1881.02.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 76

τῆς 19 Φεβρουαρίου 1881.

Ὥρᾳ 2½ μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκρίνονται τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ ταμείου τῶν ἱερατικῶν σχολῶν ἐγένετο ἡ παρατήρησις, ὅτι πιθανὸν νὰ ψηφισθῶσιν ἄλλοι νόμοι περὶ καθυστερούντων, πρέπει δ’ ἑπομένως νὰ διαγραφῇ ἡ περὶ ἐφαρμογῆς τῶν διατάξεων τοῦ ΥΛΣΤʹ νόμου τοῦ 1871 διάταξις. Τὴν πρότασιν ταύτην παρεδέξατο ἡ Βουλή· ἀλλ’ ἀντὶ νὰ τεθῶσιν ἐν ἀρχῇ τοῦ ἄρθρου αἱ λέξεις «τῶν νόμων,» ἐτέθησαν ἐν τέλει, οὕτω δὲ τὸ ἄρθρον εἶναι ἀσαφές. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ τὴν διόρθωσιν τοῦ μέρους τούτου τῶν πρακτικῶν τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως συμφώνως πρὸς τὴν ἀπόφασίν της;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἄλλη ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§4ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ ἐγκρίνονται. Οἱ κύριοι Κωνσταντᾶς, Ζερβὸς καὶ Νικοκάβουρας ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ συμβιβαστικῆς λύσεως τῶν μεταξὺ Δημοσίου καὶ τῆς ἐγχωρίου περιουσίας Κερκύρας διαφορῶν. Θὰ τυπωθῇ. Κάτοικοι Δύμης τῶν Πατρῶν αἰτοῦσι νὰ μὴ καταδιωχθῶσι διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν παρ’ αὐτῶν δηλωθεισῶν γαιῶν, αἵτινες ἐξῃρέθησαν κατόπιν ὡς δασικαὶ περιφέρειαι.

§6ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἀνάγεται εἰς τὸ ἐπανειλημμένως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀναπτυχθὲν ζήτημα. Ὁ κ. ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι αἱ περιφέρειαι αὗται θεωροῦνται ὡς δασικαὶ καὶ ἀπαγορεύεται ἐν αὐταῖς ἐργασία. Παρακαλῶ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν ταύτην.

§7Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κακῶς ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς δασικαὶ αἱ περιφέρειαι αὗται, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ στείλῃ τὸν ἐπιθεωρητὴν καὶ τὸν νομάρχην, ὅπως ἀποφανθῶσι περὶ τούτου, διότι δάσος δὲν ὑπάρχει ἐκεῖ.

§8ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Θὰ ἐξετάσω τὴν ὑπόθεσιν, καὶ ἂν μὲν ἦναι δάσος, θὰ ἐπιστραφῶσι τὰ χρήματα εἰς τοὺς δηλώσαντας, ἐὰν δὲ δὲν ἦναι δάσος, θὰ ἐξακολουθῶσι νὰ πληρώνωσι τὰς δόσεις.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβάλλει ἀπόσπασμα τῶν πρακτικῶν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου τῆς 14 Ἰανουαρίου τοῦ 1881, ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει τοῦ βουλευτοῦ Δωρίδος. Εἶναι κατατεθειμένον εἰς τὸ γραφεῖον, δύναται δὲ ν’ ἀναγνώσῃ αὐτὸ ὁ βουλόμενος ἐκ τῶν κυρίων βουλευτῶν.

§10ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καταθέσῃ κατάστασιν τῶν δανείων μέχρι τοῦ 1880.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀθ. Ἀλεξόπουλος, κάτοικος Σαμπάναγα τῆς Ἠλείας, παραπονεῖται, ὅτι δεκανεύς τις, διερχόμενος τοῦ χωρίου του, τῷ ἀφήρεσεν 8 ἀμνοὺς, κακώσας αὐτὸν δεινῶς ἄνευ ἀφορμῆς. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν παρακαλεῖται νὰ λάβῃ γνῶσιν καὶ νὰ ἐνεργήσῃ ὅ,τι πρέπει.

§12ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μοὶ δώσῃ μίαν πληροφορίαν. Ὁ Θεόδωρος Νικολόπουλος, εἷς ἐκ τῶν ἀφεθέντων λοχιῶν, ἀνήκων εἰς μίαν ἐπίσημον στρατιωτικὴν οἰκογένειαν, ἣν γνωρίζει καλῶς ὁ κ. ὑπουργὸς, ἐζήτησε νὰ ἐπανέλθῃ τώρα κατὰ τὴν ἐπιστρατείαν εἰς τὸ σῶμά του μὲ τὸν βαθμὸν, τὸν ὁποῖον εἶχε· δὲν τὸν δέχονται ὅμως, διότι λέγουσιν, ὅτι ὡς σιτιστὴς εἶχε κρατήσῃ 100 δραχμὰς, τὰς ὁποίας ὅμως ἐξελθὼν ἐπλήρωσε· δι’ αὐτὸ τὸ ἔγκλημα λοιπὸν δὲν τὸν ἐδέχθησαν. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὴν ἐπιλήψιμον διαγωγὴν αὐτοῦ τοῦ ὑπαξιωματικοῦ, ἐν ᾧ εἶναι ἄλλοι ὑπαξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι μάλιστα διῆλθον ἀπὸ στρατοδικεῖον, καὶ μ’ ὅλον τοῦτο τοὺς ἐδέχθησαν καὶ ὑπηρετοῦν εἰς τὸν στρατὸν καὶ ἐδικαιώθησαν, ἐνῷ αὐτὸς οὔτε παρεπέμφθη νὰ δικασθῇ.

§13Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Ἐπὶ τῆς προκατόχου κυβερνήσεως, κύριοι, εἶχεν ἐκδοθῆ ἐγκύκλιος καὶ διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπετρέπετο νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ οἱ προϋπηρετήσαντες ἀξιωματικοί, ἀλλὰ τὸ διάταγμα ἐκεῖνο ἀπῄτει, ἵνα οἱ ἐπανερχόμενοι εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ μὲ τοὺς βαθμούς των ἔχωσι χρηστὴν διαγωγήν· ἡ ἐκτίμησις δὲ αὕτη ἀνήκει εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἥτις κανονίζει τὸ ζήτημα τοῦτο ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διδομένων ἀφέσεων. Τοιαῦται διαταγαὶ εἶχον ἐκδοθῆ ἔκτοτε καὶ ἐξακολουθοῦσιν ὑφιστάμεναι εἰς τὰ διάφορα στρατολογικὰ γραφεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα προσέρχονται οἱ θέλοντες νὰ ἀνακαταταχθῶσιν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι πρὸ καιροῦ εἶχε γείνει ἡ αἰτίασις, ὅτι εἷς ὑπαξιωματικὸς, ἄλλοτε λοχίας, ἐζήτησε νὰ ἐπανέλθῃ, ἀλλὰ δὲν ἐνθυμοῦμαι ἐὰν ἐπὶ τῆς προκατόχου κυβερνήσεως ἢ ἐπὶ τῆς νῦν ἠρνήθη ἡ ὑπηρεσία νὰ τὸν κατατάξῃ λόγῳ, ὅτι ὑπῆρχον λόγοι, μὴ ἐπιτρέποντες τὴν κατάταξίν του, διότι δὲν ἔχει χρηστὴν διαγωγήν. Τὸ ζήτημα, ὅπως ἠθέλησε νὰ τὸ θέσῃ ὁ κ. βουλευτὴς Λακεδαίμονος, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ τίθηται, καὶ μάλιστα ἀφοῦ ἠθέλησε νὰ ἐξομοιώσῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ στρατοῦ μὲ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς, καθόσον, ἐὰν ἐπῆλθέ ποτε αἰτίασις κατὰ ἀξιωματικῶν, αὕτη ὑπεβλήθη εἰς τὰς διατυπώσεις τοῦ νόμου, καὶ εἰ μὲν ἦσαν ἔνοχοι, κατεδικάσθησαν, εἰ δὲ ἦσαν ἀθῶοι, ἠθωώθησαν. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αὐτῇ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ δώσω μερικὰς πληροφορίας κατόπιν τοῦ ἐγγράφου τῶν ὑποδηματοποιῶν, τοῦ ὁποίου ἡ ὑποβολὴ ἐγένετο καὶ σχετικῶς πρὸς τὴν ἐπερώτησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Ἀθηνῶν κ. Καλλιγᾶν κατόπιν τῆς ἀπαγορεύσεως, ἣν διέταξεν ἡ Γαλλικὴ κυβέρνησις ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς πολεμοφοδίων ἀπὸ τοὺς Γαλλικοὺς λιμένας. Μολονότι μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς δὲν ὑπάρχει κανὲν τὸ ἐνδόσιμον, ὥστε νὰ πιστεύσῃ ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία, ὅτι αἱ παραγγελίαι τῶν διαφόρων εἰδῶν εἴτε ἱματισμοῦ, εἴτε ὑποδήσεως, εἴτε ἐξαρτήσεως, θέλουσιν ὑποβληθῆ εἰς τὸ περὶ πολεμοφοδίων ἀπαγορευτικὸν μέτρον, οὐχ ἧττον μετὰ τὴν ἀπαγόρευσιν αὐτὴν τῆς Γαλλικῆς κυβερνήσεως οἱ ἐργολάβοι, οἱ ὁποῖοι προσεπάθησαν νὰ συναλλαγῶσι μετὰ τῆς ἐν Παρισίοις ἐπιτροπῆς, ἠθέλησαν νὰ ἀναγράψωσι καὶ τὸν ὅρον αὐτόν. Ἡ κυβέρνησις ἐνήργησεν ὅπως ὤφειλε νὰ ἐνεργήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, καὶ ἐπειδή, μολονότι δὲν πιστεύει, εἶναι ὅμως ἐνδεχόμενον νὰ συμβῇ τοιοῦτόν τι, ἔλαβε τὰ κατάλληλα μέτρα, ἵνα μὴ ἐπέλθῃ τοιαύτη ἀπαγόρευσις, ἤ, ἐὰν ἐπέλθῃ, νὰ ἀναπληρωθῇ δι’ ἄλλων παραγγελιῶν, ὥστε ὁ ἑλληνικὸς στρατὸς νὰ μὴ καθυστερήσῃ ἀπέναντι τῶν περιστάσεων καὶ τῶν παραγγελιῶν, τὰς ὁποίας ἡ κυβέρνησις ἔκαμε, καὶ ἡ σημερινὴ καὶ ἡ προκάτοχος. Ἐπὶ τούτῳ μεταξὺ διαφόρων ἄλλων μέτρων θὰ ἦναι καὶ τὸ μέτρον, ὅπως ἓν μέρος τῆς ὑποδήσεως, ἡ ὁποία εἶχε παραγγελθῆ εἰς τὴν Εὐρώπην, ἐκτελεσθῇ ἐνταῦθα, διὰ νὰ προλάβωμεν πάντα κίνδυνον, ὅστις δύναται νὰ ἐπέλθῃ.

§14ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ζητήματος, κ. πρόεδρε, ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν ἔδωκεν ἐπαρκεῖς πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι ν’ ἀναιρῶσι τὰς ἰδικάς μου. Λέγει, ὅτι ἡ προκάτοχος κυβέρνησις εἶχεν ἐκδώσει διάταγμα, ὥστε οἱ ἀνακατατασσόμενοι νὰ ἦναι ἀνεπίληπτου διαγωγῆς. Τοῦτο ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ ἐνθυμηθῶ, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν διέταξεν ὅλα τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα, ὥστε οἱ παρουσιαζόμενοι νὰ καταταχθῶσιν, εἴτε εὔζωνοι, εἴτε χωροφύλακες, εἴτε ἐπανερχόμενοι ὑπαξιωματικοὶ, νὰ ἔχουν ἀνεπίληπτον διαγωγὴν ἀπὸ τῆς γεννήσεώς των. Εἷς δήμαρχος, πολὺ εὐφυῶς χλευάζων τὴν τοιαύτην ἀξίωσιν, ἀπήντησεν, ὅτι μόνος ὁ πνευματικὸς δύναται νὰ γνωρίζῃ τὴν ἀνεπίληπτον διαγωγὴν ἑνὸς ἀτόμου, καὶ εἶχε πολὺ δίκαιον νὰ χαρακτηρίσῃ τὸν τοιοῦτον ὅρον ὡς ὑπὸ μωρῶν ἀξιούμενον, καθόσον προσέθηκεν, ὅτι γνωρίζει, ὅτι μόνοι οἱ ἀπολέσαντες τὰ πολιτικά των δικαιώματα εἶναι ἀνίκανοι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ. Τὸ κατ’ ἐμὲ, κύριοι, δύναμαι μετὰ θάῤῥους νὰ εἴπω, οὔτε οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἐνταῦθα δὲν ὑπέπεσεν ἀπὸ τῆς γεννήσεώς του εἰς ἐπιλήψιμόν τινα πρᾶξιν, καὶ μὴ νομίσητε, κύριοι, ὅτι ὁ ὅρος αὐτὸς ἐτέθη εἰλικρινῶς· τοὐναντίον, ἐτέθη ἐκ προθέσεως ὡς παγὶς, ἵνα δέχωνται ἐν τῇ κατατάξει ὅσους θέλουσι, καὶ ν’ ἀποπέμπωσιν ὅσους δὲν θέλουσιν. Αὐτὰ λοιπὸν συνέβη καὶ εἰς τὸν πρώην αὐτὸν ὑπαξιωματικόν· δὲν ἠθέλησαν νὰ τὸν κατατάξουν, διότι εἶχεν ἐπιλήψιμον διαγωγήν. Ποία εἶναι ἡ ἐπιλήψιμος πρᾶξις τοῦ ὑπαξιωματικοῦ αὐτοῦ; εἶναι, ὅτι καθυστέρησεν ἐκ τῆς διαχειρίσεώς του ὡς λοχίας σιτιστής 100 δραχμὰς, τὰς ὁποίας ὅμως ἅμα ἐξελθὼν ἐπλήρωσεν. Εἶναι τοῦτο ἐπιλήψιμος πρᾶξις, ἥτις τὸν καθιστᾷ ἀνίκανον εἰς ἀνακατάταξιν, εἰς ἐποχὴν μάλιστα τῶν παρουσῶν, περιστάσεων, ὅτε ζητοῦμεν μὲ τὸ κηρὶ νὰ εὕρωμεν ὑπαξιωματικούς; Μοὶ φαίνεται λοιπὸν, κ. πρόεδρε, ὅτι ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. ὑπουργοῦ δὲν εἶναι ἐπαρκὴς πρὸς δικαιολόγησιν διὰ τὸ ὁποῖον γίνεται εἰς τὸν περὶ οὗ πρόκειται πρώην ὑπαξιωματικὸν ἀδίκημα.

§15ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐρωτῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἐὰν ἐπιτρέπηται νὰ γείνῃ γνωστὸν διατί προτιμῶνται νὰ γίνωνται εἰς τὸ ἐξωτερικὸν αἱ παραγγελίαι ἐκείνων τῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἐκτελεσθῶσι καὶ ὑπὸ τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας;

§16ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Βεβαίως πρέπει νὰ λάβῃ γνῶσιν ἡ Βουλὴ διατί ἐπροτιμήσαμεν, ὥστε τὰ παραγγελθέντα νὰ ἔλθουν ἔξωθεν καὶ νὰ μὴ κατασκευασθῶσιν ἐδῶ. Καὶ ἰδίως ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ὑποδήσεως τοῦ στρατοῦ οἱ ἐργολάβοι εἶχον ἀναλάβει παρὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως τὴν κατασκευὴν 30,000 ὑποδημάτων, ἐπὶ δὲ τῆς σημερινῆς εἶχον παραγγελθῆ ἄλλαι τριάκοντα χιλιάδες. Ἀκόμη ἐργάζονται ἐπὶ τῶν παραγγελιῶν. Εἶχον δὲ ὡς ἀπαραίτητον ὑπ’ ὄψιν μου ἰδίως τὸ ζήτημα τοῦ χρόνου, εἰς ὃ ὑποτάσσω ὅλα τὰ ἄλλα ζητήματα. Βεβαίως τὰ διάφορα εἴδη περιεῖχον τὴν ἀξίαν, μὲ τὴν ὁποίαν τὰ ἠγόρασε τὸ δημόσιον. Δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δὲν ἐγένετο οὐδόλως ἐπίσημος ἐξέτασις μεταξὺ τῶν ὑποδημάτων, ἅτινα κατασκευάζονται ἐνταῦθα καὶ τῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἀπεδείχθη δὲ, ὅτι ἡ διάρκεια τῶν ἀρβυλῶν τῶν ἔξωθεν ἐρχομένων εἶναι κατά τι μεγαλειτέρα. Ἠναγκάσθημεν κατὰ τὸν Ἰανουάριον νὰ κάμωμεν μίαν παραγγελίαν 120,000 ἀρβυλῶν, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνουν ἐνταῦθα. Ἕνεκα δὲ τῆς εἰρημένης ἀπαγορεύσεως ἔλαβον τὸ μέτρον, ὥστε νὰ κατασκευασθῇ ἐνταῦθα ἓν μέρος τῆς ὑποδήσεως. Περὶ τῶν ἄλλων ὀφείλω νὰ δώσω αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν· ὅτι ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἐπληροφορήθην, ὅτι εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ὡς πρὸς τὰ ἄλλα εἴδη παρουσιάζεται ἡ ἀξία μικροτέρα, ἀλλὰ κατὰ τὴν παράδοσιν αὐτῶν ἀπαντῶνται δυσχέρειαι καὶ ἐκ μέρους τῶν παραλαμβανόντων καὶ ἐκ μέρους τῶν παραδιδόντων. Ἀφ’ ἑτέρου καὶ ἡ διάρκεια αὐτῶν τῶν εἰδῶν ἀπεδείχθη μικροτέρα καὶ ἡ ποιότης κατωτέρα τῶν ἐν Εὐρώπῃ κατασκευαζομένων.

§17Λ. ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, κ. ὑπουργὲ, νὰ μᾶς φέρητε τὰ φύλλα τῶν μητρώων τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπανῆλθον εἰς τὰ σώματα.

§18ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Κύριοι, νομίζω, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται οὔτε εἰς τὴν Βουλὴν, οὔτε εἰς ἐμὲ νὰ δώσω περισσοτέραν ἀνάπτυξιν εἰς τὸ ζήτημα αὐτό. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ὀφείλουν νὰ πεισθοῦν οἱ ἐνδιαφερόμενοι, ὅτι ἡ ὑπηρεσία ὑποβοηθεῖ πολὺ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τοὺς προϋπηρετήσαντας, ὅτι δὲν ἔχει κανέα λόγον καὶ πολλάκις παραβλέπει τὸ καθῆκόν της, ἀποβλέπουσα εἰς τὴν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν ἔχομεν τῆς ὑπάρξεως ὑπαξιωματικῶν. Ὥστε βεβαιωθῆτε, ὅτι, ἐὰν παράλειψις ἐγένετο, δὲν ἐγένετο οὔτε ἐκ κακοβουλίας, οὔτε ἐκ πλαγίας σκέψεως, ἀλλὰ διότι παρουσιάσθησαν τὰ τοιαῦτα ζητήματα ὑπὸ χαρακτῆρα τοιοῦτον. Νομίζω δὲ, ὅτι εἶναι ἀνάρμοστον τοιαῦτα ζητήματα νὰ γίνωνται ἀφορμὴ συζητήσεων.

§19ΦΙΛΗΜΩΝ. Κύριοι, ἐπὶ τῇ προτάσει, ἢ μᾶλλον τῇ ὑποδείξει τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου κ. Καλλιγᾶ, ἡ Κυβέρνησις προέβη εἰς τὴν σύστασιν ἐπιτροπῆς, ὅπως μελετήσῃ τὰ τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας καὶ ὑποβάλῃ ὅ,τι πρὸς βελτίωσιν αὐτῆς χρήσιμον. Ἀληθῶς ἡ κατάστασις τῆς ἑλληνικῆς ναυτιλίας ἐπιβάλλει τὴν ὑποχρέωσιν σπουδαιοτέρας σκέψεως περὶ αὐτῆς. Τὰ ἔργα τῆς ἐπιτροπῆς προβαίνουσι κατ’ εὐχὴν, εὐελπιστῶ δὲ, ὅτι θὰ ὑποβληθῇ ἐντὸς ὀλίγου χρόνου σπουδαῖον ἔργον ἐνώπιον ἡμῶν. Ἀλλὰ καὶ ἡ γεωργία, ὡς γινώσκετε καλῶς, ὑποφέρει πολλὰ, ἡ δὲ γεννωμένη μόλις βιομηχανία ἐν τῇ Ἑλλάδι δεῖται ἀρωγῆς καὶ προστασίας, διότι καὶ αὕτη χωλαίνει. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ σύντονος πρόνοια περὶ τῶν δύο τούτων κλάδων τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς· ἑπομένως ἡ Βουλή, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι εἶνε σύμφωνος, ὅπως προκαλέσῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ συστήσῃ εἰδικὴν ἐπιτροπήν, ἥτις νὰ μελετήσῃ τὰ περὶ γεωργίας καὶ βιομηχανίας, καὶ εἰς τὴν ἑπομένην σύνοδον νὰ ὑποβάλῃ ἓν ἔργον πλῆρες περὶ τῆς δεούσης προστασίας, ἣν ὀφείλομεν εἰς αὐτάς.

§20ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Κύριοι, ἀπό τινων ἡμερῶν ἐθεάθησαν ἐντὸς τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν πολλὰ φορεῖα, φέροντα τεθνεῶτας στρατιώτας· τοῦτο μοὶ ἔδωκεν ἀφορμὴν τὰ ἐξετάσω, καὶ ἐπληροφορήθην θετικῶς, ὅτι τὰ ὑπάρχοντα νοσοκομεῖα εἶναι ὅλως ἀνεπαρκῆ, ὅτι δὲν ὑπάρχει χῶρος ἐν αὐτοῖς, διότι, ἀντὶ νὰ συμπεριλάβουν 50 ἀσθενεῖς, περιέχουσιν ὑπὲρ τοὺς 200 ἐναντίον τοῦ χώρου αὐτῶν, καὶ ὅτι τὰ διάφορα νοσήματα, ἐν οἷς δυστυχῶς εἰσί τινα μεταδοτικὰ, εὑρίσκονται εἰς ἴσην μοῖραν· ἀσθενεῖς δηλαδή, πάσχοντες ὑπὸ διαφόρων νοσημάτων μεταδοτικῶν καὶ μὴ, εὑρίσκονται ἀναμὶξ εἰς τὰ δωμάτια, καὶ τοιουτοτρόπως καθ’ ἑκάστην ἀποθνήσκουσι. Πρὸς κύρωσιν δὲ τῆς ἀληθείας αὐτῶν, προσθέτω τα ἑξῆς· οἱ ἀσθενεῖς προσέρχονται εἰς τοὺς ἰατροὺς τῶν σωμάτων, καὶ ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει χῶρος εἰς τὰ νοσοκομεῖα, δὲν ἀποστέλλονται εἰς αὐτὰ, ἀλλὰ κρατοῦνται καὶ συσσωρεύονται ἐντὸς τῶν στρατώνων καὶ ἀποθνήσκουσιν ἐντὸς αὐτῶν ἄνευ περιποιήσεως. Φρονῶ, ὅτι οἱ ἁρμόδιοι ὤφειλον, ἀφοῦ προέβλεπον, ὅτι ἔμελλε νὰ συσσωρευθῇ πολὺς στρατὸς ἐν Ἀθήναις, νὰ φροντίσωσι καὶ περὶ τῶν ἐπαρκῶν καταστημάτων διὰ τὰ νοσοκομεῖα. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, τὴν ὁποίαν ὤφειλε πρὸ μηνῶν νὰ λάβῃ διὰ τοὺς δυστυχεῖς αὐτοὺς ἀνθρώπους τοὺς ἀποθνήσκοντας, διότι τὸ ἄνθος τῆς νεολαίας τῆς ἑλληνικῆς δὲν πρέπει νὰ θάπτηται ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν ἕνεκα ἐλλείψεως προνοίας τῶν ἁρμοδίων· προώρισται ν’ ἀποθάνῃ ἴσως εἰς τὰ πεδία τῆς μάχης, ὄχι εἰς τὰ νοσοκομεῖα, Σχετικῶς δὲ μὲ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ἐὰν ὁ νόμος ὁ ψηφισθεὶς παρὰ τῆς Βουλῆς περὶ ἐπικούρων φαρμακοποιῶν καὶ ἰατρῶν ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν, διότι καὶ οὗτοι δύνανται νὰ δώσωσιν ἀρκετὴν συνδρομήν.

§21ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἤθελε ζητήσει τὴν κατάστασιν τῶν ἀσθενῶν ἐν τοῖς νοσοκομείοις, ἤθελε πληροφορηθῆ, ὅτι οἱ ἀσθενεῖς ἐν τῷ στρατῷ, ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀνδρῶν τῶν φρουρούντων ἐνταῦθα, δὲν φθάνει οὔτε εἰς τὰ 3%· ἤθελε πεισθῆ, ὅτι ἡ ὑγιεία τοῦ στρατοῦ εἶναι ἀκμαία, μὲ ὅλας τὰς ἐπιδημίας, αἱ ὁποῖαι σποραδικῶς ἐνέσκηψαν ποτὲ μὲν εἰς τὰς ἐπαρχίας τῆς Ἑλλάδος, ποτὲ δὲ καὶ ἐνταῦθα. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι πρὸ 20 ἡμερῶν παρουσιάσθη ἐπίτασις τῶν ἀσθενειῶν, ἀλλ’ ἔκτοτε ἐλήφθησαν τ’ ἀναγκαῖα μέτρα καὶ κατεσκευάσθη κατάστημα εὐάερον πρὸς περισσοτέραν ἀραίωσιν. Ὥστε ἡ ἀναλογία τῶν ἀσθενῶν πρὸς τοὺς ὑγιεῖς εἶναι 3%, ἀναλογία πολὺ μικρὰ ἀπέναντι τοσούτου ἀριθμοῦ στρατοῦ. Ὅ,τι εἶπεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας, εἶναι λίαν ὑπερβολικὸν καὶ λίαν ἀνακριβές. Οἱ στρατιωτικοὶ ἰατροὶ ὑποχρεωτικῶς καὶ καθ’ ἑκάστην ἐπισκέπτονται τοὺς στρατιώτας, καί τινας μὲν ἐξ αὐτῶν πέμπουσιν εἰς τὰ νοσοκομεῖα, εἴς τινας δὲ ἐλαφρῶς πάσχοντας ἐπιτρέπουν τὴν διαμονήν των ἐν τῷ στρατῶνι. Ὁσάκις δὲ ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία βεβαιωθῇ, ὅτι ἐκ τῶν τοιούτων ἢ οἱωνδήποτε ἄλλων πρέπει νὰ εἰσέλθουν εἰς τὰ νοσοκομεῖα, ἐὰν ὑπάρχωσιν αἱ οἰκογένειαι αὐτῶν ἢ συγγενεῖς, ἢ πατέρες, ἐπιτρέπεται νὰ νοσηλεύωνται εἰς τὰς οἰκίας των. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀναφορὰν ἐκ μέρους τῶν σωματαρχῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀρκετοὶ ἐνταῦθα, καὶ οἱ ὁποῖοι ἐπίσης ἐνδιαφέρονται καὶ ἐπίσης ὑπέχουν μεγάλην εὐθύνην περὶ τῆς καλῆς ὑγιείας καὶ περὶ τῆς εὐρωστίας τῶν ἀνδρῶν, ὅτι δὲν καταβάλλεται ἡ δέουσα προσπάθεια ὄχι μόνον λόγῳ φιλανθρωπίας, ἀλλὰ καὶ λόγῳ τῆς πραγματικῆς ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν ἔχομεν, ἵνα διατελῶσιν ὑπὸ τὰ ὅπλα ὅσῳ τὸ δυνατὸν πλείονες ἄνδρες. Βεβαίως δὲν ἀδικῶ τὸν προλαλήσαντα, ὅστις ὅσα εἶπεν, τὰ εἶπεν ἐκ πληροφοριῶν, προερχομένων ἐκ συγγενῶν ἢ πατέρων τῶν ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρετούντων. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον, ὅπου ὑπάρχει συσώρευσις ἀνδρῶν, νὰ μὴν ὑπάρχουν ἀσθενεῖς, καὶ μάλιστα ἐν Ἀθήναις, ὅπου ὑπάρχουν 13–14 χιλιάδες· καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ἡ κατάστασις τῶν νοσοκομείων δὲν ἐμφαίνει ἀριθμὸν ἀσθενῶν πέραν τῶν 300 ἢ 350.

§22ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ἀφ’ ἧς ἐποχῆς μετετέθη τὸ μηχανικὸν τάγμα ἐν Λαμίᾳ, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως μόνον καλῶν στρατώνων καὶ νοσοκομείων, πολλοὶ ἀπέθανον.

§23ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Καθ’ ἑκάστην ἀποθνήσκουν οἱ ἄνθρωποι εἰς τὰς οἰκογενείας των. Αὐταὶ εἶναι ἀοριστίαι· πρέπει νὰ εἴπητε συγκεκριμένα πράγματα.

§24ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ καταθέσητε τὴν στατιστικὴν τῶν ἀποβιωσάντων καὶ τῶν νοσηλευομένων ἐν τῷ νοσοκομείῳ Λαμίας.

§25ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Ἐλήφθησαν ἔκτακτα μέτρα πρὸς περιστολὴν τοῦ κακοῦ καὶ ἐδόθη πάραυτα πᾶσα συνδρομή. Αὐτὰς τὰς πληροφορίας ὤφειλον νὰ δώσω εἰς τὴν Βουλήν. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸν νόμον τῶν ἐπικούρων, οὗτος ἔλαβε τὴν ἐφαρμογήν του· τὰ διατάγματα τὰ κανονιστικὰ ἐξεδόθησαν, αἱ σχετικαὶ διαταγαὶ πρὸς τὰ διάφορα σώματα ἐπεδόθησαν πρὸ ἡμερῶν, ὥστε οἱ τελειοδίδακτοι τῆς ἰατρικῆς σχολῆς προσκαλοῦνται νὰ ὑποστῶσιν ἓν εἶδος γυμνασίου καὶ νὰ διανεμηθῶσιν εἰς τὰ διάφορα νοσοκομεῖα τοῦ Κράτους.

§26ΤΖΑΝΕΣ. Μολονότι ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπήντησεν εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ προλαλήσαντος ἀξιοτίμου συναδέλφου, οὐχ ἧττον ὀφείλω νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν μερικὰς περιπτώσεις, τὰς ὁποίας ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως ἠδυνήθην νὰ γνωρίζω. Τὰς εἰδήσεις, περὶ ὧν ἐλάλησεν ὁ κ. Συνοδινὸς, ἔλαβον καὶ ἐγώ. Ἔσπευσα καὶ ἐπεσκέφθην ἀμφότερα τὰ νοσοκομεῖα, διότι καὶ γενικώτερον ἐνδιεφερόμην καὶ μερικώτερον, καθόσον εἶχον μάθει, ὅτι τινὲς ἐκ τῶν συμπολιτῶν μου εὑρίσκοντο ἀσθενεῖς ἐν αὐτοῖς. Ἐπεσκέφθην πρῶτον τὸ ἐν τῷ Δημαρχείῳ νοσοκομεῖον, εὗρον δὲ ἐκεῖ τὸν ἀξιότιμον Διευθυντὴν ἰατρὸν κ. Μυκώνιον, ὅστις λίαν ἀκριβῶς ἐκπληροῖ τὸ καθῆκόν του καὶ ἐπισκοπεῖ ἐπὶ τῆς ὑγείας τῶν νοσηλευομένων· εἶδον δὲ τὴν ὑπηρεσίαν λειτουργοῦσαν καθ’ ὅλην τὴν ἐντέλειαν. Ἠρώτησα τὸν ἰατρὸν, ὅστις μὲ διεβεβαίωσεν, ὅτι ἡ ὑγιεία τοῦ στρατοῦ εἶναι εὐάρεστος, καθόσον, καὶ ἐὰν 5 ἐπὶ τῆς 100 εἰσὶν ἀσθενεῖς, ὁ στρατὸς εὑρίσκεται ἐν καλῇ καταστάσει. Μὲ ὅλην τὴν ὑπόληψιν καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην, ἣν ἔχω εἰς τὸν κ. Μυκώνιον, ἔσπευσα νὰ ἐπισκεφθῶ καὶ τὸ μέγα στρατιωτικὸν νοσοκομεῖον, ἐν ᾧ συνηντήθην μετὰ τινων στρατιωτικῶν ἰατρῶν, καὶ ἰδίᾳ τοῦ κ. Τράϊμπερ, πρὸς ὃν ἀπέτεινα τὴν ἑξῆς ἐρώτησιν: εἰπέτε μοι, ἰατρὲ, ὁποία ἡ κατάστασις τοῦ στρατοῦ, καθόσον μανθάνω, ὅτι δὲν εἶναι εὐάρεστος, καὶ πλεῖστοι εἶναι οἱ πάσχοντες καὶ οἱ ἀποθνήσκοντες. Ὁ κ. Τράϊμπερ μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι δύναται νὰ μὲ διαβεβαιώσῃ, ὅτι εἶναι ὁ στρατὸς εἰς πολλὰ καλὴν κατάστασιν, καθόσον ἐπὶ 17 χιλ. στρατοῦ ἐν Ἀθήναις κατ’ ἀναλογίαν οἱ πάσχοντες εἶναι 2½ ἕως 3%. Πράγματι μετὰ τὰς πληροφορίας αὐτὰς καθησύχασα τοὺς φόβους μου, δυνάμενος νὰ βεβαιώσω ὑμᾶς, ὅτι τὰ θρυλλούμενα δὲν εἶναι ἀληθῆ. Ἔμαθον δὲ, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἐκένωσε καὶ τὸ Βαρβάκειον Λύκειον, ὅπερ πάντες γνωρίζομεν, ἵνα τὸ μεταχειρισθῇ ὡς νοσοκομεῖον· καὶ τοῦτο συμβάλλει μεγάλως εἰς τὴν καλὴν τῶν ἀσθενούντων στρατιωτῶν κατάστασιν, καὶ, ὡς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν πασχόντων στρατιωτῶν, οἵτινες, κατὰ τὴν διαβεβαίωσιν αὐτοῦ, δὲν ὑπερβαίνουσι τοὺς 400. Κατὰ συνέπειαν φρονῶ, ὅτι, χωρὶς νὰ ἔχωμεν θετικὰς πληροφορίας, δὲν πρέπει ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ὁμιλῶμεν περὶ τοῦ στρατοῦ, διότι, πᾶν ὅ,τι ἐντεῦθεν λέγεται, δύναται νὰ ἐπιφέρῃ καὶ ταραχὴν καὶ τοὺς φόβους περὶ τῆς ὑγείας τοῦ στρατοῦ ν’ αὐξήσῃ, καθόσον πρόκειται περὶ τοῦ στρατοῦ καὶ οὐχὶ περὶ ἀσημάντων.

§27ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Τὸν κ. Τζάνεν ὑπολήπτομαι ὡς συνάδελφον δικηγόρον, ὡς ἰατρὸν ὅμως δὲν τῷ δίδω οὐδεμίαν ἀξίαν, καὶ δὲν ἔπρεπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν μοὶ ἐπιτρέπετο ὅ,τι εἶπον νὰ εἴπω. Ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι ὁ στρατὸς εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε κατὰ 10% νὰ ὑπάρχωσιν οἱ πάσχοντες εἰς τὰ νοσοκομεῖα. Ἔστω, ὅτι ὑπάρχουσι 2%, τὸ παραδέχομαι καὶ πείθομαι εἰς τὴν πληροφορίαν τοῦ κ. ὑπουργοῦ καὶ τοῦ κ. Τζάνε. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι καὶ 2% ἐὰν ἀσθενοῦν, πάλιν εἶναι ἀσθενεῖς 500· ὥστε εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ ὁ κατάλληλος διὰ τούτους χῶρος, ὅστις δυστυχῶς δὲν ὑπάρχει. Ἔχω ἄπειρον ὑπόληψιν εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς ἰατροὺς, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ διορίσῃ ἐπιτροπὴν ἐξ αὐτῶν τούτων, ἥτις νὰ ἐπιθεωρήσῃ τὰ νοσοκομεῖα, καὶ εἰμὶ βέβαιος, ὅτι θὰ βεβαιωθῇ ἡ ἀνεπάρκεια τῶν νοσοκομείων.

§28ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀναλογία τῶν νοσούντων ἐπὶ τόσοις τοῖς ἑκατὸν, πρὸς τὴν ἀναλογίαν τῶν θνησκόντων, εἶναι διάφορος. Ὅλοι ὡμίλησαν περὶ τῆς ἀναλογίας 2% τῶν νοσούντων, ἀλλὰ τοῦτο δὲν σημαίνει τίποτε· δύναται νὰ ἦνε ἡ κατάστασις τῶν στρατώνων καλὴ, ὥστε νὰ ἀσθενῶσιν ὀλίγοι, δύναται δὲ τοὐναντίον ἡ κατάστασις τῶν νοσοκομείων νὰ ἦνε κακὴ καὶ ν’ ἀποθνήσκωσι πολλοί. Πόσοι ἀποθνήσκουν, αὐτὸ εἶναι τὸ σπουδαῖον. Ἐγὼ δὲν ἔχω πληροφορίας ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, διότι δὲν ἐπεσκέφθην τὰ νοσοκομεῖα· ἐξ ὅσων ἤκουσα, ἔμαθον, ὅτι ἡ θνησιμότης εἶναι μεγάλη. Ἡ ὑγιεινὴ ἀναγράφει πόσα κυβικὰ μέτρα ἀέρος ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν κατοικίαν ὑγιοῦς ἀνθρώπου, πόσα διὰ τὸν νοσοῦντα, πόσα διὰ τὰ δημόσια καταστήματα, οἷον στρατῶνας, σχολεῖα κτλ. Κατὰ τὰς παραγγελίας ταύτας οἰκοδομοῦνται οἱ στρατῶνες, σχολεῖα, νοσοκομεῖα κτλ. Τοῦτο ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιβλέπῃ, ἤτοι νὰ τηρῶνται τὰ παραγγέλματα τῆς ὑγιεινῆς καὶ ὡς πρὸς τὰ νοσοκομεῖα, ὅπως ἐλαττωθῇ ἡ θνησιμότης. Ἐὰν τῳόντι ἦναι ἀληθὲς, ὅτι εἰς τὸ νοσοκομεῖον τοῦ στρατοῦ ὑπάρχουσι 250 κλῖναι, δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ καὶ ὁ ἀνάλογος χῶρος, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ καὶ ὁ ἀνάλογος ἀτμοσφαιρικὸς ἀὴρ, εἰς τὸ ὁποῖον ὀφείλει καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις πρὸ πάντων νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της. Πρὸς τοῦτο παρατηρῶ, ὅτι ὑπάρχει μεγίστη ἔλλειψις εἰς τὰ νοσοκομεῖα τὰ διάφορα, καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐν τῇ Εὐρώπῃ· ἡ ἔλλειψις εἶναι, ὅτι τὰ διάφορα νοσήματα, καὶ πρὸ πάντων τὰ μολυσματικὰ, δὲν χωρίζονται εἰς ἰδιαίτερα καταστήματα, ἀλλὰ τοὺς ἀσθενοῦντας ἐξ αὐτῶν τῶν νοσημάτων θέτουσιν ὁμοῦ μὲ ἄλλους πάσχοντας ἀπὸ ἄλλα νοσήματα. Τοῦτο εἶναι πολὺ ἐπιβλαβὲς, καὶ εὐχῆς ἔργον θὰ ἦνε, ὅταν ἀραιώσωσι τοὺς νοσηλευομένους, νὰ φροντίσωσι νὰ τοποθετήσωσι τοὺς πάσχοντας ἐκ μολυσματικῶν νόσων εἰς καταστήματα χωριστά· διότι τοῦτο θέλει συντελέσει πολὺ καὶ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῆς θνησιμότητος, καὶ εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς ὑγείας. Ἀφοῦ ἀνέβην τὸ βῆμα, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ εἴπω τινὰ περὶ ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας, διότι κατὰ δυστυχίαν χθὲς δὲν ἤμην παρὼν, ὅπως ὑποβάλω τὰς παρατηρήσεις μου ταύτας. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ἡ ταχυδρομικὴ ὑπηρεσία δὲν ἐνεργεῖται καλῶς, ὡς μὴ ὤφειλε· γίνονται δὲ μεγάλαι ἀταξίαι, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐγείρονται μεγάλα παράπονα κατὰ τῶν διαφόρων ταχυδρομείων, πρῶτον μὲν, ὅτι τὰ φύλλα τῶν ἐφημερίδων δὲν διανέμονται ἀκριβῶς εἰς τοὺς συνδρομητὰς, δεύτερον δὲ, ὅπερ εἶναι τὸ χειρότερον, πολλαὶ ἐπιστολαὶ συστημέναι ὑπεξαιροῦνται, καὶ τοῦτο γίνεται, διότι ὑποθέτουσι, καὶ δικαίως, οἱ ὑπεξαιροῦντες, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐντὸς αὐτῶν χρήματα εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Εἰς τὴν Σπάρτην, κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος, εἶχον συστήσει εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν νὰ διορίσῃ ἄνθρωπον ἔντιμον, ἀλλ’ ὅστις κατὰ δυστυχίαν ἐτιμωρήθη ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον, διότι ἐγένοντο ὑπεξαιρέσεις συστημένων ἐπιστολῶν. Ὑπῆρξεν ἀδύνατον νὰ εὑρεθῇ ὁ ὑπεξαιρέσας αὐτάς. Παρεκάλεσα τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ διατάξῃ τὴν νομαρχίαν νὰ λαμβάνῃ μέρος κατὰ τὴν σφράγισιν τῶν φακέλλων καὶ τῶν ταχυδρομικῶν σάκκων. Καὶ τῳόντι τὸ μέτρον τοῦτο ἐλήφθη, καὶ πρωτόκολλον συνετάχθη περὶ τῆς ἀποστολῆς τῶν συστημένων ἐπιστολῶν, ἀλλὰ καὶ μετὰ τοῦτο συνέβησαν πάλιν ὑπεξαιρέσεις. Πλὴν τότε ἀπεδείχθη τῳόντι, ὅτι αὐτὸς ὁ δυστυχὴς ἐπιστάτης τοῦ ταχυδρομείου Σπάρτης δὲν ἔπταιεν, ἀλλὰ ἄλλος, ὁ ἐπιστάτης τοῦ ταχυδρομείου Τριπόλεως καὶ ὁ τοῦ Ναυπλίου, καὶ δὲν ἠξεύρω εἰς ποίους ἄλλους σταθμοὺς ἐγίνετο. Καὶ τῳόντι ἐσώθη ἀπὸ τὴν ἀτιμίαν αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος, ἀλλὰ τὸ κακὸν δὲν ἐσταμάτησε, διότι καὶ μετὰ τὸ μέτρον τοῦτο ὑπεξαιροῦνται μέχρι σήμερον. Ἐπειδὴ μεθ’ ὅλα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις, δὲν εἴδομεν θεραπείαν τοῦ κακοῦ, ἤθελον προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἰδίως, νὰ φέρῃ νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ καθιερώσῃ τὰ λεγόμενα «τὰς ταχυδρομικὰς ἐπιταγὰς, mandats de poste.» Εἰς ὅλα τὰ ἔθνη, ὁ ἔχων νὰ στείλῃ χρήματα εἰς ἄλλο μέρος, παραδίδει αὐτὰ εἰς τὸ ταχυδρομεῖον, λαμβάνει ἀπόδειξιν καὶ τὴν ἀποστέλλει εἰς ἐκεῖνον, ὅστις θὰ λάβῃ αὐτὰ, ἐκεῖνος δὲ λαμβάνει ἀπὸ τὸ ταχυδρομεῖον τὸ περιεχόμενον ἐν τῇ διπλοτύπῳ ἀποδείξει. Ἐὰν τοῦτο καθιερώσωμεν, θέλομεν θέσει τέρμα εἰς τὰς ἀδικίας καὶ ζημίας, τὰς ὁποίας ὑφίστανται πολλοὶ πολῖται. Εἰς τὴν Εὐρώπην, ὅπου τὸ μέτρον τοῦτο δὲν εἶναι τόσον ἀναγκαῖον, διότι δύναται ν’ ἀναπληρωθῇ δι’ ἄλλων μέσων, διότι καὶ τὰ καταστήματα τὰ τραπεζικὰ εἶναι ἄπειρα καὶ ἄλλα μέσα, ἰσχύει πρὸ πολλοῦ. Εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅμως εἶναι ἀναγκαιότατον, διότι τὸ δημόσιον ταμεῖον δὲν δύναται νὰ πληρώσῃ ἀκριβῶς τὰ ἐπὶ κινήσει κεφαλαίων γραμμάτια, ἡ δὲ Τράπεζα δὲν ἔχει παντοῦ ὑποκαταστήματα, οὐδὲ παραδέχεται νὰ ἐκδώσῃ ἐπιταγὰς διὰ ποσὸν μεῖον τῶν δραχμῶν 100. Ἐὰν χορηγήσωμεν πίστωσιν 100 δραχμῶν εἰς ἕκαστον ἐπιστάτην ταχυδρομείου, θέλει δυνηθῆ νὰ εὐκολύνῃ δι’ αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ τὰς μικρὰς συναλλαγὰς τῶν πολιτῶν. Τὸ ποσὸν βεβαίως τοῦτο εἶναι τόσον μικρὸν, ὥστε δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν φόβον, ὅτι θέλει γείνει κατάχρησις· ἀφ’ ἑτέρου ὅμως θέλει προκύψει μεγίστη εὐκολία εἰς τοὺς πολίτας, καὶ θέλει παύσει ἡ ὑπεξαίρεσις τῶν ἐπιστολῶν καὶ τῶν χρημάτων. Ἐπειδὴ τὸ ἔργον τοῦτο δὲν εἶναι ἀντικείμενον τῆς πρωτοβουλίας τοῦ βουλευτοῦ, ἀλλὰ τῆς πρωτοβουλίας τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τοῦτο συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μελετήσῃ τὸ μέτρον τοῦτο καὶ νὰ φέρῃ νόμον περὶ αὐτοῦ.

§29ΤΖΑΝΕΣ. Κύριε πρόεδρε, ἔχω τὸ λόγον ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ. Δὲν πιστεύω νὰ ἀπατῶμαι, ἔχω ὅμως τὴν ἰδέαν, ὅτι ἕκαστος ἐξ ἡμῶν πολλάκις, προκειμένου περὶ σπουδαίων συμφερόντων, πρέπει νὰ γίνηται ὑπέρτερος καὶ αὐτῶν τῶν δυνάμεών του, καὶ μάλιστα, ὅτε πρόκειται περὶ ζητήματος, ὁποῖον εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ στρατοῦ. Ὀφείλομεν νὰ εἰσερχώμεθα ὁπουδήποτε καὶ νὰ ἐξετάζωμεν ποία εἶναι ἡ κατάστασις αὐτῶν· δὲν εἶναι δὲ ἀνάγκη νὰ ὦμεν ἰατροί, ἀνάγκη νὰ ὦμεν ἄνθρωποι, καὶ ὅστις δὲν εἶναι ἄνθρωπος, δὲν πρέπει νὰ εἰσέρχηται εἰς τὸν περίβολον τοῦτον. Πρέπει, ἀγαπῶντες τὸν στρατὸν καὶ μεριμνῶντες περὶ αὐτοῦ, νὰ φροντίζωμεν περὶ αὐτοῦ καὶ περὶ νοσοκομείων καὶ περὶ παντὸς ἄλλου. Ἰδού, κάμνω πρότασιν, τὴν ὁποίαν, ἂν ἀκούσητε, θὰ τὴν δεχθῆτε δι’ ἀλαλαγμῶν· καὶ τὰ Γυμνάσια καὶ τὸ Πανεπιστήμιον πρέπει νὰ γείνωσι νοσοκομεῖα καὶ στρατῶνες. Τί λέγετε περὶ τούτου, κ. Συνοδινέ; Ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐν ἀνάγκῃ ἔχει καθῆκον καὶ τὰ Γυμνάσια καὶ τὸ Πανεπιστήμιον νὰ τὰ μεταχειρισθῇ ὡς νοσοκομεῖα καὶ στρατῶνας.

§30ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Πρὸ πάντων τὸ Πανεπιστήμιον.

§31Α. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι καὶ ἐν Λαμίᾳ ὑπάρχει συγκεντρωμένος πολὺς στρατὸς, καὶ θὰ ὑπάρξῃ πλειότερος· φρονῶ δὲ, ὅτι κατὰ πρῶτον λόγον πρέπει νὰ φροντίσῃ καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις διὰ τὰ νοσοκομεῖα τῆς Λαμίας, καὶ κατὰ δεύτερον λόγον διὰ τὰ λοιπά. Νοσοκομεῖον ἔχομεν εἰς τὴν Λαμίαν ἕνα Τουρκικὸν ναόν, Τζαμί, πρὸ πολλῶν ἐτῶν. Τὸ νοσοκομεῖον αὐτὸ εἶναι ὅλως ἀκατάλληλον· πρῶτον, διότι εἶναι εἰς τὸ κεντρικώτερον μέρος τῆς πόλεως καὶ δεύτερον, διότι εἶναι ὅλως ἄχρηστον, ἰδίως διὰ νοσοκομεῖον. Πρέπει νὰ πιστεύσητε, κύριοι, ὅτι ὡς ἐκ τῆς κακῆς καταστάσεως αὐτοῦ τοῦ νοσοκομείου ἐπέρχονται πολλοὶ θάνατοι· 3, 5, καὶ 7 πολλάκις τὴν ἡμέραν ἀποθνήσκουσι. Δὲν δύναμαι βεβαίως νὰ κατακρίνω τὴν Κυβέρνησιν, διότι ὡς ἐκ τῆς καταστάσεως ταύτης τοῦ νοσοκομείου ἐφρόντισε καὶ ἐνοικίασε μίαν οἰκίαν διὰ νοσοκομεῖον, τὴν οἰκίαν τοῦ Διοβουνιώτη, ἀλλ’ οὐχ ἧττον ἐξακολουθεῖ καὶ τὸ νοσοκομεῖον τὸ παλαιὸν νὰ ὑφίσταται, διότι βεβαίως δὲν ἐπαρκεῖ ἡ οἰκία τοῦ κ. Διοβουνιώτη. Παρακαλῶ κατὰ συνέπειαν καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ σκεφθῇ, ὅπως θεραπεύσῃ τὸ κακὸν τοῦτο. Ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἐνοικιάσῃ καὶ ἄλλην οἰκίαν, διότι πιστεύσατε, ὅτι τὸ μόνον θεραπευτικὸν μέσον εἶναι ἡ καλὴ κατάστασις τοῦ νοσοκομείου.

§32Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, ἀληθῶς πρὸ μηνὸς ἐνέσκηψεν ἐπιδημία εἰς τὴν Λαμίαν, ὅπως πρὸ μηνὸς ἐνέσκηψεν ἐπίσης καὶ ἐν Πάτραις. Ἐστάλησαν ἰατροὶ ἀνώτεροι πρὸς ἐξέτασιν, καὶ πράγματι ἀπεφάνθησαν περὶ τοῦ νοσοκομείου αὐτοῦ, ὅτι εἶναι εἰς θέσιν ἀκατάλληλον Πρέπει ὅμως νὰ ἔλθῃ εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς, ὅτι μὲ ὅλας τὰς προσπαθείας, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς κατέβαλε, δὲν ἠδυνήθη νὰ βελτιώσῃ αὐτὴν τὴν κατάστασιν καὶ εὕρει καταστήματα πρὸς τοῦτο, διότι οἱ ἰδιοκτῆται ἐζήτησαν ἐνοίκια μυθώδη. Ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ὑποστῇ ὅλας αὐτὰς τὰς θυσίας, καὶ ἐπὶ τῇ ἐλπίδι, ὅτι μετ’ ὀλίγον χρόνον θὰ θέσωμεν τὸν νόμον περὶ εἰσφορῶν εἰς ἐνέργειαν, δὲν προέβημεν εἰς ἐνοικιάσεις. Καὶ ἐπειδὴ ὁ λόγος περὶ τῶν τοιούτων, σᾶς λέγω πρᾶγμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι μάρτυρες, ὅτι καὶ ἐν Ἀθήναις ἀπηντήσαμεν πολλὰς δυσκολίας εἰς τὴν εὕρεσιν καταστημάτων ἐκ τῶν ἰδιωτῶν. Καὶ μέχρις ἀπειλῆς, κύριοι, προέβημεν, ὅτι διὰ τῆς βίας καὶ ἐναντίον τῶν νόμων τοῦ Κράτους θέλομεν καταλάβει τὰς οἰκίας; καὶ μολαταῦτα ἐδέησε νὰ ὑποστῶμεν δαπάνην καὶ νὰ ἐνοικιάσωμεν οἰκήματα, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἤξιζε νὰ πληρώνωμεν πλέον τῶν 100 δραχμῶν, ἀντὶ 200 καὶ 300 δραχμῶν. Πιστεύω, ὅτι μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ νόμου περὶ εἰσφορῶν δὲν θὰ εὑρεθῶμεν εἰς αὐτὴν τὴν στενόχωρον κατάστασιν.

§33Α. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἀποδεχθῶ τὴν μομφήν, τὴν ὁποίαν ἠθέλησεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ν’ ἀποδώσῃ εἰς τοὺς κατοίκους Λαμίας, καὶ διὰ ν’ ἀποκρούσω τοῦτο, λέγω, ὅτι, ἀφοῦ ὁ κ. Δυοβουνιώτης ἐνοικίασε τὴν οἰκίαν του, δὲν ἦτο δύσκολον νὰ εὑρεθῇ καὶ ἄλλη οἰκία κατάλληλος.

§34Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀλλὰ ὁ Γαβαθᾶς ζητεῖ 500 δραχμὰς κατὰ μῆνα.

§35Α. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐὰν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, ὅπερ δὲν παραδέχομαι, δύνασθε νὰ εὕρετε καὶ ἄλλας οἰκίας, διότι μάλιστα ἡ οἰκία τοῦ Γαβαθᾶ εἶναι ἐπίσης ἐν τῷ μέσῳ τῆς πόλεως. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ ἑξῆς· ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι οἱ ἰατροὶ δὲν εἶναι ἀρκετοί, ὥστε νὰ λάβῃ μέτρα ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ἀποστείλῃ καὶ ἰατρούς.

§36ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριοι, πρὸ 4 περίπου μηνῶν εἶχον προτείνει εἰς ἡμᾶς, ὅπως ἐκ τῶν ἐπιστράτων οἱ ἐπὶ τετράμηνον διατελέσαντες εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ ἀπέλθωσιν εἰς τὰς ἑστίας αὐτῶν προσωρινῶς· τοῦτο δὲ, πρῶτον, ὅπως ἀνακουφισθῶσιν, δεύτερον, διὰ νὰ ἐνασχοληθῶσιν εἰς τὰ ἐπαγγέλματα αὐτῶν, τρίτον, ὅπως ἐνθαῤῥυνθῶσιν οἱ φυγόστρατοι, ὅτι ἐπ’ ὀλίγον θὰ μείνωσιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, καὶ νὰ προσέλθωσι, καὶ τέταρτον, πρὸς κατάρτισιν τῶν ἀπαλλαγῶν. Εἶδον ὅμως, ὅτι τὸ μέτρον αὐτὸ ἀπεκρούσθη ἐνταῦθα. Ἔκτοτε ἐσιώπησα ἀναμένων τὴν ἔκβασιν τῆς πολιτικῆς σας, καὶ σήμερον δικαιοῦμαι νὰ καταμέμφωμαι ὑμῶν ἀκροώμενος ἐλεγειολογιῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, πόσοι ἑλληνόπαιδες ἀποθνήσκουν ἄσημοι, πόσοι σήπονται ἐν τοῖς νοσοκομείοις. Ἐπερίμενα εὐαγγέλια νίκης καὶ ἤθελα σᾶς ἐννοήσει. Ἐὰν μοὶ ἀνήγγειλλον ἤδη μετὰ τοσοῦτον καιρὸν, ὅτι ὁ στρατὸς ἐθριάμβευσεν εἰς τὴν δεῖνα μάχην, καὶ ὅτι τόσοι ἔπεσον ἐκ τῶν ἐχθρῶν εἰς τὸ πεδίον τῆς μάχης, καὶ τόσοι ἑλληνόπαιδες ἀνεδείχθησαν ἥρωες, διὰ νὰ καταλάβουν αὐτὴν ἢ τὴν ἄλλην θέσιν, ἢ ἔστω, καὶ ὅτι ἔπεσον τόσοι ἑλληνόπαιδες, ἀλλὰ ἡ σημαία ἡ Ἑλληνικὴ κυματίζει ἐπὶ τοῦ Ὀλύμπου, τὸ τοιοῦτον ἤθελον τὸ ἐννοήσει. Τώρα τί ἀκούομεν; ὅτι ἐγένετο; οἱ παλμοὶ πάσης Ἑλληνικῆς καρδίας κοπάζουν! Ἰδοὺ τὰ ἀποτελέσματα ἀσυνέτου πολιτικῆς! Κρατεῖτε αὐτοὺς, τὸ ἄνθος τοῦ ἑλληνισμοῦ, εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ ἀγνοοῦντες περὶ τῆς αὔριον, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐπῆλθον αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα. Τότε, ὅταν ἐπρότεινα τὸ ὡς ἄνω μέτρον καὶ ἠρνεῖσθε προφασιζόμενοι τὸ ἄδηλον τῆς στιγμῆς τῆς ἐνεργείας, ἠρώτησα, ἐὰν εὐθὺς τὴν ἐπαύριον θὰ γείνῃ χρῆσις τοῦ στρατοῦ ἢ εἴχομεν καιρὸν ἕνα ἢ δύω μῆνας; τότε σεῖς ἐλέγετε, ὅτι καὶ αὔριον ὁ κ. Ἰακωβάτος μοὶ ἔλεγε mai, mai.

§37Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Mai, Mai. (Ἱλαρότης.)

§38ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἰδοὺ καὶ πάλιν mai. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι, ἐπειδὴ καὶ πάλιν οὔτε ἐντὸς μηνὸς δὲν δυνάμεθα νὰ διατάξωμεν τὸν στρατὸν νὰ πάῃ ἐμπρὸς, δυνάμεθα ἤδη εἰς τοὺς ἐπὶ 6 μῆνας ὑπηρετήσαντας νὰ δίδωμεν ἀδείας, διὰ νὰ ἀρτιωθῶσιν αἱ τάξεις, καὶ μετὰ ἕνα μῆνα δυνάμεθα πάλιν νὰ τοὺς ἔχωμεν, διότι φρονῶ, ὅτι εἰς τὸ διάστημα αὐτὸ δὲν θὰ χάσωσι τὸ στρατιωτικὸν ἦθος. Οὕτω καὶ αὐτοὶ θὰ ἀνακουφισθῶσι καὶ οἱ μήπω προσελθόντες θὰ προσέλθωσι, καὶ τὰ ἄτοπα ταῦτα, εἰς τὰ ὁποῖα εὑρέθημεν, θέλουσιν ἐκλείψει. Ἐὰν τοῦτο ἐκάμναμεν τότε, δὲν θὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην σήμερον νὰ εἴπωμεν τίποτε. Ἔρχομαι δὲ ἤδη εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Φιλήμονος περὶ γεωργίας καὶ βιομηχανίας. Πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς γεωργίας καὶ βιομηχανίας σήμερον βεβαίως δὲν πρόκειται νὰ φθάσωμεν εἰς ὁριστικὴν λύσιν, ἀλλ’ ὅπως σκεφθῶμεν ἐν καιρῷ τῷ δέοντι, ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ ἑξῆς. Ἀφοῦ ὅλη ἡ Ἑλλὰς κατέστη ὑπόδουλος τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης, καὶ ἀπὸ τῆς κεφαλῆς μέχρι τῶν ποδῶν ἔχομεν ἀνάγκην πρὸς χρῆσίν μας νὰ μεταχειριζώμεθα προϊόντα τῆς βιομηχανίας αὐτῆς, βεβαίως ἡ κατάστασις τῆς γεωργίας καὶ βιομηχανίας μας θὰ ἦναι ἀθλία. Τοῦτο δὲ συμβαίνει, διότι ἡ ἐγχώριος παραγωγὴ τῆς γεωργίας καὶ κτηνοτροφίας, τὸ ἔριον καὶ ὁ βάμβαξ, τὰ ὁποῖα δίδουν τὴν ἐργασίαν αὐτὴν εἰς τὴν βιομηχανίαν ὅπως καταρτίζωνται, δὲν ἔχουν οὐδεμίαν κατανάλωσιν. Ἀλλὰ ἐὰν τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ ἐπιτύχωμεν γενικῶς, ἠδυνάμεθα νὰ τὸ ἐπιτύχωμεν διὰ τὸν στρατόν. Δὲν ἠδύνατο ὁ στρατὸς νὰ παραδεχθῇ ἓν σχῆμα ἐνδυμασίας, τὸ ὁποῖον νὰ παράγηται ἀπὸ τὴν ἐγχώριον γεωργίαν καὶ βιομηχανίαν; Κύριοι, ἐὰν παρατηρήσητε τοὺς ἡμετέρους στρατιώτας, θέλετε ἴδει, ὅτι καλλίτερα θέλουν νὰ φορέσουν τῆς βλαχόκαλτσες καὶ τὰ τσαρούχια παρὰ τὰ ἤδη ἐν χρήσει. Ἐὰν δὲ, ἀντὶ τοῦ ἐπενδύτου τοῦ φραγικοῦ, ἠθέλομεν δεχθῆ ἓν εἶδος λεπτοῦ μανδύου, τὸν ὁποῖον πολλάκις εἶδον νὰ φοροῦν, ἀπὸ σαγάκι ἐγχώριον βαθμηδὸν βελτιωθησόμενον, ἠδύνασθε νὰ ἐνισχύσητε τὴν Ἑλληνικὴν βιομηχανίαν καὶ νὰ ἐνδύσητε πολὺ πρακτικώτερον τὸν στρατόν. Ταῦτα δὲ λέγω, οὐχὶ βεβαίως ὅπως σήμερον ληφθῇ ἀπόφασις, ἀλλὰ σημείωσις διὰ μελλούσας σκέψεις.

§39ΜΙΛΗΣΗΣ. Βεβαίως ἐγὼ δὲν θὰ σᾶς ὁμιλήσω οὔτε περὶ βιομηχανίας, οὔτε περὶ γεωργίας· θὰ κάμω μίαν μικρὰν ἐπερώτησιν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Πολλοὶ τῶν κατὰ τὰ παράλια τῆς Ἀφρικῆς ναυτιλλομένων συμπολιτῶν μου καὶ ἅπαντες σχεδὸν οἱ ἐν Τύνιδι ἀποκατεστημένοι Ἕλληνες μοὶ ἔγραψαν παραπονούμενοι, ὅτι ὑποφέρουν τὰ πάνδεινα ἐκ τῆς ἐλλείψεως προξένου, καὶ ὅτι τὰ παράπονά των ἀνεκοίνωσαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἄνευ ἀποτελέσματος, καὶ μὲ ἐπεφόρτισαν νὰ τὴν παρακαλέσω νὰ λάβῃ τέλος ἓν μέτρον. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει διορίσει ἕνα πρόξενον, νομίζω τὸν κ. Πλέσσαν, ἀλλ’ αὐτὸς δὲν θέλει νὰ μεταβῇ εἰς τὴν θέσιν του, διότι αὕτη εἶναι ἄμισθος. Λοιπὸν παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ λάβῃ τέλος πάντων ἓν μέτρον, καὶ ἂν δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ σταλῇ ἐκεῖ πρόξενος, ν’ ἀναθέσῃ τουλάχιστον τὴν προστασίαν τῶν ἑλληνικῶν συμφερόντων εἰς πρόξενόν τινα ἄλλης δυνάμεως, ὅπως καὶ πρὶν συνέβαινε, καὶ ὅλοι οἱ ἐκεῖ ἀποκατεστημένοι Ἕλληνες ἦσαν τὰ μάλιστα εὐχαριστημένοι· τὸ τελευταῖον δὲ τοῦτο μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι καὶ τὸ καλλίτερον.

§40ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Προκειμένου, κύριοι, περὶ τῆς πολυτίμου ὑγείας τοῦ στρατοῦ, νομίζω, ὅτι ὀφείλω νὰ συμπληρώσω τὰς παρατηρήσεις μου. Ἡ Λαμία πιστεύω, ὅτι θέλει καταστῆ τὸ κέντρον ἐργασιῶν πολεμικῶν, καὶ θέλει συγκεντρωθῆ ἐκεῖ πολὺς στρατός. Ὑποβάλλω εἰς τὴν σκέψιν τοῦ ὑπουργείου τὸ ζήτημα τῶν προσκαίρων καὶ τῶν μονίμων νοσοκομείων. Πολλαὶ ἐπικράτειαι, ἐπειδὴ ἐν τοῖς μονίμοις καὶ μεγάλοις νοσοκομείοις ἀναπτύσσονται μιάσματα, παρεδέχθησαν τὰ πρόσκαιρα νοσοκομεῖα, τὰ ὁποῖα, ὅταν τὸ πρῶτον σημεῖον ἐπιδημίας ἀναφανῇ, τὰ καταστρέφουν, καὶ παρετήρησα, ὅτι τοῦτο εἶναι συμφερώτερον εἰς τὸ Κράτος ὡς πρὸς τὴν διατήρησιν τῆς ὑγείας καὶ ὡς πρὸς τὰ οἰκονομικὰ, ἢ ἡ διατήρησις τῶν μονίμων νοσοκομείων. Ἐπειδὴ δὲ εἰς τὴν Δαμίαν θέλετε λάβει ἀνάγκην καὶ προσκαίρων καὶ μονίμων νοσοκομείων, εἶμαι γνώμης νὰ μελετηθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Ἡ ἐμὴ γνώμη εἶναι νὰ προτιμήσητε τὴν κατασκευὴν προσκαίρων νοσοκομείων, παρὰ νὰ καταφύγητε εἰς τὰς ἰδιωτικὰς οἰκίας, αἱ ὁποῖαι οὐδένα ἐκ τῶν ὅρων τῶν ἀπαιτουμένων εἰς τὴν ὑγιεινὴν ἐκπληροῦσι. Διὰ τὰ πρόσκαιρα νοσοκομεῖα ἀπαιτεῖται μικροτέρα δαπάνη ἢ διὰ τὰ μόνιμα, ὅπου ἡ θνησιμότης εἶναι μεγαλειτέρα. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ ὑποβάλω, διὰ νὰ συμπληρώσω τὰς παρατηρήσεις μου.

§41ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Περὶ ἄλλου θέματος ζητῶ πληροφορίας παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἀναφορικῶς εἰς τὰ ταχυδρομικὰ δελτάρια, τὰ ὁποῖα δὲν εἶδον εἰσαχθέντα ἀκόμη εἰς τὸ ἐσωτερικὸν, ἐνῷ εἰσήχθησαν διὰ τὸ ἐξωτερικόν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ δώσῃ πληροφορίας ἐὰν ὑπάρχῃ πρόσκομμά τι εἰς τὴν εἰσαγωγὴν αὐτῶν, διότι εἶναι γνωστὸν, ὅτι εἶναι μεγάλη ἡ χρησιμότης, καὶ πιστεύω, ὅτι, ἀντὶ νὰ ἐλαττωθοῦν τὰ ἔσοδα τοῦ ταχυδρομείου, θέλουν αὐξήσει, διότι παρέχουν τὴν εὐκολίαν δι’ ὀλίγων χρημάτων ν’ ἀντεπιστέλλῃ τις περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν τι ἀπόῤῥητον.

§42ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω ἐξετάσει, καὶ αὔριον θὰ σᾶς δώσω πληροφορίας.

§43ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ἡ γνώμη τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Ἀττικῆς ὑποστηρίζεται ὑπὸ τῆς στατιστικῆς καὶ τῶν μεγάλων Ἐθνῶν. Ἀλλὰ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρότασιν τοῦ βουλευτοῦ Λακεδαίμονος νὰ παραδεχθῶμεν τὸ σύστημα τῶν ταχυδρομικῶν ἐπιταγῶν, θὰ ἦναι ὠφελιμώτατον μέτρον, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ ὑπαλλήλους ταχυδρομικούς, καλῶς μισθοδοτουμένους, διότι ἄλλως θὰ γείνουν καταχρήσεις.

§44ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ ἐγγράψητε εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν νομοσχέδιον, ὑποβληθὲν πρὸ πολλοῦ ὑπὸ τῶν ὑπουργῶν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν ἐκμίσθωσιν τῶν δημοτικῶν προσόδων τῶν νήσων Κεφαλληνίας, Ζακύνθου καὶ Ἰθάκης. Ἔχει δὲ σπουδαιότητα διὰ τοὺς δήμους τούτους, διότι πρόκειται ν’ αὐξήσωσιν αἱ πρόσοδοι αὐτῶν· συζήτησις δὲν θὰ γείνῃ, διότι καθιεροῦται καὶ διὰ τὰς προσόδους ταύτας ἡ ἀρχὴ, ἡ καθιερωθεῖσα καὶ διὰ τὰς λοιπὰς προσόδους.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Γίνεται συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατατάξεως ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν. (Ἐπιψηφίζεται ἡ ἀρχή.) Ἄρθρον 1.

§46ΦΙΛΗΜΩΝ. Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θ’ ἀντείπῃ νὰ προστεθῇ καὶ Τούρκων.

§47ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ προσθήκη εἶναι περιττὴ, διότι οὐδεμία ἐξαίρεσις θρησκεύματος γίνεται.

§48ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Τὸ νομοσχέδιον, πρὶν τροπολογηθῇ, ἐνόει, ὅτι ἠδύναντο νὰ σχηματισθῶσιν εἰδικὰ σώματα ἀλλοδαπῶν στρατιωτῶν, ὅπως εἰς τοὺς εὐρωπαϊκοὺς στρατοὺς αἱ ξέναι λεγεῶνες. Εἰς τὰ σώματα λοιπὸν αὐτὰ δύνανται νὰ ὑπηρετήσωσιν ἀξιωματικοὶ ἀλλοδαποὶ, ἐὰν ἔχωσι στοιχεῖα ἀξιωματικοῦ.

§49ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἐὰν ὑπάρχωσιν ἕλληνες ἀξιωματικοὶ, ὑπηρετοῦντες εἰς ξένους στρατοὺς, θέλοντες σήμερον νὰ προσφέρωσι τὰς ὑπηρεσίας των, νομίζετε, ὅτι αὐτοὶ ἀποκλείονται;

§50ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Αὐτοὶ ὑπάγονται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ νόμου.

§51ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὑπάρχουν ἀξιωματικοὶ ἕλληνες, ὑπηρετοῦντες εἰς τὸν Ῥωσσικὸν στρατὸν, τὸν Ῥουμουνικὸν στρατὸν, καὶ ἄλλους στρατοὺς, καὶ γνωρίζω μάλιστα, ὅτι ὑπάρχουν ἤδη εἰς Ἀθήνας τοιοῦτοι, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν νὰ προσφέρωσι τὰς ὑπηρεσίας των. Τί θὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις;

§52ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἔχομεν τὸν νόμον αὐτὸν, ἔχομεν καὶ τὸν περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπιτρέπει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προσλάβῃ αὐτούς.

§53Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὲ αὐτὰς τὰς ἐπεξηγήσεις καταστρέφομεν τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου, καὶ εἶναι ἐνδεχόμενον ν’ ἀνοίξωμεν τὰς πύλας εἰς τοὺς τυχοδιώκτας. Ὅταν ἦναι Ἕλλην ἀξιωματικὸς διακεκριμένος καὶ ἀφήσῃ τὸν βαθμὸν ἐν ξένῳ στρατῷ, ἡ Κυβέρνησις πρέπει ν’ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην. Τίς ἡ ἀνάγκη ἐπεξηγήσεως;

§54ΦΙΛΗΜΩΝ. (Ὅρα Παράρτημα.)

§55ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα μετὰ τοῦ προλαλήσαντος βουλευτοῦ Καλαβρύτων, καὶ ἑπομένως προτείνω τὴν ἀπόῤῥιψιν καὶ τῆς τροπολογίας, διότι ἡ Κυβέρνησις, οἱαδήποτε, δύναται ν’ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην, καὶ θὰ τὴν ἀναλάβῃ μετὰ θάῤῥους, διότι ἡ Βουλὴ οὐδέποτε ἀπέῤῥιψε τοιαύτας πράξεις κυβερνήσεως. Ὅταν πρόκηται περὶ Ἀλβανοῦ σπουδαίου, ὡς τοῦ Ἐμὶν Κοτζᾶ, περὶ Τούρκων σπουδαίων, ὡς τοῦ Μπέη τῆς Λαρίσσης, δύναται ν’ ἀναλάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν. Ἀλλὰ ψηφίζοντες σήμερον τοιοῦτον νομοσχέδιον, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ φέρωμεν τὸν στρατὸν εἰς δύσκολον θέσιν, διότι πολὺ πιθανὸν νὰ ἔλθουν εἰς τὸν στρατὸν ἀξιωματικοὶ, τοὺς ὁποίους αὔριον δὲν θὰ ὑπακούσουν οἱ ὑποδεέστεροι.

§56Λ. ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄς μοὶ ἐπιτρέψωσιν οἱ ἔντιμοι προλαλήσαντες, οἱ ἀντιφρονοῦντες, νὰ ἔχω ἄλλην γνώμην, τὴν ὁποίαν μάλιστα εἰς τὸν ἀμέσως προλαλήσαντα, τὸν ἐξ Ἠλείας συνάδελφον καὶ φίλον μου κ. Κρεστενίτην, καὶ κατ’ ἰδίαν ἐξέφρασα, καὶ ἕνεκα τῆς ὁποίας ἀναγκάζομαι νὰ ἐπικρίνω τὴν ἰδικήν των ἐνταῦθα. Ὄχι μόνον δὲν συμμερίζομαι τοὺς φόβους των περὶ εἰσαγωγῆς τυχοδιωκτῶν εἰς τὸν ἑλληνικὸν στρατὸν ἐν περιπτώσει ἐπιψηφίσεως τοῦ περὶ κατατάξεως ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν νομοσχεδίου, ἀλλὰ καὶ δὲν θεωρῶ αὐτὸ ἐπαρκὲς εἰς τὰς ἐθνικὰς ἀνάγκας, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. Ἄλλως τε οὔτε δίκαιον εἶναι, οὔτε πρέπον, οὔτε συμφέρον ὑπὸ τὴν ἐθνικὴν ἔποψιν, νὰ δίδηται ἐν γένει τοιοῦτος χαρακτηρισμὸς πρὸς ἄνδρας, οἵτινες δεικνύουσι τὴν διάθεσιν νὰ συναγωνισθῶσι καὶ συναποθάνωσι μεθ’ ἡμῶν, ἐν περιπτώσει πολέμου, ὡς ἔπραξαν καὶ τοσοῦτοι ἄλλοι φιλέλληνες Εὐρωπαῖοι κατὰ τὸν ὑπὲρ ἀνεξαρτησίας ἱερὸν ἀγῶνα. Ἐγὼ ἐκ τῆς μικρᾶς μου πείρας γνωρίζω, ὅτι ὑπάρχουν ἐν Εὐρώπῃ καὶ Ἀμερικῇ ὄχι μόνον Ἕλληνες τὸ γένος, περὶ ὧν ἡ τροπολογία τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀθηνῶν συναδέλφου κ. Φιλήμονος, ἀλλὰ καὶ ἀλλογενεῖς ἀξιωματικοί, οὐχὶ τυχοδιῶκται, ἀλλὰ κατέχοντες διακεκριμένας θέσεις, καὶ διατεθειμένοι νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν Ἑλλάδα. Δὲν θέλω νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι πρέπει ἀπὸ τοῦδε νὰ ὑπάρξῃ γενικὴ καὶ ἀπόλυτος διάταξις περὶ παραδοχῆς αὐτῶν τῶν ἀξιωματικῶν, καθόσον μάλιστα γίνεται ἡ ἑρμηνεία, ὅτι διὰ τοῦ περυσινοῦ νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ γείνωσι δεκτοὶ ξένοι ἀξιωματικοὶ διακεκριμένοι. Ἐγὼ ἔχω ἐντούτοις τινὰ ἐπιφύλαξιν ἢ δισταγμὸν ὡς πρὸς τοῦτο, διότι ὁ νόμος ἐκεῖνος εἶχε σκοπὸν τὸν ὀργανισμὸν, τὴν διδασκαλίαν, τὴν ἐκγύμνασιν τοῦ στρατοῦ. Ὁπωσδήποτε εἰς ἐκ τῶν λόγων, δι’ οὓς πέρυσιν ἐπεψήφισα τὸν στρατιωτικὸν τοῦτον ὀργανισμὸν, τὸν εἰσαχθέντα παρὰ τοῦ τότε ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Καραϊσκάκη, ὑποστηριχθέντα δὲ ἐκθύμως παρὰ τοῦ πρώην πρωθυπουργοῦ κ. Τρικούπη, ἦτο κυρίως ἡ διάταξις ἐκείνη, ἐξ ἧς προσεδόκων πολλὰ ἀγαθὰ σὺν πολλοῖς ἄλλοις οὐ μόνον πολιτικοῖς, ἀλλὰ καὶ στρατιωτικοῖς, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἀσκήσεως τοῦ τακτικοῦ ἡμῶν στρατοῦ, καὶ ἡ Βουλὴ οὕτως ἔκρινε, καθόσον μάλιστα ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ τούτου θέματος συνηντῶντο πάντες οἱ ἐν αὐτῇ πολιτικοὶ κομματάρχαι, ἱκανοὶ δὲ καὶ ἐκ τῶν στρατιωτικῶν συναδέλφων μας συνεμερίζοντο τὴν ἰδέαν ταύτην, διότι ἡ πολεμικὴ τέχνη εἶναι ἐπιστήμη, καὶ ἐπιστήμη μάλιστα ἐκ τῶν σπουδαιοτάτων, ἡ δὲ ἐπιστήμη σήμερον εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, κοσμοπολιτική. Καὶ πέρυσιν ἐθεώρουν, ὡς καὶ νῦν, ὅτι δὲν ἦτο προσβολὴ δι’ ἡμᾶς νὰ διδαχθῶμεν παρὰ ξένων, ὁσάκις καὶ εἰς ὅσα οὗτοι ἔχουσιν ἀναμφισβητήτως τὴν δέουσαν ἱκανότητα νὰ μᾶς διδάξωσι. Μήπως οἱ ξένοι δὲν ἐδιδάχθησαν τὸν πολιτισμὸν καὶ τὰς ἐπιστήμας παρὰ τῶν προγόνων ἡμῶν; Μήπως καὶ σήμερον ἔτι, ὁσάκις νομίζουσιν, ὅτι δύνανται νὰ διδαχθῶσί τι καὶ παρ’ ἡμῶν, δὲν τὸ κάμνουν; Μήπως σήμερον οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ, οἵτινες εἶναι πάντες φιλότιμοι καὶ γενναῖοι, πλεῖστοι δὲ αὐτῶν ὁμολογουμένως ἄριστοι, δὲν ἀπέρχονται νὰ διδαχθῶσιν, ὡς καὶ πολλοὶ ἐξ ἡμῶν ἐδιδάχθημεν, εἰς τὴν ἑσπερίαν Εὐρώπην παρὰ τῶν κατεχόντων τὴν ἐπιστήμην καὶ τὴν πεῖραν; Ἀλλὰ ποίαν ἄλλην καλλιτέραν ἀπόδειξιν δύναμαι νὰ προσαγάγω τῆς ἀληθείας ταύτης, ἢ τοὺς πρεσβυτέρους καὶ διακεκριμένους ἐκ τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν τοῦ τακτικοῦ ἡμῶν στρατοῦ, οἵτινες ἅπαντες σχεδὸν εἶναι μαθηταὶ τῶν Γάλλων καὶ τῶν Γερμανῶν, καὶ ὧν τινες ἀριθμοῦνται μεταξὺ τῶν ἡμετέρων συναδέλφων; Τὸ κατ’ ἐμὲ λοιπὸν ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν θὰ ἦτο ἐπιβλαβὴς ἡ παραδοχὴ ξένων ἀξιωματικῶν ὑπό τινας ὅρους δοκιμασίας, ὡς ἐγένετο ἐν Ἰταλίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ. Εἶδον, κύριοι, ἐκ τοῦ πλησίον δύο μεγάλους στρατοὺς, τὸν γαλλικὸν καὶ τὸν ἰταλικὸν, ἐν μέρει δὲ καὶ τὸν ἀγγλικὸν, καὶ παρετήρησα, ὅτι ἐκεῖ δὲν ὑπάρχει τόσον μεγάλη δυσπιστία πρὸς τοὺς ἀλλοδαποὺς ἀξιωματικούς.

§57ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἡμεῖς ἔχομεν τὸ παράδειγμα τῆς Βαυαροκρατίας.

§58ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἔνστασις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Τροιζηνίας ἐγένετο ἐξ ἀναμνήσεως παλαιᾶς ἐποχῆς· ἀλλ’ ἡ ἐποχὴ ἐκείνη δὲν ἔχει τίποτε κοινὸν μετὰ τῆς παρούσης, διότι θὰ ἤμεθα ἐλεύθεροι νὰ δεχθῶμεν ἢ μὴ τοὺς ἀλλοδαποὺς ἀξιωματικοὺς καὶ νὰ κάμωμεν ἐκλογὴν μεταξὺ αὐτῶν καὶ νὰ δοκιμάσωμεν αὐτούς. Τὸ κατ’ ἐμὲ, οὔτε λόγος ἐπιβλαβοῦς ἐπιδράσεως εἰς τὴν πειθαρχίαν καὶ τὸν ζῆλον τοῦ στρατοῦ, οὔτε λόγος προσβολῆς προσωπικῆς φιλαυτίας ὑπάρχει, διότι δὲν ἔχουν νὰ φοβηθῶσι τίποτε ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ, μάλιστα δὲ οἱ διδαχθέντες ἐν τῇ ἑσπερίᾳ Εὐρώπῃ. Εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὅτι παρετήρησα καὶ ἐν Ἰταλίᾳ καὶ ἐν Γαλλίᾳ ἀξιωματικοὺς ξένους, οἵτινες οὐ μόνον δὲν προυκάλεσαν κανὲν παράπονον, ἀλλὰ συνυπηρετοῦντες μετὰ τῶν ἰθαγενῶν καὶ ἐτιμήθησαν παρ’ αὐτῶν καὶ διεκρίθησαν καὶ εἰς τοὺς ἀνωτέρους βαθμοὺς προήχθησαν. Ἐν ταῖς Ἡνωμέναις Πολιτείαις τῆς Ἀμερικῆς κατὰ τὸν μέγαν ἐμφύλιον πόλεμον ἠγωνίσθησαν καὶ διεκρίθησαν πλεῖστοι ξένοι ἀξιωματικοί. Μάλιστα εὐθὺς κατὰ τὴν πρώτην μάχην τοῦ Bull's run, ἥτις ὑπῆρξεν ἧττα τῶν Βορείων, ἐφονεύθη σὺν τοῖς ἄλλοις εἷς ἀξιόλογος ἀξιωματικὸς Γάλλος, ὁ Vignier de Montenil. Καὶ ὄχι μόνον Γάλλοι καὶ Ἄγγλοι, ἀλλὰ καὶ Γερμανοὶ καὶ Ἕλληνες ἔτι, ὑπηρέτησαν ἐκεῖ ἐντίμως καὶ ἰσοτίμως μετὰ τῶν Ἀμερικανῶν, οἵτινες εὑρέθησαν καὶ αὐτοὶ ἐν μεγάλῃ δυσχερείᾳ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν ἀξιωματικῶν κατ’ ἀρχάς, διότι ὁ μόνιμος στρατός των ἦτο λίαν εὐάριθμος, ἐξ αὐτοῦ δὲ πολλοὶ ἀξιωματικοὶ εἶχον ἤδη ἐν ἀρχῇ τοῦ πολέμου λειποτακτήσει πρὸς τοὺς ἐπαναστάντας Νοτίους. Μεταξὺ δὲ τῶν ἐπισημοτέρων ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν, τῶν ὑπηρετησάντων ἐκεῖ ἐφ’ ἱκανὸν χρόνον ἐν τοῖς ἐπιτελείοις, ἦσαν καὶ δύο πρίγκιπες Ὀρλεάν, ἔγγονοι τοῦ βασιλέως Λουδοβίκου Φιλίππου. Ἰδοὺ τί μᾶς διδάσκει ἡ σύγχρονος ἱστορία τῶν πολέμων τῶν μεγάλων ἐθνῶν. Ὡς πρὸς δὲ τὴν ἐνδεχομένην βλάβην τῆς πειθαρχίας, δὲν βλέπω τοιαύτην, διότι δὲν πιστεύω, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν θὰ ἦναι τόσον μέγας, ὥστε νὰ βλάψῃ.

§59ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Οἱ ἐκλεκτοὶ αὐτοὶ ἀξιωματικοί, οἱ ξένοι, οἱ κατέχοντες λαμπρὰν καὶ ἐπίζηλον θέσιν ἐν τῇ πατρίδι των, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκαταλείψωσι τὴν πατρίδα των; Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἤθελον τὴν ἀφήσει.

§60ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἦτον ἐν γένει ὀρθὴ ἡ παρατήρησις αὕτη, θὰ ἦτο ἄμεσος ἐπίκρισις τῶν τοιούτων διακεκριμένων φιλελλήνων, τῶν ἐλθόντων εἰς τὴν Ἑλλάδα, τῶν συναγωνισθέντων μετὰ τῶν πατέρων μας καὶ ἀποθανόντων ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Ἀπαντῶν δὲ εἰς αὐτήν, λέγω ὅ,τι εἶπον ἀρχόμενος τοῦ λόγου, ὅτι ἐγώ, ὡς ἄτομον, ἔχω ἤδη γνῶσιν προτάσεων ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν, κατεχόντων τοιαύτην θέσιν ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι, νομίζω δὲ, ὅτι, ἐὰν ἄνθρωποι τοιοῦτοι μὲ τοιοῦτον αἴσθημα καὶ τοιαύτην ἱκανότητα ἦναι πρόθυμοι νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν Ἑλλάδα, πρέπει νὰ ἦναι εὐπρόσδεκτοι. Ἐννοῶ βεβαίως ὑπὸ ὅρους, ἵνα μὴ ἀνοίξωμεν τὰς θύρας εἰς ἐνδεχομένους τυχοδιώκτας καὶ ἀνικάνους. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν ἐν γένει ὡς ἀρχὴν τοιαύτην δυσπιστίαν. Ἀναπολῶ δὲ εἰς τὴν μνήμην μου ὅ,τι εἶπε κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργός, ὅτι δηλαδὴ τὸ ζήτημα τοῦτο πρέπει νὰ λυθῇ ὑπὸ γενικωτέραν ἔποψιν· καὶ εἶχε πληρέστατον δίκαιον· νομίζω δὲ, καὶ ὅτι πέρυσιν ἦτο σύμφωνος κατ’ ἀρχὴν πρὸς τὴν θεωρίαν τοῦ κ. Τρικούπη περὶ παραδοχῆς ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν, ὅπως καὶ αὐτὸς ὁ κ. Μαυρομιχάλης, ὁ νῦν ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.

§61Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἄλλη ἦτο ἡ θεωρία τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ ἄλλα ὑμεῖς λέγετε.

§62ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠξεύρω πῶς ἐννοεῖτε ὑμεῖς τὸ ζήτημα, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι σαφές, ὡς μοὶ φαίνεται σαφὴς καὶ ἡ ἐπ’ αὐτοῦ θεωρία τοῦ κ. Τρικούπη ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους. Ὁ λόγος εἶναι περὶ τῶν ξένων ἀξιωματικῶν. Αὐτὸ ἐγγίζει ἴσως μερικὰς φιλαυτίας, ἀλλ’ ἐγὼ ἀδιαφορῶ περὶ τούτου, καὶ βλέπω μόνον τὴν ὠφέλειαν τοῦ Κράτους, τὰς κρισίμους περιστάσεις, τὰς ἀνάγκας τῆς Πατρίδος, ἐνώπιον τῶν ὁποίων πᾶσαι αἱ φιλαυτίαι, πᾶσαι αἱ προλήψεις πρέπει νὰ ὑποκύψωσι, διότι τοῦτο ὑπαγορεύει ὁ ἀληθὴς πατριωτισμός, ἡ ἀληθὴς αὐταπάρνησις.

§63ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Καὶ κατὰ τὸν μεγάλον ἀγῶνα δὲν ὠφέλησαν οἱ ξένοι;

§64ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπατᾶσθε. Περὶ τούτου δὲ ἔχω νὰ σᾶς ἀντιτάξω, παραλειπομένων ἄλλων γεγονότων τοῦ ὑπὲρ ἀνεξαρτησίας ἀγῶνος, ἀπόδειξιν ἱστορικὴν, ἀναμφισβήτητον, ἐπίσημον. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀνεγίνωσκον τὴν συγγραφὴν τοῦ Emerson. Οὗτος μεταξὺ τῶν ἄλλων ἀναφέρει τὴν μαρτυρίαν πολυτίμου καὶ ἐνδόξου ἀγωνιστοῦ, τοῦ ἀοιδίμου Γεωργίου Καραϊσκάκη, ὅστις ἐξέφρασε τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ἴδῃ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρους ξένους ἀξιωματικοὺς ἐν Ἑλλάδι. Κύριοι, μὴ νομίσητε, ὅτι ὅλα τὰ ζητήματα πρέπει νὰ λύωνται πάντοτε κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον. Εἰς τοιαῦτα δὲ μάλιστα ζητήματα κακὸς ὁδηγὸς λύσεως εἶναι ἡ ἀποκλειστικὴ ἔποψις τῆς φιλοτιμίας, τῆς κακῶς ἐννοουμένης φιλοτιμίας. Ὁ μόνος ὁδηγὸς πρέπει νὰ ἦναι ἡ ἔποψις τῆς χρησιμότητος εἰς τὰς ἐθνικὰς ἀνάγκας. Ἀπομνημονεύω δὲ διὰ παντὸς, καὶ δράττομαι τῆς εὐκαιρίας νὰ τὸ εἴπω καὶ πρὸς ὑμᾶς ὅ,τι πρὸ ἐτῶν ἤκουσα παρὰ τοῦ γηραιοῦ Γάλλου στρατάρχου Κανροβέρ. Ὅτε οὗτος ἦτο ἀρχιστράτηγος τοῦ γαλλικοῦ στρατοῦ ἐν Κριμαίᾳ, ἕνεκα διαφωνίας αὐτοῦ μετὰ τῆς Κυβερνήσεώς του ὡς πρὸς τὸ σχέδιον τοῦ πολέμου, ἢ ἕνεκα ἄλλων λόγων, ἀνετέθη αἴφνης ἡ ἀρχηγία τοῦ γαλλικοῦ στρατοῦ εἰς τὸν στρατηγὸν Πελισσιέ, ὅστις μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης ὑπηρέτει ὑπὸ τὰς διαταγάς του, ὡς ἀρχηγὸς σώματος, συνάμα δὲ ὁ Κανροβὲρ διωρίσθη εἰς ἄλλην διοίκησιν στρατοῦ ἐκτὸς τῆς Γαλλίας ὅπως οἰκονομηθῇ ἡ φιλοτιμία του. Ἀλλ’ ὁ Κανροβὲρ ἐδήλωσεν ἀμέσως, ὅτι ἦτον ἕτοιμος νὰ ὑπηρετήσῃ ὡς ἀρχηγὸς σώματος κατὰ τὴν πολιορκίαν τῆς Σεβαστουπόλεως ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ πρώην ὑποδεεστέρου του, τοῦ νέου ἀρχιστρατήγου. Ὅτε δὲ εἷς ἐκ τῶν φίλων του τῷ ἐξέφραζε τὴν ἀπορίαν του ἐπὶ τῇ θυσίᾳ ταύτῃ, ἐκεῖνος τῷ εἶπε: «Φίλε μου, ἐὰν εἷς ἁπλοῦς στρατιώτης ἤρχετο καὶ μοὶ ἔλεγεν, ὅτι ἦτον ἱκανὸς αὐτὸς νὰ κυριεύσῃ τὴν Σεβαστούπολιν, θὰ τῷ ἔλεγον: Γενναῖε στρατιῶτα, λάβε σὺ τὴν στραταρχικὴν ῥάβδον, ἥτις μὲ περιμένει, καὶ ὕπαγε νὰ κυριεύσῃς τὸ φρούριον.» Ἀξιομνημόνευτα λόγια καὶ ἀξιομνημόνευτον παράδειγμα, ὅπερ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θὰ εὕρῃ μιμητὰς μεταξὺ τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ, τυχούσης τῆς περιπτώσεως, καὶ ὅπερ ἀποδεικνύει ὁποία ἡ ἔποψις τῆς ἀληθοῦς, τῆς πατριωτικῆς φιλοτιμίας! Δὲν βλέπω λοιπὸν ἐν τῷ ζητήματι εἰμὴ προλήψεις, ἢ λόγους κακῶς ἐννοουμένης φιλοτιμίας, καὶ δὲν ἐννοῶ πῶς ἡ κατάταξις δοκίμων ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν δύναται νὰ ἔχῃ ἐπιβλαβῆ ἐπιῤῥοὴν εἰς τὸν στρατόν. Διὰ τοῦτο ἔχω, κατ’ ἐμὲ, τὴν γνώμην, ὅτι τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ μείνῃ ὡς εἶχεν, ὅτε ἀρχικῶς ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν.

§65ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, ἂς διαιρέσωμεν τὸ ζήτημα, ἵνα ἴδωμεν περὶ τίνος πρόκειται, καὶ τί πρέπει ν’ ἀποφασίσωμεν. Ἐλπίζομεν, ὅτι θέλομεν εὑρεθῆ μετ’ ὀλίγον ἡνωμένοι μετὰ τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν Θεσσαλῶν καὶ Ἠπειρωτῶν. Ὁμολογούμενον δ’ εἶναι, ὅτι ἐκ τῶν κατοίκων τῶν ἐπαρχιῶν τούτων πολλοὶ ὑπηρετοῦσιν ἤδη εἰς ξένους στρατούς. Μετὰ τὴν ἕνωσιν δὲν πρέπει νὰ ἦναι δύσκολος ἡ ἀποκατάστασίς των οὔτε ἐν τῷ παρόντι, οὔτε ἐν τῷ μέλλοντι· τὸ στάδιόν των ἀνάγκη νὰ ἀσφαλισθῇ. Ἐνομίσαμεν λοιπὸν ἀναγκαῖον ἀπὸ τοῦδε ν’ ἀνοίξωμεν τὰς ἀγκάλας καὶ νὰ εἴπωμεν αὐτοῖς: Εἴμεθα ἀδελφοὶ, οὐδὲν θέλετε ἀπολέσει· ὅ,τι ἔχετε, θὰ τὸ διατηρήσητε ἐν Ἑλλάδι. Εἶναι, βλέπετε, κύριοι, οὐχὶ στρατιωτικὸς λόγος, ἀλλὰ λόγος ὠφελείας κυρίως, λόγος ἐντελῶς πολιτικός. Πρέπει νὰ χωρίσωμεν αὐτὸ τὸ μέρος τοῦ νομοσχεδίου κατὰ τὴν συζήτησιν, διότι ἄλλως δὲν δύναται τὸ ζήτημα νὰ λυθῇ. Δὲν δυνάμεθα δ’ ἀπὸ τοῦδε καὶ ἐκ προοιμίων νὰ κηρύξωμεν, ὅτι καὶ οἱ ἄλλοθεν ἐλθόντες ἀξιωματικοὶ θέλουσι διατηρήσει, θέλουσιν ἔχει ἐν τῷ στρατῷ τὰ δικαιώματα καὶ τὰ προνόμια, τὰ ὁποῖα εἶχον. Ἰδοὺ τίς ὁ σκοπὸς τῆς τροπολογίας τοῦ νομοσχεδίου. Περὶ τῶν ἄλλων λοιπὸν ἀξιωματικῶν τῷ ὄντι τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Μελετοπούλου ἐφαρμόζομεν καὶ δεχόμεθα. Θέλομεν νὰ ἔλθωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀξιωματικοί, κατὰ τὸν νόμον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ τῆς προκατόχου κυβερνήσεως, χάριν ὀργανισμοῦ καὶ ἐκγυμνάσεως τοῦ στρατοῦ. Ἀφοῦ δὲ πεισθῶμεν, ὅτι οἱ ἄνδρες οὗτοι εἰσὶν ἱκανοὶ καὶ κατάλληλοι νὰ ὑπηρετήσωσι σπουδαίως, τότε καὶ ἡ κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ θ’ ἀνοίξωσι καὶ εἰς αὐτοὺς τὰς πύλας, καὶ θέλομεν τοῖς ἐμπιστευθῆ ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατῷ. Δὲν εἶναι δὲ καλὸν ν’ ἀνοίξωμεν τὰς πύλας ἤδη καὶ νὰ εἴπωμεν: Ὅστις θέλῃ, ἂς ἔλθῃ· θὰ ἦναι ἀξιωματικός. Σᾶς ἐξήγησα ποῖοι ἦσαν οἱ λόγοι οἱ ὁδηγήσαντες ἡμᾶς ὡς πρὸς τοὺς ξένους ἀξιωματικούς. Δὲν ἔχομεν, ἐπαναλαμβάνω, ὑποχρέωσιν νὰ δεχθῶμεν εἰμὴ ἐκείνους, τῶν ὁποίων ἡ χρησιμότης ἐκ τῶν προτέρων εἶναι ἀνεγνωρισμένη. Ἐπιφυλασσόμεθα ἑπομένως, ὅταν ἔλθωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα, νὰ τοὺς δοκιμάσωμεν, καὶ ἂν ἡ χρησιμότης των ἀποδειχθῇ, τότε ἡ κυβέρνησις, ἂν μὴ ἐργάζηται ἡ Βουλὴ, ὅπερ δυσκολεύομαι νὰ πιστεύσω, θέλει ἀναλάβει τὴν εὐθύνην νὰ τοὺς διορίσῃ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἦναι παροῦσα, οὐδὲν εὐκολώτερον ἢ νὰ ὑποβάλωμεν νόμον, καὶ ν’ ἀναγνωρίσωμεν εἰς αὐτοὺς τὰ αὐτὰ δικαιώματα. Τοῦτο δὲν βλάπτει τὸν στρατὸν παντάπασι· δὲν πρόκειται ν’ ἀναπληρώσωμεν ἀνεπάρκειάν τινα τοῦ στρατοῦ. Ἀλλ’ ἂς ὁμολογήσωμεν, ὅτι εἰς πολλὰ χωλαίνομεν, δύναται δὲ νὰ παρουσιασθῇ περίστασις, καθ’ ἣν δυνάμεθα νὰ πληρώσωμεν τὰς ἐλλείψεις διὰ ξένων. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ γείνῃ δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἐτροπολογήθη. Κατ’ αὐτὸ, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι τοὺς μὲν νὰ δεχθῶμεν, ἐπιφυλασσόμεθα δὲ νὰ δοκιμάσωμεν τοὺς ἄλλους. (Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον.)

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἱδρύσεως ἰδίου σώματος οἰκονομικοῦ. Ὁ κύριος Γεωργαντᾶς ὑπέβαλε τροπολογίαν, ἥτις θ’ ἀναγνωσθῇ αὔριον.

§67ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Φρονῶ, ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ ὁρισθῇ κλίμαξ τῆς μισθοδοσίας....

§68ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν.

§69ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ν’ ἀντικατασταθῇ ὁ βαθμὸς «καταλυματίαι,» ὅπως ἐγένετο καὶ ἐν τῷ Γαλλικῷ στρατῷ.

§70Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Αὐτὸ διωρθώθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, εἶτα δὲ, εἰς δευτέραν ἐπίσης συζήτησιν, τὸ περὶ παραχωρήσεως δωρεὰν ἐθνικοῦ οἰκοπέδου εἰς τὸν δῆμον τῶν Πατρῶν καὶ τὸ περὶ συστάσεως ἐν Ἀμφίσσῃ ἑλληνικοῦ σχολείου καὶ γυμνασίου.)

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ σιδηροδρόμου ἀπὸ Πύργου εἰς Κατάκωλον. (Γίνονται δεκτὰ τ’ ἄρθρα 1–7.)

§72ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 8ου φέρω τὴν ἑξῆς τροποποίησιν· «ἡ ἑταιρία δὲν δύναται νὰ τοποθετήσῃ τὰς ῥάβδους τοῦ σιδηροδρόμου ἐπὶ τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ. Ὑποστηρίζων τὴν τροπολογίαν μου ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἀντιπροσωπεύω τὴν κοινὴν γνώμην τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας, διότι εἶναι τοῖς πᾶσι γνωστόν, ὅτι ἡ ἐπαρχία αὕτη, καὶ ἰδίως οἱ δῆμοι Λετρίνων, Ὀλυμπίας καὶ Ὠλένης, στέλλουσι τὸν σταφιδόκαρπόν των διὰ ζώων καὶ διὰ κάῤῥων εἰς τὸ Κατάκωλον· ἐὰν τοποθετηθῶσιν αἱ σιδηραῖ ῥάβδοι ἐπὶ τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ, δὲν θὰ ἦνε δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἡ εὐκολία αὕτη, καὶ ἡ ἑταιρία θὰ παρεβλάψῃ τὰ συμφέροντα τῶν κατοίκων, καὶ ἰδίως τῶν πτωχῶν χωρικῶν, οἱ ὁποῖοι διατηροῦσι τοὺς ἵππους καὶ τὰ κάῤῥα, τινὲς δὲ εἶνε καὶ καῤῥαγωγεῖς. Ὅταν ἓν χωρίον πρόκηται νὰ μεταφέρῃ τὸν σταφιδόκαρπον, συνεννοοῦνται ὅλοι καὶ δι’ ἀγγαρείας μεταφέρουσι, χωρὶς νὰ πληρώνωσι τίποτε· ὅταν ὅμως τοποθετηθῶσιν αἱ ῥάβδοι ἐπὶ τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ, τότε θὰ ἀναγκάζωνται νὰ πληρώνωσιν εἰς τὴν ἑταιρίαν ὅ,τι αὐτὴ ζητήσῃ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ ἀποῤῥίψῃ τὸ ἄρθρον αὐτὸ καὶ νὰ ἀναγκάσῃ τὴν ἑταιρίαν νὰ κατασκευάσῃ νέαν ὁδὸν, ἐπὶ τῆς ὁποίας νὰ θέσῃ τὰς ῥάβδους, διότι ἐν τῷ προηγουμένῳ 6ῳ ἄρθρῳ λέγεται, ὅτι ἡ γραμμὴ ἐν ἀρχῇ θὰ ἦναι ἁπλῆ, ἀλλὰ κατόπιν θὰ γείνῃ διπλῆ· συνεπῶς πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἰδιαιτέρα ὁδὸς, ἐπὶ τῆς ὁποίας νὰ τοποθετηθῶσιν αἱ ῥάβδοι. Ἐὰν συνδεθῇ διὰ σιδηροδρόμου ὁ Πύργος μετὰ τῶν Πατρῶν, μετὰ τῆς Τριφυλλίας καὶ τῶν ἄλλων μερῶν, ὁ σιδηρόδρομος οὗτος θὰ χρησιμεύῃ εἰς μεταφορὰν πολλῶν ἐμπορευμάτων, ὥστε ἡ γραμμὴ δὲν δύναται νὰ ἦναι ἁπλῆ, οἱ δὲ ἵπποι καὶ αἱ ἅμαξαι τῶν χωρικῶν θὰ ῥίπτωνται εἰς τὰς τάφρους, αἱ ὁποῖαι θὰ ὑπάρχωσι περὶ τὴν ὁδὸν, ὅπως χωρίζωσι τὰ κτήματα τῶν χωρικῶν καὶ δέχωνται τὰ λιμνάζοντα ὕδατα.

§73ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Νομίζω, κύριοι, ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἠλείας ἔχει φόβους, οἱ ὁποῖοι δὲν στηρίζονται εἰς τὰ πράγματα. Τὸ νομοσχέδιον προβλέπει τὴν περίπτωσιν ταύτην ἐν τῷ 8 ἄρθρῳ· δι’ αὐτοῦ ἐπιτρέπεται εἰς τὴν ἑταιρίαν νὰ θέσῃ τὰς σιδηρᾶς ῥάβδους ἐπὶ τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ, καὶ τοῦτο διὰ νὰ γείνῃ ὅσον τὸ δυνατὸν εὐωνότερος ὁ σιδηρόδρομος, καθόσον οἱ μέλλοντες νὰ ἀναλάβωσι τὴν κατασκευὴν αὐτοῦ, ἐὰν δὲν ἔχωσι τὸ δικαίωμα τοῦτο, εἶναι ἀδύνατον νὰ συναγωνισθῶσιν ἐπὶ τῷ τιμήματι τῶν 60,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον.

§74ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἂς δοθῶσι περισσότερα.

§75ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θ’ ἀπαιτήσωσιν 150,000 δραχμὰς κατὰ χιλιόμετρον, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ κατασκευασθῇ τὸ ἔργον, διότι ὁ δῆμος Λετρίνων εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸν τόκον τῶν 6% ἐπὶ τόσου μεγάλου κεφαλαίου. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐπανέρχομαι καὶ λέγω, ὅτι ὁ φόβος, τὸν ὁποῖον ἔχει ὁ κ. βουλευτὴς Ἠλείας, δὲν στηρίζεται εἰς τὰ πράγματα, διότι τὸ ἄρθρον 8 ῥητῶς ἐπιβάλει τὴν ὑποχρέωσιν εἰς τὴν ἑταιρίαν ν’ ἀφήσῃ ἱκανὸν εὖρος ἐπὶ τῆς ὁδοῦ πρὸς διασταύρωσιν δύω συνήθων ἁμαξῶν.

§76ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Οἱ ἵπποι τῶν χωρικῶν φοβοῦνται, καὶ ἅμα διέρχηται ἡ ἁμαξοστοιχία, θὰ πίπτουν εἰς τὰς τάφρους.

§77ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸς τοῦτο ἐπιτρέπει τῇ ἑταιρίᾳ νὰ διαπλατύνῃ ἢ μεταῤῥυθμίσῃ, δαπάναις αὑτῆς, τὴν ὑπάρχουσαν ἁμαξιτὴν ὁδὸν, ὥστε οὐδεμίαν δυσκολίαν θέλουν ἔχει αἱ ἅμαξαι εἰς τὴν διάβασιν· δὲν ἐννοῶ δὲ ποῦ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ἠλείας εὑρίσκει τὴν ὑποχρέωσιν τῶν ἁμαξῶν καὶ τῶν κάῤῥων εἰς τὴν καταβολὴν διοδίων πρὸς τὴν ἑταιρίαν.

§78ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἶπον, ὅτι θὰ πληρώνουν ἀγώγια εἰς τὸν σιδηρόδρομον, διότι δὲν θὰ δύνανται νὰ μεταφέρωσι τὰ πράγματα μόνοι των.

§79ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς θὰ συμβαίνῃ τοῦτο, ἀφοῦ θὰ ἦναι ἐλευθέρα ἡ διάβασις τῶν ἁμαξῶν, ὑποχρεοῦται δὲ ἡ ἑταιρία νὰ διαπλατύνῃ τὴν ὁδὸν, διὰ νὰ μὴ συμβαίνῃ τὸ ἐλάχιστον κώλυμα;

§80ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν θὰ δύνανται νὰ διαβαίνουν, διότι θὰ πίπτουν εἰς τὰς τάφρους οἱ ἵπποι καὶ τὰ κάῤῥα· δὲν ὑπάρχει εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου τοιοῦτόν τι, καὶ διαμαρτύρομαι ὡς ἀντιπρόσωπος Ἠλείας. Ἡ Κυβέρνησις ἔφερε τὸ νομοσχέδιον, ὅπως εὐεργετήσῃ τοὺς πτωχοὺς χωρικούς· οὗτοι ὅμως ἐκ τούτου βλάπτονται, καὶ διαμαρτύρομαι. Κάμετε ὅ,τι θέλετε.

§81ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεμία δυσκολία, ἐπαναλαμβάνω, θὰ ὑπάρξῃ εἰς τὴν ἐλευθέραν διάβασιν τῶν ἁμαξῶν καὶ τῶν κάῤῥων, δὲν εἶναι δὲ δυνατόν, ὡς προεῖπον, νὰ κατασκευασθῇ ὁ σιδηρόδρομος ἐκτὸς τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ, διότι ἡ δαπάνη θὰ ἦναι πολὺ μεγάλη, ὁ δὲ δῆμος δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐξασφαλίσῃ τόκον ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας ἐπὶ τοσούτου μεγάλου ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θ’ ἀπαιτηθῇ διὰ τὴν τοιαύτην κατασκευήν. Ἀπόκειται μ’ ὅλα ταῦτα εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφασίσῃ ὅ,τι ἐγκρίνει, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὰς παραστάσεις τῶν βουλευτῶν τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης.

§82ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐπληροφορήθην παρὰ μηχανικῶν, ὅτι, ἐὰν κατασκευασθῇ ὁ σιδηρόδρομος ἐπὶ ἁμαξιτῆς ὁδοῦ, ἀδύνατον δι’ ἁμαξῶν καὶ κάῤῥων νὰ γείνῃ συγκοινωνία· Πολλοὶ βουλευταὶ γνωρίζουν κάλλιον ἐμοῦ, ὅτι εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου δὲν γίνεται σιδηρόδρομος ἐπὶ ἁμαξιτῆς ὁδοῦ. Εἶδον τὴν Γαλλίαν καὶ τὴν Ἰταλίαν, ἀλλὰ δὲν παρετήρησα τοιοῦτόν τι· αἱ ἅμαξαι καὶ τὰ κάῤῥα θὰ πίπτωσιν ἐντὸς τῶν τάφρων. Ὡς βουλευτὴς Ἠλείας διαμαρτύρομαι, διότι, ἀντὶ νὰ ὠφελήσῃ ὁ σιδηρόδρομος, θὰ βλάψῃ.

§83ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔρχομαι ν’ ἀντιταχθῶ εἰς τὰ συμφέροντα τῶν ἐνδιαφερομένων βουλευτῶν, οὔτε ν’ ἀποκρούσω διὰ λόγους ἄλλους τὴν πρότασιν τοῦ ἐξ Ἠλείας βουλευτοῦ κυρίου Κρεστενίτου· νομίζω ὅμως, ὅτι ἐνταῦθα ὑπάρχει σφαλερὰ ἰδέα, καὶ ὅτι αἱ πληροφορίαι, ἃς ἔλαβε παρὰ τῶν μηχανικῶν, δὲν εἶναι ἀκριβεῖς, διότι εἰς πολλὰ μέρη τῆς Εὐρώπης ὑπάρχουν σιδηρόδρομοι ἐπὶ τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν.

§84ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν εἶδον οὐδαμοῦ.

§85ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν Ἀμερικὴν, εἰς τὸ Βέλγιον, τὴν Ῥωσσίαν, τὴν Αὐστρίαν καὶ ἀλλαχοῦ. Τοῦτο δὲ πράττουσι διὰ τὴν οἰκονομίαν, διότι ἡ ἁμαξιτὴ ὁδὸς εἶναι ἑτοίμη, καὶ ἐπ’ αὐτῆς τοποθετοῦν τὰς σιδηρᾶς ῥάβδους μετά τινας ἐπιδιορθώσεις τῶν ἀποτόμων κλίσεων· εἶναι δὲ αἱ τοιαῦται σιδηροδρομικαὶ ὁδοὶ στεναὶ ἑνὸς μέτρου διαμέτρου, ὥστε μένει τόπος διὰ τὰς ἁμάξας τὰς κοινὰς καὶ τὰ φορτηγὰ ζῶα. Ἤθελον δὲ νὰ παρατηρήσω καὶ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν, ὅτι οἱ ὑπολογισμοὶ, τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ἐπὶ τῆς τοιαύτης ὁδοῦ, εἶναι ἐσφαλμένοι· ὅτι δηλαδὴ ἀπαιτεῖ δαπάνην ὁ τοιοῦτος σιδηρόδρομος 60,000 δραχμὰς κατὰ χιλιόμετρον ἕως 80,000, ἐνῷ, ἂν γείνῃ νέα ὁδὸς, θέλουσι δαπανηθῆ 120,000. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές· διότι κατὰ τὰς στατιστικὰς, αἱ ὁποῖαι τηροῦνται εἰς τὴν Εὐρώπην, οἱ τοιοῦτοι σιδηρόδρομοι δὲν ἀπαιτοῦσι περισσότερον τῶν 28–30,000 φράγκων τὸ χιλιόμετρον, μεταξὺ τούτων δὲ καὶ τῶν 120,000, ἅτινα ἀνέφερεν ὁ κ. ὑπουργὸς, ἡ διαφορὰ εἶναι κατὰ 1 πρὸς 4, ὥστε τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν ὑπηρετοῦνται διὰ τοῦ τοιούτου συστήματος. Αἱ ὁδοὶ αὐταὶ δὲν γίνονται πλατεῖαι, διότι ὑπηρετοῦν τοπικὰ συμφέροντα, ὀνομάζονται δὲ μὲ τὸ ὄνομα τοῦτο, σιδηρόδρομοι τοπικοῦ συμφέροντος, chemins de fer d’ interêt local.

§86ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐνδεχόμενον αἱ ἰδέαι τοῦ κ. Βαλασσοπούλου νὰ ἦναι ἄρισται κατὰ θεωρίαν, ἀλλὰ τὰ πράγματα ἔχουσιν ἄλλως. Ἐγὼ εἶμαι Ἠλεῖος, καὶ γνωρίζω ὅλους τοὺς χωρικοὺς προσωπικῶς καὶ τίνι τρόπῳ ἐργάζονται καὶ πῶς μεταφέρουν τὰ προϊόντα των· εἶμαι δὲ πεπεισμένος, ὅτι ἡ ἐπαρχία σύσσωμος θὰ δυσαρεστηθῇ, καὶ ἀντὶ νὰ εὐγνωμονῇ, θέλει κατακρίνει τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις ὑποστηρίζει νομοσχέδια καταστρέφοντα τὸν πτωχὸν λαόν.

§87ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ποσὸν τῆς δαπάνης δὲν κανονίζεται διὰ τῆς συμβάσεως, ὡρίσθη δὲ μόνον ὡς ἀνώτατος ὅρος τὸ ποσὸν τῶν 60,000. Ἄλλως, θὰ ἐνεργηθῇ διαγωνισμὸς, καὶ οὕτω θὰ προσδιορισθῇ ἡ ἀναλογία. Ἀλλὰ τὸ νὰ ζητῆται νὰ μὴ τεθῶσιν αἱ ῥάβδοι ἐπὶ τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ εἶναι ὡς νὰ ζητῆται ἡ ματαίωσις τοῦ σκοποῦ τοῦ νόμου.

§88ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον συνετάχθη, ἀφ’ οὗ ἠκούσθη προηγουμένως ἡ γνώμη τῶν ἐνδιαφερομένων καὶ ἐξετάσθησαν τὰ συμφέροντα, αἱ ὠφέλειαι, ἡ ζημία καὶ ἡ δύναμις τοῦ τόπου, ἵνα πληρώσῃ τὸν τόκον. Εἶναι νομοσχέδιον λοιπὸν ἐκπηγάζον ἀπὸ τὰς ἐπιτοπίους ἀνάγκας, καὶ οὕτως ἐκανονίσθησαν ὅλαι αἱ διατάξεις, καὶ μέχρι τοῦδε ὁ κίνδυνος, τοῦ ὅτι δὲν θέλει ἐν γένει ὠφελήσει, δὲν πιστεύεται, καὶ ὅτι δὲν θέλει γείνει χρῆσις αὐτοῦ γενικὴ, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ὁ χωρικὸς, ὅστις θὰ δύναται νὰ μεταφέρῃ τὴν σταφίδα του ἐντὸς 10 λεπτῶν τῆς ὥρας καὶ πρὸς 10 λεπτὰ ἢ πρὸς 5 ἢ 3, θὰ προτιμήσῃ νὰ ἐξοδεύσῃ ὅλην του τὴν ἡμέραν, διὰ νὰ τὸν μεταφέρῃ διὰ τῶν κάῤῥων καὶ νὰ πληρώσῃ τριπλάσια καὶ τετραπλάσια ἴσως. Νομίζω, ὅτι, ἂν ὁ σιδηρόδρομος δὲν χρησιμεύσῃ πρὸς γενικὸν σκοπὸν, εἶναι μάταιον νὰ γείνῃ νὰ περιδιαβάζουν καὶ νὰ διασκεδάζουν μόνον δι’ αὐτοῦ οἱ κάτοικοι τοῦ Πύργου, καταβαίνοντες εἰς Κατάκωλον, οὔτε τὸν κόπον ἀξίζει, οὔτε τὰς δαπάνας θὰ καλύπτῃ. Ἀλλὰ, κύριοι, ἡ μεταβολὴ, τὴν ὁποίαν ζητοῦν, θὰ τριπλασιάσῃ τὰς δαπάνας. Τὸ ποσὸν τῶν 60,000 θὰ ἀναβιβασθῇ εἰς 200,000.

§89ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Θὰ γείνουν 100,000 τὸ πολὺ, ὅπως ἔγεινε καὶ ὁ σιδηρόδρομος ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ.

§90ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὸν Πειραιᾶ, κ. Κρεστενίτη, ὅπως ἐγένετο ὁ σιδηρόδρομος, αἱ γαῖαι, τὰς ὁποίας κατεπάτησε, δὲν εἶχον τότε σπουδαίαν ἀξίαν, καὶ διότι τότε τὸ δημόσιον δὲν ὑπέσχετο νὰ ἀνταμείψῃ τοὺς κυρίους τοῦ σιδηροδρόμου, οὔτε νὰ πληρώσῃ τόκους, οὔτε ἄλλην συνδρομήν.

§91ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἴσα ἴσα ἡμεῖς, διότι προσφέρομεν ἐγγυήσεις, εἴμεθα εἰς καλλιτέραν θέσιν.

§92ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀλλὰ θὰ πληρώσητε τὰ τριπλάσια. Κύριοι, δὲν εἶναι πρωτοφανὲς αὐτό· εἰς ἄλλα μέρη γίνεται τοῦτο ἀκινδύνως. Μ’ ὅλα ταῦτα, ἐπειδὴ συμφέροντα σπουδαῖα παρουσιάζονται ὡς ἀπειλούμενα, καὶ προτείνεται, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος θὰ ζημιώσῃ, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἐπειδὴ σήμερον εἶναι βʹ ἀνάγνωσις, νὰ συζητηθῇ καὶ νὰ μελετηθῇ σπουδαιότερον τὸ ζήτημα διὰ τὴν γʹ ἀνάγνωσιν, καὶ ἂν τῷ ὄντι ὑπάρχῃ κίνδυνός τις σπουδαῖος, νὰ μὴ ἐπιψηφισθῇ, διότι οὐδεὶς ἔχει συμφέρον ἰδιαίτερον νὰ ψηφισθῇ· τὸ μόνον συμφέρον εἶναι ἡ ὠφέλεια τοῦ τόπου.

§93ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ κατασκευὴ σιδηροδρόμων ἐπὶ τῶν δημοσίων ὁδῶν εἶναι ἤδη γενικῶς παραδεδεγμένη. Ἰδίως τὸ σύστημα τοῦτο ὑπεστήριξεν ὁ πρώην πρωθυπουργὸς τῆς Γαλλίας καὶ ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν δημοσίων ἔργων κ. Φρεϋσινὲ, ὡς ἓν τῶν στοιχείων τοῦ μεγάλου ἐκείνου συστήματος τῶν δημοσίων ἔργων, διὰ τοῦ ὁποίου ἐθεωρήθη, ὅτι ἤθελεν ἐπέλθει μεγίστη πρόοδος εἰς τὰ τῆς συγκοινωνίας ἐν Γαλλίᾳ. Ὥστε δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο πρέπει ν’ ἀποκρουσθῇ, ὡς κατ’ ἀρχὴν ἐπιβλαβοῦς τῆς ὑπάρξεως σιδηροδρόμων ἐπὶ τῶν δημοσίων ὁδῶν· τοὐναντίον θεωρῶ, ὅτι ἐπὶ ἁπασῶν, εἰ δυνατόν, τῶν δημοσίων ὁδῶν ἐν Ἑλλάδι πρέπει νὰ συστηθῶσι σιδηρόδρομοι, καὶ ἰδίως, ὅτι πρέπει νὰ εἰσαχθῇ ἐνταῦθα ὁ ἐν Γαλλίᾳ ψηφισθεὶς πρὸ μικροῦ νόμος, καθ’ ὃν ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς δήμους νὰ παραχωρῶσι τὸ δικαίωμα τῆς συστάσεως σιδηροδρόμων ἐπὶ τῶν δημοσίων ὁδῶν ὑπὸ ὅρους, ὅρους, οἱ ὁποῖοι σκοπὸν ἔχουσι νὰ προλάβωσι τὰ ἀτοπήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἰδίως ἀνέφερεν ὁ κ. Κρεστενίτης. Ἀλλὰ κατὰ τοῦτο εὑρίσκω ἐλλιπὲς τὸ νομοσχέδιον, ὅτι οὐδένα ἐκ τῶν ὅρων τούτων περιλαμβάνει, ὅτι οὐδεμία πρόνοια περιέχεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ, ὅπως ἡ σιδηρᾶ ὁδός, ἡ κατασκευαζομένη ἐπὶ τῆς δημοσίας ὁδοῦ, μὴ προσκρούῃ εἰς τὴν κίνησιν τῶν ἁμαξῶν. Ὄχι μόνον δὲν ἐλήφθη οὐδεμία πρόνοια, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας περιελήφθη διάταξις, καθ’ ἣν δύναται νὰ προστεθῇ καὶ βʹ σιδηροδρομικὴ γραμμή· ἡ δὲ παρατήρησις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ὑπάρχει ἄρθρον, δι’ οὗ ἐπιτρέπεται εἰς τὴν ἑταιρίαν νὰ διαπλατύνῃ τὴν ὁδόν, οὐδόλως διορθώνει τὸ σφάλμα, διότι δὲν πρόκειται ἐνταῦθα περὶ ἀδείας εἰς τὴν ἑταιρίαν τοῦ νὰ διαπλατύνῃ τὴν ὁδόν, πρόκειται περὶ ὑποχρεώσεως τῆς ἑταιρίας, ὅπως διαπλατύνῃ τὴν ὁδόν, ὥστε νὰ μένῃ ὁ ἀναγκαῖος χῶρος διὰ τὴν κίνησιν δύω ἁμαξῶν· τοῦτο δὲ ἀποδεικνύει, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν ἐμελετήθη, ὅτι οἱ συντάξαντες τὸ νομοσχέδιον δὲν ἐμελέτησαν τὸν Γαλλικὸν νόμον περὶ σιδηροδρόμων, ὁ ὁποῖος περιέχει πάσας τὰς προφυλακτικὰς διατάξεις, ἀκόμη καὶ τὰς πρὸς τὸ σύστημα αὐτό. Διὰ τοῦτο παραδέχομαι τὴν γνώμην τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, ὅτι καλὸν θὰ ἦτο νὰ ψηφισθῇ πρὸς τὸ παρὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς βʹ συζήτησιν, ἀλλ’ εὐθὺς κατόπιν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ὑποβάλῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς μελέτην, καὶ νὰ καταστήσῃ καὶ εἰς ἡμᾶς δυνατὴν τὴν μελέτην, ὑποβάλλων εἰς τὴν Βουλὴν τὸν Γαλλικὸν νόμον, περὶ οὗ ὡμίλησα, ἐν μεταφράσει, διότι ἐξ αὐτοῦ θέλομεν μάθει ὑπὸ ποίους ὅρους ἐθεωρήθη ἐν Γαλλίᾳ, ὅτι δύνανται νὰ συστηθῶσι σιδηρόδρομοι ἐπὶ δημοσίων ὁδῶν.

§94ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Εἰς τὴν ἑταιρίαν, κύριοι, ἐπιβάλλεται ἡ ὑποχρέωσις, καὶ οὐχὶ ἐπιτρέπεται ἡ ἄδεια, νὰ διαπλατύνῃ τὴν ἁμαξιτὴν ὁδὸν εἰς τρόπον, ὥστε νὰ διασταυρῶνται δύο σειραὶ συνήθων ἁμαξῶν ἐντὸς τῆς κινήσεως τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ διὰ τοῦτο τὸ ἄρθρον ῥητῶς λέγει «ὀφείλει ὅμως (ἡ ἑταιρία) νὰ ἀφήσῃ ἀρκοῦν εὖρος πρὸς διασταύρωσιν δύο ἁμαξῶν», καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν τὸ εὖρος τοῦτο δὲν ἀρκεῖ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, ἐπιτρέπεται εἰς αὐτὴν ἡ ἄδεια νὰ διαπλατύνῃ τὴν ὁδόν. Ἡ ὑποχρέωσις λοιπὸν τῆς ἑταιρίας εἶναι νὰ ἀφήσῃ χῶρον ἀρκετὸν, ὅπως διασταυρῶνται δύο ἅμαξαι, καὶ ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἀνάλογος χῶρος πρὸς τοῦτο, δίδεται εἰς αὐτὴν ἡ ἄδεια νὰ διαπλατύνῃ τὴν ὁδόν, καὶ τοῦτο διότι, ἐὰν ἐπεχείρει οἴκοθεν τὴν τοιαύτην ἐργασίαν, ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ τῇ ἐγίνετο ἡ παρατήρησις, ὅτι οὐδὲν δικαίωμα ἔχει νὰ μεταβάλλῃ τὴν ὁδόν, διαπλατύνουσα ἢ μεταῤῥυθμίζουσα αὐτήν, καὶ νὰ ὑπεχρεοῦτο εἰς τὴν κατάπαυσιν τῶν τοιούτων ἐργασιῶν της. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ διάταξις αὕτη δὲν ἦναι σαφής, δυνάμεθα νὰ τὴν καταστήσωμεν σαφεστέραν· ὁ σκοπὸς ὅμως τοῦ ἄρθρου εἶναι τοιοῦτος. Ἂν ἦναι ἀνάγκη νὰ μελετηθῇ καὶ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα καλλίτερον, δυνάμεθα νὰ πράξωμεν τοῦτο κατὰ τὴν γʹ συζήτησιν, οὐδὲν δὲ κωλύει σήμερον νὰ γείνῃ ἡ βʹ ἀνάγνωσις. Θὰ ἐξετάσω εἰς τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων, καὶ ἂν ὑπάρχῃ ὁ Γαλλικὸς νόμος, περὶ οὗ ἀνέφερεν ὁ κ. Τρικούπης, θὰ φροντίσω νὰ κατατεθῇ εἰς τὴν Βουλήν, ἐν μεταφράσει μάλιστα, ὅπως ληφθῶσιν αἱ διατάξεις αὐτοῦ ὑπ’ ὄψιν. Τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπὸ συζήτησιν οὐδὲν ἄλλο σκοπεῖ ἢ νὰ θεραπεύσῃ ἀνάγκας τοπικὰς, καὶ ἡμεῖς οὐδὲν δικαίωμα ἔχομεν νὰ ἐπιβάλωμεν μεγαλειτέρας ὑποχρεώσεις εἰς ἕνα τόπον, ἃς ἀποκρούει τὸ συμφέρον αὐτοῦ τοῦ τόπου, καὶ μεγαλειτέρας ὑποχρεώσεις ἐπιβάλλομεν, ἐὰν δὲν ἐπιτρέψωμεν τὴν κατασκευὴν τῆς σιδηρᾶς γραμμῆς ἐπὶ τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ. Εἰς τὴν σύνταξιν δὲ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἔλαβον μέρος καὶ τὰ ἐνδιαφερόμενα πρόσωπα, καὶ μετὰ μεγάλην μελέτην κατηρτίσθη ὅσον τὸ δυνατὸν τελειότερον. Ἀλλ’ ἂν ἔχῃ ἐλλείψεις καὶ καταδειχθῇ, ὅτι τὰ συμφέροντα τὰ τοπικὰ δὲν ἐξυπηρετοῦνται, βεβαίως πρέπει νὰ τροποποιηθῇ καὶ ἐπιψηφισθῇ τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ παραβλάπτηται ὁ τόπος.

§95ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Πόσον εἶναι εὐρεῖα αὐτὴ ἡ ὁδός;

§96ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ πλάτος τῆς ὁδοῦ μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀνησυχῇ πάντα, ὅστις ἔχει πεῖραν τοιούτων ὁδῶν καὶ σιδηροδρόμων, διότι ὁ σιδηρόδρομος ὑποθέτω, ὅτι δὲν θὰ ἔχῃ περισσότερον πλάτος μεταξὺ τῶν ῥάβδων του πλέον τοῦ ἑνὸς μέτρου· ἂν ὑποθέσητε, ὅτι ἔχει ἡ ὁδὸς 8 μέτρων πλάτος, θὰ ἀφαιρέσητε δύο μέτρα, διὰ νὰ τεθοῦν αἱ ῥάβδοι καὶ νὰ μένῃ ἑκατέρωθεν διάστημα διὰ τὴν κίνησιν τῆς ἁμαξοστοιχίας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐκεῖ ὁ φόβος ἢ ὁ κίνδυνος· ὁ φόβος εἶναι ἐκ τῶν δυστυχημάτων, τὰ ὁποῖα ἀπειλοῦνται ὅταν συνυπάρχουν ἐπὶ τῆς αὐτῆς ὁδοῦ σιδηρόδρομος καὶ κοινὴ λεωφόρος. Γνωρίζω ἐκ πείρας, ὅτι γίνονται πολλὰ δυστυχήματα ὄχι μόνον ὅταν ὁ σιδηρόδρομος ἦναι ἐπὶ τῆς λεωφόρου, ἀλλὰ καὶ ὅταν ἦναι χωριστά. Λοιπὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εὑρίσκω, ὅτι λείπει ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον, εἶναι, ὅτι δὲν λαμβάνεται πρόνοια, ὥστε νὰ ἀποχωρίζηται ὁ σιδηρόδρομος ἀπὸ τὴν δημοσίαν ὁδὸν διὰ τάφρου ἢ διὰ φραγμοῦ· ὁ κίνδυνος δὲ ὁ ἐντεῦθεν προερχόμενος εἶναι βεβαίως ἀπειλητικώτερος διὰ τὰ ζῶα καὶ τὰς φορτηγὰς ἁμάξας, καὶ ἀπορῶ πῶς δὲν γίνεται μνεία ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι πρέπει νὰ χωρισθῇ διὰ τάφρου καὶ φραγμοῦ ἡ σιδηρᾶ ὁδὸς ἀπὸ τὴν λεωφόρον· ἅμα ταῦτα γείνωσιν, οὐδεμία βλάβη δύναται νὰ ἐπέλθῃ εἰς τὴν λεωφόρον. Τί σημαίνει ἂν ἐκεῖνος ἔχῃ εὖρος 8 μέτρων ἢ ἐὰν ἔχῃ 6 μέτρων· ὁ κίνδυνος προέρχεται ἐκ τῆς ἐλλείψεως τοιούτων προφυλάξεων, διότι ἄνευ αὐτῶν εἶναι βέβαιον, ὅτι καθ’ ἡμέραν θὰ συμβαίνουν δυστυχήματα.

§97ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ὁμιλοῦμεν ἀορίστως περὶ πραγμάτων συγκεκριμένων, περὶ ὧν ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν ἀκριβεῖς γνώσεις, καὶ πρὸ πάντων ἡ Κυβέρνησις, ἥτις φέρει τὸν νόμον τοῦτον. Τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων γνωρίζει τὰς ἁμαξιτὰς ὁδοὺς, αἵτινες πρὸ πολλοῦ παρεδόθησαν εἰς τὴν κοινὴν χρῆσιν, γνωρίζει πότε καὶ πῶς κατεσκευάσθησαν, πῶς συντηροῦνται, ποῖον εἶναι τὸ εὖρος καὶ ποῖον τὸ μῆκος αὐτῶν· νομίζω, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ γνωρίζῃ, ὅτι τόσα μέτρα ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν τοποθέτησιν τῶν σιδηρῶν ῥάβδων καὶ διὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ σιδηροδρόμου, τόσα μέτρα διὰ τὴν διάβασιν τῶν ζώων καὶ τῶν ἁμαξῶν, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ εἴπῃ, ὅτι, ἂν τὸ εὖρος δὲν ἦναι ἀρκετὸν, ἐπιτρέπεται εἰς τὴν ἑταιρίαν νὰ εὐρύνῃ τὴν ὁδόν. Τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων ἔπρεπε νὰ γνωρίζῃ, ὅτι ἡ ὁδὸς αὕτη ἔχει εὖρος τόσον, ἐκ τούτου θέλει καταλάβει ὁ σιδηρόδρομος τόσα μέτρα, τὰ ὑπόλοιπα εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἀρκετὰ διὰ τὴν ἄλλην χρῆσιν· ὤφειλεν ἡ κυβέρνησις ἐν τῷ νόμῳ νὰ περιλάβῃ τὴν κατασκευὴν διαφράγματος προφυλάττοντος τοὺς κατοίκους ἀπὸ τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους ἐπιφέρουν οἱ σιδηρόδρομοι. Νομίζω, ὅτι ἡ ἔλλειψις τοιούτων πληροφοριῶν ἀποδεικνύει, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν ἐμελετήθη οὔτε ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ οὔτε ὑπὸ τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων ἔργων ἀκριβῶς καὶ ἐπισταμένως. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν προφύλαξιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Καλλιγᾶς ἐσύστησε, νομίζω, ὅτι, καὶ ἂν δὲν ἐτέθη ἐν τῷ νόμῳ, ἔγκειται εἰς τὸ συμφέρον αὐτῆς τῆς ἑταιρίας καὶ προβλέπεται ἀπὸ τοὺς κοινοὺς νόμους· τοῦτο θὰ γείνῃ καὶ ἂν μὴ τεθῇ εἰδικῶς ἐν τῷ νόμῳ, διότι πρέπει νὰ ἦναι κεχωρισμένη ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ μὲ φραγμόν· ἡ ἑταιρία ἔχει συμφέρον νὰ διατηρῇ τὴν γραμμὴν ἐλευθέραν ἀπὸ πᾶν πρόσκομμα. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους νομίζω, ὅτι ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νόμου πρέπει νὰ ἀναβληθῇ, διὰ νὰ μελετηθῇ, ἀφοῦ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αὐταὶ αἱ παρατηρήσεις.

§98ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν αἱ παρατηρήσεις αὗται, κύριε πρόεδρε. (Γίνονται δεκτὰ τ’ ἄρθρα 8 καὶ 9 καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἔπειτα δὲ, εἰς δευτέραν ἐπίσης συζήτησιν, καὶ τὰ νομοσχέδια ά περὶ μεταβολῆς τῆς προικίσεως τῶν μήπω ἀποκατασταθεισῶν ὀρφανῶν τῶν ἀγωνιστῶν καὶ βʹ περὶ ἐπιβολῆς προσθέτου φόρου πρὸς κατασκευὴν ὑδραγωγείου ἐν τῷ δήμῳ Ἐράνης.)

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ναυτικοῦ ἀπομαχικοῦ ταμείου. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ καὶ τὰ ἄρθρα 1–30.) Ἄρθρον 31.

§100ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ κανονίζεται ὁ σχηματισμὸς τῆς ἐξελεγκτικῆς ἐπιτροπῆς· ἡ δ’ ἐπιτροπὴ αὕτη θὰ συνίσταται ἐξ ἀντιπροσώπων τῶν δήμων ἐκείνων, οἵτινες ἔχουσι 500 θαλασσίους ἐργάτας, ὅσοι δὲ δῆμοι ἔχουσι 2,000 θαλασσίους ἐργάτας, θὰ στέλλωσι δύο ἀντιπροσώπους· οἱ δὲ δῆμοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι θαλασσίους ἐργάτας μέχρι 500, οὐδένα θὰ στέλλωσιν ἀντιπρόσωπον. Ἐνταῦθα γίνεται ἡ παρατήρησις λίαν εὐλόγως, ὅτι ὑπάρχουν ναυτικαὶ ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι ἐν συνόλῳ ἔχουσι θαλάσσης ἐργάτας καὶ πλείους τῶν 500 καὶ πλείους τῶν 2 χιλ., ἐν οὐδενὶ ὅμως τῶν δήμων ἔχουσι θαλάσσης ἐργάτας 500. Αἱ ἐπαρχίαι αὗται θὰ μένωσιν ἄνευ ἀντιπροσωπείας· τοῦτο παρατηρῶ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν, ἵνα ἀναθεωρήσωσι τὸ ἄρθρον πρὸ τῆς βʹ ἀναγνώσεως τοῦ νομοσχεδίου.

§101ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.) Ἡ παρατήρησις εἶναι ὀρθοτάτη, καὶ θὰ τὴν λάβω ὑπ’ ὄψιν.

§102Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Θὰ ἔχωμεν πολλὰ νὰ παρατηρήσωμεν. (Γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου.)

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Κεφάλαιον 9 τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἄρθρον 11. (Ὁ κ. Ῥοῦφος ἀναβαίνει τὸ βῆμα.)

§104ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Δὲν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὴν πίστωσιν περὶ τῶν μελετῶν τοῦ σιδηροδρόμου, διότι αὕτη ἀνάγεται εἰς τὸ τελευταῖον ἄρθρον τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Κεφαλαίου.

§105Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Τὸ 11 ἄρθρον εἶναι «ὁδοποιΐα», τὸ 12 εἶναι «ἀποξήρανσις ἑλῶν καὶ τελμάτων», τὸ 13 εἶναι «φάροι...»

§106ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ προτείνω λοιπὸν νέον ἄρθρον, πρὸς ἐγγραφὴν τῆς πιστώσεως ταύτης.

§107ΡΟΥΦΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἐδῶ πρέπει νὰ τεθῇ.

§108ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ θὰ κανονίσω τὸ οἰκεῖον μέρος.

§109ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρέπει νὰ τεθῇ ἐνταῦθα, διότι ἐν τῷ προηγουμένῳ προϋπολογισμῷ ὑπῆρχεν ἐνταῦθα ἡ πίστωσις διὰ μισθοὺς προσωπικοῦ ἐξ ἀλλοδαπῆς μηχανικῶν καὶ ἐργοδηγῶν. Αὕτη διεγράφη, ὁ δὲ κ. βουλευτὴς Πατρῶν ζητεῖ, ὅπως τεθῇ ἐκ νέου.

§110ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν) Κύριοι, χθὲς παρεδέχθημεν νὰ μὴ μεταβάλλωμεν τὰ ἄρθρα, καὶ διὰ τοῦτο ἐσημειώσαμεν ἐν τῷ κεφαλαίῳ 5, ἐνῷ ὑπάρχει εἰδικὸν ἄρθρον 5 περὶ δημοσίων λουτρῶν, ὡς 17 ἄρθρον μὲ πίστωσιν 30 χιλιάδων δραχμῶν, διὰ βελτίωσιν καὶ συντήρησιν τῶν δημοσίων λουτρῶν. Τὸ ἴδιον μέτρον θ’ ἀκολουθήσωμεν καὶ σήμερον. Συζητοῦμεν ἤδη τὸ 9 κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει 18 ἄρθρα. Ἅμα τελεώσῃ ἡ συζήτησις αὐτῶν, θὰ προτείνω ὡς 19 ἄρθρον μὲ προσθήκην πιστώσεως 50 χιλιάδων δραχμῶν, διὰ προκαταβολὴν κατασκευῆς πεζοδρομίων, καὶ ὡς 20 ἄρθρον μὲ τὴν ἀναγραφὴν πιστώσεως 352 χιλιάδων δραχμῶν, διὰ μελέτας τῶν σιδηροδρόμων. Ἀκολουθοῦμεν ὅ,τι χθὲς ἠκολουθήσαμεν τοιουτοτρόπως.

§111ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἀκολουθοῦμεν ταύτην τὴν ἀρχὴν, διότι ὁ λόγος, δι’ ὃν ἀπεφασίσαμεν τοῦτο χθὲς, ἦτο, ὅπως μὴ μεταβάλληται ἡ σειρὰ τῶν ἄρθρων τοῦ παγίου προϋπολογισμοῦ. Ὁ σταθερὸς προϋπολογισμὸς περιέχει ἄρθρον 12 περὶ μισθοῦ προσωπικοῦ ἐξ ἀλλοδαπῶν μηχανικῶν καὶ ἐργοδηγῶν· ταύτην τὴν πίστωσιν ἀπηλείψατε ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους τούτου· ἑπομένως ἡμεῖς, ζητοῦντες νὰ καταχωρισθῇ ἐκ νέου αὕτη ἡ πίστωσις, πρέπει νὰ ζητήσωμεν, ὅπως τεθῇ ἐν ᾧ ἄρθρῳ ὑπῆρχεν ἐν τῷ περυσινῷ προϋπολογισμῷ.

§112ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχομεν προϋπολογισμὸν πάγιον μὲ κεφάλαια καὶ ἄρθρα πάγια· τὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα τοῦ προϋπολογισμοῦ μεταβάλλονται κατ’ ἔτος. Πέρυσι μόνον ὑπῆρχεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἄρθρον 12, περιλαμβάνον τοιαύτην πίστωσιν· ἐφέτος ὅμως ὁ προϋπολογισμὸς ἐν ἄρθρῳ 12 περιλαμβάνει πίστωσιν δι’ ἀποξήρανσιν ἑλῶν καὶ τελμάτων, καὶ δὲν δυνάμεθα εἰς αὐτὸ τὸ ἄρθρον νὰ προσθέσωμεν δαπάνην διὰ μελέτας σιδηροδρόμων. Θὰ κανονίσωμεν ἴδιον ἄρθρον.

§113ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἔκαμε προχθὲς τὴν παρατήρησιν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μεταβάλλωμεν τὴν σειρὰ τῶν ἄρθρων τῶν προϋπολογισμῶν.

§114ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτοῦ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§115ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τῶν προϋπολογισμῶν ἐν γένει.

§116ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§117ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Προχθὲς ἐδέχθημεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ μὴ μεταβάλλωμεν τὴν σειρὰν τῶν ἄρθρων τῶν προϋπολογισμῶν ἐν γένει. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ δυνάμεθα νὰ κάμνωμεν ἀντιπαραβολὴν τῶν προϋπολογισμῶν τῶν διαφόρων ἐτῶν, καὶ διὰ τοῦτο τὰ ἄρθρα πρέπει νὰ ἦναι πάγια. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν γνώμην τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ, ὅτι τὰ ἄρθρα τῶν προϋπολογισμῶν καὶ τὰ κεφάλαια μένουσι πάγια, καὶ ἂν θέλωμεν νὰ φέρωμεν τροποποιήσεις, τὰς φέρομεν ἐν τέλει ἑκάστου κεφαλαίου.

§118ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγω καὶ πάλιν, ὅτι προϋπολογισμὸν πάγιον δὲν ἔχομεν· διὰ τοῦτο ὁ περυσινὸς προϋπολογισμὸς περιεῖχεν ἐν ἄρθρῳ 12 μελέτας διὰ σιδηροδρόμους. Ἀλλ’ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1879 δὲν περιεῖχεν ἐν ἄρθρῳ 12 τοιαύτην δαπάνην. Ποῦ εἶναι λοιπὸν τὸ πάγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ ὁποῖον ἐπικαλεῖται ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου; Τὸ ἄρθρον 12 τοῦ ἐφετεινοῦ προϋπολογισμοῦ περιλαμβάνει δαπάνην δι’ ἀποξήρανσιν τελμάτων καὶ ἑλῶν. Θέλετε τόρα νὰ κάμωμεν τὴν διαγραφὴν τῆς πιστώσεως, ἡ ὁποία φαίνεται ἐν ἄρθρῳ 12, καὶ ν’ ἀντικαταστήσωμεν αὐτὴν μὲ τὴν πίστωσιν διὰ μελέτας σιδηροδρόμων;

§119ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Θὰ κάμωμεν νέον ἄρθρον.

§120ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα· καὶ αὐτὸ τὸ ἄρθρον θέλω νὰ τὸ κάμωμεν τελευταῖον ἐπὶ τοῦ Κεφαλαίου (τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν. Ἐὰν ὑπῆρχεν ἄρθρον κενὸν «διὰ μελέτας σιδηροδρόμων,» ἤθελον συμφωνήσει, ὅτι ἐκεῖ ἔπρεπε νὰ ἐγγραφῇ ἡ πίστωσις· ἀλλ’ ἄρθρον τοιοῦτον κενὸν δὲν ὑπάρχει, καὶ δὲν ἠμποροῦμεν εἰς τὸ ἄρθρον, τὸ ἀφορῶν εἰς ἀποξήρανσιν ἑλῶν καὶ τελμάτων, νὰ θέσωμεν πίστωσιν διὰ μελέτην σιδηροδρόμων. Τὴν πίστωσιν ταύτην προτίθεμαι νὰ προτείνω ὡς ἄρθρον 19 ἢ 20. Ἀπορῶ δὲ, καὶ λυποῦμαι λέγων τοῦτο, ποῦ στηριζόμενος ὁ κ. βουλευτὴς Μεσολογγίου, ἐπιμένει, ὅτι ἔχομεν πάγιον προϋπολογισμὸν μὲ πάγια κεφάλαια καὶ πάγια ἄρθρα, ἐνῷ ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι ἐτήσιος καὶ κατ’ ἔτος μεταβάλλεται, καὶ ὅ,τι περιέχει ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1881 ἐν ἄρθρῳ 19 Κεφαλαίῳ 9, δὲν θὰ περιέχῃ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1882 ἐν τῷ αὐτῷ ἄρθρῳ καὶ Κεφαλαίῳ. Ἔχομεν ἄρθρον 11 μὲ πίστωσιν δραχ. 8,000, ἐπιγραφόμενον «διαγραφὴ ὁδῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 13 τοῦ νόμου τοῦ 1867 ὑπὸ στοιχεῖον ΣΞΓʹ περὶ ὁδοποιΐας.» Τίνα σχέσιν ἔχει ἡ πίστωσις περὶ τῶν μελετῶν πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμων μὲ τὴν πίστωσιν τῶν 8,000 δραχμῶν, ὧν ὁ σκοπὸς εἶνε ὡρισμένος ἐν τῷ προϋπολογισμῷ; Παρακαλῶ ἑπαμένως τὴν Βουλὴν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ὡς ἔχει.

§121Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὴν δαπάνην τῶν μελετῶν πρέπει νὰ καταβάλλωσιν οἱ δῆμοι.

§122Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς σᾶς ἀπησχόλησεν ἱκανῶς, ἐπαναλαμβάνων τὰ αὐτά. Κύριοι, ὁ κ. ὑπουργὸς ἐζήτησε τὴν ἀναγραφὴν τῆς πιστώσεως εἰς τὸ ἄρθρον αὐτό· ὑπάρχει ὅμως ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία λέγει τὰ ἑξῆς· «Κεφάλ. 9 ἄρθρον 12. Διὰ δηλώσεως...» (Ἀναγινώσκει.) Διὰ τοῦτο ἐγὼ ὡμίλησα ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ.

§123ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ συζήτησις μοὶ φαίνεται περιττή. Ἠδύνατο καὶ δύναται τὸ ποσὸν τῆς πιστώσεως νὰ σημειωθῇ καὶ ὑπὸ τὸν τίτλον «ὁδοποιΐα», ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς ἤθελε νὰ ἑνώσῃ καὶ τὴν δαπάνην, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται διὰ τὰς μελέτας, μετὰ τῶν λοιπῶν δαπανῶν τῆς ὁδοποιΐας. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν εἶχε τοιοῦτον σκοπὸν, ἐζήτησε νὰ εἰδικεύσῃ τὴν δαπάνην, καὶ πρὸς τοῦτο ἔπρεπε νὰ ἐγγράψῃ αὐτὴν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὑπὸ ἴδιον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον προτείνει νὰ προστεθῇ ἐν τέλει τοῦ Κεφαλαίου, ἵνα μὴ μεταβάλληται ἡ σειρὰ τῶν κανονισμένων ἄρθρων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Οὕτως ἐγένετο χθὲς διὰ τὴν δαπάνην πρὸς βελτίωσιν τῶν λουτρῶν. Ὅθεν ἐπιμένει νὰ τεθῇ ἴδιον ἄρθρον, ὥστε τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θέλει προσδιορισθῆ διὰ τὴν μελέτην τοῦ σιδηροδρόμου, νὰ μὴ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς ἕτερον ἀντικείμενον, ἀφορῶν τὴν ὁδοποιΐαν. Πρόκειται λοιπὸν περὶ ἐξειδικεύσεως πιστώσεως.

§124ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπορῶ πῶς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν λέγει, ὅτι δὲν ὑπάρχει πάγιος προϋπολογισμός. Ἠξεύρω τοῦτο, ὅτι εἰς ὅλους τοὺς προϋπολογισμοὺς τοῦ κόσμου ὑπάρχουν πάγιαι δαπάναι καὶ προσωριναί· οἷον παγία δαπάνη θεωρεῖται ἡ ἐπιχορήγησις τοῦ Βασιλέως, αἱ δαπάναι τῆς Βουλῆς, οἱ μισθοὶ τῶν ὑπουργῶν καὶ τῶν ὑπαλλήλων τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας καὶ αἱ πλεῖσται εἰσὶ τῆς κατηγορίας ταύτης, ἐλάχιστοι δέ εἰσιν αἱ μεταβληταὶ καὶ προσωριναί, οἷον οἱ ἀγοραὶ ἢ κατασκευαὶ δημοσίων καταστημάτων κτλ. Διατί ν’ ἀλλάξητε τὴν τάξιν, ὅταν εἰς τὸ κεφάλαιον 9, ἄρθρον 2, ἐδηλώσατε, ὅτι θὰ προσθέσητε τὴν δαπάνην τῶν 250,000 διὰ τὰς μελέτας τῶν σιδηροδρόμων; πῶς θέλετε σήμερον νὰ θέσητε τὸ Κεφάλαιον αὐτὸ ἀλλοῦ; Αὐτὴ ἡ μεταβολὴ συγχίζει τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς. (Θόρυβος.)

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ὁδοποιΐα.»

§126ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅτε ἐψηφίσαμεν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, εἶχον παρατηρήσει εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας εὑρίσκετο εἰς παθητικὴν κατάστασιν, καὶ ὑπέβαλον πρότασιν ὑπὲρ τοῦ ταμείου ἐκείνου· ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν τὴν ἐπεψήφισε, παρατηρησάντων τῶν κυρίων ὑπουργῶν, ὅτι ἐχρειάζετο γενναιοτέρα τις ἀπόφασις, καὶ ὅτι περὶ ταύτης θὰ ἐλάμβανον πρόνοιαν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ἡ γενναιοτέρα αὕτη ἀπόφασις πρὸς συντήρησιν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας κατέστη ἔκτοτε ἔτι ἀναγκαιοτέρα, διότι κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν αἱ τῆς στρατιωτικῆς ὁδοποιΐας δαπάναι ἦσαν ἀρκετὰ μεγάλαι, εἶχε δ’ ἐκτελεσθῆ ἡ ἀπὸ Ἀταλάντης εἰς Λαμίαν ὁδὸς, 90 χιλιομέτρων, δαπάνῃ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Ἔκτοτε ὅμως, ὡς πληροφοροῦμαι, διετάχθη ἡ κατασκευὴ ὁδοῦ ἀπὸ Λαμίας εἰς Καρπενήσιον, ἀπὸ Ἀγρινίου εἰς Κραβασαρᾶ καὶ ἀπὸ τούτου εἰς Ἄνινον. Πᾶσαι δὲ αὗται κατασκευασθήσονται εἰς βάρος τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας· τοὐλάχιστον ἡ ὁδὸς, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς κατεσκευάσαμεν ἀπὸ Ἀταλάντης εἰς Λαμίαν, ἐγένετο εἰς βάρος τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας.

§127ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ αἱ ἄλλαι ἐπίσης.

§128ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπικυροῖ τοῦτο· εἶνε δὲ ἀδύνατον, ἂν διὰ στρατιωτικὰς ἀνάγκας ὑποβάλωμεν τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας εἰς δαπάνας, ν’ ἀνθέξῃ. Εἶνε ἄρα δικαιότατον νὰ περιλάβωμεν ἐν τῷ γενικῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας νὰ δυνηθῇ νὰ σωθῇ ἐκ χρεωκοπίας ἐπικειμένης.

§129ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου, εἶναι ἀληθές· ἡ κατασκευὴ τῶν ὁδῶν, περὶ ὧν ὡμίλησεν, ἐγένοντο δαπάνῃ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, ἀλλ’ αὐταὶ αἱ ὁδοὶ, αἱ ὁποῖαι κατεσκευάσθησαν ἤδη πρὸς χρῆσιν τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, θὰ χρησιμεύουν βεβαίως καὶ διὰ τὴν συγκοινωνίαν μεταξὺ τῶν ἐπαρχιῶν καὶ δήμων.

§130ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν κατακρίνω τὸ μέτρον.

§131ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἑπομένως πάντοτε βραδύτερον ἤθελε γείνει ἡ δαπάνη, ἡ ὁποία σήμερον γίνεται, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι σήμερον ἐγένετο ὀλίγον ἐσπευσμένως· ὥστε τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας δὲν ὑπέστη ζημίαν τινὰ, ἀφοῦ ἡ δαπάνη ἤθελε γείνει βραδύτερον, ὡς εἶπον.

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν θὰ ἔχητε ἐντὸς τοῦ ἔτους χρήματα.

§133ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν φθάσωμεν εἰς τὸ Κεφάλαιον τοῦτο, προσθέτομεν ἓν ποσὸν ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, ἂν κριθῇ ἀναγκαῖον.

§134ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐδῶ εἶναι ἡ θέσις.

§135ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἦτο κυρίως ἡ θέσις.

§136ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐκεῖ εἶναι ἀπόδοσις χρημάτων· ἐδῶ δυνάμεθα νὰ δώσωμεν προικοδότησιν εἰς τὸ ταμεῖον. Ἂς προσθέσωμεν 3,000,000.

§137ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ γείνῃ ἴδιον ἄρθρον μὲ τὴν προσθήκην τοῦ ποσοῦ.

§138ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀδιάφορον· ἀρκεῖ νὰ τεθῇ τὸ ποσόν.

§139ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νομίζω, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι καλλίτερον, ἂν μετὰ τὴν περάτωσιν ὅλων τῶν ὁδῶν ἐγίνοντο οἱ λογαριασμοὶ καὶ ἐγνωρίζομεν ἀκριβῶς πόσην ἀποζημίωσιν ἠθέλομεν δώσει εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, ὅπως ἀνακουφίσωμεν αὐτὸ ἀπὸ τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ἀνέλαβεν, ἐνῷ σήμερον δὲν γνωρίζομεν τί νὰ προσθέσωμεν. Ἤκουσα περὶ προσθήκης 3,000,000· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς, διότι εἴμεθα τόσον πολὺ βεβαρυμένοι, ὥστε δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸν προϋπολογισμόν. Νομίζω καλὸν νὰ προσθέσωμεν ἓν ποσὸν, ἵνα ἐπαρκέσῃ τὸ ταμεῖον, ὄχι ὅμως καὶ ποσὸν 3,000,000. Δέχομαι δὲ, μετὰ τὴν περάτωσιν τοῦ ἔργου, νὰ πληρώσωμεν ὅλα τὰ ἔξοδα.

§140ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πολλάκις ὡμίλησα περὶ ὁδοποιΐας, καὶ ἂν ἐλαμβάνετο περὶ τούτου πρόνοια πρὸ χρόνων, ἡ ὁδοποιΐα ἤθελεν εἶσθαι εἰς καλλιτέραν κατάστασιν, καὶ δὲν ἠθέλομεν σήμερον ἐπιχειρεῖ ἐσπευσμένα καὶ ἀτελῆ ἔργα. Ἄλλως δὲ ἡ ὁδοποιΐα ἡ στρατιωτικὴ δὲν ὁμοιάζει πρὸς τὴν συνήθη, διότι αἱ ὁδοὶ γίνονται στεναὶ, ἑπομένως ἀνάγκη νὰ γείνωσι νέα ἔξοδα, ἵνα γείνωσι χρήσιμοι εἰς τὸ κοινόν. Ἐὰν αἱ ὁδοὶ ἦσαν εἰς καλλιτέραν κατάστασιν, τὰ στρατιωτικὰ τῆς Ἑλλάδος θὰ ἦσαν εἰς ἄλλην θέσιν, διότι ἡ τελεία ὁδοποιΐα διπλασιάζει τὰς δυνάμεις τοῦ στρατοῦ, ἐνῷ ἤδη δυσκολευόμεθα πολὺ εἰς τὰς κινήσεις. Ἡ τελεία συγκοινωνία δύναται ἐν βραχεῖ χρόνῳ νὰ συγκεντρώσῃ τὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις εἰς τὸ ἀπειλούμενον σημεῖον. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι ἡ προίκισις τῆς ὁδοποιΐας δὲν εἶναι χρῆμα ῥιπτόμενον εἰς τὴν θάλασσαν, ἀλλὰ χρῆμα, τὸ ὁποῖον θέλει χρησιμεύσει εἴς τε τὸ παρὸν καὶ εἰς τὸ μέλλον.

§141ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ κατασκευάσωμεν διαμιᾶς ὅλας τὰς ὁδοὺς, θὰ ἦτο εὐχάριστον καὶ λίαν ὠφέλιμον πρᾶγμα, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἀδύνατον ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ γείνῃ. Ἐνθυμηθῆτε, κύριοι, ὅτι τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ἐσυστήθη, ὅπως ἀνακουφίσῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον, διότι ἄλλοτε ἡ δαπάνη τῆς κατασκευῆς ὁδῶν ἐπεβάρυνε τὸ δημόσιον. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δὲν ἐγένοντο μέχρι τοῦδε ὅσα ἐπιθυμοῦμεν ἔργα, ἀλλὰ ἐγένοντο ἀρκετὰ, καὶ ἡ συγκοινωνία ἀρκούντως διευκολύνθη, ἀφ’ ὅτου συνέστη τὸ ταμεῖον ἐκεῖνο, διότι ἐγεννήθη ἅμιλλα εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας καὶ ἔκαμον πολλὰς ὁδοὺς ἐξ ἄλλων πόρων· ὡς παράδειγμα ἀναφέρω τὴν ἐπαρχίαν, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύω, εἰς τὴν ὁποίαν κατεσκευάσθησαν 80 περίπου χιλιόμετρα ἁμαξιτῶν ὁδῶν, χωρὶς νὰ δοθῇ οὔτε λεπτὸν ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας. Ἐφέτος παρουσιάσθη ἡ ἀνάγκη νὰ γείνωσί τινες ὁδοὶ, ἕνεκα τῶν παρασκευῶν· μὴ ὑπαρχούσης δὲ πιστώσεως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἐλήφθησαν τὰ χρήματα ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας· ὅταν δὲ ἀπεφασίσθη ἐν ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ νὰ ληφθῶσι τὰ χρήματα ἀπὸ τὸ ταμεῖον τοῦτο, ἀπεφασίσθη ν’ ἀποζημιωθῇ διὰ τὴν δαπάνην ταύτην, τοῦτο δὲ θέλει γείνει ἐν καιρῷ, ὅταν καθαρισθῶσιν οἱ λογαριασμοὶ τῆς δαπάνης τῶν κατασκευασθεισῶν ὁδῶν.

§142ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ποτὲ δὲν θὰ γείνῃ.

§143ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ἄλλοτε ἐλήφθησαν χρήματα, καὶ δὲν ἀπεδόθησαν.

§144ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ἡ Βουλὴ δὲν θέλῃ νὰ τὸ κάμῃ ποτὲ, δὲν θὰ τὸ κάμῃ οὔτε τώρα. Εὐκταῖον θὰ ἦτο, ἂν ἤμεθα εἰς κατάστασιν ν’ ἀναγράψωμεν καὶ 3 καὶ 4 καὶ 5 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ τοῦτο δὲν θὰ συντελέσῃ εἰς τίποτε, εἰμὴ εἰς τὸ νὰ καταστήσωμεν τὸν προϋπολογισμόν μας ἔτι ἑτεροσκελῆ, ὅστις σήμερον παρουσιάζει ἔλλειμμα 75,000,000. Δὲν βλέπω εἰς τί θὰ χρησιμεύσῃ ν’ ἀναγράψωμεν καὶ ἄλλα ἑκατομμύρια, λόγῳ συνδρομῆς τῆς ὁδοποιΐας, τὰ ὁποῖα, ἂν δὲν ἔχωμεν, βεβαίως δὲν θὰ καταβάλωμεν. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν ν’ ἀναβάλῃ τὴν ἐγγραφὴν αὐτῆς τῆς πιστώσεως εἰς ἄλλον καιρὸν, ὅταν δηλαδὴ παρουσιασθῇ ὁ λογαριασμὸς τῶν γενομένων καὶ γενησομένων δαπανῶν.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἀποξήρανσις ἑλῶν καὶ τελμάτων.»

§146ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 12 τοῦ Κεφαλαίου 9 περιλαμβάνει δαπάνην 70,000· ἐγένετο δὲ ἡ παρατήρησις ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπουργείου, ὅτι εἶνε ἀνεπαρκὲς διὰ τὰς μελετωμένας ἐργασίας, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ἐκτελεσθῶσιν· ἑπομένως προτείνω νὰ ἀναβιβασθῇ ἡ δαπάνη αὕτη ἀπὸ 70 εἰς 100 χιλιάδας δραχμάς. (Θόρυβος.) Νομίζει, κύριοι, ὅτι ὅλαι αὐταὶ αἱ πιστώσεις, τὰς ὁποίας ἀναγράφομεν, δαπανῶνται; βεβαίως ὄχι· πολλαὶ ἐξ αὐτῶν μένουσιν ἀδιάθετοι· ἂν παρουσιασθῇ ἀνάγκη, γίνεται ἡ δαπάνη, ἄλλως ἡ ἀναγραφὴ τῆς πιστώσεως δὲν προξενεῖ κανὲν κακόν. Πρέπει ὅμως ὁ προϋπολογισμὸς νὰ προνοῇ περὶ ὅλων, καὶ ἐπαρκῶς. Καὶ φέρω παράδειγμα· ἐὰν ὑπῆρχεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένον ποσόν τι διὰ κατασκευὴν στρατιωτικῶν ὁδῶν, ἠθέλομεν μεταχειρισθῆ αὐτὸ καὶ δὲν ἠθέλομεν ἐπιβαρύνει τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, παραβιάζοντες ἴσως καὶ τὸν νόμον. Ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ διαγράψῃ τὴν πίστωσιν ἐντελῶς, ἂς τὴν διαγράψῃ· θέλει νὰ τὴν ἀφήσῃ, ἂς τὴν ἀφήσῃ. Ἐγὼ ἀδιαφορῶ· λυποῦμαι μόνον, ἂν δι’ ἔλλειψιν πιστώσεως δὲν ἐπιτελεσθῶσιν ἔργα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναγκαῖα καὶ ὠφέλιμα.

§147Λ. ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν πρότασιν περὶ αὐξήσεως τῆς ἐκ δραχ. 70,000 πιστώσεως, τῆς ἀναγεγραμμένης ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν Κεφαλαίῳ καὶ ἄρθρῳ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐσκέφθην καὶ ἐγὼ νὰ ὑποβάλω εἰς ὑμᾶς καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν. (Θόρυβος ἐκ τῆς ἀριστερᾶς.) Ἀπαντῶν ἀμέσως εἰς τὴν παρατήρησιν περὶ τῆς συναντήσεως, ἢ μᾶλλον τὴν διακοπὴν, ἥτις παραδόξως μοὶ γίνεται, διότι ὁ διακόπτων δὲν ἔλαβε τὴν ὑπομονὴν νὰ ἀκούσῃ τοὺς λόγους, οἵτινες μὲ ἔπεισαν εἰς τοῦτο καὶ οἵτινες οὐδὲν ἔχουσι τὸ κοινὸν μετὰ τῆς πολιτικῆς, λέγω, ὅτι παντάπασι δὲν θεωρῶ προσβλητικὸν νὰ συναντῶμαι μετὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἤδη ὡς πρὸς τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος πρότασιν παρατηρῶ, ὅτι ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ λέγεται ῥητῶς, ὅτι ἡ πίστωσις θὰ χρησιμεύσῃ εἰς ἀποξήρανσιν ἑλῶν καὶ εἰς διευθέτησιν τῆς κοίτης χειμαῤῥωδῶν ποταμῶν, ἰδίως δὲ τοῦ ἐν Πάτραις χειμάῤῥου Γλαύκου ἢ κοινῶς Λεύκας. Ἡ πίστωσις αὕτη ὀρθῶς καὶ δικαίως ἀνεγράφη, διότι πρόκειται νὰ χρησιμεύσῃ καὶ εἰς τὸ νὰ προληφθῶσιν αἱ καταστροφαὶ αἱ γινόμεναι παρὰ τοῦ χειμάῤῥου τούτου, τὰς ὁποίας εἶδον ἐκ τοῦ πλησίον, νὰ ἐξασφαλισθῇ δὲ συνάμα καὶ διὰ τῆς νέας ὁδοῦ Καλαβρύτων ἡ συγκοινωνία. Ἀλλ’ ὁ χείμαῤῥος οὗτος δὲν εἶναι ὁ μόνος, ὅστις κάμνει ἢ ἀπειλεῖ νὰ κάμῃ μεγάλας καταστροφὰς ἰδιωτικῆς περιουσίας. Ἐκτὸς τούτου ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι ἐν ἄλλαις ἐπαρχίαις τοιοῦτοι χείμαῤῥοι, ἐπιφέροντες ὁμοίας καταστροφάς. Οὕτω π. χ. ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Αἰγιαλείας ἔχομεν παρὰ μὲν τὴν πόλιν Αἰγίου τὸν ποταμὸν Σελινοῦντα, ὅστις ἀπειλεῖ διὰ καταστροφῆς μέγα μέρος τῆς σταφιδοφόρου πεδιάδος τοῦ Αἰγίου, ὀλίγον δὲ περαιτέρω τὸν Βουραϊκὸν ποταμὸν, ὅστις, προερχόμενος ἐκ Καλαβρύτων, ἐπιφέρει καταστροφὰς εἰς τὰ μέρη τῆς ἐπαρχίας ταύτης, ὅθεν διέρχεται, καὶ εἰς τὰ κτήματα τοῦ δήμου Βουρῶν τῆς ἐπαρχίας Αἰγιαλείας, ὅπου ἐκβάλλει εἰς τὴν θάλασσαν. Διὰ τοῦτο ἐσχάτως ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰ κατοίκων τινῶν τῶν Καλαβρύτων, ἐξαιτουμένων τὴν πρόνοιαν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ληφθῶσι τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς πρόληψιν τῶν καταστροφῶν τούτων. Ἴσως ἀντείπῃ τις, ὅτι, ἀφοῦ πρόκειται περὶ ἰδιωτικῆς περιουσίας, οἱ ἀμέσως ἐνδιαφερόμενοι ἰδιῶται ἢ καὶ οἱ δῆμοι πρέπει νὰ φροντίσωσι περὶ ἐξασφαλίσεως τῶν συμφερόντων των. Καὶ κατὰ τὴν θεωρίαν ταύτην, τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτον ἴσως ἀδιάφορον, προκειμένου περὶ καθαρῶς ἰδιωτικῆς περιουσίας, ἀλλὰ τοῦτο ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς καθαρῶς ταμιευτικῆς, καθ’ ἣν δηλαδὴ τὸ Κράτος πρέπει νὰ δαπανᾷ μὲν ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερα, χάριν τῶν φορολογουμένων ἰδιωτῶν, νὰ εἰσπράττῃ δὲ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερα. Ἀλλ’ ἡ θεωρία αὕτη δὲν εἶναι ὀρθή, διότι, ἐὰν ἐκ τῆς καταστροφῆς μεγάλης ἐκτάσεως σταφιδαμπέλων ἢ γαιῶν πεφυτευμένων ζημιῶνται οἱ ἰδιῶται, ζημιοῦται συνάμα καὶ τὸ δημόσιον, ὅπερ ἐκ τῆς προσόδου τῶν γαιῶν τούτων εἰσπράττει ἱκανὰ ποσὰ εἰς φόρους. Ἄλλως τε, κατὰ τὰς ἀρχὰς τῆς Πολιτικῆς Οἰκονομίας, ὀφείλει τὸ Κράτος, ἀπέναντι τῶν φόρων, οὓς λαμβάνει ἐκ τῶν φορολογουμένων, νὰ παρέχῃ τὴν συνδρομήν του, ὁσάκις ἡ ἰδιωτικὴ ἐνέργεια, ἡ ἰδιωτικὴ δραστηριότης, ἢ οἱ πόροι τῶν δήμων δὲν ἐπαρκοῦσιν εἰς τοῦτο. Τοιαῦται ζημίαι ἐκ χειμαῤῥωδῶν ποταμῶν γίνονται καὶ εἰς πολλὰ μέρη τῆς Εὐρώπης· ἀλλ’ ἐκεῖ κατέγειναν καὶ καταγίνονται εἰς πρόληψιν ἢ μετριασμὸν αὐτῶν διὰ μέσων τεχνικῶν, ἰδίως δὲ διὰ τῆς τεχνικῆς διευθετήσεως τῆς κοίτης τῶν ποταμῶν, ὡς π. χ. ἐν Γαλλίᾳ, εἰς τὰ Πυρηναῖα καὶ ἐν Ἑλβετίᾳ. Τινὰ ἐκ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα μετεχειρίσθησαν, ἀπέτυχον, ἄλλα δὲ ἐπέτυχον, ὡς ἀντελήφθην καὶ ἐγὼ αὐτὸς ἐπιτοπίως. Ἡ ἐγχώριος Κυβέρνησις ἦλθε πάντοτε εἰς συνδρομὴν τῶν κατοίκων καὶ τῶν δήμων. Δὲν εἶδον τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, οὐδ’ ἐλάλησα πρὸς αὐτὸν περὶ τούτου. Εἶδον ὅμως τὸν διευθυντὴν τῶν δημοσίων ἔργων καὶ ἐλάλησα μετ’ αὐτοῦ, παρακαλέσας αὐτὸν νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν σκέψιν τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, δηλαδὴ τὰς ἐκ τῶν δύο ποταμῶν τοῦ Σελινοῦντος καὶ τοῦ Βουραϊκοῦ προερχομένας ἑκάστοτε καταστροφάς· ὁ δὲ κ. Σκαλιστήρης μοὶ ὑπεσχέθη νὰ διατάξῃ τὰς δεούσας μελέτας περὶ τούτου. Διὰ τοῦτο ἔρχομαι σήμερον, ὑποστηρίζων τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ αὐξήσεως τῆς πιστώσεως ταύτης ἀπὸ 70,000 δραχμῶν εἰς 100,000, ὅπως ἐπεκταθῇ ἡ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς τὰ ἄλλα μέρη τοῦ Κράτους, ἐκτὸς τῶν Πατρῶν, ὅπου ὑπάρχουσιν αἱ αὐταὶ ἀνάγκαι. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἕτερος λόγος· ὡς ὁ χείμαῤῥος Λεύκα διασταυροῖ τὴν κατασκευαζομένην μεταξὺ Πατρῶν καὶ Καλαβρύτων ὁδὸν, οὕτω καὶ ὁ Σελινοῦς καὶ ὁ Βουραϊκὸς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Αἰγιαλείας διασταυροῦσι τὴν μεταξὺ Κορίνθου καὶ Αἰγίου ἢ μᾶλλον μεταξὺ Κορίνθου καὶ Πατρῶν μεγάλην ἁμαξιτὴν ὁδόν. Ἐπειδὴ δὲ ὁ λόγος περὶ τῆς ὁδοῦ ταύτης, ἐφιστῶ εἰς αὐτὴν τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα διατάξῃ νὰ ἐπισπευθῇ ἡ ἀποπεράτωσις αὐτῆς. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω, ὅπως ἐξηγήσω καὶ δικαιολογήσω τὴν γνώμην μου περὶ αὐξήσεως τῆς πιστώσεως ταύτης, ἐλπίζω δὲ, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ τὰ εὕρῃ ἀρκοῦντα.

§148ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον, ὅπερ συζητοῦμεν, ἐπιγράφεται ὡς ἑξῆς: «Ἀποξήρανσις ἑλῶν, διευθέτησις ποταμῶν καὶ χειμάῤῥων κτλ.» Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, διὰ τὴν διευθέτησιν τοῦ ποταμοῦ Σπερχειοῦ, ἐδαπανήσαμεν πλέον τῶν 25,000 δραχμῶν ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου τῶν 70,000, καὶ ἐν τούτοις ἡ ἐργασία δὲν ἐπερατώθη, διότι ὁ ποταμὸς ἐκεῖνος, ἕνεκα τῶν πολλῶν βροχῶν, ἐπλημμύρησε καὶ ἐπέφερε μεγάλας καταστροφάς· πρὸ ὀλίγου δὲ ἔλαβον τηλεγράφημα ἀπὸ τὸν διευθύνοντα τὸ ἔργον κ. Μαρκόπουλον, ὅτι δὲν ἠδυνήθη νὰ φέρῃ ἀκόμη εἰς πέρας τὸ ἔργον τοῦτο· πρόκειται δὲ νὰ μεταβῇ ἐπὶ τόπου καὶ ὁ διευθυντὴς τῶν δημοσίων ἔργων, καὶ ἴσως ἀναχωρήσῃ ἀπόψε· διὰ μόνην λοιπὸν αὐτὴν τὴν ἐργασίαν ἐδαπανήθησαν 25,000 δραχμῶν, καὶ ἄδηλον πόσαι ἀκόμη θὰ δαπανηθῶσιν. Ἀλλὰ πλὴν αὐτῆς τῆς ἐργασίας, ὑπάρχουν πολλαὶ ἄλλαι· ἰδοὺ διατί ἐπρότεινα νὰ αὐξηθῇ ἀπὸ 70,000 εἰς 100,000.

§149ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν καὶ ἄλλας ἀνάγκας. Ὁ Πηνειὸς, ὅταν πλημμυρῇ, ἐπιφέρει μεγίστας καταστροφάς· ἄλλοτε κατέστρεψεν ὁλόκληρα χωρία καὶ μέρος τῆς Γαστούνης, καὶ διατρέχουσι κίνδυνον φοβερὸν οἱ κάτοικοι, ὅταν πλημμυρῇ ὁ ποταμὸς αὐτός. Προτείνω νὰ τεθῇ ποσὸν ἱκανὸν πρὸς περιστολὴν τοῦ ποταμοῦ εἰς τὴν κοίτην του.

§150ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πᾶσα ἀνάγκη, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν νὰ θεραπευθῇ, θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ θὰ θεραπευθῇ.

§151ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπεβλήθησαν τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὴν λεγομένην λίμνην τῆς Κανδύλας· ἡ λίμνη αὕτη δὲν εἶναι κυρίως λίμνη, εἶναι πεδίον λιμνάζον. Ἐκ τῶν ἐγγράφων αὐτῶν ἐξάγεται, ὅτι πρὸ 20 ἐτῶν τὸ ὀροπέδιον τοῦ δήμου Ὀρχομενοῦ, τὸ ἐπονομαζόμενον νῦν λίμνη Κανδύλας, κατεχόμενον ὑπὸ δύω δήμων τῆς ἐπαρχίας Μαντινείας, τοῦ Ὀρχομενοῦ καὶ Νάσωνος, καὶ συνιστάμενον ἐξ 20,000 στρεμμάτων γαιῶν, ἦτο εὐφορώτατον. Σήμερον ὅμως ἀπὸ εἰκοσαετίας τὰ πράγματα μετεβλήθησαν, καὶ ἰδοὺ τί συνέβη· βράχος ἐπικείμενος τῆς καταβόθρας, καταπέσας, κατέκλεισε τὸ στόμιον τῆς καταβόθρας, καὶ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἐκ τῆς καταπτώσεως τοῦ βράχου, δὲν δύνανται πλέον νὰ ἐξέλθουν τὰ ὕδατα καὶ μένουν λιμνάζοντα· δι’ αὐτὸ σᾶς λέγω, ὅτι δὲν εἶναι λίμνη, ἀλλὰ πεδίον λιμνάζον. Ἤδη, κύριοι, δὲν πρόκειται εἰμὴ μόνον περὶ δαπάνης 30,000 δραχμῶν, καὶ διὰ τῆς μικρᾶς αὐτῆς δαπάνης δύναται εὐκολώτατα νὰ ἀποξηρανθῇ τὸ πεδίον αὐτό. Πόσα δὲ νομίζετε, κύριοι, ὅτι εἰσέπραττε τὸ δημόσιον; 100,000 δραχμὰς ἀπὸ φόρους, τοὺς ὁποίους στερεῖται ἤδη ἀπὸ εἰκοσαετίας· ἐκτὸς τούτου, οἱ κάτοικοι τῶν μερῶν ἐκείνων, ὡς ἐκ τοῦ κακοῦ αὐτοῦ, κατέστησαν οὐ μόνον πένητες, ἀλλὰ ἐστερήθησαν τὸ πολυτιμότερον, τὴν ὑγείαν των· διότι ἐκ τῶν λιμναζόντων ἐκείνων ὑδάτων ἀναπτύσσονται πυρετοί, καὶ ὑποφέρουν δύο δῆμοι ὁλόκληροι. Πρὸ πολλοῦ κερδοσκόποι ἐζήτησαν νὰ τοῖς παραχωρηθῇ ἡ ἀποξήρανσις αὐτοῦ τοῦ πεδίου, τὸ ὁποῖον, ὡς σᾶς εἶπον, δὲν εἶναι λίμνη· ἀλλ’ ἀντετάχθησαν οἱ κάτοικοι, καὶ ἦλθε τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλήν, μετὰ δὲ παρατεταμένας συζητήσεις, ἀπεδείχθη, ὅτι δὲν εἶναι λίμνη, καὶ ἐμποδίσθη ἡ παραχώρησις. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα εὑρίσκονται εἰς τὸ ὑπουργεῖον. Συλλογισθῆτε δὲ, κύριοι βουλευταὶ, ὁποίαν ζημίαν προξενεῖτε εἰς τὸν τόπον καὶ τοὺς κατοίκους τῶν δήμων ἐκείνων, ἐὰν δὲν λάβητε πρόνοιαν. Πρό τινων ἡμερῶν ἡ Βουλὴ ἐσκέπτετο περὶ τοῦ καταλληλοτέρου τρόπου τῆς παραχωρήσεως τῶν λιμνῶν· ἂν σήμερον δὲν λάβητε πρόνοιαν περὶ τῆς λίμνης Κανδύλας, θὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι δὲν συζητοῦμεν σπουδαίως, καὶ μόνον ὅταν ἔρχωνται γεγονότα τετελεσμένα, τότε σκεπτόμεθα πῶς νὰ τὰ διορθώσωμεν.

§152Χ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατ’ ἔτος, κύριοι, ἀναγράφεται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν δαπάνη διὰ τοιαύτας ἐργασίας, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα, ὁσάκις ἐζητήθη συνδρομὴ ἀπὸ τὸ δημόσιον, πάντοτε ἠκούσαμεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει πίστωσις. Δὲν γνωρίζομεν πῶς διατίθεται αὐτὸ τὸ ποσόν...

§153ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία, κύριε πρόεδρε. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 6¾ μ. μ.