸ παράξενον, ὅτι ἡ πλειονοψηφία ἐγέλασε μὲ τὴν καρδιάν της, διὰ τὸ ὁποῖον τῇ προσέφερε δῶρον. Λοιπόν, κύριοι, τὸ ζήτημα τῶν παρασκευῶν εἶναι δικαιολόγησις, ἡ ὁποία ἐλθοῦσα παρακαίρως δὲν ἔχει τὴν ἀξίαν της, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἔτυχε καὶ χειροκροτημάτων ὁ πρωθυπουργός. Κύριε πρωθυπουργέ, θέλεις νὰ προικίσῃς τὴν Τράπεζαν μὲ 1,550,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος, εἰπέ το, πλειοψηφίαν ἔχεις, ὅπως τὸ εἶπε καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Κύριοι, δὲν θέλω νὰ ἔλθω εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος, διότι ἀρκετὰ ἀνεπτύχθη, καὶ ἀρκετὰ οἱ προλαλήσαντες ἐμοῦ ἀπέδειξαν, ὅτι τὸ δάνειον εἶναι πρὸς ὄφελος τῆς Τραπέζης, καὶ οὐχὶ τῆς ὁδοποιΐας, ἣν μᾶλλον ζημιοῖ, καὶ διὰ τοῦτο ἐπιμένω καὶ ἐγὼ νὰ μὴ γείνῃ δεκτὸν πρὶν ἢ ἐξοδευθῶσι τὰ 10 μιλιούνια, τὰ ὁποῖα ἔχομεν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Τὰ χειροκροτήματα ἀνήκουν εἰς τὸν ἀρχηγόν σας, ὅστις τὰ ἐπιζητεῖ.

§143Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς, στρέφων τὸν λόγον πρὸς ὅσα εἶπον ἐγὼ περὶ τῆς δαπάνης τῶν 9,000,000 κατ’ ἔτος, εἶπεν, ὅτι αὐτὰ δὲν εἶναι σπουδαῖα. Καὶ εἶναι πολὺ πιθανὸν νὰ μὴν ἦναι σπουδαῖα, ἀλλὰ βεβαίως, διὰ νὰ μὴν ἦναι σπουδαῖα ὅσα ἐγὼ εἶπον ἐν δυσὶ λέξεσι, δὲν πρέπει νὰ ἦσαν σπουδαῖα ὅσα ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἔλεγεν ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας. Καὶ ἔναυλοι εἶναι οἱ λόγοι τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις δὲν σᾶς εἶπεν, ὅτι πρῶτον θὰ δαπανήσῃ τὰ χρήματα τοῦ δανείου τῶν 10,000,000, διὰ τὰ ὁποῖα τὸ Δημόσιον εἶναι ὑπεύθυνον πρὸς 1%, καὶ ἔπειτα νὰ βάλῃ χεῖρα εἰς τὰ ἄλλα χρήματα. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τοὺς σιδηροδρόμους, ἐπειδὴ εἶναι τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ συζήτησιν καὶ ἡ σύμβασις, ἔχω σκοπὸν νὰ λάβω πάλιν τὸν λόγον, διὰ νὰ ἴδωμεν, ἐὰν ἡμεῖς ἤμεθα ἀσυνεπεῖς πρὸς ὅσα ὑποστηρίζομεν, ἢ οἱ κκ. ὑπουργοὶ πρὸς ὅσα εἶπον πέρυσι.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύττω περατωμένην τὴν συζήτησιν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. — Ἤδη θὰ ἀναγνωσθῇ ἡ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τῆς ὁδοποιΐας τροπολογία τοῦ κ. Δηλιγιάννη.

§145ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 1. Προστίθεται ἐφ’ ἁπάντων τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν ἓν δεκατημόριον· γίγνεται δ’ ἀνεκτὴ κατ’ ἐξαίρεσιν τοῦ δεκατημορίου τούτου ἡ εἴσπραξις ἀπὸ τῆς εἰς τὴν Βουλὴν εἰσαγωγῆς τοῦ παρόντος νόμου.»

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον τῆς τροπολογίας παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Τὸ ἄρθρον ἀπεῤῥίφθη. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου).

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 τῆς τροπολογίας.

§148ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 2. Εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας τίθενται ὡσαύτως τὰ εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως ὑπόλοιπα τοῦ μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης συνομολογηθέντος δανείου κατὰ τὰς ἀπὸ 8 Ὀκτωβρίου καὶ 26 Ὀκτωβρίου 1880 συμβάσεις μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὰς κυρωθείσας διὰ τοῦ ἀπὸ 2 Δεκεμβρίου 1880 ΩΞΖʹ νόμου, ἐκ δραχμῶν πέντε ἑκατομμυρίων ἑπτακοσίων ἐννενήκοντα μιᾶς χιλιάδων καὶ ἑκατὸν ἐννενήκοντα τριῶν, ἀριθ. 5,791,193, εἰς μεταλλικὸν, καὶ ἐκ δραχμῶν τεσσάρων ἑκατομμυρίων δώδεκα χιλιάδων καὶ ἑξακοσίων ἐννενήκοντα τεσσάρων, ἀριθ. 4,012,694, εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια.»

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 τῆς τροπολογίας, ὡς ἀνεγνώσθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§150Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Δηλιγιάννη λέγουσι ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι.

§152Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀπαντήσας εἰς τὸν Πετιμεζᾶν, εἶπεν, ὅτι ἀπὸ τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ, τοῦ εὑρισκομένου ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ καὶ περὶ οὗ κάμνει λόγον ἡ τροπολογία τοῦ κ. Δηλιγιάννη, θέλει κάμει πρῶτον χρῆσιν.

§153ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶπον μόνον, ὅτι ἔχομεν διαφόρους ἀνάγκας, αἵτινες θὰ ἐξαντλήσωσι τὸ ποσὸν τοῦτο, ὅτι ἔχομεν τὰς ἀνάγκας τῶν σιδηροδρόμων, τῶν ναυτικῶν παρασκευῶν, διὰ τὰς ὁποίας καὶ ἀνεγράψαμεν ποσὸν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ 10 ἑκατομμυρίων ἐκ τοῦ δανείου, τοῦ ὁποίου ποσοῦ δὲν θὰ γείνῃ χρῆσις, εἰμὴ ἀφοῦ ἐξαντληθῶσι ταῦτα. Εἶπον ὅμως, ὅτι, καὶ ἂν ὅλα ταῦτα δὲν ἦσαν, πρῶτον θὰ ἐξαντληθῶσι ταῦτα καὶ ἔπειτα θὰ μεταβῶμεν εἰς ἄλλα, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν μία Κυβέρνησις, ἔχουσα χρήματα πρὸς 1%, νὰ δαπανᾷ ἄλλα πρὸς 6 καὶ 75%.

§154Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Δηλιγιάννη, διότι ἡ Κυβέρνησις ἐδέχθη, ὅτι διὰ τὰς ἀνάγκας, αἵτινες πρῶτον θὰ παρουσιασθῶσιν εἴτε εἰς τὴν ὁδοποιΐαν τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν, εἴτε εἰς τοὺς σιδηροδρόμους, θὰ ἐξαντληθῶσι πρῶτον αὐτὰ τὰ χρήματα.

§155ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν εἶπεν αὐτό.

§156Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ τροπολογία εἶναι περιττὸν νὰ ψηφισθῇ, διότι κατ’ ἀρχὴν τὴν παρεδέχθη ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§157ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νὰ ψηφισθῇ ἡ τροπολογία. (Θόρυβος). (Γίνεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν κ. κ. Γρυπάρη καὶ Ἱερομνήμονος).

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 183· κατὰ τοῦ ἄρθρου 2 τῆς τροπολογίας 72, ὑπὲρ δὲ 111. Ἑπομένως ἀπεῤῥίφθη. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 2 καὶ 3 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον εἰς γʹ συζήτησιν).

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς ἐξελέγξεως τῆς ἐκλογῆς Αἰγίνης ἔπεμψε τὴν ἔκθεσίν της. Θὰ τυπωθῇ. (Ὅρα Παράρτημα).

§160ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ προστεθῶσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ δικαστηρίου τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ τὸ περὶ καταθέσεως εἰς τὰ δημόσια Ταμεῖα τῶν διαπιστευομένων εἰς τοὺς δικαστικοὺς ὑπαλλήλους ἕνεκα τῆς ὑπηρεσίας των χρημάτων κλπ. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 9 καὶ 20 μ. μ.