1881.03.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 91

τῆς 11 Μαρτίου 1881.

Ὥρα 3 μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκρίνονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἡ ἐπιτροπὴ σας μετέβη καὶ ἐπεσκέφθη κατὰ πρῶτον τὸ στρατιωτικὸν νοσοκομεῖον. Διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ διαθέσῃ, τὸ κατ’ ἐμὲ, — ἠξεύρω δὲ, ὅτι καὶ οἱ συνάδελφοι τὸ αὐτὸ φρονοῦν — ἡ κατάστασις τοῦ νοσοκομείου εἶναι καλή, οἱ πάσχοντες νοσηλεύονται καὶ τρέφονται καλῶς. Ἐπεσκέφθημεν καὶ τὰ μαγειρεῖα καὶ εἴδομεν, ὅτι ἡ τροφὴ εἶναι καλὴ ἐπίσης, καὶ τὸ φαρμακεῖον διατελεῖ εἰς καλὴν κατάστασιν. Οἱ πάσχοντες, ὅσους τοὐλάχιστον ἐγὼ ἠρώτησα, εἶναι πολὺ εὐχαριστημένοι καὶ ἐκ τῆς νοσηλείας καὶ ἐκ τῆς τροφῆς. Κατὰ τὴν σημείωσιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν, ὁ κ. Φιλήμων θέλει ἐκθέσει πόσοι ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐπιστρατείας μέχρι σήμερον ἐνοσηλεύθησαν, πόσοι δ’ ἐκ τούτων ἐθεραπεύθησαν καὶ πόσοι ἀπεβίωσαν. Ἡ καθαριότης εἶναι ὅσῳ τὸ δυνατὸν καλή· ἂν ὑπάρχουν ἐλλείψεις τινὲς, αὗται προέρχονται ἐκ τῆς κατασκευῆς τοῦ καταστήματος. Ἡ ὑπηρεσία ἐπίσις καλῶς ἐνεργεῖται· ἴσως εἶναι ἀνάγκη νὰ προστεθῶσι τινὲς ἔτι νοσοκόμοι, καὶ πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θέλει λάβει πρόνοιαν περὶ τούτου. Ὡς πρὸς τὰ νοσήματα καὶ τὸν τρόπον τῆς θεραπείας ἁρμόδιοι ἐξ ἡμῶν εἶναι οἱ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τέσσαρες Βουλευταὶ ἰατροὶ, καὶ ὁ βουλόμενος ἐξ αὐτῶν, ἂς εἴπῃ, παρακαλῶ, τὴν γνώμην του, ὅπως μάθῃ ἡ Βουλὴ ἐν λεπτομερείᾳ ὁποῖα τὰ νοσήματα καὶ ἐὰν ἔλαβον ἔντασιν ἢ ἐλάττωσιν. Κατόπιν ἡ ἐπιτροπὴ μετέβη εἰς τὰς φυλακὰς τοῦ φρουραρχείου. Πρώτην φορὰν ἐγὼ ἐπεσκέφθην αὐτάς. Ἡ λεγομένη Τζαμὶ εἶναι κάπως ὑποφερτὴ, διότι καὶ ἥλιος εἰσέρχεται καὶ ἀήρ· ἡ ἑτέρα ὅμως εἶναι ἀνυπόφορος, διότι οἱ ἐν αὐτοὶ εἶναι πολὺ στενοχωρημένοι καὶ ὑποφέρουσι· πάντες οἱ φυλακισμένοι εἶναι ἐπίστρατοι, ἐξ ὧν ἄλλοι μὲν κρατοῦνται ἐπὶ δύο μῆνας, ἄλλοι ἐπὶ τρεῖς καὶ ἄλλοι ἐπὶ τέσσαρας καὶ πέντε ὡς ὑπόδικοι ἐπὶ λιποταξίᾳ. Καὶ εἰς τὰς δύο ὁμοῦ φυλακὰς εἶναι τὸ ὅλον 300, ἐξ ὧν ἐπίστρατοι 276. Περὶ τούτου δὲν δύναμαι νὰ ὁμιλήσω, ἀλλὰ τὸ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ παρακαλῶ νὰ συστήσῃ αὕτη εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀραίωσιν καὶ τὴν ταχεῖαν ἐκδίκασιν τῶν κατὰ τῶν ὑποδίκων κατηγοριῶν· οὗτοι εἶναι ἄνδρες ῥωμαλέοι καὶ ὑγιεῖς καὶ δὲν εἶναι καλὸν νὰ μένωσι φυλακισμένοι καὶ νὰ μὴ ἦναι εἰς τὰς τάξεις των. Ὁ κ. στρατηγὸς, ὅστις εἶναι μέλος τῆς ἐπιτροπῆς καὶ πρὸς ὃν εἶπον τὴν γνώμην ταύτην, μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ νόμοι δὲν ἐπιτρέπουσι τὴν ταχυτέραν ἐκδίκασιν τῶν κατηγοριῶν, ἀνήκει δὲ εἰς τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἐγκρίνῃ, νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ληφθῇ ἓν μέτρον δι’ αὐτούς.

§2Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τὰς πολλὰς λιποταξίας τὰς ἀπὸ 2½ 3 μηνῶν, ἔλαβε τὸ μέτρον, ὅπως οἱ προσερχόμενοι ἢ συλλαμβανόμενοι ἐπίστρατοι μὴ τίθενται εἰς τὰς φυλακὰς, διότι καὶ ἡ κατασκευή των εἶναι ἀκατάλληλος, καὶ δὲν ἦσαν ἐπαρκεῖς οὔτε διὰ τὸν στρατὸν τὸν πρὸ τῆς ἐπιστρατείας, τὸν τῆς ἐνταῦθα φρουρᾶς, ἥτις οὐδέποτε ὑπερέβη τὰς 2,000 ἀνδρῶν. Ἔκτοτε ἐλήφθησαν ὅλα τὰ μέτρα καὶ ἐθεωρήθη ὡς κατάστημα κατάλληλον ἡ οἰκία τοῦ................καὶ ἐστάλη ἐπιτροπὴ, ὅπως μετασχηματίσῃ αὐτὴν εἰς φυλακὰς τῶν ἐπιστράτων ἐκείνων, οἵτινες παρέβησαν τὰ κεκανονισμένα, δὲν πρέπει δὲ νὰ τεθῶσιν εἰς ἴσην μοῖραν πρὸς ἄλλους διαπράξαντας ἄλλα ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα διαπράττονται εἰς ὅλας τὰς τάξεις τῆς κοινωνίας. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐξήτασε τὸ κατάστημα καὶ ἐζήτησε νὰ καταστήσῃ αὐτὸ κατάλληλον πρὸς φυλακὴν, διὰ καταλλήλου διαιρέσεως. Ἀπέναντι αὐτῆς τῆς ἀνυπερβλήτου δυσκολίας, ἕνεκα τῆς ὁποίας μᾶς ὑπέσχετο, ὅτι μετὰ δύο ἢ τρεῖς μῆνας ἤθελε κατασταθῆ τὸ κατάστημα τοῦτο κατάλληλον, ἀνεξαρτήτως τῶν μεγάλων ἐνοικίων καὶ τῶν ἄλλων ὅρων, ἔπρεπε νὰ σκεφθῶμεν πῶς ἄλλως νὰ θεραπεύσωμεν τὴν ἀνάγκην αὐτήν. Διετάξαμεν τὰ τάγματα καθ’ ὅσον προσέρχονται ἢ συλλαμβάνονται οἱ λιποτάκται νὰ μὴ πέμπωσιν αὐτοὺς εἰς Ἀθήνας, ἀλλὰ νὰ ἐκτελῶσι τὰς προφυλακίσεις των ἐντὸς τῶν σωμάτων, νὰ ἐνεργῶνται αἱ ἀνακρίσεις, καὶ ὅταν πρόκηται νὰ δικασθῶσιν εἰς τὰ στρατοδικεῖα, τότε μόνον νὰ προσέρχωνται· καὶ τοῦτο ἐγένετο Ἀλλ’ ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ παραπέμψῃ ἱκανοὺς λιποτάκτας, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον οὐδεμίαν πρόφασιν νὰ λιποτακτήσωσιν, εἶχον τὰ μέσα νὰ προσέλθωσιν ἐγκαίρως, καὶ ἐξ οἰκείας αὐτῶν θελήσεως δὲν ἠθέλησαν νὰ ἐπανέλθωσιν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζητε, ὅτι τὰ στρατοδικεῖα, ἀπέναντι τοῦ ἀριθμοῦ τῶν στρατιωτῶν, τὸν ὁποῖον ἔχομεν, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἦναι ἐνήμερα εἰς τὴν ἐκδίκασιν τῶν ὑποθέσεων. Λάβετε δὲ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐγεννήθησαν ὑποψίαι ὄχι μόνον κακῆς διοικήσεως, ἀλλ’ ἐβεβαιώθη ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία, ὅτι καταχρήσεις λαμβάνουσι χώραν εἰς τὰ διάφορα ζητήματα τῆς ὑπηρεσίας, καὶ ἠθέλαμεν νὰ ἀποσπάσωμεν ἀπὸ τὰ στρατοδικεῖα τοὺς βασιλικοὺς ἐπιτρόπους καὶ ἀντεισηγητὰς, ἵνα ἐνεργήσουν ἐπιτοπίως δικαστικὰς ἀνακρίσεις πρὸς βεβαίωσιν τῶν ἐπισήμων καταγγελιῶν. Κατὰ συνέπειαν ἡ ἀνεπάρκεια τῶν στρατοδικείων δι’ ἀριθμὸν 60,000, ἀφ’ ἑτέρου τὰ διάφορα ἀτακτήματα εἰς διάφορα μέρη τοῦ Κράτους καὶ ἡ ἀνάγκη ἀνακρίσεων ἐπροκάλεσαν τὴν συσσώρευσιν εἰς τὰς φυλακὰς τόσου ἀριθμοῦ. Ὡς εἶπον καὶ προχθές, τῶν λιποτακτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐδικαιολόγησαν ἀποχρώντως τὰς λιποταξίας των, ἡ προκάτοχος κυβέρνησις διέταξε τὴν διοικητικὴν τιμωρίαν, τὴν ὁποίαν ἐκτελοῦσι τὰ σώματά των. Ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν αὐτὸ τὸ μέτρον νὰ ληφθῇ ἐξ ὑπαρχῆς, διότι ἔπρεπε νὰ δοθῇ παράδειγμα πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι αὐτογνωμόνως ἐγκατέλειψαν τὰς τάξεις των ἢ ὑπερέβησαν τὰ ἀδείας των, καὶ διὰ τοῦτο παρουσιάσθη ἡ περιπλέον συσσώρευσις, τὴν ὁποίαν κατωρθώσαμεν μέχρι τοῦδε κατὰ τὸ ἥμισυ νὰ ἀραιώσωμεν, διαθέσαντες καὶ τὸν ἄλλοτε στρατῶνα τοῦ πεζικοῦ, νῦν δὲ λεγόμενον Τζαμί. Τὸν ἐδώσαμεν χάριν αὐτῆς τῆς ἀνάγκης, διότι τὰ οἰκήματα καὶ ἄλλα καταστήματα ἐντὸς τῆς πόλεως παρεῖχον δυσκολίας τινὰς ἰδίως ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ὑγείας. Ὅτι, κύριοι, αἱ φυλακαὶ δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ὁμοιάζουν τὰς ἐν γένει φυλακὰς, αὐτὸ εἶναι κληρονομία ὅλου τοῦ παρελθόντος, εἰς τὸ ὁποῖον ὅλοι ἐνεχόμεθα· ἐφροντίσαμεν ὅμως, ὅσον ἐξήρτηται ἀπὸ τὰ μέσα μας, ὥστε καὶ ἡ ἀραίωσις νὰ ἦναι περισσοτέρα καὶ ἡ ἐκδίκασις νὰ γείνῃ ταχυτέρα. Ἐννοῶ δὲ ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι πᾶν μέσον, τὸ ὁποῖον ἤθελε προταθῆ παρά τινος τῶν ἐντίμων βουλευτῶν ἢ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, εὐχαρίστως ἤθελον τὸ ἐκτελέσει.

§3ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πόσοι εἶναι οἱ παραπεμφθέντες;

§4ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ἐπακριβῶς πόσοι παρεπέμφθησαν, δὲν ὑποθέτω δὲ νὰ ἦναι πολλοί, διότι παρεπέμφθησαν οἱ τὸ πρῶτον ἀπουσιάσαντες, δηλαδὴ πρὸ τῶν ἑορτῶν τῶν Χριστουγέννων ὅσοι αὐτογνωμόνως ἐγκατέλειψαν τὰς τάξεις των καὶ δὲν προσῆλθον, καὶ τῶν ὁποίων δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς τὸν ἀριθμόν. Δὲν ἔχω ὅμως δυσκολίαν εἰς πρώτην συνεδρίασιν νὰ σᾶς φέρω ὅλους τοὺς ἀριθμούς.

§5ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἐζητήσαμεν ἀπὸ τὸ μόνιμον κεντρικὸν στρατιωτικὸν νοσοκομεῖον πληροφορίας περὶ τῶν ἀσθενῶν ὅσοι εἰσῆλθον εἰς τοῦτο ἀπὸ τοῦ μηνὸς Ἰουλίου τοῦ παρελθόντος ἔτους μέχρι σήμερον, ὡς καὶ τῶν ἀποβιωσάντων. Ἀκριβὴς πίναξ θέλει ὑποβληθῆ, ὑποθέτω ἴσως αὔριον, εἰς τὴν Βουλήν, διότι παρηγγέλθη ἡ σύνταξις αὐτοῦ ἐκ τῶν βιβλίων. Ἐκ τοῦ προχείρου ὅμως ἔλαβον τὴν ἑπομένην σημείωσιν ἐκ τῶν βιβλίων περὶ τῶν ἀσθενῶν, τῶν εἰσελθόντων εἰς τὸ νοσοκομεῖον, ἀπὸ τοῦ Ἰουλίου μηνὸς τοῦ παρελθόντος μέχρι σήμερον, καὶ τῶν κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα τοῦτο ἀποβιωσάντων. Κατὰ τοὺς μῆνας Ἰούλιον, Αὔγουστον καὶ Σεπτέμβριον τοῦ 1880 εἰσῆλθον εἰς τὸ νοσοκομεῖον 1455 ἀσθενεῖς ἀπὸ ἐσωτερικὰ νοσήματα, ἤτοι περιπνευμονίας, βρογχίτιδας καὶ τὰ τοιαῦτα, 293 ἀπὸ ἐξωτερικὰ νοσήματα, οἷον τραύματα, κατάγματα καὶ ὅμοια, 161 ἀπὸ ἄλλα νοσήματα, ἅτινα ἐννοεῖτε. Κατὰ τοὺς ἑτέρους τρεῖς μῆνας Ὀκτώβριον, Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον, εἰσῆλθον 1996, νοσοῦντες ἀπὸ ἐσωτερικὰ νοσήματα, 287 ἀπὸ ἐξωτερικὰ, καὶ 173 ἀπὸ τὰ ἄλλα ἐννοούμενα νοσήματα. Ἀπεβίωσαν δὲ κατὰ τοὺς ἓξ μῆνας αὐτοὺς τεσσαράκοντα ἑπτὰ μόνον.

§6Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸν μῆνα Αὔγουστον πόσοι ἀπεβίωσαν;

§7ΦΙΛΗΜΩΝ. Τὸν Ἰούνιον εἷς, τὸν Αὔγουστον δύο. Κατὰ τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν προὐχώρουν εἰς τὴν σημείωσιν, ἐκρίθη ἀναγκαῖον νὰ γείνῃ αὕτη ἀκριβέστερον, ἑπομένως δὲν ἐσημείωσα τοὺς ἀποβιώσαντας, κατὰ τοὺς δύο ἑπομένους μῆνας. Ἔλαβον ὅμως σημείωσιν τῶν ἀποβιωσάντων ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἔτους μέχρι σήμερον. Κατὰ τὸν μῆνα Ἰανουάριον ἀπεβίωσαν 13, ὧν 7 ἀπὸ ἐγκεφαλονωτιαίαν μηνιγγίτιδα καὶ 3 ἀπὸ ἰλαρὰν ἐπίπλοκον. Τὸν Φεβρουάριον ἀπεβίωσαν 31, ὧν 8 ἐκ μηνιγγίτιδος καὶ 8 ἐξ ἰλαρᾶς. Τὸν Μάρτιον, ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας αὐτοῦ μέχρι τῆς σήμερον, ἀπεβίωσαν ἐννέα. Ἐν ὅλῳ ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου ἀπεβίωσαν 53. Ἡ μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ τῶν ἀποβιωσάντων ἐντὸς τῶν τριῶν τούτων μηνῶν καὶ τῶν ἀποβιωσάντων ἐντὸς τῶν ἓξ μηνῶν ἀποδίδεται εἰς τὴν ἐπιδημίαν τῆς μηνιγγίτιδος, ἥτις ἐπεκράτησεν ἐν τῇ πόλει, καὶ εἰς ἣν οὐκ ὀλίγον συνετέλεσεν ἡ συγκέντρωσις πολλοῦ στρατοῦ. Ὡς ἀντελήφθην, ἡ ἐν τῷ νοσοκομείῳ ὑπηρεσία τῶν ὑπαλλήλων ἐνεργεῖται μετὰ μεγάλης ἀκριβείας καὶ προθυμίας. Ἀλλ’ ἐὰν συμβαίνωσι δυσάρεστα, ταῦτα προέρχονται ἐκ τῆς μεγάλης συσσωρεύσεως τῶν νοσούντων ἐν τῷ νοσοκομείῳ. Ἐν αὐτῷ σήμερον νοσηλεύονται 213 ἀσθενεῖς, ὑπῆρξε δὲ καὶ ἐποχὴ καθ’ ἣν ὁ ἀριθμὸς τούτων ἀνέβη καὶ εἰς 350, ἐνῷ τὸ νοσοκομεῖον, κατὰ τὴν γνώμην τῶν ἰατρῶν, μόλις δύναται νὰ περιλάβῃ ἀνέτως, καὶ συμφώνως πρὸς τοὺς ὑγιεινοὺς κανόνας, 150–160. Ἐννοεῖτε δὲ, ὅτι ὅταν συγκεντρῶται ἀριθμὸς μέγας ἀσθενῶν δὲν δύναται ἡ ὑπηρεσία νὰ ἐνεργῆται κρεῖττον, ἐπικρατούσης δ’ ἐπιδημίας τὰ ἀποτελέσματα δὲν δύνανται νὰ μὴ ὦσι δυσάρεστα. Βεβαίως ἡ ἀραίωσις εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία, καὶ ὁ μόνος ὅρος ὅστις δύναται νὰ καταστήσῃ τὴν νοσηλείαν ἀποτελεσματικωτέραν. Ὡς πρὸς τοῦτο δὲ καὶ οἱ ἰατροὶ οἱ ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ νοσοκομείῳ ἀνεγνώρισαν, ὅτι τὸ σύστημα ὅπερ ἐφηρμόσθη ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Καραϊσκάκη, ἤτοι ἡ κατασκευὴ παραπήγματος ὑψηλοῦ καὶ ἑνὸς πατώματος, εἶναι τὸ καταλληλότερον καὶ τὸ ἄριστον. Τὸ σύστημα τοῦτο ἰδίως ἐφηρμόσθη ἐν τῇ Ἀμερικῇ. Νοσοκομεῖα, ἔχοντα δύο ὀρόφους, δὲν εἶναι τὰ ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης, σήμερον, ἀναγνωριζόμενα, ὡς κατάλληλα. Νομίζομεν, ὅτι δέον νὰ ληφθῇ τὸ μέτρον νὰ κατασκευασθῶσι τοιαῦτα παραπήγματα, δέκα ἢ εἴκοσιν, ὅσα ἡ ἀνάγκη ἀπαιτεῖ, ἡ δὲ δαπάνη αὕτη ὁσηδήποτε καὶ ἂν ἦναι, πρέπει νὰ γείνῃ, διότι ἀφορᾷ εἰς οὐσιωδέστατον κλάδον τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας· μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ἐκ τῆς καλῆς καταστάσεως τῶν νοσοκομείων καὶ τῆς καλῆς διατηρήσεως αὐτῶν ἐξαρτᾶται καὶ αὐτὴ ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ. Ἄλλως τε ἡ δαπάνη δὲν εἶναι καὶ μεγάλη· εἰς τὸ κατασκευασθὲν παράπηγμα, ὅπερ ὅμως δὲν εἶναι ἀκριβῶς παράπηγμα, ἀλλ’ οἶκος, ἐδαπανήθησαν 6,000 δρ.

§8ΑΝΤΥΠΑΣ. Αὐτὰ εἶναι προσωρινά.

§9ΦΙΛΗΜΩΝ. Εἶναι μᾶλλον διαρκῆ. Τὰ παραπήγματα ταῦτα δύνανται νὰ διαρκέσωσι τέσσαρα καὶ πέντε ἔτη, μὴ ἔχοντα χρείαν πολλῶν ἐπισκευῶν. Ὁ εἰς τὸ παράπηγμα εἰσερχόμενος αἰσθάνεται, ὅτι εἰσέρχεται εἰς καλὸν οἴκημα· αὐτὴ δὲ τῶν νοσηλευομένων ἡ φυσιογνωμία μαρτυρεῖ περὶ τῆς καταλληλότητος. Παρετηρήσαμεν ἐπίσης, κύριοι, ὅτι τὸ φαρμακεῖον εἶναι εἰς καλὴν κατάστασιν, ἐπίσης καὶ τὰ μαγειρεῖα. Ἡ ποιότης τοῦ κρέατος καὶ τοῦ ἄρτου εἶναι καλλίστη, διαρκῶς δὲ τοιαύτη ὑπάρχει.

§10ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἡ τροφὴ εἶναι πάντοτε καλή.

§11ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἐῤῥέθη, ὅτι δὲν δίδεται καλὴ τροφή. Εἴδομεν, ὅτι καὶ ὁ ζωμὸς εἶναι ἀξιόλογος καὶ τὸ κρέας κάλλιστον. Πάντα ταῦτα ὅμως ἐξουδετεροῦντα: ἐν μέρει ἕνεκα τῆς στενοχωρίας, ὑποχρεούσης τοὺς ἰατροὺς νὰ τοποθετῶσιν ἐν τοῖς δωματίοις σχετικῶς πλειοτέρους τοῦ δέοντος ἀσθενεῖς. Εὕρομεν εἰς τὸ λεγόμενον Πειθαρχεῖον ἐγκεκλεισμένους εἰς στενώτατον δωμάτιον δέκα παρετηρήσαμεν μάλιστα, ὅτι οἱ ἀσθενεῖς, διότι ἦσαν ἁπλῶς ὑπόδικοι, δὲν εἶχον κλινοστρωμνὰς, ἀλλὰ κατακλίνονται ἐπὶ τῆς σανίδος, ἔχοντες ἐντὸς τοῦ δι’ ἑνὸς μόνου παραθύρου ἀεριζομένου δωματίου των κινητὸν ἀπόπατον. Συμπεραίνετε, οἷα ἐκ τούτου προέρχεται ἀποφορά, ἱκανὴ νὰ προκαλέσῃ καὶ πολλὰ ἄλλα μολύσματα καὶ νοσήματα. Ἀναφέρω δὲ ἐν παρόδῳ καὶ περίεργόν τινα λεπτομέρειαν· εὕρομεν ἐν τῷ δωματίῳ τούτῳ ὑπόδικον, ἐπὶ δέκα ἤδη μῆνας κρατούμενον, διότι ἐλιποτάκτησεν ἐπὶ ὀκτὼ ἡμέρας· εἶναι δὲ νέος ὅστις δύναται κάλλιστα νὰ χρησιμεύσῃ. Ἀρκετὰ μοὶ φαίνεται ἐτιμωρήθη, ὅπως μὴ κρατῆται εἰς τὰς φυλακὰς πλειότερον χρόνον.

§12ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Θὰ ἐξετάσω.

§13ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἐν τῷ νοσοκομείῳ αἰσθάνεταί τις ἰσχυρὰν πολλαχοῦ ἀποφοράν, ἀλλ’ αὕτη προέρχεται ἐκ τῆς κακῆς καταστάσεως τῶν ἀποπάτων καὶ ἐκ τῆς ἐλλείψεως ἐπαρκοῦς ὕδατος πρὸς ἐκκαθάρισιν αὐτῶν. Δέον νὰ ληφθῇ ἡ δέουσα πρόνοια πρὸς κατασκευὴν ἀποπάτων τελειοτέρων, εἶναι δὲ τοῦτο ἁπλῶς ζήτημα χρημάτων.

§14ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Παρηγγέλθη ἔκτοτε πρὸ καιροῦ μία ἀντλία, διὰ νὰ ὑψώνῃ τὸ ὕδωρ εἰς ὅλους τοὺς θαλάμους.

§15ΦΙΛΗΜΩΝ. Ταῦτα παρετηρήσαμεν ἐν τῷ μονίμῳ Νοσοκομείῳ. Αὔριον, θέλομεν μεταβῆ καὶ εἰς τὰ ἄλλα νοσοκομεῖα, τὸ τοῦ Δημαρχείου καὶ τοῦ Βαρβακείου, καὶ θέλομεν ὑποβάλει τὰς πληροφορίας ἡμῶν. Ὅσῳ ἀφορᾷ εἰς τὰς φυλακάς, ὁ κ. Πρόεδρος εἶπεν ἀρκοῦντα. Ἐν τῇ μιᾷ τῶν φυλακῶν εὕρομεν 120. Δυσκόλως δύναται νὰ περιγραφῇ ἡ οἰκτρὰ κατάστασις τῆς φυλακῆς ταύτης. Εἶναι μικρὸν τζαμίον, χρησιμεῦον εἰς φυλακὴν τῆς τακτικῆς φρουρᾶς· ὡς τοιοῦτο δὲν ἐδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ καταλλήλως εἰς φυλακὴν ὁλοκλήρου στρατιωτικοῦ σώματος ἐκ 14,000. Τὸ κύριον σῶμα τοῦ τζαμίου, ὅπερ εἶναι σμικρόν, μόλις διαμέτρου δέκα μέτρων, διαιρεῖται εἰς δύο μέρη, ἀνώτερον καὶ κατώτερον, χωριζόμενα διὰ σανιδώματος. Ἡ αἴθουσα αὕτη εἶναι ὑγροτάτη, διότι οὐδέποτε ἀκτὶς ἡλίου εἰσέρχεται, ὁ δὲ ἀὴρ δὲν κυκλοφορεῖ. Καὶ ὅμως διαιτῶνται, καὶ κοιμῶνται ἐντὸς αὐτῆς τῆς μεγάλης τρώγλης, ἑβδομήκοντα πέντε ἄνθρωποι. Ἡ ἀποφορὰ ἡ ἐν τῇ τρώγλῃ ταύτῃ ἦτο ἀφόρητος, μολονότι οὐδεὶς τότε ἔμενεν ἐν αὐτῷ κρατούμενος· ἐπέτεινον δὲ τὴν ἀποφορὰν τὰ εἰς τοὺς τοίχους κρεμάμενα παλαιὰ ἐνδύματα, καὶ πρὸ πάντων αἱ ἀκάθαρτοι φουστανέλλαι, μελαναὶ ἐκ τῆς ἀκαθαρσίας. Οὐχ’ ἧττον μεθ’ ὅλα αὐτὰ εὕρομεν τοὺς ἀνθρώπους τούτους οὐχὶ ἀναλόγως ὑποφέροντας· ἀλλὰ τοῦτο οὐδὲν σημαίνει, διότι, ἂν μέχρι τῆς σήμερον δὲν ὑποφέρωσι, θὰ ὑποφέρουν αὔριον. Ἐπίσης εἴδομεν ἐν τῇ φυλακῇ ταύτῃ καὶ ἕτερα δωμάτια, μὴ ἔχοντα παράθυρα, σκοτεινὰ ὅλως ὅταν κλείηται ἡ θύρα· εἶναι ἀληθεῖς τάφοι, ἐν οἷς ἐγκλείονται πολλάκις οἱ αὐστηρότερον τιμωρούμενοι. Ἡ ἄλλη φυλακὴ εἶναι εἰς κρείττονα κατάστασιν, διότι καὶ τὸ οἰκοδόμημα εἶναι μεγαλείτερον. Σημειώσατε δέ, ὅτι ἡ αὐλὴ τοῦ μικροῦ τζαμίου, εἰς ἣν περιπατοῦσι δῆθεν οἱ κρατούμενοι, εἶναι σμικρίστη. Ἐντὸς δὲ δωματίου, ὅπερ ἔχει ἴσως ὀλίγον τι μείζονα ἔκτασιν τοῦ προεδρείου τῆς αἰθούσης ἡμῶν, διαιτῶνται καὶ κοιμῶνται ὀκτὼ ἄνθρωποι. Δέον νὰ ληφθῇ ἄμεσος πρόνοια, περὶ τῆς ἀραιώσεως τῶν ἐν τῇ φυλακῇ ταύτῃ κρατουμένων, διότι ἡ περαιτέρω ἠμελημένη συσσώρευσις αὕτη δύναται νὰ καταστῇ πηγὴ ἐπιδημιῶν. Ὡς παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Λομβάρδος, ἡ μὴ ἀνάπτυξις τοῦ τύφου εἶναι ἤδη καλὸν δεῖγμα ὑπὲρ τῆς καλῆς διοικήσεως αὐτῆς τῶν στρατιωτικῶν νοσοκομείων καὶ τῆς ὅσον ἔνεστι καλῆς καταστάσεως αὐτῶν. Ἀλλὰ διότι δὲν ἀνεπτύχθη, ὁ τύφος μέχρι τοῦδε, δὲν σημαίνει ὅτι αὔριον δὲν θὰ ἀναπτυχθῇ ὅταν θὰ ἀρχίσωσιν οἱ καύσωνες καὶ ὅτε ἡ συσσώρευσις θὰ ἦναι μείζων. Ἐντεῦθεν κρίνεται ἐπάναγκες, ἵνα ἀπὸ τοῦδε ληφθῇ φροντὶς περὶ τῆς ἀραιώσεως τῶν συσσωρευθέντων ἀσθενῶν.

§16ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἔρχομαι ὑποβάλλων τῇ Βουλῇ καὶ τῇ Κυβερνήσει παρατηρήσεις τινὰς, καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὸ ζήτημα τῶν ἐπὶ λιποταξίᾳ κρατουμένων, ἄγομαι δὲ εἰς τὰς παρατηρήσεις ταύτας οὐχὶ ἐκ πνεύματος ἐπικρίσεως τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως ἢ διότι ἐπιεικῶς κρίνω τὸ τῆς λιποταξίας ἔγκλημα, ὅπερ εἶναι ἐκ τῶν δεινοτέρων ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν, ἀλλ’ ἐκ τῶν περιστάσεων ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦμεν. Ὁ ἀριθμὸς τῶν κρατουμένων καὶ κατηγορουμένων ἐπὶ λιποταξίᾳ εἶναι μέγας καὶ δυσχερὴς, διὰ τοῦτο ἀποβαίνει ἡ τακτικὴ τῶν ἀνακρίσεων διεξαγωγὴ, αἱ δὲ περιστάσεις αἱ προκαλέσασαι τὴν λιποταξίαν ἔχουσί τι τὸ ἐξαιρετικὸν μὴ ἐπιτρέπον τὴν αὐστηρὰν αὐτῆς τιμωρίαν. Δὲν λανθάνει τὴν Βουλὴν, ὅτι ὑπῆρξεν ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιστρατεία ἐθεωρήθη ὡς μέτρον μὴ δεδικαιολογημένον, καὶ ὅτι πολλαχόθεν ὑπεστηρίζετο. Εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς κόσμος ἐξεπλάγη, ὅλως ἀπροπαράσκευος εἰς τοῦτο ὤν, ὅταν εἶδεν, ὅτι δέκα ἡλικίαι προσεκαλοῦντο εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Πολλοὶ ἐπίστρατοι, ἐξαπίνης διαταχθείσης τῆς ἐπιστρατείας δὲν προσῆλθον, διότι δὲν ἠδύναντο νὰ προσέλθωσι χωρὶς νὰ καταστραφῶσιν, ἄλλοι δὲ προσῆλθον ἐπὶ τῇ ἐλπίδι, ὅτι ἤθελον ἐπιτύχει μίαν ἀναβολὴν, εἴτε μίαν ἐξαίρεσιν, χωρὶς νὰ λάβωσι πρόνοιαν περὶ τῶν ὑποθέσεών των, εὑρεθέντες δὲ μεταξὺ τοῦ καθήκοντος καὶ τῆς παντελοῦς καταστροφῆς, καὶ μὴ δυνάμενοι νὰ λάβωσι μίαν ἄδειαν εἴτε ἐξαίρεσιν, κατέφυγον εἰς τὸ μέσον νὰ ἀπομακρυνθῶσι τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, ὅπως οἰκονομήσωσιν ἀνάγκας ἀνοικονομήτους. Ὅλα ταῦτα καὶ ἄλλα, ἅτινα παραλείπω, παρήγαγον αὐτὴν τὴν κατάστασιν, καὶ οὐχὶ ἔλλειψις συναισθήσεως καθήκοντος πρὸς τὸν νόμον καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν πολιτείαν. Ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐπὶ λιποταξίᾳ κατηγορουμένων ὑπερβαίνει σήμερον τὰς 2,000.

§17ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἔχουν προσέλθει περὶ τοὺς 300.

§18ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. 276 εἶναι ἐδῶ εἰς τὰς φυλακὰς τοῦ φρουραρχείου, ἕκαστον τάγμα ἔχει κρατουμένους· ἐπίσης εἰς τὰς ἐπαρχίας εἶναι ἄλλοι κατηγορούμενοι καὶ κρατούμενοι ἐπὶ λιποταξίᾳ.

§19ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὅσοι προσῆλθον ἢ συνελήφθησαν ἐτιμωρήθησαν διοικητικῶς.

§20ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. 270 εἶναι εἰς τὰς φυλακὰς τοῦ φρουραρχείου.

§21ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἄλλοι. Εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐλήφθη τὸ μέτρον τῆς διοικητικῆς τιμωρίας διὰ τοὺς μὴ καταμηνυθέντας, εἰς τοὺς συλληφθέντας ἐπεβάλαμεν δίμηνον φυλάκισιν, εἰς δὲ τοὺς προσελθόντας δίμηνον φυλάκισιν, ἀρχομένην ἀπὸ τῆς προφυλακίσεως. Οἱ καταμηνυθέντες δὲν ὑπάγονται πλέον εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν.

§22ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Δὲν νομίζετε, ὅτι γίνεται ἀδικία πρὸς αὐτοὺς σχετικῶς;

§23ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὸ στρατοδικεῖον, τὸ ὁποῖον τοὺς δικάζει, λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν τὰς περιστάσεις τῆς λιποταξίας, καὶ διὰ τοῦτο, ὅταν τοὺς καταδικάζῃ, ζητεῖ τὴν πλήρη χάριν αὐτῶν.

§24ΡΑΛΛΗΣ. Μετὰ πόσον μηνῶν ὑπηρεσίαν θεωρεῖτε αὐτοὺς ὡς λιποτάκτας;

§25ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κατὰ τὸν στρατιωτικὸν νόμον, ὁ ἔχων ὀλιγωτέραν ὑπηρεσίαν τῶν 6 μηνῶν κηρύσσεται μετὰ 30 ἡμέρας λιποτάκτης, ὁ ἔχων πλείονα τῶν 6 μηνῶν κηρύσσεται μετὰ 15 ἡμέρας. Ὁ στρατιώτης ἅμα ὁπλισθῇ καὶ ἐγκαταλείψῃ τὰς τάξεις του, κηρύσσεται λιποτάκτης μετὰ 1 μῆνα.

§26ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐργάζεται μετὰ πολλοῦ ζήλου καὶ διακρίνεται ἐπὶ νοημοσύνῃ, ἀλλ’ ἂς μὲ συγχωρήσῃ νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι τὸ ἔργον σήμερον εἶναι τηλικοῦτον, τὸ ἔργον τῆς συντάξεως τοῦ στρατοῦ, τῆς τηρήσεως τῆς πειθαρχίας, τῆς διοικήσεως ἐν γένει τοῦ στρατοῦ, τῆς προνοίας περὶ παντὸς, τὸ ὁποῖον ἀνάγεται εἰς τὸν στρατὸν, εἶναι τοσοῦτον μέγα, ὥστε ὁ κ. Ὑπουργὸς, καίτοι δεικνύει πραγματικῶς ἱκανότητα ἔκτακτον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι κάτοχος ὅλων τῶν λεπτομερειῶν τῆς ὑπηρεσίας, δύναμαι δὲ νὰ διαβεβαιώσω αὐτὸν μὲ τὸν θετικώτερον τρόπον, ὅτι εἰς τὰ τάγματα, εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ ἐδῶ κρατοῦνται πολλοὶ ἄνδρες, ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὡς κατηγορούμενοι ἐπὶ λιποταξίᾳ. Ἐπειδὴ δὲ ἔχομεν ἀνάγκην ἀνδρῶν, καὶ ἐπειδὴ αἱ περιστάσεις ἐπιβάλλουν νὰ τιμωρῶμεν τὸ ἔγκλημα τῆς λιποταξίας κατὰ τρόπον μὴ ἀντιστρατευόμενον πρὸς αὐτὰς καὶ σύμφωνον πρὸς τὸ δίκαιον, φρονῶ, ὅτι ἤθελε θεραπευθῆ ἡ ἀνώμαλος αὕτη κατάστασις καὶ ἤθελε διευκολυνθῆ ἡ προσέλευσις τῶν μὴ προσελθόντων ἐπιστράτων, διότι δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω μετὰ θετικότητος, ὅτι πολλοὶ δὲν προσέρχονται φοβούμενοι τὴν προφυλάκισιν ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους, ἐὰν ληφθῇ τὸ μέτρον νὰ μὴ προφυλακίζωνται οἱ ἐπὶ λιποταξίᾳ κατηγορούμενοι, προσερχόμενοι. Βεβαιῶ δ’ ὑμᾶς, κύριοι, ὅτι ἐὰν ὑποβάλλητε εἰς τακτικὴν ἀνάκρισιν τοὺς ἐπὶ λιποταξίᾳ κατηγορουμένους, ἐπὶ πολλοὺς μῆνας θὰ κρατῆτε αὐτοὺς ἐν ταῖς φυλακαῖς, πρὸς μεγίστην τοῦ ἐθνικοῦ ἔργου ζημίαν. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι δίκαιον νὰ λάβωμεν τὸ ἑξῆς μέτρον, ὅσοι προσέρχονται οἴκοθεν, νὰ χαρακτηρίζωνται μὲν ὡς λιποτάκται, ἀλλὰ διότι προσέρχονται, νὰ κατατάσσωνται εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, καὶ προϊόντος τοῦ χρόνου, νὰ διεξάγηται ἡ κατ’ αὐτῶν κατηγορία ἐπὶ λιποταξίᾳ. Δὲν προτείνω νὰ μὴ καταδιώκωνται, πρέπει τοὐναντίον νὰ μένῃ τὸ ξίφος τῆς καταδιώξεως κρεμάμενον ἐπὶ τῆς κεφαλῆς των.

§27ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παραλύει ἡ πειθαρχία, ἐὰν δὲν προφυλακίζωνται.

§28ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἀφ’ ἧς κατέστη πρόδηλον, ὅτι ἡ ἐπιστράτευσις εἶναι ἔργον ἐθνικῆς ἀνάγκης, πᾶσα λιποταξία πρέπει νὰ τιμωρῆται αὐστηρῶς. Ἐπειδὴ ὅμως προηγούμενά τινα ἔκαμαν πολλοὺς νὰ ὑποθέσωσιν, ὅτι ἡ ἐπιστράτευσις δὲν ἦτο μέτρον σοβαρὸν, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ φανῶμεν πέραν τοῦ δέοντος αὐστηροὶ ὡς πρὸς τοὺς κατὰ πρῶτον λιποτακτήσαντας. Γνωρίζετε δὲ κάλλιον ἐμοῦ, ὅτι ἡ αὐστηρότης δὲν εἶναι πάντοτε τὸ μέσον, τὸ ὁποῖον ἄγει εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῶν νόμων, εἰς τὴν ὑπακοὴν πρὸς τοὺς νόμους. Ὅθεν καὶ ὅπως παύσῃ κατάστασις, ἡ ὁποία εἶναι ὀδυνηρὰ διότι, κύριοι, τί νομίζετε, ὅτι ἔλεγον ἡμῖν πολλοὶ ἐκ τῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς ἐπιστράτων «μετέβημεν εἰς τὰς Πάτρας, ἐζητήσαμεν ἐνδύματα, ἐζητήσαμεν τροφὰς, δὲν ἔδιδον ἡμῖν, εἰς μάτην παρεμείναμεν ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας, τότε ἀπεχωρήσαμεν»....

§29ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Σᾶς ἠπάτων, ἐκτὸς ἐὰν ὑποθέσητε, ὅτι οἱ διοικηταὶ τῶν ταγμάτων εἶναι κλέπται.

§30ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν πρέπει χάριν ἐπιδείξεως νὰ παραμορφώνωμεν τὰ πράγματα, πρέπει νὰ παριστάνωμεν αὐτὰ ὡς ἔχουσιν. Οἱ ἐπίστρατοι προσήρχοντο κατὰ ἑκατοντάδας, τὸ δὲ προσωπικὸν τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν δὲν ἐξήρκει, ὅπως ταχέως ἐνεργῆται ἡ κατάταξις αὐτῶν, δὲν ὑπῆρχον στρατῶνες ἱκανοὶ, ἵνα περιλάβωσιν αὐτοὺς, δὲν ὑπῆρχε καὶ τὸ ἀναγκαῖον ὑλικόν.

§31ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Σεῖς ὁμιλεῖτε περὶ τροφῆς.

§32ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Καὶ ὡς πρὸς ταύτην ἦτο ἀταξία κατ’ ἀρχάς. Ἡ διοίκησις πολλῶν ἀνδρῶν δὲν εἶναι πρᾶγμα εὔκολον. Ἠδύνασθε ἴσως ὑμεῖς νὰ ἐπαρκέσητε, ἀλλ’ ὁ λοχαγὸς, ὁ ὑπαξιωματικὸς δὲν ἦτο δυνατόν. Δὲν εἶναι λοιπὸν δίκαιον, διότι ὁ ἐπίστρατος ἀπεμακρύνθη ἕνεκα τῶν ἄνω ἐκτεθέντων λόγων, νὰ φέρητε αὐτὸν εἰς τὸ στρατοδικεῖον καὶ νὰ τὸν καταδικάσητε ἔστω καὶ δι’ ὀλίγον καιρόν.

§33ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Ὁ ἐλάχιστος ὅρος εἶναι 2 ἔτη.

§34ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν ὑπάρχει πνεῦμα λιποταξίας, ὅταν ὁ δῆθεν λιποτάκτης ἐπανέρχηται οἰκειοθελῶς.

§35ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑπερασπισθῶ τινὰς συμπατριώτας μου κατηγορουμένους, οἱ ὁποῖοι ἐν τούτοις κατεδικάσθησαν, καίτοι δὲν εἶχον ποσῶς πρόθεσιν λιποταξίας.

§36ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κατὰ πᾶσαν περίστασιν, ὅταν τὰ πράγματα ἔχωσι τὴν σοβαρότητα, τὴν ὁποίαν σήμερον ἔχουσιν, αἱ τοιαῦται πράξεις κρίνονται ἐπιεικῶς. Ὅταν ἡ πολιτεία δὲν ἦναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐκπληροῖ τὰ ἐπιβαλλόμενα αὐτῇ καθήκοντα, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἐπιῤῥίπτῃ τὴν ἐπὶ τούτῳ εὐθύνην εἰς τοὺς πολίτας, εἰς τοὺς διοικουμένους.

§37ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Θέλετε νὰ μεταβάλητε τὸν νόμον;

§38ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἡ πρότασίς μου δὲν φέρει μεταβολὴν εἰς τὸν νόμον, διότι τὸν στρατιώτην τὸν ἔχετε ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν σας, τὸν ἔχετε εἰς τὸ σῶμα’ ἀφοῦ δὲν πρόκειται νὰ λιποτακτήσῃ ἐκ νέου διατί νὰ τὸν ἔχητε κεκλεισμένον εἰς τὰς φυλακάς;

§39ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καθ’ ὅσον ἀποβλέπει, κύριοι, τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Φιλήμονος τοῦ νὰ ἐπιφορτισθῇ ὁ κ. πρόεδρος νὰ δώσῃ εἰς τὰς ἐφημερίδας τῆς πρωτευούσης καὶ τῶν ἐπαρχιῶν τὰς πληροφορίας ταύτας ὡς ἐκ μέρους τῆς ἐπιτροπῆς, νομίζω, ὅτι τοῦτο εἶναι πρόωρον. Πρὶν ἢ ἡ ἐπιτροπὴ συνέλθῃ ὡς ἐπιτροπὴ καὶ ἐκθέσῃ ὁ καθεὶς τὰς ἰδέας του, ἠμπορεῖ νὰ μεταδώσῃ ὁ κ. πρόεδρος ἐδῶ ἢ ἀλλοῦ τὰς ἰδέας τοῦ κ. Φιλήμονος ἢ ἄλλου μέλους ὡς τοιούτου, πρὸς τὰς ὁποίας ἕτερον μέλος ἠμπορεῖ νὰ συμφωνήσῃ ἢ ὄχι. Καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὴν ἐπίσκεψιν, τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν σήμερον, δύναμαι καὶ ἐγὼ νὰ βεβαιώσω, ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὸ νοσοκομεῖον τῆς δημαρχίας, τὸ ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τοῦ κ. Μυκονίου, δὲν ἔχει τις νὰ παρατηρήσῃ τι. Εἶναι καλὰ διατηρημένον, εἶναι καθαρώτατον. Εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι ἡ καλὴ αὕτη διατήρησις καὶ καθαριότης ὑπῆρχε καὶ πρὸ τῆς ἐπισκέψεώς μας καὶ θέλει ἐξακολουθήσει καὶ εἰς τὸ ἑξῆς. Ἐπέφερε καὶ παρατηρήσεις τινὰς ὁ κ. Μυκόνιος, καὶ συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰς παρατηρήσεις ταύτας νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν σκέψιν. Ἡ πρώτη παρατήρησις, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔκαμεν ὁ κ. Μυκόνιος, ἀφορᾷ τὸν γλίσχρον μισθὸν τῶν νοσοκόμων, οἱ ὁποῖοι δὲν λαμβάνουν παρὰ 24 ἢ 25 λεπτὰ τὴν ἡμέραν. Νομίζω, ὅτι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ὑπόκεινται εἰς τόσους κόπους καὶ νύκτα καὶ ἡμέραν, καὶ οἱ ὁποῖοι αὔριον ἠμπορεῖ νὰ ἀναλάβωσι καὶ ἄλλους ἐπικινδυνωδεστέρους, νομίζω, ὅτι δὲν ἀνταμείβονται οὔτε μὲ τὰ 24 λεπτά, τὰ ὁποῖα λαμβάνουν, οὔτε μὲ 30 ἢ μὲ 50 λεπτά, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Φιλήμων. Ἐγὼ δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ προτείνω νὰ τοῖς χορηγηθῇ τὸ ἐλάχιστον μία δραχμὴ τὴν ἡμέραν. Διὰ 30 ἕως 50 νοσοκόμους δὲν εἶναι τίποτε τὸ ποσὸν τοῦτο. Δευτέρα παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Μυκόνιος, καὶ τὴν ὁποίαν συνιστῶ ἐξ ἴσου θερμῶς εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν, εἶναι, ὅτι ἡ αἰτία ὅλων τῶν ἀσθενιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπιπολάζουσιν, ὀφείλονται εἰς τὸν στρατωνισμόν. Εἰς τοὺς στρατῶνας ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ἕκαστος στρατιώτης χῶρον 20 ἕως 25 κυβικὰ μέτρα, δὲν ἔχει οὔτε 4, καὶ ἐνίοτε, ὡς μᾶς ἐβεβαίωσαν, οὔτε 2. Εἰς τόσον βαθμὸν εἶναι συμπεπυκνωμένοι οἱ στρατιῶται. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ σπεύσῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅπως κατεπειγόντως ἀραιώσῃ τοὺς στρατιώτας. Πολλοὶ θάνατοι συμβαίνουν εἰς τὸν στρατὸν διότι ἀποστέλλονται παραπολὺ ἀργὰ εἰς τὰ νοσοκομεῖα οἱ ἀσθενοῦντες. Μᾶς διηγήθη ὁ κ. Μυκόνιος, ὅτι συχνάκις τριχοειδεῖς π. χ. βρογχίτιδες στέλλονται εἰς τὸ τελευταῖον στάδιον, ὅτε ὁ ἰατρὸς τοῦ νοσοκομείου δὲν ἔχει νὰ πράξῃ ἄλλο παρὰ νὰ ἐπιστατήσῃ τὴν νεκροψίαν καὶ νὰ σημειώσῃ πόσον πύον εὗρεν εἴτε εἰς τοὺς πνεύμονας, εἴτε εἰς τὸν ἐγκέφαλον. Συνιστῶ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν σκέψιν τὸ τοιοῦτον, διότι ἄλλως δὲν ὠφελοῦσιν εἰς τίποτε τὰ νοσοκομεῖα ὅσον καλῶς καὶ ἂν διατηρῶνται. Ὡς πρὸς τὸ νοσοκομεῖον τοῦ Βαρβακείου, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τουλάχιστον κατὰ τὴν ἀντίληψιν τὴν ἰδικήν μου, ὑποθέτω δὲ ὅτι θὰ συμφωνήσουν καὶ οἱ ἄλλοι οἱ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ συνάδελφοι ἰατροί, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐλλείπει εἶναι ὁ ἀερισμός, ὅστις εἶναι λίαν ἐλλιπής. Καίτοι πρὸ ὀλίγου συνεστήθη τὸ νοσοκομεῖον τοῦτο, ἅμα εἰσέλθῃ τις εἰς αὐτὸ αἰσθάνεται ἀποφοράν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐκλείψῃ. Καὶ εἰς τὸ ἓν καὶ εἰς τὸ ἄλλο νοσοκομεῖον πρέπει νὰ λάβῃ πρόνοιαν ἡ Κυβέρνησις περὶ τῶν ἀποπάτων, ἕνεκα τῶν ὁποίων παραπονοῦνται καὶ οἱ ἀσθενεῖς καὶ οἱ γείτονες. Πρέπει νὰ λάβῃ πρόνοιαν ἄμεσον ἡ Κυβέρνησις περὶ τούτου, καθότι οἱ ἁρμόδιοι, φαίνεται, ὅτι τὸ θεωροῦσι παρεμπῖπτον καὶ ἐπουσιῶδες, ἐνῷ εἶναι ἐκ τῶν οὐσιωδεστάτων. Οἱ δύω διευθυνταὶ ἀμφοτέρων τῶν νοσοκομείων μᾶς εἶπον, ὅτι ἀνεφέρθησαν ἐπανειλημμένως, ἀλλ’ οὐδεμία φροντὶς ἐλήφθη. Μετὰ ταῦτα ἐπεσκέφθημεν τὸν στρατῶνα τὸν κεντρικὸν τὸν εἰς τὴν ἀγορὰν καὶ πρῶτον τὸ μέρος ὅπου εἶναι ὁ μεγάλος στρατὼν τοῦ πεζικοῦ. Παρετηρήσαμεν, ὅτι εἰς ἕνα κοιτῶνα, τοῦ ὁποίου ὁ χῶρος κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τὴν ὡς ἔγγιστα τοῦ στρατηγοῦ Κορωναίου, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπολογισθῇ πλέον τῶν 300 κυβικῶν μέτρων, ὀλιγώτερον ὄχι περισσότερον, ἐκεῖ μέσα κοιμῶνται πλέον τῶν 100 ἀνθρώπων. Ὥστε ἀνὰ ἕκαστον στρατιώτην δὲν ἀναλογεῖ οὔτε 4, ἴσως οὔτε 3 κυβικὰ μέτρα, ἐνῷ ὁ τακτικὸς χῶρος πρέπει νὰ ἦναι, ὡς σᾶς προέλεγον, 25 μέτρα ἢ 20. Εἶναι ἀδύνατον λοιπὸν νὰ μὴ ἀναπτυχθῶσιν ἀσθένειαι. Θαῦμα δὲ εἶναι πῶς δὲν ἀνεπτύχθησαν παρὰ τὰς ἤδη ἀναπτυχθείσας καὶ ἄλλαι ἀσθένειαι καὶ ἄλλα μολύσματα. Ἐπεσκέφθημεν καὶ τὰς λεγομένας φυλακὰς τοῦ στρατῶνος τούτου. Ἀγνοῶ ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπεσκέφθη ποτὲ τὰς φυλακὰς ἐκείνας. Ἂν ὄχι, ἔκαμε κακά. Καθὼς κακὰ ἔκαμε καὶ ὁ προκάτοχός του καὶ προσφιλὴς φίλος μου κ. Καραϊσκάκης, ἂν καὶ αὐτὸς δὲν τὰς ἐπεσκέφθη.

§40ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἤμην ἀξιωματικὸς 4 ἔτη εἰς τὸν στρατῶνα ἐκεῖνον καὶ τὰ ἠξεύρω κάλλιστα.

§41ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Εἰς τοὺς στρατῶνας ἐπεράσαμεν ὅλην τὴν ζωήν μας.

§42ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀφ’ οὗ λοιπὸν τὰς ἐπεσκέφθητε αὐτὰς τὰς φυλακὰς, καὶ ἀφ’ οὗ τὰς γνωρίζετε, λέγω, ὅτι ἐκάματε κάκιστα νὰ τὰς διατηρῆτε ὅπως εἶναι. Εἰς μίαν ἀπὸ αὐτὰς, εἰς τὴν ὁποίαν μᾶς εἶπον, ὅτι κλείουσι τοὺς ἐπιστράτους διὰ πειθαρχικὰ παραπτώματα, καὶ μίαν ἄλλην ὁμοίαν, διὰ νὰ εἰσέλθωμεν, ἢ μᾶλλον κατέλθωμεν· διότι εἶναι ὑπὸ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς γῆς, μᾶς ἤναψαν δύο κηρία, διὰ νὰ ἴδωμεν καὶ καταβῶμεν ἐκεῖ κάτω Μόλον τοῦτο δὲν ἠμπορούσαμεν νὰ ἴδωμεν ὁπωσοῦν καθαρά.

§43ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἐρωτήσατε ποῖοι τίθενται ἐκεῖ;

§44ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μᾶς εἶπον, ὅτι τίθενται ἐκεῖ οἱ ἐπίστρατοι οἱ διὰ πειθαρχικὰ παραπτώματα καταδικαζόμενοι, ἀλλ’ ἔστω, ὅτι τίθενται καὶ οἱ χειρότεροι τῶν κακούργων, δὲν τὸ συγχωρεῖ ἡ φιλανθρωπία νὰ τίθενται ἐκεῖ μέσα ἀνθρώπινα ὄντα. Ἐπισκεφθῆτε, κύριοι Βουλευταὶ, ὅστις θέλει ἐξ ὑμῶν τὰς φυλακὰς ἐκείνας καὶ θὰ ἴδητε ἂν λέγω τι ὑπερβολικόν. Συμβουλεύω τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ κλείσῃ αὐτὰς τὰς φυλακὰς καὶ νὰ ἐπιγράψῃ «κατηργήθησαν ἐπὶ Ἀντωνίου Μαυρομιχάλη», καὶ ἂς ἦναι βέβαιος, ὅτι τὸ ὄνομά του θὰ ἀποθανατισθῇ, μακαριζόμενον ἀπὸ τοὺς μεταγενεστέρους ὅσοι θὰ πηγαίνωσι νὰ ἐπισκέπτωνται τὸν τόπον ἐκεῖνον, διὰ νὰ λάβωσιν ἰδέαν τῆς βαρβαρότητος καὶ ἀπανθρωπίας τῆς ἐποχῆς μας.

§45ΑΝΤΥΠΑΣ. Ὅλους τοὺς πρώην ὑπουργοὺς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπεσκέφθησαν αὐτὰς τὰς φυλακὰς, πρέπει νὰ τοὺς βάλωμεν ἐκεῖ μέσα.

§46ΜΥΚΟΝΙΟΣ. Ἀπὸ τοῦ 1848 ἕως σήμερον.

§47ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν θὰ κάμετε κακά. Ἂν καὶ διὰ μίαν ὥραν τοὺς κλείσητε ἐκεῖ μέσα, θὰ αἰσθανθῶσι τί τώρα πράττουσι.

§48Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Λομβάρδε, μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς κάμω μίαν παρατήρησιν· οὔτε οἱ νόμοι, οὔτε οἱ κανονισμοὶ ἐπιτρέπουν νὰ γίνεται τοιαύτη τυραννία εἰς ἀνθρώπινα ὄντα. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι εἰς τὸν στρατῶνα ἔγεινε σήμερον χρῆσις φυλακῶν ἕνεκα τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ τοῦ στρατοῦ, διότι ὅταν εἰς τὸν στρατῶνα ἐκεῖνον κατῴκησαν 200 ἄνδρες, δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ φυλακίζωνται οἱ ἄνθρωποι παρὰ εἰς τὰ εὐάερα δωμάτια· ἀλλ’ ὁπωσδήποτε σᾶς κάμνω τὴν παρατήρησιν, καὶ πιθανὸν νὰ ἦμαι καὶ ἐγὼ ἔνοχος, διότι δὲν ἐπῆγα νὰ τοὺς ἐπισκεφθῶ, ἀλλὰ σᾶς λέγω, ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ κανονισμοὶ ἀπαγορεύουν αὐστηρῶς νὰ φυλακίζωνται οἱ ἄνθρωποι εἰς μέρη, ὅπου ἡ ὑγεία των δύναται νὰ πάθῃ.

§49ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὄχι μόνον ἡ ὑγεία των καὶ ἑπομένως ἡ ζωή των, ἀλλὰ καὶ ὁ νοῦς των θὰ πάθῃ ἐκεῖ μέσα· πηγαίνετε νὰ τὰς ἴδητε καὶ θὰ πεισθῆτε. Μετὰ τοῦτο ἐπεσκέφθημεν τὸ ἄλλο μέρος, ὅπου εἶναι τὸ ἱππικόν. Ἐκεῖ δὲν εὕρομεν κανένα ἀξιωματικὸν, εὕρομεν μόνον ὑπαξιωματικούς. Οὗτοι μᾶς ἔκαμαν τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἡ κριθὴ, ἡ ὁποία δίδεται εἰς τοὺς ἵππους, δὲν εἶναι καλή· μᾶς ἔφεραν τὴν κριθὴν, τὴν εἴδαμεν καὶ ἐπήγαμεν καὶ εἰς τὴν ἀποθήκην. Ἐγὼ ἐπῆρα καὶ μαζή μου ἀπὸ αὐτὴν καὶ ἔχω ἐδῶ εἰς τὸ μανδῆλί μου. Ἡ κριθὴ αὕτη βρωμᾷ. Μᾶς ἔδειξαν καὶ τὸ μέρος ἐκεῖνο, ὅπου εἶναι τὰ ἄλογα, τὰ ὁποῖα ἀφίνουν τὴν κριθὴν αὐτὴν ἀνέγγικτον· δὲν τὴν ἐγγίζουν διόλου. Μᾶς εἶπαν δὲ, ὅτι τὰ ἄλογα τρέφονται ἀπὸ μόνον ἄχυρον. Κἄποιος παρετήρησεν, ὅτι καὶ τὸ ἄχυρον δὲν εἶναι καλὸν, ὅτι ἐμπεριέχει χῶμα. Περὶ τούτου ἐγὼ δὲν ἔχω γνῶσιν, δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω. Τὸ ἄχυρον σήμερον πληρώνεται, ὡς πληροφοροῦμαι, 6 ἕως 7 λεπτὰ περισσότερον τὴν ὀκὰν καὶ ἡ κριθὴ ἄλλο τόσον, ἀφ’ ὅτι ἐπληρώνετο ἀπὸ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν. Εἰς τοῦτο ἐφιστῶ πολὺ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καθόσον, καθὼς σᾶς εἶπον, τὰ ἄλογα οὐδαμῶς τρώγωσι τὴν κριθὴν αὐτὴν, τρέφονται ἀπὸ μόνον ἄχυρον, καὶ τοῦτο ὕποπτον, ἐνῷ πληρώνομεν σήμερον καὶ τὸ ἄχυρον καὶ τὴν κριθὴν πολὺ περισσότερον ἢ ἄλλοτε.

§50Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Κατὰ τὸ 1877 καὶ 1878 εἴχομεν τοὺς ἐκτάκτους ἐφέδρους, κατὰ τὸ διάστημα τῆς ὑπηρεσίας των ἐλειποτάκτησαν, δὲν συνελήφθησαν δὲ τώρα διὰ τῆς κλήσεως τῶν ἐφέδρων, ἀλλὰ πρὸ 3 μηνῶν. Αὐτοὶ κατηγορήθησαν ἐπὶ λιποταξίᾳ καὶ ἦσαν φυγόστρατοι· ὁ νόμος ὑπεχρέου τὰς διοικητικὰς καὶ στρατιωτικὰς ἀρχὰς νὰ τοὺς καταδιώξουν καὶ τοὺς συλλάβουν. Ἡ προκάτοχος κυβέρνησις, νομίζω, εἶχε λάβει τὸ μέτρον, καθὼς προσέρχονται, νὰ τοὺς ἀπολύῃ. Ὡς πρὸς τὸ ἄδικον, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Λομβάρδος, λέγω, ὅτι ἂν οἱ μὴ προσελθόντες εἰς τὸν στρατὸν ἐναντίον τοῦ νόμου, ἠμνηστεύθησαν ὑπὸ τοῦ νόμου, δὲν εἶναι ἐκ τούτου ἐπιτετραμμένον εἰς ἐμὲ, τὸν προϊστάμενον τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, νὰ κανονίσω ὑπὸ πολιτικὴν ἔποψιν τὰ ζητήματα, διότι ἤθελον δώσει ἓν κακὸν παράδειγμα εἰς τὸν στρατὸν καὶ διὰ τῆς ἀτιμωρησίας. Διὰ τοῦτο ἐζήτησα νὰ τιμωρηθῶσι καὶ ὄχι νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὰ δικαστήρια, ἀλλὰ νὰ ὑποστῶσι μίαν ποινὴν διοικητικὴν, τὴν ὁποίαν ἐξετέλεσαν, καὶ μετὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ποινῆς ἀπελύθησαν. Τώρα τὸ ἀναφερόμενον περιστατικὸν ὑπὸ τοῦ ἐντίμου προαγορεύσαντος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάγηται εἰς αὐτὴν τὴν κατηγορίαν, καὶ ἐὰν ὑπήγετο, ἤθελεν ἐκτελεσθῆ ἡ ποινὴ ὅπως ἐξετελέσθησαν καὶ ἄλλαι. Τώρα δὲ τελευταῖον ἠναγκάσθημεν νὰ ὑποχωρήσωμεν καὶ εἰς αὐτὴν τὴν διάταξιν, ὑπείκοντες εἰς τὴν ἀνάγκην τῶν πραγμάτων, καὶ καθ’ ὅσον προσέρχονται οἱ συλλαμβανόμενοι, ὡς λειποτάκται τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἀπολύονται, καὶ τοῦτο, διότι ἐὰν δὲν ἤθελε μετριασθῆ ἡ αὐστηρότης, ἠθέλομεν ἀπομακρυνθῆ τοῦ σκοποῦ.

§51ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πρόκειται περὶ προφυλακισμένων.

§52Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὅλαι αἱ παρατηρήσεις, αἵτινες ἐγένοντο, θὰ ἐξετασθῶσι μεμονωμένως ἑκάστη καὶ θὰ ἐπενεχθῇ ἡ δέουσα θεραπεία. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἠκολούθησεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας, δὲν εἶναι τὸ καταλληλότερον, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἴσως παρακαίρως ἐκθέτει ἀπὸ τοῦ βήματος τὰ ζητήματα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα νομίζω, ὅτι ζημιοῦν αὐτὸ τὸ ζήτημα, καὶ ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ, ἀφοῦ συλλέξῃ τὰς πληροφορίας της περὶ ὅλων τῶν ἐλλείψεων, αἵτινες ὑπάρχουν, καὶ συντάξῃ γνωμοδότησιν καὶ ἔκθεσιν, νὰ ἦναι βεβαία, ὅτι καὶ ταχυτέρα καὶ ἀποτελεσματικωτέρα θὰ ἦναι ἡ θεραπεία, καὶ δὲν θέλει ζημιώσει τὸ ζήτημα ὅσον ἐζημιώθη. Τὸ νὰ ἐρχώμεθα ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅπως ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Αἰγιαλείας, καὶ νὰ θέτωμεν ὑπὸ τὴν αἵρεσιν τῆς αὐστηρᾶς δικαιοσύνης καὶ τοῦ αὐστηροῦ δικαίου τὴν κατηγορίαν τῶν λειποτακτῶν, εἶναι κακὸν μάθημα εἰς τὸν στρατὸν, τῆς πειθαρχίας τοῦ ὁποίου ἔχομεν ἀνάγκην παρά ποτε σήμερον, ὅτε πρόκειται νὰ ἐκτεθῇ εἰς κόπους καὶ κινδύνους, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν ἐξετέθη μέχρι σήμερον.

§53ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Σεῖς ὁ ἴδιος προὐκαλέσατε τὴν σύστασιν τῆς ἐπιτροπῆς πρὸς ἐξέτασιν ὅλων τῶν περιστάσεων αὐτῶν, καὶ ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ νομίζητε, ὅτι ἐπέρχεται βλάβη ἐξ αἰτίας τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἐξετέλεσε τὴν ἐντολὴν τὴν δοθεῖσαν κατ’ αἴτησιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Σᾶς λέγω δὲ προσέτι, ὅτι ὅ,τι βλάπτει μᾶλλον τῶν ἄλλων καὶ γεννᾷ τὴν δυσπιστίαν δὲν εἶναι, ὅτι τὰ πράγματα εἶναι τοιαῦτα, ἀλλ’ ὅτι τὰ πράγματα δικαιολογοῦνται. Ὅταν ἀρχίζουν αἱ δικαιολογήσεις, γεννᾶται ἡ δυσπιστία, ὅταν ὅμως ἀναγνωρίζωνται τὰ κακῶς κείμενα, τότε δίδεται εἰς τοὺς ἄλλους νὰ ἐννοήσουν, ὅτι ὑπάρχει ἡ πρόθεσις νὰ θεραπευθῶσι.

§54Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὰ πράγματα εἶνε ὁποῖα εἶναι, ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν ἐντολὴν οὔτε νὰ τὰ δικαιολογήσω οὔτε νὰ τὰ καταγγείλω. Ἔχω καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἐκτελῶ· ἂν δὲν ἐκτελῶ τὸ καθῆκόν μου, ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀπευθύνῃ ἐρωτήσεις καὶ κατηγορίας. Ὁ κ. Λομβάρδος παρεξήγησεν ὅ,τι εἶπον εἰς ὅλας τὰς παρελθούσας συνεδριάσεις. Τί νὰ δικαιολογήσω; δὲν ἦλθα ποτὲ νὰ δικαιολογήσω τίποτε.

§55ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὴν παράτασιν τῆς προφυλακίσεως δικαιολογεῖτε.

§56Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν δικαιολογῶ τίποτε. Μήπως δύναμαι νὰ προσδιορίζω δίκας εἰς τὸ δικαστήριον καὶ τὰς προθεσμίας. Τί νὰ κάμω ἐγὼ, ὅταν αἱ δίκαι ἀναβάλλωνται, ἕνεκα ἀπείρων τυπικῶν λόγων, καὶ παρουσιάζωνται κωλύματα εἰς τὴν ἐκδίκασιν τῶν ὑποθέσεων; Δὲν ἐννοεῖ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν δὲν ἐπιτρέπεται νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὰ δικαστικὰ καθήκοντα; Λοιπὸν ἐγὼ δὲν βλέπω ποῦ ἐζήτησα νὰ δικαιολογηθῶ· τὰ πράγματα ἔχουσιν ὡς ἔχουσιν, ἡ ἐκδίκασις δὲ τῶν ὑποθέσεων ἐν τοῖς στρατοδικείοις δὲν γίνεται ταχέως, διότι τὰ στρατοδικεῖα ἦσαν συγκεκροτημένα διὰ 10,000 στρατὸν καὶ οὐχὶ διὰ 50 καὶ 60,000. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δὲν ἔχουσι δίκαιον νὰ παραπονῶνται, δύνανται νὰ παραπονεθῶσι κατὰ τῶν ἄλλων δικαστηρίων, ἅτινα δὲν εἶναι ἐνήμερα καὶ ἅτινα εἶναι ἱδρυμένα ἀπ’ ἀρχῆς....

§57ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ὁ καιρὸς, ὃν ἀπασχολοῦμεν εἰς τὰ τοιαῦτα ζητήματα, δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῇ ἀπωλεσμένος, διότι πρόκειται περί τε τῆς ὑγείας τοῦ στρατιώτου καὶ τῆς συντάξεως τοῦ στρατοῦ, κατὰ τὰς παραμονὰς μάλιστα τῆς ἐνεργείας του. Διὸ καλῶς ἔπραξαν ὅ τε κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς καὶ ὁ κ. Φιλήμων εἰπόντες ὅσα εἶπον, διὰ νὰ ἀναπαύσωσι τὴν κοινὴν συνείδησιν. Καίτοι δὲ ἀληθῆ ταῦτα ὡς πρὸς ἓν μέρος τοῦ ζητήματος, πρέπει ὅμως νὰ περιμείνωμεν μέχρις οὗ ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ὑποβάλει τὴν γνωμοδότησιν αὐτῆς. Ἀπὸ τοῦδε ὅμως δυνάμεθα νὰ καταδείξωμέν τινα, τὰ ὁποῖα δύνανται ἀμέσως νὰ τεθῶσιν εἰς ἐνέργειαν. Τοιαῦτα εἶναι ἡ ἀραίωσις τῶν ἀσθενῶν καὶ τῶν φυλακισμένων. Κατὰ δεύτερον λόγον εἶναι ἡ πρόσληψις ὑγειονομικοῦ προσωπικοῦ, ἰδίᾳ δὲ τοῦ ἀνωτέρου, διότι τὸ ὑπάρχον δὲν εἶναι ἐπαρκὲς, διότι τὸ αὐτὸ προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχε μέχρι τοῦ νῦν διὰ 15,000, εἶναι καὶ διὰ 50,000. Προσελήφθησαν ἀληθῶς ἱκανοὶ κατώτεροι, ἀλλ’ εἶναι ἐκ τῶν ἐξελθόντων τοῦ Πανεπιστημίου ἐφέτος, ἢ πέρυσιν, ἢ πρὸ 2 ἐτῶν· δὲν εἶναι λοιπὸν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἀναλάβωσιν ὑπηρεσίαν διευθύνσεως ἢ νὰ ἐνεργήσωσι δευτερευούσας ἐργασίας. Αὐτὰ εἶναι τὰ μέρη, ἅτινα δύνανται νὰ θεραπευθῶσιν ἀπὸ τοῦδε. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν λειποτακτῶν ἡ ἐπιτροπὴ ἐσκέφθη ἤδη περὶ αὐτῶν καὶ θὰ ὑποβάλῃ τὰς σκέψεις της, ἀλλὰ δὲν πρέπει ἄνευ μεμελετημένης σκέψεως νὰ λάβωμεν μέτρον τι, διότι ἐὰν μὲν ἦναι ὑπὲρ τὸ μέτρον ἐπιεικὲς, θέλει χαλαρώσει τὴν ὑπηρεσίαν καὶ παραλύσει αὐτὴν, ἂν δὲ ἦναι αὐστηρὸν πλέον τοῦ δέοντος, χωρὶς νὰ λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν τὰς ἰδιαιτέρας περιστάσεις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου, καὶ αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ βλάψῃ ἐπίσης κατ’ ἄλλον τρόπον. Ὡς πρὸς δὲ τὸ ζήτημα, ὅπερ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔφερεν ἐν τῷ μέσῳ, ὅτι τουτέστιν ἔλαβε τὸ μέτρον νὰ ἀπολύῃ τοὺς προσερχομένους λειποτάκτας, νομίζω, ὅτι τὸ καθῆκον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἶναι νὰ ἐκτελέσῃ τὸν νόμον, καὶ ἂν νομίζῃ, καθὼς εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ ληφθῇ μέτρον τι ἐπιεικὲς, πρέπει νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὸ καὶ ζητήσῃ τὴν ἀπόφασίν της.

§58Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἔχω ὑποχρέωσιν. — Θὰ προσθέσω δύο λέξεις ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἀνεπαρκείας τοῦ ὑγειονομικοῦ προσωπικοῦ. Πέντε καθηγηταὶ τῆς Ἰατρικῆς ἐδήλωσαν ἤδη, ὅτι δέχονται τὴν παράκλησιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ὅτι αὔριον θὰ κάμουν ἐπίσκεψιν τῶν 3 νοσοκομείων. Παρεκλήθησαν οἱ κύριοι καθηγηταὶ ν’ ἀναλάβωσι τὴν ὑπηρεσίαν αὐτήν, διότι τὸ στρατιωτικὸν προσωπικὸν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ τὸ ἀποστείλωμεν πρὸς ἄλλας χρείας τῶν ἐπαρχιῶν, ἡ ἀνάγκη τῶν ὁποίων κατέστη ἀπόλυτος. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐπαρχίας, ἤδη τὸ νοσοκομεῖον τοῦ Ναυπλίου διευθύνεται ἀπὸ τὸν πρώην δήμαρχον καὶ διακεκριμένον ἰατρὸν Κοτσονόπουλον, ὁ δὲ ἀνώτερος ἀξιωματικὸς ἰατρὸς διετάχθη ἤδη νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Λαμίαν. Τὸ αὐτὸ μέτρον ἐλήφθη διὰ τὸ θεραπευτήριον τοῦ Πύργου καὶ τῶν ἀπεσπασμένων λόχων τῆς Σπάρτης, τοῦ Γυθείου κλπ., ἡ διεύθυνσις τῶν ὁποίων ἀνετέθη εἰς τοὺς μικροτέρους.

§59ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Νομίζω, ὅτι κατὰ παράβασιν σπανίαν συμβαίνει τὸ ἑξῆς ἄτοπον, ὅτι πολλάκις οὐχὶ ἀξιωματικοὶ ἰατροὶ, ἀλλὰ δόκιμοι, νεώτατοι, ἐνεργοῦν τὴν ἡμερησίαν ἐπίσκεψιν εἴς τινα τάγματα, ἐκ τούτου δὲ πολλάκις ἐγένετο τὸ παράπονον, ὅτι δὲν γίνεται ἡ δέουσα ἐκτίμησις καὶ διάγνωσις τῶν νοσημάτων, καὶ νοσήματα, τὰ ὁποῖα φαίνονται εἰς τοὺς νεωτέρους ὡς ἀσήμαντα, παραβλέπονται ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας, ὅταν δὲ λάβωσιν ἐπικίνδυνον χαρακτῆρα φέρονται οἱ πάσχοντες εἰς τὸ νοσοκομεῖον. Αἱ ἐπισκέψεις λοιπὸν τῶν ἰατρῶν πρέπει νὰ γίνωνται ἀπὸ πεπειραμένους ἰατροὺς, καὶ ὄχι ἀπὸ δοκίμους.

§60Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Οὐδεμία θεραπεία γίνεται ἐν τοῖς στρατῶσιν. Οἱ ἰατροὶ τῶν ταγμάτων δὲν εἶναι δόκιμοι· βεβαίως εἷς ἰατρὸς τοῦ τάγματος ἀνθυπολοχαγὸς ὑστερεῖ πολὺ ἑνὸς ἰατροῦ, ὅστις εἶναι λοχαγὸς καὶ ἔχει πεῖραν 10 καὶ 15 ἐτῶν· ἀλλὰ μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς δὲν ἀπεδείχθη, ὅτι ἕνεκα ἐλλείψεως τοιαύτης ἐπισκέψεως εἰσῆλθον εἰς τὰ νοσοκομεῖα ἄνδρες λίαν ἀργά. Οὐχ ἧττον ὅμως, κύριοι, ἕνεκα τῆς προσλήψεως τῶν ἰατρῶν εἰς τὰς φρουρὰς καὶ τῶν πολιτῶν εἰς τὰς ἐπαρχίας, ἔχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ νοσοκομικὴ ὑπηρεσία θέλει βελτιωθῆ ἐπὶ πολὺ, ἐλήφθη δὲ καὶ μέτρον, ὥστε τὰ νοσοκομεῖα νὰ ἦναι ἐκτὸς τῶν πόλεων. Ἤδη εἰς τὴν Χαλκίδα, εἰς ἣν ἦσαν παραπήγματα διὰ κατασκήνωσιν ἀνδρῶν, θὰ γείνωσι νοσοκομεῖα. Ἤδη προτείνονται στρατῶνες, ὅπως χρησιμεύσωσιν ὡς νοσοκομεῖα, καὶ ὑποθέτω, ὅτι τὸ ⅓ τῆς φρουρᾶς θὰ ἐλαττωθῇ, καὶ τὸ ὑπολειπόμενον θὰ νοσηλεύηται εἰς τὰ παραπήγματα, τὰ ὁποῖα θὰ κενωθῶσι· κατὰ συνέπειαν ἡ ἰδέα, ὅτι τὰ νοσοκομεῖα πρέπει νὰ ἦναι εὐρέα καὶ εἰς ἀπόκεντρα μέρη τῆς πόλεως, θέλει ἀνταποκριθῆ πρὸς τὴν ἀπαίτησιν τῆς ἐπιστήμης.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ἐγένετο λόγος περὶ τῆς ἐπιτροπῆς, ὀφείλω νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Πλεῖστοι τῶν κυρίων Βουλευτῶν χθὲς μὲ ἠρώτησαν διατὶ δὲν ἐπεσκέφθημεν τὰ νοσοκομεῖα. Τοῖς εἶπον, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἐγένετο πλήρης, ἐσπεύσαμεν δὲ σήμερον νὰ ὑπάγωμεν· ὡς πρὸς δὲ τὴν ἔκθεσιν λέγω, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ὑποβάλῃ τοιαύτην, ἀφοῦ ἐκπληρώσῃ τὴν ἐντολὴν τῆς Βουλῆς.

§62ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμα, δὲν τὴν ἔκαμα, ἀναφερόμενος εἰς τὸν κ. πρόεδρον. Τὴν ἔκαμα διὰ νὰ ἰδῶ ἂν ἐπιθυμῇ ἡ Βουλὴ νὰ γείνῃ ἔκθεσις, καὶ ἵνα τῇ ὑποδείξω, ὅτι ἂν ζητῇ νὰ γείνῃ ἔκθεσις ἐπιστημονικὴ, τοῦτο θὰ ἦναι ἀδύνατον μετὰ τὴν διαβατικὴν καὶ τροχάδην ἐπίσκεψιν, ἣν ἔκαμεν ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὰ καταστήματα αὐτά. Τὸ ζήτημα τῶν φυλακισμένων παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ σκεφθῇ, καὶ ἐὰν ἔχῃ ἀνάγκην νομοθετικοῦ μέτρου, θὰ κάμῃ πολὺ καλὰ νὰ τὸ ὑποβάλῃ, ὅπως ταχέως τὸ ψηφίσωμεν.

§63ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐπεθύμησε νὰ συστηθῇ μία ἐπιτροπὴ, ἥτις νὰ μεταβῇ καὶ ἐπισκεφθῇ τὰ διάφορα νοσοκομεῖα, τὰς φυλακὰς, τοὺς στρατωνισμοὺς, καὶ νὰ φέρῃ μίαν Ἔκθεσιν. Χθὲς δὲν κατωρθώθη νὰ συνέλθῃ ἡ ἐπιτροπὴ, σήμερον Λοιπὸν μετέβημεν. Πολὺ δ’ ὀρθῶς ἐποιήσατε, κύριε πρόεδρε, ἀναγγείλαντες εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡμεῖς ἐπελήφθημεν τῆς ἐπισκέψεως· ἀλλὰ δὲν ἐπερίμενα ποτὲ ἀλληλοδιαδόχως νὰ ἀναβαίνουν τινὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς καὶ νὰ ἐκθέτουν πράγματα, περὶ ὧν ἀκόμη δὲν παρετηρήσαμεν ἐντελῶς, ἐφ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὰ νοσοκομεῖα, ἅτινα παρετήρησεν ἡ ἐπιτροπὴ καλῶς ἔχουσιν, ἀλλὰ μένουσι τόσα ἄλλα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἴδωμεν, καὶ ἀπὸ τὰ ὁποῖα νὰ συμπεράνωμεν τὸ τέλειον καὶ τὸ ὀρθόν· σήμερον μάλιστα εἴπομεν, ὅτι ἀφοῦ κάμωμεν τὴν ἐπίσκεψίν μας τελείαν, πρέπει νὰ λάβῃ εἷς ἐξ ἡμῶν νὰ κάμῃ μίαν ἔκθεσιν καὶ μάλιστα ὠνομάσαμεν τὸν κ. Ἀντωνιάδην. Ἐπεριμέναμεν λοιπὸν μετὰ τὴν σημερινὴν ἐπίσκεψιν νὰ γείνῃ καὶ ἡ αὐριανὴ, καὶ ὅταν ἠθέλαμεν τελειώσει ἐντελῶς τὴν ἐποπτείαν, τότε νὰ συνέλθωμεν καὶ οἱ μὲν ἰατροὶ ν’ ἀποφανθῶσι διὰ τὸ ἰατρικὸν μέρος, οἱ δὲ στρατιωτικοὶ διὰ τὸ στρατιωτικὸν μέρος, οἱ δὲ νομικοὶ διὰ τὸ νομικὸν μέρος, ἀλλὰ πολὺ ὀρθῶς ἀπεφασίσθη ἡ συγκρότησις τῆς ἐπιτροπῆς ἀπὸ ἰατροὺς στρατιωτικοὺς καὶ νομικούς.

§64ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ἀπὸ δημοσιογράφων.

§65ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ ἔχωσιν ὑπομονὴν οἱ κ. κ. βουλευταὶ, καὶ ὅταν τελειώσωμεν τὰς ἐπισκέψεις μας, τότε θὰ συνέλθωμεν καὶ θὰ συντάξωμεν τὴν ἔκθεσιν αὐτήν. Ἐγὼ δὲν εἶμαι τῆς ἰδέας, τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. Λομβάρδος, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ φέρωμεν ἔκθεσιν ἐπιστημονικὴν, διότι δὲν ἔχομεν νὰ πραγματευθῶμεν περὶ εἰδικοτήτων διεξοδικῶν, ἀλλὰ μόνον θέλομεν ἀποφανθῆ περὶ τῶν ἐλλείψεων κλπ.

§66Σ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριοι, βεβαίως περισσότερα εἶναι περιττά· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἔκθεσιν ὁποίαν θέλομεν νὰ περιμείνωμεν πιθανῶς δὲν θέλομεν ἴδει, διότι εἶναι βραχὺς ὁ ὑπόλοιπος βίος τῆς συνόδου.

§67Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχομεν ἕνα μῆνα.

§68Σ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πιστεύω, ὅτι καὶ μετὰ ἕνα μῆνα δὲν θέλομεν ἔχει τὴν ἔκθεσιν. Ἐν τούτοις ἔχομεν ἤδη ἐκ τῶν ἀνταλλαγεισῶν ἐκθέσεων καὶ ἰδεῶν πόρισμα περὶ τῶν συμβαινόντων, εἶναι δὲ τριπλοῦν τὸ πόρισμα· πρῶτον ἀπεδείχθη ἀνάγκη ἀραιώσεως ἐν τοῖς νοσοκομείοις καὶ βελτιώσεως τῶν θεραπευτικῶν ὅρων ἐν αὐτοῖς· δεύτερον πόρισμα εἶναι, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην ἰδιαιτέρων φυλακῶν, καὶ τρίτον ἀναποφεύκτως ἀναγκαία προέκυψεν ἡ σύντμησις τοῦ χρόνου τῆς προφυλακίσεως, διότι ὑπερβαίνει πάντα ὅρον. Περὶ τῶν θεραπευτηρίων οὐδὲν λέγω, διότι ὁ ὑπουργὸς ἐδήλωσεν ἤδη, ὅτι σκέπτεται νὰ θεραπεύσῃ τὰ κατ’ αὐτὰ, καὶ ἔδειξεν, ὅτι ἐξέλεξε τὸ προσῆκον σύστημα. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὀφείλει νὰ συστήσῃ εἰς τὸν ὑπουργὸν ἡ Βουλὴ, ἵνα ἄνευ ἀναβολῆς ἐκλέξῃ οἰκίας καταλλήλους καὶ εἰς Ἀθήνας καὶ ἀλλαχοῦ τοῦ Κράτους, ὅπου ὑπάρχει συγκέντρωσις στρατοῦ, διὰ νὰ καταρτίσῃ φυλακὰς στρατιωτικὰς ὁπωσοῦν φορητὰς, διότι πᾶσαι αἱ φυλακαὶ οὐχὶ μόνον αἱ κεντρικαὶ τοῦ Φρουραρχείου ἢ τοῦ Τζαμίου εἶναι ἀφόρητοι καὶ ἄξιαι βαρβάρων· ἀλλὰ πρέπει νὰ φροντίσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς ἰδίως καὶ περὶ τῶν φυλακῶν τῶν ἐν τοῖς στρατῶσιν, αἵτινες εἶναι καὶ αὐταὶ ἀφόρητοι. Ἠξεύρετε, κύριοι, ποῖα μέρη ἐκλέγουσι διὰ φυλακάς; ἐκλέγουσι πάντοτε τὰ ὑπόγεια τῶν στρατώνων τὰ ἀνήλια καὶ κάθυγρα. Εἶναι δὲ γνωστὸν, ὅτι εἰς τὰ ἄλλα μέρη τῆς Εὐρώπης ὑπάρχουσι παρεσκευασμέναι φυλακαὶ εἰδικαὶ τῶν στρατιωτῶν, ἐν Γαλλίᾳ μάλιστα ἄλλοτε αἱ φυλακαὶ τῆς ἐθνοφυλακῆς ἦσαν τόσον καλαὶ, ὥστε οἱ ἐθνοφύλακες λέγεται, ὅτι ἐπεζήτουν νὰ εἰσέλθωσιν εἰς αὐτὰς, διὰ ν’ ἀποφύγωσι τὴν ὑπηρεσίαν. Τοιαύτας βεβαίως φυλακὰς δὲν ζητοῦμεν ἡμεῖς, ἀλλὰ ζητοῦμεν νὰ εὑρεθῶσιν οἰκήματα εὐάερα καὶ εὐρύχωρα, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ εἰσάγωνται καὶ τιμωρῶνται ὅσοι ἤδη εἰσάγονται διὰ πειθαρχικὰ παραπτώματα εἰς τὰ ὑπόγεια τῶν στρατώνων. Τοῦτο δὲ ζητῶ νὰ συστήσῃ εἰς τὸν ὑπουργὸν ἡ Βουλή. Νὰ συστήσῃ δὲ καὶ τοῦτο, τὸ ὁποῖον συνδέεται ἀδιασπάστως πρὸς πάντα ὅσα περὶ βελτιώσεως τῆς καταστάσεως τῶν φυλακῶν μέχρι τοῦδε ἐλέχθησαν, νὰ διορίσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνώτερον ἀξιωματικόν, ὅστις νὰ περιέρχηται καὶ ἐποπτεύῃ τὰς φυλακὰς καὶ τοὺς στρατῶνας, διότι βεβαίως ἔχω πεποίθησιν, ὅτι πολλὰ ὑπερβολικὰ ἐλέχθησαν, ἀλλ’ εἶναι οὐχ’ ἧττον ἀναντίῤῥητον, ὅτι ἡ ἐπίβλεψις ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ αὐστηροῦ, ἀλλὰ φιλανθρώπου καὶ δικαίου, θέλει ἐπιφέρει βελτίωσιν εἰς τὴν τύχην τῶν φυλακισμένων, περὶ ὧν γινώσκω, ὅτι ἐξαιρετικῶς μὲν, ἀλλὰ συμβαίνει ὁπωσδήποτε, τινὲς τῶν φυλασσόντων αὐτοὺς ὑπαξιωματικῶν ὄχι μόνον νὰ κακομεταχειρίζωνται, ἀλλὰ καὶ ἐνίοτε δέρωσιν αὐτούς. Ἡ δὲ παράτασις τῆς προφυλακίσεως ἀρκούντως ἀπεδείχθη, ὅτι εἶναι ἄτοπος, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ διὰ παντὸς τρόπου εἰς τὸ ὑπουργεῖον νὰ κατορθωθῇ νὰ συντομευθῇ ἡ προφυλάκισις. Ἐπειδὴ δὲ ὀρθῶς ἐλέχθη, ὅτι εἶναι ἀνεπαρκεῖς εἰς τὸν ηὐξημένον στρατὸν οἱ ὑπάρχοντες εἰσηγηταὶ τῶν στρατοδικείων, ἴσως δὲν εἶναι περιττὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις ἐφρόντισεν ἤδη περὶ ἐπικούρων ἰατρῶν, νὰ σκεφθῇ καὶ περὶ ἐπικούρων ἀνακριτικῶν ὑπαλλήλων. Πρὶν δὲ κατέλθω τοῦ βήματος, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἄκαιρον νὰ ὑπομνήσω, ὅτι ἦλθεν ἡ στιγμή, καθ’ ἣν πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος ἐπὶ τῶν ἀνυποτάκτων, διότι σήμερον εἰσήλθομεν σχεδὸν εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν, ἔχοντες ἤδη νόμον, ὅστις καταργεῖ πᾶσαν ἀπαλλαγὴν καὶ εἰσάγει ὁλοκλήρους οἰκογενείας εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, καὶ ἐν τούτοις ὑπάρχουσιν ἔτι ἄνδρες ὑποκείμενοι εἰς στράτευσιν, κληθέντες καὶ μὴ ἐμφανισθέντες· ὑπάρχουσι μὲν καὶ ἄλλοι, οἵτινες προσῆλθον βραδέως, ἀλλ’ οὗτοι τοὐλάχιστον ὑπηρετοῦσι σήμερον, καὶ πρὸς αὐτοὺς εὔλογον εἶναι ν’ ἀποδειχθῇ ἐπιείκεια· ἀλλ’ οἱ μέχρι τῆς σήμερον, ὅτε εἰσερχόμεθα εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν, μὴ προσελθόντες, εἶναι ἄξιοι πάσης τιμωρίας, καὶ νομίζω, ὅτι καιρὸς εἶναι νὰ διατάξῃ τὸ ὑπουργεῖον τὴν αὐστηρὰν καταδίωξιν τῶν ἀνυποτάκτων τούτων, ὑποβάλῃ δὲ καὶ πίνακα ὀνομαστικὸν αὐτῶν κατὰ δήμους καὶ ἐπαρχίας.

§69ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ γείνῃ μεταβολή τις τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν στρατοδικείων καὶ νὰ συμπεριληφθῶσι καὶ ἄλλοι δυνάμενοι νὰ διεξαγάγωσι ταχέως αὐτὰς τὰς ὑποθέσεις, διότι γνωρίζω, ὅτι ὁ ὀργανισμὸς δὲν εἶναι ἐπαρκὴς καὶ δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Πετιμεζᾶς ὑπέβαλε τὴν ἑξῆς πρότασιν. (Ἀναγινώσκει.)

§71ΤΙΝΕΣ. Εἶναι λαμπρά.

§72Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν θέλετε νὰ ἦσθε δίκαιοι, πρέπει νὰ ἦσθε αὐστηροί· ἄλλως δὲν θὰ κατορθώσητε τίποτε.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀναστ. Βέῤῥοιος συνιστᾷ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν διὰ νόμου παράτασιν τῆς προθεσμίας πρὸς δήλωσιν τῶν ἐθνικῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν.

§74ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις, ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 17 ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νομοσχέδιον, ὅπερ εἶναι εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§75ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος νὰ γείνῃ ἡ δευτέρα ἀνάγνωσις, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις.

§76ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§77Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ὑπάρχει ἓν προσωπικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον προεκάλεσεν ὁ κ. Φιλήμων, καὶ ἑπομένως ἔχω τὸ συμφέρον καὶ τὴν ὑποχρέωσιν αὐτὸ τὸ προσωπικὸν ζήτημα νὰ τὸ ἐξετάσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διότι ἴσα ἴσα πρόκειται περὶ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν εἰς τὴν Βουλήν.

§78ΡΙΚΑΚΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἔργον τῆς δημοσιογραφίας.

§79Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι βέβαιον, κύριοι, ὅτι τὸ Κοινοβούλιον δὲν εἶναι ὁ τόπος, εἰς τὸν ὁποῖον δύναταί τις νὰ ἀνακοινοῖ ὅσα γράφονται εἰς τὰς ἐφημερίδας· ἐπειδὴ ὅμως μία γνωστὴ ἐφημερὶς ἐν Ἀθήναις «ὁ Αἰὼν» γραφομένη, καθὰ πολλάκις αὐτὸς οὗτος ἐδήλωσεν, ὑπὸ τοῦ κ. Φιλήμονος, εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ γράψῃ ἐναντίον μου περὶ συμβάντων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς παρελθούσης Δευτέρας, νομίζω, ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω ὀλίγα περὶ τῶν γραφέντων ἐν τῷ «Αἰῶνι». Τοσούτῳ δὲ μᾶλλον ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ διαφωτίσω τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἀνακριβείας τῶν ὑπὸ τοῦ κ. Φιλήμονος γραφέντων ἐν τῷ «Αἰῶνι», καθ’ ὅσον τὰ γραφέντα δὲν ἦσαν ἐξ ἀντιλήψεως ὑπαλλήλων τοῦ κ. Φιλήμονος, ἀλλ’ ἐξ ἀντιλήψεως αὐτοῦ τοῦ ἰδίου, ὅστις καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς συνεδριάσεως ἦτο ἐντὸς τοῦ βουλευτηρίου.

§80ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ἔχει ἀντίληψιν ὁ κ. Φιλήμων (ἱλαρότης.)

§81Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ σᾶς παραστήσω, κύριοι βουλευταί, τὴν εἰκόνα, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Φιλήμων εἰς τὴν δημοσιογραφίαν, εἰς τὸν πολιτικόν του βίον παριστᾷ, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ ὑβρεολόγιον αὐτό.

§82ΦΙΛΗΜΩΝ. Τί πταίει ἡ Βουλὴ εἰς αὐτά;

§83ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν συντόμῳ θὰ σᾶς τὸ ἀναφέρω, κύριοι· ὁ κ. Φιλήμων, ὁ συντάκτης τοῦ «Αἰῶνος», κατακρίνει ἐμὲ διὰ τὴν ἔνστασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμα τὴν παρελθοῦσαν Δευτέραν, λέγων, ὅτι τὴν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας ἔκαμα σκοπίμως, διὰ νὰ προλάβω τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ἤθελε νὰ λάβῃ διὰ τὴν ἐκκένωσιν τῶν ἀκροατηρίων. Διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω δὲ, κύριοι, τὴν διαστροφὴν, ἥτις εἶναι συνήθης καὶ δι’ ὅσα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου λέγει ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς καὶ δι’ ὅσα γράφει ὁ συντάκτης τοῦ «Αἰῶνος», θέλω σᾶς ἀναγνώσει τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, ἐκ τῶν ὁποίων θέλετε κρίνει περὶ τῆς ἀληθείας τῶν λόγων μου. Ἰδοὺ, κύριοι, τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τῆς Βουλῆς (ἀναγινώσκει τὰ ἐπίσημα καὶ τὰ στενογραφημένα πρακτικά, ἐξ ὧν προκύπτει, ὅτι ἡ περὶ μὴ ἀπαρτίας ἔνστασις ἐγένετο μετὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς περὶ ἐκκενώσεως τῶν ἀκροατηρίων ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς.) Καὶ ταῦτα μὲν λέγουσι τὰ ἐπίσημα καὶ ἐστενογραφημένα.

§84Α. ΡΟΥΚΗΣ. Καὶ τί λέγει;

§85Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλετε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸν «Αἰῶνα»;

§86ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§87Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ἀφηγεῖται τὰ τῆς συνεδριάσεως, γράφει προσωπικῶς περὶ ἐμοῦ ὁ κ. Φιλήμων ὡς ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει ἀπόσπασμα ἄρθρου τοῦ «Αἰῶνος».) Καὶ ταῦτα μὲν ἀφηγεῖται ὁ κ. Φιλήμων ἐν ἄρθρῳ παριστάνοντι ὅσα συνέβησαν κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην. Ἀλλ’ ὁ κ. Φιλήμων ἐν τῷ αὐτῷ φύλλῳ ἀναιρεῖ αὐτὸς ἑαυτὸν, διότι εἰς τὰ πρακτικὰ ἐν ἄλλῃ σελίδι τῆς ἐφημερίδος του λέγει ῥητῶς, ὅτι μετὰ τὴν ἐκκένωσιν τῶν ἀκροατηρίων ἐγὼ ἔφερα ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας. Ἡ ἔκθεσις, κύριοι, τῶν γενομένων δύναται νὰ δώσῃ τὴν εἰκόνα, ἵνα μὴ εἴπω ἄλλο τι, τῆς ἀνατροφῆς καὶ τῆς ἠθικότητός του. (Θόρυβος.) Μὴ ταράττεσθε. Ἔφερον τὸν λόγον ἐπὶ τούτοις, κύριοι Βουλευταὶ, διότι ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς δὲν ἤθελον ν’ ἀφήσω εἰς ἀμφιβολίαν τοὺς ἐκτὸς τῆς Βουλῆς περὶ τῶν ἐν τῷ «Αἰῶνι) γραφέντων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι προέβην εἰς τοῦτο, ἀπὸ ἀγαθὸν σκοπὸν ὁρμώμενος, ὅπως ἐπανέλθῃ ἡ διαταραχθεῖσα τάξις. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, τὰ θλιβερὰ συμβάντα, ἅτινα ἐλάμβανον χώραν καὶ τὰ ὁποῖα οὔτε αἱ προσπάθειαι καὶ ἡ κυριότης τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς ἠδύνατο νὰ ἐμποδίσῃ, οὔτε ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς νὰ σταματήσῃ. Ὁ σάλος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κοπάσῃ καὶ ἔπρεπε δι’ ἑνὸς παρεμπίπτοντος νὰ ἐπανέλθῃ ἡ τάξις. Καὶ τῳόντι, ἐὰν ἐνθυμεῖσθε, ὁ σκοπὸς ἐπετεύχθη διὰ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ καταλόγου.

§88ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἐγίνωσκον μέχρι σήμερον, ὅτι ἀποτείνονται ἐπερωτήσεις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τοὺς ὑπουργούς· σήμερον, πρόκειται νὰ καθιερώσωμεν καὶ ἄλλο σύστημα, νὰ προτείνωνται ἐπερωτήσεις καὶ πρὸς τοὺς συντάκτας τῶν ἐφημερίδων δι’ ὅσα γράφουν. Αἱ ἐφημερίδες δὲν εἶναι ὀλίγαι εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ ἠδύνατο ὁ κ. Βουλευτής, ἐὰν ἐθεώρει ἑαυτὸν προσβεβλημένον, νὰ ὑπερασπίσῃ ἑαυτόν.

§89Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν συνείθισα.

§90ΦΙΛΗΜΩΝ. Καὶ αὐτὸς ὁ «Αἰὼν» δὲν θὰ ἐδίσταζε νὰ καταχωρίσῃ τὴν ἔκθεσίν του, διότι βεβαιῶ, δὲν εἶχε πρόθεσιν νὰ προσβάλῃ. Καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὰς ἄλλας φράσεις, ἃς εἶπε περὶ ἐμοῦ, θεωρῶ ἀνάξιον νὰ ἀπαντήσω εἰς ταύτας. (Θόρυβος.)

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ παραχωρήσεως τῶν ἀδιαθέτων ἐθνικῶν γαιῶν διὰ δηλώσεων καὶ περὶ ἐκποιήσεως τῶν ἐκκλησιαστικῶν λειβαδίων. (Γίνεται δεκτόν.) Τρίτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 930 καὶ 932 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας. (Ἐπιψηφίζεται.) Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ αὐξήσεως τῆς ἀναλογίας τῶν χαλκίνων νομισμάτων.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δούμας ὑπέβαλε τὴν ἑξῆς τροπολογίαν. (Ἀναγινώσκει.)

§93Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ τροπολογία δὲν ἐτυπώθη· ὥστε, ἐὰν ἦναι δυνατόν, ν’ ἀναβληθῇ.

§94ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τελειώσῃ σήμερον.

§95ΔΟΥΜΑΣ. Ἐὰν πρόκηται ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, νὰ τυπωθῇ, τὴν ἀποσύρω, διότι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀνάγκην νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον σήμερον. Ἐὰν ὅμως θέλετε, δύναμαι ἐν ὀλίγοις νὰ σᾶς εἴπω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ὑπέβαλον τὴν τροπολογίαν αὐτήν· θεωρῶ τὸ ποσὸν τὸ προτεινόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἀνεπαρκὲς διὰ τὴν εὐκολίαν τῶν συναλλαγῶν. Πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας, ὅτι εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ ἐντὸς ἀκόμη αὐτῶν τῶν Ἀθηνῶν ἀπαντῶνται ἄπειροι δυσκολίαι διὰ τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν νομισμάτων. Ἐκτὸς τούτου τὰ κερμάτια ἀπεσύρθησαν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, διότι ὅλα τὰ ἀτμόπλοια τὰ διερχόμενα τοῦ Πειραιῶς, Σύρου καὶ Πατρῶν κάμνουν τὸ ἐμπόριον αὐτὸ, δίδουν τὰ φράγκα των καὶ λαμβάνουν 12 δεκάρας, εἰς δὲ τὸ ἐξωτερικὸν δίδουν 10 δεκάρας ἀντὶ 1 φράγκου, καὶ κερδίζουν οὕτω 20%· ὡς ἐκ τούτου ἐκλείπουσι τὰ κέρματα. Πρὸς τούτοις οὕτως ἢ ἄλλως θὰ ἔχωμεν ἔκτασιν ὁρίων, καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ ἀνάγκην κερμάτων· εἶναι δὲ πολὺ προτιμότερον νὰ ἔχωμεν δεκάλεπτα καὶ εἰκοσάλεπτα ἐκ νικελίου, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐλαφρότερα καὶ εὐγενέστερα. Διὰ τοῦτο ὑποβάλω τὴν τροποποίησιν αὐτὴν καὶ ἀναβιβάζω τὸ ποσὸν εἰς 4,000,000, ἐλαττόνω δὲ κατ’ ἀναλογίαν τὴν πίστωσιν, τὴν ὁποίαν ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις εἰς 1,100,000, διότι νομίζω, ὅτι μὲ 30%, ἴσως δὲ καὶ μὲ ὀλιγώτερον, θὰ δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ προμηθευθῇ τὰ νομίσματα αὐτά· συνιστῶ δὲ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐκκοπὴν αὐτὴν νὰ τὴν κάμῃ διὰ δημοπρασίας.

§96ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαιότατα.

§97ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι! ἵνα τὴν κάμητε διὰ ξένης Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία βεβαίως θὰ τὴν ἐκτελέσῃ καλῶς. Ὑπάρχουν καταστήματα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ ἥμισυ εἶναι ἐθνικά, διατελοῦντα ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν τῆς Κυβερνήσεως.

§98ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἄλλοτε ἐδοκιμάσθη, εἰς τὰ 1877.

§99ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶμαι πεπεισμένος, ἰδίως ὡς πρὸς τὰ τοῦ νικελίου, ὅτι διὰ δημοπρασίας θὰ γείνῃ κακῶς ἡ ἐργασία. Ἠσχολήθην ἀρκετὰ εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν καὶ γνωρίζω.

§100ΔΟΥΜΑΣ. Δὲν παραδέχομαι τὴν γνώμην τοῦ κ. Τρικούπη ἀπολύτως, ἀλλὰ παραδέχομαι νὰ μὴ παραχωρηθῇ ἡ ἐκκοπὴ διὰ μεσιτείας, καὶ ἡ Κυβέρνησις καλῶς ποιοῦσα παραδέχεται τὴν δημοπρασίαν.

§101ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅστις θ’ ἀναλάβῃ τὸ ἔργον διὰ δημοπρασίας, θὰ ὑπάγῃ εἰς ὃ κατάστημα καὶ ἡμεῖς. Ἡ διαφορὰ εἶναι, ὅτι θὰ πληρώσωμεν καὶ εἰς αὐτὸν μεσιτικά.

§102ΔΟΥΜΑΣ. Ἐγὼ θεωρῶ τὴν δημοπρασίαν ὡς ἐπωφελεστέραν.

§103ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἀναβιβασθῇ ἡ ἀναλογία τῶν χαλκίνων νομισμάτων εἰς 4 δραχμὰς κατὰ ψυχὴν, ὅπως διαλαμβάνει τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, θὰ ἔχωμεν ἐν συνόλῳ τοιαῦτα κέρματα εἰς 6,800,000. Καθ’ ὅσον γνωρίζω, τὰ κοπέντα ἕως τώρα μόλις φθάνουσι τὰ 5,000,000, ὥστε, ἂν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ τὸ νομοσχέδιον, θὰ προστεθοῦν 2,000,000 περίπου. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐγκρίνῃ, δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ παραδεχθῶ, ὥστε ν’ ἀναβιβασθῇ τὸ ποσὸν αὐτῶν εἰς 4,000,000, καὶ τοῦτο διότι προσεχῶς θὰ εἰσαχθῶσι ταῦτα καὶ εἰς τὰς ὁμόρους ἐπαρχίας, ἐὰν δὲ ἀποδειχθῇ μετά τινα καιρὸν, ὅτι εἶναι παραπολλὰ, δὲν θὰ ἦναι δύσκολον νὰ τὰ ἀποσύρωμεν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾶ ἄλλα ἄρθρα, ἠμποροῦν νὰ μείνουν ὅπως εἶναι εἰς τὸ νομοσχέδιον, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι εἰς τὸ βʹ. ἄρθρον πρέπει νὰ προστεθῇ ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ἡ ἐπιτροπὴ, καθ’ ἣν ἐκ τοῦ μίγματος τοῦ νικελίου δύνανται ...

§104ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ παραδέχεσθε αὐτό;

§105ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ παραδέχομαι ὡς δυνητικόν.

§106ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τότε ἔχω τὸν λόγον.

§107ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ἐγένετο ἡ παρατήρησις, ὅτι ἂν κατασκευασθοῦν κέρματα ἀπὸ νικέλιον δὲν θὰ διακρίνωνται εὐκόλως ἀπὸ τὰ ἀργυρᾶ, καὶ οἱ ἁπλούστεροι θὰ ἐξαπατῶνται, διὰ τοῦτο περιέλαβον εἰς τὴν βʹ. παράγραφον τοῦ ἄρθρου διάταξιν, ἥτις δίδει τὴν εὐκολίαν νὰ τὰ καταστήσῃ τοσοῦτον ἀνόμοια, ὥστε νὰ μὴ ἠμποροῦν νὰ συγχέωνται, δύναται δὲ διὰ περισσοτέραν ἀσφάλειαν νὰ προστεθῇ, ὅτι καὶ ὁ τύπος θὰ κανονισθῇ διὰ Β. Διατάγματος, διότι κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1867 ὅλα ἐν γένει τὰ νομίσματα πρέπει νὰ φέρουν τὴν εἰκόνα τοῦ Βασιλέως· ἑπομένως ἐὰν μεταβάλωμεν τὸν τύπον αὐτὸν εἰς τὰ κατασκευαζόμενα ἀπὸ νικέλιον, τότε νομίζω δὲν εἶναι φόβος νὰ ἐπέλθῃ σύγχυσις. Τὰ νομίσματα αὐτὰ, ὡς γνωρίζετε, γίνονται μικρὰ καὶ ἐλαφρὰ, καὶ ἑπομένως ἡ χρῆσις αὐτῶν εἰσήχθη εἰς Γερμανίαν, εἰς Βέλγιον καὶ εἰς ἄλλα μέρη. Δὲν βλέπω λοιπὸν τὸν λόγον διατί νὰ μὴ τὰ εἰσαγάγωμεν καὶ ἐδῶ, ἐὰν μάλιστα βεβαιωθῇ, ὅτι κίνδυνος δὲν ὑπάρχει· διὰ τοῦτο καὶ εἰς τὸ νομοσχέδιον ἡ διάταξις αὕτη δὲν εἶναι ὑποχρεωτική.

§108ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αὐτὰ τὰ νομίσματα εἶναι καὶ εἰς τὴν χρῆσιν δυσάρεστα, διότι ῥυπαίνονται εὐκόλως. 1 ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν τὸ ἀφαιρεῖτε;

§109Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἐπρόβαλεν ὁ προτείνας τὴν τροπολογίαν, ἔτεινε νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν πρότασιν αὐτοῦ περὶ αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κερμάτων, οὐχὶ δὲ καὶ τὴν ἄλλην πρότασιν αὐτοῦ περὶ μεταβολῆς τῆς ὕλης, ἐξ ἧς τὰ ἐκκοπησόμενα κέρματα θέλουσι κατασκευασθῆ. Τὰ κέρματα δὲν εἶναι νόμισμα, διότι οὐδεμίαν ἔχουσιν ἐσωτερικὴν ἀξίαν, ἀλλ’ εἶναι συνθηματικὸν νόμισμα, ἀπαιτεῖται δὲ νὰ ὑπάρχωσιν ἐκτετυπωμένα εἰς ἀναλογίαν τινά. Ἀλλ’ αἱ δοθεῖσαι πληροφορίαι δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς, ἐὰν πρέπῃ ν’ αὐξήσωμεν καὶ κατὰ πόσον τὸν ἀριθμὸν τῶν κερμάτων. Δὲν γνωρίζομεν πρῶτον ἐὰν ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον ἐπρότεινεν ὁ κ. Δούμας, ἦναι λόγος ἰσχυρὸς, διότι δὲν γνωρίζομεν πόσα εἶναι τὰ κέρματα, τὰ ὁποῖα ἐξήχθησαν τοῦ Κράτους· δὲν γνωρίζομεν προσέτι πόση θὰ ἦναι ἡ μέλλουσα ἀνάγκη, διὰ νὰ προσδιορίσωμεν τὸ ποσὸν κατὰ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ αὐξήσωμεν αὐτά. Διὰ τοῦτο δέχομαι τὴν γνώμην τοῦ Ὑπουργείου, καθ’ ἣν ὁ ἀριθμὸς τῶν κερμάτων, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ τυπωθῇ, εἶναι μικρότερος τοῦ ἀριθμοῦ, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Δούμας ἐπρότεινεν. Ὡς πρὸς τὴν ὕλην ὅμως, ἐκ τῆς ὁποίας πρόκειται νὰ κατασκευασθῶσι τὰ κέρματα, δὲν εἶμαι γνώμης, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ ἀποδεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Δούμα, διὰ δύω λόγους· πρῶτον διότι θέλομεν ἔχει κέρματα ἐξ ὕλης διπλῆς, τά τε ὑπάρχοντα ἐκ χαλκοῦ καὶ τὰ ἐκκοπησόμενα ἐκ νικελίου, τοιαύτη δὲ ἀνωμαλία ἐπιφέρει προσκόμματα εἰς τὰς συναλλαγάς· δεύτερον δὲ τὸ νικέλιον ὅπου τὸ ἀπεδέχθησαν εὑρέθησαν εἰς μεγάλην δυσκολίαν· ἰδίως εἶναι ἀδύνατον μετὰ τὴν δύσιν τοῦ ἡλίου νὰ διακρίνηται ἐὰν τὸ νόμισμα ἦναι ἀργυροῦν βοηθητικὸν νόμισμα (billon) ἢ κερμάτιον, πολλοὶ δὲ πλανῶνται, ὥστε καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀπεδέχθησαν τὰ ἐκ νικελίου κέρματα μετενόησαν, ὡς εἰς τὴν Πρωσσίαν. Ἡ πρότασις ἀκόμη τοῦ νὰ χαραχθῇ νόμισμα 20 λεπτῶν μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ ἀποδεκτὴ, διότι ἐὰν πρόκηται νὰ καταταχθῇ τοῦτο εἰς τὴν τάξιν τοῦ βοηθητικοῦ νομίσματος (billon), τοῦτο ἀντιβαίνει εἰς τὴν σύμβασιν· ἐὰν δὲ πρόκηται ν’ ἀποδεχθῶμεν κέρμα 20 λεπτῶν, τοῦτο δὲν ὑπάρχει εἰς κανὲν μέρος, οὔτε εἰς τὴν Ἱσπανίαν, οὔτε εἰς τὴν Ἰταλίαν, οὔτε εἰς τὴν Γαλλίαν, οὔτε εἰς τὴν Αὐστρίαν.

§110ΔΟΥΜΑΣ. Τὸ νικέλιον δὲν τὸ ἐπρότεινα ἐγὼ, ὑπάρχει ἐντὸς τοῦ νομοσχεδίου· τὸ ἀποδέχομαι ὅμως καὶ τὸ προτιμῶ, διότι εἶναι ἐλαφρότερον καὶ εὐγενέστερον. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν τὸ παραδέχηται, ἐπιμένω εἰς τὴν αὔξησιν τῶν νομισμάτων ἐκ χαλκοῦ, διότι ὑπάρχει ἀνάγκη.

§111ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ κατασκευασθῶσι τὰ κέρματα καὶ ἀπὸ νικέλιον ὅτε ἤθελον κατασκευασθῇ τοιαῦτα καὶ τῶν 20 λεπτῶν, ὅπως ἐν Ἰταλίᾳ καὶ Βελγίῳ, τότε ἤθελον παραδεχθῆ τὴν αὔξησιν εἰς 4,000,000, διότι τὰ νομίσματα τῶν 20 λεπτῶν ἤθελον λάβει πολλὴν κυκλοφορίαν· ἐπειδὴ ὅμως παρατηρῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θέλει νὰ παραδεχθῇ τὸ νικέλιον, πρέπει νὰ μείνῃ τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἔχει, διότι ἀρκεῖ ἡ αὔξησις κατὰ 2,000,000. Παρατηρῶ δὲ, ὅτι ἡ κατασκευὴ τῶν τοιούτων κερμάτων ἀπὸ νικέλιον δὲν ἀντιβαίνει εἰς τὴν νομισματικὴν σύμβασιν, διότι περὶ αὐτῶν ἡ σύμβασις ἀφίνει ἐλεύθερα τὰ συμβληθέντα Κράτη νὰ κανονίσουν τὸ ἀντικείμενον τοῦτο ὅπως ἐγκρίνουν, κατεσκευάσθησαν δὲ τοιαῦτα καὶ εἰς Βέλγιον καὶ εἰς Ἰταλίαν.

§112ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ νομισματικὴ σύμβασις πρὸς τὰ Λατινικὰ Κράτη δὲν κωλύει νὰ κόψωμεν νόμισμα χαλκοῦν ὅσον θέλομεν, καὶ κέρματα ἐκ νικελίου, ἀλλ’ ὀφείλω ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως προεκλήθησαν παρὰ πάντων τῶν Κρατῶν ἔνθα γίνεται χρῆσις τῶν κερμάτων ἐκ νικελίου ἐκθέσεις τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργείων περὶ τῆς πείρας τῆς ἀποκτηθείσης ἐκ τῆς χρήσεως αὐτῶν. Αἱ ἐκθέσεις αὗται ἀπετέλεσαν ὀγκώδη φάκελλον, τοῦ ὁποίου βεβαίως ἔλαβε γνῶσιν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, ἅπασαι δὲ αἱ γνωμοδοτήσεις εἶναι κατὰ τοῦ νομίσματος τούτου. Ἀφ’ οὗ λοιπὸν ἡμεῖς δὲν γνωρίζομεν τὰ νομίσματα ταῦτα, ἐκεῖνοι δὲ, οἵτινες ἔλαβον πεῖραν αὐτῶν, ἀποφαίνονται κατά, νομίζω, ὅτι πρέπει ν’ ἀπόσχωμεν ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ εἰσαγάγωμεν αὐτά ἐνταῦθα, ἂν μὴ ἔχωμεν λόγους εἰδικοὺς, ἵνα ἀποδεχθῶμεν τὴν καινοτομίαν......

§113ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι περίπου;

§114ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ ἄλλα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀντικείμενα δὲν ἐπιτρέπουσι νὰ εἰσέλθω εἰς ἀναπτύξεις· ἀλλὰ μανθάνετε τοὺς λόγους, ἐὰν δημοσιευθῇ ἡ ἔκθεσις ἰδίως τοῦ Βελγικοῦ Ὑπουργείου. Εἶναι ἔκθεσις ὡραιοτάτη, εἰργάσθη τῳόντι ὁ ὑπάλληλος, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνετέθη ἡ ἐργασία αὐτὴ, μετὰ πάσης τῆς ἐπιμελείας, καὶ συνέταξε σχεδὸν συγγραμμάτιον περὶ τῆς ὑποθέσεως· ὥστε, ἂν θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ πληροφορηθῇ τὰ περὶ τούτου, πρέπει νὰ λάβῃ γνῶσιν τοὐλάχιστον τῆς ἐκθέσεως ἐκείνης, ἥτις πιστεύω, ὅτι ἤθελε πείσει τὴν Βουλὴν, ὅπως ἔπεισε καὶ ἐμὲ, ὅτι δὲν ἔχομεν συμφέρον νὰ εἰσαγάγωμεν τὸ εἶδος τοῦτο τοῦ νομίσματος ἐνταῦθα.

§115ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑπάρχουν συγγραφαὶ εἰδικῶν ἀνθρώπων κατὰ τοῦ νικελίου.

§116ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Μέχρι τοῦ 1833, ὅτε ἦσαν τὰ Τουρκικὰ νομίσματα εἰς ἐνέργειαν, ἀπατώμενοι οἱ ἄνθρωποι, ἐλάμβανον τὸ ῥοῦπι ἀντὶ σφάντζικας· τὸ αὐτὸ δὲ συνέβαινε καὶ εἰς τὴν Εὐρυτανίαν, ὅπου ἐκυκλοφόρουν τὰ Ὀθωμανικὰ νομίσματα, οἱ χωρικοὶ ἐξηπατῶντο καὶ ἐλάμβανον τὴν ξηντάραν ἀντὶ ἡμίσεως Γερμανικοῦ ταλήρου. Βλέπετε λοιπὸν, διὰ νὰ δεχθῶμεν τὸ νικέλιον, πρέπει προηγουμένως νὰ διδάξωμεν νὰ διαγινώσκῃ τὰ μέταλλα ὁ κοινὸς λαός.

§117ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ μείνῃ λοιπὸν ὅπως ἔχει τὸ νομοσχέδιον, ν’ ἀπαλειφθῇ δὲ τὸ ἄρθρον 2. (Ἐπιψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον, ἀπαλειφθέντος τοῦ ἄρθρου 2)

§118ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Παρακαλῶ ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 43 νομοσχέδιον, καθ’ οὗ δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§119ΤΖΑΝΕΣ. Εἰς ἅ ἀνάγνωσιν εἶναι τὸ...... (θόρυβος).

§120ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τηρηθῇ, παρακαλῶ, ἡ ἡμερησία διάταξις.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως γενικῶν προξενείων ἐν Σόφιᾳ τῆς Βουλγαρίας καὶ Κετίγνῃ τοῦ Μαυροβουνίου.

§122ΨΥΛΛΑΣ. Ἔκαμα καὶ χθὲς τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν μετέβαλε τὸ νομοσχέδιον τοῦ Ὑπουργείου, προτείνασα νὰ προαχθῇ εἰς γενικὸν προξενεῖον τὸ ἐν Φιλιππουπόλει ὑποπροξενεῖον, συνέπτυξε δὲ κατὰ τὰ λοιπὰ τὸ νομοσχέδιον καὶ τὸ συνέταξεν οὕτως, ὥστε νὰ ἦναι ὁμοιόμορφον πρὸς τοὺς ἤδη ὑπάρχοντας νόμους. Παρακαλῶ ἑπομένως νὰ ληφθῇ ὡς βάσις κατὰ τὴν σημερινὴν συζήτησιν τὸ κείμενον τὸ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ἐξωτερικῶν συναρμολογηθέν. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν θὰ ἔχῃ ἀντίῤῥησίν τινα εἰς τοῦτο, καὶ γνωρίζω, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοὐλάχιστον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν ἔχει τοιαύτην.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πλὴν τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς ἔχετε καὶ τροπολογίαν ἰδιαιτέραν.

§124ΨΥΛΛΑΣ. Μάλιστα, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ σειρά της, θὰ τὴν ὑποστηρίξω.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τί θὰ ψηφίσωμεν;

§126ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον νὰ ψηφισθῇ. (Ἐπιψηφίζεται ἡ ἀρχή.) Ἄρθρον 1.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δέχεται τὴν τροπολογίαν τῆς ἐπιτροπῆς;

§128ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα. (Ἐπιψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1 κατὰ τὴν τροπολογίαν τῆς ἐπιτροπῆς.) Ἄρθρον 2.

§129ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀφοῦ τὸ Ὑπουργεῖον παρεδέχθη τὴν τροπολογίαν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου, ἕπεται, ὅτι δὲν ἀντιτείνει εἰς τὴν τροπολογίαν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἄρθρου. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου ὅμως τούτου προτείνω νὰ αὐξηθῇ ὁ μισθὸς τοῦ Προξένου Σόφιας ἀπὸ 1,000 εἰς 1,200, καὶ ἀντὶ ἑνὸς κλητῆρος μισθοδοτουμένου πρὸς 60 δραχ. νὰ διορίζωνται δύο κλητῆρες. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχω, ὑπάρχει τοιαύτη ἀκρίβεια τῶν πρὸς τὸν βίον ἀναγκαίων ἐν τῇ πρωτευούσῃ ἐκείνῃ, ὥστε δικαιολογεῖται ἡ τοῦ μισθοῦ αὔξησις, ἣν ἐπρότεινα, τοιαύτη δὲ εἶναι ἡ ὑπηρεσία καὶ τὰ διαστήματα τόσον ἀνώμαλα, ὥστε εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχωσι δύω ἀντὶ ἑνὸς κλητῆρες.

§130ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τοῦ ἐν Σοφίᾳ Γενικοῦ Προξένου δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ πρόνοια ἐν τῷ ἄρθρῳ 2, διότι τὸ ἄρθρον 3 προνοεῖ περὶ τούτου λέγον, ὅτι ὁσάκις ὁ γενικὸς οὗτος Πρόξενος εἶναι καὶ πολιτικὸς Πράκτωρ, τὰ τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ κανονίζονται διὰ Β. Διατάγματος, κατὰ τὸν νόμον περὶ πρεσβειῶν· ἑπομένως ἂν ὑπάρχῃ, καὶ βεβαίως ὑπάρχει, ἀνάγκη ἀνωτέρας μισθοδοσίας, ταύτην θέλει κανονίσει τὸ Β. Διάταγμα. Ἀλλ’ ἔπρεπε καὶ ἐν ἄρθρῳ νὰ κανονισθῇ μισθὸς, νὰ ἦναι δὲ τοιοῦτος, ὁποῖος ὡρίσθη διὰ τὰς περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ὁ Γεν. Πρόξενος δὲν εἶναι καὶ πολιτικὸς Πράκτωρ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ μισθὸς τῶν χιλίων δραχμῶν εἶναι ἐπαρκής. Ἀλλ’ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ὁ Γενικὸς Πρόξενος θὰ ἦναι καὶ πολιτικὸς Πράκτωρ, ὥστε τὰ τῆς ἀνωτέρας αὐτοῦ μισθοδοσίας ὁρίζονται ὑπὸ τοῦ νόμου χορηγοῦντος ὡς πρὸς τοῦτο ἐξουσίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§131Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ ἄρθρον 3 ἐπιτρέπει εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ προσδιορίσῃ τὸν μισθὸν διὰ Β. Διατάγματος τῶν περὶ ὧν πρόκειται γενικῶν Προξένων, ὁσάκις οὗτοι διορίζονται καὶ πολιτικοὶ Πράκτορες· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου γʹ. δὲν εἶναι ὀρθὴ, οὔτε σύμφωνος μὲ τὴν νομοθεσίαν. Κατὰ τὸν νόμον περὶ πρεσβειῶν, εἰς τὸν ὁποῖον παραπέμπει τὸ ἄρθρον, ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προσδιορίζῃ τὸν μισθὸν τῶν Πρέσβεων, ἀλλὰ δὲν δίδεται ὑπὸ τοῦ εἰρημένου νόμου εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα νὰ προσδιορίζῃ καὶ τὸν μισθὸν τῶν πολιτικῶν Πρακτόρων. Ἂν δὲ διὰ τοῦ συζητουμένου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου ἀπονείμωμεν αὐτῇ τὸ δικαίωμα τοῦτο, θέλομεν πράξει τι ἄτοπον, διότι οἱ πολιτικοὶ Πράκτορες δὲν ἀνήκουν εἰς τὴν διπλωματικὴν ἱεραρχίαν. Τῆς ἱεραρχίας ταύτης οἱ βαθμοὶ εἰσιν ὁ τοῦ Πρέσβεως, ὁ τοῦ πληρεξουσίου ὑπουργοῦ, ὁ τοῦ προσέδρου ὑπουργοῦ καὶ ὁ τοῦ ἐπιτετραμμένου, οὐχὶ ὅμως καὶ ὁ τοῦ πολιτικοῦ Πράκτορος, διότι οὗτοι δὲν εἶναι διπλωματικοὶ ὑπάλληλοι καὶ δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὴν τάξιν τῶν ὑπαλλήλων, τὸν μισθὸν τῶν ὁποίων ὁ νόμος περὶ πρεσβειῶν ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ προσδιορίζῃ. Ἂν ἡ Βουλὴ ἐπιθυμῇ ν’ ἀφήσῃ εἰς τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ προσδιορίσῃ τὸν μισθὸν τοῦ πολιτικοῦ πράκτορος ὁσάκις οἱ γενικοὶ πρόξενοι ἀναλαμβάνουν ἔργα πολιτικῶν πρακτόρων, ἔχει ἄλλως, ἀλλὰ τότε δὲν πρέπει ἡ διάταξις τοῦ νόμου νὰ ἦναι τοιαύτη, δὲν πρέπει νὰ παραπέμπῃ εἰς τὸν νόμον περὶ πρεσβειῶν. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ ἀφήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐλευθερίαν, πρῶτον διότι δυνάμεθα ἡμεῖς ἀσφαλῶς νὰ προσδιορίσωμεν τὸν μισθὸν τῶν πολιτικῶν πρακτόρων, ὅπου ἠθέλομεν τοιούτους διορίσει, διότι γνωρίζομεν καὶ τὰς πρωτευούσας, εἰς ἃς ἠθέλομεν διορίσει τοιούτους, καὶ τὰς ἀνάγκας τοῦ βίου ἐν αὐταῖς, δεύτερον, διότι τοιαύτη ἐλευθερία, ἀφινομένη εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἐπάγει ἄτοπα.

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ἄρθρον 3 κατ’ ἐμὲ λίαν ὀρθῶς παραπέμπει εἰς τὸν νόμον τοῦ 1853, διότι εἶναι ἀληθές, ὅτι κατὰ τὸ 1815 καὶ τὸ 1818 ἐκανονίσθησαν τὰ τῆς διπλωματικῆς βαθμολογίας ὅπως ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, ἔκτοτε ὅμως ἐπῆλθον μεταβολαὶ ἐν τῷ κόσμῳ, προκαλέσασαι τὴν ἀνάγκην διορισμοῦ διπλωματικῶν πρακτόρων ἑτέρου βαθμοῦ· οὗτοι ὀνομάζονται πολιτικοὶ πράκτορες. Ἡ ἀνάγκη αὕτη προέκυψεν ἐκ τῆς ὑπάρξεως Κρατῶν ἡμιανεξαρτήτων, παρὰ τοῖς ὁποίοις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διορισθῶσι διπλωματικοὶ πράκτορες, ἔχοντες τοὺς βαθμοὺς τοὺς ἐν τοῖς πρωτοκόλλοις τῶν συνεδρίων τῆς Βιέννης καὶ τοῦ Aixla Chapelle ὁρισθέντες· διὰ τοῦτο ἐδημιουργήθη νέος βαθμὸς διπλωματικῶν ὑπαλλήλων, ὅστις ἐγένετο δεκτὸς παρ’ ἁπάντων τῶν Κρατῶν καὶ παρὰ τῆς Ἑλλάδος· ὁ βαθμὸς δὲ οὗτος ὡς διπλωματικὸς ὑπάγεται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ 1853, καὶ οὐ μόνον ὑπάγεται, ἀλλὰ καὶ διορισμὸς ἐγένετο ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου ἐκείνου καὶ ἐμισθοδοτήθησαν οἱ διορισθέντες ἐκ τῆς πιστώσεως τῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ διὰ διπλωματικῆς ἀποστολῆς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὡρισμένης· οἱ Πολιτικοὶ οὗτοι πράκτορες ὀνομάζονται παρά τινων ἐπικρατειῶν καὶ διπλωματικοὶ πράκτορες ὡς ἐκ τῆς ἰδιότητος, ἥτις κυρίως χαρακτηρίζει αὐτούς· μόνον, ἵνα ἔχωσι τὸν χαρακτῆρα τοῦτον τὸν διπλωματικὸν διορίζονται πολιτικοὶ πράκτορες οἱ γενικοὶ πρόξενοι. Ἄλλως ὁ βαθμὸς τοῦ γενικοῦ προξένου εἶναι ὁ ἀνώτατος ἐν τῇ προξενικῇ ὑπηρεσίᾳ, ὁ δὲ βαθμὸς πολιτικοῦ πράκτορος δὲν εἶναι προξενικός, ἀλλὰ διπλωματικός, διδόμενος εἰς τὸν γενικὸν πρόξενον τὸν διατελοῦντα ἐν ἐπικρατείᾳ ἡμιανεξαρτήτῳ.

§133ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τουλάχιστον ὁ νόμος χαρακτηρίζει ἄλλως τοὺς πολιτικοὺς πράκτορας, καὶ ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο περὶ τούτου, ἦτο περιττὸν νὰ κάμωμεν λόγον περὶ προξένων κάμνομεν δὲ λόγον, διότι τοὺς πολιτικοὺς πράκτορας δὲν θεωροῦσιν ὡς προξένους καὶ ἀπαιτεῖται νόμος, ἵνα ἀναθέσῃ εἰς τοὺς πράκτορας καὶ τὰ καθήκοντα τῶν προξένων· ἄνευ δὲ τῆς διατάξεως ταύτης δὲν δύνανται νὰ ἐκτελέσωσι καθήκοντα προξένων, ἐνῷ ὑπάρχει μεγάλη ἀνάγκη, καὶ νομίζω, ὅτι καλῶς ἔχει ὁ νόμος ὡς πρὸς ταῦτα. Νομίζω ὡσαύτως προτιμότερον ν’ ἀφεθῇ ἐλευθέρα ὡς πρὸς τὴν μισθοδοσίαν τῶν ὑπαλλήλων τούτων ἡ Κυβέρνησις, διότι, κύριοι, καθ’ ἑκάστην ἡ ἀξία τῶν πραγμάτων καὶ τῶν νομισμάτων μεταβάλλεται· ὁ μισθός, τὸν ὁποῖον ὁρίζετε σήμερον, δὲν ἐπαρκεῖ διὰ τὴν αὔριον. Ἑπομένως, ἀφοῦ ἀπεφασίσαμεν νὰ στείλωμεν ὑπαλλήλους εἰς τὰ μέρη αὐτά, ἔχοντας ἐργασίαν σπουδαίαν καὶ ἐπιφορτισμένους καὶ μὲ προξενικὰ καθήκοντα, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ τοὺς δώσωμεν μέσα ζωῆς ἐπαρκῆ, ἀπὸ σήμερον δὲ τὸ τοιοῦτον δὲν δυνάμεθα νὰ προσδιορίσωμεν, διότι ἐνδεχόμενον αὔριον νὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ φέρωμεν αὔξησιν, καὶ γνωρίζομεν τὰς συνεπείας τῶν μικρῶν μισθῶν· ἐνθυμηθῆτε δέ, ὅτι πρόκειται περὶ Κρατῶν νεοσχηματισθέντων, ὅπου ὁ βίος εἶναι ἁπλοῦς κατ’ ἀρχάς, ἀλλ’ εἰς τὸ μέλλον θὰ γείνῃ πολυτελὴς καὶ πολυδάπανος.

§134Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐλπίσω, ὅτι θέλω πείσει τὴν Βουλὴν ν’ ἀποδεχθῇ τὴν γνώμην μου· χρεωστῶ ὅμως νὰ ἐπαναλάβω, ὅτι πολιτικοὶ πράκτορες καὶ διπλωματικοὶ πράκτορες δὲν εἶναι τὸ αὐτό, οὐδὲ γνωρίζω, ὅτι ὁ ὅρος διπλωματικοὶ πράκτορες περιλαμβάνει καὶ τοὺς πολιτικοὺς πράκτορας. Διὰ τοῦ ὅρου πολιτικοὶ πράκτορες περιλαμβάνουσι κατηγορίαν προξενικῶν ὑπαλλήλων μὴ εὑρισκομένων ἐν τῇ διπλωματικῇ ἱεραρχίᾳ, εἰς τοὺς ὁποίους ἐν Εὐρώπῃ ἀπεδέχθησαν νὰ ἀναθέτωσι καὶ πολιτικήν τινα ἐντολὴν, ἕνεκα τῆς συστάσεως ἡμιανεξαρτήτων Κρατῶν, τοὺς ὁποίους ὅμως δὲν ἀναγνωρίζουσιν ὡς ἀνήκοντας εἰς τὴν διπλωματικὴν ἱεραρχίαν· Καὶ πρὸς ἀπόδειξιν λέγω, ὅτι δὲν ὑπάρχει εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου πολιτικὸς πράκτωρ, ὅστις συγχρόνως δὲν εἶναι καὶ γενικὸς πρόξενος, διότι ἡ κυρία ἰδιότης του εἶναι ἡ τοῦ Γεν. προξένου· ἐὰν δὲ ὀνομάζωσί τινες τοὺς πολιτικοὺς πράκτορας διπλωματικοὺς πράκτορας, τοῦτο εἶναι κατάχρησις, ἢ φιλοφρόνησις, δι’ ἧς ἀποδίδοται εἰς αὐτοὺς σπουδαιότης μεγαλειτέρα. Σᾶς φέρω ἑτέραν ἀπόδειξιν· ἡμεῖς ἐσυστήσαμεν πολιτικὸν πράκτορα κατὰ τὸ 1867 ἐν Αἰγύπτῳ καὶ προσδιωρίσαμεν τὸν μισθὸν τοῦ πολιτικοῦ πράκτορος διὰ τοῦ νόμου, ἐνῷ ἂν ἐθεωροῦμεν τὸν πολιτικὸν πράκτορα διπλωματικὸν ὑπάλληλον, δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη τῆς συμμετοχῆς τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἤρκει ἓν διάταγμα πρὸς προσδιορισμὸν τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἀναζητήσατε εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως καὶ θέλετε ἴδει, ὅτι διὰ νόμου προσδιωρίσαμεν τὸν μισθὸν ἐκείνου, διότι ἦτο γενικὸς πρόξενος, εἰς ὃν ἀνεθήκαμεν καὶ τὴν ἐντολὴν τοῦ πολιτικοῦ πράκτορος. Διὰ τοῦτο ἐπιμένω εἰς τὴν γνώμην μου, ἂν καὶ δὲν ἐλπίζω νὰ ἀποδεχθῇ αὐτὴν ἡ Βουλή.

§135ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Γόρτυνος, ἀλλ’ οὐχὶ διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ λόγος, δι’ ὃν ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ προσδιορίσῃ τὸν μισθὸν, εἶναι, διότι ἀφοῦ κατὰ τὸ πολίτευμα ἡ Βουλὴ ψηφίζει καὶ θέσεις καὶ μισθοὺς, ὁ νόμος τοῦ 1853 ἐπέτρεψε κακῶς εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ν’ ἀσκῇ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἀποκλειστικῶς ἀνήκει εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν δύναται δὲ ἡ Βουλὴ νὰ ὑποκαταστήσῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν αὐτῆς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν· διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ὀφείλει ἡ Βουλὴ σήμερον νὰ προσδιορίσῃ τὸν μισθὸν, τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ λαμβάνῃ ὁ πολιτικὸς πράκτωρ, καὶ τοιουτοτρόπως ν’ ἀποφανθῇ, ὅτι δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις οὔτε ν’ αὐξάνῃ οὔτε νὰ ἐλαττώνῃ αὐτόν.

§136ΨΥΛΛΑΣ. Δὲν θ’ ἀπαντήσω εἰς ὅσα ὁ ἀξιότιμος κ. Δηλιγιάννης εἶπε, διότι τὰ λεχθέντα πρότερον ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη εἶναι, μοὶ φαίνεται, ἀρκετὰ πρὸς ἀντίκρουσιν τῶν ἰσχυρισμῶν του. Ἀναντίῤῥητον εἶναι, ὅτι εἰς τοὺς γενικοὺς προξένους ἐδόθη ὁ τίτλος τοῦ πολιτικοῦ πράκτορος, ἵνα μετέχωσι τῆς διπλωματικῆς ὑπηρεσίας εἰς τὰ ἡμιανεξάρτητα Κράτη, ὅπου δὲν εἶναι παραδεδεγμένον νὰ στέλλωνται πρόσωπα μεγάλων διπλωματικῶν βαθμῶν. Ὁ βαθμὸς τοῦ διπλωματικοῦ πράκτορος θεωρεῖται τὴν σήμερον ὡς ὁ ἔσχατος ἐν τῇ διπλωματικῇ ὑπηρεσίᾳ. Πασίγνωστον εἶναι, καὶ μάλιστα εἰς ἡμᾶς ἐν Ἑλλάδι, ὅτι τοὺς πολιτικοὺς πράκτορας ἔχουσι τὰ μεγάλα Κράτη ὡς φυτώρια τῆς διπλωματικῆς αὐτῶν ὑπηρεσίας, ἐξ ὧν ἀντλοῦσιν ἀφθόνως καὶ πέμπουσιν εἰς ἀνωτέρας πρεσβευτικὰς θέσεις τοὺς ἀντιπροσώπους των. Ἐγὼ ἐζήτησα τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, διότι ὀφείλω νὰ ἀναφέρω παρατήρησίν τινα ὡς πρὸς τὸν γραμματέα τοῦ γενικοῦ προξενείου ἐν Κετίγνῃ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἀπέκοψεν ἀπὸ τὸν ἐν τῷ ὑπουργικῷ νομοσχεδίῳ σημειωμένον μισθὸν 100 δραχμὰς, διότι ἐνόμισε καὶ ὑπεστηρίχθη ἐν αὐτῇ, ὅτι εἰς τὸ Μαυροβούνιον δὲν θὰ ὑπάρχῃ καθόλου ἀνάγκη γραμματέως προξενικοῦ, ἀφοῦ εἶναι γνωστὸν, ὅτι δὲν ὑπάρχουν αὐτόθι πολλαὶ ὑποθέσεις ἑλληνικαί. Ἐκ πληροφοριῶν ὅμως, τὰς ὁποίας κατόπιν ἔλαβον, νομίζω, ὅτι, ἀφοῦ ἀπεφασίσθη νὰ ὑπάρχῃ αὐτόθι γραμματεὺς, πρέπει νὰ δοθῶσιν εἰς αὐτὸν ἐπαρκῆ τὰ μέσα τοῦ ζῆν· διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω νὰ μείνουν αἱ 400 δραχμαὶ αἱ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τοῦ Ὑπουργείου σημειωμέναι.

§137Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δέχομαι τὴν τροπολογίαν τῆς ἐπιτροπῆς. Ὁ μισθὸς τοῦ γραμματέως τοῦ προξενείου Κετίγνης νὰ ὁρισθῇ εἰς 400 δραχμὰς κατὰ μῆνα. (Ἐπιψηφίζονται τ’ ἄρθρα 2 καὶ 3.) Ἄρθρον 4.

§138Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν κατὰ τὸ ἄρθρον 3 οἱ πολιτικοὶ πράκτορες ἦναι διπλωματικοὶ πράκτορες, ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συστήσῃ.... Ἂν δὲ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο, διατί δὲν περιλαμβάνει εἰς τὸ ἄρθρον 4 τὴν κατάργησιν τοῦ Γεν. Προξενείου Κετίγνης ὅπως κατηργήθησαν καὶ τὰ λοιπὰ προξενεῖα, διότι ἐνδέχεται ἐκεῖ νὰ διορισθῇ καὶ πολιτικὸς πράκτωρ καὶ πρόξενος. (Ἐπιψηφίζεται τὸ ἄρθρον 4.) Ἄρθρον 5.

§139ΨΥΛΛΑΣ. Προτείνω νὰ προστεθῇ «τὸ ἐν Ὀδησσῷ προξενεῖον προάγεται εἰς Γενικὸν Προξενεῖον.» Αὐτὸ εἶναι ἀνάγκη τῆς ὑπηρεσίας, ἥτις ἀνεγνωρίσθη πρὸ πολλῶν ἐτῶν· ὑπάρχουσι δὲ περὶ τούτου καὶ ἐκθέσεις πολλαὶ ἐν τῷ ὑπουργείῳ, διότι ἡ Ὀδησσὸς εἶναι ἡ πρωτεύουσα τῆς λεγομένης Νέας Ῥωσσίας, τῆς μεσημβρινῆς δηλαδὴ, καὶ βεβαίως ἐκεῖ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ Γενικὸν Προξενεῖον δυνάμενον νὰ ἔχῃ δικαιοδοσίαν ἐπὶ ὁλοκλήρου τοῦ ἀπεράντου νομοῦ, οὗ πρωτεύουσα εἶναι ἡ Ὀδησσός. Εἶναι δὲ τοῦτο προσέτι ἀναγκαῖον καὶ διότι ἡ ἐπιτόπιος ῥωσσικὴ ἀρχὴ δὲν ἀναγνωρίζει κατὰ τὸν κανονισμὸν τῆς ὑπηρεσίας τὴν δικαιοδοσίαν εἰς τὰ ἁπλᾶ προξενεῖα πέραν μικρᾶς τινος ἀκτῖνος περὶ τὴν πόλιν· ὑπήκοοι δὲ Ἕλληνες καὶ ἑλληνικὰ συμφέροντα ὑπάρχουσι καθ’ ἅπαντα τὸν νομόν καὶ μένουσι τὴν σήμερον ἀπροστάτευτα. Ὡσαύτως προτείνω τὰ ἐν Βάρνῃ καὶ ἐν Σέῤῥαις ὑποπροξενεῖα νὰ προαχθῶσιν εἰς προξενεῖα. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ παρεστάθη εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὰ ἑλληνικὰ συμφέροντα νῦν ἐν Βάρνῃ εἶναι πολὺ μεγαλείτερα παρ’ ὅ,τι ἦσαν ἄλλοτε εἰς τὸ Ῥουχτσούκιον. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος ἐν Σέῤῥαις, νομίζω, ὅτι ἅπαντες γνωρίζετε πόσον εἶναι ὕψιστα. Πιστεύω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θέλει διστάσει ν’ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασίν μου.

§140ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Οἱ αὐτοὶ λόγοι ὑπάρχουσι καὶ διὰ τὸν Πύργον καὶ τὴν Καβάλλαν.

§141ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀκριβεῖς πληροφορίας δὲν ἠδυνάμην νὰ ἔχω παρὰ ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν, διότι ὀλίγον χρόνον διαμένω ἤδη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὅτε παρουσιάσθη ἡ τροπολογία αὐτὴ, συνεβουλεύθην τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ μοὶ εἶπεν, ὅτι εἶναι σπουδαία, διότι εἴς τε τὴν Βάρνην καὶ τὰς Σέῤῥας ἔχομεν συμφέροντα. Ἄλλως τε δὲ δὲν αὐξάνουν καὶ τὰ ἔξοδα. Ὡς πρὸς τὴν Ὀδησσὸν δὲ ἡ ἀνάγκη εἶναι λίαν ἐπαισθητὴ, διότι εἶναι πόλις σπουδαία· ἐκεῖ εὑρίσκονται πολλοὶ Ἕλληνες.

§142Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ προαγωγὴ τῶν προξενείων, ἅτινα ἀνέφερον, μοὶ φαίνεται δικαία· προτείνω ὅμως ἐν τῷ νομοσχεδίῳ νὰ περιληφθῇ καὶ ἑτέρα διάταξις, ἵνα ὑποβιβασθῇ τὸ γενικὸν προξενεῖον Ἰασίου εἰς προξενεῖον.

§143ΨΥΛΛΑΣ. Ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Δηλιγιάννη εἶναι δικαία. Τὸ Ἰάσιον πρέπει νὰ ὑποβιβασθῇ, ἀφοῦ δὲν εἶναι πλέον πρωτεύουσα τῆς Ῥουμανίας καὶ ἔχασε τὴν σπουδαιότητα, τὴν ὁποίαν ἄλλοτε εἶχεν. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἐξωτερικῶν δὲν ἠθέλησε νὰ προβῇ εἰς τὴν πρότασιν ταύτην, ἥτις ἄλλως ἦλθεν ὑπ’ ὄψιν αὐτῆς, διότι ἠθέλησε νὰ περιορισθῇ μόνον εἰς τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον· ἄλλως θὰ εἶχε πολλὰ ἄλλα νὰ προτείνῃ. Οὕτω π. χ. θὰ ἐσύσταινε τὸ Ῥουχτσούκιον νὰ ὑποβιβασθῇ, ἀφοῦ μάλιστα ἠλαττώθη καὶ ἡ ἐπιχορήγησις αὐτοῦ εἰς τὸ ἥμισυ διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἴσως ἤθελε λάβει πρόνοιαν καὶ διὰ τὸ προξενεῖον τῆς Τύνιδος, περὶ οὗ ἐπανειλημμένως ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Μίλησης, ὅπως δοθῇ καὶ εἰς αὐτὸ ἐπιχορήγησις διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀφοῦ εἶναι ἐπιχορηγούμενον, καὶ οὕτω καθεξῆς περὶ πολλῶν ἄλλων προξενικῶν ἀρχῶν. Ἡ σκέψις τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἡ ἐμὴ τουλάχιστον σκέψις ἦτο, ὅτι προτιμότερον ἤθελον εἶσθαι ὡς πρὸς τοὺς βαθμοὺς τῶν προξένων νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν ὁ ἐσχάτως ψηφισθεὶς παρὰ τῆς Βουλῆς νόμος τῷ 1878, ὅστις προέβλεψε περὶ πάντων τούτων· ἀλλ’ ἐνομίσαμεν ὀρθὸν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ νὰ μὴ ἀπομακρυνθῇ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου. Ἂν θέλῃ ὁ ἀξιότιμος κ. Δηλιγιάννης νὰ ὑποστηρίξῃ καὶ νὰ προτείνῃ τὸν ὑποβιβασμὸν τῶν προξενείων Ῥουχτσουκίου καὶ Ἰασίου εἰς ὑποπροξενεῖα, συντάσσομαι μετὰ τῆς γνώμης του καὶ θέλω ψηφίσει ὑπὲρ αὐτῆς.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ψύλλας προτείνει τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ ἄρθρου 5 ὡς ἑξῆς. «Τὸ ἐν Ὀδησσῷ Προξενεῖον προάγεται εἰς Γενικὸν Προξενεῖον, τὰ δ’ ἐν Βάρνῃ καὶ Σέῤῥαις ὑποπροξενεῖα προάγονται εἰς προξενεῖα, ὑποβιβάζονται δὲ εἰς προξενεῖον τὸ Γενικὸν Προξενεῖον Ἰασίου καὶ εἰς ὑποπροξενεῖον τὸ προξενεῖον Ῥουχτσουκίου.» (Ἐπιψηφίζεται τὸ ἄρθρον 5 κατὰ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ψύλλα.) Ἄρθρον 6.

§145ΨΥΛΛΑΣ. Ἐπρότεινα, ὅπως τὸ ἐν Καβάλλᾳ ὑποπροξενεῖον γείνῃ ἔμμισθον. Τοῦτο τὸ εἶχον προτείνει καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τὸ εἴχατε ἀποδεχθῇ. Προσέθεσα νῦν καὶ τὸ ἐν Ἡρακλείῳ τῆς Κρήτης, ὅπως γείνῃ καὶ αὐτὸ ἔμμισθον, διότι ὑπάρχει ἀνάγκη ἐν Κρήτῃ, σήμερον μάλιστα, ὅπως ὁ πρόξενος δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ. Τὸ Ἡράκλειον μετὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1867 δὲν ἔχει οὐδὲν σχεδὸν εἰσόδημα. Αὐτὸ ἦτο τὸ διαρκὲς παράπονον ὅλων τῶν ὑπηρετησάντων ἐκεῖ, καὶ ὅλοι ἐζήτουν νὰ μετατεθῶσι καὶ φύγωσιν ἐκεῖθεν, ἐνῷ οἱ Κρῆτες προσέρχονται, καθὼς γνωρίζετε, καὶ ζητοῦσι συχνὰ οὐ μόνον τὴν προστασίαν τοῦ προξενείου, ἀλλὰ καὶ ἐνίοτε τὴν χρηματικὴν αὐτοῦ συνδρομήν.

§146Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι εἰς τὸ Ἡράκλειον δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ ἔμμισθος ὁ Πρόξενος. Κατὰ πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχω, εἰσπράττονται ἀπὸ 70–100 δραχμαὶ κατὰ μῆνα, ἔχει καὶ 200 δραχμὰς κατὰ μῆνα, ὥστε τὸ προξενεῖον Ἡρακλείου ἔχει μισθὸν 280 δραχμῶν κατὰ μῆνα, αἱ ὁποῖαι νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκεταί· ὥστε νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προστεθῇ ἄλλη δαπάνη. Ἐγὼ εἶχον συγγενῆ τελευταῖον ἐκεῖ ὡς πρόξενον, ὁ ὁποῖος μοὶ εἶπεν, ὅτι αὐτὰ εἶναι τὰ εἰσοδήματά του, καὶ δὲν εἶναι ὀλίγα. Εἰς τὴν Καβάλλαν βεβαίως πρέπει νὰ προστεθῇ κἄτι τι, διότι σήμερον εἶναι μία θέσις ἐπίκαιρος, καὶ ὁ ὑπάρχων πρόξενος, μὴ δυνάμενος νὰ ζῇ διὰ τοῦ μισθοῦ, τὸν ὁποῖον ἀπολαμβάνει, κατηγορεῖται αἰωνίως ὡς ὑποπίπτων εἰς ἄτοπα.

§147ΨΥΛΛΑΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμολόγησεν, ὅτι εἶχεν ἐν Ἡρακλείῳ μέχρις ἐσχάτων συγγενῆ του ὡς ὑποπρόξενον, ὁ ὁποῖος δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι ἐζήτει διαρκῶς τὴν μετάθεσίν του, λέγων, ὅτι δὲν δύναται νὰ ζήσῃ εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα μὲ τὰ γλίσχρα εἰσοδήματα τοῦ Ὑποπροξενείου, καὶ τὴν μικρὰν ἐπιχορήγησιν, τὴν ὁποίαν ἐλάμβανε, καὶ ὡμολόγησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι εἶχεν ἐν ὅλῳ ὁ συγγενής του Ὑποπρόξενος δραχμὰς 280 κατὰ μῆνα, ὅπως ζήσῃ. Ἀλλὰ διὰ τὸν λόγον τοῦτον παρῃτήθη τῆς προξενικῆς ὑπηρεσίας καὶ διωρίσθη πρὸ ὀλίγου καιροῦ ὡς πάρεδρος, μοὶ φαίνεται, ἐν τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ. Φαντάζεσθε ποτὲ, ὅτι ὑπάλληλος, διευθύνων ὑποπροξενεῖον, ἔχον ὑπηρεσίαν πολλαπλῆν καὶ ποικίλην, καὶ ὅστις ὀφείλει νὰ ἀντιπροσωπεύῃ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ποῦ; ἐν Κρήτῃ, ἐν Ἡρακλείῳ δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ μὲ 280 δραχμὰς κατὰ μῆνα· ἰδοὺ διατὶ ἐπρότεινα νὰ μισθοδοτηθῇ ὁ ὑποπρόξενος ἐν Ἡρακλείῳ, σύμφωνα πρὸς ὅσα 145. αὐτὴ ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1878, οὗ τινος ἀνεβλήθη ἡ ἐφαρμογὴ ἐπὶ δύο ἤδη ἔτη. Ἐπίσης ἐν τῷ αὐτῷ νόμῳ ὡς καὶ ἐν τῷ ἀρχαιοτέρῳ ὁρίζεται, ὅτι πρέπει νὰ χορηγῆται ποσὸν διὰ γραφικὰ ἔξοδα, διὰ κατοικίαν τοῦ προξένου, καὶ διὰ κλητῆρα. Ἐγὼ προσέθεσα ἐν τῇ τροπολογίᾳ μου νὰ δοθῶσιν ὡς γραφικὰ ἔξοδα 2,400 δραχμαὶ διὰ τὸ ἔτος 1881, ἀφοῦ τοσαῦτα δίδονται σήμερον εἰς τὸ ὑποπροξενεῖον Βώλου, ὅπερ τὴν αὐτὴν ἔχει καὶ πολιτικὴν καὶ ἐμπορικὴν σημασίαν μὲ τὸ Ἡράκλειον.

§148ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ πρότασις ὅπως τὸ ἐν Ἡρακλείῳ ὑποπροξενεῖον γείνῃ ἔμμισθον, δὲν εἶναι ἀναπόφευκτος. Καθ’ ὃν χρόνον δὲν προβλέπομεν περὶ τοῦ προξενείου Θεσσαλονίκης, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἦναι γενικὸν προξενεῖον, καὶ νὰ αὐξηθῇ ὁ μισθὸς τοῦ προξένου, καθ’ ὃν χρόνον δὲν προβλέπομεν διὰ τὰ Χανιά, νὰ προβλέψωμεν διὰ τὸ Ἡράκλειον, μοὶ φαίνεται ἀλυσιτελές.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δέχεται τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ψύλλα, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς· «Τὸ ἐν Καβάλλᾳ ὑποπροξενεῖον κατατάσσεται εἰς τὴν κατὰ τὸ ἄρθρον 34 τοῦ ἀπὸ 15 Ὀκτωβρίου 1853 νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τῶν προξενείων πρώτην κατηγορίαν τῶν προξενικῶν ἀρχῶν. Ὁρίζεται δὲ ὁ μισθὸς τοῦ ὑποπροξένου εἰς δραχμὰς 400». (Ἐπιψηφίζεται τὸ ἄρθρον 6 κατὰ τὴν τροπολογίαν ταύτην, εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου.)

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι Κοντογιάννης, Γεροθανάσης, Ἀνδρίτσος καὶ Τσαμόπουλος ὑπέβαλον τροπολογίαν εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως τῶν ἀδιαθέτων γαιῶν κλπ.

§151ΡΟΥΚΗΣ. Τὸ περὶ ἀρδεύσεως, κ. Πρόεδρε.

§152ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Τὸ περὶ ἀρδεύσεως – δὲν ἔχει ἀντίῤῥησιν ἡ Κυβέρνησις.

§153ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὴν σύμβασιν τοῦ Λαυρίου εἰς ά ἀνάγνωσιν.

§154ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἡ σύμβασις τοῦ Λαυρίου προηγεῖται κατὰ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§155ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Προηγεῖται τὸ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης. Παρακαλῶ, ἵνα συζητηθῇ αὐτό.

§156ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἂς γείνῃ ἡ ά ἀνάγνωσις τοῦ περὶ Λαυρίου, καὶ κατὰ τὴν δευτέραν συζητοῦμεν.

§157ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Θὰ ὁιλήσω.

§158ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁμιλεῖτε κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν. Τόσα ἄλλα σπουδαιότερα νομοσχέδια ἐγένοντο δεκτὰ εἰς ά ἀνάγνωσιν ἄνευ συζητήσεως.

§159ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Θὰ ὁμιλήσω.

§160ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἂς ὁμιλήσῃ· δὲν ἀπαντῶμεν, κύριε Πρόεδρε.

§161ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ζετεῖται ἡ πρώτη ἀνάγνωσις διαφόρων νομοσχεδίων καὶ ἡ Βουλὴ δὲν συμφωνεῖ νὰ προτάξῃ οὐδὲν ἐξ αὐτῶν, τὴν παρακαλῶ, ἀφοῦ ἀναβάλλεται ἡ βʹ ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου ἐπὶ τοῦ καταναλισκομένου καπνοῦ, νὰ χρησιμοποιήσωμεν αὐτὴν τὴν ὀλίγην ὥραν, συζητοῦντες εἰς γʹ ἀνάγνωσιν τὸ περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων.

§162ΤΖΑΝΕΣ. Ἀντὶ νὰ προταχθῇ αὐτὸ πρέπει νὰ σκεφθῶμεν πῶς νὰ ἀνακουφίσωμεν αὐτοὺς τοὺς δυστυχεῖς, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν ἤδη εἰς τὰς τάξεις. Φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ῥούφου.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προτείνει τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ὅπως προηγηθῇ τὸ περὶ εἰσπράξεως τῶν καθυστερούντων. (Γίνεται δεκτὴ ἡ πρότασις, εἶτα δὲ καὶ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου.) Ἄρθρον 1.

§164ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ «κατὰ δόσεις» πληρονομένων παρελείφθη ἡ λέξις «ἐνιαυσίους.» Νὰ προστεθῇ. (Γίνεται τὸ ἄρθρον δεκτὸν μὲ τὴν προσθήκην.) Ἄρθρον 2.

§165ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνταῦθα ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ περιορισθῇ τὸ τεταρτημόριον εἰς δεκατημόριον. Δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω εἰς τοῦτο.

§166ΡΑΛΛΗΣ. Κάμετε ὅ,τι θέλετε.

§167ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι καὶ εἰς τὸν νόμον περὶ ἀροτριώντων κτηνῶν ὑπάρχει πεμπτημόριον, καὶ διότι ἡ προσθήκη τοῦ τεταρτημορίου εἶναι μία ἀπειλὴ κατ’ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ πληρώσῃ· ἑπομένως ἐπιμένω εἰς τὸ νομοσχέδιον.

§168ΡΙΚΑΚΗΣ. Πρόκειται νὰ ἐπιβαρύνωμεν τοὺς ὀφειλέτας μὲ 25% περισσότερον. Εἶναι λόγοι διάφοροι, διὰ τοὺς ὁποίους εἷς ὀφειλέτης δὲν ἠμπορεῖ νὰ πληρώσῃ· πρέπει νὰ καταδικάζηται εἰς ποινὴν καὶ νὰ πληρώνῃ τόκους;

§169ΤΙΝΕΣ. Ἂς πληρώσουν.

§170ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀκούω τὴν λέξιν «ἂς πληρώσουν.» Εὐχῆς ἔργον εἶναι νὰ ἐγεννῶντο ὅλοι οἱ ἄνθρωποι πλούσιοι, ἀλλὰ δυστυχῶς οἱ περισσότεροι καὶ εἰς ὅλα τὰ ἔθνη γεννῶνται πτωχοί.

§171ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι.

§172ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Αὐτὸ τὸ «ἂς πληρώσωσιν» εἶναι αὐθάδες καὶ οἱ νόμοι δὲν γίνονται διὰ τοὺς πλουσίους μόνον, ἀλλὰ διὰ τοὺς πτωχούς. Καθ’ ἣν στιγμὴν ἀφίνομεν ἐρήμους τὰς οἰκογενείας, θέλετε νὰ ἐπιβάλωμεν καὶ πρόστιμα διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν φόρων; Ἐγὼ προτείνω νὰ ἀφαιρεθῇ ὁλόκληρος ὁ ὅρος τοῦ προστίμου διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν φόρων, ἐφ’ ὅσον διαρκεῖ ἡ ἐπιστράτευσις καὶ δι’ ἓξ μῆνας κατόπιν, μεχρισοῦ ἐπανέλθωσι καὶ τακτοποιήσωσι τὰς οἰκογενειακάς των οἰκονομίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπάντησις εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι λέγουν «ἂς πληρώσουν». Λοιπὸν προτείνω νὰ ἀφαιρεθῇ ὁλοτελῶς ἡ διάταξις περὶ προστίμου διὰ τοὺς μὴ πληρόνοντας τοὺς φόρους ἐγκαίρως, ἐφ’ ὅσον διαρκεῖ ἡ ἐπιστράτευσις καὶ ἓξ μῆνας κατόπιν.

§173ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Χωλαίνει, κύριοι, ἡ εἴσπραξις τῶν δημοσίων ἐσόδων καὶ πρὸ πάντων τῶν φόρων, διότι κατὰ τὴν νομοθεσίαν ἡμῶν τὰ πάντα ἐξαρτῶνται ἀπὸ τὴν καταδίωξιν· ἐὰν δὲν καταδιωχθῇ ὁ φορολογούμενος, δὲν ὑπάρχει οὐδὲν ἐλατήριον, τὸ ὁποῖον νὰ τὸν ἀναγκάζῃ νὰ πληρώσῃ. Ἐπειδὴ δὲ οἱ φορολογούμενοι εἶναι ἄπειροι, ἐννοεῖτε, ὅτι δὲν εἶναι εὔκολον νὰ καταδιωχθῶσιν ὅλοι· ὑπάρχουν δὲ καὶ πολλοί, τοὺς ὁποίους δὲν φθάνει εὐκόλως ἡ καταδίωξις, διότι ἵστανται πολὺ ὑψηλὰ καὶ εἶναι ἰσχυροί· Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον καθυστεροῦνται πολλοὶ φόροι, καὶ ἂν ἐξετάσητε τὰ δημόσια βιβλία θέλετε ἴδει, ὅτι ἡ καθυστέρησις προέρχεται οὐχὶ ἀπὸ τοὺς πτωχούς, διότι αὐτοὺς τοὺς φθάνει ἡ καταδίωξις, ἀλλὰ ἀπὸ τοὺς εὐπόρους καὶ ἰσχυροὺς, μέχρι τῶν ὁποίων δὲν ἀναβιβάζεται ἡ καταδίωξις· διὰ τοῦτο ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον, καὶ εἰσήχθη ἐν τῇ νομοθεσίᾳ ἡμῶν ἀπὸ τοῦ 1877 μέσον, δι’ οὗ νὰ ἀναγκάζηται ὁ φορολογούμενος νὰ φροντίζῃ καὶ οἴκοθεν περὶ τῆς πληρωμῆς τῶν φόρων, καὶ τοῦτο εἶναι ἡ προσθήκη χρηματικῆς τινος ζημίας εἰς τοὺς μὴ πληρόνοντας ἐμπροθέσμως. Ὁ νόμος τῶν ἐπιτηδευμάτων τοῦ 1877 ἐπέβαλεν ἓν δεκατημόριον εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἐγκαίρως δὲν πληρώσει· ὁ νόμος περὶ ἀροτριώντων κτηνῶν ἐπέβαλεν ἐπίσης ἓν πεμπτημόριον· τὸ τελευταῖον δὲ τοῦτο ἔφερε λίαν εὐάρεστα ἀποτελέσματα, διότι σχεδὸν εἰσεπράχθησαν ὅλοι οἱ φόροι· οὐχ’ ἧττον διευκολύνθη ὄχι ὀλίγον καὶ ἡ εἴσπραξις τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων. (Ἐσυλλογίσθην λοιπὸν, ὅτι ἦτον ἀνάγκη νὰ ἐπεκτείνω τὸ αὐτὸ μέτρον ἐφ’ ὅλων τῶν ὀφειλετῶν τοῦ δημοσίου ἀπὸ φόρους καὶ ἄλλα μικρὰ χρέη· εἰς τὸν ὀφειλέτην δίδεται προθεσμία ἀντὶ τῶν 15 ἡμερῶν, τὰς ὁποίας ὁ ἰσχύων νόμος κανονίζει, 50 ἡμέραι· ἔχων δὲ οὗτος ὑπ’ ὄψιν, ὅτι θέλει ὑποστῆ καὶ ζημίαν, ἐὰν δὲν πληρώσῃ, θὰ φροντίζῃ νὰ πληρώνῃ ἐγκαίρως. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐπιμένω εἰς τὴν ποινὴν τοῦ τεταρτημορίου.

§174ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐν ὅσῳ ὑπάρχει ἡ ἐπιστράτευσις νὰ μὴ πληρώσουν.

§175ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὶ ἔχει νὰ κάμῃ ἡ ἐπιστράτευσις; Θὰ δώσωμεν προθεσμίαν μακράν.

§176ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Νὰ δώσωμεν διὰ τοῦ νόμου προθεσμίαν.

§177ΤΖΑΝΕΣ. Ἐὰν παραταθῇ ἡ κατάστασις, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, τίς θὰ εὑρεθῇ νὰ πληρώσῃ χρήμασι τὰ χρέη αὑτοῦ, ἐὰν δὲν δώσῃ τὴν ψυχήν του πλέον; Ἀφῃρέσαμεν καὶ τὴν τελευταίαν πνοὴν ἀπὸ τὸ ἔθνος· δὲν ἀφίνομεν τοὺς δυστυχεῖς συμπολίτας μας εἰς τὴν δυστυχίαν των; Ἐγὼ δὲν ψηφίζω τοιοῦτον νόμον, ἐκτὸς ἐὰν τεθῇ ὅρος, ὅτι ὁ νόμος ἀναστέλλεται μέχρι τῆς περατώσεως τῆς ὑποθέσεως τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Πρέπει νὰ ἤμεθα πολὺ σκληροὶ καὶ ἀσυνείδητοι, ἀφοῦ ἀφῃρέσαμεν καὶ τὴν τελευταίαν ἰκμάδα ἀπὸ τὸ ἔθνος, νὰ θέλωμεν νὰ τῷ ἐπιβάλωμεν καὶ ποινάς. Κύριε πρόεδρε, θεωρῶ τὸν νόμον πολὺ σκληρὸν καὶ διὰ τοῦτο θέλω τὸν καταψηφίσει, καὶ παρακαλῶ μάλιστα τὴν Βουλὴν ὁμοθύμως ν’ ἀποκρούσῃ αὐτόν.

§178ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι, ἐπιμένω εἰς τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, διότι νομίζω, ὅτι ὅπως ἤδη ἔρχεται ὁ νόμος ἤθελε θεωρηθῆ ἄδικος. Ἐν τῇ ἐπιτροπῇ παρεδέχθημεν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἐθεωρήσαμεν ὡς ἀπαραίτητον ἀνάγκην νὰ συμβιβάσωμεν τὸν νόμον αὐτὸν μὲ τὴν παροῦσαν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται τὸ Κράτος. Ὁ ὀφειλέτης κατὰ τὸν νόμον ἐπιβαρύνεται μὲ τόκον ὑπερημερίας, καὶ μὲ πρόστιμον 25%. Εἶναι ὀρθὸν λοιπὸν κατὰ τὰς παρούσας μάλιστα περιστάσεις νὰ ἐπιβαρύνηται ὁ ὀφειλέτης μὲ 33%, ὥστε ἐάν τις ὀφείλῃ 100 δραχμὰς, νὰ πληρώνῃ 133; Δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς λόγος, ἀφοῦ μάλιστα τὰ μέσα τῆς καταδιώξεως ὑπάρχουσι.

§179ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἕως τώρα κατεδιώκοντο οἱ ὀφειλέται, ἀλλὰ τὰ χρήματα δὲν εἰσεπράττοντο.

§180ΡΙΚΑΚΗΣ. 18% δὲν εἶναι προτιμότερον νὰ πληρώσωσι; Διὰ νὰ μὴ πληρώνῃ τις 18%, θὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ πληρώσῃ, οὐδὲ νὰ δανεισθῇ δὲν θὰ δύναται, διότι, ἐὰν δύναται νὰ δανεισθῇ, τότε θὰ πληρώνῃ 8% μόνον, καὶ θὰ ἀπαλλαχθῇ. Ἅμα λοιπὸν δύναται νὰ δανεισθῇ, θὰ πληρώνῃ τὸ δημόσιον. Πρέπει νὰ ὑπάρξῃ μία βάσις καὶ ἓν μέτρον τοιοῦτον, ὥστε ἡ ἐπιθυμία ἡμῶν νὰ εἰσπραχθῶσι τὰ ὀφειλόμενα νὰ ἐκπληρωθῇ. Ἀλλὰ διὰ νὰ γείνῃ τοῦτο δὲν πρέπει ὁ νόμος νὰ ἦναι τόσον καταπιεστικός. Ἐὰν ὑπάρχωσιν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ πληρώσωσι, δὲν θὰ εἴπῃ ὅτι ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ πληρώσωσι, πρέπει νὰ ἐπιβαρυνθῶσι μὲ τόσα μεγάλα πρόστιμα.

§181ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετά.

§182ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀπὸ τοὺς γέροντας τῆς πατρίδος μου ἤκουσα, ὅτι ὅταν οἱ Ἀρβανῖται εἰσήλασαν εἰς τὸν Μωρέαν ἐπέβαλον φόρους δυνατοὺς, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ὑπῆρχε νόμισμα, ἐλάμβανον ὁμολογίας, καὶ ὅταν ἀνεχώρησαν ἄφησαν ἐντολοδόχους εἰς τὴν Τρίπολιν, διὰ νὰ πληρωθῶσι διὰ τὰς ὁμολογίας αὐτὰς, ἀλλ’ ἔμενον ἀνεξόφλητοι μέχρι τοῦ 1821, ὅτε, παραδοθείσης τῆς Τριπόλεως, εὑρέθησαν αἱ ὁμολογίαι, αἵτινες ἔφερον χρέος διὰ μόνον τὸ Βιλαέτι τοῦ Μισθρᾶ 35 μιλιούνια γρόσια. Τοιοῦτόν τι θέλει νὰ μᾶς κάμῃ τώρα καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς δι’ αὐτῶν τῶν προστίμων, ὥστε νὰ ἔχῃ ἑκατομμύρια ἐπὶ ἑκατομμυρίων εἰς τὰ βιβλία του καὶ κατόπιν νὰ ἔλθῃ ἕνας νόμος νὰ τὰ διαγράψῃ, ὅπως ἐπράξαμεν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν διὰ τὰ παρελθόντα. Κύριε Ὑπουργὲ, εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν ὑπάρχει ἡ μεγαλειτέρα ἀνέχεια τί τὸν θέλεις αὐτὸν τὸν νόμον; Ἔπειτα εἰς τὰς περιστάσεις αὐτὰς, ἀφοῦ μάλιστα χθὲς ἐκάμαμεν αὐτὸν τὸν δρακόντειον νόμον νὰ λαμβάνωμεν ἐπιστράτους μέχρι ἐξοντώσεως τῶν οἰκογενειῶν, διότι τὸ ὑπηγόρευσεν ὑψίστη ἀνάγκη, πρέπει νὰ ἐπιβαρύνωμεν καὶ τὸν πατέρα καὶ τὰς ὀρφανὰς οἰκογενείας εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἐξέλθωσιν ἐπαῖται; Προτείνω λοιπὸν καὶ ἐπιμένω νὰ ψηφισθῇ ἡ πρότασίς μου, ὅτι, διαρκούσης τῆς ἐπιστρατείας, καὶ μετὰ ἕξ μῆνας ἀκόμη νὰ μὴ τεθῇ εἰς ἐκτέλεσιν ὁ νόμος αὐτός.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ θὰ τεθῇ ὡς τελευταία διάταξις.

§184ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐρωτήσατε ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς ἐπιτροπῆς, κ. Πρόεδρε.

§185ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἐπρότεινα τὴν ἀπάλειψιν, καὶ νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ ἀπάλειψις.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπροτείνατε τὴν ἀναστολὴν τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου.

§187ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὄχι ὅλου τοῦ νόμου. (Θόρυβος.) Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§188ΡΑΛΛΗΣ. Ἤθελα νὰ μάθω ἐὰν σήμερον οἱ φίλοι τοῦ κ. Δηλιγιάννη παραλύουν τὴν συνεδρίασιν, διότι δὲν βλέπω κανένα. (Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος.)

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία. Ὥρα 7½.