1882.05.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 62

τῆς 3 Μαΐου 1882.

Ὥρα 2 μ. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Σύλλογος τῶν ἀγωνιστῶν παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν, ἵνα ἐπιφορτίσῃ τὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν Ἐπιτροπὴν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀπὸ 20 παρελθόντος μηνὸς Μαρτίου ἀναφορὰν τῶν ἀγωνιστῶν καὶ ὑποβάλῃ εἰς τὸ Σῶμα τὴν ἔκθεσίν της.

§2ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Μὰ τέλος πάντων, κ. Πρόεδρε, πόσοι εἶναι αὐτοὶ οἱ ἀγωνισταί; Θὰ ἦναι 20 ἢ 30. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἱκανοποιηθοῦν, διὰ νὰ λείψῃ αὐτὴ ἡ ἱστορία, αὐτὸ τὸ διηνεκὲς παράπονον;

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ λοιπὸν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν παρακαλεῖται νὰ συνέλθῃ αὔριον, διὰ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὄχι μόνον αὐτὴν τὴν ἀναφορὰν, ἀλλὰ καὶ ὅλας τὰς ἄλλας.— Ὁ Ἰωάννης Παππαδάκης ἐφιστᾷ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς τὴν τιμὴν τοῦ ἄρτου καὶ ἐξαιτεῖται τὴν ὑποτίμησιν αὐτοῦ. Ὁ κ. Καπετανάκης ἔχει τὸν λόγον.

§4ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Μίαν μικρὰν ἐπερώτησιν εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὑπουργὸν ἔχω νὰ κάμω, καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ μὲ ἀκροασθῇ εὐμενῶς. Εἰς τὸ Ἑλληνικὸν σχολεῖον Καλαμῶν εἶναι διωρισμένοι δύω βοηθοὶ, ἀμφότεροι φοιτηταὶ τῆς φιλοσοφικῆς Σχολῆς καὶ ὑπηρετοῦντες λίαν εὐδοκίμως, ὁ μὲν εἷς ἀπὸ πενταετίας, ὁ δὲ ἕτερος ἀπὸ ὀκταετίας, καὶ ὀνομαζόμενοι ὁ μὲν εἷς Στεφανούρης, ὁ δὲ Χαρίλαος Τσαουσίδης. Οἱ δύω οὗτοι βοηθοὶ, καίπερ ἐκπληροῦντες πάνυ εὐδοκίμως τὰ ἑαυτῶν καθήκοντα, ἀπελύθησαν ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, καὶ ἀντ’ αὐτῶν διωρίσθησαν δύω ἕτεροι, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ εἷς εἶναι φοιτητὴς τῆς ἰατρικῆς, ὁ δὲ ἕτερος πᾶν ἄλλο δύναται νὰ κάμῃ παρὰ νὰ διδάσκῃ ἐν τῷ σχολείῳ. Ἐννοεῖται δὲ, ὅτι ἐπαύθησαν τώρα, ὅτε πλέον τὰ μαθήματα εἶναι ἐν τῇ λήξει των, καὶ διωρίσθησαν οἱ ἄλλοι οὐχὶ πλέον διὰ νὰ διδάξωσιν, ἀλλὰ διὰ νὰ πληρωθῶσι κατὰ τοὺς μῆνας τῶν διακοπῶν τῶν μαθημάτων. Ὁ εἷς μάλιστα ἐκ τῶν παυθέντων τοσοῦτον εὐδοκίμως διδάσκει, ὥστε κατὰ τὸν παρελθόντα Σεπτέμβριον, ὅτε τὸ Σχολαρχεῖον Καλαμῶν διῃρέθη εἰς δύω τμήματα, ὁ Σύλλογος τῶν καθηγητῶν καὶ τῶν διδασκάλων ἀνέθηκεν εἰς αὐτὸν, καί τοι βοηθὸν ὄντα, τὴν διδασκαλίαν τοῦ ἑνὸς τμήματος τοῦ Σχολαρχείου, τὴν ὁποίαν διεξήγαγε πολὺ ἐπωφελῶ, διὰ τοὺς μαθητάς. Ἕνεκα τούτου ὁ κ. Γυμνασιάρχης Καλαμῶν καὶ ὁ κ. Σχολάρχης μετέβησαν παρὰ τῷ κ. Νομάρχῃ καὶ τὸν παρεκάλεσαν θερμῶς νὰ ποιήσηται τὰς δεούσας παραστάσεις πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, ὥστε ν’ ἀνακληθῇ ἡ παῦσις τοῦ νέου ἐκείνου, τὸν ὁποῖον αὐτοὶ θεωροῦν χρησιμότατον διὰ τὸ σχολεῖον. (Ὅρα Παράρτημα). Καὶ ὅτι μὲν τὰ πράγματα ἔχουσιν οὕτως, ἀναλαμβάνω πᾶσαν τὴν εὐθύνην τῶν λόγων μου· δὲν δύναμαι ὅμως νὰ βεβαιώσω ἐὰν καὶ ἡ ἑξῆς πληροφορία μου ἦναι ἀληθής, ἐὰν δηλαδὴ ὁ νομάρχης ἔκαμε γνωστὸν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὅτι ὁ σχολάρχης καὶ ὁ γυμνασιάρχης, μεταβάντες παρ’ αὐτῷ καὶ παραστήσαντες τὸ ἀδίκημα τὸ προσγενόμενον εἰς τὸν παυθέντα βοηθὸν, τὸν παρεκάλεσαν νὰ μεταβιβάσῃ τὰ παράπονα ταῦτα εἰς τὸν κ. ὑπουργόν. Ὅτι μετέβησαν εἰς τὸν νομάρχην, ἀναλαμβάνω πᾶσαν εὐθύνην. Ἐὰν ὅμως ὁ νομάρχης μετεβίβασε πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τὰς παραστάσεις ταύτας, δὲν γνωρίζω. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἐὰν ἦναι ἀληθῆ ταῦτα, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς δικαίας παραστάσεις τοῦ Σχολάρχου καὶ Γυμνασιάρχου καὶ νὰ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην εἰς τὸν νέον αὐτὸν, ὅστις πρὸ ὀκταετίας διδάσκει· διότι, κύριοι, ἐὰν δὲν ἀποδοθῇ ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν δικαιοσύνη, νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι νὰ ἐρωτήσω, ἐὰν αἱ τοιαῦται πράξεις τείνωσιν εἰς τὴν ἀναστήλωσιν τοῦ νόμου ἢ ἦναι οἱονεὶ ὑπερβασίαι καταστρεπτικαὶ καὶ ὀλέθριαι εἰς τὸν Τόπον.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Ἄνδρου κ. Καρυστινάκης ὑποβάλλει πρότασιν νόμου περὶ συστάσεως τελωνειακοῦ σταθμοῦ ἐν Μπατσὶ τῆς Ἄνδρου. Θὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ. (Ὅρα Παράρτημα).

§6ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὑποβάλλω, κ. Πρόεδρε, εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν. (Ἀναγινώσκει). Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὑπουργὸν, ὅπως τὸ προσεχὲς Σάββατον εὐαρεστηθῇ καὶ γνωρίσῃ τῇ Βουλῇ τοὺς λόγους, οἵτινες ὑπηγόρευσαν τὴν διάλυσιν τῆς Ῥιζαρείου Σχολῆς κτλ. (Ὅρα Παράρτημα).

§7ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ τριῶν περίπου ἑβδομάδων παρέστησα εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀνάγκην τῆς ταχείας ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεών τινων τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ἡ δὲ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις συνέστησαν τὴν ἐγγραφὴν αὐτοῦ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῇ ἀμέσως ἐπαύριον ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης. Ἐνόμιζα λοιπὸν, ὅτι τῇ ἐπαύριον ἤθελε συζητηθῆ· ἀλλὰ ὅτε ἦλθεν ἡ σειρὰ τῆς συζητήσεως αὐτοῦ, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ νεύματός του, ἀφοῦ ἤρξατο ἡ ἀνάγνωσίς του, τὴν ἐσταμάτησε, καὶ τότε ἐπίστευσα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις σκοπεύει νὰ φέρῃ σχετικὸν νομοσχέδιον, καὶ οὕτως ἐσταμάτησεν ἡ συζήτησις τοῦ ὑλικοῦ μου. Μετὰ παρέλευσιν ὀλίγων ἡμερῶν ἐνόμιζον, ὅτι ἤθελε φέρει εἰς τὸ διάστημα αὐτὸ ἓν νομοσχέδιον συναφὲς καὶ πληρέστερον, ἀλλὰ δὲν ἐπαρουσίασεν οὐδὲν τοιοῦτον. Ἔχων ὑπ’ ὄψιν μου, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀνεγνώρισε τὴν σπουδαιότητα τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, ἠρώτησα διατὶ δὲν συζητεῖ αὐτό· καὶ τότε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπρότεινε τὴν σύστασιν Ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν ὁποίαν ἤθελεν ὑποβληθῆ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ ἄλλαι προτάσεις, ὅμοιαι καὶ σχετικαὶ, διὰ νὰ ἐπεξεργασθῇ τὰς διαφόρους ταύτας προτάσεις, νὰ συντάξῃ ἓν νομοσχέδιον δι’ ὅλας, τὸ ὁποῖον νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλήν. Ὡρίσατε μάλιστα ἀμέσως, κύριε Πρόεδρε, τὴν Ἐπιτροπὴν ἐκείνην εἰς ὀλιγομελῆ, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἐργασθῇ τὸ ταχύτερον. Ἀλλὰ δυστυχῶς πᾶσα ἀπόπειρα πρὸς σύγκλησιν τῆς Ἐπιτροπῆς ἀπέτυχε, διότι πότε τὸ ἓν μέλος ἤρχετο καὶ πότε τὸ ἄλλο, καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν ἔγεινε καμμία ἐργασία. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ἐξακολουθῇ, ὡς ἐδήλωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ νομίζῃ, ὅτι ἔχει σπουδαιότητα ἡ ὑπόθεσις αὕτη, νὰ φέρῃ νομοσχέδιον ἴδιον, ἢ νὰ ἐπιτρέψῃ, ὥστε νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ νομοσχέδιον περὶ οὗ ὁ λόγος. Ἄλλως, ἐὰν δὲν τὸ θεωρῇ ἀναγκαῖον, νὰ διαγραφῇ ὅλως διόλου.

§8ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἰς ἑκατέραν τῶν περιπτώσεων, κύριε Πρόεδρε, εἴτε ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπεξεργασθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, περὶ οὗ ὁ λόγος, εἴτε ἡ Κυβέρνησις ὑποβάλῃ ἰδιαίτερον, δίδω καὶ ἐγὼ μίαν πληροφορίαν, ὅπως ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῷ μέλλοντι ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ ἑνὸς σκανδάλου, τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ σπουδαῖον. Πρό τινος καιροῦ ἤρχισε νὰ ἐξασκῆται ἓν εἶδος ἐκλογικῆς ἀνθρωπεμπορίας ἐκ μέρους κέντρων τινῶν ἐργασιῶν, νὰ ἐπικρατῇ μία ἐξανάγκασις εἰς τὴν θέλησιν τῶν ἐκλογέων, τῶν πολιτῶν ἐλευθέρας πολιτεία. Συντεχνίαι, ἱδρύματα βιομηχανικὰ πιέζουν τοὺς παρ’ αὐτοῖς ἐργαζομένους, ὅπως μεταφέρωσι τὰ ἐκλογικά των δικαιώματα εἰς τὴν περιφέρειαν, ἔνθα εἶναι τὸ ἵδρυμα ἢ ἡ συντεχνία. Τοιουτοτρόπως δὲ συμβαίνει ν’ ἀπειλούμεθα ἐφεξῆς καὶ ἀπὸ νέον καὶ λίαν διαφορετικὸν ἐκλογικὸν δολοπλόκον πρᾶγμα, ἀλλὰ καὶ λίαν σπουδαῖον διὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς Ἀντιπροσωπείας, ὁποῖον ἡ ὑπαγωγὴ εἰς τὰς θελήσεις τῶν καταστημάτων τούτων τῆς ἐξασκήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος ὁλοκλήρων τάξεων τῆς κοινωνίας· διότι ἐν παραδείγματι ἡ Ἀτμοπλοϊκὴ Ἑταιρία ἐν Σύρῳ ὑποχρεοῖ πάντας τοὺς ναύτας, τοὺς ἀποτελοῦντας τὰ πληρώματα τῶν ἀτμοπλοίων αὐτῆς, νὰ μεταφέρωσι τὰ ἐκλογικά των δικαιώματα ἐν Σύρῳ. Ἐπίσης ἐν Πειραιεῖ, ἔνθα ἐργάζονται πολλοὶ εἰς διάφορα ἄλλα ἔργα, κοινὰ ἢ δημόσια, ὑποχρεοῦνται νὰ τὰ μεταφέρωσι εἰς τὸν Πειραιᾶ. Ἡ τοιαύτη λοιπὸν ἐξανάγκασις δὲν ἀποβλέπει εἰς ἄλλο, παρὰ εἰς τὸ νὰ ἀποστερήσῃ τὸν ἐλεύθερον πολίτην, μὴ θέλοντα νὰ ὑπακούσῃ, ἀπὸ τὸν ἐπιούσιον ἄρτον. Κατὰ συνέπειαν νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν εἶναι μικρὰ τὰ ἀποτελέσματα, ἅτινα διὰ τὰς ἐλευθερίας τοῦ Τόπου παρουσιάζει ἡ ὄψις αὕτη, καὶ ὅτι περὶ τούτου πρέπει ἐπίσης νὰ ληφθῇ ἡ προσήκουσα πρόνοια.

§9ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποβάλλω, κύριοι, πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν. Ἡ ἀπὸ Λεβαδείας μέχρι Παλαιοχωρίου καὶ δι’ Ἐλατείας διερχομένη ὁδὸς εἶναι Ἐθνικὴ, πρόκειται δὲ ἤδη νὰ ἐπεκταθῇ καὶ μέχρι Λαμίας. Ἀλλ’ ἐνῷ ἡ ὁδὸς αὕτη εἶναι Ἐθνικὴ, ἐν τούτοις ἓν τμῆμα αὐτῆς, ἀπὸ τοῦ χωρίου «Σφάκα» τῆς ἐπαρχίας Λοκρίδος, ἄχρις Ἐλατείας (Δραχμανίου), κατεσκευάσθη ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως διὰ χρημάτων τοῦ ταμείου τῆς Ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας, καὶ ἑπομένως τὸ εἰρημένον ταμεῖον ἐξηντλήθη. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἐχρεώθη διὰ τὴν κατασκευὴν Ἐθνικῆς ὁδοῦ, ἐνῷ ἡ ἐπαρχία Λοκρίδος ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην τῆς κατασκευῆς ἐπαρχιακῶν ὁδῶν, πρῶτον ἀπὸ τῆς Γεφύρας Καρβασαρᾶ διὰ τῶν Καλυβίων, Ἁγίας Μαρίνης, Τιθωρέας καὶ Δρυμίας, ἵνα οὕτω συνδεθῶσιν αἱ μεγαλείτεραι καὶ πολυπληθέστεραι πόλεις τῆς Ἐπαρχίας Λοκρίδος, καὶ δεύτερον ἀπὸ Μαρτίνου μέχρις Ἀταλάντης, πρωτευούσης τῆς ἐπαρχίας. Ἐὰν τῷ ὄντι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐδαπάνησε χρήματα τοῦ ταμείου τῆς Ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας Λοκρίδος, παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργὸν νὰ ἐνεργήσῃ ὅπως ἐπιστραφῶσι τὰ ἐν λόγῳ χρήματα ἐκ τοῦ ταμείου τῆς Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας καὶ ἀποδοθῶσιν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας καὶ διατάξῃ μετὰ ταῦτα τὴν κατασκευὴν τῶν ἀνωτέρω ἐπαρχιακῶν ὁδῶν, ὧν ἀπόλυτον ἀνάγκην ἔχει ἡ ἐπαρχία Λοκρίδος. (Ὅρα Παράρτημα).

§10ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Ἡ ὑπόμνησις, κ. Πρόεδρε, τὴν ὁποίαν ἔκαμα πρὸ ὀλίγου, δὲν ἦτον ἐπερώτησις, ἵνα ἀπαντήσῃ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς τὸ Σάββατον. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἀναγνωρίζει τὴν ἀνάγκην τῆς τροποποιήσεως τοῦ μέρους τούτου τοῦ ἐκλογικοῦ Νόμου. Ἐξακολουθεῖ νὰ φρονῇ ἀκόμη, ὅτι ὑφίσταται ἡ ἀνάγκη τῆς τροποποιήσεως αὐτῆς; Ἐὰν ἐξακολουθῇ νὰ φρονῇ τοῦτο, ἂς εὐαρεστηθῇ νὰ δηλώσῃ ἐὰν θὰ φέρῃ νομοσχέδιον ἰδικόν του ἢ ὄχι, διότι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐνεγράφη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν πρὸ πολλοῦ καιροῦ, σταμάτησε δι’ ἑνὸς ἀρνητικοῦ νεύματος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νεύματος ὅλως διόλου δικτατορικοῦ, ἐπὶ τῷ σκοπῷ τοῦ νὰ διαγραφῇ ἀπὸ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐζήτησε δὲ νὰ συστηθῇ μία Ἐπιτροπὴ, ἥτις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνέλθῃ ποτὲ, καὶ τοῦτο διὰ νὰ μὴ γείνῃ τίποτε. Νομίζω λοιπὸν, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ δηλώσῃ ἐὰν τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος πρότασιν θεωρῇ οὐσιώδη ἢ ὄχι, καὶ ἂν θὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον ἄλλο, ἢ ἂν ζητῇ καὶ τοῦ ὑπάρχοντος τὴν διαγραφήν.

§11ΤΙΝΕΣ. Τὸ Σάββατον θ’ ἀπαντήσῃ ὁ Ὑπουργός.

§12ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Δὲν εἶναι ἐπερώτησις διὰ ν’ ἀπαντήσῃ τὸ Σάββατον.

§13ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν δύω νομοσχέδια, ὧν τὸ ἓν ἀφορᾷ εἰς τὸν πληρέστερον κανονισμὸν τῶν θέσεων ἐν τῇ Ἑλληνοτουρκικῇ Ἐπιτροπῇ, τῇ συνιστωμένῃ δυνάμει τῆς Συμβάσεως περὶ τῶν νέων ἐπαρχιῶν, τὸ δ’ ἕτερον ἀφορᾷ εἰς τροποποιήσεις τινὰς τοῦ νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τῶν Προξενείων καὶ τοῦ νόμου περὶ προσωπικοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἡ κυριωτέρα τῶν τροποποιήσεων προτείνεται πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς συστάσεως νέων τινῶν προξενικῶν Ἀρχῶν. Κατὰ τὸν νόμον περὶ ὀργανισμοῦ τῶν Προξενείων, πάντα τὰ ἐν τῷ Ὀθωμανικῷ Κράτει Προξενεῖα συνιστῶνται διὰ νόμου, ἐνῷ κατὰ τὸν νόμον, τὸν καὶ σήμερον ἔτι ἰσχύοντα, — διότι τοῦ ἑτέρου νόμου ἡ ἰσχὺς εἶναι ἀναβεβλημένη, — τὰ Προξενεῖα τὰ ἄμισθα ἐν τῷ Τουρκικῷ Κράτει συνιστῶνται διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος. Ἤδη, ὅτε θέλει ἐφαρμοσθῆ νέος νόμος, καθ’ ὃν ἄμισθα Προξενεῖα ἐν τῷ Ὀθωμανικῷ Κράτει δὲν ὑπάρχουσιν, ἐξ ἀνάγκης ἡ Βουλὴ ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν θὰ ψηφίζῃ τὰς μεταῤῥυθμίσεις, ἃς αἱ περιστάσεις θὰ καθιστῶσι προσφόρους εἰς τὰ τῶν προξενικῶν Ἀρχῶν ἐν τῷ Κράτει ἐκείνῳ. Αἱ πλεῖσται τῶν τροποποιήσεων, ἃς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀναγράφει, περιέχονται καὶ ἐν τῷ εἰσαχθέντι προϋπολογισμῷ, ὑπάρχουσιν ὅμως καὶ δύω ἢ τρεῖς μὴ ἀναγεγραμμέναι ἐν αὐτῷ. Πλὴν τούτων, ὑποβάλλω καὶ δύω ἄλλα νομοσχέδια. Τὸ ἕτερον αὐτῶν ἀφορᾷ εἰς τὰ τῆς παραχωρήσεως τοῦ προνομίου τῆς ἀποξηράνσεως τῶν λιμνῶν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐπιφυλάττεται τὸ δικαίωμα τῆς παραχωρήσεως τοῦ προνομίου τῆς ἀποξηράνσεως εἰς τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν, ἐνῷ σήμερον ὑφίσταται νόμος, καθ’ ὃν τὸ δικαίωμα τοῦτο ἔχει ἡ Κυβέρνησις. Τὸ αὐτὸ προτείνω καὶ διὰ τὰ μεταλλεῖα. Ὡς πρὸς ταῦτα ἡ πρότασις ἔχει πολὺ σπουδαιότερον χαρακτῆρα, διότι κατὰ τὸν περὶ μεταλλείων νόμον ἐγένοντο πολυαριθμόταται παραχωρήσεις, αἵτινες ὅμως οὐδένα σχεδὸν ἀπήνεγκον, καρπὸν καὶ ὅσαι δὲ ἤδη ἀπέληξαν εἴς τινα ἐκμετάλλευσιν, ἀπέλαξαν εἰς αὐτὴν μετὰ δαπάνης πολλὰς, γενομένας ἀσκόπως καὶ ἀφαιρεθείσας ἀπὸ τοῦ ἔργου, εἰς ὃ ἀφώρα ἡ παραχώρησις. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ ὑποβάλλω, προτείνεται ὅπως ἐπιφυλαχθῇ εἰς τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν τὸ δικαίωμα τῆς παραχωρήσεως τῶν μεταλλείων. Τοῦτο δὲ οὐχὶ ὡς μέτρον ὁριστικὸν ἀλλ’ ἕως οὗ δυνηθῇ ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ ἕτερον νόμον, ὃν παρασκευάζει ἤδη ἡ ὑπηρεσίᾳ ἐπὶ ἄλλαις βάσεσιν, ἃς ὑπηγόρευσεν ἡ μέχρι τοῦδε ἀποδειχθεῖσα πεῖρα. Δὲν θὰ ἦτο πρέπον ἕως τῆς συζητήσεως τοῦ νόμου ἐκείνου νὰ ἐξακολουθήσῃ ὑφισταμένη ἡ σημερινὴ κατάστασις, ἡ δ’ ἐπιφύλαξις τοῦ δικαιώματος τῆς παραχωρήσεως εἰς τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν συμβιβάζει, νομίζω, τὴν προσωρινὴν ἀνάγκην. (Ὅρα Παράρτημα).

§14Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι καλλίτερον νὰ προσμείνωμεν τὸ ὁριστικὸν νομοσχέδιον;

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μέχρις ὅτου συνταχθῇ τὸ ὁριστικὸν νομοσχέδιον πρέπει ν’ ἀποφασισθῇ τί θὰ γείνῃ, ἐὰν θὰ ἐξακολουθήσῃ ὑφισταμένη ἡ σημερινὴ κατάστασις, ἢ ἐὰν θὰ ἀπαγορευθῇ πᾶσα παραχώρησις μεταλλείων. Καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο μοὶ φαίνεται πλημμελές. Ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ὑφισταμένη ἡ σημερινὴ κατάστασις, γινώσκομεν τὸ κακόν· ἐὰν δὲ πάλιν ἀπαγορευθῇ ἡ παραχώρησις, παρουσιασθῶσι δὲ κεφαλαιοῦχοι, οἵτινες νὰ ζητήσωσι καὶ νὰ ἀποδεικνύωσιν, ὅτι δύνανται νὰ ἐκμεταλλευθῶσι μεταλλεῖα ἐπ’ ὠφελείᾳ καὶ ἑαυτῶν καὶ τοῦ Κράτους, μοὶ φαίνεται, ὅτι ἐπιζήμιον θὰ ἦναι ν’ ἀποκρουσθῶσιν. Ὡς πρὸς δὲ τὰ περὶ τῶν ἐκλογικῶν νομοσχεδίων, ὁ βολευτὴς Κέας ἔχει πᾶν δικαίωμα, ἀνῆκον εἰς τοὺς βουλευτάς. Ὥστε δὲν ἠξεύρω διατί ἀπαιτεῖ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἀπαντήσεις συχνὰς περὶ τῆς ἐνασκήσεως τῶν ἰδίων αὑτοῦ δικαιωμάτων. Ἐνέγραψε τὸ νομοσχέδιόν του ἐν τῷ πινακίῳ, καὶ ἐὰν θέλῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ τοῦτο τὴν τακτικὴν πορείαν, οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ ἐμποδίσῃ. Ἕκαστος βουλευτὴς ἔχει δικαίωμα εἰσηγήσεως νόμων, καὶ τοῦ δικαιώματος τούτου θέλει κάμει χρῆσιν καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτής. Ἐὰν θέλῃ νὰ ἔχῃ πρὸς τοῦτο τὴν συνδρομὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐννοεῖται, ὅτι πρέπει νὰ δέχηται ἐν μέρει καὶ τὴν γνώμην αὐτῆς. Ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως εἶναι, ὅτι, ἐπειδὴ ὑπεβλήθησαν πολλὰ νομοσχέδια περὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος, δὲν θὰ συνετέλει εἰς τὴν ἐπιτυχῆ διεξαγωγὴν τοῦ ἔργου νὰ ἐπιληφθῶμεν σήμερον τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Κέας, αὔριον τῆς τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεγαρίδος καὶ μεθαύριον τῆς τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Λακεδαίμονος, ἀλλὰ δέον νὰ συνέλθωσι πάντες οἱ ὑποβαλόντες τὰ νομοσχέδια ταῦτα, νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐν τῇ παρούσῃ Συνόδῳ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπεξεργασθῶμεν νομοσχέδιον ῥιζικόν, γενικὸν περὶ ἐκλογικῶν, ὅτι ὁ χρόνος δὲν ἐπιτρέπει ἡμῖν εἰμὴ μόνον τὰ μᾶλλον κατεπείγοντα νὰ συζητήσωμεν καὶ ἐπιψηφίσωμεν, καὶ ταῦτα νὰ περιληφθῶσιν ἐν νομοσχεδίῳ κοινῷ. Ἐὰν οὕτως ἐργασθῇ ὁ ἀξιότιμος βουλευτής, θὰ ἔχῃ τὴν συνδρομὴν τῆς Κυβερνήσεως· ἐὰν ἄλλως, ἔχει πλήρη ἐλευθερίαν ἐνασκήσεως τῶν περὶ εἰσηγήσεως νόμων δικαιωμάτων παντὸς βουλευτοῦ.

§16Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα.)

§17ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, ὑπέβαλον πρότασιν εἰς τὴν Βουλὴν περὶ καταργήσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τῶν κτηνῶν, ὅπερ εἶναι τὸ σπουδαιότερον ἀπὸ ὅλα, εἶναι δὲ καὶ ἀπὸ τὰ πρῶτα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν. Ὁ κόσμος πεινᾷ, ὁ κόσμος λιμώττει. Τί κατάστασις εἶναι αὐτή; Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ νὰ συζητηθῇ, καὶ ἢ νὰ γείνῃ δεκτὸν, ἢ νὰ ἀποῤῥιφθῇ.

§18ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Γνωρίζων, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἀνήκω εἰς τὴν μικροτέραν μερίδα τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐν τῇ Βουλῇ, ἐπεκαλέσθην ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, ὅτε ὑπέβαλα τὴν πρότασίν μου, τὴν συνδρομὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ παρεκάλεσα τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὴν υἱοθετήσῃ, ἐν περιπτώσει δὲ καθ’ ἣν δὲν ὑποβάλῃ ἴδιον νομοσχέδιον, καὶ νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν συζήτησιν τοῦ ἰδικοῦ μου. Ἀλλ’ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν διεγράφη ἀπὸ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, δὲν μοὶ ἐφάνη εὐπρεπής· διότι διεγράφη διὰ τῆς συστάσεως μιᾶς Ἐπιτροπῆς, συσταθείσης ὅπως ἐπεξεργασθῇ ὅλας τὰς ὑποβληθείσας περὶ τούτου προτάσεις. Ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη δὲν κατωρθώθη νὰ συνέλθῃ, καὶ τοῦτο μὲ φέρει εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἓν μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν παρουσιάσθη εἰς καμμίαν συνεδρίασιν, ὥστε νὰ ἐργασθῇ ἡ Ἐπιτροπή.

§19ΤΙΝΕΣ. Ποῖος;

§20ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Ὁ κ. Δραγούμης.

§21ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, διότι ὁ ἔντιμος συνάδελφος γνωρίζει, ὅτι μετ’ αὐτοῦ συνεξήλθομεν, ἀλλὰ δὲν εὕρομεν δωμάτιον, καὶ ὅτι ὁ κ. Βαλσαμάκης καὶ ὁ κ. βουλευτὴς Εὐρυτανίας, ἔχοντες ἄλλας ἐργασίας, δὲν προσῆλθον.

§22ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Ὁ κ. Βαλσαμάκης ἐκάθητο ἐκεῖ..... (Θόρυβος).

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ παραχωρήσεως οἰκοπέδων ἐν συνοικισμοῖς. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1).

§24ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι, δὲν εἶμαι ἐναντίος εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ γείνουν τροποποιήσεις τινές. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, πρόκειται νὰ ἐμψυχωθῶσιν οἱ συνοικισμοὶ καὶ νὰ πραγματοποιηθῶσιν, εἰ δυνατόν, διὰ τῆς παραχωρήσεως γηπέδων κατὰ τὰ ἐγκεκριμένα σχέδια. Ὑπῆρχε νόμος τοῦ 1866, ὅστις προέβλεπεν περὶ τῶν συνοικισμῶν, δι’ οὓς ἐσχηματίσθη διάγραμμα. Τὸ διάγραμμα τοῦτο διηρέθη εἰς οἰκόπεδα, ἐπετράπη δὲ εἰς τὸν βουλόμενον νὰ οἰκοδομήσῃ, νὰ λάβῃ ἓν ἐξ αὐτῶν, ἐπὶ τῇ ὑποχρεώσει ὅμως ἐντὸς ὡρισμένου χρόνου νὰ οἰκοδομήσῃ. Παρημελήθη ὁ χρόνος ὅπως δυστυχῶς συμβαίνει καθ’ ἡμέραν, καὶ μετὰ τὴν πάροδον τοῦ χρόνου τότε ἐνθυμήθησαν, ὅτι ἀπωλέσθη σπουδαῖον συμφέρον. Διὰ τῶν προτάσεων λοιπὸν αὐτῶν ἐπαναφέρεται πάλιν ἡ ἐνάσκησις αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος διὰ νὰ προσέλθωσιν οἰκισταί. Ὅπως εἶναι συντεταγμένον τὸ νομοσχέδιον, παρετήρησα, ὅτι δύναται νὰ φέρῃ συνεπείας ἐπιζημίους εἰς τὸ Δημόσιον. Καὶ ἰδοὺ πῶς. Κατὰ τὸν ἀρχικὸν νόμον, λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης, ἐλαμβάνετο ἡ ὡρισμένη ἔκτασις γῆς, ἡ ἀποτελοῦσα τὸ διάγραμμα τοῦ συνοικισμοῦ· τὸ Δημόσιον ἀνελάμβανε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀποζημιώσῃ τοὺς ἰδιοκτήτας, τὰ δὲ γήπεδα, κατὰ τὸ διάγραμμα αὐτὸ, παρεχώρει δωρεὰν εἰς τοὺς οἰκιστάς. Μέχρι τοῦδε δὲ ἐξάγεται, ὅτι τὸ Δημόσιον ἀπεζημίωσε τοὺς ἀρχικοὺς ἰδιοκτήτας. Ἐὰν λοιπὸν δεχθῶμεν τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου ὅπως ἔχει, ἕπονται τὰ ἑξῆς: Ὅτι θέλομεν δίδει δωρεὰν εἰς τοὺς ζητοῦντας οἰκόπεδον· ἂν αὐτὸ τὸ οἰκόπεδον τυγχάνῃ ἀνῆκον εἰς ἰδιοκτήτην τινὰ, τὸ Δημόσιον ἀναλαμβάνει τὴν ἀποζημίωσιν τοῦ ἀρχικοῦ ἰδιοκτήτου. Ἡ ἀξία τῶν οἰκοπέδων παραλλάσσει, διότι, ὡς γνωρίζετε, ἔκτοτε ηὔξησε, μᾶς εἶναι δὲ ἄγνωστον μέχρι τίνος δύνανται νὰ ἀνέλθωσιν αὐταὶ αἱ ἀποζημιώσεις, αἵτινες θέλουσιν ἐπιπέσει εἰς τὸ Δημόσιον. Διὰ τοῦτο προτείνω τὴν τροπολογίαν αὐτὴν, ἣν δὲν πιστεύω νὰ ἀποκρούσωσιν οἱ ἔντιμοι βουλευταί, οἵτινες ἔχουν ὑποβάλει τροπολογίας: ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ δωρεὰν παραχώρησις αὐτῶν τῶν οἰκοπέδων ἀνὰ ἓν εἰς ἕκαστον τῶν ζητούντων, ἀλλὰ μόνον τῶν ἐθνικῶν, οὐχὶ καὶ τῶν ἰδιωτικῶν, παραχωρεῖται δὲ ἐντὸς τοῦ διαγράμματος δωρεὰν εἰς ἕκαστον, ὅστις ὡς οἰκιστὴς προτίθεται νὰ οἰκοδομήσῃ. Τοῦτο ἐπεκτείνω οὐ μόνον εἰς τοὺς συνοικισμούς, οὓς προβλέπει ὁ νόμος τοῦ 1866, ἀλλὰ καὶ εἰς ὅλους τοὺς προγενεστέρους.

§25ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Καὶ εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας.

§26ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ὑπάρχει περὶ αὐτῶν νόμος, οὔτε διάγραμμα.

§27ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἐγὼ σᾶς, λέγω, ὅτι ὅλοι οἱ κάτοικοι τῆς Ἀγυιᾶς εἶναι πρόθυμοι νὰ καταβῶσιν εἰς τὴν παραλίαν.

§28ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐνόσῳ δὲν ὑπάρχει διάγραμμα, οὐδὲν δύναται νὰ γείνῃ. Θὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ τῶν νέων ἐπαρχιῶν. Ἐπεκτείνω λοιπὸν εἰς ὅλους τοὺς συνοικισμοὺς· παραδείγματος χάριν, εἰς τὸν συνοικισμὸν τῆς Σπάρτης, ἤρχισεν ἀπὸ τὸ 1834, νομίζω, ἢ 1835. Τὸ Κράτος ἔχει συμφέρον νὰ ἐμψυχώνῃ τοὺς συνοικισμούς, καὶ ἂν ὑπάρχουν ἐκεῖ ἐθνικὰ οἰκόπεδα, δὲν δίδομεν τόσην ἀξίαν εἰς αὐτὰ, ὥστε ν’ ἀποστερήσωμεν τῆς εὐεργεσίας ἐκείνους, οἵτινες προτίθενται νὰ συνοικισθοῦν. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὸ δεύτερον. Ἡ ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν προτείνει ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Τριφυλίας, μοὶ φαίνεται ὀρθή· ὅτι ὁ λαμβάνων τὸ οἰκόπεδον πρέπει νὰ δώσῃ ἐγγύησιν, ὅτι λαμβάνει αὐτὸ μὲ σκοπὸν νὰ οἰκοδομήσῃ. Διὰ τοῦτο λέγει, ὅτι προκαταβάλλει 300 δραχμὰς, δίδεται δὲ καιρὸς δύω ἐτῶν, ἐντὸς τῶν ὁποίων ὀφείλει νὰ ἐπιχειρήσῃ τὴν οἰκοδομὴν, καὶ ἀρκεῖ νὰ φθάσῃ εἰς τὰ μέσα τῆς οἰκοδομῆς, ἵνα θεωρηθῇ, ὅτι ἐξεπλήρωσε τὴν ὑποχρέωσιν. Εἰς αὐτὸν δίδεται προσωρινὸς τίτλος, καὶ μετὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ὑποχρεώσεως ὁ ὁριστικὸς τίτλος, ὅτε ἐπιστρέφεται ἡ καταβολὴ τῶν 300 δραχμῶν. Ταῦτα εὑρίσκω ὀρθά. Τώρα ἔρχεται ἡ προθεσμία. Νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθοτέρα ἡ πρότασις τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Κορίνθου, ὅστις δίδει τρίμηνον προθεσμίαν.

§29ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι· δὲν ἀρκεῖ.

§30ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔστω ἑξάμηνον. Θέλετε ἐνιαυσίαν; (Θόρυβος) Ἰδοὺ λοιπὸν πῶς ἐννοῶ νὰ μεταβληθῇ τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου. «Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ παραχωρῇ δωρεὰν εἰς πάντα ἐνήλικα πολίτην Ἕλληνα τὰ ἐθνικὰ οἰκόπεδα τῶν ἐγκεκριμένων συνοικισμῶν κατὰ τὸν ἀπὸ 5 Ἰανουαρίου 1866 ΡΜΘ καὶ τοὺς πρὸ αὐτοῦ νόμους καὶ τὰ ἐκδοθέντα εἰδικὰ Βασιλικὰ Διατάγματα, ὅσα καί τοι μὴ ἐξαιρούμενα, δὲν ἐζητήθησαν ἐντὸς τῶν κεκανονισμένων προθεσμιῶν.»

§31ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἰδιόκτητα οἰκόπεδα, κύριε Ὑπουργὲ, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ἐντὸς τῶν συνοικισμῶν τούτων, τί γίνονται;

§32ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μένουν ἰδιόκτητα, μένουν εἰς τοὺς κυρίους των· συντελοῦν μάλιστα εἰς τὸ νὰ γείνῃ ἔναρξις συναλλαγῆς, ἥτις θέλει ἐμψυχώσει τὸν συνοικισμόν. Ἡ ἔλλειψις τῆς συναλλαγῆς εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἔκαμε τοὺς συνοικισμοὺς νὰ μὴ γείνωσι.

§33ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου κ. Κοκκέβης παρουσίασεν εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι σχεδὸν ἀντιγραφὴ νομοσχεδίου, ὅπερ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς εἶχον ὑποβάλει ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὡς συμπλήρωμα τοῦ νόμου τοῦ 1866 περὶ συνοικισμῶν. Ὁ Νόμος οὗτος, τὸν ὁποῖον εἶχον εἰσαγάγει ἐγὼ εἰς τὴν Βουλὴν, ἐχορήγει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ συνιστᾷ συνοικισμοὺς εἰς ὅσα μέρη ἐθεώρει κατάλληλα. Πρὸς τοῦτο δὲ, ἀφοῦ ἐγένετο ἡ ἀπαιτουμένη ἔρευνα, συνετάσσετο διάγραμμα καὶ παρεχωρεῖτο εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ ἐνεργῇ ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν ὅλων τῶν γαιῶν, αἱ ὁποῖαι ἤθελον εὑρεθῆ, ἀποζημιώνουσα τοὺς ἰδιοκτήτας κατὰ τὴν ἀξίαν, ἣν αἱ ἰδιοκτησίαι ἤθελον ἔχει πρὸ τῆς συστάσεως τοῦ συνοικισμοῦ. Ἐλάμβανεν οὕτω τὰ οἰκόπεδα καὶ τὰ ἐχορήγει δωρεὰν εἰς τοὺς μέλλοντας νὰ συνοικισθῶσι, πρὸς ἐμψύχωσιν.

§34ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐνθυμεῖσθε ἂν ἀπεζημιώθη ποτὲ κἀνεὶς διὰ τοιαῦτα οἰκόπεδα;

§35ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἰς τὴν Σπάρτην, μάλιστα.

§36ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς Σπάρτης, οὐδὲ περὶ τῶν Πατρῶν.

§37ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρώτη βάσις λοιπὸν τῆς συστάσεως τοῦ συνοικισμοῦ ἦτο νὰ ἀφαιρεθῶσιν αἱ τυχὸν ὑπάρχουσαι ἰδιόκτητοι γαῖαι ἐπὶ ἀποζημιώσει, τὰ δὲ οἰκόπεδα νὰ διανέμωνται εἰς τοὺς διαφόρους οἰκιστὰς δωρεάν· ὅσα δὲ ἤθελον περισσεύσει νὰ διατίθενται πρὸς ὄφελος τοῦ Δημοσίου ἢ πρὸς ὄφελος τοῦ συνοικισμοῦ· καὶ τοῦτο, διότι, μετὰ τὴν σύστασιν τοῦ συνοικισμοῦ, αἱ ἰδιοκτησίαι λαμβάνουσι μεγάλην ἀξίαν, καὶ δὲν ἐθεωρήθη δίκαιον νὰ ὠφελῶνται ἐκ τούτων οἱ πρώην ἰδιοκτῆται, ἀπὸ τοὺς ὁποίους δὲν ἀφῃρέθησαν εἰμὴ κτήματα ἁπλὰ καὶ οὐχὶ οἰκόπεδα. Αὐτὸς ἦτον ὁ λόγος, ὁ ὑπαγορεύσας τὸν νόμον τοῦ 1866· καὶ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον πέρυσιν εἰσήγαγον εἰς τὴν Βουλὴν, σκοπὸν εἶχε νὰ συμπληρώσῃ τὸν νόμον ἐκεῖνον· προεκαλέσθη δὲ ἐκ τῆς ἀκολούθου ἀνάγκης. Κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1866 χορηγεῖται προθεσμία, ἐντὸς τῆς ὁποίας οἱ θέλοντες νὰ συνοικισθῶσιν, ὤφειλον νὰ ὑποβάλωσι τὰς δηλώσεις των περὶ παραχωρήσεως οἰκοπέδων. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ὅπου ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ συστήσῃ συνοικισμοὺς, παρουσιάσθησαν πολλοὶ καὶ ἐζήτουν οἰκόπεδα, ἀλλ’ ἐπίσης εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δὲν ἤγειρον οἰκοδομὰς, καὶ οὕτως ἐγένοντο ἔκπτωτοι τοῦ δικαιώματος, τὰ δὲ οἰκόπεδα θεωροῦνται ἐθνικὰ, ὡς τοιαῦτα δὲ τὸ Δημόσιον ἠδύνατο νὰ τὰ ἐκθέσῃ εἰς δημοπρασίαν καὶ ἐκποιήσῃ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀφ’ ἑνὸς ἡ ἐκποίησις τῶν δημοσίων κτημάτων διὰ δημοπρασίας ὑπόκειται εἰς διαφόρους διατυπώσεις καὶ φέρει βραδύτητα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ πολλοὶ τῶν θελόντων νὰ συνοικισθῶσι δὲν ἔχουν διάθεσιν νὰ δαπανήσουν, διὰ τοῦτο ὑπέβαλον ἀπὸ πέρυσι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον· νομίζω δὲ, ὅτι, ἂν θέλωμεν νὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα, δὲν πρέπει νὰ περιλάβωμεν ἐν αὐτῷ εἰμὴ μόνον τοὺς μετὰ τὸν νόμον τοῦ 1866 συσταθέντας συνοικισμούς· διότι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο οὐδὲν ἄλλο κυρίως σκοπεῖ εἰμὴ νὰ χορηγήσῃ παράτασιν προθεσμίας εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ κατοικήσουν εἰς τοὺς συνοικισμούς, δίδεται δηλαδὴ ἡ εὐκολία εἰς αὐτοὺς νὰ ζητήσωσι καὶ λάβωσιν οἰκόπεδα δωρεὰν, ἐπειδὴ δὲν ἦτο πλέον δυνατὸν νὰ δοθῇ ὡρισμένη προθεσμία καὶ νὰ ἐνεργηθῶσι κληρώσεις, ὅπως ἐγένετο ἐν ἀρχῇ, ὅτε παρουσιάζοντο συλλήβδην πολλοὶ καὶ ἐζήτουν οἰκόπεδα. Τὸ νομοσχέδιον κανονίζει, ὅπου μένουν ἀκόμη διαθέσιμα οἰκόπεδα, εἴτε διότι δὲν ἐζητήθησαν ἀπό τινα, εἴτε διότι ἐγκατελείφθησαν, νὰ ἔχῃ δικαίωμα πᾶς πολίτης, ὅθεν καὶ ἂν κατάγεται, νὰ ζητήσῃ νὰ τῷ παραχωρηθῶσι δωρεάν· ἀλλ’ ἵνα ᾖ σπουδαία ἡ αἴτησίς του, ὀφείλει ἅμα τῇ αἰτήσει νὰ ὑποβάλῃ καὶ γραμμάτιον τῷ ἁρμοδίῳ ταμίᾳ, δηλοῦν, ὅτι κατέθεσεν ἐγγύησιν 300 δραχμῶν. Μετὰ τοῦτο ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος θέλει ἐκδίδει προσωρινὸν παραχωρητήριον, μετὰ τὸ ὁποῖον ὁ ζητήσας τὸ οἰκόπεδον ὀφείλει ἐντὸς ἑνὸς ἔτους νὰ ἐγείρῃ τὴν οἰκοδομὴν σύμφωνα μὲ τοὺς ὅρους τοῦ Διατάγματος, διότι πᾶν Διάταγμα συνοικισμοῦ κανονίζει καὶ ὁποία τις οἰκοδομὴ μέλλει νὰ ἐγερθῇ. Μετὰ τὴν οἰκοδομὴν δύναται νὰ ζητήσῃ τὴν ἐπιστροφὴν τῆς ἐγγυήσεως καὶ τὸ ὁριστικὸν παραχωρητήριον· ἄλλως, χάνει τὴν ἐγγύησιν. Ἐν τούτοις, φρονῶ, ὅτι, ἂν θελήσητε νὰ περιορίσητε τὴν παραχώρησιν εἰς μόνα τὰ ἐθνικὰ οἰκόπεδα καὶ ἐξαιρέσητε τὰ ἰδιόκτητα, τότε θέλετε παρεμβάλει πρόσκομμα εἰς τοὺς συνοικισμούς· διότι εἰς πολλοὺς συνοικισμοὺς ὅλα σχεδὸν τὰ οἰκόπεδα εἶναι ἰδιόκτητα.

§38ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν Σπάρτην ὄχι.

§39ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ Σπάρτης, διότι ἐκεῖ ἐγένετο, καθὼς καὶ ἀλλαχοῦ, ὁ συνοικισμὸς δι’ εἰδικῶν νόμων. Ὀφείλω δὲ νὰ ἐξηγήσω ὁποῖον πρόσκομμα ἐννοῶ, καὶ διατί ἐπιμένω νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ἄνευ τῆς προσθήκης ταύτης. Ἐπιθυμῶ, ἂν εὑρίσκωνται ἰδιόκτητα οἰκόπεδα ἐντὸς τῶν συνοικισμῶν, νὰ μὴν ὠφελῶνται οἱ ἰδιοκτῆται, ἀλλ’ ἢ οἱ συνοικιζόμενοι, ἢ τὸ Δημόσιον. Οἱ ἰδιοκτῆται δὲν ἔχουν ἄλλο δικαίωμα ἢ νὰ ζητήσουν ἀποζημίωσιν διὰ τὴν ἀξίαν, ἣν εἶχεν ἡ ἰδιοκτησία πρὶν ἐκδοθῇ τὸ Διάταγμα τοῦ συνοικισμοῦ. Πλὴν τούτου, εὑρίσκω ὀρθὸν νὰ ἀφαιρεθῶσιν ἐκ τοῦ ἄρθρου τρίτου αἱ λέξεις «ἅμα ὑπερβῇ ἡ οἰκοδομὴ κατὰ τὸ ἥμισυ αὑτῆς»· διότι ἐπιθυμῶ νὰ δίδεται τὸ ὁριστικὸν παραχωρητήριον· ὅταν ἀποπερατωθῇ ἐντελῶς ἡ οἰκοδομή, δὲν ἐννοῶ νὰ κάμῃ ὁ λαμβάνων δωρεὰν καὶ κατ’ ἐκλογὴν οἰκοδομὴν δύω, τρεῖς τοίχους καὶ νὰ τοὺς παραιτήσῃ, ἀλλὰ θέλω νὰ κάμῃ πλήρη οἰκοδομήν, τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον διὰ τοὺς συνοικισμοὺς ἡ ἀξία τῶν οἰκοδομῶν δὲν ὑπερβαίνει συνήθως τὰς 500 δραχμάς, ποσὸν τὸ ὁποῖον ἕκαστος δύναται νὰ τὸ καταβάλλῃ. Νομίζω δὲ ἀκόμη ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου τετάρτου, ἣν παραδέχεται ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς, δὲν συνάδει μὲ τὸ πρῶτον ἄρθρον, διότι τὸ πρῶτον ἄρθρον ἐπιτρέπει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ παραχωρῇ δωρεὰν εἰς πάντα Ἕλληνα οἰκόπεδα, ἀλλὰ καὶ δὲν καθιστᾷ τοῦτο ὑποχρεωτικόν. Διὰ τοῦτο τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον διελάμβανεν, ὅτι ἡ ἡμέρα, ἀφ’ ἧς δύναται νὰ ὑποβληθῶσιν αἰτήσεις κατὰ τὸ ἄρθρον δεύτερον τοῦ παρόντος νόμου, ὁρίζεται δι’ ἕκαστον συνοικισμὸν διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος, ἐν ᾧ προσδιορίζεται καὶ ἡ προθεσμία, πέραν τῆς ὁποίας πᾶσα τοιαύτη αἴτησις εἶναι ἀπαράδεκτος. Δι’ αὐτοῦ τοῦ μέσου ἀφίεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ κάμνῃ χρῆσιν τοῦ νόμου, ὅπου εἶναι ἀνάγκη.

§40ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν θέλω νὰ ἀφαιρέσω παρὰ τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος τὴν δόξαν, ὅτι πρῶτος ὑπέβαλε τοιοῦτον νομοσχέδιον καὶ ἐσκέφθη περὶ τούτου. Δὲν δύναμαι ὅμως νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ὅ,τι ἐσκέφθη εἶναι κανὼν ἀνυπέρβλητος, καὶ ὅτι στηρίζεται καὶ εἰς ὀρθὰς σκέψεις. Καὶ πρῶτον παρατηρῶ τὸ ἑξῆς: ὑποθέτω ὅτι δύναται καὶ σήμερον δι’ ἑνὸς νόμου νὰ κανονισθῇ ἡ ἀποζημίωσις κατὰ τὴν ἀξίαν, ἣν εἶχον τὰ οἰκόπεδα, ὅτε συνέστη ὁ συνοικισμός, ἀλλὰ τότε περιπίπτομεν εἰς ἀναπόφευκτον παράλειψιν, δηλαδὴ φθάνομεν μέχρι τῆς ἀδικίας· εἶναι προφανές, ὅτι συνέστη ὁ συνοικισμὸς, ὅτι τότε ἔγεινε χρῆσις τοῦ δικαιώματος τῆς ἀναγκαστικῆς ἐκποιήσεως, καθ’ ἣν ἐλήφθη ὡς κανὼν ἡ τότε ἀξία τῶν οἰκοπέδων. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἔθεσεν ὅρον, ὅτι ἐντὸς ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος πραγματοποιεῖται ὁ συνοικισμός· ὁ δὲ μὴ ἐκπληρώσας τὸν χρονικὸν ὅρον κατέστη ἔκπτωτος ἐξ ἐκείνης τῆς ἐποχῆς. Ἂν σήμερον γείνῃ νέος νόμος, ἀπὸ σήμερον ἄρχεται ἡ ἀφαίρεσις τῆς ἰδιοκτησίας. Ὥστε δὲν δύνασθε νὰ λάβητε τὴν ἀξίαν, ἣν εἶχον αἱ γαῖαι τότε πρὸ 20 ἢ 30 ἐτῶν, ἀλλ’ ἀναγκαίως θέλετε λάβει τὴν ἀξίαν, ἣν ἔχουν σήμερον, ἀφ’ ἧς νομοθετικῶς γίνεται πάλιν ἡ ἀφαίρεσις τῆς ἰδιοκτησίας. Διὰ τῆς ἀναδρομῆς εἰς προγενεστέραν ἐποχὴν νομοθετεῖτε ἀδίκημα. Δεύτερον ἔρχεται ἡ ὑπόθεσις, ὅτι τὸ Δημόσιον ἀπεζημίωσε τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν οἰκοπέδων. Ἐζήτησα ἐν τῷ ὑπουργείῳ νὰ μοὶ εὕρουν ἴχνος τοιούτων ἀποζημιώσεων καὶ δὲν εὗρον. Πλήρης ἀδιαφορία ὑπῆρχε ἐπὶ τοῖς τοιούτοις παρὰ τοῖς ἁρμοδίοις. Τί θέλει συμβῆ κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος; Ἂν νομοθετήσωμεν αὐτὸ, θὰ εἴπωμεν «δίδομεν δωρεὰν τὰ οἰκόπεδα», καὶ κατόπιν ὁ ἰδιοκτήτης θὰ ἐξυπνήσῃ προτείνων, ὅτι μοὶ ἀφῃρέσατε τὸ κτῆμά μου διὰ δημοσίαν ἀνάγκην· χρεωστεῖτε νὰ μὲ ἀποζημιώσητε εἰς τὴν σημερινὴν ἀξίαν.» Ἀνοίγετε οὕτω θύραν εἰς ἀποζημιώσεις ἀνηκούστους καὶ ἀγνώστους. Ἡ περὶ τούτου ἀδιαφορία δὲν μοὶ φαίνεται παράδοξος· διότι βλέπω εἰς πολλὰς προηγουμένας πράξεις τὰ προφανῆ συμπτώματα τοιαύτης ἀδιαφορίας περὶ τὴν παραμέλησιν τῆς προστασίας τῆς περιουσίας τοῦ Δημοσίου. Ὁ ἔντιμος προλαλήσας ἐπιμένει ν’ ἀφαιρεθῶσι τὰ οἰκόπεδα τῶν ἰδιοκτητῶν, συνάμα δὲ νὰ περιορισθῇ τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς ὡρισμένους συνοικισμούς. Διατί νὰ μὴ περιλάβωμεν τὴν Σπάρτην, τὴν Κόρινθον, δὲν ἠτιολόγησεν. Εἶπεν ὅτι τοιοῦτον εἶχεν ὑποβάλει νομοσχέδιον. Ἀλλὰ δὲν ἕπεται, ὅτι πρέπει νὰ μείνωμεν ἐντὸς τῶν γραμμῶν, ἃς ἐχάραξεν. Ἐδῶ δὲν ἔχομεν προνόμια· σφάλλουν δὲ ὅσοι θέλουν νὰ συλλογίζωνται μόνον διὰ τὴν ἐπαρχίαν των καὶ φέρουν τὸν λόγον, διὰ νὰ ἀκουσθῶσιν ἐν αὐτῇ καὶ νὰ καυχῶνται, ὅτι «ἐγὼ ἐφρόντισα καὶ ὄχι ὁ ἄλλος». (Θόρυβος). Διατί δὲν ῥίπτετε τὸ βλέμμα καὶ εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας; Τί διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ τῆς ἰδικῆς σας καὶ τῶν συνοικισμῶν Σπάρτης καὶ Κορίνθου ἢ ἄλλων μερῶν;

§41ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Δὲν ἔχει ἀνάγκην ὁ Σωτηρόπουλος νὰ ὁμιλήσῃ διὰ νὰ τὸν μάθῃ ἡ ἐπαρχία.

§42ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν εἶπον, ὅτι ἔχει ἀνάγκην νὰ τὸν μάθῃ, ἀλλ’ ὅτι δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ φέρῃ ἀντιῤῥήσεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν εἶσθε εἰς κατάστασιν νὰ μοὶ εἴπητε, ἂν ὑπάρχουν ἐθνικὰ οἰκόπεδα εἰς ὅλους τοὺς συνοικισμούς. Ἐγὼ ὅμως λέγω, ὅτι ὑπάρχουν· ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ ἰδιόκτητα, καὶ νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν σκέπτεται ὀρθῶς, ἐὰν θελήσῃ ν’ ἀφαιρέσῃ αὐτὰ, ὑποχρεουμένη εἰς τὸ ἀντάξιον εἰς χρήματα. Τὸ Κράτος ἔχει συμφέρον νὰ σχηματίσῃ συνοικισμούς, ὥστε νὰ μορφωθῶσι πόλεις καὶ νὰ συγκεντρωθῇ πληθυσμὸς, ἐργαζόμενος καὶ ἀποφέρων εἰς τὸ Κράτος πλείονα εἰσοδήματα, ἢ ὅσον εἶναι ἡ ἀξία τῶν δωρουμένων οἰκοπέδων· εἶμαι σύμφωνος, ὅτι πρέπει νὰ ἤμεθα ἐλευθέριοι, ὅταν πρόκηται περὶ δωρεᾶς ἐθνικῆς γῆς διὰ συνοικισμούς. Ἀλλ’ ὅταν ἀφαιρῶμεν ἰδιοκτησίαν, ἄρχεται ἡ ὑποχρέωσις τῆς ἀποζημιώσεως καὶ πρέπει νὰ σεβώμεθα αὐτὸ τὸ δικαίωμα· οὐδὲ ἁρμόζει νὰ μανθάνωμεν κατόπιν, τί χρεωστοῦμε, καὶ νὰ γεννῶμεν δίκας περὶ ἀποζημιώσεως. Γνωρίζετε, ὅτι ἀκατάπαυστος εἶναι ὁ ῥοῦς τῶν δικῶν δι’ ἀποζημιώσεις. Ἕνεκα τούτου δὲν πρέπει νὰ συντελῶμεν εἰς τὴν αὔξησίν του, ἀλλὰ πρέπει νὰ προσέχωμεν νὰ περιστέλλωμεν τὸν ἀριθμόν. Ὁ σκοπὸς τῆς ἐμψυχώσεως συνοικισμῶν εἶναι σεβαστός. Σεῖς λέγετε, ὅτι πρέπει διὰ Διατάγματος νὰ κανονίζηται ἡ προθεσμία. Ἀλλὰ τοῦτο καθιεροῖ τὸ αὐθαίρετον τῆς ἐξουσίας τῆς Κυβερνήσεως, εἰς ὃ καταφεύγομεν μόνον, ὅταν ὑπάρχῃ ἀνυπέρβλητος ἀνάγκη. Διατὶ νὰ ἔχῃ τοῦτο ὡς δῶρον πρὸς βουλευτὰς ἡ Κυβέρνησις, ἢ πρὸς πολιτικοὺς φίλους, ἐκδίδουσα Διάταγμα κατὰ τὸν βαθμὸν τῆς εὐνοίας, καὶ παραχωροῦσα ποὺ μὲν μεγαλειτέραν, ποὺ δὲ μικροτέραν προθεσμίαν ὑπὲρ τῶν μὲν ἢ ὑπὲρ τῶν δέ; Ὁ νόμος πρέπει νὰ ᾖναι γενικὸς, ὥστε ἡ Κυβέρνησις νὰ μένῃ ἥσυχος ἀπὸ πιέσεις· οὕτω πως δ’ ἀποφεύγει τὴν εὐθύνην καὶ τὴν κατάκρισιν. Διὰ τοῦτο ἐπιμένω νὰ τεθῇ ἡ προθεσμία ἐντὸς τοῦ νόμου.

§43ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζετε, ὅτι αἱ ἰδιοκτησίαι, αἵτινες εὑρίσκονται ἐντὸς τῶν συνοικισμῶν, δὲν ἀφῃρέθησαν πλέον ἀπὸ τοὺς ἰδιοκτήτας δυνάμει τοῦ Διατάγματος περὶ συστάσεως συνοικισμοῦ;

§44ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀφοῦ δὲν ἔγεινε πρᾶξις, δὲν ἀφηρέθησαν.

§45ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι, ἅμα γείνῃ τὸ Διάταγμα περὶ συστάσεως, ἡ ἰδιοκτησία τοῦ πολίτου θεωρεῖται κατειλημμένη.

§46ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ πρὸ τῆς ἀποζημιώσεως;

§47ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀποζημίωσις ἕπεται.

§48ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ Σύνταγμα δὲν ἐπιτρέπει.

§49ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἅμα ἔγεινε τὸ Διάταγμα περὶ συνοικισμοῦ, τὸ Δημόσιον ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ καταλάβῃ τὴν ἰδιοκτησίαν καὶ ἀποζημιώσῃ τὸν ἰδιοκτήτην κατὰ τὴν ἀξίαν, ἣν εἶχε πρὸ τοῦ συνοικισμοῦ. Τώρα, ἂν ἐννοῆτε νὰ μείνουν αὐταὶ αἱ ἰδιοκτησίαι εἰς τοὺς πολίτας, πρέπει νὰ τὸ περιλάβητε ῥητῶς εἰς τὸν Νόμον.

§50ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καλῶς εἶπον, ὅτι ὀλίγην φροντίδα λαμβάνετε περὶ τῶν δικαιωμάτων τῆς ἰδιοκτησίας τοῦ πολίτου. Ἂν νομίζητε, ὅτι ἀρκεῖ ἓν Διάταγμα περὶ συστάσεως ἑνὸς συνοικισμοῦ νὰ ἀποστερῇ τοὺς πολίτας τῆς ἰδιοκτησίας των, ἀπατᾶσθε. Τὸ Σύνταγμα δὲν τὸ ἐπιτρέπει· τὸ Σύνταγμα λέγει πάντοτε μετὰ προηγουμένην ἀποζημίωσιν. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἀνατρέψωμεν τὸ Σύνταγμα. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ προσθέσω ἄλλο τι, διότι ὁμιλεῖ τὸ Σύνταγμα ἀντ’ ἐμοῦ, καὶ λέγει, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς τῆς ἀποζημιώσεως ἡ ἰδιοκτησία τοῦ πολίτου ὑπάρχει.

§51ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ Διατάγματα, κύριοι, διὰ τῶν ὁποίων ἀπεφασίσθη ὁ συνοικισμὸς ἢ μᾶλλον ἡ ἀνέγερσις τῆς νέας πόλεως Σπάρτης ἐπὶ τῶν ἐρειπίων τῆς παλαιᾶς, ὥρισαν καὶ προθεσμίαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἠδύναντο νὰ ζητήσωσι καὶ λάβωσι δωρεὰν οἰκόπεδα οἱ συνοικισταί, καὶ συνάμα διέγραψαν τοὺς ὅρους, πρὸς τοὺς ὁποίους ὤφειλον νὰ συμμορφωθῶσιν οἱ λαμβάνοντες τοιαῦτα οἰκόπεδα δωρεάν. Ἀλλ’ ἡ προθεσμία ἔληξε πρὸ ἀμνημονεύτων ἐτῶν, καὶ ἔκτοτε δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις οὔτε νὰ παραχωρῇ πλέον δωρεὰν οἰκόπεδα, οὔτε νὰ ἐκποιῇ τοιαῦτα, οὕτω δὲ παρακωλύεται ἡ πρόοδος τῆς πόλεως, μεθ’ ὅλας τὰς πρὸς ἐμψύχωσιν τοῦ συνοικισμοῦ αὐτῆς κυβερνητικὰς ὑποσχέσεις. Ἐξ αὐτῆς τῆς περιπτώσεως πολλοὶ ἄποροι οἰκογενειάρχαι εὑρέθησαν καταστενοχωρημένοι καὶ ἠναγκάσθησαν νὰ ἐγείρωσι νύκτωρ καὶ ἐν ἀγνοίᾳ τῶν Ἀρχῶν μικροὺς οἰκίσκους. Αὐτοὶ δὲ οἱ ἄνθρωποι, ὡς μὴ ἔχοντες παραχωρητήρια, δὲν δύνανται νὰ ὦσι καὶ βέβαιοι καὶ περὶ τοῦ δικαιώματος αὑτῶν ἐπὶ τῶν οἰκίσκων τούτων καὶ συνεπῶς φροντίσωσι νὰ τοὺς μεγαλύνωσι. Παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπινεύσῃ, ὅπως δοθῶσι κατὰ προτίμησιν εἰς αὐτοὺς παραχωρητήρια μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Νόμου.

§52ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη, κ. Ῥουσσόπουλε. Ἀφήσατε τὰς προτιμήσεις.

§53ΤΖΑΝΕΣ. Εἰς τὸν συνοικισμὸν, ὁ ὁποῖος ἐγένετο κατὰ τὴν δυτικὴν παραλίαν τῶν Καλαμῶν, ἡ Κυβέρνησις ἐπέτρεψε μίσθωσιν οἰκοπέδων. Ἐπὶ τῶν οἰκοπέδων τούτων ᾠκοδομήθησαν οἰκίαι, μάλιστα, πρὶν διαταχθῇ νὰ γείνῃ ὁ συνοικισμὸς, εἰς τὴν παραλίαν εἶχον ἐγερθῆ οἰκίαι οὐχὶ εὐκαταφρόνητοι, τὰς ὁποίας, ἐννοεῖται, ὅταν θὰ θελήσῃ τὸ Δημόσιον νὰ καταστρέψῃ, θὰ ἐπιφέρῃ μεγάλας ζημίας. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τοῦτο, ἀποτρέπουσα τὰς ζημίας αὐτῶν τῶν πολιτῶν.

§54ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔχω ἄλλο νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει αὐτὰς τὰς περιστάσεις.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ πρῶτον ἄρθρον ὡς ἐτροπολογήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται.)

§56ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Νὰ προστεθῇ μετὰ τὸ «τοῦ ζητουμένου οἰκοπέδου» τὸ «κατὰ τὸ ἐγκεκριμένον σχέδιον». Πρὸς τούτοις (ἀναγινώσκει) «εἰς οὐδένα παραχωρεῖται πλέον τοῦ ἑνὸς οἰκοπέδου», ἐκεῖ νὰ σταθῆτε. (Γίνεται δεκτὸν ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ). (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 3).

§57ΚΑΛΛΙΓΑΣ. (Ἀναγινώσκει). «Τοῦ διαλειφθέντος νόμου», καὶ ἐκεῖ νὰ σταθῆτε. Τὰ λοιπὰ νὰ διαγραφῶσι. (Γίνεται δεκτὸν ὡς ἐτροπολογήθη). Ἐπίσης γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 5).

§58ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀντὶ τοῦ «λαμβάνει» νὰ τεθῇ «οὐδὲν λαμβάνων» ὑποχρεοῦται κλπ. (Γίνεται δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη ὡς καὶ τὸ σύνολον).

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων διὰ τὸ ἔτος 1882.

§60ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς συζητήσεως αὐτοῦ τοῦ νόμου δυνάμεθα νὰ διορθώσωμεν μίαν ἀληθῆ πληγὴν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν πάσχουν οἱ δυστυχεῖς κτηνοτρόφοι ἐξ αἰτίας τοῦ ἐλαττωματικοῦ μιᾶς διατάξεως τοῦ νόμου τοῦ 1878, τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 8. Ὡς εἶναι γνωστὸν, διὰ τὰ μὴ δηλωθέντα ζῶα γίνεται ἀπαρίθμησις, γίνεται ἓν πρωτόκολλον, καὶ τοῦτο εἶναι τίτλος ἐκτελεστὸς, ἐκτελούμενος ἀμέσως· ἀλλὰ προκειμένου περὶ ἐκδόσεως τίτλου ἐκτελεστοῦ, ποία ὑπάρχει ἐγγύησις ἐκ τοῦ νόμου περὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ κτηνοτρόφου; Δὲν ὑπάρχει καμμία. Κατὰ τὸ ἄρθρ. 8 τοῦ νόμου τοῦ 1878, ὁ ἐνοικιαστὴς βεβαιώνει τὸν φόρον τῶν ἐλλιπῶς ἢ οὐδόλως βεβαιωθέντων ζώων ἐν συμπράξει μετὰ δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ τοῦ ἱερέως· ἀλλ’ ἡ σύμπραξις δημοσίων ὑπαλλήλων ἢ τοῦ ἱερέως, περὶ τῆς ὁποίας προβλέπει τὸ ἄρθρον αὐτὸ, ματαιοῦται διὰ τοῦ ἰδίου ἄρθρου, διότι κανονίζεται ἐν αὐτῷ, ὅτι, ἐὰν δὲν εὐκαρῇ ὁ Ἔπαρχος ἢ ὁ Ἔφορος, δύναται νὰ διορίζῃ καὶ ἰδιώτας. Τοῦτο δὲ, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἦναι ἐξαίρεσις, ἐν τοῖς πράγμασιν ἀποτελεῖ τὸν κανόνα, διότι πάντοτε οἱ διοικητικοὶ ὑπάλληλοι ἐνδίδουν πολὺ εὐκόλως πρῶτον εἰς τὰς ἰδίας των διαθέσεις, διὰ νὰ μὴν ἐργάζωνται, καὶ δεύτερον εἰς τὰς παραστάσεις τοῦ ἐνοικιαστοῦ, καὶ διορίζουν τὸν ὑπηρέτην τοῦ ἐνοικιαστοῦ ὡς ἀντιπρόσωπον αὑτῶν. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ ὡς πρὸς τὸν Ἔφορον, μολονότι ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι ὑπάλληλοι, δυνάμενοι νὰ ἀντιπροσωπεύσωσιν αὐτὸν, ὡς ὑπάρχει ὁ Εἰρηνοδίκης κλπ. Προσθέτει τὸ ἄρθρον, ὅτι ἀκολουθεῖ ὁ ἱερεύς· ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν ἐγγύησιν τὴν καταστρέφει, διότι λέγει, ὅτι ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ ἱερέως παραλαμβάνει τὸ πρωτόκολλον εἷς μάρτυς· καὶ ταῦτα ἐν ᾧ καὶ ὁ ἱερεὺς δὲν προωρίσθη, ὡς φαίνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, διὰ τὴν ἁπλῆν παραλαβὴν τοῦ πρωτοκόλλου, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἀκρίβειαν τῆς ἀπαριθμήσεως. Ἐν τούτοις καὶ αὐτὴ ἡ ἐγγύησις καταστρέφεται διὰ τοῦ ἰδίου ἄρθρου. Φαντασθῆτε λοιπὸν, ὅτι τὰ δικαιώματα τῶν κτηνοτρόφων μένουν εἰς τὴν εὐσυνειδησίαν τοῦ ἐνοικιαστοῦ. Τούτων οὕτως ἐχόντων, νομίζω, ὅτι διὰ προσθήκης μιᾶς διατάξεως εἰς τὸ νομοσχέδιον δυνάμεθα νὰ σώσωμεν τοὺς κτηνοτρόφους. Καὶ εἶναι γνωστὸν, κύριοι, πόσον αὐταὶ αἱ λεπτομέρειαι καταστρέφουν τοὺς πολίτας· εἶναι λεπτομέρειαι ὀδυνηραὶ, καὶ οἱ πολῖται, διατελοῦντες ὑπὸ τὸ κράτος τοιούτων πολλῶν καὶ ποικίλων κακῶν, εὑρίσκονται ὑπὸ ἀληθῆ τυραννίαν.

§61ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔχετε πρότασιν;

§62ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, μετὰ τοῦ κ. Καλαντζοπούλου. (Ἀναγινώσκει). Ὁ σκοπός μου εἶναι νὰ ὑπάρχῃ μία τις περιστολή.

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νὰ τὸ προτείνητε ὡς τροπολογίαν εἰς τὸν Πάγιον νόμον, ἵνα τὴν μελετήσωμεν.

§64ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ὅταν φύγωμεν ἀπὸ τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ, δὲν θὰ ἐπιτευχθῇ ἡ διόρθωσις αὐτοῦ τοῦ κακοῦ· δὲν θὰ εὑρίσκῃ πλέον εὐκαιρίαν ἀλλοῦ. Ὑπάρχει δὲ διάταξις σχετικὴ εἰς τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Τί νομίζετε, ὅτι τροπολογῶ; Ἀφαιρῶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα καὶ τὸ ἴδιον ἄρθρον δὲν τὰ ἐθεώρει ὡς δυνάμενα νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς κανών. Δὲν κάμνω καμμίαν μεγάλην μεταβολήν. Νομίζω δὲ, ὅτι οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ἔλαβον ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως γνῶσιν τῶν κακῶν, τὰ ὁποῖα συμβαίνουσιν ἐκ τῆς ἀτελείας τοῦ νόμου. Ἡ δὲ διόρθωσις εἶναι ἁπλουστάτη, δὲν χρήζει τόσης πολλῆς μελέτης. Ἰδοὺ τί λέγω: Ἡ διοικητικὴ Ἀρχὴ νὰ μὴ διορίζῃ ὅποιον θέλει, ἀλλ’ ἐκ τῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ δημοσίων ὑπαλλήλων, ἢ ἐπὶ τέλους, ἐὰν δὲν φθάνουν οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι, καὶ ἐκ τῶν δημοτικῶν παρέδρων ἢ δημοτικῶν συμβούλων, ἐν ἐσχάτῃ ἀνάγκῃ. Θέλω νὰ μὴν ἦναι ἐντελῶς εἰς τὴν διάκρισιν τοῦ ἐνοικιαστοῦ, διότι, ὅταν λέγωμεν, ὅτι ἡ διοικητικὴ Ἀρχὴ διορίζει ἰδιώτην, τὸ πρᾶγμα εἶναι, ὅτι ὁ ἐνοικιαστὴς διορίζει πολλάκις.

§65ΒΑΛΒΗΣ. Νὰ περιορισθῆτε ἕως ἐκεῖ, εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, χωρὶς νὰ περιλάβητε τοὺς δημοτικοὺς ὑπαλλήλους, διότι καὶ αὐτοὶ ἔχουν συνεταίρους τοὺς ἐνοικιαστάς.

§66ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔρχομαι ἐκεῖ ἐν ἐσχάτῃ ἀνάγκῃ. Πρέπει δὲ νὰ ἦναι μία σύμπτωσις ἀτυχιῶν εἰς τὸν κτηνοτρόφον, ὥστε νὰ μὴν ὑπάρχῃ οὐδεὶς ἄλλος ὑπάλληλος καὶ νὰ φθάσουν εἰς τὸν δημοτικὸν σύμβουλον. Ἐνῷ, ὅπως ἔχει τὸ ἄρθρον, εἶναι ἐντελῶς εἰς τὴν διάκρισιν τοῦ ἐνοικιαστοῦ.

§67ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ποῖοι θὰ ἦναι οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι;

§68ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι γραμματεῖς Ἐπαρχείων, εἶναι γραμματεῖς Ἐφορίας, γραμματεῖς Ταμείου. (Ἀναγινώσκει τὴν τροπολογίαν του).

§69Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ σταματήσητε ἕως «καὶ δημοτικοὺς Παρέδρους»· διότι οἱ δημοτικοὶ σύμβουλοι δὲν εἶναι ὑπάλληλοι.

§70ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν περιπτώσει δὲ ἀνεπαρκείας ὅλων αὐτῶν τῶν ὑπαλλήλων, τότε νὰ δύναται νὰ διορίσῃ οὐχὶ ἡ Ἀρχὴ τοῦ τόπου, διότι τότε εἶναι ὡς νὰ διορίζῃ ὁ ἐνοικιαστὴς, ἀλλὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§71ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ τὸ ὑπουργεῖον θὰ διορίζῃ τῇ συστάσει τῆς Ἀρχῆς, διότι ἔχει τὴν ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτήν. Νομίζετε, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δύναται νὰ κρίνῃ περὶ ὅλων αὐτῶν τῶν προσώπων;

§72ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἀπόλυτον δὲν τὸ εὑρίσκετε ποτέ. Δύνασθε νὰ ἔχητε μίαν ἐνδεχομένην κατάχρησιν. Τὸ ζήτημα εἶναι ὅσῳ τὸ δυνατὸν νὰ περιστείλητε τὰς τοιαύτας καταχρήσεις.

§73ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ ἔχω μίαν τροπολογίαν, ἡ ὁποία προνοεῖ περὶ ὅλων αὐτῶν τῶν ἀναγκῶν. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν τὴν ἐλάβετε ὑπ’ ὄψιν.

§74ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὴν εἶδον.

§75ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Οἱ προτείνοντες, κύριοι, διόρθωσιν τοῦ παγίου νόμου, ἐνῷ πρόκειται περὶ τοῦ ἐνιαυσίου νόμου, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν ἐκλέγουν κατάλληλον ὥραν. Δὲν προτείνεται σήμερον ὁ πάγιος νόμος· σήμερον προτείνεται ὁ ἐνιαύσιος, δι’ οὗ ὁρίζεται τὸ ποσόν. Ἐὰν ἦναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ διόρθωσις τοῦ παγίου νόμου, θέλομεν σκεφθῆ, συνεπείᾳ τῶν προτάσεων καὶ τοῦ ἐκ Λακεδαίμονος βουλευτοῦ καὶ τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ, ὡς καὶ τοῦ κ. Χατζοπούλου. Ἔχομεν τρεῖς προτάσεις, αἵτινες ἔχουν ἀνάγκην ἰδιαιτέρας μελέτης καὶ ἀνάγονται εἰς τὸν πάγιον νόμον. Αἱ σκέψεις περὶ παγίου νόμου δὲν πρέπει νὰ ἦναι πόρισμα ἄσχετον πρὸς τὸ σύνολον τοῦ νόμου. Αὐτὸς θέλει νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν εἴσπραξιν τοῦ φόρου. Ἐὰν ἤδη προβῶμεν εἰς συζήτησιν περὶ τροποποιήσεως τοῦ παγίου νόμου, τότε φέρομεν βραδύτητα εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ φόρου. Δὲν λέγω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν αὐτὰς τὰς προτάσεις, ἀλλὰ λέγω, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιληφθῶμεν αὐτῶν κατόπιν καὶ νὰ σκεφθῶμεν ὡριμώτερον. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις περὶ αὐτῶν, διότι μοὶ φαίνεται, ὅτι ὅλοι, ὅσοι ὑπέβαλον προτάσεις, ἔδωκαν προσοχὴν εἰς τὴν εὕρεσιν ἐγγυήσεων, φρονοῦντες, ὅτι ἐλλείπουσιν ἐγγυήσεις, καὶ πρὸς ὑποστήριξιν ἐπικαλοῦνται ἀποτελέσματά τινα δυσάρεστα, ζημίας, βλάβας, ἐκ καταπιέσεως τῶν φορολογουμένων. Κατ’ ἐμὲ τὸ ἄρθρον 8 τοῦ παγίου νόμου περιέχει τὴν πρωτίστην τῶν ἐγγυήσεων καὶ τὴν μόνην ἀληθῆ, ἣν οὐδεμία ἄλλη δύναται ν’ ἀντικαταστήσῃ. Πᾶσα ἄλλη ἐγγύησις εἶναι ἐκεῖνο τὸ λεγόμενον équivalent, τὸ ἀντίστοιχον. Οὐδὲν ἐξισοῦται πρὸς τὴν ἐγγύησιν, ἣν παρέχει ὁ νόμος ἐν ἄρθρῳ 8. Ποίαν ἄλλην θέλετε ἐγγύησιν; Ὁ νόμος δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κτηνοτρόφον, αὐτὸς νὰ ὑπογράψῃ τὸ πρωτόκολλον τῆς ἀπαριθμήσεως, καὶ ἂν ἦναι ἀγράμματος, προσκαλεῖ ἄλλον, καὶ ἰδίως προστρέχει εἰς τὸν ἱερέα. Τί θέλετε λοιπὸν περισσοτέρας ἐγγυήσεις; Εἶμαι κτηνοτρόφος· ἐγὼ αὐτὸς ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἔλθω κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ πρωτοκόλλου, φέρων τὰς ἀντιῤῥήσεις μου, καὶ ἐὰν ἦμαι ἀγράμματος, θὰ κράξω τὸν ἱερέα, καὶ θὰ εἴπω εἰς αὐτόν, «σὲ πληρώνω νὰ μὲ βαπτίσῃς, σὲ πληρώνω νὰ μὲ νυμφεύσῃς, σὲ πληρώνω νὰ μὲ θάψῃς· ἐλθὲ λοιπὸν τώρα νὰ μὲ βοηθήσῃς εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν».

§76ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οὔτε ὁ ἱερεὺς πηγαίνει, οὔτε ὁ κτηνοτρόφος θὰ τὸν ζητήσῃ.

§77ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διότι ἠξεύρετε τί συμβαίνει; Ὅ,τι συμβαίνει ἐπὶ παντὸς ἄλλου νόμου· οὐδεὶς φροντίζει διὰ τὰ συμφέροντά του· ἀφοῦ ζημιωθῇ, ἀφοῦ ἐρήμην δικασθῇ, τότε ἐξυπνᾷ καὶ φωνάζει. Τοῦτο γνωρίζω ἀπὸ τοὺς χωρικοὺς τῆς ἐπαρχίας μου. Πάντοτε ἔρχονται καὶ φωνάζουν μετὰ τὴν ἑνδεκάτην ὥραν. Ἀφοῦ γείνῃ ἀπαρίθμησις καὶ ὁ ἀπαριθμητὴς, ἔχων τοὺς ἀνθρώπους του, πράξει ὅ,τι πράττει, τότε ἔρχονται καὶ φωνάζουν.

§78ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν γίνεται ἡ ἀπαρίθμησις, κ. ὑπουργέ· δὲν πηγαίνει ὁ ἀπαριθμητὴς, ἵνα κάμῃ ὁ κτηνοτρόφος τὰς ἀντιῤῥήσεις του. Ὁ φορολογούμενος γνωρίζει τὸ καθῆκόν του καὶ προσκαλεῖ καὶ τὸν ἱερέα.

§79ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Λέγετε, ὅτι ἡ ἀπαρίθμησις γίνεται εἰκονικὴ, ὅτι δὲν μεταβαίνει κανεὶς νὰ τὴν κάμῃ. Σᾶς λέγω, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς τοῦτο, διότι ὁ ἀπαριθμητὴς μεταβαίνει. Ὅπου ἔγειναν τοιαῦται πράξεις καὶ ἔγειναν πράξεις πλασταὶ, ὁ ἀπαριθμητὴς μετέβαινεν, ἀλλὰ πάντες ἠδιαφόρουν καὶ ἔλεγον «τίς δὲν ἠξεύρει τὰ ζῶά μου; Πῶς! ὅλος ὁ κόσμος τὰ ’ξεύρει». Τώρα ὑποθέσατε, ὅτι γίνεται αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγετε, ὅτι δὲν μετέβη ὁ ἀπαριθμητὴς ἐπιτοπίως. Ἂς ἔλθωμεν εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, ἡ ὁποία σᾶς ἀρέσκει περισσότερον· καὶ ἐγὼ τὸ δέχομαι. Αὐτὸ εἶναι τὸ καλλίτερον διὰ τὸν κτηνοτρόφον, διότι εἶναι πλαστογραφία ἀποδεδειγμένη. Ἀλλ’ ἠξεύρετε τί θέλουσι; Νὰ μὴ κοπιάσωσι καθόλου, ὅπως ἀποδείξωσι τὴν πλαστογραφίαν· εἶναι ὡς νὰ θέλῃ τις νὰ κυνηγήσῃ λαγωὸν καὶ ν’ ἀπαιτῇ νὰ τὸν εὕρῃ καὶ ἑψημένον. Τὰ συμφέροντα τοῦ πολίτου εἶναι ἐκτεθειμένα, καὶ ὁ νόμος προνοεῖ νὰ τὰ προστατεύῃ· ἀλλὰ πρέπει νὰ φροντίσῃ καὶ ὁ ἔχων τὸ συμφέρον. Ἐὰν δὲν κινήσετε τὴν χεῖρα νὰ ξυσθῆτε, ὅπου σᾶς τρώγει, ποῖος θὰ σᾶς ξύσῃ; Ἀπὸ τοῦ 1878 ἐφηρμόσθη αὐτὸς ὁ νόμος· τὸ πρῶτον ἔτος δὲν ἠκούσθησαν, νὰ συμβῶσιν ἀτοπήματα καὶ καταχρήσεις, καὶ ἤδη δὲν ἀκούονται γενικῶς, ἀλλ’ ἐδῶ καὶ ἐκεῖ, ἐδῶ εἰς τὴν Ἀττικήν, τὴν Ναυπακτίαν κτλ.

§80ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Παντοῦ, κύριε ὑπουργέ.

§81ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι παντοῦ· ἀναλόγως τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον βεβαιοῦται καὶ εἰσπράττεται, δὲν παριστάνουν αἱ ἀπαριθμήσεις πολλὰ τοιαῦτα. Τὸ ἐναντίον διατείνονται ὅσοι φιλοτιμοῦνται νὰ σχηματίσωσι κώδικα διατάξεων καὶ ἀπαιτοῦσι λεγεῶνα ὑπαλλήλων, ὅπως ἀσφαλισθῶσιν αὐτὰ τὰ δικαιώματα. Συγχρόνως γίνεται ἡ ἀπαρίθμησις καθ’ ὅλον τὸ Κράτος. Ἔχετε ἕνα Εἰρηνοδίκην, ἕνα Ἔφορον. Πῶς θέλετε νὰ εὑρεθῇ αὐτὸς πανταχοῦ; Ἕκαστος πρέπει νὰ φροντίσῃ διὰ τὰ συμφέροντά του. Ἀλλ’ οἱ κτηνοτρόφοι ῥίπτουν τὴν δήλωσιν καὶ δὲν ἐρωτῶσι πλέον τί ἔγεινε. Ἐν τῇ Ἀττικῇ, ὅτε ἐγένετο ἡ ἀπαρίθμησις, ἐπῆγεν ὁ ἀπαριθμιστής, ἀλλ’ ὁ ἱερεὺς ἦτον ἐν Ἀθήναις. Ὅταν ἔχω τὸν ἱερέα βοηθὸν, διότι ὁ νόμος μοῦ τὸν δίδει, διατί δὲν μὲ φρουρεῖ εἰς αὐτήν τὴν περίστασιν, διατί δὲν ἐκτελεῖ τὸ καθῆκόν του καὶ δὲν προστατεύει τὸν κτηνοτρόφον; Καλὸν εἶναι, ἀντὶ νὰ καταδικάζωμεν τὸν νόμον καὶ νὰ σωρεύωμεν Πυργοποΐταν νομοθετημάτων, νὰ ἐφαρμόζωμεν ἐπακριβῶς τοὺς ὑπάρχοντας. Σήμερον φέρετε αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον. Ἐὰν νομοθετηθῇ, θὰ ἔλθητε μετ’ ὀλίγον νὰ εἴπητε ἄπειρα κατ’ αὐτοῦ, διότι θὰ παραμεληθῶσι τὰ συμφέροντα καὶ θὰ παραπονοῦνται πάλιν κατὰ τοῦ νόμου. Ἀντὶ νὰ κατασκευάζωμεν Πυργοποῖταν νόμον, καλλίτερον εἶναι νὰ ἐπιμελώμεθα νὰ ἐκτελῶνται οἱ ὑπάρχοντες. Ὁ παρὼν νόμος εἶναι καλῶς κατηρτισμένος· ἀλλὰ πρέπει νὰ φροντίσωμεν νὰ ἐκτελῆται καλῶς. Κατὰ τὸ προτεινόμενον νομοσχέδιον πρέπει νὰ δεχθῶμεν 5 γραμματεῖς εἰρηνοδικείων καὶ 5 γραμματεῖς ἐφοριῶν καὶ ἄλλους ἐπικούρους. Προτιμότερον εἶναι ὑμεῖς οἱ εὑρισκόμενοι εἰς συνάφειαν μετὰ τῶν κτηνοτρόφων νὰ τοὺς ἐξυπνήσητε καὶ τοὺς ἐξηγήσητε τὰ δικαιώματά των, νὰ τοὺς εἴπητε, ὅτι πρέπει νὰ ἦνε ἄγρυπνοι. Ἡ προθεσμία εἶναι ὡρισμένη ὑπὸ τοῦ νόμου, ἡ δήλωσις γίνεται μέχρι 1 Μαρτίου. Πρέπει νὰ ὦσιν ἄγρυπνοι, καὶ ὅταν ἔρχεται ἡ ἐποχὴ τῆς ἀπαριθμήσεως νὰ ἦναι παρόντες, καὶ ὅταν συντάσσηται τὸ πρωτόκολλον νὰ φέρωσι τὰς ἐνστάσεις των. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ὅλα ταῦτα ἀνήκουν εἰς τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ Παγίου νόμου, οὐδόλως δὲ εἰς τὸν ἐνιαύσιον περὶ ποσοῦ τοῦ φόρου.

§82ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Μεθ’ ὅσα πάσχουσιν οἱ κτηνοτρόφοι, δὲν ὑπελείπετο αὐτοῖς ἀληθῶς τίποτε εἰς ἐπίμετρον, παρὰ ἡ εἰρωνεία, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἀπηύθυνεν. Εἶπεν αὐτοῖς, ὅτι εἶναι ἀνόητοι, συνεβούλευσεν αὐτοὺς νὰ ἦναι ἄγρυπνοι· «ὀφείλετε, τοῖς λέγει, νὰ φροντίσητε νὰ ἦσθε παρόντες εἰς τὴν ἀπαρίθμησιν, ὀφείλετε νὰ πράξητε τοῦτο ἢ ἐκεῖνο». Ἀλλὰ, κύριε Ὑπουργὲ, οἱ κτηνοτρόφοι, ὡς πάντες οἱ ἰδιῶται, προκειμένου περὶ τοσούτων συμφερόντων αὑτῶν, εἰς τὰ ὁποῖα πάντοτε ἔχουν τὸν νοῦν των, εἶναι πάντοτε ἄγρυπνοι, βοηθούμενοι καὶ ὑπὸ τῆς πείρας, ἐφ’ ὅσον ὅμως τοῦτο εἶναι δυνατόν. Ὅ,τι λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, εἶναι βεβαίως πολὺ εὐφυές· ἔχει ὅμως ἓν ἐλάττωμα, τὸ ἐλάττωμα, ὅτι δὲν συμβιβάζεται πρὸς τὰ πράγματα· «πῶς δὲν ἀγρυπνοῖς (λέγει) σὺ, κτηνοτρόφε; πῶς δὲν καταγγέλλεις; πῶς δὲν βλέπεις, ὅτι γίνεται πρωτόκολλον πλαστόν; Ἐὰν δὲν γίνῃ ἀπαρίθμησις, τόσον καλλίτερον διὰ σέ· τοὺς καταγγέλλεις ἐπὶ πλαστογραφίᾳ». Ἐὰν ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς μετῆγεν ἑαυτὸν εἰς τὴν θέσιν τοῦ κτηνοτρόφου, θὰ ἔβλεπεν, ὅτι αὐτὰ, τὰ ὁποῖα διδάσκει, δὲν εἶναι τόσον ὀρθά. Ὅταν, κύριοι, ὁ ἐνοικιαστὴς δύναται νὰ κάμῃ πρωτόκολλον μετὰ τῶν ἀνθρώπων, τοὺς ὁποίους αὐτὸς ἐκλέγει, νομίζετε, ὅτι εἶναι τόσον εὔκολον νὰ ἀποδειχθῇ ἡ πλαστότης αὐτοῦ; Ὅταν καταγγέλλῃ τὸν ἐνοικιαστὴν ὁ κτηνοτρόφος καὶ οὗτος λέγῃ, ὅτι μετέβη εἰς ἐκείνην τὴν θέσιν, πῶς θ’ ἀποδείξῃ ὁ κτηνοτρόφος, ὅτι δὲν μετέβη; Πῶς θ’ ἀποδείξῃ αὐτὸ τὸ ἀρνητικόν; Παρουσιάζεται τὸ πρωτόκολλον, ὅπου εἶναι ὑπογεγραμμένος ὁ ἐνοικιαστὴς καὶ ἄλλα δύω πρόσωπα, τὰ ὁποῖα αὐτὸς ἐκλέγει· λέγει, ὅτι μετέβη εἰς τὴν θέσιν ἐκείνην καὶ ἐγένετο ἡ ἀπαρίθμησις, χωρὶς νὰ ἔχῃ γείνει· πῶς θ’ ἀποδείξετε τὴν πλαστογραφίαν; Μὴ μεμφώμεθα λοιπὸν τοὺς κτηνοτρόφους, καὶ μὴ προσθέτωμεν καὶ τὰς τοιαύτας μομφὰς εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκονται. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους ἐγὼ παραδέχομαι, ὅτι εἶναι κατορθωτὸν νὰ ἐξελέγχηται αὐτὴ ἡ πλαστότης. Θέλετε νὰ θέσετε τὸν πολίτην εἰς τὴν θέσιν τοῦ νὰ εὑρίσκεται εἰς ἀγῶνα καὶ εἰς ἀδιάκοπον ἐνέργειαν πρὸς διάσωσιν τῶν δικαίων του; Θέλετε τὸν κάτοικον τῆς Εὐρυτανίας τοῦ Δήμου Κτημενίων νὰ τὸν ἀναγκάσητε νὰ τρέχῃ εἰς Μεσολόγγιον, διότι ἠθέλησε νὰ κάμῃ καταγγελίαν διὰ 3 δραχμὰς, αἱ ὁποῖαι ὅμως εἶναι σπουδαῖον ποσὸν δι’ αὐτὸν, διότι κατ’ ἐπανάληψιν ὑφίσταται τοιαύτας ζημίας; Θέλετε ν’ ἀναχωρήσῃ κατόπιν ἐκ τοῦ Δήμου Κτημενίων καὶ νὰ μεταβῇ εἰς Μεσολόγγιον, καλούμενος ὡς μάρτυς, διὰ νὰ ἐκδικηθῇ τὸν ἐνοικιαστὴν, νὰ ἀφίσῃ τὰ ζῶά του καὶ νὰ καταστραφῶσιν ἅπαντα! Διατί καλλίτερον δὲν περιβάλλετε αὐτὸν μὲ ἐγγυήσεις; διατί δὲν φροντίζομεν διὰ τῶν νόμων ἡμεῖς νὰ τὸν ἐξασφαλίσωμεν; Ἀγρύπνησον, τῷ λέγετε, κτηνοτρόφε· τῷ λέγετε νὰ ἦναι πολυόμματος Ἄργος, νὰ φροντίζῃ ἐδῶ, νὰ βλέπῃ ἐκεῖ. Καὶ τί χρειάζεται, ὅπως λείψωσιν ὅλα ταῦτα; Λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἐκτίσαμεν Πυργοποιΐαν νόμων· καὶ ὅμως ἡ τροπολογία ἡμῶν εἶναι συντομωτέρα ἀπὸ τὸ ἄρθρον τοῦ νόμου· προσθέτομεν μόνον ἕνα ἢ δύω ὑπαλλήλους. Διὰ τῆς τροπολογίας αὐτῆς δὲν γίνεται ἄλλο τίποτε ἢ περιορίζεται τὸ δικαίωμα τῶν τοπικῶν Ἀρχῶν νὰ διορίζωσι τοὺς τυχόντας ἰδιώτας ἀντιπροσώπους, περιορίζεται ἔστω τὸ κακὸν τοῦ νὰ διατελῇ ὁ κτηνοτρόφος εἰς διηνεκεῖς ἀγῶνας πρὸς διάσωσιν τῶν δικαιωμάτων του. Καὶ εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἡμεῖς οἱ ἴδιοι πολλάκις ἀγωνιζόμεθα νὰ τοὺς προστατεύσωμεν, ἐγγὺς αὐτῶν εὑρισκόμενοι, ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις, καὶ δὲν τὸ κατορθώνομεν, διότι δὲν εὑρίσκομεν κατὰ τίνα τρόπον ὁ πολίτης δύναται νὰ εὕρῃ ἐν πράγματι τὸ δίκαιόν του κατά τινας περιστάσεις. Τυραννεῖται ἀπὸ τὸν ἐνοικιαστὴν, καὶ δὲν ἔχει ποῦ νὰ καταφύγῃ, καὶ τοῦτο, διότι ἡμεῖς παραμελοῦμεν νὰ τὸν ἐξασφαλίσωμεν. Λέγετε, ὅτι «καλὸς εἶναι ὁ νόμος· ἂς φροντίσῃ ὁ πολίτης, ἂς φροντίσῃ ὁ κτηνοτρόφος νὰ ἐξασφαλισθῇ.» Πόσον εἶναι καλὸς ὁ νόμος, δυνάμεθα νὰ τὸν ἴδωμεν· ἀπὸ τὴν ἀνάγνωσίν του βλέπομεν τὴν ἀτέλειαν αὐτοῦ. Καὶ ὅμως ἀδιαφοροῦμεν περὶ τῶν συμβαινόντων, μὴ αἰσθανόμενοι, ὅτι ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα ἀποτελοῦσι τὰς ἀληθεῖς τοῦ λαοῦ πληγάς. Ἐξαντλοῦμεν πολλάκις ὁλόκληρον συνεδρίασιν δι’ ἓν ζήτημα παρεμπίπτον, καὶ συζητοῦμεν ἐπὶ ὁλοκλήρους ἡμέρας ἐπὶ ζητημάτων ἐπουσιωδῶν· ὅταν δὲ πρόκηται περὶ τῶν ἀληθῶν συμφερόντων τοῦ Τόπου καὶ τοῦ λαοῦ, ὀλιγωροῦμεν, θεωροῦντες, φαίνεται, ὅτι εἶναι ἀρκοῦσα παρηγορία διὰ τὸν λαὸν τὸ ν’ ἀκούῃ γενομένας ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ μακρὰς ἐνίοτε συζητήσεις περὶ τοῦ μηδενός.

§83Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐλάμβανε τὴν καλωσύνην νὰ τηλεγραφήσῃ εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν τῶν Πλημμελειοδικῶν τοῦ Πύργου, ἤθελε μάθει, ὅτι ὑπὲρ τὰς 200 καταγγελίας ἔχουν δοθῆ περὶ πλαστογραφίας πρωτοκόλλων διὰ μόνην τὴν ἀπαρίθμησιν, ἡ ὁποία ἐνηργήθη τὸ παρελθὸν ἔτος. Ἤμην αὐτόπτης μάρτυς εἰς ἕνα δῆμον· ὅτε διῆλθον ἐκεῖθεν οἱ ἀπαριθμηταὶ, δὲν ἐνηργήθη ἀπαρίθμησις. Ἡ δημοτικὴ Ἀρχὴ εἰδοποίησε τὸν Ἔπαρχον καὶ Ἔφορον, ὅτι δὲν ἐνεργεῖται ἀπαρίθμησις, ὅτι πρόκειται πλαστὰ νὰ ἐκδοθῶσι πρωτόκολλα. Ἡ Διοικητικὴ Ἀρχὴ καὶ ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος προσεκάλεσε τοὺς ἀπαριθμητὰς νὰ ἐνεργήσωσιν, ἀλλ’ αὐτοὶ δὲν ὑπήκουσαν, οὔτε ἐδέχθησαν τὸν δημαρχικὸν πάρεδρον, ἀλλὰ μετέβησαν εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Δήμου μετὰ ἕνα μῆνα καὶ ἐκεῖ ἐξέδωκαν τὰ πρωτόκολλα μετὰ πολὺν χρόνον. Πολλαὶ καταγγελίαι ἐπὶ πλαστογραφίᾳ ἐδόθησαν. Ἡ Εἰσαγγελία τὰς ἀπέστειλεν εἰς τοὺς Εἰρηνοδίκας καὶ ἐκεῖ εὑρίσκονται ἀκόμη ἐκκρεμεῖς, οἱ δὲ εἰσπράκτορες ἐπισπεύδουν τὴν εἴσπραξιν ἐπὶ τῇ βάσει πλαστῶν πρωτοκόλλων. Ἔχω λοιπὸν τὴν ἰδέαν, ὅτι οἱ φόροι, οἱ μὴ εἰσπραχθέντες, δὲν στηρίζονται ἐπὶ τοῦ νόμου. Τί ἕτερον δὲ συνέβη; Πολλοὶ φορολογούμενοι δὲν ἐδήλωσαν ὁλόκληρα ποίμνια· συνεννοήθησαν μετὰ τῶν ἀπαριθμητῶν καὶ ἐσώθησαν· ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον κανὲν ζῶον, τοῖς ἐξέδοκαν διπλότυπα, ὅλα δὲ αὐτὰ τὰ πρωτόκολλα ὑπόκεινται εἰς ἐκτέλεσιν. Κατὰ τὴν ἰδικήν μου κρίσιν, τὸ κακὸν αὐτὸ θεραπεύεται, διὰ μιᾶς διατάξεως ἐν τῷ νόμῳ, καθ’ ἣν ἐν τῇ ἀπαριθμήσει οἱ ὁπλοφόροι ἢ οἱ ἐνοικιασταὶ νὰ ὑπόκηνται εἰς πολιτικὰς ἀποζημιώσεις· νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἀδικούμενον νὰ μεταβῇ ἀμέσως εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον καὶ νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸν ἀπαριθμητὴν ἀποζημίωσιν διὰ τὴν γενομένην εἰς αὐτὸν ἀδικίαν· διότι τὸ πρωτόκολλον δὲν δύναται νὰ τὸ ἀνατρέψῃ, καὶ ἔρχεται αὔριον ὁ εἰσπράκτωρ καὶ τοῦ ζητεῖ τὸν φόρον. Ὅταν ὑπάρχῃ τοιαύτη διάταξις, εἶναι βέβαιον, ὅτι θὰ δύνανται νὰ σωθῶσιν οἱ κτηνοτρόφοι ἀπ’ αὐτὸ τὸ κακόν. Ἄλλως, ἡ κατάστασις θὰ ἦναι πλημμελὴς, καὶ τὸ Δημόσιον θὰ ζημιοῦται καὶ οἱ κτηνοτρόφοι θὰ ὑπόκηνται εἰς ζημίας.

§84ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Οὐδεὶς ἀρνεῖται, ὅτι γίνονται καταχρήσεις, καὶ καταχρήσεις, αἵτινες εἶναι ἀπίστευτοι. Ὡς ἐκ τούτου τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν διέταξε καὶ ἐνεργοῦνται ἀνακρίσεις· ἀκόμη ὅμως δὲν εἶναι γνωστὰ τὰ ἀποτελέσματα, καὶ ἰδίως ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἐνδιαφέρομαι καὶ δι’ ὃ πρέπει νὰ ἐνδιαφέρηται καὶ ἡ Κυβέρνησις, εἶναι τὸ νὰ ἐξεύρῃ τὸν τρόπον, ὥστε νὰ ἐπέρχηται ἡ τιμωρία τῶν παρεκτρεπομένων ταχέως καὶ κατὰ πόδας. Τοῦτο εἶναι ὁ μόνος χαλινὸς, ὁ δυνάμενος νὰ συντελέσῃ εἰς τὰ τοιαῦτα. Ἕως τώρα δὲν ἐφάνη, ὅτι ἐγένετο οἱοσδήποτε ἔλεγχος ἢ ἐξέτασις περὶ τούτου. Ἐὰν ὅμως τὸ ἄγρυπνον ὄμμα τῆς Κυβερνήσεως φέρεται πανταχοῦ, ὅπου ἀκούονται τοιαῦτα παράπονα καὶ ἐξετάζονται, ἐὰν ὑπάρχῃ ἐνοχὴ, αἱ ζημίαι αὗται βεβαίως θὰ περιορισθῶσιν. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο, νομίζω, ὅτι δὲν ἀρκεῖ· διότι ὑπάρχει πολλάκις καὶ συμπαιγνία, ὅπως ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἠλείας. Οἱ κτηνοτρόφοι προτιμοῦν νὰ μὴ πληρώνουν, συνεννοούμενοι κατόπιν μετὰ τοῦ ἐνοικιαστοῦ, εἰς ὃν ἀποδίδουν μέρος ἐκείνου, ὅπερ ἐπρόκειτο νὰ πληρώσουν εἰς τὸ Δημόσιον, δηλ. τὸ ⅓ ἢ τὸ ¼. Ὅταν γείνῃ τοῦτο, οὐδὲν θ’ ἀκούηται περὶ τῆς πράξεως, διότι εἶναι ὅλοι σύμφωνοι νὰ κλέψωσι τὸ Δημόσιον. Δυστυχῶς δὲν αἰσθάνονται τύψιν συνειδήσεως οἱ κλέπτοντες τὸ Δημόσιον. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις, τὴν ὁποίαν ἐν πᾶσιν εὑρίσκομεν καὶ δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν. Ἡ διόρθωσις ἀπαιτεῖ σκέψιν, οὐδὲ ἀρκεῖ ἐν παρόδῳ νὰ ῥίπτῃ τις πρότασιν, νομίζων, ὅτι δι’ αὐτῆς ἐθεράπευσε τὸ κακόν· τίποτε δὲν ἔκαμεν. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Εὐρυτανίας σχεδὸν δυσηρεστήθη, ὑπολαβὼν, ὅτι ἐνέπαιξα τοὺς ἐκλογεῖς του κτηνοτρόφους, διότι εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι ἄγρυπνοι, ὅταν πρόκηται περὶ τῶν συμφερόντων των. Αὐτὸ τὸ ἐθεώρησεν ὡς ἐμπαιγμόν.

§85ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος, τὸ ἐθεώρησα εἰρωνείαν.

§86ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἰρωνείαν ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος δὲν γινώσκω. Δὲν μοί φαίνεται ὅμως, ὅτι ἐξυπηρετεῖτε τὰ συμφέροντα τῶν ἐκλογέων σας, κολακεύοντες αὐτοὺς εἰς πᾶσαν περίπτωσιν. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἀπ’ ἐναντίας ὠφελεῖτε αὐτοὺς, ὅταν δεικνύηται εἰς αὐτοὺς τὰς ἐλλείψεις των· τότε εἶσθε ἀληθινὸς φίλος των. Λέγω λοιπὸν, ὅτι σήμερον πρόκειται περὶ τοῦ ἐνιαυσίου νόμου. Ἐδῶ δὲν δυνάμεθα νὰ παρεμβάλωμεν διάταξιν παγίαν, καὶ νὰ μεταβάλωμεν δι’ ἐνιαυσίου νόμου νόμον πάγιον. Προτείνω ὡς ἐκ τούτου νὰ ἀναβληθῶσιν ὅλαι αἱ προτάσεις, ἵνα ὡριμάσωσι· καὶ εἰς τὸ μεταξὺ ἐλπίζω νὰ σᾶς φέρω ἀποτέλεσμα τῶν ἀνακρίσεων. Τότε θὰ ἴδωμεν ποῦ γίνονται καταχρήσεις, πῶς γίνονται τὰ πλαστὰ πρωτόκολλα, καὶ πῶς ἠμποροῦμεν νὰ προλάβωμεν καὶ νὰ τιμωρήσωμεν τοὺς ἐργάτας αὐτῶν. Κατὰ τὸ παρὸν φρονῶ ν’ ἀναβάλωμεν.

§87Κ. ΤΡΑΚΑΣ. Τὸ μόνον ὅπερ θεωρῶ ἀναγκαῖον, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ πρωτόκολλα τῆς ἀπαριθμήσεως, νομίζω, ὅτι εἶναι τὸ ἑξῆς. Ὅταν καταγγελθῶσιν ὑπὸ τῶν κτηνοτρόφων τινὰ τούτων ὡς πλαστὰ ἢ ἀνακριβῆ, καὶ πείθωνται οἱ οἰκονομικοὶ ἔφοροι, ὅτι κατὰ πιθανότητα εἰσὶ τοιαῦτα, νὰ μὴ τὰ κηρύττωσιν ἐκτελεστέα διοικητικῶς, ὥστε οἱ ἐνοικιασταὶ νὰ ἐπιδιώκωσι δικαστικῶς τὴν εἴσπραξιν αὐτῶν.

§88ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Τότε δὲν θὰ συνάξωμεν διόλου χρήματα.

§89ΤΡΑΚΑΣ. Ἀφοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ Οἰκονομικοὶ Ἔφοροι ἢ οἱ γραμματεῖς αὐτῶν, ὡς καὶ ἄλλοι ὑπάλληλοι δημόσιοι, νὰ λαμβάνωσι μέρος προσωπικῶς εἰς τὴν ἀπαρίθμησιν, οὐδὲ ὑπὸ τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων ἢ ἐφημερίων τοῦ τόπου, ὡς μὴ παρευρισκομένων, ἢ ἀγνοούντων νὰ συμμορφωθῶσι μὲ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, δὲν ἐξασφαλίζονται τὰ συμφέροντα τῶν κτηνοτρόφων, φρονῶ, ὅτι τὸ καλλίτερον εἶναι πρὸς ἐξεύρεσιν τῆς ἀληθείας καὶ ἐνίσχυσιν τῶν δικαιωμάτων τῶν τε ἐνοικιαστῶν καὶ τῶν κτηνοτρόφων, τῶν προσβαλλομένων πρωτοκόλλων τὸ κῦρος, νὰ ἐξετάζηται δικαστικῶς. Ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τὸ ἄλλο, τῆς φορολογίας. Εἰς τὴν προχθεσινήν μου ἀγόρευσιν, ἕνεκα τοῦ ἐλλείμματος καὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους, συνεφώνησα ὡς πρὸς τὴν φορολογίαν τῶν προβάτων καὶ τῶν μεγάλων ζώων, δὲν συνεφώνησα δὲ ὡς πρὸς τὰς αἶγας, καὶ εἶπα καὶ τοὺς λόγους, καὶ ἰδίως, διότι ἐφέτος ἐζημιώθησαν ὅλοι οἱ ἔχοντες τοιαῦτα ζῶα. Ἄλλως τε παρακαλῶ τοὺς κυρίους βουλευτὰς νὰ μοὶ εἴπωσιν ἐὰν ὑπάρχῃ εἷς, ὅστις εἶχεν 100 αἶγας ἐγκύους καὶ ἐξ αὐτῶν ἐγεννήθησαν 100 ἐρίφια, ἢ ἐξ αὐτῶν τῶν 100 αἰγῶν δὲν ἐψόφισαν 20–30. Νομίζω, ὅτι οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ τοῦτο, διότι ἐγὼ ἠξεύρω, ὅτι μόνον 10–30 ἐρίφια ἐγεννήθησαν καὶ ἐψόφησαν καὶ αἶγες 20 ἕως 30%. Λοιπὸν, ἔπειτα ἀπὸ αὐτὴν τὴν μεγάλην ζημίαν, θέλετε νὰ φορολογήσητε μὲ βαρὺν φόρον! Ἐὰν φορολογήσητε αὐτὰ καὶ πρὸς 25 λεπτὰ, πάλιν φορολογεῖτε πρὸς 50%, ἕνεκα τῆς καταστροφῆς αὐτῶν. Ἡ ὠφέλεια καὶ εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τῶν αἰγῶν εἶναι τρεῖς δραχμαί· ὥστε, ἐὰν φορολογήσωμεν αὐτὰς πρὸς 30 λεπτὰ κατὰ κεφαλήν, ὁ φόρος αὐτὸς θὰ ἦναι καταπιεστικός, ἐνῷ ὁ ἀνάλογος φόρος πρέπει νὰ ἦναι 9 λεπτὰ καὶ ὄχι 25 ἢ 30 εἰς ἑκάστην αἶγα. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν, ὅτι ἐγὼ ἄλλο εἶπον καὶ ἄλλο ἐψηφοφόρησα. Νομίζω, ὅτι εἶχον δίκαιον νὰ ψηφοφορήσω οὕτω, διότι δὲν ἐτέθη εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασίς μου, διότι ἐγὼ εἶπον, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἄλλα συμφωνῶ, καθ’ ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὰς αἶγας, δὲν παραδέχομαι τὴν αὔξησιν. Καὶ ἰδοὺ εἰς τὰ πρακτικὰ ποία εἶναι ἡ πρότασίς μου (Ἀναγινώσκει προγενεστέραν του ἀγόρευσιν). Λοιπὸν δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ μὲ κατακρίνητε. Τώρα, ἐὰν δὲν ἦναι σύμφωνος ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιφέρῃ τὴν θεραπείαν, τὸ Προεδρεῖον ἂς θέσῃ τὴν πρότασίν μου εἰς ψηφοφορίαν, καὶ οἱ κύριοι βουλευταὶ ἂς ψηφίσωσιν ὅπως θέλουν· διότι ἐγὼ εἶπον, ὅτι μόνον διὰ τὰς αἶγας δὲν θέλω τὴν αὔξησιν.

§90Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν θέλετε τὴν διαίρεσιν, δύνασθε νὰ φέρετε πρότασιν, νὰ γείνῃ ψηφοφορία χωριστή, διότι αὐτὸ εἶναι δικαίωμά σας, καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ παρακαλέσητε.

§91Κ. ΤΡΑΚΑΣ. Ἀλλά, κύριοι, εἰς προηγουμένην μου ἀγόρευσιν κατέδειξα τὴν αὔξησιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων, ὅτι δὲν εἶναι σπουδαία, οὔτε δύναται νὰ φέρῃ μέγα ποσὸν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου ἐπιβαρύνει σπουδαίως τὴν κτηνοτροφίαν, ἥτις εἶναι ὁ παραγωγὸς τοσούτων εἰδῶν χρησίμων, καὶ μᾶς παρέχει πλείστας ἄλλας εὐκολίας, διότι μᾶς παρέχει τὸ κρέας, τὸ βούτυρον, τὸν τυρὸν κλπ. κλπ.

§92ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διατί πλουτεῖ;

§93Κ. ΤΡΑΚΑΣ. Οὐδεὶς κτηνοτρόφος εἶναι πλούσιος, διότι τὰ ζῷά του εἶναι ἐκτεθειμένα εἰς πλείστους κινδύνους καὶ καταστροφάς. Ἀλλὰ μὲ 4.000–5,000 δραχμὰς δύναται νὰ ἀγοράσῃ 200 πρόβατα· ἐκ τῶν 200 αὐτῶν προβάτων τί θὰ κερδήσῃ; Ἕξ δραχμὰς κατὰ κεφαλὴν εἶναι τὸ καθαρὸν κέρδος, κατ’ ἐμέ· ὥστε θὰ κερδήσῃ χιλίας διακοσίας δραχμάς. Ἀλλὰ θὰ ὑπάρχωσι καὶ στέρφα, καὶ πρέπει νὰ ἐλαττώσητε τὸ κέρδος εἰς χιλίας δραχμάς· ὥστε ἔρχεται 6% ἡ φορολογία, διότι θὰ πληρώσωσιν 60 δραχμὰς τὰ 200. Ἀλλ’ αἱ αἶγες δὲν ἔχουν αὐτὴν τὴν ὠφέλειαν· τοὐναντίον, ἔχουν ζημίαν. Ἀλλὰ διατὶ ἐφρόντισεν ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ αὐξήσῃ τὸν φόρον; Διότι, εἶπεν, ὑπάρχει ἔλλειμμα. Τότε ἂς προσθέσῃ νέους φόρους καὶ εἰς ἄλλα εἴδη καὶ προϊόντα. Δὲν ὑπάρχουν ἄλλα κεφάλαια, τὰ ὁποῖα δὲν φορολογοῦνται; Τὰ κεφάλαια τῶν ἐμπόρων, τῶν Τραπεζῶν καὶ τῶν τοκιστῶν, τὰ ὁποῖα παράγουν κέρδη, διατί δὲν φορολογοῦνται; Ἐγὼ δὲν βλέπω ποίαν φορολογίαν δίδουν, ἀλλὰ βλέπω μόνον, ὅτι αἱ αἶγες, αἵτινες ἔπρεπε νὰ πληρώνουν 9 λεπτά, ἐπιβαρύνονται τώρα νὰ πληρώνουν 30, ἤτοι πρὸς 10%. Τότε ἂς φορολογήσωμεν καὶ τὰ κέρδη αὐτῶν τῶν κεφαλαίων τῶν ἐντόκων καὶ τοῦ ἐμπορίου πρὸς 10%. (Διάλογος).

§94ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τότε νὰ ἀφήσωμεν ἀφορολόγητα ὅλα τὰ εἴδη, ἅτινα ἀφορῶσι τοὺς ἐκλογεῖς μας.

§95Κ. ΤΡΑΚΑΣ. Ἐγὼ δέχομαι τὴν προσθήκην, καὶ τὴν δέχομαι εἰς τὰ πρόβατα, καὶ 40 λεπτά. Ἀλλὰ πότε; Ὅταν φορολογηθῶσιν ὅλαι αἱ τάξεις. Τὰ καθαρὰ κέρδη τῶν ἐμπόρων, τῶν Τραπεζῶν καὶ τῶν τοκιστῶν δὲν τὰ φορολογοῦμεν· διότι εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι τοῖς ἐπιβάλλομεν φόρον ἐπιτηδεύματος, ἀλλ’ αὐτὸς δὲν εἶναι φόρος ἐπὶ τῶν κερδῶν, οὐδ’ ἀνάλογος τοῦ ἐπιβαλλομένου εἰς τὰ ζῷα Ἀφοῦ εἶναι ἀνάγκη νὰ αὐξήσωμεν τοὺς φόρους, ἵνα καλύψωμεν τὸ ἔλλειμμα, τότε ἐγὼ ὁ ἴδιος σᾶς λέγω, ὅτι ἂς αὐξήσῃ καὶ ἡ φορολογία τοῦ καπνοῦ καὶ ἂς γείνῃ ὅ,τι ἄλλο εἶναι ἀναγκαῖον νὰ γείνῃ, ἀφοῦ ἔχῃ ἀνάγκην τὸ Κράτος, καὶ πρέπει νὰ καλυφθῇ τὸ ἔλλειμμα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν, ὅτι θὰ καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα διὰ τοῦ δανείου· ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ὠφελεῖ τίποτε, διότι αὔριον πάλιν θὰ ἔχωμεν ἔλλειμμα. Καὶ ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ μὴν ὑπάρχῃ ἔλλειμμα, καὶ νὰ αὐξήσωσιν οἱ φόροι, καὶ νὰ φορολογηθοῦν καὶ ὅλα τὰ ἄλλα εἴδη, τὰ ὁποῖα μένουν ἀφορολόγητα, μολονότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἔφερε τίποτε ἄλλο, παρὰ μόνον αὐτὴν τὴν αὔξησιν τῶν 300 χιλιάδων δραχμῶν, αἵτινες εἰς οὐδὲν συντελοῦν, διότι ὑπάρχει ἔλλειμμα σπουδαῖον. Τὸ ἔλλειμμα, κατ’ ἐμὲ, δὲν πρέπει νὰ καλυφθῇ ἀπὸ τὸ περίσσευμα τοῦ δανείου, διότι ἠμπορεῖ αὔριον νὰ λάβωμεν ἀνάγκην τῶν χρημάτων αὐτῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν θέλῃ, ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ νομοσχέδια νὰ φορολογήσῃ ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνάγκη νὰ φορολογηθῶσι. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ τεθῇ ἡ πρότασίς μου εἰς Ψηφοφορίαν περὶ ἐλαττώσεως κατὰ 5 λεπτὰ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν αἰγῶν.

§96ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν ἦναι δυνατὸν, ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου, νὰ ὁρισθῇ ἡ ἡλικία τῶν χοίρων.

§97ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὁ νόμος περὶ βεβαιώσεως ἔχει περὶ τούτου.

§98ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Ἐὰν ἦναι δύω μηνῶν, τότε δὲν ἀξίζει οὔτε μίαν δραχμήν.

§99ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ληξιαρχικὰ βιβλία θέλετε;

§100ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Καλλιγᾶς ἐλησμόνησε δύω πράγματα· πρῶτον, προκειμένου περὶ αὐξήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων, ὤφειλεν, ὅπως μὴ φθάσωμεν εἰς αὐτὴν τὴν μεγάλην ἀπεραντολογίαν, νὰ ἐρωτήσῃ τοὺς εἰδήμονας τῶν τοιούτων καὶ ἰδίως τὴν Ἐπιτροπὴν, ἥτις ἀπεδοκίμασε τὸ καθυποβληθὲν ἐκεῖνο νομοσχέδιόν του· δεύτερον, προκειμένου περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἀπαριθμήσεως τῶν ζώων, ὤφειλε νὰ ἐρωτήσῃ ἐπίσης ἀνθρώπους εἰδήμονας· διότι, κύριοι, ἡ ἐπιστήμη εἶναί τι ἀπόλυτον· τότε ὅμως δύναται νὰ φέρῃ καὶ καλὰ ἀποτελέσματα, ὅταν παρακολουθῇ τὴν πεῖραν. Ἡ πεῖρα δὲ εἶναι τὸ σχετικὸν, τὸ μεταβλητὸν, τὸ ὁποῖον ὅμως ὀφείλει πάντοτε νὰ παρακολουθῇ τὴν ἐπιστήμην. Ὁ νομοθέτης λοιπὸν, ὅστις ὀφείλει νὰ ὁρμᾶται ἀπὸ ἐπιστημονικὰς ἰδέας, οὐχ ἧττον ὀφείλει συνάμα, διὰ νὰ ἦναι ἐν τῇ ἀληθείᾳ, νὰ συμβουλεύηται καὶ τὴν πεῖραν. Ταῦτα δυστυχῶς καὶ τὰ δύω τὰ ἐλησμόνησεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Καλλιγᾶς. Τώρα, κύριοι, σᾶς προσθέτω, ὅτι, ἐπειδὴ ἐντὸς 15 ἡμερῶν θ’ ἀρχίσῃ ἡ δημοπρασία καὶ κατὰ τὸ τέλος τοῦ μηνὸς θὰ γείνῃ ἡ ἀπαρίθμησις τῶν ζώων, νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ πρέπει ἐντὸς δύω ἢ τριῶν ἡμερῶν τὸ πολὺ νὰ συναρμολογήσῃ τὰς ὑποβληθείσας τροπολογίας εἰς τὸ ἀτυχὲς αὐτὸ νομοσχέδιον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ ἐξετάσῃ ὅσον τάχιον ὅλας αὐτὰς τὰς ἰδέας, ἀφοῦ ἀφήσωμεν τὸν κ. Καλλιγᾶν νὰ σκεφθῇ ὡριμώτερον, καὶ νὰ φέρῃ, εἴτε αὐτὸς, εἴτε ἄλλοι, μίαν ὁριστικὴν τροπολογίαν, ὅπως ἔλθωμεν τέλος εἰς ἓν συμπέρασμα καὶ ὅπως μὴ ἐπαναληφθοῦν αὐτὰ τὰ σημερινὰ, τὰ πλεῖστα παρατράγωδα, τὰ ὁποῖα οἰκτείρομεν ὅλοι.

§101ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐὰν εἶχον τὴν πεῖραν καὶ τὴν βοήθειαν τοῦ προλαλήσαντος, ἠδυνάμην καὶ σήμερον νὰ προβῶ εἰς τοῦτο, ἐὰν ἤθελε συντελέσει εἰς ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον μὲ προτρέπει· διότι ὁμολογῶ, ὅτι δὲν βοηθεῖ ἡ πεῖρά μου.

§102ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Καλλιγᾶς εἶπεν, ὅτι οἱ ἱερεῖς ἔρχονται πολλάκις εἰς γάμους καὶ εἰς βαπτίσια· ἔπρεπεν ὅμως νὰ μὴ λησμονήσῃ, ὅτι ἔρχονται πολλάκις καὶ διὰ νὰ διαβάσουν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀνάγκην. (Ἱλαρότης). (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1).

§103ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐὰν ἐπιμένῃ ὁ κ. Τράκας, ἠμπορεῖ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῶν αἰγῶν.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παλαμίδης προτείνει τροπολογίαν ἐπὶ τῶν χοίρων· νὰ φορολογῶνται 2 δραχμὰς κατὰ κεφαλὴν οἱ χοῖροι, οἱ ἔχοντες ἡλικίαν ἄνω τοῦ ἑνὸς ἔτους.

§105ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὁρίσητε τὴν ἡλικίαν, διότι τότε θὰ εὑρεθῆτε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμετε ληξιαρχικὰς πράξεις (ἱλαρότης).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε, κύριε Τράκα;

§107ΤΡΑΚΑΣ. Μάλιστα.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἐλάττωσιν κατὰ 5 λεπτὰ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν αἰγῶν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Κατόπιν ἐγένοντο δεκτὰ τὰ ἄρθρ. 2, 3 καὶ 4 ὡς καὶ τὸ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς γʹ καὶ τελευταίαν συζήτησιν). Ἔχομεν ἤδη τὸ νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς.

§109Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρό τινων ἡμερῶν ἐζήτησα νὰ προσαχθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν αἱ καταστάσεις, αἱ ἀφορῶσαι τὰς βεβαιώσεις καὶ εἰσπράξεις τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν τοῦ 1880–81. Ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν ἐζήτησα, εἶναι λίαν χρήσιμος εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ἦτο δὲ ἐπερώτησις.

§110ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διέταξα τὸν ἁρμόδιον ὑπάλληλον νὰ ἐργασθῇ καὶ μέχρι τῆς αὔριον ἐλπίζω νὰ ἦναι ἕτοιμος ὁ πίναξ,

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν προχωροῦμεν εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς.

§112Κ. ΤΡΑΚΑΣ. Ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλα πρὸ καιροῦ, εἶναι σχετικὴ μὲ τὸν νόμον τὸν ψηφιζόμενον σήμερον, καὶ διὰ τοῦτο θεωρῶ δίκαιον νὰ ἔλθῃ ὑπὸ συζήτησιν.

§113ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔχει σχέσιν μὲ τὸν πάγιον νόμον.

§114ΤΡΑΚΑΣ. Ὄχι· ἔχει σχέσιν μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον· διότι ἐγὼ προτείνω νὰ γείνῃ ἡ προσθήκη τῆς μιᾶς δραχμῆς ἀπὸ τὰ 50 κοιλὰ, αὐτὸ εἶναι τὸ δικαιότερον. Ὡς πρὸς τὴν δήλωσιν, προτείνω νὰ γίνεται ἐτησίως· διότι ἂν ἐξακολουθήσῃ τὸ μητρῷον, ὡς ἀπέδειξα προχθὲς, θὰ ἐπέλθουν πολλαὶ ἀδικίαι, καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ τὰς ἀποφύγωμεν. Τὸ Δημόσιον εἰς τὰς ἐτησίας δηλώσεις δὲν ἔχει νὰ χάσῃ τίποτε, διότι ὅστις δὲν δηλώσει θὰ πληρώσῃ πρόστιμον. Πρέπει λοιπὸν ἡ τροπολογία μου νὰ συζητηθῇ μετὰ τοῦ νόμου, διότι ἐντὸς τοῦ Μαΐου θὰ γίνουν αἱ δηλώσεις, καὶ μετὰ τὸν Ἰούλιον ἀρχίζουν αἱ πωλήσεις τῶν γηραιῶν κτηνῶν εἰς τοὺς ζωεμπόρους, ὥστε προλαμβάνει τοῦτο ἡ ἀπαρίθμησις. Τὸ αὐτὸ λέγω καὶ ὡς πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας ἢ ἐκμισθωτὰς γαιῶν τῶν παλαιῶν ἐπαρχιῶν τοῦ Βασιλείου, ὅτι δικαιοῦται παρ’ αὐτῶν ὁ καλλιεργητὴς ν’ ἀπαιτήσῃ μέρος τοῦ φόρου τούτου.

§115ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ ἐνταῦθα προτείνονται τροποποιήσεις τινὲς, ἐξ ὧν αἱ τοῦ προλαλήσαντος εἶνε καὶ αἱ σχοινοτενέστεραι. Καὶ ἐδῶ, νομίζω, ἐπαναλαμβάνονται τὰ αὐτὰ, τουτέστι τροποποιήσεις τοῦ παγίου νόμου, ἐνῷ πρόκειται περὶ νόμου ἐνιαυσίου. Εἰς τοῦτο φαίνεται, ὅτι ἔδωκεν ἀφορμὴν μία ἀποσιώπησις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἐν τοῖς ἄρθροις 2, 3, 4 γίνεται μνεία, ὅτι πρόκειται περὶ τῶν νέων ἐπαρχιῶν, ἐν τῷ ἑπομένῳ ὅμως ἄρθρῳ δὲν γίνεται, καὶ ἐθεωρήθη, ὅτι ἡ διάταξις ἐκείνη εἶνε παγίου νόμου.

§116ΤΡΑΚΑΣ. Οὕτω τὴν ἐξέλαβα.

§117ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι· καὶ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 6 εἶνε διὰ τὰς νέας ἐπαρχίας, καὶ θὰ ζητήσω νὰ προστεθῇ μνεία.

§118ΤΡΑΚΑΣ. Διατί νὰ μὴ εἶναι δι’ ὅλας;

§119ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διότι εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας τώρα θὰ γίνουν ἀπ’ ἀρχῆς τὰ πρωτόκολλα, ἐνῷ εἰς τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας ὑπάρχουν. Σεῖς θέλετε αἱ δηλώσεις ν’ ἀνανεῶνται ἐνιαυσίως.

§120ΤΡΑΚΑΣ. Αὐτὸ ἐννοῶ.

§121ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Θὰ τὸ συζητήσωμεν, μολονότι δὲν ἀνάγεται εἰς τὸν νόμον τοῦτον, ἀλλ’ εἰς τὸν πάγιον. Ἂν παραδεχθῶμεν τὴν κατ’ ἔτος δήλωσιν, μεταβάλλομεν τὴν οἰκονομίαν τοῦ νόμου, καὶ ἀνατρέπομεν τὸ ἐνεργητικὸν πλεονέκτημα ἅμα δεχθῶμεν νὰ γίνωνται κατ’ ἔτος αἱ δηλώσεις, διότι καθιστῶμεν προβληματικὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἦνε ἐξηκριβωμένον, καὶ κατὰ τοῦτο ὁ νόμος δεικνύεται εὐεργετικός, διότι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη τῆς κατ’ ἔτος βεβαιώσεως καὶ τῆς ὅλης διαδικασίας καὶ λειτανίας. Ἀλλὰ θέλετε μοὶ εἰπεῖ, γίνονται ζημίαι εἰς τοὺς φορολογουμένους, διότι εὑρίσκεται ὅτι τὸ πρωτόκολλον δὲν εἶνε σύμφωνον μὲ τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων. Ὅταν πρόκηται νὰ διορθώσῃ τις ἔλλειψιν, πρέπει νὰ ἦνε πολὺ προσεκτικός, μὴ διὰ τῆς διορθώσεως μὴ καταστρέψῃ τὸ εὖ κείμενον· ζητῶν νὰ διορθώσῃ αὐτὴν τὴν γωνίαν, καταστρέφει ὁλόκληρον τὸ οἰκοδόμημα. Τῷ ὄντι πολλοὶ παραλείπουσι τὴν δήλωσιν ἐγκαίρως τῆς μεταβιβάσεως, παραλείπουσι ν’ ἀναγγείλωσιν εἴτε τὸν θάνατον, εἴτε ὅτι ἔσφαξαν τὸ ἀροτριῶν κτῆνος, ἀλλ’ αὐτὰ εἶνε σποραδικά. Διατί δι’ αὐτὰ τὰ ἐνίοτε συμβαίνοντα, νὰ καταστρέψητε ὅλην τὴν οἰκονομίαν τοῦ νόμου, διὰ τὸ πολλοστημόριον δὲν πρέπει νὰ βλάψητε τὰ 90% καὶ νὰ ὑποβάλητε τοὺς φορολογουμένους εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς βεβαιώσεως. Αὐτὸ εἶναι ἄτοπον. Ἀπεδώκατε συνεπείας, τὰς ὁποίας ὁ νόμος δὲν ἔχει. Ὁ νόμος ὁ πάγιος λέγει, ὅταν γίνεται μεταβίβασις τῆς ἰδιοκτησίας τοῦ κτήνους, ἐντὸς ὀκτὼ ἡμερῶν πρέπει νὰ γείνῃ ἡ δήλωσις, καὶ τότε διὰ τῆς ἐγγραφῆς ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ καθίσταται ὀφειλέτης τοῦ φόρου ὁ νέος ἰδιοκτήτης. Αὐτὴ εἶναι μία περίπτωσις· ἀλλ’ ὅταν οὔτε ὁ πωλητής, οὔτε ὁ ἀγοραστὴς ἐδήλωσαν, ὅπως π. χ. συμβαίνῃ εἰς πανηγύρεις, ὅπου δὲν εἶναι πρόχειροι αἱ Ἀρχαί, ἡ δήλωσις θέλει ἐπέλθει κατόπιν (θόρυβος), ἀμέσως τὸ ἑπόμενον ἔτος δύναται νὰ γείνῃ ἡ διόρθωσις καὶ καθ’ ἣν ἐποχὴν πρόκειται νὰ γείνῃ ἡ σπορά, πάντοτε ὅμως πρὸ αὐτῆς. Ἂν τοῦτο δὲν γείνῃ, ἐὰν ὁ πωλητὴς φαίνεται ὀφειλέτης τοῦ φόρου καὶ ὄχι ὁ ἀγοραστής, δύναται ὁ ἀγοραστὴς νὰ ἐγείρῃ ἀγωγήν, ὅπως ὁ πωλητὴς πληρώσῃ τὸν φόρον. Ἡ ἀγωγὴ αὕτη εἶναι ἀνέκκλητος ἐνώπιον τοῦ Εἰρηνοδίκου ὡς ἐκ τοῦ ποσοῦ, δὲν πρόκειται δὲ καὶ περὶ σπουδαίου πράγματος. Ὅταν σφάζωνται τὰ ζῶα ἢ ἀποθνήσκουν, ὁ νόμος δὲν ἔχει προθεσμίαν περὶ τούτου, ὥστε καθ’ ὅλον τὸ ἔτος δύναται νὰ γείνῃ ἡ ἀπαρίθμησις καὶ ἡ διόρθωσις. Τὰ ζῶα σφάζονται συνήθως μετὰ τὴν σπορὰν, ὅτε πλέον εἶναι βάρος διὰ τὸν ἰδιοκτήτην. Σεῖς δὲ ζητεῖτε τότε καθαυτὸ νὰ μὴ πληρώσῃ φόρον, ἐνῷ ἀπαλλάττεσθε ἀπὸ τὴν δαπάνην διατηρήσεως τοῦ ζώου, θέλετε ν’ ἀπαλλαχθῆτε καὶ ἀπὸ τὸν φόρον. Ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα τοῦ παγίου νόμου, τότε ὁ βουλευτὴς Φθιώτιδος δύναται νὰ κάμῃ αὐτὰς τὰς προτάσεις, ἀλλ’ ὁ νόμος οὗτος εἶναι ἐνιαύσιος. Ἔρχομαι εἰς τὴν κλίμακα, τὴν ὁποίαν θέλουν νὰ μεταβάλουν. Κατὰ τὸν ἀρχικὸν νόμον, ἡ κλίμαξ ἤρχιζεν ἀπὸ τῶν πεντήκοντα κοιλῶν, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἦτο δίκαιον, δὲν ὑπῆρχε συμμετρία καὶ ἀναλογία. Ἡ διαφορὰ ἀπὸ 30 κοιλῶν ἕως 50 εἶναι ἀξία λόγου. Διὰ ποίαν αἰτίαν ὁ παράγων 30 κοιλὰ νὰ δίδῃ τὸν αὐτὸν φόρον, οἷον καὶ ὁ παράγων 50; Δὲν μᾶς εἶπαν τὸν λόγον ὅτε συνετάχθη ὁ νόμος, δὲν ἐγένετο ἡ δέουσα μελέτη, ἤδη ὅμως ἡ πεῖρα ἀπέδειξε τοῦτο ὡς ὀρθόν. Μεταξὺ τοῦ 30 καὶ 50 ὑπάρχει διαφορά.

§122ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Τότε μειώσατε.

§123ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἡμεῖς θέλομεν αἱ πέντε δραχμαὶ νὰ ἦναι ὁ ἐλάχιστος ὅρος, ἄλλως φθάνομεν εἰς τὸ μηδέν. Οὐδεὶς εἶπεν, ὅτι ὁ νόμος οὗτος εἶναι βαρὺς, ὅλοι λέγουν, ὅτι εἶναι ἐλαφρὸς, τοῦτο ὁμολογεῖ ὅλη ἡ γεωργικὴ τάξις, καὶ δὲν ἁρμόζει νὰ μέμφησθε ἐλαφρὸν φόρον. Θέλετε νὰ μειώσωμεν, ἀλλὰ τότε θὰ φθάσωμεν καὶ εἰς τὰ κλάσματα. Ὅταν ζητῆτε μείωσιν καὶ τῶν ἐλαχίστων, δεικνύετε πνεῦμα ἐναντίον παντὸς φόρου. Διὰ τοῦτο ἡμεῖς παρελάβομεν τὰς 5 δραχμὰς ἀπὸ τῶν 30 κοιλῶν καὶ ἀνὰ 10 κοιλὰ προσεθέσαμεν μίαν δραχμήν.

§124ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Ἅμα ἀναβαίνῃ ἡ παραγωγὴ εἰς τὰ 100 κοιλὰ, νὰ δίδῃ δύω δραχμάς.

§125ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ ὑποθετικοῦ πράγματος, διότι δὲν πιστεύω νὰ φθάσῃ συχνάκις ἡ παραγωγὴ μέχρις 100 κοιλῶν.

§126ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Τὸ ζευγάρι δίδει καὶ 400 καὶ 450.

§127ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶναι σπανιώτατον.

§128ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐνταῦθα βλέπω καὶ ἄλλην τινὰ πρότασιν περὶ τῆς σταφίδος. Καὶ πέρυσιν ἐκινήθη τὸ ζήτημα τοῦτο, διὸ νομίζω περιττὸν νὰ τὸ ἐπαναλάβωμεν. Ζητοῦσιν ἐπαρχίαι τινὲς νὰ πληρώνωσιν ὀλιγώτερον φόρον διὰ τὴν σταφίδα παρ’ ὅσον ἡ ἐπαρχία Πατρῶν. Τὰ τοιαῦτα δὲν δεικνύουσιν ἄλλο τι, εἰμὴ ἐπιθυμίαν νὰ ἐπιδείξητε οἱ πρωτεύοντες εἰς τὰς ἐπαρχίας σας, ὅτι φροντίζετε δι’ αὐτάς.

§129ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος εἶναι ὑπογεγραμμένος;

§130ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος. Ἄλλοτε δὲν ὑπεστήριξε τοῦτο, πῶς τὸ προτείνει ἐφέτος; Μήπως ἤλλαξαν αἱ τιμαὶ τῆς σταφίδος ἐν Τριφυλίᾳ;

§131ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, ἠλαττώθησαν.

§132ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τοῦτο δὲν εἶναι βεβαιωμένον. Προσθέτω δὲ, ὅτι καὶ αἱ σταφίδες σας εἶναι πρώϊμοι καὶ πωλοῦνται ὡς ἐκ τούτου ἀκριβώτερα. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ ψηφισθῇ ὡς ἔχει, μὲ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν φέρω εἰς τὰ ἄρθρ. 5 καὶ 6, ὅτι ταῦτα ἀναφέρονται εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας.

§133ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Τί λέγετε περὶ τῆς ἰδικῆς μου τροπολογίας τοῦ νὰ πληρώνῃ δύω δραχμὰς, ὅταν ὑπερβαίνῃ τὰ 100 κοιλά;

§134ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ βαδίσωμεν συμφώνως καὶ συνεπῶς.

§135ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Ὁ φόρος δὲν εἶναι ἴσος, διότι ἂν ὁ παράγων 30 κοιλὰ πληρώνῃ 5 δραχμὰς, ὁ παράγων 80 πρέπει νὰ πληρώνῃ 10, ἔτι περισσότερα δὲ ὁ παράγων 100.

§136Κ. ΤΡΑΚΑΣ. Βλέπετε, ὅτι ὅταν ἐγὼ συνέταξα τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ἦτο 12 Μαρτίου, τὸ δὲ τῆς Κυβερνήσεως συνετάχθη τὴν 17 Μαρτίου, καὶ λέγω, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἐπιβληθῇ φόρος πέντε δραχμῶν ἐπ’ ἐκείνων, οἵτινες κάμνουν ὀλιγώτερον τῶν 50 κοιλῶν· δὲν ἔχει ὅμως δίκαιον ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐγὼ ἐζήτησα νὰ μὴ αὐξηθῇ ὁ φόρος καὶ δὲν πρέπει νὰ μοὶ ἀποδίδῃ ἰδιότητα, ἣν δὲν ἔχω. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον εἰς αὐτοὺς, οἵτινες κάμνουν 30, ἢ 40 ἢ 45 κοιλὰ, νὰ προστεθῶσιν αἱ δραχ. δύω κατὰ κτῆνος, διότι οἱ ὀλιγώτερον τῶν 60 κοιλῶν παραγωγοὶ ἐπιβαρύνονται περισσότερον. Νομίζω δὲ, ὅτι μία δήλωσις τὸ ἔτος ἀρκεῖ, διότι ἔχω ἀροτριῶντα κτήνη· ταῦτα ὅμως ἐντὸς τῆς ἡμέρας ψοφοῦν, ἢ ἔχω ἕνα γηραλέον βόα καὶ τὸν πωλῶ εἰς τὸν κρεωπώλην καὶ ἀγοράζω ἄλλον· δὲν εἶναι ἄδικον νὰ πληρώνω διὰ ζῶα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχω, ἢ νὰ κάμνω 15 δηλώσεις τὸ ἔτος; Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ νὰ γίνεται ἐτησία ἡ δήλωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν εἰσήγαγον τροποποίησιν, καὶ ὄχι ν’ ἀπαιτοῦμεν καθ’ ἑκάστην μίαν δήλωσιν τῶν μεταβολῶν, αἵτινες, μὴ ἐπενεχθεῖσαι εἰς τὰ ἀρχικὰ μητρῷα, ἀδικοῦσι μεγάλως τοὺς ἰδιοκτήτας καὶ κατόχους τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1).

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 2, 3 καὶ 4. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 5).

§138ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐνταῦθα καὶ ἐν τῷ 6 ἄρθρῳ νὰ προστεθῇ «ἐν ταῖς εἰρημέναις ἐπαρχίαις». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5 καὶ 6 μὲ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἐπίσης γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ὡς καὶ τὸ σύνολον).

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκδικάσεως τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 16).

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 16, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἐπίσης γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ ἄρθρον 17).

§141ΡΑΛΛΗΣ. Τὰ παρ’ ἐμοῦ ὑποβληθέντα νομοσχέδια, ἀφορῶντα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ἐξετυπώθησαν ἤδη. Τὰ 5 ἐξ αὐτῶν εἶναι λίαν κατεπείγοντα, καὶ παρακαλῶ νὰ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἐγγραφῶσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ὡς πρὸς δὲ τὸ τοῦ Ἀρείου Πάγου, παρακαλῶ τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ ἐπεξεργασθῇ αὐτὸ καὶ φέρῃ ταχέως τὴν ἔκθεσίν της.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἔπεμψε τὴν ἔκθεσίν της περὶ ἐνιαυσίου προθεσμίας ἐπὶ τῶν δηλώσεων γαιῶν καὶ φυτειῶν. (Ὅρα Παράρτημα). Ἤδη ἔχομεν εἰς πρώτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ Ὀργανισμοῦ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ.

§143ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἐπειδὴ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι σπουδαῖον, νομίζω καλὸν ν’ ἀναβληθῇ ἡ περὶ τούτου συζήτησις εἰς ἄλλην ἡμέραν, διότι σήμερον δὲν ἔχομεν πλέον καιρόν.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἡ πρώτη συζήτησις καὶ δυνάμεθα νὰ τὸ ἀναγνώσωμεν ἀπόψε.

§145ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Τὸ Σύνταγμα ὥρισε τὰς τρεῖς ἀναγνώσεις διὰ νὰ γίνεται συζήτησις καὶ κατὰ τὰς τρεῖς.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δυνάμεθα νὰ τὸ ἀναγνώσωμεν εἰς πρώτην συζήτησιν.

§147ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Δὲν θὰ τὸ ἀναγνώσητε, διότι φέρω ἔνστασιν, ὅτι δὲν εἶναι ἀπαρτία. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος).

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 8 μ. μ.